recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Համամ Արևելցի**, ***Համամ-Գրիգոր***, ***Համամ Բագրատունի***, ***Համամ Բարեպաշտ***, (ծ. և մ. թթ, անհայտ), 9-րդ դարի 2-րդ կեսի իշխան, ապա՝ թագավոր Հայոց Արևելից Կողմանց։

Կառավարումը
-----------

Կենսագրություն
--------------

Խոշոր դեր է կատարել Արևելից Կողմանց պատմության մեջ, կառուցել է Հավքախաղաց բերդը Տրտուի աջ ափին, տիրացել ամբողջ Արցախ-Խաչեն աշխարհին։ Բագրատունիների թագավորության ենթակա Համամ Արևելցու Հայոց Արևելից Կողմանց թագավորությունն ընդգրկել է Վաչագան Բարեպաշտի թագավորության ամբողջ տարածքը (Արցախ, Ուտիք, Կամբեճան)։ Նպաստել է Հայոց եկեղեցու և նրա Աղվանից թևի միջև եղած տարաձայնությունների հարթեցմանը։ Պահպանվել է Համամ Արևելցու երկու արձանագրություն, մեկը՝ Մեծ Մազրայում («Գրիգոր Ադրներսեհյան»-«Ադրնարսեհի որդի» անունով»), 881 թվականին կանգնեցված խաչարձանի վրա, մյուսը՝ «Համամ» անունով, Տիգրանակերտ քաղաքի ավերակների մոտ գտնվող Սոֆուլու գյուղում, առանց թվականի։

898-ին մահացավ Աղվանից Բագրատունիների գահակալ Համամ Գրիգոր Արևելցին։ Միջագետքի արաբական կուսակալից ծանր պարտություն կրած՝ Բագրատունյաց շահնշահության արքա Սմբատ Ա Բագրատունին ի վիճակի չլինելով զսպելու Աղվանքում սկսված գահակալական վեճերը, ստիպված եղավ համակերպվել Բագրատունյաց շահնշահության կազմի մեջ մտնող Աղվանից թագավորության մասնատմանը մանր վարչական միավորների (գահերեց իշխանությունների), որոնք էին՝ Հերեթ-Կամբեջանի (մեծ իշխան՝ Համամի որդի Ատրներսեհ), Փառիսոսի (մեծ իշխան՝ Համամի որդի Սահակ), Խաչենի /որի մեջ էր մտնում նաև Պարտավին հարակից Առանշահիկ Շիրյանշահանց իշխանությունը, Կաղանկատույք ավանով և Աղվեն բերդով/ (մեծ իշխան՝ Համամի որդի Վաղթանգ Սակառ, իր կրտսեր եղբոր հետ միասին, որին հատկացված էր ներքին Խաչենի տարածքները), Քթիշի կամ Դիզակի   (մեծ իշխան՝ Եսաի Աբու-Մուսեի թոռ Գագիկ)։

Աշխատություններ
---------------

* Hamam, Commentary on the Book of Proverbs. Armenian text and English translation, with Introduction and extensive commentary by Thomson R.W. Peeters, Leuven 2005, Pp. vi, 307 (Hebrew University Armenian Texts and Studies, 5). Archived 2016-03-06 at the Wayback Machine.

Գրականություն
-------------

* Կոստանեանց Կարապետ, Համամ Արեւելցի, Վաղարշապատ, 1896։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 95)։*  |
**Հովհաննես Մարդ** (Հովհաննես Սարգիսի Մարգարյան, 1890, Մուժամբար, Rudqat Rural District, Sufian District, Shabestar County, Արևելյան Ադրբեջան, Իրան - հունիսի 3, 1972(1972-06-03), Թեհրան, Իրան), հայ բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

1900 թվականին ծնողների հետ փոխադրվել է Թիֆլիս, սովորել ռուսական գիմնազիայում։ Սկսել է գրել 1912 թվականից, աշխատակցել է «Պատանի» (1912-1914) ալմանախին։ 1929 թվականին Հովհաննես Մարդը վերադարձել է Իրան, հաստատվել Թավրիզում։ 1935 թվականից հանդես է եկել Հովհաննես Մարդ գրական անունով։ Տպագրվել է սփյուռքահայ բազմաթիվ պարբերականներում։ 1946 թվականին լույս է տեսել նրա «Զուլալ երգեր» բանաստեղծությունների ժողովածուն, որի հենքը հայրենասիրությունն է («Հայաստանին»)։ Մի շարք գործեր տոգորված են սիրով՝ մարդու ու մարդկայինի նկատմամբ («Երգերի երգը»)։ Հովհաննես Մարդը նաև թարգմանիչ է։ 1962 թվականին հրատարակել է աշխարհի շատ բանաստեղծներ ընդգրկող «Հարազատ էջեր» խորագրով առաջին գիրքը, 1967 թվականին՝ երկրորդը։ 1971 թվականին լույս է տեսել թարգմանական ևս մեկ գործ՝ Իրանի դասական բանաստեղծների քառյակների «Ճշմարտարան» ժողովածուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 7. — էջ 304—305.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 2.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12165 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 304)։*  |
**Պուշկինի հուշարձան**, հուշարձան-քանդակ Ուկրաինայի Օդեսա քաղաքի Պուշկինի անվան փողոցում։ Նվիրված է ռուս նշանավոր գրող Ալեքսանդր Սերգեյի Պուշկինին։ Այն Օդեսայում Պուշկինի երկրորդ հուշարձանն է։

Առաջացման պատմություն
---------------------

Հուշարձանը կանգնեցվել է Ա․ Պուշկինի ծննդյան 200-ամյակին նվիրված քաղաքային միջոցառումների շրջանակներում։ Բանաստեղծի բրոնզե քանդակը որոշվել է կանգնեցնել այն շենքի մոտ, որտեղ գտնվում է Օդեսայում Պուշկինի թանգարանը։ Թանգարանն իր հերթին գտնվում է նախկին "Հյուսիսային" (ֆր.՝ *Du Nord*) հյուրանոցի շենքում, այն պատկանում էր Կ․ Սիկարին․ 1823 թ․ հուլիսին իր՝ Օդեսա այցի ժամանակ Պուշկինը կանգ է առել այնտեղ, ինչից հետո ապրել 1 ամիս։

Բրոնզե արձանը քանդակել է օդեսաբնակ քանդակագործ Ալեքսանդր Տոկարևը, ով հեղինակել է Օդեսայում տեղակայված բազում փոքրամասշտաբ արձաններ։

Հուշարձանի նկարագրություն
-------------------------

Արձանը պատկերում է Պուշկինին որպես հոտնկայս, նրբագեղ, նորաոճ երիտասարդ (Օդեսա ժամանելու պահին Պուշկինն ընդամենը 24 տարեկան էր)։ Նա ֆրակ և բաճկոն է կրում, վզին գլխակապ կա, գլխին՝ ցիլինդր, իսկ ձեռքում՝ ձեռնափայտ։ Հուշարձանը տեղակայված է ոչ թե պատվանդանի, այլ բրոնզե սկավառակի վրա, որը գտնվում է մայթից աննշան բարձրության վրա։ Սա, ինչպես նաև արձանի՝ մարդկանց հասակին մոտ բարձրությունը, այն ավելի մոտ է դարձնում դիտողին, վերջինս, կարծես, Պուշկինի հետ նույն մակարդակին է դառնում։

Տեղակայման պահից սկսած բրոնզե Պուշկինի ձեռնափայտը երեք անգամ վանդալների զոհ է դարձել․ այն գողացել են անհայտ անձինք։ 2009 թ հունիսի 6-ին՝ բանաստեղծի ծննդյալ 210-ամյակին, Օդեսայի "Դոզոր" հասարակական կազմակերպությունը բանաստեղծին նոր ձեռնափայտ "նվիրեց"․ այն պատրաստված է ոչ թե բրոնզից, այլ պողպատից և 5 տարբեր ամրացման եղանակով է միացված արձանին։ Այդ օրվանից ևեթ ձեռնափայտը չի գողացվել

