recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ֆեոդոր Ապրակսինի հուշարձան**, գտնվում է Վիբորգ քաղաքի Պետրովսկայա հրապարակում՝ Ամրոցային կամրջի մուտքի մոտ։ Պետրոս I-ի զինակից, ծովակալ գեներալ Ֆեոդոր Ապրակսինի (1661-1728) հուշարձանը հանդիսավոր կերպով բացվել է 2010 թվականի հունիսի 19-ին և ժամանակային առումով զուգադիպել է ռուսական զորքերի կողմից Վիբորգի գրավման 300-ամյակին, գրոհը ղեկավարել է կոմս Ապրակսինը, ով այդ հաղթանակի համար պարգևատրվել է Անդրեյ Պերվոզվաննու շքանշանով։ Այս հուշարձանը Ֆեոդոր Ապրակսինի պատվին կանգնեցված միակ հուշարձանն է։ Ավելի վաղ կոմս Ապրակսինի անունն անմահացել էր միայն Սանկտ Պետերբուրգի Ապրակսին Դվոր տեղանունում։

Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործների կոլեկտիվը՝ Ա. Լ. Շտիգլիցի անվան Գեղարվեստա-արդյունաբերական ակադեմիայի քանդակագործության ամբիոնի պրոֆեսոր Ե. Բ. Վոլկովը, Պ. Պ. Վանդիշևը, ճարտարապետներ՝ դոցենտ Վ. Պ․ Տիմոնինը և պրոֆեսոր Վ․ Մ․ Չուրիլինը, մրցույթային հանձնաժողովի նախագահ Գեղարվեստի ակադեմիայի ռեկտոր Ալբերտ Չարկինը։ Գրանիտե պատվանդանի վրա տեղադրված բրոնզե կիսանդրու բարձրությունը 4,5 մետր է։ Պատվանդանի դիմերեսին ոսկով փորագրված է՝ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Գեներալ-ծովակալ
կոմս
Ֆեդոր
Մատվեևիչ
ԱՊՐԱԿՍԻՆ։ |  |

Հուշարձանը թիկունքով ուղղված է դեպի Վիբորգի ամրոց, դեմքով՝ դեպի Պետրոս I-ի հուշարձանը։

Պետրովսկայա հրապարակում ծովային թեմատիկայով հուշարձան տեղադրելու գաղափարը ծագեց 20-րդ դարի 90-ականներին։ 1996 թվականին հրապարակի վրա տեղադրվեց հիմնաքար հետևյալ մակագրությամբ՝ «Այստեղ կտեղադրվի հուշարձան ի պատիվ Ռուսաստանի նավատորմի 300 -ամյակի»։ Սակայն, գաղափարի իրականացումը սկսվեց միայն 2009 թվականին, երբ հայտարարվեց մրցույթ հուշարձանի ստեղծման համար` Վիբորգի գրավման 300 -ամյակի տոնակատարության նախապատրաստական միջոցառումների ընթացքում։ Ապրակսինի հուշարձանի բացման իրավունքը տրվել էր Վալերի Սերդյուկովին և Վլադիմիր Յակունինին։ Իսկ Սպասո Պրեոբրաժենսկի տաճարի վանահայր Լև Ցերպիցկին կատարեց օծումը։

Ըստ Վիբորգի գլխավոր ճարտարապետ Օլեգ Յուրևիչ Լիխովիդովի՝ հուշարձանն օրգանապես ներգծվել էր քաղաքային միջավայրին՝ Կնուտսսոնի, Պետրոս I-ի և գեներալ-ծովակալ Ապրակսինի քանդակների միջոցով իրականացնելով ձևավորված եռանկյունու իմաստային ավարտը։

* Հիմնաքար 2010 թվականինՀիմնաքար 2010 թվականին
* Հուշարձանը 2012 թվականինՀուշարձանը 2012 թվականին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В Выборге откроют памятник генерал-адмиралу Федору Апраксину
2. 1 2  Памятник Ф. М. Апраксину

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник Фёдору Матвеевичу Апраксину
* Выборг. Памятник графу Ф. Апраксину

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ֆեոդոր Ապրակսինի հուշարձան** կատեգորիայում։ |
**Հուզական ինտելեկտ** (անգլ.՝ emotional intelligence, EI), ունակություն, որի շնորհիվ մարդը կարողանում է ճանաչել այլոց և սեփական հույզերը, մտադրությունները, մոտիվացաները, ցանկությունները և կառավարել դրանք հստակ խնդիրների լուծման նպատակով։ «Հուզական ինտելեկտ» հասակցությունը առաջացավ այն ժամանակ, երբ ինտելեկտի գործակցի միջոցով չկարողացան ցույց տալ տարբեր ոլորտներում մարդու հաջողակ կամ անհաջողակ լինելու փոխկապակցվածությունը։ Որպես բացատրություն առաջ էր քաշվում այն փաստը, որ հաջողակ մարդիկ առավել արդյունավետորեն են փոխազզեցության մեջ մտնում մյուսների հետ, ինչը հիմնվում է հուզական կապերի վրա և սեփական հույզերը արդյունավետորեն կառավարելու ունակության շնորհիվ, իսկ Ինտելեկտ հասակացությունը իր մեջ չէր պարունակում այդ բաղադրիչները, և ինտելեկտը չափող թեստերնը նույնպես ունակ չէին գնահատել այդ ընդունակությունները։ Ըստ Ս. Ջ. Ստեյնի և Գվորդ Բուքի կարծիքների, որոնք ավելի քիչ պրոֆեսիոնալ են, հուզական ինտելեկը՝ ի տարբերություն բոլորի համար ավելի հասկանալի ինտելեկտի, իրավիճակին ճիշտ լուծում ու ազդեցություն ունենելու ընդունակություն է, այսինքն ինտուիտիվ մակարդակի վրա կարողանալ որսալ այն, ինչը ուզում են կարողանալ անել նաև մյուսները, ճանաչել ինչպես սեփական, այնպես էլ ուրիշների ուժեղ և թույլ կողմերը՝ չերթարկվելով ուժեղ սթրեսոգեն գործոների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Smith, M.K. (2002) «Howard Gardner and multiple intelligences», The Encyclopedia of Informal Education, downloaded from  on October 31, 2005.
2. ↑  Emotional Intelligence: Issues in Paradigm Building
3. ↑  Стивен Дж. Стейн, Говард И. Бук Преимущества EQ. Эмоциональный интеллект и ваши успехи. — Баланс Бизнес Букс, 2007 г. — 384 с.
**Օքտայ Մամեդ օղլի Քյազիմով** (ադրբ.՝ Oqtay Məmməd oğlu Kazımov), (դեկտեմբերի 27, 1932(1932-12-27), Աստարա, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 9, 2010(2010-08-09), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի կոմպոզիտոր և երաժիշտ: Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ, Ադրբեջանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ: Ադրբեջանում առաջին ռոք օպերետի հեղինակը։

Կենսագրություն
--------------

Օքտայ Քյազիմովը ծնվել է 1932 թվականին Աստարայում։ Նա ստացել է իր առաջին կրթությունը Աստարայում: Նա ընդունվել է Ասեֆ Զեյնալլու անվան միջնակարգ երաժշտական դպրոցի երգչախմբային-դիրիժորական ֆակուլտետը: Նա ուսանել է Հաջի Խանմամմեդովի դասարանում: Օքտայ Քյազիմին 1957 թվականին ընդունվել է Ուզեիր Հաջիբեկովի անվան Կոնսերվատորիայի կոմպոզիտորական ֆակուլտետի Ջովդեթ Հաջիևի դասարանը: 1966-1967 թվականներին աշխատել է Սումգայիթի երաժշտական դպրոցում որպես ուսուցիչ, իսկ հետո որպես բաժնի ղեկավար: Հետագայում Օքտայ Քյազիմին աշխատել է որպես երաժշտական խմբագիր, ֆիլհարմոնիայում և դասավանդել է Ասեֆ Զեյնալլու անվան երաժշտական դպրոցի ժողովրդական գործիքների ֆակուլտետում: Օքտայ Քյազիմովի երգերը երգել են հայտնի երգիչների, ինչպիսիք են Ռաշիդ Բեհբութովը, Զեյնաբ Խանլարովան, Շովքեթ Ալեքպերովան, Էլդար Ախունդովը, Ֆլորա Քերիմովան և այլն։ Օքտայ Քյազիմովը մահացել է 2010 թվականի օգոստոսի 9-ին, Բաքվում:

