**Խոսե Մարտիի տուն-թանգարան** (իսպ.՝ Casa Natal de José Martí), տուն-թանգարան Հավանայի ծայրամասում, որտեղ 1853 թ. հունվարի 28-ին ծնվել է լատինաամերիկացի պոետ և լրագրող, Կուբայի ազգային հերոս, Իսպանիայից երկիրը ազատագրելու շարժման ղեկավար՝ Խոսե Մարտին։

Նախապատմություն
---------------

Խոսե Մարտին՝ Մարիանո Մարտի Նավարրոյի (Վալենսիա) և Լեոնոր Պերես Կաբրերայի (Տեներիֆե) որդին էր, ծնվել է 1853 թ. հունվարի 28-ին Հավանայի ծայրամասում գտնվող Սան-Ֆրանսիսկո դե Պաուլա փողոց, 41 փոքր երկհարկանի տան, որը ծնողները կարողացել էին վարձակալել 1852 թ. դոնյա Լեոնորի տված օժիտով։ Գաղութային ոճով կառուցված համեստ տունը կառուցվել է XIX դարի սկզբին Պաուլա թաղամասում, այն տվյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ` հարթ պատերով և թիթեղյա տանիքով կառույց էր։

Շենքը այդ ժամանակաշրջանում գրեթե չվերանորոգվեց և անհայտ մնաց մինչև 1899 թվականը, երբ կուբացի փախստականները, ովքեր ապրում էին Կի-Ուեստում, շենքի պատին փակցրեցին հուշատախտակ։ 1895 թ. Խոսե Մարտիի մահից հետո տանը ապրել է նրա մայրը՝ Լեոնոր Պերեսը։ Նրա մահից հետո տունը մնաց տեղական կաթոլիկ համայնքին, սակայն 1925 թվականին այն հետ վերցրեց քաղաքապետարանը և դարձրեց թանգարան։ Փողոցը, որտեղ գտնվում է թանգարանը, կրում է հերոս-պոետի մոր անունը։

Թանգարան
--------

Թանգարանի հիմնադրման նախաձեռնողը լրագրող Արտուրո Ր. դե Կարրիկարտեինն էր, որին հաջողվեց հավաքել Կուբայի ազգային հերոսին պատկանող իրերը և փաստաթղթերը։ 1925 թ. հունվարի 28-ին կայացավ ցուցահանդեսը։ Միաժամանակ նույն թվականին տեղի ունեցավ նաև թանգարանի առաջին տնօրեն Արտուրո Ր. Կարրիկարտեի «*Iconografia del Aposol Jose Marti. Homenaje de la Republica Al Apostol de la Independencia*» գրքի հրատարակությունը։ 1949 թ. տուն-թանգարանը համարվեց Կուբայի Հանրապետության ազգային կոթող։

1959 թ. հեղափոխությունից հետո թանգարանը ամբողջովին վերանորոգվեց, ցուցանմուշների հավաքածուն զգալիորեն ընդլայնվեց։ Ցուցահանդեսին ներկայացված էր Մարտիի (1853—1870) մանկության և պատանեկության շրջանի ընտանեկան իրեր, կահույքներ, ինչպես նաև նկարներ և փաստաթղթեր՝ կապված նրա հայրենասիրական գործունեության, արտաքսման և այլ երկրներում ապաստանելու հետ։

Ծնողների նախկին սենյակում ցուցադրված են իրեր, կապված Խոսե Մատիի մանկության հետ, այդ թվում նաև նրա գլխարկը, որում նրան կնքել են, և չորսամյա տղայի մազափունջը։ Սենյակներից մեկում կարելի է տեսնել երկաթե շղթաներ, որով նրան բանտարկել էին Հավանայի բանտում, իսկ հարևան սենյակում կարելի է տեսնել ոսկյա ժամացույցի շղթա, որը Մարտիին նվիրել էին իր աշակերտները, որոնց դասավանդել էր Գվատեմալայում։

Թանգարանում է գտնվում նաև փղոսկրե գրիչը, որով Մաքսիմո Գոմեսը Մարտիի հետ ստորագրել էր «Մոտե-Քրիստո հրովարտակը», հիմնավորելով Կուբայի անկախության շարժման ծրագիրը, և այն գրչահատը, որը Խոսե Մարտիի մահվան օրը եղել է իր գրպանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Хосе Марти и современная Куба".
2. ↑  *Григулевич И. Р.* Хосе Марти. Предвестник кубинской революции — М.: Наука, 1979. — 287 с. — С. 19
3. ↑  "Casa Natal de José Martí".
4. ↑  "Casa natal de Jose Marti (Birthplace Museum Jose Marti)". Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 3-ին. Retrieved 2015 թ․ մարտի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  "El Martí de todos los cubanos".
6. ↑  "Jose Marti House". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հուլիսի 31-ին. Retrieved 2017 թ․ հուլիսի 30. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  Куба — /перевод с англ. — М.: Астрель, АСТ, 2004, 328 с. ISBN 5-17-027218-9 ISBN 5-271-10245-9