recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Գարամ մասալա
**Գարամ մասալա** (հինդի՝ गरम मसाला, *garam* («տաք») և *մասալա* («խառնուրդ») բառերից), հյուսիսային Հնդկաստանի և մի շարք հարավասիական երկրների խոհանոցներում կիրառվող համեմունքների խառնուրդ։ Օգտագործվում է ինչպես ինքնուրույն, այնպես էլ այլ համեմունքների համադրությամբ։ «Գարամ» բառը ունի «տաքացնող մարմին» նշանակություն, քանի որ համեմունքները, որոնք մտնում են խառնուրդի մեջ, այուրվեդայական բժշկության մեջ համարվում են մարդու մարմնի ջերմաստիճանը բարձրացնող։

Բաղադրություն
-------------

Գարամ մասալայի բաղադրիչները
Գարամ մասալայի բաղադրությունը տարբերվում է ըստ շրջանների։ Այս և այլ համեմունքների տարբեր համադրություններ օգտագործվում են տարբեր բաղադրատոմսերում և այդ բաղադրատոմսերից և ոչ մեկը չի համարվում առավել ստույգ, քան մյուսը։ Խառնուրդի բաղադրիչները բովվում և խառնում են իրար։

Գարամ մասալայի հիմնական տարբերակն իր մեջ ներառում է.

* սև և սպիտակ պղպեղներ,
* մեխակ,
* բալաբարի տերևներ (մալաբարական դարչին)
* մշկընկույզի տերևներ
* կումինի սև և սպիտակ սերմեր
* դարչին
* հիլի սև և կանաչ պատիճներ
* մշկընկույզ
* բադիան (աստղակերպ անիսոն)
* գինձի սերմեր։

Որոշ բաղադրատոմսերում պահանջվում է համեմունքները խառնել խոտաբույսերի հետ, իսկ մյուսներում որպես հիմք օգտագործվում են ջուր, քացախ, կոկոսի կաթ կամ այլ հեղուկներ, որպեսզի դառնա մածուկ։ Մի քանի այլ բաղադրատոմսերում կարող են ավելացվել ընկույզ, սոխ կամ սխտոր, նաև տապակում են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Rama Rau, Santha (1969-06). *The Cooking of India (Foods of the World)*. USA: Time Life Education. ISBN 978-0809400690.
2. ↑  Khana Khazana
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Չորուտ**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Կոտայքի մարզի Արզական գյուղում։ Եղել է նաև իշխանների և տեղի բնակիչների աղոթատեղի, Արտավազդ 2-ի ամառանոց։ Ընդգրկված է Արզականի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Անվան ծագում
------------

Հնավայրը ուսումնասիրություններում հիշատակվում է Չորուտի վանք անունով։ Վանքի այս անվան վերաբերյալ սկզբնաղբյուրներում հիշատակություններ չեն պահպանվել, որը ենթադրել է տալիս նրա ուշ ծագման մասին։ Վանքի վիմագրերը ուսումնասիրել և հրատարակել է վիմագրագետ Գագիկ Սարգսյանը։

Պատմություն
-----------

Արզականի ամենահետաքրքիր եկեղեցիներից մեկը կառուցվել է 1207 թվականին։ Չորուտի վանք-մենաստանը գտնվում է Արզական գյուղից 5 կմ հյուսիս-արևելք, ճանապարհի աջ կողմում, անտառախիտ սարալանջի վրա։

1969-1970 թվականներին ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր պատմության և կուլտուրայի հուշարձանների պահպանման ու օգտագործման վարչության կողմից այստեղ կատարված մաքրման աշխատանքների շնորհիվ հայտնաբերվեցին խոշոր համալիրի ավերակներ, որոնց ճարտարապետական հորինվածքը, զարդաքանդակների հարստությունը և հարդարման տեխնիկան վկայում են, որ այստեղ միջնադարում՝ XII-XVII դդ. գոյություն են ունեցել նշանավոր կրոնամշակութային օջախ և ճարտարապետական ուշագրավ համալիր։ Պահպանվել է եկեղեցու խաչաձև հիմքը։ Երկրաշարժից եկեղեցական համալիրը ամբողջությամբ քանդվել է։ Պահպանվել է միայն ճակատային հատվածի պատը և փոքրիկ աղոթատեղին։ Համալիրի ավերակ շինություններից 200 մետր հարավ գտնվում է վանքի միջնադարյան գերեզմանոցը։ Չորուտի հնավայրի մաքրման աշխատանքների ժամանակ հայտնաբերվել են նաև տասնյակ արձանագրված շինաքարեր։

Հուշարձանը համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված վանքերից է։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* Խաչքար 12-րդ դարԽաչքար 12-րդ դար

Գրականություն
-------------

* Գ. Սարգսյան, Արձանագրություն Թեղենյաց վանքից, Լրաբեր հաս. գիտ. 1997, N 8։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  "ՀՀ Մշակույթի նախարարություն, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ, Չորուտի վանք". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Рождества Пресвятой Богородицы), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Օռլովսկի շրջանի Օռլովսկի գյուղում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Վոլգոդոնսկի և Սալսկի թեմի Սալսկի գործակալությանը։

*Հասցեն՝* Ռոստովի մարզ, Օռլովսկի շրջան, գյուղ Օռլովսկի, Կոմունալնայա փողոց, 76։

Պատմություն
-----------

1912 թվականին Օռլովսկայա ստանիցայում կառուցվել է Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան տաճարը, որը եղել է աղոթքի տուն։ Նրա ծխականների թվում էին 15901 ուղղափառ և 578 հնածիսական։ Աղոթքի տունը փակվել է 1939 թվականին, բայց չի ավերվել։ Կրկին բացվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 1942 թվականին։

1980 թվականի սեպտեմբերին աղոթքի տան հոգևոր հովիվ է դարձել հայր Ալեքսին (Սերգոշին), որը գյուղի ղեկավարությանը համոզել է, որ կա շենքի կոսմետիկ վերանորոգման անհրաժեշտություն։ Միայն 2000 թվականի նոյեմբերին նրա իսկ ղեկավարությամբ դրվել է նոր՝ քարե տաճարի հիմքը, որը կառուցվել է հիմնականում ծխականների նվիրատվություններով (տաճարում գտնվում է նվիրատվությունների գիրքը, որը կարող է կարդալ յուրաքանչյուր քաղաքացի)։

Հիմնական շինարարությունը սկսվել է 2003 թվականին, տաճարն օծվել է 2004 թվականի նոյեմբերի 11-ին Ռոստովի և Նովոչերկասկի արքեպիսկոպոս Պանտելեիմոնի կողմից։ Վերջնականապես կառուցվել է 2006 թվականին։ Տաճարում կա 11 զանգ, որոնք պատրաստվել են Վորոնեժում։ Նրանցից ամենամեծը՝ Կոչնակը, կշռում է 1260 կիլոգրամ և ձուլված է Ռոստովի մարզի վարչակազմի նվիրաբերած միջոցներով։

Տաճարի վանահայրն է ավագ երեց Ալեքսի Սերգոշինը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Орловский. Церковь Рождества Пресвятой Богородицы.
2. ↑  В поселке Орловский освящена церковь Рождества Пресвятой Богородицы
3. ↑  СТРОЯЩЕМУСЯ ХРАМУ ПОДАРИЛИ 11 КОЛОКОЛОВ
4. ↑  "Храм Рождества Пресвятой Богородицы". Արխիվացված է the original 2017 թ․ մարտի 23-ին. Retrieved 2017 թ․ նոյեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տաճարի կայք
* Храм Рождества Пресвятой Богородицы Archived 2017-03-22 at the Wayback Machine.
* Волгодонская епархия - приходы
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Շահումյան գյուղում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1800-ական թվականների վերջին Էջմիածնի շրջանի Շահումյան համայնքի 1930-ական թվականներին ավերակների վերածված Սուրբ Աստվածածին բազիլիկ եկեղեցու հարևանությամբ։

