**Բիմալ Ռոյ** (բենգալի` বিমল রায়, հուլիսի 12, 1909(1909-07-12), Դաքքա, Eastern Bengal and Assam, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - հունվարի 7, 1966(1966-01-07), Մումբայ, Հնդկաստան), հնդիկ ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ և օպերատոր։ Իր ստեղծագործական կյանքի ընթացքում նկարահանել է 17 գեղարվեստական կինոնկար և մի քանի վավերագրական ֆիլմեր։ Որպես լավագույն ռեժիսոր յոթ անգամ արժանացել է Filmfare Awards մրցանակի։ Համարվում է հնդկական կինոյի մեծագույն ռեժիսորներից մեկը։ Նրա ֆիլմերը չորս անգամ արժանացել են Filmfare Award մրցանակի` որպես լավագույն ֆիլմ և վեց անգամ Հնդկաստանի Ազգային Կինոմրցանակի՝ տարբեր աստիճանակարգերում։

Կենսագրություն
--------------

Բիմալ Ռոյը ծնվել է ներկայիս Բանգլադեշի մայրաքաղաք Դաքքայի մոտ գտնվող Սուապուր գյուղում ` կալվածատիրոջ ընտանիքում։ Ընտանիքի ութ երեխաներից վեցերորդն էր։ 1930 թվականին իր այրիացած մոր և երկու եղբայրների հետ տեղափոխվել է Կալկաթա։ 1932-1933 թվականներին կինոխցիկով աշխատելու ունակության շնորհիվ, նա աշխատանք է գտել վավերագրական ֆիլմերի նկարահանման ասպարեզում։ Այնուհետև աշխատել է որպես գովազդային լուսանկարիչ և օպերատորի օգնական։ Որպես օպերատոր, մասնակցել է գեղարվեստական ֆիլմերի նկարահանումների։

Բիմալ Ռոյի ռեժիսորական դեբյուտը բենգալերեն լեզվով 1944 թվականին նկարահանված «Առավոտյան ճանապարհին» կինոնկարն է։ 1945 թվականին ֆիլմը վերանկարահանվել է հինդի լեզվով՝ «Ուղեկիցները» վերնագրով։ 1950 թվականին Բիմալ Ռոյը տեղափոխվել է Բոմբեյ, որտեղ 1952 թվականին նկարահանել է «Մոր սերը» կինոնկարը։ Նույն թվականին հիմնել է իր սեփական Bimal Roy Production ստուդիան։ Հաջորդ 11 տարիների ընթացքում նա բեմադրել է 13 կինոնկար, որոնք ունեցել են հսկայական հաջողություններ։ 1953 թվականին Բիմալ Ռոյը նկարահանել է «Երկու բիգհ հող» կինոնկարը, որը Կաննի և Կառլովի Վարիի միջազգային կինոփառատոններում արժանացել է մրցանակների։ 1955 թվականին Բիմալ Ռոյը նկարահանել է «Դևդաս» կինոնկարը՝ Դիլիպ Կումարի և Վիջայանթհիմալայի գլխավոր դերակատարմամբ։ Հաջորդ ֆիլմը կրկին Դիլիպ Կումարի և Վիջայանթհիմալայի մասնակցությամբ նկարահանված «Մադհումատի» (1958 թ.) կինոնկարն է, որը դարձավ 1950-ական թվականների հիթերից մեկը։

Բիմալ Ռոյի հետագա ֆիլմերում առաջ էր մղվում կնոջ դերը հասարակության մեջ, հատկապես կարևորվում էին կանանց նկատմամբ բռնաճնշումների և շահագործման թեմաները։ Այդպիսի ֆիլմերից էին «Բիրաջ Բահու» (1954 թ.), «Անձեռնմխելին» (1959 թ.), «Կալանավորուհին» (1963 թ.) և այլ ֆիլմեր։

Բիմալ Ռոյի ազդեցությունը խոր հետևանքներ է թողել ինչպես հնդկական, այնպես էլ համաշխարհային կինեմատոգրաֆի վրա։ Նրա ֆիլմերով ներշնչված շատ կինոգործիչներ հետագայում նկարահանել են բազմաթիվ կինոարժեքներ։ Բիմալ Ռոյի ֆիլմերը մինչ օրս ցուցադրվում են խոշորագույն միջազգային և ազգային կինոփառատոններում։ Ներկայումս նրա ֆիլմերը Պունայում գտնվող Հնդկաստանի Ազգային Կինոարխիվի կողմից վերականգնվել ու թվայնացվել են։

Անձնական կյանքը
---------------

1937 թվականին Բիմալ Ռոյն ամուսնացել է Հնդկաստանի առաջին կին-լուսանկարչուհիներից մեկի՝ Մանոբինա Ռոյի հետ և ունեցել չորս երեխա՝ երեք դուստր և մեկ որդի։ Նրա ավագ դուստրը՝ Ռինկի Բհատտաչարյան, հայտնի գրող, լրագրող և կինովավերագրող է։

Բիմալ Ռոյը մահացել է 1966 թվականի հունվարի 7-ին՝ թոքերի քաղցկեղից։

Ֆիլմագրության ընտրանին
----------------------

**Ռեժիսոր**

| Թվական | Անվանում | Բնօրինակ անվանում |
| --- | --- | --- |
| 1944 | Առավոտյան ճանապարհին | Udayer Pathey |
| 1945 | Ուղեկիցները | Hamrahi |
| 1948 | Անջանգարհ | Anjangarh |
| 1949 | Հմայվածը | Mantramugdhu |
| 1950 | Ամենաառաջին մարդը | Pehla Aadmi |
| 1952 | Մոր սերը | Maa |
| 1953 | Ամուսնացածը | Parineeta |
| 1953 | Երկու բիգհ հող | Do Bigha Zamin |
| 1954 | Հայր ու դուստր | Baap Beti |
| 1954 | Բիրաջ Բահու | Biraj Bahu |
| 1954 | Ծառայություն | Naukari |
| 1955 | Դևդաս | Devdas |
| 1958 | Հրեուհին | Yahudi |
| 1958 | Մադհումատի | Madhumati |
| 1960 | Փորձություն | Parakh |
| 1960 | Անձեռնմխելին | Sujata |
| 1962 | Սիրային նամակներ | Prem Patra |
| 1963 | Կալանավորուհին | Bandini |
|

**Պրոդյուսեր**

| Թվական | Անվանում | Բնօրինակ անվանում |
| --- | --- | --- |
| 1952 | Մոր սերը | Maa |
| 1953 | Երկու բիգհ հող | Do Bigha Zamin |
| 1954 | Ծառայություն | Naukari |
| 1955 | Դևդաս | Devdas |
| 1955 | Գրավատուն | Amaanat |
| 1956 | Ընտանիք | Parivar |
| 1957 | Ով է հանցագործը | Apradhi Kaun? |
| 1958 | Մադհումատի | Madhumati |
| 1960 | Փորձություն | Parakh |
| 1960 | Անձեռնմխելին | Sujata |
| 1960 | Նա ասաց | Usne Kaha Tha |
| 1961 | Քաբուլցին | Kabuliwala |
| 1962 | Սիրային նամակներ | Prem Patra |
| 1963 | Կալանավորուհին | Bandini |
| 1964 | Բենազիր | Benazir |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Internet Movie Database — 1990.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11292349 · BNF: 16263624z · GND: 130617911 · ISNI: 0000 0001 1439 2808 · LCCN: n89266734 · NLA: 41955822 · SUDOC: 182822788 · VIAF: 20796295 · WorldCat VIAF: 20796295 |

 |

 |