recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Մոնղոլական խածկտիկ** |
| Մոնղոլական խածկտիկՄոնղոլական խածկտիկ |
| Մոնղոլական խածկտիկ (արու)Մոնղոլական խածկտիկ (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | Սերինոսազգիներ (Fringillidae) |
| **Ցեղ** | **Անապատային խածկտիկ** *(Bucanetes)* |
| **Տեսակ** | **Մոնղոլական խածկտիկ** *(B. mongolicus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Bucanetes mongolicus*** |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Մոնղոլական խածկտիկ** (լատ.՝ Rhodophechys mongolica), սերինոսազգիների ընտանիքին պատկանող բնադրող-չվող թռչուն։ Մարմնի երկարությունը 13 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 25,5-27,5 սմ։ Ընդհանուր գունավորումը դարչնավուն է, կտուցը՝ հաստ, դեղնավուն։ Հասունի թևերի ծածկողները, թափահարողները և պոչի հիմքը վարդագույն ու սպիտակ հատվածներով են։ Արուի գլուխը, վիզը, մարմնի կողքերը և գոտկատեղը վարդագույն են։ Էգն ավելի խամրած է, վիզը, մարմնի կողքերը և գոտկատեղը՝ սովորաբար առանց վարդագույնի։ Երիտասարդն ավելի դարչնագույն ու ավելի դեղնամոխրագույն, քան էգը, առաջնային փետուրների երիզները՝ դարչնագույն՝ վարդագույն երանգով։ Երկրորդայինները սպիտակավուն հատվածով են։ Կտուցը մոխրավուն-դեղին է։ Բնակվում է նոսր բուսականությամբ, չոր, քարքարոտ լեռնալանջերին։ Սնվում է սերմերով, միջատներով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հարավային Թուրքիաում, դեպի արևելք՝ Հարավային Կովկասով, Հյուսիսային Իրանով, Կենտրոնական Ասիայով մինչև Գոբի անապատը։ Հայաստանում բնադրավայրը հայտնաբերված է Արարատի մարզի Վեդի քաղաքի շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում չվող տեսակ է, բնադրավայրում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր։ Բնադրում է Ժայռերի ճեղքերում, մեծ քարերի կույտերում։ Ձվադրում է ապրիլի երկրորդ կեսերին՝ դնելով 3-8, ավելի հաճախ՝ 4-6 ձու։ Զարգացումը տևում է 11-14 օր։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում։

Խիստ սակավաթիվ գաղութային տեսակ է՝ մասնատված և ոչ ամենամյա բնադրմամբ։

Վտանգման հիմնական գործոններից են փոքր թվաքանակն ու տնտեսական գործունեության արդյունքում ապրելավայրերի փոփոխումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Սաֆրա** (իսպ.՝ Palacio de los Duques de Feria, պաշտոնական անվանումը՝ Parador Duque De Feria), ամրոց Իսպանիայի Ռուտա-դե-լա-Պլատա քաղաքում, որով հին ժամանակում անցնում էր Եվրոպայի ամենահին ճանապարհը։ Ամրոցն ընդգրկվել է Իսպանիայի մշակութային ժառանգությունների ցանկում R-I-51-0000401 գրանցման համարի ներքո։

Պատմություն
-----------

Ամրոցի ունի մի քանի դարերի պատմություն։ Շինարարությունը սկսվել է 1437 թվականին։ Ամրոցը կառուցվել է, որպես Իսպանիայում ազդեցիկ և ամենահարուստ տոհմերից մեկի՝ Ֆերայի, նստավայր։

Յոթ հարյուր տարի առաջ, երբ ներկայիս ամրոցի տարածքը գտնվել է Հռոմեական Կայսրության ձեռքում, Սաֆրա է ժամանել Լորենցո Սուարես դե Ֆիգերոա 2-րդը։ 1435 թվականին Լորենցո Սուարես դե Ֆիգերոա 2-րդը ամուսնանում է Մարիա Մանուելի հետ և որպես ամուսնության նվեր խոստանում է յուրահատուկ ամրոց կառուցել։ Ամուսնությունից երկու տարի անց՝ 1437 թվականին Ֆիգերոա 2-րդը սկսում է Սաֆրա ամրոցի շինարարությունը։

Սկզբում նա քաղաքի շուրջը պարսպապատում է, նրա անվտանգությունը ապահովելու համար, իսկ հետո բարձունքի վրա կառուցում է ամրոցը։ Ամրոցի շինարարության համար օգտագործվել է Ալկասերում գտնվող մավրիտանական ամրոցների ավերակների քարերը։ Սաֆրայի պաշտոնական անունը՝ Parador Duque De Feria, հնչել է երբ ժամանել է այստեղ Մեքսիկայի կոնկիստադոր Էռնան Կորտեսը։

Քաղաքում են ծնվել մի շարք իսպանացի հայտնի գիտնականներ և հետազոտողներ Կառլ 5-րդի կառավարման ժամանակ, երբ հայտնաբերվեց Ամերիկան։ Թե Սաֆրա ամրոցը և թե քաղաքը ամբողջությամբ ստեղծում են այնպիսի միջավայր, որը բնորոշ է Իսպանիայի ազգային բնույթին ու մշակույթին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սաֆրա ամրոցի տպավորիչ ճակատամասը մարմնավորում է այդ ժամանակահատվածի բոլոր քաղաքացիական հատկանիշները, որի ընթացքում այն կառուցվել էր։ Շինարարության ժամանակ հաշվի է առնվել ռազմավարական դիրքը, որը թույլ է տալիս ապահովել և պաշտպանել քաղաքացիների անվտանգությունը, միաժամանակ ճիշտ դիրքերից հակահարված տալու ու թշնամու ուժերը ոչնչացնելու և ջախջախելու առանձնահատկությունները։

Ինը ատամնավոր աշտարակները, որոնք դրսից անմատչելի են, թաքցնում էին ներսի հիանալի ինտերիերը, որոնց գլուխգործոցը հանդիսանում է շքեղ նախշազարդերով պատված առաստաղը։ Շատ են թանկարժեք փայտից պատրաստված արկղները։

Ամրոցի տարածքում գտնվում է գոթական ոճով պատրաստված ութանկյուն հատակագծով գմբեթավոր մատուռը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 243202556 · WorldCat VIAF: 243202556 |