Եկեղեցին օծվել է 2010 թվականին Արմավիրի թեմի առաջնորդ Տեր Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանի ձեռամբ։ Եկեղեցու տարածքը կառուցապատվել և պարսպապատվել է, տեղադրվել են խաչքարեր` նվիրված Հայոց եղեռնի զոհերի, Սպիտակի երկրաշարժի զոհերի և Արցախյան ազատամարտում զոհված ազատամարտիկների հիշատակին, կառուցվել է հովվատուն։

Եկեղեցին կառուցվել է Շահումյան համայնքի բնակիչ, մոսկվաբնակ Կարեն Հովհաննիսյանի աջակցությամբ։

Եկեղեցու շինարարն է Նվեր Սարգսյանը, ճարտարապետը` Էդիկ Գրիգորյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ կառավարության որոշում , ՀՀ Արմավիրի մարզի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակը հաստատելու մասին
2. ↑  "Շահումյանի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2015 թ․ սեպտեմբերի 21.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Շահումյան, Արմավիր)***էջը Վիքիպահեստում |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Մրգաշատ գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում։

Մրգաշատ գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1865 թվականին, որից հետո՝ 1903 թվականին օծվել է։ Եկեղեցու կառուցման տեղում նախկինում եղել է մատուռ։

Եկեղեցին բազիլիկ տիպի կառույց է, հողածածկ տանիքով, կառուցված է սև և դեղին տուֆ տեսակի քարից, նրա չափսերն են (33 x 17) մետր։ Եկեղեցուն կից եղել է նաև դպրոց։

Խորհրդային անաստվածության տարիներին մասնավորապես 1937 թվականից մինչև 1980 թվականը եկեղեցին վերածված է եղել ցորենի պահեստի։

2007 թվականին սկսվեց եկեղեցու վերանորոգումը։ Վերանորոգման աշխատանքներին իրենց աջակցությունը ցուցաբերեցին բարերարներ Տեր և Տիկին Մազմանյանները, որոնց միջնորդեց Հյուսիսային Ամերիկայի Արևմտյան թեմի առաջնորդ Տ. Հովնան արքեպիսկոպոս Տերտերյանը։ 
Սակայն վերանորոգման աշխատանքները դադարեցին ֆինանսական խնդիրների պատճառով, որից հետո եկեղեցուն իրենց աջակցությունը ցուցաբերեցին Խլղաթյան եղբայրները, Կարեն Մրկրչյանը և համայնքապետը, որի արդյունքում էլ ավարտվեց եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքները։

2011 թվականի հոկտեմբերի 15-ին եկեղեցին վերաօծվեց ձեռամբ թեմի առաջնորդ Տ. Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանի։

Եկեղեցու առաջին վանահայրն է եղել Տ. Գարեգին քահանան։
2012 թվականից մինչև 2016 թվականը հոգևոր հովիվն էր Տ. Կորյուն աբեղա Առաքելյանը, իսկ 2018 թվականին նշանակվել Տ. Սահակ քհն. Մարտիրոսյանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում (չաշխատող հղում)
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում(չաշխատող հղում)
* Արմավիրի մարզի եկեղեցիների և վանքերի ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Մրգաշատի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի". Արխիվացված է the original 2021 թ․ օգոստոսի 24-ին. Retrieved 2021 թ․ օգոստոսի 24. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Արփի Մաղաքյան** (նոյեմբերի 2, 1980(1980-11-02), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հեքիաթագիր, ռեժիսոր և հրապարակախոս։ Ունի տպագրված երեք գիրք՝ «Երևանյան հեքիաթներ» (2019), «Արևի համբուրած Շուշին» (2022), «Արտավազդ արքայի հեքիաթը» (2023)։ «Արտավազդ արքայի հեքիաթը» «Գաղտնագրեր անցյալից» հեքիաթաշարի առաջին գիրքն է, որին կհաջորդի «Տիգրան Մեծ արքայի հեքիաթը»։

Կրթություն
----------

Արփի Մաղաքյանն ավարտել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը, ավարտել է Մեդիա ինստիտուտի լրագրության բաժինը, և ԵԽ Քաղաքական դասընթացների երևանյան դպրոցը։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

Աշխատել է Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում, Տիկնիկային թատրոնում, ԶԼՄ-ներում։ Տնօրինել է «Էմպորիում» կայքը և ամսագիրը։ Երեխաների համար իրականություն է դարձրել կրթական հաղորդաշարեր, ներկայացումներ, համերգներ։ Բեմադրել է ֆլեշմոբեր։ Մաղաքյանն ինքն է հրատարակում իր գրքերը՝ համագործակցելով նկարիչների, ձևավորողների և այլ մասնագետների հետ։ Գրքերի խմբագիրը Լևոն Գալստյանն է։

Ընտանիք
-------

Արմատներով Եդեսիայից է, Ուռհայից։ Ընտանիքը գաղթից հետո հաստատվել է Հալեպում, ապա 1947 թվականին հայրենադարձվել Խորհրդային Հայաստան, Երևան։ Ամուսնացած է սցենարիստ, գրող Հարութ Կբեյանի հետ, ունեն երկու զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Արփի Մաղաքյան". *Mediamax.am* (in անգլերեն). Retrieved 2023 թ․ մայիսի 20.
2. ↑  "«Իշուկն ու ուրվականը» հեքիաթը` սարյանական շնչով". Արխիվացված է the original 2023 թ․ մայիսի 21-ին. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 21.
3. ↑  Փախուստ դեպի հեքիաթ․ «Երևան» ամսագիր
4. ↑  "Երևանյան հեքիաթներ". *Gir.am օնլայն գրախանութ*. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 25.
5. 1 2  "Հայն անպայման հաղթելու է, հիմա մութ աշխարհի մեջ ենք, բայց սա վատ չէ` գործելու, ելքեր փնտրելու համար. Հեքիաթագիր".
6. ↑  "Արփի Մաղաքյանի անդրանիկ՝ «Երևանյան հեքիաթներ» գրքի առանցքում Երևանն է իր ողջ հմայքով". *armenpress.am*. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 25.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի շրջանի Առատաշեն գյուղում, կառուցվել է 21-րդ դարում։

Առատաշեն գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիու կառուցման սկիզբ եղել է 2012 թվականին, բարերար Արամ Պողոսյանի աջակցությամբ։

Վեհափառ Հայրապետի սրբատառ կոնդակովվ Արամ Պողոսյան պարգևատրվել է «Սուրբ Ներսես Շնորհալի» շքանշանով։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին բազիլիկ տիպի կառույց է, կառուցվել է տուֆ տեսակի քարից, ունի նաև զանգակատուն։

Եկեղեցու ճարտարապետն է Սամվել Հակոբյանը, նրա օգնականն է՝ Վարդան Պողոսյանը իսկ քանդակագործն է Աշոտ Ներսիսյանը։

2015 թվականի հունիսի 19-ին եկեղեցին օծվել է Արմավիրի թեմի Առաջնորդ գերաշնորհ Տեր Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանի ձեռամբ և Հայոց բանակի հոգևոր Առաջնորդ Տեր Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանի ու Արմավիրի թեմի հոգևորական դասի մասնակցությամբ։

Եկեղեցու ներկայումս գործում է իսկ հոգևոր հովիվն է` Տ. Ներսես քհն. Ռուշանյանը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում(չաշխատող հղում)
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում(չաշխատող հղում)
* Արմավիրի մարզի եկեղեցիների և վանքերի ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Առատաշենի Սուրբ Աստվածածին". Արխիվացված է the original 2021 թ․ օգոստոսի 21-ին. Retrieved 2021 թ․ օգոստոսի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Օծվել է Առատաշենի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից". *www.aysor.am* (in անգլերեն). Retrieved 2021 թ․ օգոստոսի 21.
**Բայամ Մարտին** (անգլ.՝ Byam Martin Island), կղզի Կանադական Արկտիկայի կղզախմբում։ Կազմում է Էլիզաբեթ թագուհու կղզախմբի մի մասը։ Ներկա պահին կղզախումբն անմարդաբնակ է (2012 թվականի տվյալներ)։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզին զբաղեցնում է 1150 կմ² տարածք և 17-րդն է թագուհի Էլիզաբեթի կղզախմբում՝ տարածքի չափով։ Կղզու առավելագույն երկարությունը 46 կիլոմետր է, առավելագույն լայնությունը՝ 37 կմ։