Տես նաև
-------

* Շովքեթ Ալեքպերովա
* Սեիդ Ռուսթամով
* Ջովդեթ Հաջիև

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օքտայ Քյազիմի
2. ↑  Օքտայ Քյազիմովի կենսագրությունը
3. ↑  Большая биографическая энциклопедия, Кязимов, Октай Мамед-оглы
4. ↑  НАЦИОНАЛЬНАЯ ИСТОРИЧЕСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ
**Օքտայ Ռաջաբով** (ադրբ.՝ Oqtay Recebov, ապրիլի 5, 1941(1941-04-05), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 15, 2022(2022-12-15)), ադրբեջանցի կոմպոզիտոր և երաժիշտ։ Մանկավարժական գիտությունների դոկտոր (1992), Պրոֆեսոր (1995), վաստակավոր ուսուցիչ, նախագահի կենսաթոշակառու (2011), Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ, Ադրբեջանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ: Նախագահի կենսաթոշակառու (2011):

Կենսագրություն
--------------

Օքտայ Ռաջաբովը ծնվել է 1941 թվականի ապրիլի 5-ին Բաքվում: Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Ադրբեջանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկայի ֆակուլտետում (1958-1963): 1969 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան: Ֆիզիկա է դասավանդել թիվ 116 դպրոցում, երաժշտություն` թիվ 1 երաժշտական դպրոցում: Աշխատել է որպես կրտսեր գիտաշխատող, ավագ գիտաշխատող և Ադրբեջանի մանկավարժական գիտահետազոտական ինստիտուտի բաժնի պետ:

Ուզեիր Հաջիբեկովի անվան երաժշտական ակադեմիայի «Ադրբեջանի ժողովրդական երաժշտության» բաժնի պրոֆեսորն է: 
Նա 4 օպերայի, 3 երաժշտական կոմեդիայի, 3 սիմֆոնիայի, 2 օրատորիայի, 1 կանտատայի, 500 երգի հեղինակ է: Մանկավարժության և երաժշտության վերաբերյալ 10 մենագրությունների, 70 դասագրքերի, ավելի քան 100 հոդվածների հեղինակ է:

Կոչումներ ու պարգևներ
---------------------

* Ադրբեջանը `Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակի դափնեկիր(1982)
* Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու (1985)
* Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի վաստակավոր ուսուցիչ (1987)
* Մանկավարժական գիտությունների դոկտոր (1992)
* Պրոֆեսոր (1995)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օքտայ Ռաջաբով
2. ↑  Раджабов, Октай Мамед-ага оглы(չաշխատող հղում)
3. ↑  Օքտայ Ռաջաբովի կենսագրություն

Գրականություն
-------------

* Раджабов Октай Мамед-ага оглы // Большая биографическая энциклопедия. — Москва, 2009.
* Savalan Fərəcov Oqtay Rəcəbov - bəstəkar, alim və pedaqoq. Mədəniyyət. — 2010. — 23 iyul. — S. 12.
**Վերա Մալևա** (ռումիներեն՝ Малева Вера, հոկտեմբերի 6, 1926(1926-10-06) - հունվարի 28, 1995(1995-01-28)), մոլդովացի գրող։

Կենսագրություն
--------------

Վերա Մալևան ծնվել է 1926 թվականին Մոլդովայի մայրաքաղաք Քիշնևում։ 1961 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1947 թվականին, երբ մամուլում լույս է տեսել մանուկների համար գրված «Niculăieş» (Նիկուլեյեշ) պատմվածքը, որի համար արժանացել է Մոլդովայի ԽՍՀ գրողների միության առաջին մրցանակի։ 1949 թվականին դարձել է Մոլդովայի ԽՍՀ գրողների միության անդամ։ 1956 թվականին տպագրվել է առաջին խոշոր ստեղծագործությունը՝ «Meleag nesupus» («Չնվաճվող երկիր»), որը պատմում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունների մասին։

1948 թվականից աշխատել է «Օկտոմբրիե» , այնուհետև՝ «Ֆեմեյա Մոլդովեյ» ամսագրում որպես խմբագրության բաժնի վարիչ։
Վերա Մալևան գրական ասպարեզում զբաղեցրել է մի շարք պաշտոններ, 1947-1951 թվականներին աշխատել է «Октябрь» («Օկտոմբրիե») հանրապետական ամսագրի խմբագրությունում, 1951-1959 թվականներին եղել է «Մոլդովայի կանայք» ամսագրի պատասխանատու քարտուղարը, 1961-1964 թվականներին՝ Մշակույթի նախարարության գլխավոր խմբագիրը, 1964-1966 թվականներին՝ «Դնեստր» ամսագրի բաժնի վարիչ, եղել է Մոլդովայի ԽՍՀ մշակույթի և գրականության բնագավառի պետական մրցանակի հանրապետական կոմիտեի պատասխանատու քարտուղարը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Գրական գործունեությունն սկսել է ետպատերազմյան տարիներին։ Առաջին պատմվածքը՝ «Նիկուլեյեշը» լույս է տեսել 1947 թվականին։ 1949 թվականին հանդես է եկել «Նոր ուղիներով» վիպակով, այնուհետև՝ «Չնվաճվող երկիր» գրքով պատմում է ֆաշիստական զավթիչների դեմ մոլդավ ժողովրդի մղած պայքարի մասին։ 1959 թվականին «Նիստրուլ» ամսագրի էջերում երևան է գալիս «Երգը կգտնի իր ուղին» («Cîntecul îşi face cale») վիպակը, որը 1959 թվականին հրատարակվում է ռուսերեն, 1970 թվականին՝ «Cumpăna» («Խաչմերուկ»)։ Վերա Մալևան գրել է պատմվածքներ նաև դպրոցականների համար։

* «Ընկերներս» («Prietenii mei», 1959 թ.)
* «Վերադարձ» («Revedere», 1964 թ.)
* «Քրիզանթեմների փունջ» («Flori de dumitriţă», 1967 թ.)
* «Ժամանակի քայլեր» («Paşii vremii», 1975 թ.)
* «Ռեքվիեմ Մարիայի համար», 1986 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Малева Вера
2. ↑  Մոլդավական նովելներ և պատմվածքներ, «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1970, 184 էջ:
**Սալամ Աբդուլկասիմ օկլի Սալամզադե** (ադրբ.՝ Salam Əbdülqasım oğlu Salamzadə, փետրվարի 23 (մարտի 7), 1908, Բաքու, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 12, 1997(1997-05-12), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1982), Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սալամ Սալամզադեն ծնվել է 1908-ի մարտի 7-ին Բաքվում։ 1929 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի արվեստի պետական դպրոցը։ 1932 թվականին ավարտել է Վ.Ի. Լենինի անվան Մոսկվայի պետական մանկավարժական ինստիտուտը։ Ստացել է մանկավարժական կրթություն։ 1931-1932 թվականներին ռեժիսոր Ռզա Թահմասիբի, նկարիչ Ռուստամ Մուստաֆաևի և կինոռեժիսոր Նաջաֆզադեի հետ միասին սովորել է ասպիրանտուրան։

1931 -1934 թվականներին Սալամը մի շարք ուշագրավ աշխատանքներ է ստեղծում՝ «Հին քաղաք», «Արևի տակ», «Կանայք ջրով», «Նարիման Նարիմանով», «Մեհդի Հուսեյն» և այլն։

Նա ցուցահանդեսներին մասնակցել է 1930 թվականից։ Նրա աշխատանքների առանձին ցուցահանդեսներ ցուցադրվել են աշխարհի մի շարք երկրներում։ Կարևոր ցուցահանդեսներ. «Համամիութենական արվեստի ցուցահանդես» - Մոսկվա, 1949; «Համամիութենական արվեստի ցուցահանդես» - Մոսկվա, 1951;

Նա մահացավ 1997 թվականին Բաքվում։

Պարգևներ
--------

* Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ,
* Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ;