Տես նաև
-------

* Մերձծովյան բուլվարում տեղակայված Պուշկինի հուշարձան

Օդեսայում տեղակայված Ալեքսանդր Տոկարևի հեղինակած այլ հուշարձանների թվում են։ 

* Ուտյոսովի հուշարձան
* Նավաստու կնոջ արձան
* Գոցմանի հուշարձան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Пилявский В.А.* Здания, сооружения, памятники Одессы и их зодчие. — 2-е изд. — Одесса: Optimum, 2010. — 276 с. — ISBN 978-966-344-377-5.
2. ↑  «ДОЗОР» поздравил Пушкина(рус.). Дозор. Проверено 10 сентября 2012. 30 октября 2012 года.
3. ↑  В Одессе Пушкину опять вернули трость Archived 2013-05-25 at the Wayback Machine.(рус.). reporter.com.ua. Проверено 10 сентября 2012. 30 октября 2012 года.
**Եղբայր եպիսկոպոս Անձևացի** (5-րդ դար - 5-րդ դար), հայ հոգևորական, Անձևացյաց եպիսկոպոս։

Կենսագրություն
--------------

Եղբայր եպիսկոպոսը մասնակցել է 449 թվականին տեղի ունեցած Արտաշատի ժողովին, որը հրավիրվել էր Պարսից հազարապետ Միհրներսեհի նամակին պատասխանելու համար։ Հայերի հավատափոխության մասին այդ հրովարտակը ուղարկվել էր «Հայոց բոլոր մեծամեծներին», որտեղ նշվում էր, որ եթե հայերն ընդունեն զրադաշտականությունը, վրացիներն ու աղվանները կհետևեն նրանց օրինակին։ Հրովարտակում հազարապետը հայտնում էր, որ նախարարները երկու տարբերակ ունեն, կամ կետ առ կետ պիտի պատասխանեն նամակին և կամ գնան Տիզբոն ու ներկայանան Մեծ ատյանին։

Հրովարտակին պատասխանելու նպատակով գումարվում է Արտաշատի ժողովը, որին մասնակցում են Մարզպանական Հայաստանի բոլոր գավառների նախարարներն ու հոգևորականները՝ այդ թվում և Անձևացյաց եպիսկոպոս Եղբայրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 102.
2. 1 2 3  «Հայ Ժողովրդի պատմություն», Հատոր Բ, Երևան, 1984, հատոր 2, էջ 172․
3. 1 2  «Հայոց պատմություն», Ղազար Փարպեցի, Բ, իբ․, էջ 43-44․
4. 1 2  «Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին», Եղիշե, Բ․, էջ 28-30․
5. ↑  «Հայոց պատմություն», Ղազար Փարպեցի, Բ, իբ․, էջ 44-45․
6. ↑  «Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին», Եղիշե, Բ․, էջ 30-31․
**Կախարդական վրձինը** (ռուս.՝ Волшебная кисточка), 1997 թվականին «Christmas Films» ստուդիայի կողմից նկարահանված մուլտֆիլմ։ Պատվիրատուն բրիտանական BBC հեռուստաընկերության 4-րդ ալիքն է։ Ռեժիսոր Վալերի Ուգարովը մուլտֆիլմն ստեղծել է «Աշխարհի ժողովուրդների հեքիաթներ» նախագծի շրջանակներում` ըստ չինական հեքիաթի մոտիվների։

Սյուժե
------

Շատ վաղուց կայսեր տիրապետության տակ գտնվող երկրում ապրում էր Մալյան անունով մի որբ տղա։ Նա երազում էր դառնալ հայտնի նկարիչ։ Բայց նա նույնիսկ վրձին չուներ։ Նա հարթ քարերի վրա նկարում էր ածուխի կտորներով, և նրա նկարներն ասես կենդանի լինեին։ Մի անգամ երազում նրա մոտ է գալիս մի անիրական ծերունի և ասում. «Մալյա՛ն. ես կախարդական վրձին ունեմ քեզ համար, միայն քեզ համար։ Բայց հիշի՛ր, կարևոր է միայն այն, ինչ դու ունես քո ներսում։ Նկարի՛ր սրտով»։ Ծերունին վրձինը թողնում է և անհետանում։ Առավոտյան Մալյանը տեսնում է վրձինը, վազում լճի մոտ, քարի վրա ծածան նկարում, և վերջինս կենդանանում ու սուզվում է լճակի մեջ։ Ծանոթ աղջկա համար Մալյանը այծիկ է նկարում, և այն կենդանանում է։ Ծառաները պատմում են կալվածատիրոջն այս մասին և տղային նրա մոտ են բերում։ Կալվածատերը պատվիրում է սուր նկարել, Մալյանը հրաժարվում է և ստիպված է լինում փախչել։ Կալվածատերը տեղեկացնում է կայսրին, և պահակախումբը փնտրում ու բռնում է Մալյանին։ Տղային բերում են կայսեր մոտ, և վերջինս հրամայում է նկարել։ Մալյանը ճպուռ է պատկերում, և այն թռչում է։ Այդ ժամանակ կայսրը վերցնում է վրձինը և նկարում ոսկու կույտ, սակայն դրա փոխարեն հայտնվում է մեծ օձ։ Այդ ժամանակ կայսրը վերադարձնում է վրձինը և պատվիրում նկարել շատ ոսկի։ Մալյանն առաջարկում է ոսկե ծառ` կղզու վրա և նկարում է այն վարագույրին։ Պատկերը կենդանանում է, վարագույրը դառնում է ծովի ափ տանող պորտալ` առագաստանավով։ Կայսրը քայլ է անում նավի վրա և լողում է դեպի ոսկե ծառը, և միայն քամի է պահանջում արագության համար։ Քամին ուժեղանում է և ջարդում առագաստանավը ոսկե ծառի մոտ։ Մալյանը նույնպես քայլ է անում և գնում է դեպի ծովափ։ Նա ցանկանում էր ազատ նկարիչ լինել։

Փառատոններ և մրցանակներ
-----------------------

* 1998 - Անիմացիոն ֆիլմերի ռուսական երրորդ բաց փառատոն Տարուսում. ժյուրիի մրցանակ երեխաների համար լավագույն ֆիլմի համար, «Կախարդական վրձին», ռեժիսոր` Վալերի Ուգարով։
* 1998 - «Նիկա» մրցանակի առաջադրում Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ անվանակարգում։
* 2001 - Միջազգային կինոփառատոն Սեուլում. հատուկ մրցանակ հեռուստատեսության լավագույն անիմացիոն ֆիլմի համար, «Կախարդական վրձին»։

Վերաթողարկում
-------------

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Կախարդական վրձինը» մուլտֆիլմերի հավաքածուի 1-ին թողարկման մեջ։

Տե՛ս նաև
--------

* Դեղին արագիլը - մուլտֆիլմ` ըստ չինական հեքիաթի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Итоги ОРФАК Таруса-1998
2. ↑  Малюкова Лариса: СВЕРХкино Изд. Ассоциация анимационного кино, 2012, 368с. ISBN 978-5-9904193-1-5. Раздел: Кристмас Филмз. с.57.
3. ↑  DVD «Волшебная кисточка» Выпуск 1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Կախարդական վրձին» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Կախարդական վրձին» «Հայրենական կինոյի հանրագիտարան» կայքում
* The Magic Paintbrush: A Story from China(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Հարալդ Ֆելլեր** (գերմ.՝ Harald Feller, հունվարի 14, 1913(1913-01-14), Բեռն, Շվեյցարիա - դեկտեմբերի 28, 2003(2003-12-28)), Շվեյցարիայի դիվանագիտական գործիչ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, ով օգնել է հունգարացի հրեաներին խուսափել համակենտրոնացման ճամբարներից արտաքսվելուց։

