**Լիվինգսթոնի թանգարանը**, նախկինում **Դավիդ Լիվինգսթոնի հուշահամալիրը**, իսկ դրանից հետո՝ **Ռոդոս-Լիվինգսթոնի թանգարանը**, Զամբիայի ամենամեծ և ամենահին թանգարանն է, որը գտնվում է Լիվինգսթոնում ՝ Վիկտորիա ջրվեժի մոտ։ Թանգարանն ունի տեղական պատմության և նախապատմության հետ կապված արտեֆակտների ցուցանմուշներ, ներառյալ լուսանկարներ և երաժշտական գործիքներ, ինչպես նաև պահում է հետախույզ և միսիոներ Դավիդ Լիվինգսթոնի նամակներն ու մատյանները։

Պատմություն
-----------

Լիվինգսթոնի թանգարանը Զամբիայի ամենամեծ և ամենահին թանգարանն է, որը հիմնադրվել է 1934 թվականին որպես Դեյվիդ Լիվինգսթոնի հիշատակի թանգարան։ 1948 թվականին կապիտան Օ.Վ. Ուիթինգթոնը առաջարկեց վաճառել բրածո մարդու ազդրոսկրի երկու նմուշները (« Ռոդեզացի մարդ ») Ռոդոս-Լիվինգսթոնի թանգարանին, սակայն թանգարանը չկարողացավ իրեն թույլ տալ գնումներ կատարել։ 1951 թվականին բացվել է իսպանական գաղութային ոճով նոր շենք։ Լիվինգսթոնի նախկին քաղաքապետ Ջոկ Միլարը խնդրեց Հարի Սուսմենին նվիրաբերել «չորս երեսով» աշտարակի ժամացույցը թանգարանին, բայց մինչ այն կբացվեր թանգարանում, Սուսմանը մահացավ։

1960 թվականին թանգարանը վերաստեղծեց հինգ էթնիկ խմբերի գյուղեր՝ այցելուներին ավանդական ցեղային կյանքի զգացողություն հաղորդելու և «բրոնզի և երկաթի դարաշրջանի կենսակերպը» ներկայացնելու համար։ 1964 թվականին անկախության ձեռքբերումից հետո, 1966 թվականին թանգարանի անունը փոխվեց Լիվինգսթոնի թանգարանի։ 2003 թվականին շենքերը վերանորոգվել են Եվրոպական միության դրամական միջոցներով։

Տարիների ընթացքում թանգարանը եղել է Զամբիայում բազմաթիվ հնագիտական արշավախմբերի հոգաբարձու։ 1956 թվականին թանգարանը Հյուսիսային Ռոդեզիայի ազգային հուշարձանների հանձնաժողովի (Զամբիայի նախկին անվանումը) և Վեներ-Գրեն հիմնադրամի հետ միասին եղել է Կալամբոյի ջրվեժի նախապատմական վայրի պեղումները։

2005 թվականին Դավիդ Լիվինգսթոնի արձանը կանգնեցվեց թանգարանի առջև, ինչպես նաև կանգնեցվեց մեկ այլ արձան, ի հիշատակ Էմիլ Հոլուբի ՝ նշանավոր չեխ բժշկի, հետախույզի, քարտեզագրի և ազգագրագետի, ով ստեղծեց Վիկտորիա ջրվեժի շրջանի առաջին քարտեզը։

Աշխարհագրություն
----------------

Լիվինգսթոնի թանգարանը գտնվում է Լիվինգսթոն քաղաքի սրտում՝ Մոսի-ո-Թունյա ճանապարհի վրա։ 10 կմ հեռավորության վրա Վիկտորիա ջրվեժից՝ Զամբիայի կողմից։ Ճանապարհի մուտքը երեք ուղղություններից է կազմված։ Վիկտորիա ջրվեժի մերձակայքում գտնվող սահմանից այն անցնում է հայտնի Վիկտորիա ջրվեժի կամրջով։ Երկրորդ մոտեցումը 60 կմ հեռավորության վրա է գտնվում Բոտսվանայից, և ճանապարհն անցնլու համար պետք է Կազունգուլա սահմանը լաստանավով հատել։ Լիվինգսթոնը 470 կմ հեռավորության վրա է գտնվում Լուսակայից, և այնտեղ հասնելու համար հարկավոր է հատել հարավային Կաֆուե ճանապարհը, անցնելով նաև Կաֆուե գետի կամուրջը և աջ թեքվելով դեպի Մազաբուկա :

