recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լեդի Մակբեթի էֆեկտ** (հայտնի է նաև որպես **Մակբեթ էֆեկտ**, **Պիլատի Պոնտոսի համախտանիշ**), հոգեբանական ֆենոմեն, որը կապված է մարդու հոգեկանի մտավոր և ֆիզիկական մաքրության հետ․ ամոթի զգացում ունեցող մարդը ձգտում է լվացվել, որպեսզի «լվանա» երևակայական մեղքերը։ Էֆեկտն անվանվել է Ուիլյամ Շեքսպիրի «Մակբեթ» պիեսի հերոս լեդի Մակբեթի պատվին, որին ձեռքերի վրա սպանությունից հետո արյան հետքեր են թվում, և նա բացականչում է՝ «Հեռու, անիծվա՛ծ բիծ»։

Մակբեթ էֆեկտի առկայությունը փորձարարական կերպով հաստատել և նկարագրել են ամերիկացի հոգեբաններ Չժուն Չենբոն և Քաթի Լիլենկվիստը։ Գիտափորձերից մեկում մասնակիցներին բաժանել են երկու խմբի, նրանցից մեկում փորձարարներին խնդրել են հիշել իրենց կյանքից որևէ դատապարտելի իրադարձություն (սուտ, խաբեություն և այլն), իսկ երկրորդում՝ իրադարձություն, որով նրանք կարող էին հպարտանալ։ Դրանից հետո երկու խմբերի փորձարարներին առաջարկվում էր լրացնել բացակայող տառերը՝ «W\_ \_H», «SH\_ \_ER» և «S\_ \_P»։ Մասնակիցները, որոնց խնդրել են հիշել դատապարտելի արարքը, դեպքերի 60 %-ում ընտրել են «մաքրող» հասկացություններ կազմող տառերը՝ *WASH*, *SHOWER*, *SOAP*: Դրական հիշողություններով մասնակիցներն ավելի շատ ընտրել են *WISH*, *SHAKER*, *STOP* պատասխանները։

Մեկ այլ փորձով, նույնպիսի բարձր բարոյական և անբարոյական արարքների հիշատակումից հետո, որպես փոխհատուցում, փորձարկվողին առաջարկել են ընտրել իրենց նվերը։ Պարզվել է, որ առաջարկված հանցանքներից և հականեխումներից մեղքի զգացումով փորձվողները հաճախ են ընտրել հակասեպտիկ միջոցներ, մինչդեռ անփորձներն ընտրել են և՛ նրանք, և՛ մյուս նվերները մոտավորապես նույն հաճախականությամբ։

Ըստ երևույթին, ազդեցությունը մեկուսացված է, քանի որ նրանք, ովքեր խնդրել են ստել բանավոր, նախընտրել են բանավոր հիգիենայի արտադրանքը, իսկ նրանք, ովքեր խնդրել են ստել գրավոր, ձեռքի մաքրող միջոցը գերադասել են լվացքի այլ միջոցներից և այլ վերահսկիչ արտադրանքից։

Փորձարկումները նաև ցույց են տվել կատարված ընտրության ընկալման խեղաթյուրման նվազում. մարդիկ ձեռքերը լվացել և միևնույն ժամանակ «լվանում» են կասկածները կատարված ընտրության վերաբերյալ և ընդունում այն։

Փորձարկվողների մեծ խմբերի վրա դեռ չի հաստատվել Լեդի Մակբեթի էֆեկտը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Zhong, Chen-Bo; Katie Liljenquist* Washing Away Your Sins: Threatened Morality and Physical Cleansing(անգլ.) // *Science* : journal. — 2006. — Т. 313. — № 5792. — С. 1451—1452. — doi:10.1126/science.1130726 — PMID 16960010.
2. ↑  *Lee, Spike W. S.; Norbert Schwarz* Dirty Hands and Dirty Mouths: Embodiment of the Moral-Purity Metaphor Is Specific to the Motor Modality Involved in Moral Transgression(անգլ.) // *Psychological Science* : journal. — 2010. — Т. 21. — С. 1423—1425.
3. ↑  *Lee, Spike W. S.; Norbert Schwarz* Washing away postdecisional dissonance(անգլ.) // *Science*. — 2010. — Т. 328. — № 5979. — С. 709. — doi:10.1126/science.1186799 — PMID 20448177.
4. ↑  *Fayard, Jennifer; et al.* Is cleanliness next to godliness? Dispelling old wives’ tales: Failure to replicate Zhong and Liljenquist (2006)(անգլ.) // *Journal of Articles in Support of the Null Hypothesis* : journal. — 2009. — Т. 6. — С. 21—30.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծուխ (այլ կիրառումներ)
Այրվող փայտից և տերևներից առաջացած ծուխը
**Ծուխ**, կայուն դիսպերս համակարգ, կազմված է մանր, պինդ մասնիկներից, որոնք կախված վիճակում գտնվում են գազերում։ Ծուխը տիպիկ աերոզոլ է, որի մասնիկների չափերը 10−5 - 10−7 մ են։ Ի տարբերություն փոշու մասնիկների, որոնք ավելի խոշոր են, ծխի մասնիկները, գործնականում, ծանրության ուժի ազդեցությամբ չեն նստում։

Ծխի մասնիկների շուրջը, որպես միջուկների, կարող է տեղի ունենալ մթնոլորտային խոնավության խտացում, որի հետևանքով գոյանում է մառախուղ։

Ծուխն առաջանում է, մասնավորապես, վառելանյութերի այրման ժամանակ (օրինակ, ՋԷԿ-երի և արդ. տարբեր տեղակայանքների հնոցներում), հրդեհների դեպքում (հատկապես՝ անտառների)։ Այդպիսի ծուխը կարող է պարունակել չայրված վառելանյութի, զոլերի, մետաղների օքսիդների և խեժերի խոշոր մասնիկներ։ Ծխագազերի վատ մաքրման հետևանքով աղտոտվում է շրջակա միջավայրը, վատանում է միկրոկլիման, գոյանում մառախուղ, նվազում բնական լուսավորվածությունը։

Ծուխը նպաստում է մարդկանց հիվանդագին վիճակների զարգացմանը (վերին շնչուղիների կատար, բրոնխիտ, թոքերի ֆիբրոզ փոփոխություններ)։ Ծխի մեջ ծանր մետաղների (կապար, սնդիկ) կոնդենսատի պարունակությունն առաջացնում է արյան փոփոխություններ, դանդաղեցնում երեխաների ֆիզիկական զարգացումը։ Ծխի որոշ բաղադրամասեր պարունակում են քաղցկեղածին նյութեր։ Ծխի խոշոր մասնիկներն աչքի մեջ ընկնելիս վնասում են եղջերաթաղանթն ու լորձաթաղանթը։