 |
**Սիվրիհիսարի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «կը» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման՝ արևմտյան խմբակցության Փոքր Ասիայի կամ արևմտյան բարբառախմբին։ Խոսվել Է Անատոլիա վիլայեթի Միվրիհիսար քաղաքում։ Ունի երկաստիճան ձայնեղազուրկ (պ-փ, կ-ք, տ-թ) բաղաձայնական համակարգ, սակայն առկա է խլացած ձայնեղների և գրաբարյան խուլերի նվազագույն հակադրությունը (կիր «գիր» և «կիր», տուն «դու» և «տուն»), քմային բաղաձայններն են կյ, քյ, լյ, գյ (միայն փոխառություններում)։ Ձայնավոր հնչյուններն են՝ ա, ա, Է, ը, ի, ու, ու, օ, օ։ Գրաբարի *այ* երկբարբառը սովորաբար սիվրիհիսարի բարբառում մնում է անփոփոխ՝ ախպայ< եղբայր, մայ< մայր, կայլէլ< քայլել (կա նաև էքի< այգի, ատ< այդ փոփոխությունները) ։ Եա >է (անկեալ >էնկէլ, կորնակ >կօրէկ), իւ> ու (շնութիւն >շունություն), ոյ> >ու (ընկոյզ> ունկուզ)։ Նկատվում է ր> շ անցում (հարսանիք >հաշնիք, երեք> շէք)։ Միավանկ և բազմավանկ բառերի հոգնակին կազմվում է միայն մեկ՝ էր մասնիկով (հաց-հացէր, կիրակի- կիրակիէր), հավաքական գոյականներինը՝ էնք մասնիկով (Տօնիկէնք)։ Բոլոր գոյականները ենթարկվում են եզակիում՝ ի, հոգնակիում՝ ու հոլովման (ճուր-ճուրի, ախպայ-ախպայի, ծուկ-ծուկի՛ օր-օրի, հաշնություն-հաշնությունի, ճուրէրու, ծուկէրու և այլն)։ Հազվադեպ, ժամանակ ցույց տվող գոյականները ենթարկվում են վա հոլովման։ Հավաքական գոյականների հոլովիչն է ց (Տօնիկէնք- Տօնիկէնց)։ Ներգոյական հոլով չունի։ Թեքված ձևերում ու և ի ձանավորները չեն հնչյունափոխվում (ճուր-ճուրի, կատու-կատուի, կիրք-կիրքի)։ Ածականների գերադրականը կազմվում է պինտ, էվլի և դահա (փոխառյալ) բառերի օգնությամբ (էվլի, պինտ առվակ-ավելի գեղեցիկ, դահա խէրճ-ավելի խեղճ)։ Կան նաև նկարագրական ձևեր՝ լէռ-կապուտ, ծնըկ-աէղին, կաս-կայմուր ևն։ Սիվրիհիսարի բարբառի թվականներից են մէյ ( = մեկ), երկու ( ք) , ըրէք ( րէք, շէք) , չօրսու, իսսու, վածծուն, եայրու և այլն։ Փոխառյալ են յէթմիշ (70), սէբսէն (80), տօխսան (90) թվականները։ Առավել հնչյունափոխված են ցուցական դերանունները՝ նախը «այնտեղ», տախը «այդտեղ», «այստեղ», վըաօխ «որտեղ» և այլն։ Բայն ունի անորոշ (ալ, էլ, ուլ), կատարելի (էլլ, ալլ, ուլլ), հարակատար (ած, ացած) դերբայները։ Շարունակական ներկան արտահայտվում է էր, կար մասնիկներով և կէնամ բայով՝ կէթամ էր ( կամ կար, կէնամ) ախպայիս տունու= հենց հիմա գնում եմ եղբորս տուն։ Երբեմն էլ մասնիկը կարող է կրկնվել։ Տարածված է ներկայի և վաղակատարի իմաստով հարակատարի գործածությունը։ Արգելականը կազմվում է մ|| մու|| մէ նախադաս մասնիկներով։ Բառապաշարում կան գրաբարյան բազմաթիվ բառեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 404)։*  |
**Ժամագործը** (վրաց.՝ მესაათე), 2011 թվականին ռեժիսոր Գեորգի Մասխարաշվիլիի կողմից նկարահանված ֆիլմ։

2012 թվականին ֆիլմը ներկայացվել է «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի «Ֆիլմեր առանց սահմանների» ծրագրում։

Սյուժե
------

Երկու երիտասարդ լրագրող փորձում են պարզել հայտնի մարդասպան Գելայի ով լինելը. նա ազատազրկվել է սպանությունների մեղադրանքով, երբ նրան գտել են գերեզման փորելիս։ Այնուհետև Գելայի տանը հայտնաբերվել են աճյուն և տարօրինակ գործիքներ ու սարքեր... Որքան լրագրողներն ավելի են մոտենում ճշմարտությանը, այնքան ավելի մոտիկից են առնչվում համակարգին և հանգում այն մտքին, որ Գելան ինքն էլ ևս մի զոհ է իշխող շրջանակների շոուում։

Դերեր
-----

* Գեորգի Մասխարաշվիլի
* Լևան Բերիկաշվիլի
* Դաթո Դոծիրիձե
* Գեորգի Մեգրելիշվիլի
* Գեորգի Նակաշիձե
* Գեորգի Տաբիձե
* Նինո Ծոծորիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  მესაათე (2011)(չաշխատող հղում)
2. ↑  «Ժամագործը» ֆիլմը «Ոսկե Ծիրան»ի «Ֆիլմեր առանց սահմանների»-ում(չաշխատող հղում)
3. ↑  მესაათე(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* გიორგი მასხარაშვილი, "მესაათე"
* Ֆիլմը imdb.com կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շոլոխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Շոլոխովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Шолохова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Գոռնյացկի միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս խորհրդային արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի (1905-1984) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սերաֆիմովիչի փողոցից և ավարտվում Չկալովի փողոցի հետ հատվելով։ Երկարությունը 500 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Շոլոխովի փողոցը գտնվում է Գոռնյացկի միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Սերաֆիմովիչի փողոցից, հատում է Գլինկայի փողոցը և ավարտվում Չկալովի փողոցի հետ հատվելով։ Փողոցի երկարությունը 500 մետր է։

Շոլոխովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346356։

Փողոցն անվանվել է ռուս խորհրդային արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի (1905-1984) պատվին։ «Խաղաղ Դոն» վեպի համար նա նախ ստացել է Ստալինյան մրցանակ։ «Խաղաղ Դոնը» դարձել է ամենաշատ ընթերցվող խորհրդային գիրքը և սկիզբ է դրել սոցիալիստական ռեալիզմին։ Այս գրքի համար Շոլոխովը 1965 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ գրականության բնագավառում։ Գրքում նկարագրվում է Առաջին համաշխարհային և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմների ընթացքում կազակների կյանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ВОЖДЬ И МИХАИЛ ШОЛОХОВ»
2. ↑  «Соцреализм»
3. ↑  «Изображение первой мировой войны в романе М. Шолохова "Тихий Дон" (М. Заградка)»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Шолохова в Красном Сулине
* Подробная карта Улица Шолохова, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Шолохова Archived 2019-04-01 at the Wayback Machine.
**Բեթի Շափյան** (անգլ.՝ Betty Shapian, 1929 - ապրիլի 14, 2002(2002-04-14), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հանրային կապերի մասնագետ, հրատարակիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Կոլումբիայի համալսարանի անգլիական գրականության բաժնում։ Աշխատել է Նյու Յորքի Doubleday-ի արտաքին կապերի բաժնում, 8 տարի եղել է ընկերության տնօրեն Նելսոն Դաբլդեյի օգնականը։ 1967 թվականին նշանակվել է Դաբլդեյի արևմտյան ափի գրասենյակի աշխատանքների կատարման պատասխանատու։

Հինգ ամիս շարունակ ԱՄՆ-ի նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերը նրան է թելադրել իր հուշերը։ Հարցազրույցներ է վարել Իրվինգ Սթոունի, Պիեռ Սելինջերի, Վիկտոր Բորգի, Արթուր Հեյլիի, Փիթեր Ուսթինովի և այլ նշանավոր գրողների հետ։

1970-ական թվականների կեսերին հիմնադրել է «Շափյան Էնդ ասոսեյշըն» հրատարակչությունը։

Մահացել է քաղցկեղից, 73 տարեկանում, Լոս Անջելեսի Cedars-Sinai բժշկական կենտրոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Բախչինյան, «Հայազգի գործիչներ»
2. ↑  Betty Shapian
3. ↑  Betty Shapian, 73, Who Realized That the West Coast Reads, Too
4. ↑  Betty Shapian, 73; Veteran Publicist for Best-Selling Authors
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շոլոխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Շոլոխովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Шолохова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքի Դոնսկոյ ավանում։ Անվանվել է ռուս խորհրդային արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի (1905-1984) պատվին։ Սկիզբ է առնում Նովոչերկասկայա փողոցից և ավարտվում Շինարարների փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 530 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Նովոչերկասկ քաղաքի Շոլոխովի փողոցը գտնվում է Դոնսկոյ ավանում։ Փողոցը գտնվում է իրեն զուգահեռ Նովոչերկասկայա և Կրեստյանսկայա փողոցների միջև։ Այն սկսվում է Նովոչերկասկայա փողոցից, հատում Դոնսկայա փողոցը և ավարտվում Շինարարների փողոցի հետ հատումով։ Կարճ փողոց է. երկարությունը 530 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 23 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 10, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 13 շենք։

Շոլոխովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346448։

Փողոցն անվանվել է ռուս խորհրդային արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի (1905-1984) պատվին։ «Խաղաղ Դոն» վեպի համար նա նախ ստացել է Ստալինյան մրցանակ։ «Խաղաղ Դոնը» դարձել է ամենաշատ ընթերցվող խորհրդային գիրքը և սկիզբ է դրել սոցիալիստական ռեալիզմին։ Այս գրքի համար Շոլոխովը 1965 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ գրականության բնագավառում։ Գրքում նկարագրվում է Առաջին համաշխարհային և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմների ընթացքում կազակների կյանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ВОЖДЬ И МИХАИЛ ШОЛОХОВ»
2. ↑  «Соцреализм»
3. ↑  «Изображение первой мировой войны в романе М. Шолохова "Тихий Дон" (М. Заградка)»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Шолохова в Новочеркасске