Աղբյուրներ
----------

* Популярная художественная энциклопедия под ред. Полевого В. М.; М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սալամ Սալամզադե
2. ↑  Саламзаде Салам Абдул-Касум оглы
**Ֆիրա (Էսֆիր) Լվովնա Գրեկու** (ծննդյան անունը՝ **Բրիկ**, 1919, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 21, 1992(1992-07-21), Քիշնև, Մոլդովա), խորհրդային մոլդովացի գեղանկարիչ և խեցեգործ:

Միխայիլ Գրեկուի կինը:

Կենսագրություն
--------------

Ֆիրա Բրիկը ծնվել է 1919 թվականին Կոստանդնուպոլսում: Սովորել է Քիշինյովի ֆրանսիական գիմնազիայում: 1930-ականների կեսերին Բրիկ ընտանիքը մեկնել է Բուխարեստ, որտեղ Ֆիրան շարունակում է սովորել ռումինական գիմնազիայում, այնուհետև ընդունվում է Գեղարվեստի Ակադեմիայի գեղանկարչության ֆակուլտետ (որտեղ ծանոթանում է ամուսնու հետ): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն ընդհատեց ուսումը, և նա վերադարձավ Բեսարաբիա, իսկ Հայրենական Մեծ պատերազմի սկսելով՝ 1941 թվականին տարհանվեց: Որպես փախստական թափառելով Հյուսիսային Կովկասի տափաստաններում, փրկվելով հարձակվող գերմանական զորքերից հասավ մինչև Ղազախստան:

Պատերազմի ավարտից հետո վերադարձավ Քիշինյով, վերականգնվելով Գեղարվեստի ուսումնարանում: Կերամիկան նրա տարերքն էր: Գրեկուն ճամփորդում էր գյուղերով, ժողովրդական գյուղական արվեստի ալբոմի համար նյութեր հավաքելով, աշխատում էր գյուղական խեցեգործական արվեստանոցում, այդ ժամանակ Քիշինյովում դեռևս պայմաններ չկային կերամիկայի արտադրության համար: 1963 թվականից նա սկսեց հաճախել Ձինտարիի ստեղծագործական բազա, որտեղ աշխատում էր նկարիչների խումբ Խորհրդային Միության տարբեր շրջաններից: Մերձբալթիկայում նա ստեղծեց լավագույն կերամիկական իրեր, որոնք ընդգրկված են Մոլդովայի Ազգային գեղարվեստի թանգարանի հավաքածուում:

1958 թվականին Ֆիրա Գրեկուն եղել է մոլդովական ժողովրդական արհեստների մասին «Վարպետների բալլադ» վավերագրական ֆիլմի խորհրդատուն: 1969 թվականին նա ստեղծեց բեմական հագուստներ «Լուչաֆերուլ» թատրոնի ներկայացումների համար (ռեժիսոր՝ Ս. Շկուրյա, նկարիչ Մ. Գրեկու):

1971 թվականին Ֆիրա Գրեկուն մասնակցեց Վիլնյուսում անցկացվող կերամիկայի Միջազգային սիմպոզիումին, որտեղ նրա «ԴԵկորատիվ մոլդավական սյունակներ» աշխատանքը արժանացավ լրագրողների և արվեստի քննադատների դրական գնահատականին: Նա ղեկավարում էր Մոլդավիայի նկարիչների միության դեկորատիվ կիրառական արվեստի բաժինը, նրան հրավիրում էին խոշոր ցուցահանդեսների ձևավորման աշխատանքների համար, այդ թվում Մոսկվայում (1968 թվականին Մանեժի սրահներում):

Ֆիրա Գրեկուն մահացել է Քիշինյովում 1992 թվականին: 2011 թվականի նոյեմբերին Քիշինյովի Կոնստանտին Բրինկուշի անվան պատկերասրահում անցկացվեց Ֆիրա Գրեկուի աշխատանքների ցուցահանդեսը:

Ընտանիք
-------

Դուստրը՝ Թամարա Միխայլովնա Գրեկու-Պեյչևան (ծնվ.՝ 1944), մոլդավացի նկարչուհի է և արվեստագետ: Փեսան՝ Դմիտրի Պետրովիչ Պեյչևը (ծնվ.՝ 1943), մոլդավացի նկարիչ է և բուլղարացի բանաստեղծ:

Հետաքրքիր փաստ
--------------

* Ամուսինը Ֆիրա Լվովնային անվանում էր «Ֆիրիչելլա» (ռում. Firicel թելիկ, հատիկ): Փոքրիկ էսսե «Ֆիրիչելլայի» մասին

Ալբոմներ
--------

* Esfira Grecu: ceramic, costume, acuarele (Эсфира Греку: керамика, костюмы, акварели). Кишинёв: Elan Poligraf, 2011.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Documentare Anii'50—'60 Archived 2010-08-05 at the Wayback Machine. (մոլդովերեն)
2. ↑  Выставка Эсфири
3. ↑  "Tata o numea Firicella..."
**Սալավատ Յուլաևի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Салавату Юлаеву, բաշկիրերեն՝ Салауат Юлаевҡа һәйкәл), խորհրդային քանդակագործ Սոսլանբեկ Տավասիևի քանդակագործական ստեղծագործությունը, գտնվում է Ուֆա քաղաքում։ Նվիրված է Բաշկորտոստանի ազգային հերոս Սալավատ Յուլաևին։

Պատմություն
-----------

Բաշկորտոստանի զինանշանի վրա պատկերված է Սալավատ Յուլաևի հուշարձանը։
Հյուսիսային Օսիայի և Բաշկորտոստանի Ժողովրդական քանդակագործ, մոնումենտալիստ և նկարիչ Սոսլանբեկ Տավասիևի ստեղծած քանդակը բացվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ուֆայում, Բելայա գետի վերին ափին։

Սալավատի հուշարձանը դարձել է Ուֆայի այցեքարտը։ Հուշարձանի պատկերված է նաև Բաշկորտոստանի զինանշանին։

Հուշարձանը եզակի է նրանով, որ ունենալով 40 տոննա քաշ, ընդամենը 3 հենակետ ունի։ Բարձրությունը 9.8 մ է։

Հուշարձանի գիպսե մոդելի կառուցումն ավարտվել է 1963 թվականին։ Այն քննարկվել է Մոսկվայի մասնագետներից կողմից և պաշտոնապես ընդունվել է ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության կողմից։ Դրանից հետո Տավիսևը այն բերել է Ուֆա, որտեղ էլ այն տեղադրվել է Բաշկորտոստանի օպերայի և բալետի պետական թատրոնի զբոսասրահում։

Ուֆացիների դիտողությունների հիման վրա քանդակը փոփոխվել է։

Քանդակը մեկուկես ամիս ձուլվել է Լենինգրադի (այժմ Սանկտ Պետերբուրգ) «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում։

1970 թվականին հուշարձանի համար Սոսլանբեկ Տավասիևին շնորհվել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ։

Կոմպոզիցիա
----------

Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է Սալավատ Յուլաևի քանդակը ձիու վրա։ Աջ ձեռքին պահում է մտրակ, ձախ ձեռքին՝ սուսեր։ Պատվաքանդակը երկաթբետոնից է՝ պատված գրանիտե սալիկներով։

Հուշարձանի շրջակա տարածքը պատված է գունավոր սալիկներով և բարեկարգ է։ Շրջապատված է ցանցկեն մետաղյա ճաղերով։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Գիշերները հուշարձանը լուսավորվում է ներքևից։
* Ուֆայում նորապսակների մոտ հուշարձանին ծաղիկներ դնելու ավանդույթ է տարածված,
* Հուշարձանը ուխտագնացության վայր է զբոսաշրջիկների համար,
* Հուշարձանն ընդգրկված է Բաշկորտոստանի յոթ հրաշալիքների ցանկում։

Պատկերասրահ
-----------

* ՀուշատախտակՀուշատախտակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Установка памятника в Уфе
2. ↑  Account Suspended
3. ↑
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Аэросъёмка памятника.  1080p HD
* Памятник Салавату Юлаеву

