**Սոմ տամ,** ավանդական, կանաչ պապայայից պատրաստվող թաիլանդական կծու աղցան։

Պատմություն
-----------

Պապայան առաջին անգամ հանդիպել է Թաիլանդի մոտ գտնվող Սիամ թագավորությունում՝ Մալակա շրջանով Կոլումբոսյան փոխանակումից հետո։ Պատմաբան Սուջիտա Վոնգտայի խոսքերով՝ սոմ տամի պատրաստման հիմնական բաղադրիչը պապայայան է. հավանական է, որ այն ծագել է նորաբնակ չին-լաոսական էթնիկական միության, Չաո-Պրայա դաշտավայարի բնակիչներից։ Սիամ թագավորության վաղ շրջանում ( XVIII դարի վերջից մինչև XIX դարի սկիզբ) այն հայտնի է դարձել որպես սոմ տամ։ Պապայայով զարդարված նոր ուտեստը հյուսիս-արևելյան երկաթուղու կառուցումից հետո տարածվել է ներկայիս հյուսիս-արևելյան Թաիլանդում (Իսան)։ XIX-XX դարերում՝ 1957 թվականի Միտարապապ ճանապարհի բացումից հետո (նրանով շրջան էին բերվում պապայայի նոր տեսակներ), այն դարձել է շատ հայտնի ուտեստ։ Դրանից հետո ուտեստը տարածվել է Իսան և Լաոս շրջաններում։ Կենտրոնական Թաիլանդից համը տարածվել է Իսանում և Լաոսում, որտեղ առաջին անգամ աղցանը համեմել են չիլի պղպեղով։ Մինչ այդ կծու համեմունքները չեն եղել Լաոսի և Իսանի խոհանոցի առանձնահատկություններից։

Ըստ CNN Go-ի տվյալների՝ 2011 թվականին աղցանը աշխարհի 50 ամենահամեղ ուտեստների ցանկում զբաղեցրել է 46-րդ տեղը ։

Պատրաստման եղանակ
-----------------

Կանաչ պապայան ձեռքով կտրատում են։ Բոլոր բաղադրիչները լցնում են կավե կամ քարե հավանգի մեջ, որպեսզի քամեն հյութը։ Աղցանը ուտում են մածուցիկ բրինձով և լոլիկով։ Երբեմն ավելացնում են *Parathelphusinae* ընտանիքին պատկանող գետի խեցգետին և թթված ձկներից պատրաստված սոուսներ. վերջինս կարող է վտանգավոր լինել կյանքի համար, քանի որ պարունակում են միկրոօրգանիզմներ, որոնք հարուցում են բարդ հիվանդություններ (աղիքային ցուպիկ, ոսկեգույն ստաֆիլիկոկ)։ Քանի որ խեցգետինները հում են, Թաիլանդի և Լաոսի կառավարությունը պարբերաբար նախազգուշացնում է հեպատիտի ռիսկի մասին։

Ուտեստի պատրաստման և բաղադրության տարբերակներ հանդիպում են ոչ միայն Թաիլանդում, այլև Կամբոջայում, Վիետնամում։ Ըստ վարկածի՝ կանաչ պապայայով պատրաստվող աղցանը ծագել է Լաոսում։ Արևմուտքում այն ավելի հայտնի է իր թայվանական անվանումով։ Կանաչ պապայայով ոչ կծու տարբերակը օգտագործվում է Լաոսում, Վիետնամում և Թաիլանդում. այն մի քիչ քաղցր է, հաճախ ավելացնում են մանրեցված գենտնըկույզ, ավելի հաճախ՝ ձկնային սոուս կամ խեցգետնին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «′มะละกอ′มีกำเนิดจากทวีปอเมริกา มาเป็น′ส้มตำ′ เริ่มมีในบางกอก - สุวรรณภูมิในอาเซียน». *Matichon* (թայերեն). 2014 թ․ դեկտեմբերի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 29-ին.
2. ↑  CNN Go World’s 50 most delicious foods: place 46 Som tam, Thailand Archived 2011-10-08 at the Wayback Machine. 21 July 2011. Retrieved 2011-10-11
3. ↑  Ponchunchoovong, Samorn (2006). Species identification of Thai Rice-field Crab in the lower north-eastern region of Thailand.
4. ↑  Species identification of Thai Rice Field Crab Archived 28 March 2012 at the Wayback Machine.
5. ↑  Phithakpol, Bulan (1985). Phase I: Food Handling at Village and Household Levels in Thailand. Bangkok, Thailand: The Institute of Food Research and Product Development, Kasetsart University.
6. ↑  «Clay's Kitchen : Tam Ra Ahan Thai (Thai Recipes) ตำราอาหารไทย». *panix.com*. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 11-ին.
7. ↑  «Khe-Yo's Chef Soulayphet Schwader on Laotian Cuisine and the Perfect Bite». *seriouseats.com*. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 11-ին.
8. ↑  Lee, Jonathan H. X. and Kathleen M. Nadeau. «Laotian Americans: Foods and Foodways.» Encyclopedia of Asian American folklore and folklife. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO, 2011. 733. Print
9. ↑  «EatingAsia». *typepad.com*. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 11-ին.
10. ↑  «The tao of papaya». *LasVegasWeekly.com*. 2010 թ․ հունվարի 5. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 11-ին.

Գրականություն
-------------

* Cummings, Joe. (2000). *World Food: Thailand*. UK։ Lonely Planet Publishers. pp. 157–8. 1-86450-026-3
* Williams, China ‘’et al.’’. (). ‘’Southeast Asia on a Shoestring: Big Trips on Small Budgets.’’ Lonely Planet. p. 31. 1-74104-164-3
* Brissenden, Rosemary. (2007). *Southeast Asian food: Classic and Modern Dishes from Indonesia, Malaysia, ..* Tuttle Publishing. pp. 434–439. 0-7946-0488-9
* McDermoot, Nancie. (1992). *Real Thai: The Best of Thailand’s Regional Cooking.* Chronicle Books. pp. 121–146. 0-8118-0017-2
* 
* 
*