Ծխի դեմ պայքարելու համար կատարում են ձեռնարկությունների և բնակավայրերի կենտրոնացված ջերմա- և գազամատակարարում, ստեղծում են սանիտարա-պաշտպանական գոտիներ, տեղակայում գազամաքրիչ սարքեր։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ծուխ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 146)։*  |
| **՞**Կիպրոս ճապոնական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Բոգածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ձիթենազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կիպրոս |
|
|
| Տեսակ | Կիպրոս ճապոնական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ligustrum japonicum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Կիպրոս ճապոնական** (լատին․՝ Լ. japonicum), ձիթենազգիների ընտանիքի, կիպրոս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մշտադալար թուփ է՝ մինչև 3 մ բարձրությամբ, հարթ ճյուղերով։ Երիտասարդ ընձյուղները թեթևակի աղվամազապատ են, իսկ միամյաները՝ բաց դարչնամոխրավուն, անկյունավոր, երկամյաները կտրվածքում կլորավուն են, մերկ, բաց մոխրավուն, ծածկված սպիտակավուն ոսպնյակներով։ Տերևները լայն ձվաձևից մինչև երկարավուն-ձվաձև են, 6-7 սմ երկարությամբ և 3-4 սմ լայնությամբ, սրածայր կամ համարյա բութ գագաթով, կլորավուն կամ սեպաձև հիմքով, կաշվեկերպ, հարթ, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ և փայլուն, ներքևի կողմից՝ մոխրավուն կամ բաց կանաչավուն։ Կողմնային ջղերը 4 զույգ են, համարյա աննկատ։ Տերևակոթունները կարճ են, 0,5-1,2 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը խիտ են, բրգաձև, 6-15 սմ երկարությամբ և 7-8 սմ լայնությամբ, ծաղիկները սպիտակ են։ Բաժակը կարճ է, ատամնաեզր, պսակի խողովակը համարյա կրկնակի անգամ ավելի երկար է բաժակից, գլանաձև է, վերևի մասում փոքր-ինչ լայնացած։ Պսակի մասերը խողովակից կարճ են, չռված։ Առէջները կախված են պսակի երախի վրա։ Պտուղները ձվաձև են, անփայլ սև, 0,5-0,8 սմ երկարությամբ։ Ծաղկում է ապրիլին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Ճապոնիայի հյուսիսային և միջին շրջաններում, Կորեայում, Չինաստանում (Տայվան)։ Աճում է խոնավ վայրերում։ Հայաստանի տարածքում լայնորեն է մշակվում հյուսիսարևելյան շրջանների ցածրադիր գոտում՝ Իջևանում, Բագրատաշենում, Նոյեմբերյանում և մի շարք այլ բնակավայրերում։ Ամենուրեք հաջողությամբ է աճում ու զարգանում, առատորեն ծաղկում ու պտղաբերում է։ Ցրտահարման դեպքեր չեն եղել։
Էկոլոգիական խումբը՝ II: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 20ա, 32։

Պատկերասրահ
-----------

* ԾաղիկներըԾաղիկները
* Խակ պտուղըԽակ պտուղը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 255։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Կիտրոնի պտուղ**
**Կիտրոնի հյութը** լիմոնադի հիմնական բաղադրիչն է՝ թթու, շաքարով քաղցր ըմպելիք, որն իր թարմացնող ազդեցության շնորհիվ ունի լայն կիրառություն, կիտրոնի հյութը կարող է օգտագործվել նաև որպես բուժիչ միջոց։ Հաճախ, հատկապես գործարանային լիմոնադ պատրաստելիս, կիտրոնի հյութը փոխարինվում է կիտրոնաթթուով։ Փրփրացող (գազավորված) լիմոնադը շաքարի, կիտրոնի հյութի կամ կիտրոնաթթվի ջրային լուծույթ է, որը հագեցած է ածխաթթու գազով։ Երբեմն համի համար ավելացվում են տարբեր էսենցիաներ՝ կիտրոնի կամ թուրինջի։ Չոր լիմոնադը ստացվում է չոր կիտրոնի հյութը շաքարով գոլորշիացնելով և ստացված զանգվածը դարձնելով մանր փոշի։ Օգտագործման համար նման փոշին պարզապես լուծվում է ջրի մեջ։ Եթե լեմոնադ պատրաստելիս ջրի մի մասը (ոչ ավելի, քան կեսը) փոխարինվում է գինով, ապա ստացվում է գինու լիմոնադ՝ այդպիսի լիմոնադն օգտագործվում է որպես գրգռիչ և ուժեղացնող միջոց ծանր հիվանդությունների դեպքում։ Լիմոնադի մեջ պարունակվող թթուների շնորհիվ այն թարմացնում և հագեցնում է ծարավը, փրփրացող լիմոնադներում կարևոր դեր է խաղում դրանցում պարունակվող ածխաթթու գազը, վերջինս արտադրում է ստամոքսահյութի ավելացված արտազատում՝ բարձրացնելով դրա թթվայնությունը, բարելավում է ախորժակը։

Մաքուր կիտրոնաթթու, և ավելի հաճախ թարմ քամած կիտրոնի հյութի տեսքով, ներսից նշանակվել է կարմրախտի համար։ Տենդային հիվանդներին կիտրոնաթթուն նշանակվել է որպես ծարավը հագեցնող ըմպելիք՝ լիմոնադի, փրփրացող փոշիների և այլնի տեսքով։ Ալկալիներով (սոդա, պոտաշ) թունավորման դեպքում կիտրոնաթթուն օգտագործվել է որպես հակաթույն։ Կիտրոնաթթու երկաթը և կիտրոնաթթու քինին օգտագործվել են որպես դառը միջոցներ և որպես երկաթի պատրաստուկներ։

Ներկայումս կիտրոնի հյութ և կիտրոնի յուղ (լատ. Oleum Citri), որը ստացվում է թարմ կեղևից, օգտագործվում է դեղերի համն ու հոտը բարելավելու համար։ Փորձեր են եղել օգտագործել կիտրոնի հյութ՝ միզաթթվային դիաթեզի և այտուցների բուժման համար. կիտրոնի կեղևի կամ կեղևի թուրմ՝ որպես դառը կծու ստամոքսային միջոց, որը մեծացնում է ախորժակը, հանգստացնող և հակաէմետիկ։ Սինթետիկ ցիտրալը օգտագործվում է հիպերտոնիայի և ակնաբուժության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Лимонад»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
2. ↑  «Лимонная кислота»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
3. ↑  *Блинова К. Ф. и др.* Ботанико-фармакогностический словарь : Справ. пособие / Под(չաշխատող հղում)
 ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева. — М.: Высш. шк. 1990. — С. 205—206. — ISBN 5-06-000085-0
**«Կաբուկիձա»** (ճապ.՝ 歌舞伎座), կաբուկիի գլխավոր թատրոնը, որը գտնվում է Տոկիոյի Գինձա թաղամասում։ Թատրոնի շենքը կառուցվել է 1889 թվականին, վերանորոգվել է 1911, 1924, 1950 և 2013 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Կաբուկիձա թատրոնի բուն շենքը փայտե շինություն էր։ Այն կառուցվել էր 1889 թվականին մի տարածքում, որը Իձուի Մացուդայրա կամ Կումամոտոյի Հոսոկավա տոհմի տիրույթն էր։ Թատրոնը հիմնադրել է Մեյձիի ժամանակաշրջանի լրագրող և դրամատուրգ Ֆուկուտի Գենյիտիրոն։ Նրա գրած ներկայացումներում խաղացել են Իտակավա Դանձյուրո 9-րդը և այլ դերասաններ։