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սալավատ Յուլաևի հուշարձան (Ուֆա)** կատեգորիայում։ |
**Մոսկվայի գեղարվեստական ինստիտուտ**, **Մոսկվայի Սուրիկովի անվան գեղարվեստի ինստիտուտ** (ռուս.՝ *Московский художественный институт имени В. И. Сурикова*), բարձրագույն գեղարվեստական կրթության կենտրոն Ռուսաստանի Դաշնությունում, հաստոցային արվեստի բուհ։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի 1930-1940-ական թվականներից գործել է որպես Մոսկվայի գեղանկարչության և քանդակագործության ուսումնարան։ 1937 թվականից բուհը կոչվել է Մոսկվայի գեղարվեստական ինստիտուտ, 1948 թվականից՝ Մոսկվայի Սուրիկովի անվան գեղարվեստի ինստիտուտ։ 1930-1940-ական թվականները Մոսկվայի գեղարվեստական ինստիտուտի ռեալիստական արվեստի բուհ դառնալուն մեծապես նպաստել են առաջին ռեկտորներ Գրաբարը և Գերասիմովը։ Ինստիտուտի պրոֆեսորներ են եղել սովետական նշանավոր նկարիչներ Իստոմինը, Մոորը, Ռյաժսկին, Իոգանսոնը, Օսմյորկինը, Դեյնեկան և ուրիշներ։ Ինստիտուտն ունի գեղանկարչության, գրաֆիկայի, քանդակագործության ֆակուլտետներ, հաստոցային, բեմարվեստի և մոնումենտալ գեղանկարչության անհատական արվեստանոցներ, գրքի, պլակատի և հաստոցային գրաֆիկայի 
արվեստանոցներ։ Ինստիտուտին կից գործել է գեղարվեստական միջնակարգ գիշերօթիկ դպրոց։

Հայ շրջանավարտներ
-----------------

* Նիկողայոս Նիկողոսյան
* Գրիգոր Աղասյան
* Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 32)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · Ֆեյսբուք |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 153355323 · WorldCat VIAF: 153355323 |

 |
**Սամարայի մեծ մզկիթ** (արաբ․՝ جامع الملوية‎‎), մզկիթ Իրաքի Սամարա քաղաքում, որը եղել է Աբբասյան խալիֆայության մայրաքաղաքը։ Վերջիններս էլ հանդիսանում են մզկիթի կառուցման պատվիրատուները։ Մզկիթը կառուցվել է 849- 852 թվականներին։ Այդ ժամանակ մզկիթը եղել է իսլամական աշխարհի ամենամեծ կառույցը։

Մզկիթը սկսել է կառուցվել 848 թվականին և ավարտվել 852 թվականին՝ աբբասյան խալիֆ Ալ Մութավաքիլի օրոք։ Այս մզկիթը երկար ժամանակ եղել է աշխարհի ամենամեծ մզկիթը։ Դրա մինարեթը ունեցել է 52 մետր բարձրություն և 33 մետր լայնություն։ Մինարեթը կոչվել է Ալ Մալվիա։

Մզկիթը բաղկացած է 17 շարքերից, իսկ պատերը զարդարված են ապակե մուգ կապույտ խճանկարով։ Մզկիթի պատերը զարդարված են այդ ժամանակների համար ընդունելի ծաղկե և երկրաչափական կոնստրուկցիաներով։

Կահիրեի Իբն Տուլունա մզկիթը կառուցվել է Սամարայի մեծ մզկիթի օրինակով։

2005 թվականի ապրիլի 1-ին մինարեթի վերին հատվածը վնասվել է՝ ռումբի պայթյունի հետևանքով։ Իրաքի ապստամբները հարձակվել են մինարեթի վրա, քանի որ նրա վրա տեղակայված էր ԱՄՆ զինված ուժերի կենտրոնակայաններից մեկը։ Պայթյունի արդյունքում վերին հատվածի որոշ մասեր վնասվել էին։

Մեծ մզկիթի համալիրը գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության և պահպանության ներքո։ Այն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  Kleiner, Fred S. and Christin J. Mamiya. *Gardner’s Art Through the Ages: 12th edition*. Thomson Wadsworth, 2005
3. ↑  Տես Historic Mosques site Archived 2006-07-10 at Archive.is.
4. ↑  Behrens-Abouseif, Doris. "Islamic architecture in Cairo: an introduction." — Cairo: American University in Cairo Press, 2005. — P. 51-57
5. ↑  Տես Ancient minaret damaged in Iraq // BBC, 1 April 2005

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեծ մզկիթը, Սամարա, Իրաք
* Մեծ մզկիթի լուսանկարները Archived 2006-05-06 at the Wayback Machine.
* Լուսանկարներ և տեղեկատվություն Archived 2005-10-28 at the Wayback Machine.
* Լուսանկարներ, հատայի նախագիծ և տեղեկատվություն Archived 2012-01-22 at the Wayback Machine.
**Ալեսանդրո Բարատա** (իտալ.՝ Alessandro Baratta, ապրիլի 16, 1639(1639-04-16), Պարմա, Պարմայի դքսություն - սեպտեմբերի 1, 1714(1714-09-01), Պարմա, Պարմայի դքսություն), իտալացի նկարիչ և փորագրիչ։

Կենսագրություն
--------------

Նա ծնվել և մահացել է Պարմայում։ Հայտնի է եղել Պարմայում կվադրատուրայի և այլ վայրերում` Նեապոլի տեսարանների տոպոգրաֆիկ փորագրությունների միջոցով։ 

Ծնվել է Սան Լորենցո եկեղեցու մոտ, որը Պարմայի ամենահին եկեղեցիներից մեկն է։ Նա նկարչություն է սովորել Ֆրանչեսկո Մարիա Ռետիի հետ և 28 տարեկան հասակում ընդունվել է Սան Ջուզեպպե ընկերակցության մեջ. միությունը հիմնականում նվիրված էր Սբ. Ջոզեֆին, որը հիմնադրվել էր Սանտա Քրոչե եկեղեցում։ 

Նրա առաջին վավերագրված աշխատանքը թվագրվում է 1668 թվականին, երբ Ազնվականների քոլեջի շնորհիվ նա ծանոթացել է Ռենուչո Ֆառնես կոմսի առաջին որդու մկրտության տեսարաններին։ Մի քանի տարի անց ուշադրություն է դարձրել Սանտա Քրիստինա եկեղեցու խաբկանքային ձևավորմանը, որը Ֆլորենտին Ֆիլլիպո Մարիա Գալերին որմնանկարել է Սան Գաետանո դա Տեինի կյանքից դրվագներով, որը Տիատինների հիմնադիր էր և ղեկավարում էր եկեղեցին։ Գումարի պակասը ստիպել է հրաժարվել գմբեթի և աբսիդի կառուցումից. Բարատան ընդարձակ կտավ է նկարել, որը լայն համայնապատկերում կեղծել է գմբեթն ու երգչախումբը` ստեղծելով բեմական էֆեկտ, որը շատ է գնահատվել, ստվերները այնպես են պատկերվել, որ նրանք, ովքեր մտել են եկեղեցի, կարող էին հավատալ, թե դրանք իրական են։ 

1672 թվականին դառնում է Սան Ջուզեպպե ընկերակչության առաջին ռեգենտը։ Ամուսնանալով Մարիա Լուչիայի հետ` նա գնացել է բնակվելու Սան Պաոլոյի եկեղեցական ծխում։ 1676 թվականին նա առաջադրանք է ստացել, որպեսզի վերականգնի Սանտա Կրոչե եկեղեցու նկարները և թարմացրել դամբարանի որմնանկարները։ Նա նաև աշխատել է Դուոմոյում, որտեղ նա որմնանկաներ է արել Ողջերի և մեռածների եկեղեցու առաստաղին և պատերին։ 

1689 թվականին Ստեֆանո Լոլլին Բոլոնիայից ձևավորել է Ֆարնեսի թատրոնի մոտ գտնվող արքայական թատրոնը, Բարրատան ձևավորել է այն` ընդգծելով զարդարանքները և նկարները։ 1695-1697 թվականներին նա նկարազարդել է Սանտա Լուչիա եկեղեցու գմբեթը։ 

Նրա վերջին վավերագրված աշխատանքները Սանտա Մարիա դել Քուարտիրեի բարձր խորանի պատկերազարդում է և Չերտոսան դի Սան Ջիրոլամո եկեղեցու չորս պատերը։