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Новочеркасск, улица Шолохова Archived 2019-09-20 at the Wayback Machine.
**Ջոնաթան** (անգլ.՝ Jonathan, ծնվել է 1832 թվականին), Ալբարական կրիաների տեսակի արու ներկայացուցիչ(Aldabrachelys gigantea hololissa), որը ապրում է Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության տակ գտնվող Սուրբ Հեղինեի կղզում՝ Ատլանտյան օվկիանոսում։ Կրիան ապրում է Պլանտացիայի տանը (անգլ.՝ Plantation House), որն համարվում է կառավարչի պաշտոնական ոստանը, և կրիայի տերը համարվում է կղզու կառավարությունը։ Կրիայի կյանքի ընթացքում կղզում փոխվել են շուրջ 28 կառավարիչներ։

1882 թվականին Սեյշելյան կղզիներից Սուրբ Հեղինեի կղզի բերվեցին չորս կրիաներ։ Բոլոր կենդանիները արդեն 50-ից ավել տարեկան էին։ 1930 թվականին պարոն Սփենսեր Դեվիս (անգլ.՝ Spencer Davis)՝ Սուրբ Հեղինեի կղզու կառավարիչը, չորս կրիաներից մեկին անվանակոչեց Ջոնաթան։

2008 թվականի դեկտեմբերի 5-ին «Դեյլի մեյլ» ամսագրում հրապարակվել է մի հոդված ըստ որի կրիան 176 տարեկան է։ Հոդվածում նաև տեղեկայված էր կրիայի հին լուսանկարներից, որը արվել էր անգլո-բուրական երկրորդ պատերազմի ժամանակ։ Հոդվածում սխալմամբ նշված է եղել, որ կրիան պատկանում է Testudinipae cytodira տեսակին։

Ըստ կրիային հետևող, անասնապահ Ջոնաթան Հոլինսի վերոհիշյալ լուսանկարը արվել է 1886 թվականից ոչ ուշ, իսկ նկարում պատկերված են տեղի բնակիչները։ Լուսանկարում կրիան, խեցու չափսերից ենթադրելով, 50 տարեկանից ավել է, հետևաբար, Ջոնաթանը ծնվել է 1836 թվականից ոչ ուշ։ Այս պատճառով Ջոնաթանը համարվում է աշխարհի ամենահին հայտնի կրիաներից։

BBC Radio-ն պատմել է Ջոնաթանի մասին իր «Մեր իսկ թղթակցի կողմից» (անգլ.՝ From Our Own Correspondent) նախագծի շրջանակներում այն բանից հետո, երբ Սալի Քեթյլը՝ օվկիանոսային թիավարը, այցելեց Սուրբ Հեղինայի կղզի։

Ջոնաթանը պատկերված է Սուրբ Հեղինեյի կղզու 5 փենիանոց մետաղադրամի հակառակ կողմին։ 2010-2016 թվականներին կրիային հետևում էր անասնապահ Ջոնաթան Հոլինսը(անգլ.՝ Jonathan Hollins)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kettle Sally (13 березня 2014)։ «Meet Jonathan, St Helena's 182-year-old giant tortoise» (англ.)։ BBC News։ Վերցված է 11 жовтня 2015
2. ↑  «World's oldest living animal, 184-year-old tortoise named Jonathan, has first ever bath» (англ.)։ www.telegraph.co.uk։ 23 березня 2016։ Վերցված է 25 березня 2016
3. ↑  «Jonathan the 176-year-old tortoise revealed as world's oldest animal in Boer War photo»։ *Daily Mail* (англ.) (London)։ 5 грудня 2008։ Վերցված է 11 жовтня 2015
4. ↑  *Jonathan (Joe) Hollins.* Your Opinion Counts : 
[անգլ.] // St Helena Independent. — 2016. — Т. XI, № 19 (8 April). — С. 10.
5. ↑  «Notes and Coins of St. Helena» (англ.)։ sainthelenaisland.info։ Վերցված է 11 жовтня 2015
6. ↑  *Vince Thompson.* Dr Jonathan D Hollins MA VetMB MRCVS. — In: A Funny Thing Happened .... : 
[անգլ.] // St Helena Independent. — 2016. — Т. XI, № 19 (8 April). — С. 8.
Ինչպես հայտնի է էլեկտրամագնիսական մակածման երևույթը առաջանում է մագնիսական հոսքի փոփոխման պատճառով։ Երբ այս երևույթը պայմանավորված է միայն մագնիսական դաշտի B ինդուկցիայի փոփոխմամբ, ապա կողմնակի ուժերի դեր  կատարում է փոփոխվող մագնիսական դաշտը։ Հետևաբար, կարելի է եզրակացնել, որ ժամանակի մեջ փոփոխվող մագնիսական դաշտը առաջացնում է {\displaystyle E\_{B}} լարվածությամբ էլեկտրական դաշտ ։ Այս դաշտի լարվածության {\displaystyle {\vec {E\_{B}}}}

վեկտորի շրջապտույտը կամայական փակ կոնտուրով, ի տարբերություն անշարժ լիցքերի ստեղծած {\displaystyle {\vec {E\_{q}}}} Էլեկտրաստատիկ դաշտի ,զրոյից տարբեր է և հավասար է՝

{\displaystyle {\vec {\varepsilon \_{i}}}=\oint {\vec {E\_{B}}}d{\vec {l}}} մակածման ԷլՇՈՒ-ին։

### Մրրիկային էլեկտրական դաշտի հիմնական բանաձևի արտածումը

Մակածման ԷլՇՈՒ-ն մյուս կողմից արտահայտվում է հետևյալ բանաձևով ՝ {\displaystyle \varepsilon \_{i}=(-d\Phi \diagup dt)=(-d\diagup dt)(\int \limits \_{S}{\vec {B}}d{\vec {S}})} և {\displaystyle \oint {\vec {E\_{B}}}d{\vec {l}}=(-d/dt)(\int \limits \_{S}{\vec {B}}d{\vec {S}})} :

Օգտագործելով{\displaystyle \oint {\vec {E\_{B}}}d{\vec {l}}=\int \limits \_{S}rot{\vec {E\_{B}}}d{\vec {S}}} Ստոքսի օրենքը ,ստանում ենք ՝{\displaystyle \int \limits \_{S}rot{\vec {E\_{B}}}d{\vec {S}}=(-d/dt)(\int \limits \_{S}{\vec {B}}d{\vec {S}})=-\int \_{S}(\partial {\vec {B}}/\partial t)d{\vec {S}}} ,

որտեղից հետևում է ՝{\displaystyle rot{\vec {E\_{B}}}=-\partial {\vec {B}}/\partial t} : Ստացված արտահայտությունները ցույց են տալիս, որ փոփոխվող մագնիսական դաշտը ստեղծում է մրրիկային էլեկտրական դաշտ։

Ընդհանուր դեպքում կամայական էլեկտրական դաշտը կարող է  լինել {\displaystyle {\vec {E\_{q}}}}պոտենցիալային և {\displaystyle {\vec {E\_{B}}}}մրրիկային դաշտերի գումար `{\displaystyle {\vec {E}}={\vec {E\_{q}}}+{\vec {E\_{B}}}}:

Այդ դեպքում {\displaystyle rot{\vec {E}}=rot{\vec {E\_{q}}}+rot{\vec {E\_{B}}}} և քանի որ էլեկտրաստատիկ դաշտի համար {\displaystyle rot{\vec {E\_{q}}}=0} վերջնականապես ստանում ենք `{\displaystyle rot{\vec {E}}=-\partial {\vec {B}}/\partial t}:

Հարկ է նշել ,որ այս ինտեգրալային և դիֆերենցիալ տեսքով գրված հավասարումը Մաքսվելի ի էլեկտրամագնիական դաշտի տեսության հիմնական հավասարումներից մեկն է։
**Վերժինե Սեմիրջյան** (փետրվարի 3, 1954(1954-02-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Վերժինե Սեմիրջյանը ծնվել է 1954 թվականի փետրվարի 3-ին, Հայաստանի Երևան քաղաքում։