Բայամ Մարտին կղզին ընկած Վայկաունտ-Մելվիլլ նեղուցի Մելվիլլ կղզուց դեպի հյուսիս, ձգվելով 27 կիլոմետր դեպի արևմւոտք, բաժանվելով Բայամ նողուցի Բատերստ կղզուց, ձգվելով 35 կիլոմետր հյուսիս-արևելք դեպի Օստին նեղուց։

Պատմություն
-----------

Կղզին հայտաբերվել է 1819 թվականի օգոստոսին, անգլիացի զինվորական ծովային Վիլյամ Էդվարդ Պարրիի կողմից, իր առաջին ծովային արշավի ժամանակ, երբ Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսում որոնում էր հյուսիսարևմտյան անցումը և այն անվանեց ի պատիվ ադմիրալ Թոմաս Բայամ Մարտինի։ (Thomas Byam Martin, 1773—1854)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". Արխիվացված է the original 2012 թ․ հունվարի 28-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 22.
2. ↑  Oceandots.com Byam Martin Island
3. ↑  Parry first expedition

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4517286-9 · VIAF: 236553552 · WorldCat VIAF: 236553552 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բաղրամյան (այլ կիրառումներ)

**Բաղրամյան**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Բաղրամյանի տարածաշրջանում։ Գտնվում է մարզկենտրոնից 19 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1080 մ։ Բաղրամյան համայնքը, որպես շրջկենտրոն հիմնադրվել է 1983 թվականին։ Հեռավորությունը Երևանից՝ 57 կմ է, իսկ Հայաստանի պետական սահմանից՝ 20 կմ։

Բնակչություն
------------

Բաղրամյանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 1989 | 1991 | 2001 | 2011 |
| Բնակիչ | 352 | 700 | 903 | 658 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ և անասնապահությամբ։

Աշխարհագրություն
----------------

Բաղրամյանի կլիմային բնորոշ են տաք, չոր ամառներ և համեմատաբար կարճ, բայց ցուրտ ձմեռներ։

##### Ռելիեֆ։ Բուսական և կենդանական աշխարհ

Տեսարան գյուղից
Բաղրամյանը գտնվում է բարեխառն գոտու ցամաքային հատվածում, շրջապատված լեռներով ու լեռնաշղթաներով։ Բաղրամյանի առջև Արարատ լեռան տեսարանն է, իսկ հյուսիսում՝ Արագածը։ Բաղրամյանը թուրքական սահմանից հեռու է քսան կիլոմետր։

Վերջին տարիների ընթացքում ավելի կանոնավոր ոռոգման համակարգը թույլ է տալիս ընդլայնել կանաչ տարածքները և այգիները։

Բնակավայրեր
-----------

Բաղրամյանի շրջանի վարչական կենտրոնը Բաղրամյանն է։ Ուներ 16 բնակավայր։ Բնակավայրերն են՝

* Արգինա
* Արտամետ
* Արևադաշտ
* Բագարան
* Դալարիկ
* Երվանդաշատ
* Լեռնագոգ
* Կողբավան
* Հուշակերտ
* Մյասնիկյան
* Շենիկ
* Վանանդ
* Տալվորիկ
* Քարակերտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները
2. ↑  «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 42»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին։ Վերցված է 2015 Մարտի 17
**Վալենտինա Սովկինա** (ռուս.՝ Валентина Вячеславовна Совкина, 1963, Lovozero, Մուրմանսկի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս քաղաքական գործիչ, Կոլայի թերակղզու Սաամական խորհրդարանի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1963 թվականին Մուրմանսկի մարզի Լովոզերո գյուղում, որտեղ էլ ապրում է։ Կրթությամբ ուսուցիչ է։

2010 թվականին Կոլայի թերակղզու Սաամայի խորհրդարանի առաջին նիստում ընտրվել Է խորհրդարանի նախագահ, ավելի վաղ եղել է Մուրմանսկի մարզի սաամների լիազոր ներկայացուցիչների խորհրդի նախագահը։ 
2013 թվականից ղեկավարում է Կոլայի սաամական ռադիոն։

Սաամական խնդիրների վերաբերյալ տեսակետներ
----------------------------------------

Ըստ Վալենտինա Սավկինայի՝ Կոլայի թերակղզու Սաամայի խորհրդարանի նախագահի կարծիքով՝ Ռուսաստանի սաամական բնակչության թվաքանակի նման կրճատման հիմնական պատճառը բնական նվազեցումն է, որը բացատրվում է նաև ժամանակակից սաամական ընտանիքների քիչ երեխաներ ունենալու հանգամանքով։ Այլ պատճառներ, Սովկինայի կարծիքով, սաամայի ցածր սոցիալական կարգավիճակն ու տնտեսական անպաշտպանությունը են. դրա մեղքի մի մասն ընկած է նաև տեղական իշխանությունների վրա, քանի որ Մուրմանսկի մարզի Հյուսիսի բնիկ ժողովուրդների սոցիալ-տնտեսական աջակցության ծրագիրը անարդյունավետ է և թույլ է նպաստում սաամայի բնակչության առկա սոցիալական և տնտեսական խնդիրների լուծմանը, իսկ այդ ամենի շրջանակներում իրականացվող միջոցառումների զգալի մասը զուտ ձևական բնույթ ունի։ Մուրմանսկի մարզում 2008-2012 թվականների ընթացքում, Սովկինայի խոսքով, ոչ մի միջոցառում չի իրականացվել. սաամներին բժշկական ծառայություններով ապահովելու մակարդակը, նրա խոսքով, նույնպես տարեցտարի նվազում է, քանի որ կրճատվում են տեղական բուժաշխատող-մանկաբարձական կետերը, ստացիոնար բուժման վայրերում մահճակալների թիվը նվազում է, փակվում են պոլիկլինիկաները։

Հարձակում
---------

2014 թվականի սեպտեմբերին Սավկինան, որպես Ռուսաստանի սաամների ներկայացուցիչ, պետք է մասնակցեր բնիկ ժողովուրդների համաշխարհային համաժողովին, որն անցկացվում է Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեայի կողմից։ Լովոզերից նորվեգական Կիրկենես տանող ճանապարհին քաղաքի մուտքի մոտ նրա վրա հարձակում է տեղի ունեցել, ընդ որում՝ ներկա ոստիկանները չեն խանգարել հարձակվողին, այլ ընդհակառակը՝ զբաղեցրել են վարորդին, որն օգնել է Սովկինային և հարձակվողին թույլ են տվել թաքնվել։ Արդյունքում Սովկինան չի կարողացել հասնել իր չվերթին, սակայն մեկ օր անց մեկնել է Նյու Յորք։ Այս հարձակումը զանգվածային լրատվամիջոցները կապում են Նյու Յորքում տեղի ունեցած բնիկ ժողովուրդների համաժողովի ռուս պատվիրակների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Совкина В. В.* Состояние саамского языка в Мурманской области // История саамской школы
2. ↑  Совкина, 2011
3. ↑  Брицкая, 2014

Գրականություն
-------------

* "Председатель Саамского парламента: «Спасти малые народы от исчезновения может только смена национальной политики государства»". Сайт Информационного центра Finugor. 2011 թ․ դեկտեմբերի 17. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հունիսի 19. Retrieved 2012 թ․ մարտի 1.
* *Брицкая Т.* Удержать любой ценой : [арх. 25 Սեպտեմբերի 2014] // Новая газета : газета. — 2014. — № 107 (24 Սեպտեմբերի).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 55145970220832251700 · WorldCat VIAF: 55145970220832251700 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սոբա (այլ կիրառումներ)