Կենսագրություն
--------------

Հարալդ Ֆելլերը ծնվել է 1913 թվականի հունվարի 14-ին շվեյցարացի պատմաբան Ռիխարդ Ֆելլերի ընտանիքում։ Ուսանողական տարիներին նա միացել է շվեյցարական «Zofingerverein» ուսանողական կորպորացիային։ 1944 թվականի վերջից Բուդապեշտում Շվեյցարիայի դեսպան Մաքսիմիլիան Եգերին փոխարինել է որպես գործերի ժամանակավոր հավատարմատար։ Նա աջակցել է շվեյցարացի դիվանագետ Կարլ Լուցի գործունեությանը՝ հրեաների փրկության գործում։ Հարալդ Ֆելլերը սերտորեն համագործակցել է այլ չեզոք դեսպանատների հետ, որպեսզի ճնշում գործադրի Միկլոշ Հորթիի և Դյոմե Ստոյայի կառավարության վրա, որպեսզի նրանք դադարեցնեն հրեաների հետապնդումը և արտաքսումը։ Հարալդ Ֆելլերը պաշտպանել է Շվեդիայի ներկայացուցչության անդամներին, որոնք ընկել են խաչասերված սլաքների կուսակցության հարվածի տակ՝ նրանց տրամադրելով Շվեյցարական կեղծ անձնագրեր և կացարան։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Հարալդ Ֆելլերը տասնյակ հրեաներ է թաքցրել Բուդապեշտի իր հյուպատոսական նստավայրի նկուղում։ 1945 թվականի փետրվարին ԽՍՀՄ իշխանությունները ձերբակալել են Հարալդ Ֆելլերին և Շվեյցարական ներկայացուցչության ևս մեկ աշխատակցի և նրանց տեղափոխել են Մոսկվա՝ Շվեյցարիայի այլ քաղաքացիների հետ միասին։ Երկու աշխատակիցներն էլ ազատ են արձակվել 1946 թվականի փետրվարին՝ Շվեյցարիայում վթարի ենթարկված երկու խորհրդային օդաչուների դիմաց։ 1999 թվականին Հարալդ Ֆելլերը ճանաչվել է աշխարհի ժողովուրդների արդարակյաց մարդ իսրայելական Յադ Վա-Շեմ թանգարանի կողմից։

Տես նաև
-------

* Ռաուլ Վալենբերգ
* Անգել Սանս Բրիս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  The Righteous Among the Nations Database
2. ↑  *Erfolg mit später Rache.* In: *Der Bund.* 14. Januar 2003
3. ↑  *Er war ein Original.* In: *Der Bund.* 30. Dezember 2003.
4. ↑  Schweizerischer Zofingerverein, Schweizerischer Altzofingerverein (Hrsg.): *Mitgliederverzeichnis 1997.* Zofingen 1997, S. 31. (Verfügbar in der Schweizerischen Nationalbibliothek, Signatur SWR 1338.)
5. ↑  Harald Feller auf der Website von Yad Vashem (englisch)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Harald Feller auf der Website der Raoul Wallenberg Foundation
**Լուցիուս Վիբուլիուս Հիպարքոս Տիբերիոս Կլավդիոս Ատտիկուս Հերովդես** (հին հունարեն՝ Ἡρώδης ὁ Ἀττικός, լատին․՝ Lucius Vibullius Hipparchus Tiberius Claudius Atticus Herodes Marathonios, 101[…] կամ 102, Մարաթոն, Մարաթոն, Արևելյան Ատտիկե, Attica Prefecture, Հունաստան - 177[…], Մարաթոն, Մարաթոն, Արևելյան Ատտիկե, Attica Prefecture, Հունաստան), հին հույն ճարտասան, պետական և մշակութային գործիչ, փիլիսոփա, «երկրորդ սոփեստության» ուղղության հայտնի ներկայացուցիչ, դասական Հին Հունաստանի մշակույթի ջատագով։

Կենսագրությունը
---------------

Հերովդեսը սովորել է ճարտասանական արվեստ և փիլիսոփայություն։ Ճարտասանության մեջ նա ատտիկյան ոճի կողմնակից էր։ 125 թ. Հադրիանոս կայսրը նշանակել է նրան Փոքր Ասիայում մի քանի քաղաքների կառավարիչ (պրեֆեկտ)։ Վերադառնալով Աթենք Հերովդեսը դառնում է հայտնի ուսուցիչ և ավելի ուշ ընտրվում է քաղաքի կառավարիչ (արխոնտես)։ 127 թ. Հադրիանոսը կատարում է իր իր երկրորդ ուղևորությունն Աթենք, որտեղ հյուրընկալվում է Հերովդեսի կողմից։ 140 թ. Անտոնինոս Պիոս կայսրը կանչում է նրան Հռոմ, որպեսզի Հերովդեսը դառնա գահաժառանգներ Մարկոս Ավրելիոսի և Լուցիոս Վերոսի դաստիարակը։ Ի նշան Հերովդեսի մատուցած ծառայությունների գնահատանքի` 143 թ. նա նշանակվում է Հռոմի հյուպատոս;

Ըստ անտիկ հեղինակների վկայությունների` Հերվդեսը թողել է հարուստ գրական ժառանգություն, որից սակայն մինչև մեր օրերն է հասել միայն մեկ ճառ` «Պետության կառավարման մասին» («Peri politeias»)։

Բացի գրականության մեջ իր ներդրումից, Հերվդեսը հռչակվել է հասարակական գործունեությամբ` հովանավորելով Աթենքում և Հունաստանի այլ քաղաքներում բազմաթիվ հասարակական շինությունների կառուցումը (մարզադաշտ, թատրոն, բաղնիքներ, ջրմուղ և այլն)։

Աշխատությունները
----------------

* «Peri politeias» [On the Constitution], edited by Umberto Albini, Florence: Le Monnier, 1968

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Nationalencyklopedin (շվեդերեն) — 1999.
2. 1 2 3 4  Լորդ Բայրոնը և իր ժամանակները
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  *Pomeroy S. B.* The Murder of Regilla: Α case of Domestic Violence in Antiquity — Harvard University Press, 2009.

Գրականություն
-------------

* Gibbon: A History of the Decline and Fall of the Roman Empire (Էդվարդ Գիբբոն, «Հռոմեական կայսրության կործանման և անկման պատմություն»);
* Papalas, A. J. «Herodes Atticus: An essey on education in the Antonine age», History of Education Quarterly, Vol. 21, No. 2 (Summer, 1981), pp. 171–188.
**Լուի Սիլվի Զամպերինի** (հունվարի 26, 1917(1917-01-26), Olean, Քատարոգաս շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ - հուլիսի 6, 2014(2014-07-06) կամ հուլիսի 2, 2014(2014-07-02), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի օլիմպիական վազորդ, քրիստոնեական ավետարանական համայնքի անդամ, ով մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։

Զամպերին սկսել է զբաղվել վազքով միջնակարգ դպրոցում։ Մասնակցելով 5000 մետրանոց մրցավազքին և որակավորվելով ԱՄՆ-ի կողմից մասնակցել է Բեռլինում կայացած 1936 թվականին Օլիմպիական խաղերին։ Բեռլինում Զամպերինին մրցավազքը ավարտել է ութերորդը։ 1941 թվականին նա զորակոչվել է ԱՄՆ-ի բանակի օդային ուժերի լեյտենանտ։ Զամպերինին Խաղաղ օվկիանոսում ծառայել է որպես ռմբակոծիչ։ Որոնման և փրկարարական առաքելության ընթացքում մեխանիկական դժվարությունները ստիպեցին Զամպերինին ինքնաթիռը վթարի ենթարկել օվկիանոսում։ Ծովում մնալուց 47 օր հետո նա վայրէջք կատարեց ճապոնացիների կողմից օկուպացված Մարշալի կղզիների վրա, որտեղ էլ ձերբակալվեց։ Զամպերինին տեղափոխվեց Ճապոնիայում գտնվող բանտային ճամբար։ Հետագայում նա դարձավ քրիստոնյա ավետարանական համայնքի անդամ։ Զամպերինիին են նվիրված երկու կենսագրական ֆիլմեր։