Նա նաև աշխատել է Նեապոլում, որտեղ փորագրություն է արել` պատկերելով Կամալդոլի բլրի հարավային զառիթափը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Biografia degli artisti ovvero dizionario della vita e delle opere, by F. de Boni, page 60.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000399944580 · LCCN: no2013042647 · SUDOC: 127366415 · VIAF: 295615188 · ULAN: 500028126 · WorldCat VIAF: 295615188 |

 |
**Սառցե կրկես**, լեռներում սառցե գոգահովիտ ամֆիթատրոնի տեսքով, որը վերևից շրջափակում է սառցե դաշտը։ ժամանակակից կրկեսը կարող է պահպանել իր մեջ ձյունասառցե զանգված,որը սովորաբար սնուցում է հարթավայրային սառցադաշտերը։ 

Կարային սառցադաշտ Կալդելոնե (իտալ.՝ Ghiacciaio del Calderone), ամենահարավային սառցադաշտը Եվրոպայում:

Տերմին
------

«Սառցե կրկես» (Cirques) տերմինը մեծ գործածություն ունի նաև արևմտյան շատ երկրներում։ Այսպես, «Երկրամակերևույթի գիտության հիմքերը» Ռ.Ժ.Ռայսի հայտնի դասագրքում «կրկեսը» նկարագրում են, որպես հարթ կտրվածքով բարձրադիր սառցե ավազան։ Սակայն, և՛ Ռ.Ժ. Ռեյսը, և՛ ավելի նոր հեղինակները նշում են, որ շատ երկրներում «Սառցե կրկես» տերմինը ունի իր անվանումը, ինչպես օրինակ՝ «ко́рри» (*corríes*) Շոտլանդիայում և Անգլիայի մի քանի շրջաններում, **«Kar»** Գերմանիայում և «cwms» ՈՒելսում, և այլ ուրիշ բառերով։ Շատ աղբյուրներում «кар» և «սառցե կրկես» տերմինները համարվում են համարյա լրիվ հոմանիշներ։ Վ.Մ. Կոտլյակովի խմբագրությամբ «Գլյացիոնական բառարանում», Մ.Գ. Գրոսվալդան իր հոդվածում նշում է այս երկու հայտնի տերմինների հոմանիշությունը։ Իր դասագրքում Մատիաս Կուլեն նույնպես չի գրում սառցե կրկեսների մասին, ամեն տեղ այն նշելով որպես Կար

Նկարագրություն
--------------

Ի.Ս. Շուկինի ընդհանուր երկրամակերևույթային հիմնարար դասագրքում սառցե կրկեսը՝ ամֆիթատրոնը, որը ներառում է մի քանի «կարեր» (սառցե կրկեսներ)։ «Սառցե կրկես» և «Կար» տերմինները Ռուսաստանում հաճախ օգտագործվում են գիտական և գործնական առօրյայում։ Կարը զբաղեցնող սառցադաշտը համապատասխանաբար կոչվում է կարային սառցադաշտ։ Կրկեսում տեղավորվող սառցադաշտերը բաժանվում են առանձին կարային սառցադաշտերի, բայց ինչպես կանոն արդեն անվանվում են ընդհանուր անունով։

Ենթադրվում է, որ այդպիսի, բարձր մակարդակի ավանդաբար, «Սառցե կրկես» տերմինի հասկացումը որպես առանձին կարերի ամբողջություն, հարմար է նաև ռելիեֆի նկարագրության և ուսումնասիրման համար։

Տես նաև
-------

* Սառցադաշտ
* Կար (Ռելիեֆի ձև)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Геологический словарь, 1978. — Т. 2. — С. 411.
2. ↑  *Райс Р. Дж.* Основы геоморфологии. — М.: Прогресс, 1980. 576 с. Пер. с англ. под ред акад. И. П. Герасимова
3. ↑  *Huggett R. Jh.* Fundamentals of Gepmorphology. — London & NY: Routledge, 2007, P. 261
4. ↑  *Яковлева С. В.* Библиография // *Бюллетень Комиссии по изучению четвертичного периода*. — М.-Л.: Издательство Академии наук СССР, 1940. — № 6/7. — С. 150. — ISSN 0366-0907.
5. ↑  *M. Kuhle.* Glacial Geomorphology. — Darmstadt: Wissenschaftlige Buchgesellschaft, 1991. 213 S.

Գրականություն
-------------

* *Щукин И. С.* Общая геоморфология. — М.: Московский университет, 1960. Т. 1. 616 с.; 1964. Т. 2. %64 с.
* *Геологический словарь*. — М.: Недра, 1978. Т.1, 2.
* *Райс Р. Дж.* Основы геоморфологии / Пер. с англ. под ред И. П. Герасимова. — М.: Прогресс, 1980. — 576 с.
* *Гляциологический словарь* / Под ред В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 528 с.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պեզճյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ալեքսան Պեզճյան** (ապրիլի 19, 1837(1837-04-19), Այնթապ, Հալեպի գավառ, Aleppo Eyalet, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 9, 1913(1913-02-09), Այնթապ, Այնթապի սանջակ, Հալեպի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), հայ մանկավարժ, բնագետ։ 

Ալեքսան Պեզճյանն ավարտել է ծննդավայրի միսիոներական դպրոցը, ապա՝ Կ․ Պոլսի Պեպեքի վարժարանը (1856 թ.)։ 14 տարի դասախոսել է Այնթապի ու Մարաշի բարձրագույն վարժարաններում։ 1870 թվականին Պեզճյանը ընդունվել է Ամերիկյան «էյլի Շեֆֆիլդ սայենթիֆիք սքուլ»-ը, որն ավարտելուց հետո Այնթապում հիմնել է դպրոց (1872 թ.), պատրաստել դիմորդներ նորաբաց Կեդրոնական Թուրքիո կոլեջի համար, 1876-1913 թվականներին պաշտոնավարել է այնտեղ և եղել նրա հիմնադիր պրոֆեսորը։ 

Առանձնապես մեծ է Պեզճյանի դերը բնագիտական գիտելիքներ պրոպագանդելու գործում։ Հեղինակ է «Տարերք բնագիտության» (1901 թ.) դասագրքի (ֆիզիկայի դասընթաց)։ Հոդվածներ է հրատարակել հայատառ թուրքերենով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալեքսան Պեզճյան Archived 2021-10-02 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 224)։*  |
**Ֆիդայական շարժման «Զորավար Անդրանիկ» թանգարան**, բացվել է 1995 թվականին, Անդրանիկ Օզանյանի 130-ամյակի կապակցությամբ, այնուհետև 2 տարի անց փակվել և կրկին վերաբացվել է 2006 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Կոմիտասի անվան պանթեոնի հարևանությամբ։

Ցուցադրություն
--------------

Երկհարկանի թանգարանի երկու ընդարձակ դահլիճներում ներկայացվում են ‎ֆ‎իդայական շարժման նշանավոր գործիչների կյանքը, գործունեությունը, անձնական իրերը՝ Արաբոյից մինչև Արցախյան շարժում։ Առանձին ցուցատախտակներով ներկայացվում է ‎‎ֆիդայական շարժման պատմությունը, ֆիդայիների, հայդուկների (Անդրանիկ, Աղբյուր Սերոբ, Մախլուտո, Սևքարեցի Սաքո, Գարեգին Նժդեհ և այլք) մասին նյութեր, նկարներ, փաստաթղթեր, անձնական բազմաթիվ իրեր, որոնք 30 տարիների ընթացքում հավաքվել են թանգարանի հիմնադիր-տնօրեն Իլյիչ Բեգլարյանի կողմից։

Առանձին ներկայացվում են նշանավոր զորավար Անդրանիկի անձնական իրերը՝ բերված Բուլղարիայի նրա տնից՝ փաստաթղթեր, նամակներ, ձեռագրեր, գործիքներ, թերթեր, գրքեր, շքանշաններ և այլն։ Թանգարանում ներկայացվում են բազմաթիվ գրքեր և ալբոմներ հայդուկների, Հայկական հարցի, Արցախյան պատերազմի մասին։