Նախնական կրթություն ստացել է Եղիշե Չարենցի անվան դպրոցում։ 1973 թվականից մինչև 1975 թվականը շարունակել է իր ուսումը արվեստի N8 քոլեջում։ Ստացել է կերամիկական նկարիչ մասնագիտություն։

1975 թվականից մինչև 1979 թվականը սովորել է Մոսկվայի ազգային արվեստի հեռակա համալսարանի գեղանկարչության ֆակուլտետում։ Աշխատել է համար 25 քոլեջում որպես կերամիկական աշխատանքների վարպետ։

1977 թվականին իր մասնակցությունն է ունեցել տարբեր ցուցահանդեսներում։

1987 թվականին աշխատել է Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։ Նա բազմիցս մասնակցել է ցուցահանդեսներին տարբեր երկրներում, ինչպիսքի են Կանադան, Գերմանիան, Բուլղարիան, Իսպանիան։

2007 թվականին նրա աշխատանքները ցուցադրվում են Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում, 2008 թվականին՝ Զալցբուրգ քաղաքում։

Նրա սյուրռեալիստական աշխատանքներում արտացոլվում է բարու և չարի հավերժական պայքարը, կանանց և տղամարդկանց հարաբերությունները։ Նրանցում մներկայացված են մարդկային հոգու տարբեր վիճակներ, որոնք միախառնվում են ներդաշնակ ամբողջականության մեջ։

Աղբյուրներ
----------

* Վերժինե Սեմիրջյանը «Հայազգ» կայքում
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շոլոխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Շոլոխովի նրբանցք** (ռուս.՝ Переулок Шолохова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Դոնեցկ քաղաքում։ Անվանվել է ռուս խորհրդային արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի (1905-1984) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սադովայա փողոցից և ավարտվում Միչուրինի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 170 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Դոնեցկ քաղաքի Շոլոխովի նրբանցքը գտնվում է իրեն զուգահեռ Միչուրինի և Լիսենկոյի նրբանցքների միջև։ Սկսվում է Սադովայա փողոցից՝ Բոլշայա Կամենկա գետի մոտից, և ավարտվում Միչուրինի փողոցի հետ հատումով։ Շատ կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 170 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 12 շինություն՝ 3, 4, 5, 5Ա, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 14 շենքերը։

Շոլոխովի նրբանցքի փոստային դասիչն է՝ 346330։

Նրբանցքն անվանվել է ռուս խորհրդային արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի (1905-1984) պատվին։ «Խաղաղ Դոն» վեպի համար նա նախ ստացել է Ստալինյան մրցանակ։ «Խաղաղ Դոնը» դարձել է ամենաշատ ընթերցվող խորհրդային գիրքը և սկիզբ է դրել սոցիալիստական ռեալիզմին։ Այս գրքի համար Շոլոխովը 1965 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ գրականության բնագավառում։ Գրքում նկարագրվում է Առաջին համաշխարհային և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմների ընթացքում կազակների կյանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ВОЖДЬ И МИХАИЛ ШОЛОХОВ»
2. ↑  «Соцреализм»
3. ↑  «Изображение первой мировой войны в романе М. Шолохова "Тихий Дон" (М. Заградка)»

Աղբյուրներ
----------

* Переулок Шолохова в Донецке

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Донецк, переулок Шолохова
**«Ռիգվեդա»** («Հիմների գիրք»), առավելապես արևապաշտական և կրակապաշտական կրոնական հիմների ժողովածու, որոնք առաջացել են արիական գաղափարախոսությունը կրող ցեղերի մեջ, վերջիններիս Փոքր Ասիայից Հնդկաստան գաղթելու ժամանակաշրջանում։ «Ռիգվեդա»-ի վերջնական ձևավորումն ընդունված է համարել մեր թվարկությունից առաջ X դարը, սակայն, որոշ հիմներ, ըստ երևույթին, ստեղծվել են մ․թ․ա․ 2-րղ հազարամյակի կեսին։ «Ռիգվեդա»-ն հնդկական գրականության առաջին հայտնի հուշարձանը, վեդաներից ամենահինն ա ամենանշանակալին է։ Բաղկացած է աասը գրքից կամ շարքից (մանդալա), պարունակում է 1028 հիմն։ Առաջին ութ գիրքն ամփոփում է կրակի աստված Ագնիին, ամպրոպի աստված Ինդրային և այլ աստվածների ուղղված հիմները։ Իններորդ գրքի հիմները ներված են ուժի մարմնացում Սոմային։ Տասներորդն ընդգրկում է տարբեր հիմներ՝ առանց դասակարգման։ (Յուրաքանչյուր գրքի հեղինակ համարվում է քրմական որոշակի տոհմ։ Հիմների անհատ հեղինակները ճշտորոշված չեն։ «Ռիգվեդա»-ի հիմները արիական գաղափարախոսությունը կրող ցեղերի աստվածներին ուղղված աղոթքներ են։ Փառաբանվող աստվածությունները մարմնավորում են բնության տարբեր երևույթներ, նրանց կերպարները արտացոլում են առասպելաստեղծման վաղ փուլերը։ Հիմների մի մասն անմիջականորեն կապված չէ ծիսային արարողությունների հետ։ Կոսմոգոնիական հիմները վկայում են փիլիսոփայական մտքի սկզբնավորումը Հնդկաստանում։ Մոտ 20 հիմն ունի երկխոսության ձև, դրանց մեջ դիտվում են դրամայի սաղմեր։ Շատ հիմներ արժեքավոր պատմական տեղեկություններ են պարունակում։ «Ռիգվեդա»-ն արժեքավոր է հնագույն դիցաբանության և Հնդկաստանում գրական ընթացքի վաղ փուլերի հետազոտման համար։ XIX դարի կեսին «Ռիգվեդա»-ի ուսումնասիրությունը նպաստեց համեմատական դիցաբանության զարգացմանը։ «Ռիգվեդա»-ն առավելապես աղերսվում է <Ավեսաա>-ի հետազոտությունները գտնում են, որ վեդայական և հունական պանթեոնի (Դյաուս-Զևս, Ուշաս-էոս, գանդհարվա-կենտավր), ինչպես նաև հնդեվրոպական այլ ժողովուրդների առասպելների մի շարք կերպարներ ընդհանուր ծագում ունեն։ Հայ իրականության մեջ «Ռիգվեդա»-ով և ընդհանրապես վեդաներով հետաքրքրվել են Ղ․ Ալիշանը, Մ․ Թաղիադյանը, Մ․ էմինը, Մ․ Աբեղյանը, Կ․ Կոսոանյանը, Հ․ Օրբելին։ Շատ հայ բանաստեղծներ օգտվել են «Ռիգվեդա»-ից և վեդաներից (Դ․ Վարուժան, Հ․ Թումանյան, Ե․ Տեմիրճիպաշյան, Ա․ Իսահակյան)։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4076731-0 · LCCN: n80017845 · SUDOC: 028692144 · VIAF: 180227835 · WorldCat VIAF: 180227835 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Archaeology and Language: The Puzzle of Indo-European Origins — Pimlico, 1998. — ISBN 0-7126-6612-5
2. ↑  Archaeology and Language: The Puzzle of Indo-European Origins — Pimlico, 1998. — P. 189. — ISBN 0-7126-6612-5
Դիմահարդարը դերասանուհու հետ
**Գրիմ** (ֆր.՝ *grime*,իտալերեն՝  *grimo* - կնճռոտ), դերասանի արտաքինի փոփոխության, առավելապես դիմափոխության արվեստը՝ դիմաներկի, կեղծամի, սանրվածքի և դեմքի առանձին մասերի արհեստական ծավալային ձևափոխումների օգնությամբ։ Գրիմը բեմական կերպարի արտաքին բնութագրման միջոցներից է՝ պայմանավորված դրամատուրգիական երկի պատմական ու գեղարվեստական միջավայրով, բեմադրության թատերային-ոճական առանձնահատկություններով ու ընդհանուր գեղանկարչական պատկերով (դեկորներ, զգեստևեր, լուսավորություն), կերպարի բնավորությամբ ն նրա դերասանական ըմբռնումով։ Արտաքին կերպարանափոխության արվեստը սկզբնավորվեւ է նախնադարյան ծիսակատարություններում և ժողովրդական խաղերում։ Հնդկական, չինական, ճապոնական և Հին Արևելքի այլ թատրոնների ավանդական գրիմը մասամբ պահպանվել է մեր օրերում։ Վահրամ Փափազյանը կյանքում և Արքա Լիրի դերում (Շեքսպիրի «Արքա Լիր»)։ Այն եղել է ընդհանրացված, պայմանական՝ փոխարինելով պաշտամունքային կամ գեղարվեստական դեր ունեցող դիմակներին։ Առանց դիմակի դիմափոխությունը բնորոշ է հելլենիզմի շրջանի և ապա միջնադարյան թատրոնին։ ժողովրդական դերասանները (գուսաններ, սկոմորոխներ, ժոնգլյորներ և այլն) դեմքերը ներկևլ են մրով, բուսական ներկերով։ Իդեալականացված, ընդհանրացված գրիմ է ստեղծել կլասիցիզմի թատրոնը։ 19-րդ դարի 1-ին կեսին ռոմանտիկական թատրոնում գրիմը ծառայել է դերասանական կերպարի և՛ իդեալականացմանը, և՛ անհատականացմանը։ Սակայն միայն ռեալիզմի զարգացումը թատրոնում գրիմի արվեստի ծաղկման հիմքը հանդիսացավ։ Նոր և նորագույն թատրոնում գրիմը ընդունված է որպես կերպարի ու դերակատարի անհատականությունն ընդգծող միջոց ն ունի համեմատաբար զուսպ գործածություն։ Այն բարձր արվեստով են կատարում հատուկ նկարիչ-գրիմյորները։ Կինոյում գրիմը ենթարկվում է օպերատորական տեխնիկայի պահանջներին։ Եթե սն-սպիտակ կինոյում այն հենվում է լուսաստվերի սկզբունքի վրա, ապա գունավոր կինոյում ունի գեղանկարչական բնույթ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 229)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շոլոխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Շոլոխովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Шолохова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքի Մայսկի ավանում։ Անվանվել է ռուս խորհրդային արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի (1905-1984) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մայսկայա և Ուստինովի փողոցները միացնող ճանապարհից և ավարտվում Սոցիալիստիչեսկայա և Բուրյատսկայա փողոցների հանգույցում։ Երկարությունը 400 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Շախտի քաղաքի Շոլոխովի փողոցը գտնվում է Մայսկի ավանում։ Փողոցը գտնվում է իրեն զուգահեռ Բուրյատսկայա և Տյորկինի փողոցների միջև։ Այն սկսվում է Մայսկայա և Ուստինովի փողոցները միացնող ճանապարհից և ավարտվում Սոցիալիստիչեսկայա և Բուրյատսկայա փողոցների հանգույցում։ Կարճ փողոց է. երկարությունը 400 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 29 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 15, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 14 շենք։

Շոլոխովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346537։

Փողոցն անվանվել է ռուս խորհրդային արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի (1905-1984) պատվին։ «Խաղաղ Դոն» վեպի համար նա նախ ստացել է Ստալինյան մրցանակ։ «Խաղաղ Դոնը» դարձել է ամենաշատ ընթերցվող խորհրդային գիրքը և սկիզբ է դրել սոցիալիստական ռեալիզմին։ Այս գրքի համար Շոլոխովը 1965 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ գրականության բնագավառում։ Գրքում նկարագրվում է Առաջին համաշխարհային և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմների ընթացքում կազակների կյանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ВОЖДЬ И МИХАИЛ ШОЛОХОВ»
2. ↑  «Соцреализм»
3. ↑  «Изображение первой мировой войны в романе М. Шолохова "Тихий Дон" (М. Заградка)»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Шолохова в Шахтах
* Подробная карта Улица Шолохова, город Шахты со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Шахты, улица Шолохова Archived 2019-09-20 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միթրոբարզանես (այլ կիրառումներ)

**Միթրոբարզանես** (հուն․՝ Μιθροβαρζάνης, ծնվել է՝ *անհայտ*, հավանաբար՝ Ծոփքի թագավորություն – մահացել է՝ մ․թ․ա․ 69 թվական, Տիգրանակերտ, Մեծ Հայքի թագավորություն), ընդունված է նաև անվանել **Միթրոբարզանես Բ**, Մեծ Հայքի արքայից արքա Տիգրան Բ-ի զորահրամանատարներից մեկը, որը սերում էր Երվանդունիների արքայական շառավղից։

Արտանես Երվանդականի գահընկեց արվելուց հետո Միթրոբարզանեսը Տիգրան Մեծի նշանակմամբ դառնում է Ծոփքի թագավորության ինքնակալ կառավարիչը (ըստ Կիրիլ Թումանովի), սակայն այդ տիտղոսը շուտով վերացվում է։ Ընդունված է համարել, որ Միթրոբարզանեսը Ծոփքի անկախ թագավորության վերջին կառավարիչն է։

Կենսագրություն
--------------

Տիգրան Մեծը իր կառավարման սկզբնական հատվածում ներխուժում է Ծոփքի թագավորություն։ Հայկական զորքերը կոտրում են Արտանես արքայի պաշտպանողական ուժերի դիմադրությունը և պաշարում Արկաթիակերտ մայրաքաղաքը։ Այս ամենից հետո Ծոփքում իշխող Արտանես Երվանդականը մահապատժի է ենթարկվում Տիգրան Մեծի կողմից։ Ամերիկացի պատմաբան Կիրիլ Թումանովը, որը Հայաստանի և Վրաստանի իշխանական տոհմերի պատմության ամենահեղինակավոր մասնագետներից մեկն է, գտնում է, որ Տիգրան Մեծի զորավարներից Միթրոբարզանեսը Արտանեսի սպանությունից հետո դառնում է Ծոփքի ինքնակալ կառավարիչը՝ Արտաշեսյանների փոխարքան։

1-ին դարի հռոմեացի պատմիչ Ապպիանոսն իր «Հռոմեական պատմություն» երկասիրության մեջ անդրադարձել է Միթրոբարզանես գեներալի պատմությանը։ Հայ-հռոմեական պատերազմների սկզբնական փուլում Տիգրան Մեծի «փոքրամարմին այս զորավարին» է վստահում 3000-անոց հայկական հեծելազորի հրամանատարությունը։ Լուցիոս Լուկուլլոսը՝ 18 000 լեգեոնականներով և 3000 հեծյալներով շարժվում է Տիգրանակերտի ուղղությամբ։ Կողմերի միջև առճակատման ընթացքում էլ Միթրոբարզանեսը զոհվում է, իսկ նրա զորքը՝ ոչնչանում։

Տես նաև
-------

* Ծոփքի թագավորություն
* Ծոփքի միացումը Մեծ Հայքին
* Տիգրան Մեծ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *«Քրիստոնեական Կովկասի արքայատոհմերը հին շրջանից մինչև 19-րդ դար»*, Կիրիլ Թումանով, Ծագումնաբանական և ժամանակագրական աղյուսակներ, Հռոմ-1990, էջ 400-505
2. ↑  Ապպիանոս Ալեքսանդրացի, «Հռոմեական պատմություն», գիրք Միհրդատյան պատերազմներ, գլուխ 84


