Ոիլյամ Էլֆինստոն, Աբերդինի եպիսկոպոս
Եպիսկոպոս Էլֆինստոնի գերեզմանը Հին Աբերդինում, արքայական քոլեջի մատուռից դուրս, ճարտարապետ՝ Հենրի Ուիլսոն
**Ուիլյամ Էլֆինստոն** (1431, Գլազգո, Լարնակշիր, Շոտլանդիա - հոկտեմբերի 25, 1514, Էդինբուրգ, Շոտլանդիայի թագավորություն), շոտլանդացի պետական գործիչ, Աբերդինի եպիսկոպոս ու Աբերդինի համալսարանի հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Էլֆինստոնը ծնվել է Գլազգոյում։ Հայրը, նույնպես Ուիլյամ Էլֆինստոն, հետագայում դարձել է Գլազգոյի համալսարանի գեղարվեստի ֆակուլտետի առաջին դեկանը։ Ենթադրվում է, որ մայրը հավանաբար Մարգարեթ Դուգլասն է եղել՝ Դրամլանռիգի առաջին կալվածատեր Ուիլյամ Դուգլասի դուստրը։ Ուիլյամ Էլֆինստոն կրտսերն ուսում է առել Գլազգոյի ավագ դպրոցում, հետո նաև Գլազգոյի համալսարանում՝ 1452 թվականին ստանալով արվեստի մագիստրոսի կոչում։ Կարճ ժամանակով եկեղեցում որպես իրավաբան աշխատելուց հետո քահանա է ձեռնադրվել ու 1465 թվականին դարձել Գլազգոյի Թրոնգեյթ փողոցում գտնվող սբ․Միքայել եկեղեցու քահանան։ Չորս տարի անց մեկնել է Փարիզի համալսարանում ուսումը շարունակելու, այնտեղից տեղափոխվել Օռլեան ու տեղի համալսարանի դասախոս դարձել։

1474 թվականից առաջ վերադարձել է Շոտլանդիա, նշանակվել Գլազգոյի համալսարանի ռեկտոր ու Գլազգոյի մայր աթոռի պաշտոնյա։ Հաջորդել են հետագա առաջքաշումներ, բայց շուտով նրան ավելի կարևոր պարտականություններ են հանձնարարվել․ 1481 թվականին Էլֆինստոնը դարձել է Ռոսսի եպիսկոպոս։ Նա Շոտլանդիայի պառլամենտի անդամ էր, ու թագավոր Ջեյմս III-ը նրան դիվանագիտական առաքելություններով ուղարկել է Ֆրանսիայի թագավոր Լուի XI-րդի ու Անգլիայի թագավոր Էդուարդ IV-ի մոտ։ 1483 թվականին նշանակվել է Աբերդինի եպիսկոպոս, չնայած իր օծումը հետաձգվել է չորս տարով, առաքելությամբ Անգլիա է ուղարկվել 1485 թվականին թագավոր Ռիչարդ III-ի մահից և՛ առաջ, և՛ հետո։

Չնայանծ նա կանոնավոր կերպով հաճախում էր պառլամենտի նիստերին, իրականացնում էր նաև եպիսկոպոսական պարտականությունները։ 1488 թվականի սկզբին նշանակվել է Շոտլանդիայի լորդ-կանցլեր, բայց հաջորդ տարվա հունիսին թագավորի մահից հետո հրաժարվել է պաշտոնից ու վերադարձել Աբերդին։ Նոր թագավոր Ջեյմս IV-ը զգացել է որպես դիվանագետ նրա ծառայությունների անհրաժեշտությունը, ու միապետի անունից Էլֆինստոնն այցելել է Անգլիայի ու Ֆրանսիայի թագավորներին, ինչպես նաև Գերմանիայի թագավոր Մաքսիմիլիան I-ին։