Թանգարանի հետաքրքիր և արժեքավոր իրերից են Անդրանիկի՝ Բալկանյան պատերազմին մասնակցած թուրը, Առաջին կամավորական գնդի, որի հրամանատարն էր Անդրանիկը, շեփորը, Անդրանիկի՝ Բուլղարիայի տան մանրակերտը, ծննդավայրի՝ Շապին Գարահիսարի մակետը, Մշո Սուրբ Առաքելոց վանքի մակետն ու զանգը, Արա Շիրազի կերտած Անդրանիկի քանդակը, Անդրանիկին Դսեղում նվիրած դաշույնը, Թումանյանի և Անդրանիկի՝ Թի‎‎ֆլիսում 1917-1918 թթ. հրատարակած «Հայաստան» օրաթերթի բոլոր համարները, թերթի խմբագրատան գրիչը, գրասենյակային իրերը, Մախլուտոյի (Սմբատ զորավար) անձնական իրերը՝ հին պատի‎ֆոնը, ժամացույցը, Սերոբի դաշույնը և այլն։

Թանգարանի մասն է կազմում նաև շինության կից փոքրիկ պուրակը, որտեղ տեղադրված են ‎մի քանի ‎ֆիդայիների քանդակները։

Հասցե
-----

Թանգարանը գտնվում է Կոմիտասի անվան զբոսայգում, հայոց մեծերի պանթեոնի հարևանությամբ՝ Կաշեգործների 233 հասցեում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆիդայական շարժման «Զորավար Անդրանիկ» թանգարան Archived 2014-09-09 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ֆիդայական շարժման «Զորավար Անդրանիկ» թանգարան** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդր Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսանդր Սողոմոնի Աբրահամյան** (օգոստոսի 11, 1963, Քարինտակ, Շուշիի շրջան), հայ ազատամարտիկ։ Ավարտել է Երևանի Ա. Թամանյանի անվան շինարարական տեխնիկումի Սիսիանի մասնաճյուղը (1986)։ 1982-1984 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։

1988-1994 թվականներին Քարինտակի կամավորական ջոկատի և Շուշիի ՊՇ ստորաբաժանումների (հետախույզ) կազմերում մասնակցել է Քարինտակի ինքնապաշտպանությանը և Շուշիի, Լաչինի, Քարվաճառի, Աղդամի, Ֆիզուլիի, Կուբաթլուի ազատագրական մարտերին։ Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան (հայ.) — 2004. — էջ 29. — 865 p.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո  (էջ 29)։*  |
**Վրացիները Բելգիայում**, էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Բելգիայում։ Բեգիայում ապրող վրացիների թիվը կազմում է մոտ 1000-2000 մարդ, որոնք բնակվում են հիմնականում Բելգիայի մայրաքաղաք Բրյուսելում և մյուս խոշոր քաղաքներում՝ Անտվերպենում և Բրյուգգեում։

2001 թվականին Անտվերպենում հիմնադրվեց Սուրբ Նինոյի վրացական ուղղափառ եկեղեցին։ Նույն թվականին Անտվերպենում Բելգիայի վրացական համայնքի միջնորդությամբ հիմնադրվում է Սուրբ Թամարի եկեղեցին։ 2004 թվականին վրացական եկեղեցի է հիմնվում նաև Մայրաքաղաք Բրյուսելում։

Բելգիայի վրացական համայնքը ունի իր պարի սեփական դպրոցը Բրյուսելում և Անտվերպենոմ։ Կան նաև վրացական դպրոցներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վրացիները Բելգիայում Archived 2012-04-25 at the Wayback Machine. Retrieved on December 9, 2011.
2. ↑  Բելգիայի վրացական համայնք – Ֆեյսբուք


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Վրաստան Վրացական սփյուռք |
| --- |
|  |
| Եվրոպա | 
* Բելառուս
* Բելգիա
* Կիպրոս
* Դանիա
* Էստոնիա
* Ֆրանսիա
* Գերմանիա
* Հունաստան
* Իտալիա
* Լատիվիա
* Լիտվա
* Մոլդովա
* Նորվեգիա
* Լեհաստան
* Ռուսաստան
* Իսպանիա
* Հոլանդիա
* Միացյալ Թագավորություն
* Ուկրաինա

 |
|  |
| Հյուսիսային Ամերիկա | 
* Կանադա
* Միացյալ Նահանգներ

 |
|  |
| Ասիա | 
* Իրան
* Իսրայել
* Թուրքիա

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Բելգիա**
 |
**Ագրամանտ** (ֆր.՝ agrements՝ զարդարանք բառից), գունավոր կամ միագույն քուղերից նախշազարդ հյուսվածք երկար ժապավենի տեսքով՝ հագուստի եզրերը եզրակարելու, վարագույրների, կահույքի և այլնի հարդարման համար։ Ագրամանտ քուղը պատրաստելու համար որպես նյութ օգտագործվել են մետաքս, մետաղական թելեր կամ բուրդ։ Անունը ծագում է ֆր.՝ agrément բառից *(այս դեպքում՝ զարդարանք):* Ագրամանտը՝ որպես զգեստների զարդարանք, 19-րդ դարում միայն ժամանակ առ ժամանակ է եղել նորաձև։ Այն մշտապես օգտագործել է ռուսական վաճառական դասակարգը։ Կանացի հանդերձանքների մեջ ագրամանտն օգտագործվել է որպես ճարմանդ կամ քղանցքների ու վերնահագուստի մեջքի հատվածը զարդարելու համար։ Տարբեր լայնությունների և երկարությունների հյուսված ժապավենի տեսքով ագրամանտների գերակշռող տարածվածությանը զուգահեռ հայտնի են եղել նաև հյուսած վարդահանգույցների և ժապավենակապերի տեսքով, որոնք օգտագործվել են գլխարկների կամ սանրվածքների զարդարման համար։ Գրականության մեջ նրանք ստացել են «տորսադա» անվանումը (ֆր.՝ torsade՝ ոլորված ժանյակ բառից)։

20-րդ դարի հագուստներում օգտագործվել են, այսպես կոչված, Շանելի ոճի կոստյումներում, վերարկուներում և «ազգային ոճով» անձրևանոցներում։ Սովորաբար ագրամանտը գործվածքի վրա կարվում էր վերևից՝ ի տարբերություն ծոպի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Словарь иностранных слов. — М.: «Русский язык», 1989. — 624 с. ISBN 5-200-00408-8
2. ↑  Аграманты — узорчатые плетёжки из снурков, для обшивки женских уборов, занавесок… (Даль, т. 1, стр. 11)
3. ↑  Костюм в русской художественной культуре, 1995, էջ 11

Գրականություն
-------------

* *Р. М. Кирсанова* Костюм в русской художественной культуре 18—первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под редакцией Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая энциклопедия, 1995. — С. 11—12. — 383 с. — ISBN 5-85270-144-0
**Ալեքսանդր Վարդանի Աճեմյան** (օգոստոսի 25, 1925(1925-08-25), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 10, 1987(1987-10-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1984)։

Վարդան Աճեմյանի և Արուս Ասրյանի որդին է, Վարդան Աճեմյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

1955 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիան, 1971–1987 թթ. դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում։

Ալեքսանդր Աճեմյանի հուշատախտակը Դիլիջանի կոմպոզիտորների տանը
Հեղինակ է հինգ սիմֆոնիաների, որոնց մեջ կան նաև ծրագրային բնույթի սիմֆոնիաներ՝ «Սասունցի Դավիթ» (5-րդ, 1955-84 թթ.), «Յոթ երգ Հայաստանի մասին»` ըստ Գևորգ Էմինի (6-րդ, 1979 թ.)։ Նրա գրչին են պատկանում նաև «Հովվերգական սիմֆոնիետ» (1984 թ.), «Ռեքվիեմ», Հովհաննես Թլկուրանցու խոսքերով վոկալ շարքը (1969 թ.), «Լորիկը», «Երևանը» սիմֆոնիաները, «Ռեքվիեմ», պոեմ-ռապսոդիա սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1957 թ.), բալետային սյուիտ (1961 թ.), կոնցերտինո ջութակի և դաշնամուրի համար (1949 թ.), կոնցերտինո շեփորի և դաշնամուրի համար (1951 թ.), սիմֆոնիկ և կամերային գործեր, վոկալ-գործիքային շարք, ռոմանսներ, երգեր, երաժշտություն թատերական ներկայացումների և կինոնկարների համար։ Ալեքսանդր Աճեմյանին հոգեհարազատ էր նաև երգի տարերքը։ Նա հեղինակ է հուզական և քնարական բազում երգերի։