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երվանդունիներ |
| --- |
|  |
| Երվանդունյաց Հայաստան | 
Երվանդ Ա •
Տիգրան Ա •
Վահագն •
Հիդարնես Ա•
Հիդարնես Բ •
Հիդարնես Գ •
Արտաշիր•
Երվանդ Բ •
Միհրան •
Երվանդ Գ•
Շամ (Շամուշ) •
Արշամ •
Շավարշ-Քսերքսես•
Աբդիսարես •
Երվանդ Դ Վերջին •
 |  |
|  |
| Ծոփքի թագավորություն | 
Զարեհ •
Միթրոբարզանես •
Արտանես •
Միթրոբարզանես Բ (Տիգրան Մեծի բանակի զորահրամանատարներից)
 |
|  |
| Կոմմագենե | 
Շամ Երվանդական •
Արշամ •
Շավարշ-Քսերքսես •
Պտղոմեոս •
Շամ Բ Թեոսեբոս Դիկայոս •
Միհրդատ Ա Կալինիկոս •
Անտիոքոս Ա Կոմմագենացի •
Անտիոքոս Բ Եպիֆանոս •
Միհրդատ Բ Կոմմագենացի
Միհրդատ Գ Կոմմագենացի •
Անտիոքոս Գ •
Անտիոքոս Դ
 |
|  |
| Երվանդունյաց մայրաքաղաքներ | 
Արմավիր •
Երվանդաշատ •
Արկաթիակերտ (Կարկաթիակերտ) •
Արշամշատ •
Սամոսատ
 |

 |
**Հայկական սուրճ**, կամ **սուրճ հայկական ձևով**, սրճի տեսակ։

Բաղադրամասեր
------------

* Սուրճ (փոշիացված), մեկ թեյի գդալ ամեն հոգու համար
* Ջուր, մեկ սրճի բաժակ ամեն հոգու համար
* Շաքարավազ, կես թեյի գդալ ամեն հոգու համար կամ ըստ ցանկության

Հայկական սրճի առանձնահատկությունը նրա մեջ է, որ հատիկները աղացած են մինչև փոշի վիճակի։

Պատմություն
-----------

Արդեն 19-րդ դարավերջում–20-րդ դարասկզբին Արևմտյան Հայաստանում Կոստանդնուպոլսի քաղաքային մշակույթի ազդեցության տակ ունեվոր ընտանիքներում կենցաղի մաս է դառնում կակաոյի և հայկական սուրճի օգտագործումը։ 20-րդ դարի կեսին բազմաթիվ հայերի հայրենադարձությունից հետո, մասնավորապես Միջին Արևելքից, սուրճն աստիճանաբար տարածվում է Հայաստանով մեկ, այդ թվում գյուղերում, և դառնում սովորական բոլոր խավերի համար։

Պատրաստման եղանակ
-----------------

Փոքր բաժակի մեջ լցրած ջուրը լցնում են ջազվեի մեջ, այնուհետև ջրի վրա ավելացնում են սուրճ և շաքարավազը, լավ խառնում, դնում կրակին և սպասում այնքան՝ մինչև որ այն եփվի։ Հայկական, թրքական և պարսկական ձևերով սուրճ պատրաստելիս, այն եփված է համարվում, երբ մակերեսին սկսում է հավաքվել փրփուրը՝ եռման նախաշեմին։ Այն ժամանակ անմիջապես կրակից հեռացվում է սուրճը, լցվում սրճի բաժակներում և մատուցվում։ Արաբական պատրաստման ձևում, ջազվեն ավելի երկար է կրակի վրա թողնվում մինչ սուրճը եռա և փրփուրն անցնի։

Տես նաև
-------

* Հովհաննես Աստվածատուր
* Արաբական սուրճ
* Թուրքական սուրճ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Armenian coffee: A soorj of delight

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ.Մ. Վարդանյան // «Հայերը», Մոսկվա, «Նաուկա», 2012, էջ 242

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հայկական սուրճ** կատեգորիայում։ |
| **՞**Քարե պերկեսներ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Վերնաթագավորություն | Էուկարիոտներ |
| Թագավորություն | Ձկներ |
| Ենթաթագավորություն | Էումետազոյներ |
|
|
|
| Վերնատիպ | Ողնաշարավորներ |
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ձկներ |
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողակ ձկներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Պերկեսազգիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Serranidae

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | ITIS**159903**NCBI**13397**EOL**213726**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Քարե պերկեսներ** (լատ.՝ Serranidae), պերկեսազգիների (Perciformes) կարգին պատկանող ճառագայթալողակ ձկների ընտանիք։ Գոյություն ունի մոտավոր 475 տեսակ, որոնք միավորվում են 64 ցեղերի։ Չափազանց զանազան խումբ։ Ներկայացուցիչներից մեծամասնությունը բնակվում են արևադարձային և բարեխառն գոտիների ծովում, ոչ բոլորն են տարածված քաղցրահամ ջրերում։ Թեպետ շատ քարե պերկեսների երկարությունը չի գերազանցում 10 սմ, նրանց մեջ կան շատ խոշոր տեսակներ, մասնավորապես Հնդկական օվկիանոսում բնակվող հսկայական պերկեսի երկարությունը հասնում է 3 մ, իսկ քաշը 400 կգ։ Հաջորդական կամ միաժամանակյա հերմաֆրոդիտներ են։ Որոշ տեսակներ ձկնորսության առարկա են հանդիսանում։

Նկարագրություն
--------------

Ընդհանուր առմամբ քարե պերկեսները հսկայական մարմին ունեն, խոշոր բերան, խռիկային կափարիչները պատված են փշերով։ Մեկ մեջքի լողաթևը լավ զարգացած փշոտ հատվածով, երբեմն այն իրենից առանձին լողաթև է ներկայացնում։ Սրբանային լողաթևի վրա, որը կարճ է մեջքի լողաթևի փափուկ հատվածից, 3 փուշ կա։ Որովայնի լողաթևերում, որոնք տեղակայված են կրծքին, 1 փուշ և 5 փափուկ ճառագայթ կա։ Մանր սուր ատամները դասավորված են մի քանի շարքով, որոշ տեսակներ ծնոտի վերևի և ներքևի առջի հատվածում ժանիքներ կան։ Երանգավորումը վառ է, որը յուրահատուկ է խութի ձկների համար։ Բոլոր քարե պերկեսները գիշատիչներ են, հիմնականում որսում են դարանատեղից։ Նրանց մեջ տարածված է կաննիբալիզմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Жизнь животных. Рыбы
2. ↑  *Randall J. E (1998), Paxton, J. R. & Eschmeyer, W. N. ed.* Encyclopedia of Fishes. — San Diego: Academic Press, 1998. — P. 195—199. — ISBN 0-12-547665-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Serranidae в FishBase
* Груперы Կարմիր ծովի ձկները կայքում
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սասիկ (այլ կիրառումներ)

**Սասիկ (Կունդուկ)** (թուրքերեն *գարշահոտ*), լիճ Օդեսայի մարզում։ Մակերևույթի մակերեսը մոտ 210 կմ², խորությունը մինչև 2,7 մ։ Ձգված է հյուսիսից հարավ մոտ 29 կմ, լայնությունը տատանվում է 3 - 12 կմ։

Լիճը ամբողջովին բաժանված է ծովից ավազաթմբով և հաղորդակցվում է Ջանշեյսկի լճի հետ ջրհորդաններով հարավարևելյան մասում, որը իր հերթին հաղորդակցվում է շովի հետ Շագանի - Ալիբեյ - Բուրնաս համակարգով։

Լիճը ծովից բաժանող ավազաթմբի երկարությունը կազմում է 15 կմ, և նրա վրայով անցնում է ավտոճանապարհ։ Ավազաթմբի ծովի կողմում գտնվում են լողափներ։

Սասիկ լճի մեջ են թափվում Կոգոլնիկ և Սարատա գետերը, որոնք քաղցրահամ են դարձնում լիճը գարնանը և միներալացնում են աշնանը։ Ընդ որում, լճի հիմնական սնուցումը կատարվում է Դանուբից, Դանուբ-Սասիկ ջրանցքով։ Ջրի մակերևույթի տատանումները հասնում են 1 մ։ Սառչում է դեկտեմբերին, և հալում մարտին։

