**Ֆերդինանդ ֆոն Հիլլեր** (գերմ.՝ Ferdinand Hiller, հոկտեմբերի 24, 1811(1811-10-24)[…], Ֆրանկֆուրտ, Grand Duchy of Frankfurt - մայիսի 11, 1885(1885-05-11) կամ մայիսի 10, 1885(1885-05-10), Քյոլն, Հռենոսի պրովինցիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն, գերմանացի դաշնակահար, կոմպոզիտոր և դիրիժոր, երաժշտության ուսուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ֆերդինանդ ֆոն Հիլլերը ծնվել է Մայնի Ֆրանկֆուրտում՝ հրեա հարուստ վաճառականների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ գործվածքների վաճառական Իսահակ Հիլդեշեյմը, որդու ծնվելուց առաջ փոխել է իր անունը՝ Յուստուս Հիլլեր։ Նրա առաջին ուսուցիչները եղել են Ալոիս Շմիդտը և Ֆիլիպ Կառլ Հոֆմանը (դաշնամուր), այնուհետև Գեորգ Յակոբ Ֆոլվեյլերը (կոմպոզիցիա)։ Վաղ մանկությունից նա առանձնացել է երաժշտական մեծ ունակություններով, ինչի պատճառով էլ տասը տարեկանում, երբ նա արդեն գրել էր իր առաջին ստեղծագործությունը, հայրը նրան ուղարկել է Վեյմարում գտնվող Յոհան Նեպոմուկ Հումելի մոտ աշակերտելու։

Հումելի մոտ Հիլլերը նվիրվել է կոմպոզիտորական աշխատանքին, մասնակցել «Մարիա Ստյուարտ»-ի աշխատանքներին, ինչի շնորհիվ ծանոթացել է Գյոթեի հետ։ Սովորելով Հումելի մոտ՝ Հիլլերը մեծ հաջողությունների է հասել որպես դաշնակահար, ինչի շնորհիվ 1827 թվականի սկզբին մեկնել է Վիեննա՝ համերգների, որտեղ հանդիպել է Բեթհովենին և կատարել նրա առաջին քառյակը։ 1829 թվականին՝ տուն կարճատև այցելությունից հետո, նա մեկնել է Փարիզ, որտեղ ապրել է մինչև 1836 թվականը և դասավանդել Շորոնի երաժշտական դպրոցում, բայց հետո որոշել է թողնել այդ զբաղմունքը։ Հոր մահը պահանջել է, որ նա որոշ ժամանակով վերադառնա Ֆրանկֆուրտ, բայց 1839 թվականի հունվարի 8-ին Հիլլերը Միլանում ներկայացրել է իր «La Romilda» օպերան և սկսել գրել իր «Die Zerstörung Jerusalems» օրատորիան, որը ճանաչվել է որպես նրա լավագույն գործերից մեկը։ 1839 թվականի ձմեռը Ֆերդինանդն անցկացրել է Լայպցիգում։ 1840-1841 թվականներին գտնվել է Իտալիայում, որտեղ Բայինիի ղեկավարությամբ ուսումնասիրել է հին վարպետների արվեստը։

Ավելի ուշ նա մեկնել է Լայպցիգ իր ընկերոջ՝ Մենդելսոնի մոտ, որտեղ 1843-1844 թվականներին Գևանդհաուզում բազմաթիվ համերգներ է տվել և կատարել իր օրատորիան։ Հոգևոր երաժշտությունն ուսումնասիրելու նպատակով Իտալիա հետագա այցելությունից հետո Հիլլերը Դրեզդենում գրել է երկու օպերա՝ «Ein Traum» և «Conradin», համապատասխանաբար 1845 և 1847 թվականներին։ Նա որպես դիրիժոր մեկնել է Դյուսելդորֆ 1847 թվականին և Քյոլն 1850 թվականին և 1851 և 1852 թվականներին ելույթ ունեցել Փարիզի իտալական օպերայում։ Քյոլնում Գյուրցենխ նվագախմբի համերգների ժամանակ Հիլլերը հայտնի է դարձել որպես դիրիժոր և իր հիմնադրած Քյոլնի կոնսերվատորիայի ղեկավար։ 1884 թվականին նա հեռացել է բիզնեսից և մահացել հաջորդ տարի։

Հիլլերը 1849 թվականին ընտրվել է Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ, իսկ 1868 թվականին Բոննի համալսարանում ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչում։ Հիլլերը Ֆրեդերիկ Շոպեն, Ֆելիքս Մենդելսոն, Ռոբերտ Շուման, Ֆերենց Լիստ, Ռիխարդ Վագներ, Ջուզեպպե Վերդի ժամանակակիցներից էր, որոնց հետ նա ընկերական հարաբերությունների մեջ էր։ Իր կյանքի ընթացքում գրել է ավելի քան երկու հարյուր ստեղծագործություն, այդ թվում՝ վեց օպերա, երկու օրատորիա, վեց կամ յոթ կանտատ, կամերային երաժշտության բազմաթիվ ստեղծագործություններ և ժամանակին հայտնի դաշնամուրի կոնցերտ։ Հրատարակել է Մենդելսոնի նամակների հավաքածուն և նրա մասին հիշողությունները (*Felix Mendelsson-Bartoldy. Briefe und Erinnerungen, Köln, 1874*):

Գրականություն
-------------

* *Крейнина Ю. В.* Хиллер Ф. // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1982. — Т. 6.
* Соловьёв Н. Ф. (1890–1907)։ «Гиллер, Фердинанд»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ
* Статья в New International Encyclopedia.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Encyclopædia Britannica
3. ↑  Discogs — 2000.
4. 1 2 3  Archivio Storico Ricordi — 1808.
5. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118704931 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
6. ↑  Michael Lorenz: Die enttarnte Elise
7. ↑  Музыкальная энциклопедия. / Гл. ред. Ю.В. Келдыш. — «Советская энциклопедия», 1982. — 1008 с.
8. ↑  «Гиллер, Фердинанд»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*։ St. Petersburg։ 1890–1907