Ալեքսանդր Աճեմյանը հայ երաժիշտներից առաջինն էր, որ սիմֆոնիկ նվագախումբ մտցրեց մարդկային ձայն (սոպրանո), ինչպես օրինակ՝ նրա երկրորդ սիմֆոնիան։

1975 թ. արժանացել է ՀՀ Պետական մրցանակի, 1965 թ.՝ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործչի, 1984 թ.` ժողովրդական արտիստի կոչման։ Մահացել է Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 268.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9535 · LCCN: n88643644 · NKC: mzk2013755030 · VIAF: 223450742, 26181282 · WorldCat VIAF: 223450742, 26181282 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 268)։*  |
**«Ձնեմարդը»** (գերմ.՝ Der Schneemann), մուլտֆիլմ, որը թողարկվել է Գերմանիայում 1944 թվականին։ Այն նկարահանել է Հ. ֆոն Մյուլենդորֆի սցենարի հիման վրա անիմատոր Հանս Ֆիշերկյոզենի կողմից։

Սյուժե
------

Ձյունը իջնում է Ձնեմարդի վրա, որն արթնանում է և սկսում է ձնագնդերով աճպարարություն անել։ Հետո շունը սկսում է հաչել նրա վրա։ Ձնեմարդը փախչում է շանից, հասնում է սառույցով ծածկված լճակին և սահում դրա վրայով, ապա ընկնում է ջուրը։ Նա դուրս է գալիս գրեթե հալված, բայց սայթաքում է, գլորվում է ձյունով ծածկված լանջով և նորից ստանում է իր նախկին ձևը։

Հոգնած ձնեմարդը քնում է։ Նապաստակը փորձում է ուտել նրա քիթը՝ գազարը, բայց ձնեմարդն արթնանում է և քշում նրան։ Հետո տեսնում է տուն, մտնում է ներս (այնտեղ մարդ չկա), պատին օրացույց է տեսնում և թերթում է այն։ Օրացույցում նրան հիացնում է հուլիսյան էջի նկարը։ Ձնեմարդը երազում է տեղափոխվել ամառ։ Նա մտնում է սառնարան և քնում։

Նա արթնանում է հենց հուլիսին, դուրս է գալիս տնից և վայելում հուլիսյան բնապատկերները, հոտ քաշում ծաղիկներից, խաղում բզեզների հետ։ Շուտով նա սկսում է հալվել։ Հետո Ձնեմարդը երգում է «Սա իմ սրտի ամառն է» երգը և վերածվում ջրափոսի։ Նապաստակները շրջապատում են նրան և ուտում քիթ-գազար։

Տես Նաև
-------

* «Ձմեռ պապը և ամառը»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Giesen R. Storm J. P.* Animation Under the Swastika: A History of Trickfilm in Nazi Germany, 1933-1945 — McFarland & Company, 2012. — P. 201. — ISBN 978-0-7864-4640-7
2. ↑  filmportal.de — 2005.
3. ↑  «Ձնեմարդը»

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Ralf Forster, Jeanpaul Goergen* - 14. Januar 1944. Zensurfreigabe von Der Schneemann, Сайт de:Deutsches Institut für Animationsfilm

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · FilmAffinity · Filmportal · Internet Movie Database |

 |
**Մարիա Անտոնիա Պարմացի** (նոյեմբերի 28, 1774(1774-11-28), Պարմա, Պարմայի դքսություն - փետրվարի 20, 1841(1841-02-20), Հռոմ, Պապական մարզ), Պարմայի ( գավառ՝ Իտալիայի հյուսիսային՝ Էմիլիա Ռոմանիայի մարզում) արքայադուստր։ Դուքս՝ Ֆերդինանտ I Պարմացու և նրա կին՝ Մարիա Ամալիա Ավստրիացու դուստրը։ Նա չանվանակոչվեց ի պատիվ իր հորաքրոջ՝ Մարի Անտոնետ Ֆրանսիացու ինչպես ենթադրվում էր, այլ իր հոր հորաքրոջ՝ Մարի Անտոնետ Ֆրանսիացու, ով նաև հանդիսանում էր Մարիայի կնքամայրը։

Կենսագրություն
--------------

Մարիան իր եղբոր և քույրերի հետ ապրել է Պարմայում, որտեղ նրան քնքշաբար անվանում էին Տոգնինա (*Tognina*)։ Նա տաղանդավոր նկարիչ էր և ուսումնառություն է ստացել Պարմայի Գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսորներ Գյուզեպպե Բալդրիգիից և Դոմենիկո Մուզիից։

1796 թվականին Պարման մտավ Ֆրանսիայի կազմի մեջ։ Նրա ծնողները պաշտոնապես մնացին իրենց գահին, չնայած գտնվում էին ֆրանսիական պահակախմբի հսկողության տակ։ Մարիա Անտոնիան և նրա քույրը՝ Կառլոտան, վայելում էին իրենց ազատությունը, քանի որ համարվում էին ոչ քաղաքական անձինք։ Ֆրանսիական օկուպացիայի ողջ ընթացքում քույրերը մնացին ծնողների կողքին, որպես աջակցություն։ Երկուսն էլ ժառանգել էին իրենց հոր կրոնապաշտությունն ու մոր ուժեղ կամքը։ Կառլոտան ցանկանում էր Ֆրանսիայի նահանգապետ Ժան-Անդոշ Յունոտի վրա տպավորություն գործելով ֆինանսական աջակցություն ստանալ իր հասարակական դիրքը պահելու համար։ Ի տարբերություն քրոջ՝ Մարիա Անտոնիան խիստ էր և զուսպ։ 1802 թվականի հոկտեմբերին, մահացավ նրանց հայրը։ Տեղի ունեցավ պաշտոնական հուղարկավորություն, որին ներկա էին ընտանիքի բոլոր անդամները։ Հուղարկավորումից հետո նրանց մայրն աքսորվեց և քույրերը նրան ուղեկցեցին մինչև Պրահա և մնացին նրա կողքին մինչև մահ։ Պրահայում նրանք ապրեցին մենության և մոռացության մեջ՝ իրենց ժամանակն անցկացնելով աղոթքներով։

Մարիա Անտոնիան երբեք չամուսնացավ և 1802 թվականին մտավ *Ուրսուլին* (Կաթոլիկ եկեղեցու կրոնական ինստիտուտ) որպես սկսնակ։ 1803 թվականի ապչրիլի 22-ին նա պաշտոնապես դարձավ Ուրսուլինի միանձնուհի և անվանակոչվեց քույր Լուիզա Մարի (Լուիջիա Մարիա)։ 1804 թվականին, մոր մահից հետո, նրա քույրը տեղափոխվեց Հռոմ։ Մարիա Անտոնիան մնաց Պրահայում մինչև Նապոլեոնի պարտությունը, որից հետո վերադարձավ Պարմա։

Հաջորդ տարիեների ընթացքում նա ապրեց հանգիստ և համեստ կյանքով Պարմայի Ուրսուլին մենաստանում։ 1831 թվականի մայիսի 9-ին նա տեղափոխվեց Հռոմի Սուրբ Ագաթա մենաստան, որտեղ մահացավ 1841 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* The Peerage
2. ↑  Patrick van Kerrebrouck, *Nouvelle Histoire Généalogique de l'Auguste Maison de France", (1987) p. 433.*
3. 1 2 3 4 5  Justin C. Vovk: In Destiny's Hands: Five Tragic Rulers, Children of Maria Theresa (2010)
**Դաշնամուրի համար սոնետ № 10 դո մաժոր**, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի 1783 թվականին Վիեննայում գրված սոնետ։ Նա սոնետը գրել է քսանյոթ տարեկանում։ Սոնետը հանդիսանում է դաշնամուրի համար գրված սոնետների ցիկլի առաջին սոնետը։ Այնառաջին անգամ հրապարակվել է 1784 թվականին երկու սոնետների հետ միասին «Artaria» հրատարակչությունում՝ Վիեննայում։ Սոնետի միջին մասի կատարման տևողությունը կազմում է գրեթե քսան րոպե։ Այս սոնետը համարվում է Մոցարտի ամենահայտնի սոնետներից մեկը։

Սոնետի բնագիր տարբերակը պահպանվում է Յագելոնյան համալսարանի գրադարանում՝ Կրակովում։

Կառուցվածք
----------

Սոնետը բաղկացած է երեք մասից.