**Սոբա** (ճապ.՝ そば *կամ 蕎麦*)՝ ճապոնական ազգային ուտեստ, երկար, շականակագույն, գորշ արիշտա, պատրաստված հնկացորենի ալյուրով։
Հայտնի է 16-րդ դարի կեսերից։ Ճապոնիայում սոբան վերաբերվում է լապշտային, ոչ ուտեստ, կարող են անվանել ցանկացած բարակ արիշտա, նույնիսկ առանց հնդկացորենի ալյուրի։ Ուտեստի հետ միշտ օգտագործվում է ձվային լապշա։ Մատուցվում է հիմնականում է սառեցված վիճակում, սոուսի հատուկ գավաթով, երբեմն նաև մատուցվում է տաք որպես արգանակ լապշայով ապուր։
Լապշան պատրաստվում է հնդկացորենի ալյուրից, ինչի համար պատրաստելիս շատ հեշտությամբ է ընկնում, սովորաբար ալյուրին ավելացնում են մի փոքր ցորենի ալյուր։
Ամենից առաջ պատրաստում են խմորը, որից հետո պտտպում և նեղ շերտերով հատուկ դանակի միջոցով կտրատում, որից հետ նոր եփում են։
Ըստ Ճապոնիայի գյուղատնտեսական չափանիշների արիշտան, որը կոչվում է սոբա, այն պետք է պարունակի առնվազն 30% հնդկացորեն։ Ճապոնիայում սոբան հայտնի է որպես արագ սննդի տեսակ, բայց այն նաև հանդիպում է շատ թանկ ռեստորաններում և տանը։

Յակիսոբա
--------

Յակիսոբա (ճապ.՝ 焼きそば) - տապակած ցորենի արիշտա։ Չնայած այն հանգամանքին, որ պարունակում է «սոբա» բառը, ոչ մի կապ չունի հնդկացորենի լապշայի հետ պատրաստված է ցորենի լապշայից տյուկա-սոբա, որը օգտագործվում է նաև կերակուր պատրաստելիս։

Տես նաև
-------

* Ռամեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Յակիսոբա բառարանում Օկսոֆորդա". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 14. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Սուրբ Անտոնիոյի եկեղեցի** (իսպ.՝ Iglesia de San Antonio), եկեղեցի Առանխուես քաղաքում, Իսպանիա։ 2003 թվականի հունվարի 18-ին ճանաչվել է որպես Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Իսպանիայի թագավոր Ֆերդինանդ VI-ը կառուցեց մի ժամատուն՝ նվիրված Պադուայի սուրբ Անտոնիոյին, որը պետք է փոխարիներ նախկին մասնավոր ժամատանը, որը կառուցվել էր Ֆիլիպ IV-ի իշխանության օրոք։ Եկեղեցին գտնվում է Մարիբլանկա կոչվող մեծ հրապարակում, որը տանում է դեպի Պլասա դե Պարեխաս կոչվող թագավորական պալատի բակ։ Նոր շենքը նախագծվել է Սանտիագո Բոնավիայի կողմից մոտ 1752 թվականին, որը պետք է ծառայեր թե ժողովրդին թե արքային։ Կառլոս III-ը ընդարձակեց ժամատունը՝ կառուցելով քառակուսի մեծ գմբեթ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Boletín Oficial del Estado, declaración del Bien de Interés Cultural (2003 թ․ հունվարի 18). "Iglesia de San Antonio (Aranjuez)" (PDF) (in Spanish). Estado de España.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
2. ↑  "Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձաններ". Արխիվացված է the original 2017 թ․ նոյեմբերի 19-ին. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 3.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին մայր եկեղեցի (Սուրբ Սարգիս)**, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Եղեգնաձոր քաղաքում։ Ընդգրկված է Եղեգնաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին բազիլիկ կառույց է, ունի մեկ ավագ խորան, երկու փոքրիկ ավանդատուն, մկրտության ավազան, և մի փոքրիկ զանգակատուն, եկեղեցին լուսավորվում է վեց փոքրիկ լուսամուտների և երկու ջահերի շնորհիվ։ Ունի երկու փայտաշեն դռներ՝ եկեղեցու արևմտյան և հարավային կողմերում, ներսից զարդարված է հինգ մեծ ու փոքր սրբապատկերներով, որոնց վրա պատկերված են Հիսուսի մկրտության, խաչելության դրվագները, Հիսուսը մանուկներին օրհնելիս և Սուրբ Աստվածածնի պատկերները։ Խորանի հետևի պատն ամբողջությամբ զարդարված է որմնանկարներով, ուր պատկերված են սերովբեներ և քերովբեներ հրեշտակներ, խաչեր, զարդանախշեր և այլն։

Եկեղեցու բակում՝ արևմտյան դռան աջ և ձախ կողմերում, տեղադրված են երեք խաչքարեր, որոնցից երկուսը նվիրված են Հայոց Մեծ եղեռնի անմահ զոհերի հիշատակին, իսկ մյուսը՝ Սուրբ Վարդանանց նահատակներին։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու պատերի մեջ տեղադրված են խաչքարեր, որոնցից մի քանիսը թվագրվում են մինչև ԺԲ դար։

Եկեղեցին նախկինում կրել է Սուրբ Սարգիս անունը, սակայն ժամանակի ընթացքում վերանվանվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու, ինչը երևում է եկեղեցու արևմտյան դռան վրայի արձանագրությունից. «Ես այս Սուրբ Սարգիս եկեղեցիս վերակառուցեցի…Գրիգոր Մելիք, 1878»։

Եկեղեցին կառուցվել է արդեն գոյություն ունեցող խոնարհված մեկ ուրիշ եկեղեցու տեղում, որը կառուցվել է Ե դարում։

Եկեղեցու հոգևոր հովիվն է Տեր Վազգեն քահանա Հովհաննիսյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  "Եղեգնաձորի Սուրբ Աստվածածին (Սուրբ Սարգիս) Եկեղեցի". *Պատմական Հետք*. Retrieved 2021 թ․ հոկտեմբերի 3.
3. ↑  "Եղեգնաձորի Ս. Աստվածածին (Ս. Սարգիս) եկեղեցի". Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 5-ին. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 14. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Արմավիրի մարզի Բամբակաշատ գյուղում։ Ընդգրկված է Բամբակաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու տեղում նախկինում եղել է փայտաշեն տանիքով մատուռ։ 1901-1914 թվականներին քահանա տեր Հովհաննեսի, գյուղի բնակիչների ուժերով և Նոր Նախիջևանի հայ համայնքի օժանդակությամբ կառուցվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որի օծման արարողությունը կատարել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Խրիմյան Հայրիկը։

Եկեղեցին ժամանակի ընթացքում երկու անգամ վերանորոգվել է։ Եկեղեցու երկրորդ վերանորոգումն իրականացվել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի օրոք (1991)։ Խորհրդային կարգերի հաստատման առաջին շրջանում եկեղեցին վերածվեց թունաքիմիկատների պահեստի։ Կառուցման և վերանորոգման վերաբերյալ պահպանվել է արձանագրություն եկեղեցու մուտքի մոտ։ Վերանորոգումից հետո եկեղեցին վերստին գործում է և իրականացնում իր հոգևոր առաքելությունը։

Եկեղեցու 100-ամյակի կապակցությամբ բակը բարեկարգվել է, տեղադրվել է նոր ցանկապատ, փոխվել է խորանի խաչը։ Եկեղեցու բակում տեղադրվել է 2 խաչքար, որից մեկը նվիրված է մեծ եղեռնի անմեղ զոհերի հիշատակին (հեղինակ՝ բամբակաշատցի տվերաբնակ բարերար Լևոն Սոլկարյան)։

Գրականություն
-------------

* Միքայելյան Վ. Ա. Արմավիրի մարզ պատմամշակութային ակնարկ, Երևան, 2010։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  "Բամբակաշատ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 21.
3. ↑  Բամբակաշատի «Սուրբ Աստվածածին»-ը 100 տարեկան է