1903 թվականին Դանձյուրոյի մահվանից հետո Ֆուկուտին հեռացել է թատրոնից։ 1914 թվականին թատրոնը փոխանցվել է «Սյոցիկու» ընկերությանը,ինչից հետո բացառապես ընկերության ենթակայության տակ է։ 1921 թվականի հոկտեմբերի 30-ին շենքը հրդեհվել է։ 1922 թվականին սկսվել է վերակառուցումը։ Սակայն շենքի վերակառուցումը չի ավարտվել 1923 թվականին տեղի ունեցած մեծ երկրաշարժի պատճառով, ինչը շենքի ոչնչացման պատճառ է դարձել։ 1924 թվականին թատրոնը վերակառուցվել է ճապոնական բարոկո ոճով, իսկ 1925 թվականի հունվարի 4-ին բացվել է թատրոնի նոր շենքը։ Դրա ճարտարապետն էր Իսոյա Յոսիդան։ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին թատրոնն այրվել է ռմբակոծությունից։ Թատրոնը վերականգնվել է 1950 թվականին։ 1951 թ. հունվարի 3-ին տեղի է ունեցել բացման արարողությունը։ 2002 թվականին թատրոնի շենքը մտցվել է գրանցված նյութական մշակութային ժառանգության ցանկը (սակայն 2010 թվականին գրանցումը չեղարկվել է)։ 2010 թվականին տեղի է ունեցել թատրոնի հանդիսավոր փակումը՝ վերականգնողական աշխատանքների նպատակով։ 2013 թվականին բացվել է ստորգետնյա անցում, որը տանում էր դեպի Հիգասի-Գինձա կայարան։ 2013 թվականի մարտի 27-ին նոր շենքը հանդիսավոր բացվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք(անգլ.)
* Պաշտոնական կայք(ճապոներեն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 5010695 · CiNii: DA10559782 · GND: 10037231-4 · ISNI: 0000000107259320 · LCCN: nr94004339 · NDL: 00281040 · VIAF: 70149106265168492312 · WorldCat VIAF: 70149106265168492312 |

 |

 |
**Կիրառական երաժշտություն**, գործնական երաժշտություն (գերմ.՝ Gebrauchsmusik, Funktionale Musik), ժանրեր և օպուսներ, որոնք նախատեսվում են որոշակի, այսպես կոչված, ոչ գեղարվեստական գործառույթներ կատարելու համար։

Հին կամ հնագույն (նաև բանահյուսական) մշակույթներում երաժշտությունը եղել է հիմնականում կիրառական բնույթի. գործածվել է ծիսական արարողություններում, կոլեկտիվ աշխատանքներում (աշխատանքային երգեր և այլն)։ Եվրոպական ավանդակա մշակույթում երաժշտությունը կիրառական խնդիրներ է լուծել եկեղեցական պաշտամունքում, նաև արարողություններում։

19-րդ դարից կիրառական երաժշտության մեջ գերակշռել են ժամանցային ժանրերը (սալոնային պարային երաժշտություն, շլյագեր, գնչուական ռոմանս և այլն)։ Ժամանցային պարային և ազդանշանային երաժշտությունից բացի՝ ժամանակակից կիրառակաան երաժշտությանն են պատկանում նաև թատրոնի ու կինոյի երաժշտության որոշ տեսակներ, որոնք, չլինելով ինքնուրույն գեղարվեստական երկեր, լուսաբանում են առանձնակի կարևորության խնդիրներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nettl, 1921

Գրականություն
-------------

* Heinrich Besseler, "Beiträge zur Stilgeschichte der deutschen Suite im 17. Jahrhundert", PhD diss. University of Freiburg, 1923.
* Paul Hindemith, A Composer's World, Horizons and Limitations, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1952.
* Paul Nettl. "Beiträge zur Geschichte der Tanzmusik im 17. Jahrhundert". Zeitschrift für Musikwissenschaftl 4 (1921–22): 257–265.
* Arnold Schoenberg, Style and Idea, New York: Philosophical Library, 1950.
* Stephen Hinton, *The Idea of Gebrauchsmusik: A Study of Musical Aesthetics in the Weimar Republic (1919–1933) with Particular Reference to the Works of Paul Hindemith,* New York: Garland, 1989. 978-0824020095.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Լենա Հալենգրեն** (անգլ.՝ Lena Hallengren, դեկտեմբերի 25, 1973(1973-12-25), Kalmar domkyrkoförsamling, Շվեդիա), շվեդ պետական և քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1973 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Շվեդիայի Կալմար քաղաքում։

Ստանալով մանկավարժական կրթություն՝ դասախոսական գործունեությամբ չի զբաղվել։ Քաղաքականությամբ սկսել է զբաղվել 1990-ականների կեսերից։ Շվեդիայի Սոցիալ-դեմոկրատական երիտասարդական լիգայի (SSU, Sveriges socialdemokratiska ungdomsförbund) անդամ է։ 1999-2002 թվականներին ԽՍՀՄ-ում եղել է արհմիության քարտուղար, 1995-2002 թվականներին՝ արհմիութենական խորհրդի անդամ։ Եղել է Կալմարի քաղաքային խորհրդի անդամ և խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1996-1998 թվականներին նաև որոշ ժամանակ աշխատել է որպես քաղաքական քարտուղար Կալմար շրջանի մունիցիպալիտետում։

2002-2006 թվականներին Շվեդիայի վարչապետ Հանս Փերսոնի կառավարությունում զբաղեցրել է կրթության նախարարի տեղակալի պաշտոնը՝ պատասխանելով նախադպրոցական կրթության, ինչպես նաև կրթության և երիտասարդության հարցերին։

2006 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո Հալենգրենը դարձել է Ռիկսդագի անդամ և եղել է շրջակա միջավայրի և գյուղատնտեսության կոմիտեի անդամ (2006-2009 թվականներին), այնուհետև գլխավորել է տրանսպորտի և կապի կոմիտեն (2009-2010 թվականներին) և կրթության կոմիտեն (2014-2018 թվականներին)։

2018 թվականի մարտի 8-ից Լենա Հալենգրենը զբաղեցրել է վարչապետի աշխատասենյակում երեխաների, տարեցների և գենդերային հավասարության հարցերով նախարարի պաշտոնը վարչապետ Ստեֆան Լյովենի կաբինետում՝ այդ պաշտոնում փոխարինելով թոշակի չանցած Օսա Ռեգներին։

2019 թվականի հունվարի 21-ին նա նշանակվել է Շվեդիայի կառավարության սոցիալական գործերի նախարարության ղեկավար։

Զբաղվելով նաև հասարակական գործունեությամբ՝ 2018 թվականից հանդիսանում է երեխաների նկատմամբ բռնությունն արմատախիլ անելու գլոբալ գործընկերության (Global Partnership to End Violence Against Children) տնօրենների խորհրդի անդամ։

Անձնական կյանք
--------------

Լենա Հալենգրենը ամուսնացել է Ջոնաս Հելբերգի հետ (Jonas Hellborg), որն աշխատում է Կալմարի շրջանի շրջանային խորհրդում և ղեկավարում է Կալմարի *Vallens soppteater* թատրոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Sveriges befolkning 2000 (շվեդերեն) — Sveriges Släktforskarförbund, 2020.
2. ↑  Nya ministrar från Kalmar län(շվեդ.)
3. ↑  Lena Hallengren ny barn-, äldre- och jämställdhetsminister Regjeringen.se. Retrieved 8 March 2018
4. ↑  Board Global Partnership to End Violence Against Children
5. ↑  Jonas sliter – frun är minister(շվեդ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lena Hallengren на сайте Риксдага Швеции (շվեդ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր (շվեդերեն) |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Ռիկստագ |

 |
Անիակչակ լեռան կալդերան (Ալյասկա)
**Կալդերա** (պորտուգ.՝ caldera - կաթսա), կաթսայաձև կամ կրկեսանման փլվածքային ծագում ունեցող իջվածք։ Տերմինը ծագել է Պալմա կղզու (Կանարյան կղզիներ) հրաբխի վիթխարի խառնարանի անունից։

Առաջանում է Երկրի ոչ խորը (մի քանի հարյուր մետրից մինչև մի քանի կիլոմետր) հորիզոններում գտնվող մագմատիկ օջախների հետ կապված կենտրոնական հրաբուխների գործունեության հետևանքով։ Կալդերաների ներքին պատերը զառիթափ են և խորանում են մինչև 600-800 մ։ Հայտնի են կալդերաներ, որոնց մակերեսը հասնում է մի քանի տասնյակից մինչև մի քանի հարյուր կմ²։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 170)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4261543-4 · LCCN: sh85018816 · Microsoft: 49708893 |

 |
**Լեոպոլդ Հոֆման** (գերմ.՝ Leopold Hofmann, օգոստոսի 14, 1738(1738-08-14), Վիեննա, Հաբսբուրգի միապետություն - մարտի 17, 1793(1793-03-17), Վիեննա, Հաբսբուրգի միապետություն), ավստրիացի կոմպոզիտոր և դիրիժոր։