1. *Տեմպ*՝ moderato
2. Andante cantabile
3. Allegretto

### I մաս՝ Allegro moderato

Առաջին մասի կատարումը, հիմնականում, տևում է գրեթե ինը րոպե։ Այս մասում առկա են երկու հստակ հիմնական թեմաներ, որոնք զարդարված են զարդանախշերի օգտագործմամբ, քանի որ այն ժամանակ բնորոշ էր։

Առաջին թեման կատարվում է դո մաժոր տոնայնությունում և դոմինանտայում անցնում է սոլ մաժոր տոնայնություն՝ երկրորդ թեմայի էքսպոզիցիայի համար։ Զարգացումը տեղի է ունենում շատ արագ։ Կրկնության ժամանակ լսվում է առաջին թեման՝ նորից դո մաժորում։ Հետո նորից անցում է կատարվում սոլ մաժոր, իսկ հետո նորից դո մաժոր՝ տոնիկայում երկրորդ թեմայի կրկնության համար։

### II մաս՝ Andante cantabile

Երկրորդ մասը տևում է հինգից մինչև յոթ րոպե։ Ուշագրավ է այս մասի վերջաբանը, որը չի գրել Մոցարտը։ Ինքնագրում այս մասը ավարտվում էկրկնողոթյամբ, իսկ 1784 թվականին հրապարակման մեջ ավելացվել է ֆա մաժորում կոդա։

### III մաս՝ Allegretto

Համեմատած առաջին և երկրորդ մասերի՝ երրորդ մասը ավելի էներգետիկ է։ Նվագակցության համար այստեղ բնորոշ է արպեջիոն։

Վերջին մասը կորել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դաշնամուրի համար սոնետ № 10 № 10. տեսահոլովակը youtube.com-ում կատարող՝ Դանիել Բարենբոյմ
Նոյարսբոփ
**Շտուցվեք** (գերմ.՝ Stutzweck), ավանդական ծիսական խմորեղեն Մայնի Ֆրանկֆուրտում, որը թխվում է Սուրբ Սիլվեստրի օրվա առթիվ։ Դա խմորիչով երկարավուն քաղցր սպիտակ բուլկի է՝ ծայրերին երկու գլխիկներով, որոնք խորհրդանշում են հին և նոր տարին։ Ամբողջ երկայնքով կան լայնակի կտրվածքներ, որոնք խորհրդանշում են տասներկու ամիսները։ Ամանորի գիշերը կերած շտուցվեքը հաջողություն է խոստանում։ Ֆրանկֆուրտի հացավաճառները շտուցվեքները թխում են խստորեն Նոր տարվա համար և դեկտեմբերի 31-ին նույնիսկ երկարացնում են շտուցվեքների վաճառքի ժամերը գրեթե մինչև կեսգիշեր։

Շտուցվեքների պատմությունը սկսվում է 19-րդ դարի սկզբից, երբ քաղաքի բնակիչները տարվա վերջին օրը հավաքվում էին հացաբուլկեղենի խանութներում՝ վաճառասեղանի հետևում ամանորյա զառախաղ խաղալու համար։ Հաղթողը որպես մրցանակ ստանում էր շտուցվեք։ Խանութը փակվելուց հետո ֆրանկֆուրտցիները գնում էին գարեջրի հաստատություններ, որտեղ Ամանորին ջերմօղի կամ խնձորի գինի էին խմում։

Մայնցում թխում են նմանատիպ ծիսական հաց՝ նոյարսբոփ «ամանորյա տիկնիկ», որը բոքոնի պես կտրում են մասերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Frankfurter Neue Presse: С штуцвеками в Новый год Archived 2021-08-30 at the Wayback Machine.(գերմ.)
2. ↑  sabinehock.de: Пунш, побои и поцелуи вусмерть. Старые франкфуртские новогодние обычаи Archived 2016-04-17 at the Wayback Machine.(գերմ.)
3. ↑  Нойярсбопп Archived 2021-04-14 at the Wayback Machine.(գերմ.)
**Ալեքսանդր Կարապետի Գրիգորյանց** (1923, Մեսրոպավան, Նախիջևանի գավառ, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 1988), հայ պատմաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Գրիգորյանցը ծնվել է Մեսրոպավան գյուղում՝ 1923 թվականին։

Մահացել է 1988 թվականին։

Գործունեություն
---------------

Գիտությունների դոկտոր Ալեքսանդր Գրիգորյանցը 1958-1960 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ գլխավոր արխիվի պետի տեղակալ, իսկ հետո աշխատել է ԳԱ պատմության ինստիտուտում։ Մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտոր եղել է 1969-1973 թվականներին։ 1975-1988 թվականներին եղել է Երևանի Վ․ Բրյուսովի անվան օտար և ռուսաց լեզուների ինստիտուտի գիտկոմունիզի ամբիոնի վարիչ։ Հրատարակել է մի շարք աշխատանքներ ՀԽՍՀ բանվոր դասակարգի և մտավորականության ձևավորման պատմության վերաբերյալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 240 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9305 |

 |
| **՞** |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | ասեղնատերևավորներ ասեղնատերևավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Նոճազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սեքվոյա |
|
|
| Տեսակ | Սեքվոյա մշտադալար |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sequoiadendron sempervirens
Endl. |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սեքվոյա մշտադալար** (լատին․՝ Sequoiadendron sempervirens), նոճազգրիների ընտանիքի, սեքվոյա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Հսկայական մշտադալար ծառեր են, որոնց բարձրությունը հաճախ անցնում է 100-ից, իսկ բնի տրամագիծը երբեմն հասնում է 6—9 մետրի։ Ապրում են 2000 տարուց ավելի։ Բունը ուղիղ է։ Ծեր ծառերի մոտ կեղևը երբեմն հասնում է մինչև 70 սմ հաստության։ Փշատերևները տափակ են, գծա-նշտարաձև, 1,5—2,0 սմ երկարությամբ և 2 —3 մմ լայնությամբ, վերևից փայլուն, մուգ կանաչ, ներքևից ավելի բաց գույնի, երկու սպիտակ հերձանցքային շերտիկներով, ընձյուղների վրա դասավորված են երկշարք, սանրաձև։ Կոները օվալաձև են կամ գնդաձև, կարմրադարչնագույն, 1,8—2,5 սմ երկարությամբ և 1,5—1,8 սմ լայնությամբ։ Արագաաճ ծառատեսակ է և տվերատար։ Պահանջկոտ է ինչպես հողի, այնպես էլ օդի խոնավության նկատմամբ։ Վատ է տանում երաշտը։ Նախընտրում է խոր, ալոլվյալ,
բերովի հովտային հողերը։ Կարող է աճել նաև փոքր հզորության, քարքարոտ, սննդանյութերով աղքատ հողերում, սակայն այս դեպքում թույլ աճ է տալիս։ Ավելի ջերմասեր է, քան սեքվոյադենդրոնը։ Առանց վնասվելու կարող է դիմանալ մինչև -10 —12° սառնամանիքներին։ Ընձյուղներ առաջացնելու մեծ ընդունակություն ունի և բնային ու արմատային մացառներով հեշտությամբ վերականգնվում է։ Սերմերի ծլունակությունը բարձր չէ։ Էկոլոգիական խումբը՝ I:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայի Խաղաղ օվկիանոսյան շրջանի մերձափնյա լեռներում։

Կիրառություն
------------

Հայաստան է ներմուծված 1965 թվականին (Իջևանի դենդրարիում) Բաթումի բուսաբանական այգուց՝ երկամյա սերմնաբույսերով։ — 16,5° սառնամանիքների դեպքում 1968—1969 թվականների ձմռանը մասամբ վնասվել են ասեղնատերևները և երիտասարդ շիվերի ծայրերը, սակայն հաջորդ վեգետացիոն շրջանում լրիվ վերականգնվել են։ Իջևանում, կանոնավոր ոռոգման պայմաններում միջին աճը կազմում է 50—60 սմ։ Վնասատուներով և
հիվանդություններով վարակվելու դեպքեր չեն նկատվել։ Հեռանկարային է Հայաստանի խոնավ, մերձարևադարձային շրջանների համար։ Կարելի է օգտագործել ինչպես խմբերով, այնպես էլ որպես սոլիտեր։ Մշակության հավանական շրջանը՝ 9։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 71։