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բամբակաշատի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին դարձավ 100 տարեկան
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանի Արտիմետ գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում։

Արտիմետ գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի կառուցվել է 1876 թվականին Գևորգ Դ Կոստանդնապոլսեցի կաթողիկոսի ժամանակաշրջանում։

Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին փակվել է և վերածվել է պահեստի, իսկ արդեն հետխորհրդային տարիներին՝ 1976-ական թվականներին տեղաբնակ Գարսևան Գևորգյան իր 5 զավակների հետ վերակառուցում են եկեղեցին։

Տարիներ անց եկեղեցին մասնակի վերանորոգվում է Կանադայի հայոց թեմի և CYMA կազմակերպություն նյութական ու ֆիզիկական աջակցությամբ։

2015 թվականին օծվում է եկեղեցու նորակառույց Սուրբ Սեղանը, ձեռամբ Արմավիրի թեմի առաջնորդ Տեր Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանի։

Եկեղեցին այժմ գործում է, իսկ հոգևոր հովիվն է Տ. Ներսես քահանա Ռուշանյանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արտիմետի Ս. Աստվածածին Եկեղեցի Archived 2021-08-22 at the Wayback Machine.
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում (չաշխատող հղում)
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում(չաշխատող հղում)
* Արմավիրի մարզի եկեղեցիների և վանքերի ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Առատաշենի Սուրբ Աստվածածին". Արխիվացված է the original 2021 թ․ օգոստոսի 21-ին. Retrieved 2021 թ․ օգոստոսի 21.
2. ↑  "Օծվեց Արտիմետ գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու Սուրբ Սեղանը". *ՇՈՂԱԿԱԹ ՀԵՌՈՒՍՏԱԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ*. 2015 թ․ դեկտեմբերի 17. Retrieved 2021 թ․ օգոստոսի 22.
**Սուրբ Ալեքսանդրա թագուհու անվան եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь во имя Святой царицы Александры, Церковь Святой Александры, Свято-Александрийский храм), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Ալեքսանդրայի եկեղեցին կառուցվել է 1904 թվականին Նոր Նախիջևան քաղաքում (այժմ` Դոնի Ռոստովի Պրոլետարական շրջանի կազմում)։ Տաճարի նախագծի հեղինակը ճարտարապետ Վ. Վ. Պոպովն էր։ Գլխավոր խորանն օծված է հանուն Սուրբ Ալեքսանդրա թագուհու, հյուսիսայինը` հանուն Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու։ Սուրբ Ալեքսանդրա եկեղեցին ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Ալեքսանդրա թագուհու անվան եկեղեցին կառուցվել է 1904 թվականին Նոր Նախիջևանի ուղղափառ գերեզմանոցում` փայտե մատուռի փոխարեն։ Այդ պատճառով տաճարի չափերը համեմատաբար փոքր են` մոտավորապես 18×13 մ։ Ճարտարապետ Վ. Վ. Պոպովը տաճարը կառուցել է ռուսական ոճով։ 1910 թվականին եկեղեցուն կցակառուցվել է վրանատիպ վերնամասով զանգակատուն։ 1920-ական թվականներին արևմուտքից կցակառուցվել է գավիթ։ Սուրբ Ալեքսանդրա թագուհու անվան տաճարը նախկինում ամրակցված էր Սոֆիայի եկեղեցուն, որը չի պահպանվել։ Քաղաքի նացիստական օկուպացիայի ժամանակ գերեզմանատանը, Ալեքսանդրիայի եկեղեցու մոտ, թաղում էին զոհված ուղղափառ ռումինացի զինվորներին։ 1955 թվականին տաճարի հյուսիսային կողմից ստեղծվել է կողմնասեղան հանուն Սուրբ բարեպաշտ իշխան Ալեքսանդր Նևսկու` ի հիշատակ Նոր Նախիջևանի քանդված Ալեքսանդր Նևսկի եկեղեցու։ Ռուսիայի մկրտության 1000-ամյակի առթիվ գմբեթն ու վրանը ոսկեզօծվել են։

Սուրբ Ալեքսանդրա եկեղեցուն կից գործում է կիրակնօրյա դպրոց։ 2002 թվականին տաճարին կից ստեղծվել է Ալեքսանդր Նևսկի տաճարում ծառայած երեց Յոհան Դոմովսկոյի անկյուն-թանգարանը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Малаховский Е. И.* Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону. — Ростов-на-Дону: Издательство «NB», 2006. — С. 127—128. — ISBN 5-98155-014-7
2. ↑  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. Արխիվացված from the original on 2013 թ․ սեպտեմբերի 14. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 24.
3. ↑  "Архив краеведа: Нахичеванские храмы". Официальный портал городской Думы и Администрации города. Արխիվացված from the original on 2013 թ․ սեպտեմբերի 14. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 24.
4. ↑  "Церковь Александры Царицы на Нахичеванском кладбище". temples.ru. Արխիվացված from the original on 2013 թ․ սեպտեմբերի 14. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 24.
5. ↑  "Александрийский храм в г. Ростов-на-Дону". ruist.ru. Արխիվացված from the original on 2013 թ․ սեպտեմբերի 14. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 25.
**Սուրբ Անտոնիոս Պադովացու Ֆրանցիսկյան վանքը** (խորվ.՝ Franjevački samostan sv. Antuna Padovanskog), կաթոլիկ ֆրանցիսկյան վանք է Խորվաթիայի Կոպրիվնիցա քաղաքում. Հիմնադրվել է 1290 թվականին։ Ժամանակակից եկեղեցին հիմնադրվել է 1685 թվականին, իսկ վանական կառույցների համալիրը հիմնադրվել է 1923 թ.- ից 1924 թթ․։ Ընդգրկված է Խորվաթիայի Հանրապետության մշակութային արժեքների ցուցակում (կոդ P-4382)։

Պատմություն
-----------

Ֆրանցիսկյան վանքը Կոպրիվնիցայում հիմնադրվել է մոտ 1290 թվականին՝ Սուրբ Ֆրանցիսկոսի միաբանության ստեղծման նույն դարում։ Վանքը մտնում էր Պեչի թեմի մեջ։ Վանքը նախ օծվել է սուրբ Հակոբի, ապա՝ սուրբ Մարիամի անարատ հղիության պատվին։

XIV դարում վանքը տուժել է ռազմական գործողություններից և վերականգնվել է Եղիսաբեթ Բոսնիացի թագուհու միջոցներով, բայց XV դարում աստիճանաբար անկում է ապրել և լքվել է վանականների կողմից։ XVII դարի երկրորդ կեսին ֆրանցիսկյան Կոպրիվնիցա համայնքը վերականգնվել է, 1668 թվականին վերակառուցվել է հին եկեղեցին։ 1675 թ.-ից 1680 թթ․ կառուցվեց վանքի նոր քարե շինությունը, 1685 թվականին ավարտվել է վանական եկեղեցու կառուցումը, որն, ինչպես և ամբողջ եկեղեցին ստացել է Անտոնիոս Պադովացու անունը։

1778 թվականին վանքը տուժել է երկրաշարժից, իսկ Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ ֆրանսիական զորքերի կողմից որպես զորանոց օգտագործվելուց։ XIX դարում այն վերականգնվել է, բայց Զագրեբի 1880 թվականի նոր երկրաշարժը վանքին մեծ վնասներ պատճառեց։ 1923 թ.-ից 1924 թվականներին վանքի ոչ պիտանի դարձած բնակելի շինությունները ոչնչացվել են, սակայն դրանց տեղը նորերն են կառուցվել։ Այդպիսով՝ վանական համալիրի կառույցներից միայն եկեղեցին է, որ XVII դարի է։

Ներկա վիճակ
-----------

Կոպրիվնիցայի վանքը գործող ֆրանցիսկյան վանք է։ Եկեղեցին բաց է զբոսաշրջիկների համար։ 1983 թվականից Կոպրիվնիցայի գյուղերի առաջնորդարանը գտնվում է այս վանքում։