Կենսագրություն
--------------

Լեոպոլդ Հոֆմանը յոթ տարեկանից երգել է պալատական երգչախմբում, այնուհետև Գեորգ Քրիստոֆ Վագենսեյլի մոտ սովորել է ստեղնաշարային գործիքներ և կոմպոզիցիա։ Ծառայել է որպես խմբավար և նվագախմբի ղեկավար Վիեննայի Սուրբ Միքայել և Սուրբ Պետրոս տաճարներում, 1763 թվականից՝ պալատական մատուռի երգեհոնահար, 1769 թվականի դեկտեմբերի 30-ից՝ պալատական երաժշտության ուսուցիչ՝ 30 ֆլորին աշխատավարձով։

1772 թվականին նա ստանձնել է իր կյանքի գործունեության գլխավոր պաշտոնը՝ Սուրբ Ստեփանոսի մայր տաճարի երաժշտական ղեկավարը, որում մնացել է մինչև իր կյանքի վերջը։ Իր մահից որոշ ժամանակ առաջ արդեն հիվանդ Հոֆմանի օգնականի պաշտոնը ստանձնել է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը, որը հույս է ունեցել հետագայում փոխարինի Հոֆմանին, սակայն մահացել է իր ղեկավարից առաջ։ Մոցարտի մահից հետո այդ պաշտոնը զբաղեցրել է ավստրիացի կոմպոզիտոր, երգեհոնահար Յոհան Ալբրեխտսբերգերը։

Աշխատություններ
---------------

Հոֆմանի կոմպոզիտորական ժառանգությունը ներառում է մոտ 45 սիմֆոնիա, 60 կոնցերտ կլավեսինի, ֆլեյտայի, հոբոյի, ջութակի, թավջութակի և նվագախմբի համար, եկեղեցական երաժշտություն, ինչպես նաև կամերային երաժշտություն՝ քառյակներ, տրիոներ, կլավիերային սոնատներ։ Ֆլեյտայի և նվագախմբի համար Հոֆմանի ամենահայտնի կոնցերտը երկար տարիներ սխալմամբ վերագրվել է ավստրիացի մեծ երգահան Յոզեֆ Հայդնին։ Հոֆմանի բազմաթիվ նվագախմբային ստեղծագործություններից որոշները ձայնագրվել են վերջին ժամանակներս։

Գրականություն
-------------

* Constantin von Wurzbach. Hoffmann, Leopold // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. — Wien: Verlag L. C. Zamarski, 1856—1891. — Т. 9. — С. 160—161.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
3. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119484749 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. 1 2  *Wurzbach D. C. v.* Hoffmann, Leopold (գերմ.) // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Vol. 9. — S. 160.
5. ↑  *Constantin von Wurzbach* Hoffmann, Leopold // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*. — Wien: Verlag L. C. Zamarski, 1856—1891. — Т. 9. — С. 160—161. (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* HOASM bio
* Bio and list of works at the Michael Haydn Site
* Biography and Naxos discography
* Editions by Leopold Hofmann at Artaria Editions
ԱՄՆ-ի լեռնային նահանգներ: Կարմիր գույնով նշված են այն նահանգները, որոնք միշտ համարվել են Լեռնային նահանգներ: Կարմիր գույնով ստվերավորված նահանգները, համաձայն ԱՄՆ-ի Բնակչության մարդահամարի բյուրոյի, համարվում են լեռնային նահանգներ, սակայն որոշ աղբյուրներում կարող են ներառված լինել այլ աշխարհագրական շրջանների մեջ
**Լեռնային Նահանգներ** (անգլ.՝ The Mountain States), հայտնի են նաև որպես Լեռնային Արևմուտք (անգլ.՝ Mountain West), ԱՄՆ-ի Բնակչության մարդահամարի բյուրոյի ինը աշխարհագրական ստորաբաժանումներից մեկը, աշխարհագրական ենթաշրջան ԱՄՆ-ի Արևմտյան մասում, որը հիմնականում գտնվում է Կորդիլլերա համակարգի Ժայռոտ լեռներում։ Բաղկացած է Արիզոնա, Կոլորադո, Այդահո, Մոնտանա, Նևադա, Նյու Մեքսիկո, Յուտա, Վայոմինգ նահանգներից։

Ժամային գոտի
------------

Լեռնային Նահանգների տարածքի մեծ մասում գործում է ԱՄՆ-ի Լեռնային ժամային գոտին (անգլ.՝ Mountain Time), բացառությամբ Նևադայի, Այդահոյի հյուսիսի և Արիզոնայի մեծ մասի։

Բնակչություն
------------

Լեռնային Նահանգները երկրի ամենանոսր բնակեցված մասն են, ինչն առաջին հերթին պատմականորեն պայմանավորված էր դժվարանցանելի լանդշաֆտով, ինչպես նաև գյուղատնտեսության զարգացման համար անբարենպաստ կլիմայով և հողերով։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 4 մարդ/կմ2։ Խոշոր քաղաքները հիմնականում գտնվում են ենթաշրջանի ծայրամասերում` Ֆինիքս, Դենվեր, Լաս Վեգաս: Կենտրոնական մասում կան նաև Սոլթ-Լեյք Սիթիի նման ավելի քիչ բնակեցված քաղաքներ։

Տնտեսություն
------------

Ավանդաբար Լեռնային Նահանգներում զարգացած էին հանքարդյունաբերությունը և անասնապահությունը։ Ժայռոտ լեռներում արդյունահանվում է ոսկի, արծաթ, ցինկ, կապար, պղինձ և ուրան։ Կոլորադո, Վայոմինգ, Մոնտանա նահանգները հարուստ են նավթի, բնական գազի ու ածխի պաշարներով։ Լեռնային Նահանգների արևելքում՝ Մեծ դաշտավայրերում, զարգացած է գյուղատնտեսությունը։

Վերջին շրջանում ակտիվորեն զարգանում է զբոսաշրջությունը և ծառայությունների ոլորտը։ Զբոսաշրջիկները հիմնականում այցելում են Յուտա նահանգի հարավային մասում գտնվող ազգային պարկերը և Կոլորադոյի լեռնադահուկային հանգստավայրերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Infoplease: Daylight Saving Time, A trip around the world reveals that time isn't a synchronized science


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Open Directory Project |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2021003778 |

 |
**Էջատիտղոս**, էջախորագիր, տեղեկատու տվյալներով (հեղինակի անուն-ազգանուն, ստեղծագործության վերնագիր և այլն) տող՝ էջի տեքստի վերևում (երբեմն՝ կողքին կամ ներքևում)։ 

Էջատիտղոսները լինում են անփոփոխ (կրկնվում են գրքի բոլոր էջերում) և փոփոխվող (փոխվում են գլուխը, հոդվածը և այլն փոխվելուն համընթաց)։ 