Վաղ կյանք
---------

Լուի Զամպերինին ծնվել է 1917 թվականի հունվարի 26-ին Օլեմանում, Նյու Յորքում։ Նրա ծնողներն էին՝ Էնտոնի Զամպերինին և Լուիզ Դոսսին, ովքեր Հյուսիսային Իտալիայի Վերոնա քաղաքից էին։ Նա ունեցել է Փիթ անունով մի մեծ եղբայր և երկու երիտասարդ քույր՝ Վիրջինիան և Սիլվիան։ Նա մեծացել է խիստ կաթոլիկ ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Տորրենս, Կալիֆոռնիա, 1919 թվականին, որտեղ Լուին սկսեց հաճախել Տորրենսի ավագ դպրոց։ Զամպերինին և նրա ընտանիքը չէին կարողանում խոսել անգլերեն, երբ տեղափոխվեցին Կալիֆոռնիա։ Այս հանգամանքի պատճառով Զամպերինին ծաղրանքի առարկա դարձավ ամերիկացի դասընկերների համար։ Երիտասարդ տարիքում Զամպերինին հետապնդվել և ոստիկանության կողմից բռնվել է գարեջուր գողանալու համար։ Զամպերինիի հայրը իրեն սովորեցնում էր, թե ինչպես պաշտպանի ինքն իրեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  TracesOfWar
3. 1 2  World Athletics Database
4. 1 2  Find A Grave — 1996.
5. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118636162 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Track and Field Statistics · World Athletics · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 11073415 · BNC: a12264593 · BNF: 16214123f · CONOR: 261176931 · GND: 118636162 · ISNI: 0000000081195700 · LCCN: n96074244 · LNB: 000221417 · NDL: 001228620 · NKC: ola2011669672 · NTA: 341543667 · SUDOC: 147794463 · VIAF: 40171687 · WorldCat VIAF: 40171687 |

 |

 |
4 ամենատարածված ընտանի շերամի որդերը` թրթուրային և թիթեռային վիճակներում
**Մետաքս,** մանրաթել, որը պատկանում է բնական և կենդանական ծագում ունեցող մանրաթելերի թվին։

Մետաքս մանրաթելը ունի բարձր հիդրոսկոպիկություն այն արագ կլանում է խոնավությունը և նույնքան արագ չորանում։ Բարձր ջերմաստիճանի դեպքում դառնում է կոշտ և փշրվում է։ Չի թույլատրվում եռացնել, քանի որ կորցնում է ամրությունը։ Ուլտրամանուշակագույն լույսի ճառագայթները վատ են ազդում նրա վրա։

**Բնական մետաքսը -** իրենից ներկայացնում է բարակ, երկար թելեր, որոնք ստացվում են շերամի թրթուրներից։

**Մետաքսի ստացումը**

Սկզբում թիթեռները ձու են դնում, որը հավաքում, չորացնում և պահում են նոռմալ ջերմաստիճանի տակ,իսկ ձմռանը սառեցնող հարմարանքներում, որտեղ ջերմաստիճանը 2-3 °C է։ Գարնանը մինչև թթենու բողբոջների առաջացումը այդ ձևերը տեղափոխում են մետաքս արտադրող տնտեսություններ, որտեղ իրականացվում են նրանց կենդանացումը, տեղադրելով ինկուբատորների մեջ, որտեղ ջերմաստիճանը հասցնում են 24 °C։ 15-17 օր հետո սկսվում է ձևի կենդանացումը և առաջանում են թրթուրներ։ Նրանք սկզբնական շրջանում կերակրվում են թթենու նուրբ բողբոջներով ապա տերևներով։ Օրական կերակրում են 9-10 անգամ, ընդ որում 2-3 անգամ՝ գիշերը։ Կերակրումը տևում է 32-35 օր, այդ ընթացքում թրթուրի մետաքս արտադրող գեղձերում կուտակվում է մետաքսի հիմնական նյութերը՝ ֆիբրոինը և սոսինձը։ Այնուհետև թրթուրը տեղադրում են հատուկ խոտի փնջի վրա, որտեղ նրանք անջատում են հեղուկ նյութ, որը օդի հետ կարծրանալով առաջացնում է մետաքս։ Միաժամանակ դուրս է գալիս 2 թելեր, որոնք միացված են սոսնձով։ Թրթուրը անջատելով մետաքսը փաթաթվում է այդ թելերին և առաջացնում բոժոժ։ 15-17 օր հետո բոժոժը դառնում է հարսնյակ, այնուհետև այն դառնում է թիթեռ։ Թիթեռի բոժոժից դուրս գալու դեպքում այն պիտանի չի դառնում օգտագործման համար, քանի որ թիթեռը արտադրում է թույն և փչացնում մանրաթելը։ Այդ իսկ պատճառով նախքան թիթեռ դառնալը բոժոժներին մշակում են տաք օդով (92-95°) ինչի արդյունքում նրանք ոչնչանում են։ Բոժոժներից ընտրում են միայն 5%ը հետագա սերնդի համար։

Բնական մետաքսը օգտագործվում է շրջազգեստների, գործվածքների և հատային իրերի ստացման համար։

Տես նաև
-------

* Մետաքսի ճանապարհ

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«մետաքս»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX533940 · BNF: 11941507q · GND: 4054289-0 · LCCN: sh85122543 · NKC: ph120662 |

 |
**Հիրոցու Րյուռոն** (ճապ.՝ 広津 柳浪, 15 հուլիսի 1861 - 15 հոկտեմբերի 1928 թ.) Ճապոնիայում Մեիջի ժամանակաշրջանում վիպասան էր։ Նրան է վերագրվում ճապոնական գրականության մեջ ողբերգական վեպի (ճապ.՝ 悲惨小説 *hisan shōsetsu*) ժանրի ստեղծումը։ Նրա իսկական անունը Հիրոցու Նաոտո էր։

Վաղ կյանք
---------

Րյուռոն ծնվել է Նագասակիում, Բուզենի նահանգում (ներկայիս Նագասակի պրեֆեկտուրա), «սամուրայ-» դասի ընտանիքում՝ ծագումով Կուրումե տիրույթից։ Նրա հայրը բժիշկ էր և սովորում էր Նագասակիում արևմտյան բժշկություն։ Նոր Մեիջի կառավարության օրոք նա դարձավ դիվանագետ և ներգրավվեց Ճապոնիայի և Կորեայի միջև ընթացող «Seikanron» հարցում։

Րյուռոն տեղափովեց Տոկիո 1874 թվականին գերմաներեն սովորելու համար, և այնուհետև ընդունվեց Տոկիոյի կայսերական համալսարան բժշկական նախապատրաստական դպրոցը, բայց հեռացավ 1877 թվականին չավարտելով այն։ Հաջորդ տարի, իր հոր ընկերոջ Գոդայ Տոմոացուի հրավերով նա տեղափոխվեց Օսակա և պաշտոն ստացավ որպես բյուրոկրատ Գյուղատնտեսության և առևտրի նախարարությունում 1881-ից մինչև 1885 թվականները։ Մոտավորապես այս ժամանակ նա կարդաց չինական գրականության դասական *Ճահճի օրինազանցները* և ճապոնական ֆանտաստիկ վեպը *Nansō Satomi Hakkenden* գրված Կյոկուտեի Բակինի կողմից։ Այս ստեղծագործությունները, զուգակցված հոր մահվան հետ, բեկումնային պահ ստեղծեցին նրա կյանքում, և նա որոշեց թողնել իր ապահով կարիերան կառավարությունում և շաուրնակել կյանքը որպես գրող։

Գրական կարիերա
--------------

1899 թվականին Րյուռոն հանդիպեց Օզակի Կոյոյին և միացավ նրա «Կեն'յուշա» գրական խմբին։ 1895 թվականին նա հրատարակեց երկու վեպ, որոնք նրան հնարավորություն տվեցին հասնել գրական ճանաչման՝ «Հեմեդեն» և «Կուրոտոկագե»։ Սրանք առաջինն էին ճապոնական գրականության նոր ժանրի՝ «ողբերգական վեպից», որը նա ստեղծել էր։ Ավելի վաղ գրված Էդո ժամանակաշրջանի *գեկասու* գրվածքի մեծ ազդեցության տակ նրա պատմվածքները սկսվեցին լցված լինել անհավանական իրադարձություններով, մելոդրամայով, ռոմանտիզմով և բավականին տարօրինակ բնութագրումներով։ Նրա սյուժեները բնորոշվում են գլխավոր հերոսի անխոնջ առաջընթացով մի շարք ողորմելի և թշվառ փորձառությունների միջոցով դեպի կործանում, որը թելադրված է անճկուն ճակատագրով։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքը՝ «Իմադո Շինջու» («Իմադոյում ինքնասպանություն»), հրատարակվել է 1896 թվականին։ Նրա ամենահայտնի գործերից է *«Ընկնող կամելիան»* (ճապ.՝ 落椿):