Գրականություն
-------------

* Paškal Cvekan, Tristo godina samostana i crkve u Koprivnici: 1675.-1975. Koprivnica 1975.
* Milan Prelog, Ivanka Reberski, ur. Koprivnica — grad i spomenici, Zagreb 1986. ISBN 86-80195-01-4

Ծանուցումներ
------------

1. ↑  "Lista preventivno zaštićenih kulturnih dobara". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2017 թ․ հուլիսի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2  История монастыря на официальном сайте(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2014-06-10 at the Wayback Machine.
* О монастыре на городском сайте Archived 2014-08-12 at the Wayback Machine.
* Franjevački samostan i crkva sv. Antuna Padovanskog
**Զաստավա Մ91,** դիպուկազարկ հրացան, թողարկվել է «Застава Оружие» ընկերության կողմից։

Պատմություն
-----------

Հրացանը ստեղծվել է 1991 թվականին, մտել է գործածության մեջ 1992 թվականից։ Օգտագործվում է Սերբիայում՝ բանակի դիպուկահարների սպառազինության համար։

Դիզայն և մարտական որակ
----------------------

Ստեղծվել է Կալաշնիկովի ինքնաձիգի հիմքի վրա։ Բացի արտաքին նմանությունից, որևէ ընդհանրություն չունի Դրագունովի դիպուկահար հրացանի հետ։ Հրացանի փամփուշտները 7,62×54 մմ տրամաչափի են։ Հրաձգության արդյունավետ հեռավորությունը 800մ է ( ON-M91 6 × 42 օպտիկական նշանոցով հեռավորությունը մեծանում է մինչև 1000մ–ի)։ 30 սմ բարձրության թիրախը խոցվում է 300 մ հեռավորությունից, 50 սմ բարձրության թիրախը՝ 400 մ–ից, 150-200 սմ բարձրության կանգնած կամ շարժվող թիրախը՝ մինչև 600 մ–ից։

Մոդիֆիկացիա
-----------

Մոդել 21 հայտնի մոդիֆիկացիա։ Նախատեսում է 26 տարբեր լրացուցիչ տեսակների սարքավորում, որոնցից հինգը կլինեն արտասահմանից ներկրված։

Շահագործող երկրներ
------------------

* {{{2}}} Բոսնիա և Հերցեգովինա
* Սերբիա

Տես նաև
-------

* Список снайперских винтовок

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Bosnia Herzegovina Land Forces military equipment, armament and vehicles Army" (in անգլերեն).
2. ↑  "Current armed forces sniper rifles at www.snipercentral.com" (in անգլերեն). Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 16. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|1=` (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на оф. сайте Заставы
Թանգարանի ստորջրյա տեսքը
Ցին արքայատոհմի ժամանակաշրջանի ձկան քանդակ, որը նախկինում գտնվում էր Սպիտակ կռունկի լեռնագոտում, իսկ այժմ ցուցադրվում է թանգարանում
**Բայհելյանի ստորջրյա թանգարանը** կամ **«Սպիտակ կռունկի լեռնագոտու ստորջրյա թանգարանը»** ստորջրյա թանգարան է, որը կառուցվել է Ֆուլինի Սպիտակ կռունկի լեռնագոտու (չինարեն՝ 涪陵白鹤梁) մերձակայքում։ Դա Չինաստանի առաջին ստորջրյա թանգարանն է։ Այն գտնվում է Չոնցզին քաղաքում։

Թանգարանը կառուցված է Յանցզի գետի վրա, հայտնի Երեք կիրճերի ջրամբարտակի մոտ։ Թանգարանի բացումն արվել է 2009 թ. մայիսի 18-ին։ Թանգարանի շինարարության աշխատանքները սկսվել էին 2002 թ. և արժեցել էին 28 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Թանգարանի ճարտարապետն է Գե Ձյուրունը։

Բայհելյանը (բառացի` «Սպիտակ կռունկի լեռնագոտի») Չոնցզինի տարածքում գտնվող հնավայր էր, որը Երեք կիրճերի ջրամբարտակի կառուցման ընթացքում մնացել է ջրի տակ։

Թանգարանում ցուցադրված են վիմագրեր, որոնց վրա նկարագրված են Յանցզի գետի մակարդակի տատանումները մոտ 1200 տարվա ընթացքում։ Այդտեղ ներկայացված են նաև Տան հարստության ժամանակաշրջանի ձկնաքանդակներ և վիմագրություններ։ Ընդհանուր առմամբ թանգարանում ներկայացված է 14 ձկնաքանդակ, որոնց վրա նշված են ջրի մակարդակի տատանումները։ Վիմագիր արձանագրությունների ընդհանուր ծավալը կազմում է մոտ 30.000 բառ։

1994 թվականից սկսած Չինաստանի կառավարական տարբեր հանձնաժողովներ քննարկում էին հնավայրի պահպանության հարցը և վերջապես որոշվեց այն վերածել ստորջրյա թանգարանի։

Ներկայում թանգարանը ծածկված է ապակեպատ կամարով և լցված է իոնազերծված ջրով, որպեսզի թանգարանի ամբողջ տարածքում ջրի ճնշումը լինի նույնը։ Գետի ափերից դեպի ներքև են իջնում երկու հորան, որոնցով այցելուները կարող են իջնել ստորջրյա դիտասրահներ և տեսնել հնավայրը։

Հնավայրի տարածքում հայտնաբերված որոշ նմուշներ ցուցադրված են Չոնցզինի կենտրոնում գտնվող Երեք կիրճերի թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "White Crane Ridge Underwater Museum". *www.meiyatravel.com*. Meiya Travel. Արխիվացված է the original 2015 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. Retrieved 2014 թ․ սեպտեմբերի 24.
2. ↑  "Under-Water Museum of White Crane Ridge Inscription In Chongqing". *www.epeanchina.com*. Epean China. Արխիվացված է the original 2015 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. Retrieved 2014 թ․ սեպտեմբերի 24.
3. 1 2  "Chongqing: The First Underwater Museum in China has Been Built and Opened". *www.chinahush.com*. Chinahush. 2009 թ․ մայիսի 21. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հուլիսի 28-ին. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 23.
4. ↑  "The Baiheliang Underwater Museum, Fuling, Chongqing Municipality, China". UNESCO. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 23.
5. ↑  Zhao Lixia, ed. (2009 թ․ սեպտեմբերի 29). "Three Gorges Museum, Largest Thematic Museum in China". *english.cri.cn* (in English). China: CRI.cn. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 3-ին. Retrieved 2014 թ․ սեպտեմբերի 24.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
**Աֆսար Ջավանշիրով** (ադրբ.՝ Əfsər Cavanşirov, նոյեմբերի 8, 1930(1930-11-08), Հորադիզ (գյուղ), Ադրբեջան - մայիսի 20, 2006(2006-05-20), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի կոմպոզիտոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1982);

Կենսագրություն
--------------

Աֆսար Բայրամ օկլի Javավանշիրովը ծնվել է 1930 թվականի նոյեմբերի 8-ին Ֆիզուլիի շրջանի Խոռատունիք գյուղում։ 1948 թվականին ավարտել է մանկական թիվ 2 երաժշտական դպրոցը։ Ընդունվել է Բաքվի երաժշտական տեխնիկում։ 1952 թվականին ավարտել է տեխնիկում։ Նույն թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի (ներկա Բաքվի երաժշտական ակադեմիա) կոմպոզիտորական ֆակուլտետ։ 1958 թվականինին ավարտել է պրոֆեսոր Ջովդեթ Հաջիևի դասարանը։

Եղել է Ադրբեջանի Հանրապետության պետական հեռուստառադիոընկերության «Բանավշա» մանկական երգչախմբային և պարային համույթի գեղարվեստական ղեկավար։ 1982 թվականին նրան շնորհվել է հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչում։ Նրան տրվել է «Առաջադեմ կրթության գործիչ» պատվավոր կոչում։