Էջատիտղոսը՝ որպես էջկապի տարր, ի հայտ է եկել դեռևս XVI դարում։ Ժամանակակից հրատարակություններում հաճախ հրաժարվում են էջատիտղոսից՝ թղթի խնայողության և գրքի ինքնարժեքի նվազեցման նկատառումերով, կամ էջատիտղոսները դրվում են էջերեսի նվազագույն կորուստի եղանակով։ Էջատիտղոսը հիմնական տեքստից առանձնացվում է էջագծով և, որպես կանոն, չի դրվում էջքով սկսվող, ամբողջությամբ պատկերազարդված և տեղեկատվական այլ տվյալներ պարունակող էջերում։ Էջատիտղոսը կարևոր է հանրագիտարանային և բառարանային հրատարակություններում, որոնք էջկապվում են հիմականում սյուներով։ Նրանց մեջ էջատիտղոսը (սյունատիտղոս) դրվում է բացվածքի ձախ ու աջ սյուների գլխավերևներում՝ ձախում՝ էջի առաջին, աջում՝ էջի վերջին բառ-տերմինը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Էջմիածնի Ավետարան»**, *«Փղոսկրյա Ավետարան»*, հայ գրչության և մանրանկարչության ձեռագիր մատյան։ Ընդօրինակել է Հովհաննես Գրիչը՝ 989 թվականին, Բղենո-Նորավանքի Սբ. Ստեփանոս եկեղեցում։ Պատվիրատու՝ Ստեփանոս քահանա։ Բնագիրը պարունակում է 35 x 28 սմ չափի 233 մագաղաթե թերթ (Մատենադարան, ձեռ. դ 2374)։ Բաղկացած է գեղեցիկ երկաթագրով գրված չորս Ավետարաններից։ Մատթեոսի Ավետարանին նախորդում է քառաթերթ մի պրակ՝ ամբողջ էջերն զբաղեցնող մանրանկարներով։ 1ա – 5ա էջերում Եվսեբիոսի թուղթն է և համաբարբառները՝ ճոխ խորանների մեջ առնված։ 5բ էջում պատկերված է մի տաղավարիկ (tempietto), որին հաջորդում են թեմատիկ մանրանկարներ՝ գահին բազմած Հիսուսը (6ա), զույգ-զույգ կանգնած չորս ավետարանիչները (6բ, 7ա), Աստվածածինը՝ Մանուկը գրկին (7բ) և Աբրահամի զոհաբերությունը (8ա)։ Ձեռագրի վերջում ներմուծված է 6 – 7-րդ դդ. երկու թերթ՝ 228, 229, որոնց վրա պատկերված են «Զաքարիայի ավետումը», «Մարիամի ավետումը», «Մոգերի երկրպագությունը» և «Մկրտություն» մանրանկարները։ «Էջմիածնի Ավետարան»-ի լուսանցքներում նույնպես կան պատկերներ։

Ձեռագիր կազմի տեսքը
-------------------

Ձեռագրի կազմը բաղկացած է 36,5 x 30,5 սմ մեծության փղոսկրե երկու կողքերից, որոնք 7-րդ դ. աշխատանք են համարվում։ Կողքերից յուրաքանչյուրը բաղկացած է հնգական սալիկից, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա պատկերված է առանձին տեսարան։ Այդ կազմը վաղ քրիստոնեական հայկական արվեստի նշանակալից հուշարձաններից է։ Բացառիկ արժեք ունեն 6 – 7-րդ դդ. մանրանկարները։ Չորս տեսարաններն էլ իրենց խորհրդանշական բնույթով վերաբերում են հայտնության թեմային։ Հագեցված և փոքրինչ մուգ ու խաղաղ երանգները կանաչի, կապույտի և ոսկու ոչ շռայլ գործածությամբ ստեղծում են տպավորիչ գունագեղություն։ Արտահայտիչ են դեմքերը՝ օժտված ազգին քնատիպությամբ։ Կատարողական որոշ առանձնահատկություններով ու երանգավորմամբ այդ աշխատանքները մոտենում են նույն շրջանի հայ որմնանկար օրինակներին (Արուճ, Լմբատ)։ Սկզբնաթերթերի մանրանկարները ոճական առանձնահատկություններով ու պատկերագրությամբ 9-10-րդ դդ. գեղանկարչության ավանդույթների արտահայտությունն են։ Գեղեցիկ են խորանները։ Օգտագործված են հիմնականում պայտաձև զույգ կամարներ, որոնց հորինվածքը երփներանգ զարդամոտիվների և լրացուցիչ մանրամասերի կիրառմամբ համահնչուն է մատյանի ընդհանուր բնույթին։ Բացառիկ է «Էջմիածնի Ավետարան»-ի մանրանկարների դերը հայ գեղանկարչության հետագա զարգացման գործում։

«Էջմիածնի Ավետարան»-ի ուսումնասիրությամբ զբաղվել են Ա. Ուվարովը, Վ. Ստասովը, Ն. Կոնդակովը, Յո. Ստրժիգովսկին, Գ. Վայցմանը, Ֆ. Մակլերը, Ս. Տեր-Ներսեսյանը և ուրիշներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Մոգերի երկրպագությունըՄոգերի երկրպագությունը
* Գահին բազմած ՀիսուսըԳահին բազմած Հիսուսը
* Աբրահամի զոհաբերությունըԱբրահամի զոհաբերությունը
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 69)։*  |
**Կամերային օպերա**, մեկ գործողությամբ փոքրածավալ օպերա՝ սակավաթիվ գործող անձերով, նվագախմբի փոքր կազմով, երբեմն՝ փոքր երգչախմբով։ 20-րդ դարի սկզբին ստեղծված կամերային օպերաներից է Պաուլ Հինդեմիթի «Կարդիլակը» (1926)։ Ավելի ստեղծված վաղ փոքր մասշտաբի օպերաները, ինչպիսիք են Պերգոլեզիի «Աղախինը տիրուհի» (1733) ստեղծագործությունը, երբեմն նույնպես կոչվում են կամերային օպերաներ։

20-րդ դարում ստեղծված կամերային օպերաներից է Գուստավ Հոլստի «Սավիտրին» (1916)։ Բենջամեն Բրիտտենը գրել է այս կատեգորիայի ստեղծագործություններ 1940-ականներին, երբ Անգլիական օպերային ընկերությանը անհրաժեշտ էին երկեր, որոնք հեշտությամբ կարելի էր ներկայացնել շրջագայության ժամանակ և կատարել տարբեր փոքր համերգասրահներում։

Կամերային օպերաներ են ստեղծել նաև Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովը («Մոցարտ և Սալիերի», 1897, ըստ Ա. Պուշկինի «Փոքրիկ ողբերգությունների»), Հարիսոն Փոլ Բրտուիսլը, Թոմաս Ադեսը և այլք։

Հայկական նմուշներից են Է. Սադոյանի «Իշխանուհի Մարիա Վոլկոնսկայայի հուշագրերը» (1978, լիբրետտոն՝ Է. Սադոյանի), «Հեյ, ո՞վ կա այդտեղ» (1982, ըստ Վ. Սարոյանի), Ս. Ազնաուրյանի «Հույս» (ըստ Զ. Գիպիուսի, 2004), «Արմենիա» (ըստ Օ. և Ն. Մանդելշտամների, 2006) և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Chamber Opera" in *Oxford Music Online*, accessed 19 December 2016.