Դասավորություն
--------------

Թանգարանը կարևոր պատկերացում է տալիս Զամբիայի ազգային և մշակութային ժառանգության մասին։ Թանգարանի կողքին՝ ջրվեժի կողքին, գտնվում է բաց հնագիտական վայր, որտեղ հայտնաբերվել են վաղ քարե դարից մինչև մեր օրերը, որոնք ընդգրկում են մոտ 250,000 տարի։ Թանգարանի փորձագետները, ինչպիսիք են դոկտոր Ջ. Թանգարանը նաև փորձաքննություն և աջակցություն է տրամադրել հարևան Հարավային Աֆրիկայում հնագիտական արշավախմբերին։

Թանգարանը տեղակայված է հինգ պատկերասրահներում՝ чնագիտության պատկերասրահում, ազգագրական պատկերասրահում, պատմության պատկերասրահում, արվեստի պատկերասրահում և Լիվինգսթոնի պատկերասրահում։ Դրանք ներառում են այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են հնագիտությունը, ազգագրությունը, պատմությունը, բնական պատմությունը, կաթնագիտությունը, թռչնաբանությունը, հերպետոլոգիան, միջատաբանությունը, բուսաբանությունը և ձկնաբանությունը։

Հնագիտության պատկերասրահն ունի Զամբիայում մարդկային էվոլյուցիայի և մշակութային զարգացման ցուցանմուշներ՝ սկսած քարե դարից մինչև երկաթի դար։ 

 Լիվինգսթոնի թանգարանի ճակատը։
Ազգագրության և արվեստի պատկերասրահում ներկայացված են երկրի տարբեր մշակույթների ցուցանմուշներ։ Այս պատկերասրահի մաս են կազմում ձեռագործ աշխատանքներն ու երաժշտական գործիքները։

Պատմության պատկերասրահը հետևում է Բանտու ժողովրդի ծագմանը, բրիտանական գաղութատիրության դարաշրջանին և այն ժամանակաշրջանին, մինչև Զամբիան անկախություն ձեռք բերեց գաղութային իշխանությունից։ Ցուցադրվում են նաև էնդեմիկ կենդանիների ցուցանմուշներ, որոնք երևում են Զամբիայի իրենց բնական միջավայրերում։

Լիվինգսթոն պատկերասրահն ունի Դավիդ Լիվինգսթոնի հուշանվերների մեծ հավաքածու, որոնք նվիրաբերվել են Լիվինգսթոն ընտանիքի կողմից։ Թանգարանն ունի նաև հնագիտության և վայրի բնության մասին գրքերի մեծ գրադարան, ինչպես նաև Լիվինգսթոնի կողմից հրատարակված որոշ ամսագրեր։

Թանգարանը հաճախ ունենում է հատուկ ցուցանմուշներ. ասում էին, որ կախարդության ցուցադրությունը «հատկապես հետաքրքիր էր, փոքր-ինչ մազահունչ»։ Այն նաև ներկայացնում է զամբիացի նկարիչների քանդակներ և նկարներ։

Հրապարակումներ
--------------

Թանգարանը սկսեց հրատարակել «Պատահական թղթեր» 1948 թվականից, բայց 16 թերթերը հրապարակեց 1967 թվականին որպես նոր շարք՝ «Զամբիայի թանգարանային փաստաթղթեր» վերնագրով, որը հիմնված է Զամբիայի նախապատմության, պատմության, ազգագրության և բնական պատմության լայնածավալ հետազոտության վրա։ Այս աշխատությունները հեղինակվել են յուրաքանչյուր ոլորտի մասնագետների կողմից։ Թերթերը զգալի տեղեկատվություն են տրամադրում թանգարանում համակարգված կերպով ցուցադրվող մեծ թվով պիտակավորված ցուցանմուշներից յուրաքանչյուրի վերաբերյալ։