1908 թվականին Րյուռոն հրաժարվեց գրողի կյանքից և մահացավ սրտի կաթվածից 1928 թվականին։ Նրա հետմահու անունը Սոսոյն Շակու Իսաո Րյուռո Կոջի է։ Նրա գերեզմանը գտնվում է Տոկիոյի Յանակա գերեզմանատանը։ Գրող Հիրոցու Կազուոն նրա որդին է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  Saeki, Junko (1994), «Hirotsu Ryūrō» (ճապոներեն), *Asashi Nihon rekishi jinbutsu jiten (朝日日本歴史人物事典)*, Tokyo, Japan: Asahi Shimbun Company, ISBN 4023400521,
4. ↑  岩井寛『作家の臨終・墓碑事典』（東京堂出版、1997年）280頁

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշխատանքների էլեկտրոնային տեքստեր Աոզորա Բունկոյում (Ճապոնական կայք)
**Մաթիաս Մալզիո** (ռուս.՝ Мальзьё, Матиас ապրիլի 16, 1974(1974-04-16), Մոնպելիե), ֆրանսիացի ռեժիսոր, սցենարիստ և գրող, «*Dionysos*» ռոք խմբի մենակատար, Սեզար կինոմրցանակի, ինչպես նաև Բեռլինի կինոփառատոնի հավակնորդ։

Կենսագրություն
--------------

Դժբախտ պատահարից հետո Մաթիասը, որոշելով հետ կանգնել թենիսիստ դառնալու իր մտադրությունից, 1993 թվականին ստեղծեց «Dionysos» ռոք խումբը, որում հանդես էր գալիս որպես մենակատար և վերջինիս գլխավոր կոմպոզիտորն էր։ 1996 թվականին խումբը թողարկեց իր առաջին ձայնասկավառակը «Songs Happening» անվանումով։ 1999 թվականին թողարկվում է «Haiku» ձայնասկավառակը, իսկ 2005 թվականին՝ «Monsters In Love» ձայնասկավառակը։ Սկզբնական շրջանում խմբում հանդես էին գալիս Մաթիասի երեք դպրոցական ընկերները՝ Էրիկ Սերրա Տոսիոն, Մայքլ Պոնտոնը և Գիյոմ Գարիդելը։

Մաթիասը միայն երգեր չի հեղինակում։ Ամեն ինչ սկսվեց «38 Mini Westerns Avec Des Fantomes» պատմվածքների ժողովածուից (2002 թվական)։ Նրա առաջին վեպը՝ «*Maintenant Qu'il Fait Tout Le Temps Nuit Sur Toi*» անունով, հրատարակվել է 2005 թվականին։ Իսկ 2007 թվականին Մաթիասը գրել է «*La mécanique du coeur*» (ֆրանսերենից թարգմանաբար՝ «Սրտի մեխանիկա») վեպը, որը հետագայում դարձավ կոնցեպտուալ ձայնասկավառակ։ Մի քանի տարի անց Մաթիասը որոշել է էկրանավորել իր աշխատանքը՝ հրավիրելով նախագծի համառեժիսոր Ստեֆան Բեռլուին։ «Ջեքը և մեխանիկական սիրտը» մյուզիքլը թողարկվել է 2013 թվականին և առաջադրվել է Բեռլինի կինոփառատոնի «Բյուրեղյա արջ» մրցանակի, ինչպես նաև «Սեզար» մրցանակի՝ լավագույն անիմացիոն ֆիլմի համար։

2013 թվականին Մաթիասի մոտ ախտորոշվել է ապլաստիկ անեմիա, որից հետո նա ոսկրածուծ փոխպատվաստում է կատարել։ Հիվանդանոցում բուժում ստանալու ընթացքում Մալզիեն օրագիր է պահել, որը հետագայում հրատարակվել է «Journal d'un vampire en pajama» (Վամպիրի օրագիրը գիշերազգեստով, 2016 թվական) վերնագրով։

2020 թվականի մարտին Ֆրանսիայում տեղի է ունեցել Մաթիաս Մալզիեի «Ջրահարսը Փարիզում» նոր ռեժիսորական նախագծի պրեմիերան։ Ռոմանտիկ ֆանտաստիկայի գլխավոր դերերը բաժին հասան Մերիլին Լիմային և Նիկոլա Դյուվոշելին։

Անձոնական կյանք
---------------

2019 թվականից նա հարաբերությունների մեջ է ֆրանսիացի լուսանկարչուհի Դարիա Նելսոնի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. 1 2  NooSFere (ֆր.) — 1999.
3. 1 2  Babelio (ֆր.) — 2007.
4. ↑  Mathias Malzieu, Biography

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · Spotify · Յանդեքս երաժշտություն |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 14063278 · BNC: a10762498 · BNE: XX4891033 · BNF: 144724818 · GND: 1023243105 · ISNI: 0000000110225797 · LCCN: n2009068881 · NLG: 289884 · NTA: 308467892 · NUKAT: n2010034337 · PTBNP: 1455435 · SUDOC: 085265780 · VIAF: 22367449 · WorldCat VIAF: 22367449 |

 |

 |
**Բալթյան բլրաշար** (գերմ.՝ Baltischer Landrücken или *Nördlicher Landrücken*), մոտավորապես 200 կիլոմետր երկարությամբ ծովային լեռների շղթա։ Ունի 80-90 կմ լայնություն և գերակշռող բարձունքները 200-300 մետր են։ Այն սահմանակից է Բալթիկ ծովի հարավային ափին, Յուտլանդիայից մինչև Էստոնիա։

Աշխարհագրություն
----------------

329 մ բարձրություն ունեցող բլուրը կազմում է Արևելյան Եվրոպայի հարթավայրի արևմտյան մասը (Վեժիցա լեռ)։ Հյուսիսում այն ուղիղ անցնում է Ֆիննական ծոցով։ Արևելքում այն միանում է Բելոռուսի բլրաշարին. դեպի հարավ-արևելք աստիճանաբար գնում է դեպի Պոլեսիեի դաշտավայր։ Հյուսիսում տարածքը հարակից է Վիսլայի ավազանին։ Արևմուտքից բլրաշարը սահմանակից է Հյուսիս-Գերմանական հովտին։

Բալթյան բլրաշարը հատում է Օդրա, Վիստուլա, Նեման և Արևմտյան Դվինա գետերը։ Նեման գետը Բալթյան բլրաշարը հատելիս առաջացնում է սահանքներ։ Նրա հիմնական տարածքներն են արևմուտքից արևելք Անգել (կամ Անգլիա Գերմանիայում), Շվանզեն, Հյութենը, Դանիական Վալդը, Հոլտստանի Շվեյցարիան, Փոքր Շվեյցարիան, Պոմոր Օզոն լեռնաշղթան (Վեժիցա (329 մետր) լեռան հետ), Մազուր լճի շրջանը (Շեյսկի բլուրի հետ) և Ստորին Լիտվայի բլրաշարքը։

Տնտեսություն, տուրիզմ և լանդշաֆտ
--------------------------------

Աշբերգ քաղաք՝ Բալթյան բլրաշար
Ցածր ծովային լանդշաֆտը բավական բեղմնավոր է և նպաստում է բարձր արդյունավետություն գյուղատնտեսության համար։ Լճերի և ծովերի բլրաշարը հայտնի հանգստյան վայրեր են։ Որոշ տարածքներ հիմնականում անտառապատված են (Շորֆյան անտառ, Տուխոլյան բորի, Ռոմինտեկյան անտառ)։ Բնորոշ են շերտավոր և խառը անտառները։

Բալթյան բլրաշարին հարավից շրջապատում են ավազոտ ավազանները, իսկ հյուսիսում՝ դաշտային հարթությունները։

Տե՛ս նաև
--------

* Արևելյան Եվրոպայի հարթավայրեր

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  *Dickinson, Robert E.* Germany: A regional and economic geography. — 2-е изд. — 1964.