Գրականություն
-------------

* Searle, Humphrey (1958). *The Diary of a Madman*. London and Mainz: Schott and Co.
* Опера камерна // Українська музична енциклопедія. Т. 4: [Н – О] / Гол. редкол. Г. Скрипник. — Київ : ІМФЕ НАНУ, 2016. — С. 456-458.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կամերային սիմֆոնիա**, սիմֆոնիայի տեսակ, որը ձևավորվել է 20-րդ դարի սկզբին։ 

Կամերային սիմֆոնիային բնորոշ են փոքր ծավալը, «կամերային» երաժշտության գաղափարը, որոնցով էլ պայմանավորված է նվագախմբի կազմի նվազեցումը և ձևի կրճատումը (1, հազվադեպ՝ 2-մասանի, տևողությունը՝ 10– 30 ր)։ Առանձնանում է խտացված երաժշտական մտքով, պոլիֆոնիկ շարադրմամբ, նոր արտահայտչամիջոցների որոնմամբ։

Պատմություն
-----------

Կամերային սիմֆոնիան ձևավորվել է ժամանակակից կամերային երաժշտության ազդեցության տակ, որի հետ այն ավելի մոտ մանրամասն գրության միտումով և արտահայտչականության նոր միջոցների որոնմամբ։ 

Կամերային սիմֆոնիա ժանրը ձևավորվել է Գերմանիայում և Ավստրիայում 20-րդ դարի սկզբին։

ԽՍՀՄ-ում կամերային սիմֆոնիաների նկատմամբ հետաքրքրությունը հատկապես մեծացել է 1960-ականներին՝ տարբեր կերպ արտահայտվելով Դ. Շոստակովիչի, Կ. Կարաևի, Բ. Տիշչենկոյի, Մ. Ս. Վայնբերգի, է. Միրզոյանի, Ռ. Գաբիչվաձեի և այլոց ստեղծագործություններում։

Բացի Ա. Շյոնբերգի, Ֆ. Շրեկերի, Մ. Լաբրոկիի և ուրիշների կամերային սիմֆոնիաներից, ըստ էության, այդ ժանրին են պատկանում նաև որոշ ստեղծագործություններ, որոնց անվանել են սիմֆոնիա (Ա. Վեբեռնի սիմֆոնիան, Դ. Միյոյի 5 փոքր սիմֆոնիաները՝ փոքր նվագախմբի համար, և այլն)։ Հետագայում որոշ նոր հատկանիշներով կամերային սիմֆոնիան նմանվել է սիմֆոնիետին և փոքր սիմֆոնիային (4-մասանի ցիկլ, զույգ կազմով նվագախմբային ստեղծագործության տևողությունը հազվադեպ է գերազանցում 20–30 րոպեն)։

Գրականություն
-------------

* Советская симфония за 50 лет. Л. 1967․
* Арановский М. Г. Симфонические искания, Л. 1979․
* Сидельникова О. (А.), О советской камерной симфонии 60-х гг. в сб.: Проблемы муз. науки, в. 4, М. 1979.
* Анисимова Елена Валерьевна. Жанровый синтез в симфонической музыке композиторов Удмуртии (на примере музыки Н. Шабалина) // Вестник Вятского государственного университета. — 2011. — Вып. 3-2. — С. 162. — ISSN 2541-7606. Архивировано 20 мая 2021 года.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Լաբուրնում անագիրատերև** |
| Լաբուրնում անագիրատերևԼաբուրնում անագիրատերև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Ցեղ** | Լամբուրնում *(Laburnum)* |
| **Տեսակ** | **Լաբուրնում անագիրատերև** *(L. anagyroides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Laburnum anagyroides***Medik. |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Լաբուրնում անագիրատերև** (լատին․՝ Laburnum anagyroides), բակլազգիներ ընտանիքի, լաբուրնում ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 7 մ բարձրությամբ, որը հաճախ թփանման տեսք է ունենում։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրականաչավուն է կամ բաց գորշավուն, ակոսակնճռապատ։ Ընձյուղները և ծաղկակիրները ծածկված են արծաթավուն մազմզուկներով։ Տերևները եռամասն են, երկարավուն էլիպսաձև, էլիպսաձև կամ հակառակ ձվաձև տերևիկներով, 3֊8 սմ երկարությամբ և 1,5֊3 սմ լայնությամբ, տափակ կամ սրածայր գագաթով, լայն սեպաձև հիմքով, վերևի կողմից մերկ, ներքևի կողմից ծածկված մանր արծաթագույն մազմզուկներով։ Ընդհանուր տերևակոթունը ունի 2֊6 (երբեմն՝ 8) սմ երկարություն, մազմզուկապատ է։ Ծաղիկները ոսկեդեղին են, հավաքված դեպի ցած կախված բազմածաղիկ ողկույզներում, որոնց երկարությունը հասնում է 10֊20 (հազվադեպ՝ 30) սմ֊ի։ Բաժակն ունի մոտ 5 մմ երկարություն, մետաքսաաղվամազապատ է։ Պսակը հասնում է 2֊2,5 սմ երկարության։ Ունդերը երկարավուն գծանման են, 5֊8 սմ երկարությամբ, սրածայր, հաստ քթիկով, մազմզուկապատ։ Սերմերը սև են։ Ծաղկում է տերևները բացվելու հետ միասին, ապրիլ֊մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոսին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արևմտյան Եվրոպայի հարավային և կենտրոնական շրջաններում։ Մեր հանրապետությունում հազվադեպ է մշակվում․ լավ է աճում ծ․ մ․֊ից մինչև 1500 մ բարձրությունների վրա (Գյումրիում փարթամ է աճում և առատորեն ծաղկում ու պտղաբերում է)։

Կիրառություն
------------

Պիտանի է ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար, որպես առատորեն ծաղկող բարձր դեկորատիվ թփատեսակ։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (43)։

֊

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4277244-8 · Microsoft: 2776002726 |

 |
**Կոզմա Տերենտևիչ Սոլդատյոնկով** (ռուս.՝ Козьма Терентьевич Солдатёнков; հոկտեմբերի 10 (22), 1818, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 19 (հունիսի 1), 1901, Kuntsevo District և Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն), ռուս արդյունաբերական մագնատ, բարերար, կոլեկցիոներ և անվանի հրատարակիչ։

1865 թվականին Սոլդատյոնկովը հիմնադրել է հրատարակչատունը, որի նշանավոր հրապարակումների թվում էին Վիսարիոն Բելինսկու և Կոստանտին Կավելինի ամբողջական գործերը, Ալեքսանդր Աֆանսևի «Ռուսական հեքիաթներ»-ը, Գեորգ Վեբերի կատարած «*Allgemeine Weltgeschichte*»-ի թարգմանությունը, Ջեյմս Բրայսի «Ամերիկայան համագործակցությունը», Էդվարդ Գիբբոնի «Հռոմեական կայսրության անկման պատմությունը», Ֆրեդերիկ Հորնի «Սկանդինավյան գրականության պատմությունը» (թարգմանված Կոնստանտին Բալմոնտի կողմից), Ջոն Ռիչարդ Գրինի «Անգլիայի ժողովրդի կարճ պատմություն» և Թեոդոր Մոմզենի «Հռոմի պատմություն» թարգմանությունները, ինչպես նաև «Տնտեսագետի գրադարանի» 11 համարներ (խմբագրված Միտրոֆան Շչեպկինի կողմից), որտեղ ներկայացված են Ադամ Սմիթի, Դավիթ Ռիկարդոյի, Ջեյմս Միլլի և այլոց գրքերը։

Հավատարիմ հավատացյալ լինելով՝ օժանդակել է Մոսկվայի Բելեկրինիտսկայա հիերարխիային ու ֆինանսավորել դրա առաջնորդ եպիսկոպոս Պաֆնուտիի այցը Լոնդոն, որտեղ նա բանակցություններ է ունեցել Ալեքսանդր Գերցենի, Նիկոլայ Օգարյովի և Վասիլի Կելսիևի հետ։

Սոլդատյոնկովը իր գրադարանը (8 հազար գիրք և 15 հազար ամսագիր) և արվեստի հավաքածուն (258 նկար, ներառյալ Կառլ Բրյուլովի, Ալեքսանդր Իվանովի, Վասիլի Պերովի և Պավել Ֆեդոտովի նկարները, ինչպես նաև 17 քանդակ) կտակել է Ռումյանցևի թանգարանին։ 1924 թվականից հետո դրանք բաժանվել են Տրետյակովյան պատկերասրահի և Ռուսական պետական թանգարանի միջև։ Սոլդատյոնկովի կապիտալի մի մասը (2 միլիոն ռուբլի) իր կտակի համաձայն անցել է աղքատների համար հիվանդանոցի կառուցմանը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Բոտկինի կլինիկա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Czech National Authority Database
2. 1 2  Солдатёнков, Кузьма Терентьевич at Moscow. The Encyclopedian Dictionary // Москва. Энциклопедический справочник. — М.: Большая Российская Энциклопедия. 1992.
3. ↑  Soloveyeva, A. The Moscow Mecenate. Boss magazine, 2009, No. 7
4. ↑  Больница имени Боткина в Москве Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine.. The Botkin Clinic site
5. ↑  Солдатенковская больница. The Soldatyonkov Clinic. *Russkoye Slovo* / Русское Слово. — 1908. — 9 июля