1492 թվականին նշանակվել է Շոտլանդիայի կնիքի պահապան, հարթել շոտլանդացիների ու դանիացիների միջև վեճը և իր կյանքի վերջին տարիները նվիրել Աբերդինի համալսարանի հիմնադրմանը։ 1494 թվականին ձեռք է բերվել պապական հրովարտակը, իսկ 1498 թվականին՝ արքայական հրովարտակով Աբերդինը ճանաչվել է համալսարանի հիմնադրման վայր։ Թագավորը փոքրիկ նվիրաբերություն է արել։ Համալսարանը ստեղծվել է Փարիզի համալսարանի օրինակով ու նախատեսված էր հիմնականում որպես իրավագիտական հաստատություն, սակայն կարճ ժամանակում հատկապես Էլֆինստոնի ու իր ընկերոջ՝ առաջին ռեկտոր Հեկտոր Բոիսի հեղինակության շնորհիվ դարձել է ամենահայտնի ու սիրված ուսումնական կենտրոնը։ Արքայական քոլեջի կառուցումն ավարտվել է 1506 թվականին։ Էլֆինստոնը կառուցել է նաև սբ․ Մաչառ տաճարի կենտրոնական աշտարակը և ֆինանսավորել Դի գետի վրայով անցնող առաջին քարե կամրջի շինարարությունը։ Շարունակելով մասնակցել հասարակական գործերին՝ դեմ էր անգլիացիների նկատմամբ թշնամության քաղաքականությանը, որը 1513 թվականի սեպտեմբերին հանգեցրել է Ֆլոդենի ճակատամարտին։ Մահացել է Էդինբուրգում։

Էլֆինստոնը նաև մասամբ պատասխանատու է Շոտլանդիա տպագրության ներմուծման, ինչպես նաև «Աբերդինյան գրառումներ» գրքի ստեղծման համար։ Հնարավոր է, որ գրքի որոշ հատվածներ ինքն է գրել ու Շոտլանդիայի պատմության վերաբերյալ նյութեր հավաքել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
3. 1 2  Trove — 2009.
4. ↑  Catholic-Hierarchy.org — USA: 1990.
5. 1 2 3 4 5 6  Chisholm, 1911
6. ↑  Macfarlane, Leslie J. (1995), *William Elphinstone and the Kingdom of Scotland 1431 - 1514: The Struggle for Order*, Aberdeen University Press, pp. 16 & 17

Աղբյուրներ
----------

* Thomas, John. "The Elphinstone monument at King's College Aberdeen. Its construction in the sixteenth century and reconstruction (1909–31) by Henry Wilson", *Aberdeen University Review*, Vol. LIV, 4, No. 188 Autumn 1992, pp. 315–333.
* This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). «Elphinstone, William». *Encyclopædia Britannica* (անգլերեն). Vol. 9 (11th ed.). Cambridge University Press. էջ 299.

Հետագա ընթերցանություն
----------------------

* Hector Boece, *Murthiacensium et Aberdonensium episcoporum vitae*, edited and translated by J. Moir (Aberdeen, 1894)
* *Fasli Aberdonenses*, edited by C. Innes (Aberdeen, 1854)
* Alexander Gardyne, *Theatre of Scottish Worthies and Lyf of W. Elphinston*, edited by David Laing (Aberdeen, 1878).

Կաղապար:S-rel

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող՝**Ջոն Վոդման** | **Ռոսսի եպիսկոպոս**1481–83 | Հաջորդող՝**Թոմաս Հեյ** |
| Նախորդող՝**Ռոբերտ Բլեքադեր (չօծված)Թոմաս Սպենս** | **Աբերդինի եպիսկոպոս**1483–1514 | Հաջորդող՝**Ալեքսանդր Գորդոն & Ռոբերտ Ֆորման (չօծված)Գեյվին Դանբար** |
| Քաղաքական պաշտոններ
 |
| Նախորդող՝**Արջիլի 1-ին կոմս** | **Շոտլանդիայի լորդ-կանցլեր**1488 թ․ (փետ․–հունիս) | Հաջորդող՝**Արջիլի 1-ին կոմս** |
| Նախորդող՝**Ջոն, սբ․Էնդրյուսի քահանա** | **Շոտլանդիայի մասնավոր կնիքի պահապան**1500 թ․–07 թ․ | Հաջորդող՝**Ալեքսանդր Գորդոն** |