Գրականություն
-------------

* Балтийская гряда // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

Категория:Возвышенности Польши
Категория:Рельеф Европы
Категория:Возвышенности Литвы
**Էդուարդ Ավագ** (անգլ.՝ Edward the Elder, հունիս 874, Վանտեջ, Մերսիա - հուլիսի 17, 924, Ֆամդոն, Չեշիր, Մերսիա), Անգլիայի արքա 899 կամ 901 - 924 թվականներ։ Դարձել է թագավոր իր հոր՝ Ալֆրեդ Մեծի մահից հետո 899 թվականին։ Նրա նստավայրն էր Վինչեսթերը, Վեսեքսի նախկին մայրաքաղաքը։ Նա նվաճեց արևելյան հողերը և Արևելյան Անգլիան դաներից 917 թվականին և դարձավ Մերսիայի կառավարիչը 918 թվականին։

Նրան շնորհվել է «*Anglorum Saxonum rex*»-ի կամ «Անգլո-սաքսերի արքա» տիտղոսը։ Նա այս տիտղոսով երկրորդ արքան էր, քանի որ տիտղոսը ստեղծել էր Ալֆրեդը Edward's coinage reads "EADVVEARD REX.": Ժամանակագիրները գրում են, որ ամբողջ Անգլիան համարում էր Էդվարդին լորդ 920 թվականին։ Բայց այն փաստը, որ Յորքը շարունակում էր արտադրել իր սեփական մետաղադրամը, խոսում էր այն մասին, որ Էդուարդը չէր հանդիսանում հեղինակություն վիկինգներին ենթակա Նորթումբրիայում։ Էդուարդի «ավագ» մականունը առաջին անգամ օգտագործվել էր Վուլֆստանի *Սրբ. Ադելվոլդի կյանքը* (մոտ 996) գրքում, որպեսզի նրան տարբերի ավելի ուշ կառավարած Էդվարդ Տառապյալից։

Վաղ կյանք
---------

Էդուարդը Ալֆրեդ Մեծի և Մերսիացի թագուհի Իլսվիթի ավագ որդին է։ Էդուարդի ծննդյան ստույգ տարեթիվը անհայտ է։ Նրա ծնողները ամուսնացել են 868 թվականին և նրա ավագ քույր Էթելֆլեդը ծնվել է քիչ անց, քանի որ նա ինքը ամուսնացել է 883 թվականին։ Էդուարդը հնարավոր է ծնվել է շատ ավելի ուշ, մոտ 874 թվականից 877 թվականներին Պատմաբան Պետրոս Լանգտոֆտը (մահացել է մոտ 1308 թվականին և գրել է Էդուարդի մասին մի քանի դար հետո) անվանել է նրան «շատ ուժեղ, գեղեցիկ և չափազանց խելացի»։

Ըստ *Ալֆրեդ թագավորի կյանքի* վերաբերյալ հաշվետվությունների Էդուարդը կրթվել է պալատում իր ամենակրտսեր քրոջ հետ։ Նրա երկրորդ քույրը փոքր տարիքից անցել է հոգևոր կյանքին (ըստ միջնադարյան ավանդույթի ճանաչված ընտանիքից առնվազն մեկ հոգի նվիրվում էր եկեղեցուն) և ավելի ուշ ծառայեց Շեֆսբերիում։ Նրա փոքր եղբայր Ադելվարդը ուսուցանել է արքունական դպրոցում, որտեղ ուսումնասիրել է լատիներեն, ինչը ենթադրում էր, որ նա պետք է ապրի կրոնական կյանքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #123249767 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  *Lundy D. R.* The Peerage
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Kindred Britain
4. 1 2  Simon Keynes; Higham (2001), p. 57.
5. ↑  Higham (2001), p. 67
6. ↑  Higham (2001), p. 206
7. ↑  Higham (2001), pp. 73, 206.
8. ↑  Dictionary of National Biography; Yorke.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 123249767 · ISNI: 0000000024581162 · LCCN: n00041942 · NTA: 23477861X · VIAF: 27974144 · WorldCat VIAF: 27974144 |

 |
Մոռացության կորի գրաֆիկական ներկայացումը
**Մոռացության կորը** կամ Էբինհաուզի **կորը** ստացվել է գերմանացի հոգեբան Հերման Էբինհաուզի մարդու հիշողության փորձարարական ուսումնասիրությունների հետևանքով 1885 թ.։

Էբինհաուզը տարված էր "մաքուր" հիշողության ուսումնասիրմամբ ֊ հիշողություն որի ընթացքում մտածողության ոչ մի գործընթացներ չեն ազդում։ Դրա համար նրանց առաջարկվել էր սերտելու մեթոդը, որի ընթացքում անգիր էր արվում անիմաստ վանկեր, որոնք բաղկացած էին երկու բաղաձայններից և մեկ ձայնավորից նրանց արանքում, այդ վանկերը ոչ մի իմաստ չէին կրում իրենց մեջ (օրինակ, *տաբ*, *բագ*, *րիկ* և այլն)։

Փորձերի արդյունքում պարզվել է, որ նման բառերի շարքը առաջին անգամ անթերի կրկնությունից հետո տվյալ վանկերը շատ արագ մոռացվում էին։ Արդեն իսկ առաջին ժամվա ընթացքում մոռացվում է ստացված ամբողջ տեղեկատվության մինչև 60 % -ը, անգիր անելուց 10 ժամ հետո հիշողության մեջ մնում է ընդամենը սովորածի 35%-ը։ Հետագայում մոռացման գործընթացը դանդաղ է ընթանում և վեց օրից հիշողության մեջ մնում է սկզբում սովորած վանկերի շուրջ 20% -ը, նույնքան մնում է նաև մեկ ամիս անց.

Եզրակացություններ, որոնք կարելի է անել տվյալ կորի հիման վրա այն է, որ արդյունավետ հիշելու համար անհրաժեշտ է սերտել անգիր արած նյութը.

Հոգեբանները խորհուրդ են տալիս[*աղբյուրը չի նշված 1048 օր*] մի քանի անգամ կրկնել. Ռացիոնալ կրկնության ռեժիմը։

**Եթե կա երկու օր**

առաջին կրկնությունը անմիջապես կարդալուց հետո;
երկրորդ կրկնություն - 20 րոպե հետո առաջին կրկնությունից;
երրորդ կրկնություն - 8 ժամ հետո երկրորդից;
չորրորդ կրկնություն - 24 ժամ հետո երրորդից.
**Եթե պետք է հիշել երկար ժամանակով**

առաջին կրկնությունը անմիջապես կարդալուց հետո;
երկրորդ կրկնություն - 20-30 րոպե հետո առաջին կրկնությունից;
երրորդ կրկնություն - 1 օր հետո երկրորդից;
չորրորդ կրկնություն - 2-3 շաբաթ հետո երրորդից;
հինգերորդ կրկնություն - 2-3 ամիս հետո չորրորդ կրկնությունից
Գիտակցված հիշելը 9 անգամ ավելի արագ է մեխանիկական հիշելուց (իր փորձերում Էբինհաուզը անգիր էր անում Բայրոնի "Դոն֊Ժուան" տեքստը և հավասար ծավալով անիմաստ վանկերի ցուցակ).