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 119536765 · ISNI: 0000000110668571 · LCCN: n85229714 · NKC: av2018999176 · NTA: 197439896 · NUKAT: n98048534 · SUDOC: 143157361 · VIAF: 62992672 · WorldCat VIAF: 62992672 |

 |

 |
**Էտալոններ**, (ֆրանս. etalon – նմուշ), չափանմուշներ, գիտության և տեխնիկայի զարգացման տվյալ մակարդակին համապատասխանող մեծ ճշտության չափման միջոցներ (ճշգրիտ չափեր կամ չափիչ սարքեր), որոնք հիմնված են նյութերի և մարմինների՝ ժամանակի ընթացքում անփոփոխ հատկությունների վրա։ Օգտագործվում են չափման միավորները պահպանելու, ընդօրինակելու, վերականգնելու համար և հիմք են ծառայում չափումների միասնությանն ու ճշտությանը։

Էտալոնները լինում են բնական և արհեստական։ 

* Բնական էտալոնները չափման միջոցներից բացի, ընդգրկում են նաև այդ միջոցների կիրառությունները չափման միավորները վերականգնելու և ընդօրինակելու փորձերում (օրինակ, երկարության միավորը՝ մետրը, լույսի ալիքի երկարությամբ ընդօրինակելու անհրաժեշտ միջոցների ամբողջությունը)։
* Արհեստական էտալոններ են, օրինակ, մետրի և կիլոգրամի պլատինա–իրիդիումային էտալոնը։

Տարբերում են միջազգային և ազգային (պետական) էտալոններ։ 

* Միջազգային էտալոն է, օրինակ, կիլոգրամի նախատիպը, որը պահվում է Չափ ու կշռի միջազգային բյուրոյում (Սեր, Ֆրանսիա)։
* Ազգային էտալոնի օրինակ է կիլոգրամի նախատիպի №12 պատճենը, որը պահվում է Դ. Ի. Մենդելեևի անվ. համամիութենական չափագիտական ԳՀԻ–ում (Լենինգրադ)։

Այն էտալոնները, որոնք անմիջապես պատրաստվում են չափման միավորների տեսական սահմանումների հիման վրա և ապահովում են տվյալ երկրի համար ամենաբարձր ճշգրտությունը, կոչվում են առաջնային, իսկ դրանցից ընդօրինակվող և դրանց միջոցով ստուգվող էտալոնները՝ երկրորդային։ Ըստ չափագիտական դերի՝ երկրորդային էտալոնները բաժանվում են *էտալոն-պատճենների, էտալոն–վկաների, բաղդատման էտալոնների և աշխատանքային էտալոնների*։ Էտալոն–պատճենները չափագիտական աշխատանքներում փոխարինում են առաջնային էտալոններին՝ դրանք մաշվելուց և վնասվելուց զերծ պահելու համար։ Էտալոն–վկաները նախատեսված են էտալոնների պահպանման վիճակը վերահսկելու համար։ Բաղդատման էտալոնները օգտագործվում են ազգային էտալոնների միջազգային բաղդատումների համար։ Աշխատանքային էտալոնները բարձր կարգի ճշտության չափումների նմուշային միջոցների ընթացիկ ստուգումների համար են։ Երկրորդային բոլոր էտալոնները որպես կանոն, արհեստական են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 87)։*  |
|  |
| --- |
| **Իրեզինե** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Gomphrenoideae* |
| **Ցեղ** | **Իրեզինե** *(Iresine)*P.Browne, 1756 |

**Իրեզինե**  (լատին․՝ Iresine) պատկանում է հավակատվազգիների ընտանիքին։ Հայրենիքը Հարավային Ամերիկան է։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Արևադարձային բազմամյա բույս է, սակայն դեկորատիվ ծաղկեգործության մեջ ախիրանտեսի նման օգտագործվում է որպես միամյա։ Ամենատարածված տեսակներից են իրեզինելինդենին (*I.Lindeni von Heutte*)՝ նշտարաձև, մուգ կարմիր տերևներով, բաց կարմիր ջղերով և իրեզինե-վալիզին (*I.Wallisi Hort.*), որի կարմիր դարչնագույն տերևների ծայրը կլոր է, բաժանված երկու մասի։ Ծաղկային ձևավորումներում իրեզինե-լինդենին օգտագործվում է գորգերում, ծաղկեթմբերում և եզրագծերի համար։ Բարձրությունը հասնում է 30-40 սմ-ի, սակայն խուզման միջոցով բույսը կարելի է պահել ցանկացած բարձրության վրա։

Մշակում
-------

Բազմացվում է կտրոններով որոնք վերցնում են ջերմատներում ձմեռող մայրակներից։ Համապատասխան պայմաններ ստեղծելու դեպքում բազմացումը կարելի է կատարել տարվա բոլոր եղանակներին։ Նեխման հնարավորությունը կանխելու նպատակով կտրոնները վերցնելուց անմիջապես հետո կտրվածքներն անպայման անհրաժեշտ է թաթախել փայտածխի փոշու մեջ։ Կտրոնները արմատակալում են գետի մաքուր, լվացված ավազով լի բազմացման արկղերի մեջ։ 18-20° ջերմության պայմաններում կտրոններն արմատակալում են 7-10 օրվա ընթացքում։

Ձմեռվա ընթացքում տնտեսությունը երիտասարդ մայրակներով ապահովելու նպատակով կտրոններով բազմացումը կարելի է անել հուլիս-օգոստոս ամիսներին, որպեսզի դրանք հետագայում ծառայեն որպես մայրակ։ Մայրակներ կարելի է վերցնել նաև բաց գրունտում աճող բույսերից։ Այդ նպատակի համար նախատեսված բույսերն աշնանը, նախքան առաջին ցրտահարությունները, հանում են հողագնդիկով և տեղափոխում 11-13 սմ-անոց թաղարների մեջ, պահպանելով ջերմատանը՝ 20-22 °C ջերմության պայմաններում։ Արմատակալումից հետո ջերմությունը իջեցվում է մինչև 15-18°։ Ջերմատանը օդը անհրաժեշտ է սիստեմատիկաբար փոխել, քանի որ խոնավ և ծանր օդում բույսերը ոչնչանում են։

Ջուրը տրվում է սակավ։ Բույսերը սովորաբար տնկում են մեկը մյուսից 7-8 սմ հեռավորության վրա։ Նախընտրում է արևոտ հողամասերը, սակայն վատ չի աճում նաև կիսաստվերում։

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780985515 |

 |
| **՞**Կայսերական պինգվիններ |
| --- |
| Կայսերական պինգվիններ (*A. forsteri*)  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Պինգվինանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Պինգվիններ |
|
|
|
| Ցեղ | **Կայսերական պինգվիններ** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Aptenodytes forsteri*
*J.F.Miller*, 1778 |
|  Տեսակներ |
| 
* Կայսերական պինգվին (*A. forsteri*)
* Թագավորական պինգվին (*A. patagonicus*)
* Ռիդգենի պինգվին (*Aptenodytes ridgeni*) †