Լճի ափերը հանդիսանում են թռչյունների բնադրման վայրեր։ Սասիկը և Շագանի - Ալիբեյ - Բուրնաս համակարգը ստացել են միջազգային ջրա-ճահճային տարածքների կարգավիճակ, և պաշտպանվում են Ռամսարյան կոնվենցիայով։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315147539 · WorldCat VIAF: 315147539 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ուկրաինա Ուկրաինայի լճեր |
| --- |
|  |
| 
* Դնեստրի լիման
* Սոլյոնի Լիման
* Սասիկ (Կունդուկ)
* Կիրլեուցի լիճ
* Տիլիգուլի լիման
* Ուզունլարի լիճ
* Մոլոչնի լիման
* Սվիտյազ
* Յալպուգ
* Ակտասկի լիճ
* Կագուլ
* Շաբոլատի լիման
* Կուրուգլույ
* Դոնուզլավ
* Սասիկ-Սիվաշ
* Կիտայ
* Ալիբեյ
* Կույալնիկի լիման
* Շագանի
* Կատլաբուխ

 |

 |
**Նորին արքայական մեծություն, Նորվեգիայի արքայադուստր Ինգրիդ Ալեքսանդրա** (նորվ.՝ Prinsesse Ingrid Alexandra, prinsesse av Norge, հունվարի 21, 2004(2004-01-21), Օսլո), Նորվեգիայի թագաժառանգ Հակոնի և նրա կին Մետտե-Մարիտի ավագ դուստր, Նորվեգիայի թագավոր Հարալդ V-ի թոռնուհին։

Կենսագրություն
--------------

Արքայադուստր Ինգրիդը ծնվել է Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյի Ռիկշոսպիտալետե ծննդատանը։ Ծնվելուց հետո ստացել է Նորվեգիայի արքայադուստր տիտղոս։ Արքայադուստր Ինգրիդ Ալեքսանդրան իր հորից հետո հանդիսանում է Նորվեգիայի գահի երկրորդ ժառանգորդը։ Երբ հայրը՝ Հակոնը, ժառանգի գահը, Ինգրիդ Ալեքսանդրան կդառնա Նորվեգիայի գահաժառանգ։

Ինգրիդ Ալեքսանդրան ունի Մարիուս անունով ավագ եղբայր, ով ծնվել է 1997 թվականին և 2005 թվականի դեկտեմբերի 3-ին ծնված փոքր եղբայր՝ արքայորդի Սվերե Մագնուս։

Ինգրիդ Ալեքսանդրայի կնունքը տեղի է ունեցել 2004 թվականի ապրիլի 17-ին Օսլոյում։ Նրա կնքահայրն ու կնքամայրը եղել են հայրական կողմից պապը՝ թագավոր Հարալդ V-ը, Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ VI-ը, Դանիայի թագաժառանգ Ֆրեդերիկ, Շվեդիայի թագաժառանգ արքայադուստր Վիկտորիա, արքայադուստր Մարթա Լուիզան, Հարալդ V թագավորի ավագ դուստրը և Ինգրիդ Ալեքսանդրայի հորաքույրն ու մայրական կողմից տատիկը՝ Մարիտ Թեսեն։

2006 թվականի հունվարի 4-ին Ինգրիդ Ալեքսանդրան առաջին անգամ հաճախեց մանկապարտեզ, իսկ 2010 թվականի օգոստոսի 19-ին սկսեց սովորել Ասքերի Jansløkka barneskole անունով դպրոցում։

2016 թվականի փետրվարի 12-ին Ինգրիդ Ալեքսանդրան վառեց Օլիմպիական խաղերի կրակը Լիլեհամերում անցկացված Երիտասարդական ձմեռային II օլիմպիական խաղերի ժամանակ։

Պարգևներ
--------

* Հարոլդ V թագավորի արծաթե հոբելյանին նվիրված մեդալ (2016 թվական)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5
2. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
3. 1 2  Aftenposten, Aftenposten (норв.) — *(untranslated)*, 1860. — ISSN 0804-3116; 0807-2027
4. 1 2  Få en eksklusiv titt inn i prinsesse Ingrid Alexandras (15) liv(նորվ.) — Aftenposten, 2019.
5. ↑  Պարգևատրվածների ցուցակ:(նորվ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինգրիդ Ալեքսանդրայի կենսագրությունը թագավորական տան կայքում:(նորվ.)
**Էմիլ Մինասի Քրիշչյան** (սեպտեմբերի 24, 1932(1932-09-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ։ Կիբեռնետիկայի բնագավառի մասնագետ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1986):

Կենսագրություն
--------------

Էմիլ Քրիշչյանը ծնվել է 1932 թվականի սեպտեմբերի 24-ին, Երևանում։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկայի ֆակուլտետը։ 1957-1972 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ Հաշվողական կենտրոնի էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենայի շահագործման, 1972-2004 թվականներին՝ Սրտաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի բժշկական կիբեռնետիկայի լաբորատորիաների վարիչ, 1960-1999 թվականներին, միաժամանակ՝ ՀՀ ԳԱԱ ֆիզոլոգիայի ինստիտուտի վեգետատիվ նյարդային համակարգի լաբորատորիայի ճարտարագետ, 1995-1998 թվականներին դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում, 1999-2004 թվականներին Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում, 2005 թվականից աշխատում է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի միկրոէլեկտրոնիկայի և կենսաբժշկական սարքերի ամբիոնում։

Աշխատանքները վերաբերում են համակարգչային տեխնոլոգիաների, էլեկտրոնային սարքավորումների և մաթեմատիկական մեթոդների մշակմանն ու ներդրմանը՝ տեխնիկայի, կենսաբանության և բժշկության բնագավառներում։ Կատարել է կենսաբանական և բժշկական մի շարք խնդիրների ծրագրավորում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 671։
**Մանուել Մենենկիչյան** (մարտի 25, 1941(1941-03-25), Բեյրութ, Լիբանան), հայ երգիչ, դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Մանուելը ծնվել է 1941 թվականին, Բեյրութում արևմտահայ գաղթականների ընտանիքում։ Մանուելի երաժշտական տաղանդը ի հայտ է եկել դեռ մանկուց։ Ծնողների հետ Փարիզ տեղափոխվելով՝ սովորել է տեղի երաժշտական դպրոցում, սովորել է Դուգլաս Սքոթի մոտ, հաճախել աշխարհահռչակ շանսոնյե Շառլ Ազնավուրի դասերին։

1965 թվականին մասնակցել է երիտասարդ էստրադային կատարողների մրցույթին և ստացել առաջին մրցանակը։ 1967 թվականին, ԽՍՀՄ շրջագայությունից հետո, թողարկվում են նրա երգերը ֆրանսերենով։ 1967-1968 թվականներին Մանուելը ունեցել է շուրջ 75 համերգ, և Խորհրդային Միությունում վաճառվել են նրա ֆրանսալեզու երգերի 2 միլիոն ձայնապնակ։ 1969 թվականին դարձել է Աթենքի միջազգային երաժշտական մրցույթի դափնեկիր։ Ձայնապնակներ է թողարկել նաև անգլերենով և հայերենով։

Մանուելը հանդես է եկել նաև որպես դերասան, համագործակցել է կոմպոզիտոր Զիադ Ռախբանի հետ։ Մանուելի հայտնի կատարումներից են՝

* «Երջանկության արցունքները»
* «Ալիքներ»
* «Նիկոլ»
* «Երևան»
* «Սիլվա»
* «Հեռացար՝ մոռացիր»
* «Արարատը մերն է»

Մանուել Մենենկիչյանն ապրում և ստեղծագործում է ԱՄՆ-ում։ 1998 թվականին Լոս Անջելեսում Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխության (Armenian Music Awards) ժամանակ կատարել է «Երջանկության արցունքները» երգը։ 2005 թվականին 7-րդ Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացել է 1960-ական թվականների լավագույն երգիչ անվանակարգին։

Ֆիլմեր
------

* «Երջանկության արցունքներ», 1973
* «Սիրո խոստում», 1974
* «Սասունի զավակներ», 1975

Ալբոմներ
--------

* «Երգում է Մանուելը»
* Manuel À Paris, 1968
* «Երջանկության արցունքներ», 1978
* «Երևան - Լիբանան», 1979
* «Սիրո խոստում», 1982
* «Օ, Տեր Աստված», 1984

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тайна исчезновения Мануэля Мененгичяна
2. ↑  Manuel accepts award at the 7th Annual Armenian Music Awards 2005
3. ↑  «Երջանկության արցունքները» ֆիլմը
4. ↑  «Սիրո խոստում» ֆիլմը
5. ↑  «Սասունի զավակներ»
6. ↑  Մանուել Մենենկիչյան(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Мануэль (Ливан) - Забыть тебя (60-е)
**Կարմիր քամի** (լեհերեն roza, բառացի՝ վարդ), վարակիչ հիվանդություն. առաջանում է հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկերով ախտահարվելիս և բնորոշվում է մաշկի, մաշկի ավշային անոթների, լորձաթաղանթների սուր բորբոքային երևույթներով։

Նպաստող գործոններն են օրգանիզմի անհատական նախատրամադրվածությունը, ալերգիան (հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկի հանդեպ)։ Կարմիր քամին լինում է առաջնային (վարակումը տեղի է ունենում վնասվածքների, քերծվածքների և քորվածքների դեպքում) և երկրորդային՝ զարգանում է որպես տեղային թարախային պրոցեսների (օրինակ, ֆուրունկուլ, ինֆեկցված վերք) բարդություն։

Ընթացք
------

Կարմիր քամին ընթանում է հետևյալ ձևերով։

* Էրիթեմատոզ ձև, որի դեպքում նկատվում է հյուսվածքների տեղային ավշային այտուց, մազանոթային ցանցի լայնացում, որով պայմանավորված է մաշկի ուռածությունը և կարմրությունը։
* Բշտային ձև. այտուցային հեղուկի մեծ քանակության կուտակման դեպքում մաշկի մակերեսային շերտը շերտազատվում է՝ առաջացնելով բշտեր։
* Ֆլեգմոնոզ ձև. ընթանում է մաշկի ախտահարված հատվածների թարախակալումով։
* Գանգրենոզ ձև. բնորոշվում է հյուսվածքների մեռուկացումով (առավելապես թույլ հիվանդների մոտ)։

Ախտանշաններ
-----------

Ջերմության հանկարծակի բարձրացում՝ 40-41 °C, դող, թուլություն, գլխացավ, փսխումներ։ Օրգանիզմի ուժեղ արտահայտված թունավորման դեպքում՝ գիտակցության կորուստ։ Ախտահարումն առավելապես տեղակայվում է դեմքի կամ ստորին վերջույթների վրա և առաջացնում այրող ցավեր։ Մոտակա ավշահանգույցները մեծանում են, դառնում ցավոտ։

Հիվանդությունը տևում է 1-2 շաբաթ, հաճախ կրկնվում է (ռեցիդիվ)։

Բարդություններ
--------------

Ախտահարման պրոցեսի տարածում հարևան հյուսվածքների վրա, արյան միջոցով հարուցիչների տարածում այլ օրգանների և հյուսվածքների մեջ և արյան վարակում (սեպսիս)։

Բուժում
-------

Բուժումը տարվում է հիվանդանոցներում. տեղական ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաների կիրառում, հակաբիոտիկներ և սուլֆանիլամիդներ, անկողնային ռեժիմ, ախտահարված վերջույթի հանգիստ։

Կանխարգելում
------------

Քերծվածքների, միկրոտրավմաների ժամանակին և պատշաճ մշակում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 336)։*  |
**Լեսյա Նիկիտյուկ** (ռուս.` Леся Никитюк, հոկտեմբերի 19, 1987(1987-10-19), Խմելնիցկի, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի հեռուստահաղորդավարուհի, ով հայտնի է դարձել «Рассмеши комика» հումորային ծրագրից հետո։ «Рассмеши комика» ծրագրի ավարտից հետո նրան հրավիրում են «Орел и решка» նախագիծ որպես հաղորդավար։ Նա ընդունում է առաջարկը և դառնում Անդրեյ Բեդնյակովի հաղորդավարական զույգը։

Կենսագրություն
--------------

Լեսյան ծնվել է 1987 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Ուկրաինայի Խմելնիցկի քաղաքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Խմելնիցկիի հումանիտար-մանկավարժական ակադեմիա։ Մասնակցել է ուսանողական հավաքներին և միջոցառումներին։ Նա իրեն անվանում է «գյուղական առյուծ»։ 2009 թվականին Օլգա Պանասենկոյի հետ միասին մասնակցում է «Бигуди Шоу» հեռուստաշոուին։ Նաև առաջնային քայլեր է արել ՈւՀԱ-ում։ ՈւՀԱ-ում հանդես գալուց հետո Լեսյան որոշում է մասնակցել «Рассмеши комика»-ին, որտեղ էլ դառնում է հաղթող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրություն
Թեմիստոկլեսյան դարպասների ավերակների մնացորդները Աթենքում՝ Օլիմպիական Զևսին նվիրված տաճարի հնավայրի հարևանությամբ։
**Թեմիստոկլեսյան պարիսպ** (հուն․՝ Θεμιστόκλειον τείχος), պաշտպանական պարիսպներ Հին Հունաստանի Աթենական քաղաք-պետությունում։ Դարպասները կրել են աթենական պետական գործիչ և զորավար, Մարաթոնի ճակատամարտի հերոս Թեմիստոկլեսի անունը։

Թեմիստոկլեսյան դարպասները կառուցվել են հույ-պարսկական պատերազմներից անմիջապես հետո՝ մ․թ․ա․ 5-րդ դարում։ Այն նպատակ ուներ հաջորդիվ պաշտպանել «հունական աշխարհի» կենտրոն համարվող Աթենքը պարսիկ զավթիչներից, ինչպես նաև արտաքին աշխարհի թշնամական բանակների հնարավոր ներխուժումներից։

Պատմություն
-----------

Հելլենների վաղեմի թշնամի պարսիկները մշտապես համակված են եղել հունական աշխարհին տիրելու անսանձ ձգտումով։ Հունաստանը նվաճել փորձում է նախ և առաջ Դարեհ I-ը, սակայն ձախողվում է։ Հոր գործը փորձում է շարունակել որդին՝ պարսից երկչոտ արքա Քսերքսեսը, ում հաջողվում է սկզբնական շրջանում հաջողության հասնել հույների նկատմամբ։ Վերջինիս մեծաթիվ բանակին նույնիսկ հաջողվում է մուտք գործել Աթենք և հրկիզել քաղաքը։ Բարբարոսների «սպիտակ եղեռնագործության» հետևանքով ոչնչացվում են բազմաթիվ շինություններ, արձաններ և ամրություններ։ Թեպետ ականավոր զորավար Թեմիստոկլեսի ջանքերով պարսից հրոսակները դուրս են շպրտվում Պելոպոնեսյան թերակղզուց, այնուամենայնիվ նոր հարձակման վտանգը իրատեսական էր։ Հույները լրջորեն անհանգստացած էին այս հանգամանքով և դա է պատճառը, որ միահամուռ կերպով որոշվում է կառուցել պաշտպանական պարիսպներ։ Պաշտպանական ամրության ծրագրին դեմ էին աթենացիների գլխավոր ախոյանները՝ լակեդեմոնցիները (սպարտացիները)։

Սպարտացիների դիրքորոշումը պաշտպանում էին նաև Պելոպոնեսի մյուս պոլիսները, ովքեր մտավախություն ունեին, որ Թեմիստոկլեսյան պարիսպը կարող է դառնալ Աթենքի համար կարևոր ռազմավարական նշանակության ամրություն և որ այն զերծ կպահի քաղաք-պետությունը Կորնթոսի պարանոցի միջոցով նախատեսվող ներթափանցումներից։ Ըստ Թուկիդիդեսի աշխատության՝ նման հակասությունների պայմաններում Թեմիստոկլեսը ստանձնում է պարսպի շինարարական աշխատանքների իրականացումը և այն ավարտում միայն մ․թ․ա․ 479 թվականին։ Պարսպի համար հիմք են դառնում նաև պարսիկների կողմից ապամոնտաժված և քանդված շինությունների մնացորդները։ Թեմիստոկլեսյան պարսպի ընդհանուր երկարությունը կազմել է 8500 մետր, բարձրությունը՝ 8-10 մետր, իսկ լայնությունը՝ 3 մետր։ Կազմված է եղել առնվազն տասներեք դարպասներից։ Ավերվել է մ․թ․ա․ 404 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  THE ANCIENT CIRCUIT WALL OF ATHENS: Its Changing Course and the Phases of Construction Anna Maria Theocharaki Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens Vol. 80, No. 1 (January–March 2011), pp. 71-156
2. ↑  Thucydides, *The Peloponnesian War* 1.90–91
3. ↑  Neer, Richard T. *Greek Art and Archaeology: a New History, c. 2500-c. 150 BCE*. Thames & Hudson, 2012.