Աֆսար Ջավանշիրովը մահացել է 2006 թվականին։

Հեղինակ է 7 սիմֆոնիայի, պոեմների, կոմպոզիցիաները Ակապելլա երգչախմբի համար, երեխաների երգչախմբային կոմպոզիցիաների և այլնի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Աֆսար Ջավանշիրով
2. ↑  Əfsər Bayram oğlu Cavanşirov
3. ↑  "Əfsər Cavanşirov". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Retrieved 2019 թ․ հոկտեմբերի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 990154257910324151735 · WorldCat VIAF: 990154257910324151735 |

 |
**Սոպեր** (անգլ.՝ Soper River), գետ, որը գտնվում է Բաֆինի երկիր կղզու հարավում (տարածք Նունավուտ, Կանադա)։

Ինուկտիտուտ լեզվով գետը կոչվում է Kuujuaq, կամ «մեծ գետ». իր պաշտոնական անվանումը գետը ստացել է ի պատիվ Դ․ Դյուի Սոպերի (արկտիկական հետազոտող, կենդանաբան, թռչնաբան և գրող)։ 1992 թվականից Սոպեր գետը իր վտակների հետ ընդգրկված է Կանադայի պահպանվող գետերի ցուցակում։

Աշխարհագրություն
----------------

Գետը սկիզբ է առնում Տերրա-Ինկոգնիտա թերակղզու սարահարթում։ Հոսում է դեպի հարավ և թափվում է Սոպեր աղի լիճ, իսկ հետո Հուդզոնի նեղուցի Պլեզենտ ծոցը, Կիմմիրուտ գյուղի մոտակայքում (նախկին Լեյկ-Հարբոր)։ Կիմմիրուտը ամենամոտ բնակավայրն է Իկալուիտին (նախկին անվանումը՝ Ֆրոբիշեր-Բեյ)՝ Նունավուտ տարածաշրջանի վարչական կենտրոնին։ Գետի երկարությունը կազմում է 108 կմ, ավազանի տարածքը կազմում է 2500 կմ²։ Գետի մոտ 50 կմ-ը նավարկելի է։ Խոշոր վտակներից են Լիվինգսթոնը (86 կմ) և Ջոյը (54 կմ)։

Երկրաբանություն
---------------

Ինտենսիվ մետամորֆիզմը տեղի է ունեցել 1 740 միլիոն տարի առաջ, ստեղծել է շատ հետաքրքիր երկրաբանական պատկեր Սոպեր գետի ավազանում։ Ավազանում գտնվում են լազուրիտի հանքավայրեր (կապույտ թանկարժեք քար), որը աշխարհի մի քանի հայտնիներից մեկն է։ Փայլարի հանքավայրերը հանդիպում են շատ վայրերում։

Բուսական և կենդանական աշխարհ
----------------------------

Գետի հովիտ պաշտպանում է ուժեղ քամիներից, դրա շնորհիվ հովտում ստեղծվել է յուրահատուտ միկրոկլիմա։ Ի տարբերություն սարավանդների, տեղ-տեղ պատված է մամուռներով և քարաքոսերով։ Հովտում աճում է տորֆամամուռ, մի քանի տեսակ բոշխ, լեռնային դեղին քարբեկ և բազմաթիվ արկտիկական վայրի ծաղիկներ, ինչպես նաև կա յուրահատուկ արկտիկական ուռենիների անտառ, որոնք հասնում են մինչև 3,6 մետր բարձրության։

Կաթնասուններից հանդիպում են կարիբուն, աղվեսը, գայլը և նապաստակը։ Լեմմինգին կերակուրի աղբյուր է հանդիսանում գիշատիչների համար, մասնավորապես բազեների և ճախրուկի (բազեի տեսակ) համար։ Այստեղ նաև հանդիպում են եղջերավոր արտույտը, սպիտակ կաքավը, ճեղագռավը։ Ծովային թռչուններից են՝ սուզահավը։ Գետի ջրերում հանդիպում է արկտիկական լերկամորթիկը, իսկ Սոպեր լճում՝ ձողաձուկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2017 թ․ սեպտեմբերի 11-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2016 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Սյուզի Շահբազյան** (հուլիսի 23, 1986(1986-07-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի, հաղորդավարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Սյուզի Շահբազյանը ծնվել է Երևան քաղաքում, 1986 թվականի հուլիսի 23-ին։ Ավարտել է Երևանի «Բարիկ Ա» միջնակարգ մասնավոր քոլեջւ։ Երաժշտական կրթությամբ զբաղվել է յոթ տարեկանից՝ սովորել է երաժշտական դպրոցի վոկալի և դաշնամուրի բաժիններում։ Երգել է խմբավար, մանկավարժ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Էմմա Ծատուրյանի անվան երգչախմբում, որտեղ համերգներից մեկի ժամանակ կատարել է կոմպոզիտոր Ռոբերտ Ամիրխանյանի հեղինակային «Խոհեր» երգը, որի համար Ռոբերտ Ամիրխանյանի կողմից պատվոգիր և հրավեր է ստացել` ուսանելու հենց իր մոտ։ 10 տարեկան հասակում Սյուզի Շահբազյանը մասնակցել է «Դո-Ռե-Մի» մանկապատանեկան մրցույթ-փառատոնին, արժանացել 1-ին մրցանակի ու ձեռք բերել ԱՄՆ ուղեգիր։ Երևան վերադառնալուց հետո ուսումը շարունակել է Հայաստանի Երգի պետական թատրոնում։

2003-2007 թվականներին Սյուզի Շահբազյանը սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ռոմանագերմանական ֆակուլտետում։ 2005 թվականից որպես երգչուհի հանդես է եկել նոր ստեղծված «Հայք» խմբում, իսկ խմբի կատարած «Քամի փչի» երգը տարիներ առաջ համարվել է հայկական շոու-բիզնեսի գլխավոր հիթերից մեկը, սակայն 10 տարի անց Նարեկ Պետրոսյանի հետ նկարահանել է «Քամի փչի» երգի նոր տարբերակը։

Սյուզի Շահբազյանը անհատ երգչուհու իր գործունեությունը շարունակել է 2009 թվականից, Հայաստանում և արտերկրում ունեցել է մի շարք համերգներ, մասնակցել է «Ֆորտ Բոյարդ», «Լավագույններից լավագույնը», «Աջ, թե ձախ» և այլ տարբեր հեռուստանախագծերի։

2007 թվականին թողարկվել է Սյուզի Շահբազյանի «Նայում ես իմ վրա» ձայնասկավառակը, նկարահանել է մոտ 15 տեսահոլովակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Շրթունքիս արցունքի կաթիլը. Սյուզի Շահբազյան". *asekose.am*. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 23.
2. ↑  "AV Production - Սյուզի Շահբազյան". *avproduction.am*. Արխիվացված է the original 2022 թ․ ապրիլի 22-ին. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 23. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Itlab.am". *ipress.am*. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 23.
4. ↑   *H.A.Y.Q. - QAMI PCHI (Official Video 2006)*, վերցված է 2021-07-23
5. ↑  "Աստղային ոճ. Սյուզի Շահբազյան". *style.news.am*. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 23.
6. ↑  Mediamax. "Սյուզին՝ «Քամի փչի 2»-ում չերգելու պատճառի և անխուսափելի վերադարձի մասին". *Bravo.am*. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 23.
7. ↑   *NAREK METS HAYQ feat. ALL STARS / QAMI PCHI 2*, վերցված է 2021-07-23

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինչո՞ւ է լռում երգչուհի Սյուզի Շահբազյանը
* Սյուզի Շահբազյան VS Անատի Սաքանյան. «Աջ, թե ձախ» հաղորդման երկրորդ եթերաշրջանում Անատին կփոխարինի Սյուզիի՞ն. Life.panoarama.am
Երկրներ՝ ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բանավոր և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկերի վերնագրերի քանակի
**Բանավոր և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության գլուխգործոցները** ՅՈՒՆԵՍԿՕն հռչակել է 2001 թվականից` նպատակ ունենալով ուշադրություն դարձնել ոչ նյութական մշակութային ժառանգությանը, խթանելով այդ ժառանգությունը պաշտպանելու և պահպանելու ջանքերը։ Մի քանի տարին մեկ անգամ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հանձնաժողովը մի քանի առաջադրվող թեկնածուներին շնորհում է «գլուխգործոցների» կարգավիճակ։