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**174448**NCBI**9232**

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Կայսերական պինգվիններ** (լատին․՝ *Aptenodytes*) կամ **մեծ պինգվիններ**, թռչունների ցեղ պինգվինների ընտանիքից (*Spheniscidae*)։ Հունարենով գիտական անվանումը թարգմանաբար նշանակում է «անթև սուզորդներ»։ Այս տեսակի ներկայացուցիչներն աշխարհում թերևս ամենահայտնին են բոլոր պինգվինների շարքում։ Նրանց սև ու սպիտակ փետուրներն ու նրանց բնորոշ պարանոցի դեղնանարնջագույն գունավորումը ազդեցություն է ունեցել «պինգվինին հատուկ» արտահայտության վրա։

Իրականում կայսերական պինգվինները զգալիորեն տարբերվում են իրենց ընտանիքի այլ ներկայացուցիչների մեծամասնությունից։ Նրանք ավելի ամրակազմ ու ծանր են, քան այլ տեսակները։ Բացի այդ, նրանք համարվում են միակ տեսակները, որոնք բույն չեն սարքում։

Էվոլյուցիա
----------

Կայսերական պինգվինների ցեղը համարվում է ընտանիքի ամենահին ցեղերից մեկն աշխարհում։ ԴՆԹ հետազոտություններից պարզ է դարձել, որ նրանց և մյուս ցեղերի միջև բաժանումը տեղի է ունեցել 40 մլն տարի առաջ։ Գտածոներից մեկի ուսումնասիրման արդյունքում հայտնաբերվել է ևս մի տեսակ՝ Ռիդգենի պինգվին (*Aptenodytes ridgeni*), որը բնակվել է Նոր Զելանդիայում դեռևս, պլիոցենի դարաշրջանում։

Տեսակներ
--------

Պինգվինների ժամանակակից տասնութ տեսակներից միայն երկուսն են պատկանում կայսերական պինգվիններին․ դրանք են կայսերական պինգվինն (*Aptenodytes forsteri*) ու չափերով վերջինիս զիջող թագավորական պինգվինը (*Aptenodytes patagonicus*)։ Կայսերական պինգվիններին պատկանող մի տեսակ այժմ գոյություն չունի։ Դա Ռիդգենի պինգվինն է։

Գրականություն
-------------

* *Е.А. Коблик*. Разнообразие птиц. Часть 1. М. Издательство Московского университета, 2001 ISBN 5-211-04072-4

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հանրագիտարանային բառապաշար |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779348905 |

 |
**Լա Ապարտադա** (իսպ.՝ La Apartada), քաղաք և մունիցիպալիտետ Կոլումբիայի հյուսիսում ՝ Կորդովա դեպարտամենտում։

Պատմություն
-----------

Բնակավայրը, որից քաղաքը հետագայում աճել է, հիմնադրվել է 1957 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։ Լա Ապարտադայի մունիցիպալիտետը որպես առանձին վարչական միավոր ստեղծվել է 1997 թվականին։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Քաղաքը գտնվում է դեպարտամենտի հարավարևելյան մասում, Կարիբյան լեռնաշխարհի սահմաններում, Սան Խորխե գետի արևելքում, Մոնտերիա քաղաքից մոտ 94 կմ հարավ-արևելք։ Բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից 66 մետր է։

Լա Ապարանադայի մունիցիպալիտետը հյուսիսում սահմանակից է Այպելի մունիցիպալիտետին, արևմուտքում ՝ Բուենավիստայի մունիցիպալիտետին, հարավ-արևմուտքում ՝ Մոնթելիբանոյի մունիցիպալիտետին, արևելքում և հարավ-արևելքին՝ Անտոկիայի դեպարտամենտին։ Քաղաքապետարանի տարածքը 270.81 կմ² է։

Բնակչություն
------------

Կոլումբիայի վիճակագրության ազգային վարչական դեպարտամենտի տվյալներով, 2015 թվականին քաղաքի և մունիցիպալիտետի համատեղ բնակչությունը կազմել է 15 204 մարդ։ Մունիցիպալիտետի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների. Կաղապար. 

Ըստ 2005 թվականի մարդահամարի տվյալների, տղամարդիկ կազմել են Լա Ապարանադայի բնակչության 49.8% -ը, կանայք` համապատասխանաբար 50.2%: Ռասայականորեն, սպիտակամորթներն ու մետիսները կազմել են քաղաքի բնակչության 77.9% -ը. Հնդկացիները ՝ 21,7%, սևամորթները, մուլատաները՝ 0.4%: Գրագիտության մակարդակը ողջ բնակչության համար կազմել է 76.9%:

Տնտեսություն
------------

Լա Ապարտադայի տնտեսությունը հիմնված է գյուղատնտեսության վրա։

Մունիցիպալիտետի և քաղաքային ձեռնարկությունների ընդհանուր թվի 54,5% -ը առևտրային ձեռնարկություններ են, 34.9% -ը `սպասարկման ձեռնարկություններ, 7,6% -ը` արդյունաբերական ձեռնարկություններ, 3% -ը `տնտեսության այլ ոլորտների ձեռնարկություններ։

Տրանսպորտ
---------

Քաղաքը հատվում է 25 համարի մայրուղով (իսպ. ՝ Ruta Nacional 25):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «La Apartada» (անգլերեն)։ GeoNames
2. ↑  «Información general» (իսպաներեն)։ Alcaldía de La Apartada — Córdoba


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Էքսպրոմտ**, (լատին․՝ expromtus, պատրաստի, ձեռքի տակ), իմպրովիզացիոն բնույթի գործիքային, առավելապես՝ դաշնամուրային պիես։ Առանձնանում է արտահայտման պոռթկուն և քնարական կերպարների անմիջականությամբ։

Ձևավորում
---------

Ձևավորվել է XIX դարի սկզբին (Յոհան Վոլֆգանգ Վորժիշեկ, Հայնրիխ Մարշներ) և բնորոշ էր ռոմանտիկ կոմպոզիտորների ստեղծագործությանը։ Էքսպրոմտի դասական նմուշներ են ստեղծել Ֆրանց Շուբերտը (1827 թվական), Ֆրեդերիկ Շոպենը (1834 թվական), Ֆերենց Լիստը (1852 թվական), նաև Ռոբերտ Շումանը, Անտոնին Դվորժակը, Գաբրիել Ֆորեն, Նիկոլայ Անդրեևիչ Ռիմսկի–Կորսակովը, Պյոտր Չայկովսկին, Ալեքսանդր Սկրյաբինը։ Հայ երաժշտության մեջ Տիգրան Չուխաջյանը գրել է «Cascade de Couz» («Քուզի ջրվեժը») առաջին Էքսպրոմտը։ Էքսպրոմտներ են ստեղծել նաև Կարո Զաքարյանը (1940 թվական), Վաղարշակ Կոտոյանը (1954 թվական), Առնո Բաբաջանյանը (1954 թվական), Ավետ Տերտերյանը («Ինչ լավ է այստեղ»՝ ձայնի և դաշնամուրի համար, ըստ Ալեքսեյ Տոլստոյի, 1956 թվական), Էդուարդ Աբրահամյանը (1957 թվական), Վ. Արարատյանը (1959 թվական), Ստեփան Ջրբաշյանը (Էքսպրոմտ-ֆանտազիա, 1960 թվական), Ստեփան Նաղդյանը (1960 թվական), Գենարիոս Ղորղանյանը, Գեորգի Սարաջևը, Լևոն Չաուշյանը (1964 թվական) և ուրիշներ։

Էքսպրոմտը սովորաբար գրվում է ազատ երաժշտական ձևով (սոնատային, բարդ եռամաս, վարիացիոն և այլն)։ Գործածվում է նաև XX դարի վոկալ-կամերային երաժշտության մեջ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Կրուգոսվետ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph321760 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |