Այս հոդվածը արձակագրի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Նորայր (այլ կիրառումներ)։

**Նոր-Այր** (*Նորայր Ալեքսանդրի Հարությունյան*, սեպտեմբերի 18, 1912(1912-09-18), Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 26, 1981(1981-05-26), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ արձակագիր, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1937 թվականից։

Գրական անունը
-------------

Սկզբում գրական անուն է ընտրել պապի ազգանունը՝ *Հովնանյան*, և գրվել *Նորայր Հովնանյան*։ Այդպես է ստորագրել իր առաջին գիրքը՝ «Ճարտարապետուհին»։ 1932 թվականին Եղիշե Չարենցը մի կողմ է թողնում նրա ազգանունը և կնքում նրան **Նոր-Այր** անունով։

Նոր-Այրի հուշատախտակը Վանաձորում

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կարսի մարզի Մավրակ գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Լենինականի մանկատանը, երկրորդ կարգի դպրոցն ավարտել է Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) քաղաքում։ 1931 թվականին ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր մամուլի աշխատողների դասընթացը։ Աշխատել է Ղարաքիլիսայի (այժմ՝ Վանաձոր) «Սոցարշավ» շրջանային թերթում որպես խմբագրի տեղակալ։ Եղել է Եղեգնաձորի Ազիզբեկովի միջշրջանային «Կոլտնտեսական», Արտաշատի «Բոլշևիկյան կոլխոզ» թերթերի խմբագիր։ Աշխատել է ՀԿԿ Կենտկոմում որպես հրահանգիչ, ապա մամուլի, գրականության և արվեստի սեկտորի վարիչ, հետագայում վարել է գրական ֆոնդի հայկական բաժանմունքի տնօրենի պաշտոնը։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողություններին։ Ծանր վիրավորվել է Կրակովում, բուժվել Մոսկվայում և Բաքվում։ 1957-1974 թվականներին եղել է Հայաստանի գրողների միության Կիրովականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղարը։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1928 թվականին, Լենինականի «Բանվոր» թերթում։

Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Արամ» (Մոսկվա, 1970), «Անմահություն», «Իմ ծաղկած այգի», վրացերեն՝ «Լորենու տակ» (Թբիլիսի, 1962) գրքերը։ Մահացել է Կիրովականում։

Նոր-Այրի երկերի մատենագիտություն
--------------------------------

### Գրքեր

* Ճարտարապետուհին, Երևան, Պետհրատ, 1932, 68 էջ։
* Փրկության փարոս, Երևան, Պետհրատ, 1938, 143 էջ։
* Հյուրանոցի աղջիկը, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 164 էջ։
* Ոլորտներում, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 587 էջ։
* Նովելներ և վիպակներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1949, 240 էջ։
* Լույսեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 436 էջ։
* Անտառի երգը, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 264 էջ։
* Մեծ պարնի, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 74 էջ։
* Լոռվա աստղեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 475 էջ։
* Նվիրական սրտեր, Երևան, «Հայաստան», 1965, 475 էջ։
* Անապատի առավոտը, Երևան, «Հայաստան», 1968, 606 էջ։
* Արամ, Երևան, «Հայաստան», 1970, 587 էջ։
* Պատմություն գրված քարի վրա, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 314 էջ։
* ... Վերջ։ Սկսվում է ...: Բանաստեղծություններ, Պարույր Սևակ, 2002, 102 էջ։

### Մամուլ

* Փախստականը։ «Գրական թերթ», 1969, № 6:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». 1986. էջ 414.
2. ↑  Նոր-Այր (1950). *Լույսեր։ վեպ*. Հայպետհրատ.
3. ↑  Nor-Ayr (1978). *Պատմություն գրված քարի վրաa*. «Սովետական գրող» հրատարակչություն.
4. ↑  Նոր-Այր (2002). *... Վերջ ։ Սկսվում է ...: Բանաստեղծություններ*. Պարույր Սեւակ. ISBN 9789993093367.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10748 · GND: 1031567607 · LCCN: n92077135 · VIAF: 4129306 · WorldCat VIAF: 4129306 |

 |