Էբինհաուզին է նաև պատկանում *Եզրի էֆֆեկտի* բացումը ֊ երևույթ, որը ցույց է տալիս, որ նյութը ավելի լավ հիշվում է սկզբում և վերջում։

Տես նաև
-------

* Հիշողություն
* Աշխատանքային հիշողություն
* Եզրի Եֆֆեկտ
* Ինտերվալային կրկնություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Л.А. Карпенко, М.Г. Ярошевский.* Эббингауз // История психологии в лицах. Персоналии / Под общ. ред. А.В. Петровского. - М.: ПЕР СЭ, 2005. - Т. 6. - 784 с. - (Психологический лексикон. Энциклопедический словарь в шести томах). - 3000 экз.
**Գևորգ Մահուբի** (իսկականը՝ Գևորգ Մանուկի Մանուկյան, 1857, Երնջատափ, Էջմիածնի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1935, Երնջատափ, Ապարանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ աշուղ, աշուղական նոր դպրոցի վերջին ներկայացուցիչը։

Կենսագրություն
--------------

Աշակերտել է աշուղ Մահջուբին, որից ստացել է Մահուբի (արաբերեն՝ ուշիմ) աշուղական անունը։ Շրջել է հիմնականում հայրենի գավառում, նաև՝ Արևմտյան Հայաստանում։ Երգերը կատարել է ինքնաշեն ջութակի նվագակցությամբ։ Ստեղծագործել է աշուղական գրեթե բոլոր ժանրերով։ Երգերի մի մասը չի պահպանվել։ Մահուբի գործերն առաջին անգամ լույս են տեսել 1912 թվականին, Թիֆլիսում, «Մահուբի Գևորգի գլխի անցքերը և խրատական երգերը» (կազմ.՝ Ե. Խաչատրյան) խորագրով։ Աշուղի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ, 1957 թվականին հրատարակվել է առավել համահավաք և ճշգրտված «Ջութակ» (կազմ.1 Ա. Սահակյան) ժողովածուն։ Մահուբի երգերի հիմնական թեման մարդն է, ընկերասիրությունը, ժողովուրդների բարեկամությունը, հայրենիքը։ Նա փառաբանում է արդար վաստակով ապրող աշխատավորին, դատապարտում «գոռոզ տգետներին», պորտաբույծներին, ուրացողներին։ ճանաչված են Մահուբի «Անցավոր աշխարհ», «Գործ չունիս», «Հայրենիք», «Աշխարհս երազ է», «Բախտ» և այլ երգեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 7. — էջ 188.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 188)։*  |
**Էսրա Օզաթայ** (թուրքերեն՝ Esra Özatay), թուրք զինվորական և ռազմական օդաչու։

2014 թվականին նրան շնորհվել է «Թուրքական աստղ» շքանշան՝ զբաղեցնելով թուրքական ռազմական ավիացիայի 134-րդ էսկադրիլիայի հրամանատարի պաշտոնը։ 2016 թվականին նշանակվել է թուրքական ռազմաօդայի ուժերի ավիացիոն զորաբազաներից մեկի հրամանատարի պաշտոնում։ Նա համարվում է առաջին թրքուհին, ով զբաղեցրել է ռազմաավիացիոն զորաբազայի հրամանատարի պաշտոնը։

Կենսագրություն
--------------

Էսրա Օզաթայը ծնվել է 1976 թվականին Գերմանիայում։ 1993 թվականին ավարտել է Քադըքյոյի աղջիկների միջնակարգ դպրոցը։ 1998 թվականին ավարտել է Թուրքիայի զինված ուժերի ռազմաավիացիոն ակադեմիան։ 1998-2000 թվականներին մասնագիտացել է Ana Jet Üs տեսակի ռազմական կործանիչների ոլորտում, իսկ արդեն 2003 թվականին տեղափոխվել է «Կոնիա 3» ավիաբազա, որտեղ նշանակվել է F-5 կործանիչի հրամանատար։ 2010 թվականին դասախոսություններ է կարդացել ռազմաավիացիոն ակադեմիայում, իսկ 2014 թվականին նրան շնորհվել է «Թուրքական աստղ» շքանշան՝ զբաղեցնելով թուրքական ռազմական ավիացիայի 134-րդ էսկադրիլիայի հրամանատարի պաշտոնը։ 2016 թվականին նշանակվել է ավիաբազայի հրամանատար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  արխիվացված
2. 1 2  արխիվացված
3. ↑  արխիվացված
**Հովնան Մշեցի** (ծնված և մահացած թթ. անհայտ են), XVIII դարի երկրորդ կեսի հայ ազատագրական շարժման գործիչ։

Եղել է Մշո Ս. Կարապետ վանքի վանահայր։ 1760֊ական թթ. սկզբին նամակագրական կապ է հաստատել Հովսեփ Էմինի հետ, հավանություն տվել Հայաստանի ազատագրության նրա ծրագրին։ Ստանալով վրացական զորքի հարձակման և Ռուսաստանի ռազմական աջակցության մասին Հովսեփ Էմինի հավաստիացումները՝ Հովնան Մշեցին ձեռնամուխ է եղել Արևմտյան Հայաստանում Թուրքիայի դեմ ապստամբության կազմակերպման։ Տեղեկացրել և գալիք ապստամբությանը նախապատրաստել է նաև Կ. Պոլսի, Զմյուռնիայի, Կեսարիայի, Թոխաթի, Դիարբեքիրի և հայաբնակ մյուս վայրերի հայ գործիչներին, ինչպես նաև եզդիներին ու ասորիներին։ Հովսեփ Էմինին հղված մի նամակում Հովնան Մշեցին հավաստիացնում է, որ Արևմտյան Հայաստանն ի վիճակի է ոտքի հանել 40 հազար զինված մարդ։ 1764 թվականի մարտին վրաց թագավոր Հերակլ II խրախուսական և խոստումնալից նամակ է հղել Հովնան Մշեցուն, սակայն նամակատարը (մահտեսի Գրիգորը) բռնվել է, նամակը ընկել է Երևանի խանի ձեռքը։ Սիմեոն Ա Երևանցի կաթողիկոսը հարկադրված Հերակլ II հորդորել է դադարեցնել գործակցությունը Հովնան Մշեցու հետ։ 1764 թվականի վերջին, երբ վերացավ Վրաստանի վրա Թուրքիայի հարձակման վտանգը, Հերակլ II խզեց կապը Հովնան Մշեցու հետ։ Հովնան Մշեցին ստիպված դադարեցրեց ապստամբության նախապատրաստությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 6. — էջ 577.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 577)։*  |
**Ֆերդինանդ Հովսեփի Մանուկյան** (Գյումրեցի) (ապրիլի 20, 1941(1941-04-20), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 18, 2022(2022-04-18)), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1988)։ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ (2015)։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

Նկարչուհի Զարուհի Մանուկյանի հայրն է։

Կենսագրություն
--------------

1960 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1967 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1968-1972 թվականներին եղել է Գյումրու գլխավոր նկարիչը։

Աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Աշխատում է հիմնականում մոնումենտալ և հաստոցային գեղանկարչության բնագավառում։ Մանուկյանի ֆլորենտական տեխնիկայով արված խճանկարներին և որմնանկարներին բնորոշ են ազգային նկարագրի վավերական, մարդկանց և առարկայական աշխարհի վերացարկված կերպարավորումները։ Ստեղծել է երկրաշարժի զոհերին նվիրված «Երկրաշարժ և վերածնունդ» խճանկարի նախանկարը (1997), ջրաներկ նկարաշարեր (2000-2004)։  

Գործերից են՝

* «Մուտք Գյումրի», որմնանկար, 1970
* «Գյումրեցիներ», խճանկար, Գյումրի, 1970
* «Սասունցիների պարը», խճանկար, Գյումրի, 1973-1975

Հաստոցային գործեր՝

* «Նատյուրմորտ»
* «Մեկ ամիս գյուղում»
* «Կնոջ իրան»
* «Տիեզերք», 1980-1990

Անհատական ցուցահանդեսներ
------------------------

* Երևան, 1994, 2002, 2012
* Գյումրի, 1995
* Փարիզ, 1999
* Փասադենա, 2001
* Հաագա, 2004

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆ. Հ. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՆԿԱՐՉԻ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
2. ↑  Բացվեց Մկրտիչ Սեդրակյանի «Դիմանկարներ» խորագրով ցուցահանդեսը
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
4. ↑  Նկարիչ. Կնոջ առաջ բոլորը պետք է ծնկի գան
**Թաթուլ Վանանդեցի** (ծն.թ. անհայտ – 1054), իշխան, զորավար։ Ենթադրվում է որ եղել է Կարսի թագավոր Գագիկ Աբասյանի (1029 – 1065) սպարապետը։ Նրա կյանքի և գործունեության մասին գրեթե ոչ մի տեղեկություն չի պահպանվել։