Բանավոր և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության գլուխգործոցների ցանկը կազմելու կարգը նման է համաշխարհային ժառանգության ցուցակ կազմելուն։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչված գլուխգործոցների ցուցակի համար տե՛ս Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "UNESCO ISSUES FIRST EVER PROCLAMATION OF MASTERPIECES OF THE ORAL AND INTANGIBLE HERITAGE". UNESCO Press. 2001 թ․ մայիսի 18. Արխիվացված է the original 2010 թ․ մարտի 2-ին. Retrieved 2009 թ․ սեպտեմբերի 5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Юрий Гурьенов. Յուրի Գուրիենով։ Ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն. Հայացք Ռուսաստանից 2004 թվական

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Բագաբագ,** (անգլ.՝ Bagabag) կղզի Բիսմարկի ծովում։ Պատկանում է Պապուա-Նոր Գվինեային։ Վարչականորեն ներառված է Մոմասե տարածաշրջանի Մադանգ նահանգի կազմում։

Տեղագրություն
-------------

Կղզին հրաբխային ծագում ունի։ Գտնվում է Մադանգ քաղաքից 62 կմ դեպի հյուսիս-արևելք և Նոր Գվինեայից 43 կմ դեպի հյուսիս։ Նաև 18 կմ Կարկար կղզուց դեպի հյուսիս-արևմուտք։

Կղզու տարածքը կազմում է 37 կմ². Նրա տրամագիծը հասնում է 7 կմ-ի։ Երկրաբանորեն կղզին կազմված է ժայթքող հրաբխներից։ Նրա կենտրոնում գտնվում է հանգած հրաբխային զանգվածներ, դրա համար էլ Բագաբագի ռելիեֆը բավական ցամաքային է, կազմված է նաև զառիթափ լանջերից, որոնց բարձրությունը հասնում է 600 մետրի։ Կղզու հարավ արևելյան մասում գտնվում է ամուր և պինդ ժայռեր, որոնք իրականում խորն են և երկիրը չորացնում է։

Պատմություն
-----------

Կղզու բացվելու օրվանից նրա տերը դարձավ Անգլիան և մասնավորապես ծովահեն Դամպիր, Ուիլյամը։ Բագաբագը բացվել է 1699—1700ական թվականներին, դրա հիմնական նպատակն էր ավելի հեշտությամբ հյուսիս արևմտյան մասից մոտենալն Ավստրալիային, կղզու հյուսիսային մասում է գտնվում Նոր Գվինեան, նաև Բիսմարկ կղզիախումբը։ Ճանապարհորդը կղզու անունը դրել է *«Պարոն Ռոբերտ Ռիչիի կղզին»* (անգլ.՝ Sir Robert Rich’s Island).

Բնակչություն
------------

Կղզիում ապրող մարդիկ շփվում են իրար հետ ավստրոնեզյան լեզվով։ Բայց կարողանում են խոսել նաև գեդագեդ լեզվով։

Բնակչության մեծամասնությունը կրոններից նախընտրում է քրիստոնեությունը։

Տնտեսություն
------------

Տնտեսության գլխավոր ճյուղը գյուղատնտեսություննն է (ավելի շատ բանաների արդյունաբերությամբ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Bagabag" (in անգլերեն). oceandots.com. Retrieved 2010 թ․ ապրիլի 7.
2. ↑  *Gary C. Williams.* William Dampier: Pre-Linnean Explorer, Naturalist, Buccaneer // *Proceedings of the California Academy of Sciences*. — 2001. — В. 11. — Т. 55. — С. 152.
3. ↑  "Organised Phonology Data. Takia Language [TBC]" (PDF) (in անգլերեն). Արխիվացված է the original (PDF) 2012 թ․ ապրիլի 22-ին. Retrieved 2010 թ․ ապրիլի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh96008062 · VIAF: 247830829 · WorldCat VIAF: 247830829 |

 |
**Բարսղիշեն** կամ **Բարսեղաշեն** գյուղը գտնվում է Լև գետի ձախակողմյան մի փոքր վտակի հարավային մասում, ծովի մակերևույթից 1650-1740 բարձրության վրա, իսկ Յանշաղ գյուղից հեռավորությունը 2 կիլոմետր է դեպի հարավ-արևելք։

Պատմություն
-----------

Գյուղի մասին միակ արձանագրությունը գտնվել է Դադիվանքի 1763 թվականի կալվածացուցակում։ XIX դարի վերջերին գյուղում բնակություն են հաստատել քոլանեցի քրդերը և փոփոխելով գյուղի անվանումը այն կոչել են Բաղրսաղ։

Գյուղի տարածքում պահպանվել են Թալա և Ղամշլի գյուղատեղիները, առաջին գյուղը 2 կիլոմետր հարավ, իսկ մյուսը` Լև գետի հովտում, աջ ափին։ Ղամշլի գյուղատեղում մի քանի քանդված շենքերի պատերի մեջ գտնվել են շատ խաչքարեր, սրբատաշ քարեր և եկեղեցու բարավորի արձանագիր քարեր։ Հիմնականում այստեղ բնակված խաշնարածները քանդել են հայոց եկեղեցիները և գերեզմանատները և իրենց համար դրանց բեկորներով տներ կառուցել։ Շատ հավանական է, որ այստեղ պահպանված այլ արձանագիր խաչքարեր պատկանել են այստեղի եկեղեցուն։ Ղամշլիից 1,5 կիլոմետր Լև գետի հոսանքն ի վեր կա մի հին կամուրջ` «Շահ» անունով, որը շատ անգամներ նորոգվել է, իսկ գյուղի հարավային ծայրում կար մի ուրիշ կամուրջ, որը մինչև 1980-ական թվականները դեռ գոյություն ուներ բայց քանդվել է գետի վարարումներց մեկի ժամանակ։

Եկեղեցիներ և խաչքարեր
---------------------

Բարսիղաշեն և Ղամշլի գյուղերի միջև մի գեղատեսիլ բլրի վրա պահպանվել են փոքրիկ եկեղեցու պատերը։ Շենքի ծածկը և պատերի վերնամասերը քանդված են, իսկ մուտքը բացված է արևմտյան կողմից։ Կառուցված է անտաշ քարով և կրաշաղախով։ Եկեղեցու երեսապատի վրա քարերի մեծամասնությունը պատված են փոքրիկ խաչերով։ Այստեղ պահպանվել են երկու համառոտ արձանագրություն` մեկը արևմտյան, մյուսը` հարավային ճակատներին։ Համաձայն արձանագրություններից մեկի` եկեղեցին կառուցել է Արզու Խաթունը։ Եկեղեցին ներսից սվաղված է։ Եկեղեցու խորանը ուղանկյունաձև է, իսկ արտաքին չափերն են` 5,68x4,22 մ։ Եկեղեցու շուրջը կա մի փոքրիկ գերեզմանոց, որտեղ կան մշակված գերեզմանաքարեր։ Այս գերեզմանաքարերը թվագրվում են XIII-XIV դարերով։ Դրանից 1 կիլոմետր հարավ-արևելք պահպանվում է մի այլ փոքրիկ եկեղեցի, որից կանգուն են միայն պատերը։ Այստեղ կան նաև մի քանի գեղեցիկ խաչքարեր։ Եկեղեցու երեսապատի խաչազարդ քարերից մեկը պահպանվում է Ղամշլի գյուղատեղում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ջամբռ», էջ 283
2. 1 2  "Ս. Կարապետյան, «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում»" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2019 թ․ հուլիսի 2-ին. Retrieved 2017 թ․ դեկտեմբերի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)