* no.1 The material culture of the Fort Jameson, Ngoni.
* no.2 African dances of Northern Rhodesia.
* no.3 The material culture of the Lunda-Lovale peoples.-
* no.4 African music in Northern Rhodesia and some other places.
* no.5 Trade routes, trade and currency in East Africa.
* no.6 Life among the cattle-owning Plateau Tonga: The material culture of a Northern Rhodesia native tribe.
* no.7 The discovery of Africa: A history of the exploration of Africa as reflected in the maps in the collection of the Rhodes-Livingstone Museum.
* no.8 Some pioneer missions of Northern Rhodesia and Nyasaland.
* no.9 David Livingstone: A short portrait of the great missionary-explorer.
* no.10 Lunda rites and ceremonies.
* no.11 Some African poison plants and medicines of Northern Rhodesia.
* no.12 The fishing devices of central and southern Africa.
* no.13 Rubber: A footnote to Northern Rhodesian history.
* *African dances of Northern Rhodesia* by William Vernon Brelsford, 1959

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. 1 2 3  David Livingstone; Timothy Holmes (1990). *David Livingstone: letters & documents, 1841–1872 : the Zambian collection at the Livingstone Museum, containing a wealth of restored, previously unknown or unpublished texts*. Livingstone Museum. էջ xiii. ISBN 978-0-85255-041-0. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3-ին.
3. ↑  Great Britain. Colonial Office (1958). *Report on Northern Rhodesia*. H.M. Stationery Off. էջ 82.
4. ↑  Clark, J. Desmond; Don R. Brothwell; Rosemary Powers; Kenneth P. Oakley (1968). «Rhodesian Man: Notes on a New Femur Fragment». *Man*. **3** (1): 105–111. doi:10.2307/2799415. JSTOR 2799415.
5. ↑  *Man*. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. 1968. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 4-ին.
6. ↑  Macmillan, Hugh (2005). *An African trading empire: the story of Susman Brothers & Wulfsohn, 1901–2005*. I.B.Tauris. էջ 192. ISBN 978-1-85043-853-3.
7. ↑  *Official guide to African Craft Village, Rhodes-Livingstone Museum, Livingstone, s. d*. 1960. էջ 3.
8. 1 2 3 4 5 6 7  «Livingstone Museum». Openafrica.org. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3-ին.
9. ↑  «European Union releases K1.5bn for Livingstone Museum renovations». Artshub.co.uk. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 4-ին.
10. ↑  Clark, John Desmond; Cormack, Julie (2001). *Kalambo Falls Prehistoric Site: The earlier cultures: middle and earlier stone age*. Cambridge University Press. էջ 18. ISBN 978-0-521-20071-4.
11. ↑  Mwakikagile, Godfrey (May 2010). *Zambia: The Land and Its People*. Godfrey Mwakikagile. էջ 190. ISBN 978-9987-9322-5-2. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 4-ին.
12. ↑  «Livingstone Zambia: Livingstone Museum». Guide to Africa. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3-ին.
13. ↑  Unesco (1982). *Museum*. UNESCO.
14. ↑  Holmes, Timothy; Wong, Winnie (September 2008). *Zambia*. Marshall Cavendish. էջ 15. ISBN 978-0-7614-3039-1. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 4-ին.
15. ↑  Scudder, Thayer (1962 թ․ հունվարի 1). *The ecology of the Gwembe Tonga*. Manchester University Press ND. էջ 6. ISBN 978-0-7190-1276-1. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 4-ին.
16. ↑  *The South African archaeological bulletin*. South African Archaeological Society. 1984.
17. ↑  «Library Services in Northern Rhodesia» (PDF). Unesco.org. 1953 թ․ հուլիսի 27. էջ 3. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3-ին.
18. 1 2  McIntyre, Chris (2008). *Zambia: the Bradt travel guide*. Bradt Travel Guides. էջ 195. ISBN 978-1-84162-226-2.
19. ↑  Bronislaw Stefaniszyn (1974). *The material culture of the Ambo of Northern Rhodesia*. Manchester University Press ND. էջ 6. ISBN 978-0-7190-1273-0. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3-ին.
20. ↑  «The Occasional papers of the Rhodes-Livingstone Museum. Nos. 1-16 in one volume».
21. ↑  *African dances of Northern Rhodesia*. January 1959.