1054-ին Տուղրիլ սուլթանի գլխավորությամբ Հայաստանն ասպատակող սելջուկներին Վանանդում հերոսական դիմադրություն է ցույց է տրվել Գագիկի և Թաթուլի ղեկավարությամբ. ճակատամարտը տեղի է ունեցել Վանանդ գավառի սահմանագլխին։ Կռվում աչքի ընկած Թաթուլը վիրավորել է Արսուբան ամիրայի որդուն և գերվել։ Տուղրիլը նրան ասել է՝ «․․․ եթե դա (Արսուբան ամիրայի որդին) ապրի, քեզ կազատեմ, բայց եթե մեռնի, կհրամայեմ, որ քեզ դրան մատաղ անեն»։ Թաթուլը պատասխանել է՝ «…եթե իմ զարկածն է, չի ապրի, իսկ թե ուրիշինն է, այդ չգիտեմ»։ Վիրավորի մահից հետո Սուլթանը հրամայեց սպանել Թաթուլին, իսկ նրա աջ բազուկը կտելով՝ ուղարկեց Արսուբանին, որպես մխիթարություն, թե քո որդին վատ բազկից չի մեռել։ Թաթուլի այս պատասխանը դարձել է սեփական ուժերի նկատմամբ ունեցած վստահությունն ընդգծող թևավոր արտահայտություն։

2022 թվականի հոկտեմբերին լույս է տեսել Արտյոմ Առուստամյանի «Թաթուլ Վանանդեցի» պատմավեպը, որի առանցքում վերոգրյալ իրադարձություններն են։ Վեպն առհասարակ պատմում է Կարսի ինքնապաշտպանական կռվի մասին` ընդդեմ սելջուկյան թյուրքերի,ի թիվս այլոց, անդրադարձ է կատարվում նաև Արծնի 1049 թ. (1048 թ.) պաշարմանը, որն ավարտվել էր շուրջ 150 հազար բնակիչների կոտորածով և քաղաքի հրդեհմամբ, ավելին, XII դարի արաբ մատենագիր Իբն ալ-Ասիրը վկայում է, որ սելջուկները քաղաքից դուրս են բերել այնքան մեծ քանակությամբ ավար, որը «տարել են 10 հազար սայլի վրա»։

Սպարապետ Թաթուլի հերոսական սխրանքը Հայաստանի սելջուկյան արշավանքի ժամանակ (Julian Zasso (1833-1889))

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 4. — էջ 120.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 120)։*  |
**Հուսեյն Մոհամադ Էրշադ** (բենգալերեն՝ হুসেইন মুহাম্মদ এরশাদ, փետրվարի 1, 1930(1930-02-01), Dinhata, Cooch Behar, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - հուլիսի 14, 2019(2019-07-14)[…], Դաքքա, Բանգլադեշ), Պակիստանի, ապա Բանգլադեշի քաղաքական և ռազմական գործիչ, գեներալ։ Դիկտատոր, որը Բանգլադեշի նախագահի պաշտոնը զբաղեցնում էր 1983-1990 թվականներին։

Կենսագրություն
--------------

Հնդկաստանի բաժանման ժամանակ նրա հայրը Արևմտյան Բենգալիաից տեղափոխվել է Արևելյան Պակիստան։ Ավարտել է Դաքքայի համալսարանը։ 1952 թվականից ծառայել է Պակիստանի բանակի շարքերում, 1971 թվականից տեղափոխվել է նորաստեղծ Բանգլադեշի բանակ։ Բարձրագույն զինվորական կրթությունը ստացել է Հնդկաստանում՝ Բանգլադեշի անկախության պայքարից հետո։ 1973 թվականին ստացել է գնդապետի կոչում, 1975 թվականին՝ գեներալ մայոր, գլխավոր շտաբի պետ՝ (1978 թվականի դեկտեմբերի-1986 թվականի օգոստոսի 31), 1983 թվականին կատարել է ռազմական հեղաշրջում, որից հետո յոթ տարի զբաղեցրել է երկրի նախագահի պաշտոնը՝ չնայած քաղաքական ընդդիմության ակտիվ հակազդեցությանը։

1990-ականներին գլխավորել է Ջատյա կուսակցությունը, չորս անգամ ընտրվել է խորհրդարանում՝ որպես պատգամավոր, կուսակցության համար հասել է կառավարությունում կրտսեր գործընկերոջ կարգավիճակի՝ Ավամի Լիգի (1996-2001)։

Մշտապես դատական հետապնդումների է ենթարկվել նախագահի պաշտոնում գտնվելու ընթացքում օրենքի խախտման համար։

Ընտանիք
-------

Կինը՝ Ռուշան Էրշադը, Բանգլադեշի Ազգային ժողովում պաշտոնական ընդդիմության առաջնորդն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. 1 2
4. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հուսեյն Էրշադը Բանգլապեդիայում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 11939023X · GTAA: 97469 · ISNI: 0000000078609407 · LCCN: n84217010 · VIAF: 72202995 · WorldCat VIAF: 72202995 |

 |
**Մարգարետ Նորվեգացի** (անգլ.՝ Margaret, Maid of Norway, ապրիլի 9, 1283, Տյոնսբերգ, Նորվեգիա - սեպտեմբերի 26, 1290, Օրկնեյան կղզիներ, Շոտլանդիա), Շոտլանդիայի թագուհի 1286 թվականի մարտի 19-ից։ Նրա հայրը եղել է Նորվեգիայի թագավոր Էրիկ II-ը։ Մայրը, ով մահացել է ծննդաբերության ժամանակ, եղել է Շոտլանդիայի թագավոր Ալեքսանդր III-ի դուստր Մարգարետը։

Կենսագրություն
--------------

Մարգարետը հանդիսացել է նորվեգական թագավոր Էրիկ II-ի դուստրն ու շոտլանդական թագավոր Ալեքսանդր III-ի թոռնուհին։ 1286 թվականին Ալեքսանդր III հանկարծակի զոհվում է, երբ իր ձին գիշերով նետել է նրան ժայռերի վրա։ Նրա երեք երեխաները մահացել են դեռևս նրա կենդանության ժամանակ, այդ իսկ պատճառով թագավորի մահից հետո նրա ուղիղ ժառանգորդներ չէին մնացել։ Շոտլանդիայի ապագա թագավոր Ռոբերտ I) պապ Ռոբերտ Բրյուսը և Շոտլանդիայի թագավոր Յոհան Բալիոլը անմիջապես հայտարարեցին գահի նկատմամբ իրենց հավակնությունների մասին, իսկ երիտասարդ այրի Ալեքսանդրան հայտնեց այն մասին, որ հղի է օրինական ժառանգորդով։ Սակայն, թե ինչպես ավարտվեց նրա հղիությունը, անհայտ է, և այդ իսկ պատճառով թագուհի է կարգվում անչափահաս Մարգարետը։ Ենթադրվում էր, որ ի սկզբանե, հաշվի առնելով նրա փոքր տարիքը նա պետք է կառավարի շոտլանդական ռեգենատի միջոցով։ Անգլիական թագավոր Էդուարդ I-ը, ստանալով Շոտլանդիայի բազմաթիվ բարոնների աջակցությունը, կազմակերպեց իր որդու և Մարգարետի ամուսնությունը, ինչը հաստատվեց Բրիգամի պայմանագրով։

1290 թվականին Մարի 6-րդ կոմս Դոնալդ I-ը ուղարկվեց Նորվեգիա, որպեսզի ուղեկցի Մարգարետ Նորվեգացուն դեպի Շոտլանդիա։ Սակայն Դոնալդ Մարը Էդինբուրգ ժամանեց առանց Մարգարետի, քանի որ 7 ամյա Մարգարետը չէր կարողացել դիմանալ ծովային դժվարի ճանապարհորդությանը, հիվանդացել էր և մահացել նավի վրա Օրկնեյան կղզիների մոտակայքում։ Նրա մարմինը ուղարկվել է հայրենիք և թաղվել Նորվեգիայում։

Անչափահաս գահաժառանգի մահը Շոտլանդիայում առաջացրեց գահի համար վեճ մի քանի հավակնորդների միջև, իսկ այնուհետև նաև պատճառ դարձավ անգլո-շոտլանդական պատերազմի, քանի որ վեճին խառնվել էր Անգլիայի թագավոր Էդուարդ I-ինը։

Ավելի ուշ Մարգարետի փոխարեն հանդես է եկել Նորվեգիայում հայտնված ինքնակոչ Մարգարետը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage

Արտաքին հղումներ
----------------

* QUEEN MARGARET, MAID OF NORWAY.(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography (1st suppl.) · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1203929080 · VIAF: 26158066346108430499 · WorldCat VIAF: 26158066346108430499 |

 |