**Յակոբ Ավգուստ Ռիս** (անգլ.՝ Jacob August Riis, մայիսի 3, 1849(1849-05-03)[…], Ռիբե, Դանիա - մայիսի 26, 1914(1914-05-26)[…], Barre, Վուստեր շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), դանիա-ամերիկացի լուսանկարիչ, վավերագրական լուսանկարչության հիմնադիրներից։ Հայտնի է որպես սոցիալական անհավասարության դեմ պայքարող, որն իր աշխատանքներում փորձում է ցուցադրել Նյու Յորքի «նիզերի» կյանքը։ Ռիսը համարվում է նաև լուսանկարչության պիոներներից, քանի որ նա առաջին ֆոտոլրագրողն էր, որը սկսել է օգտագործել լուսավորությունը։

Կենսագրություն
--------------

### Մանկություն և պատանեկություն

Յակոբ Ռիսը ծնվել է 1849 թվականի մայիսի 3-ին Դանիայի Ռիբե քաղաքում։ Նա ընտանիքի տասնհինգ երեխաներից երրորդն էր։ Հայրը՝ Նիլս Ռիսը, դպրոցում ուսուցիչ էր և տեղի թերթի լրագիր, իսկ մայրը՝ Կարոլինա Ռիսը՝ տնային տնտեսուհի։ 12 տարեկանում Յակոբը զարմացրել է բոլորին՝ Սուրբ ծնունդին նվիրաբերելով իր ամբողջ գումարը մի աղքատ ընտանիքի։ 16 տարեկանում նա տեղափոխվել է Կոպենհագեն՝ ցանկանալով ատաղձագործի աշխատանք գտնել։

1870 թվականին՝ 21 տարեկան հասակում, Ռիսը գնացել է Միացյալ Նահանգներ՝ հույս ունենալով աշխատանք գտնել։ Նա Ամերիկա է ժամանել սոցիալական վերակառուցման ժամանակ, երբ մեծ թվով միգրանտներ և ներգաղթյալներ լրացնում էին քաղաքները՝ բնակչության թիվը հասցնելով 700 %֊ի։ Նոր տեղում Ռիսը սկսել է օրվա հաց վաստակել միանգամյա աշխատանքով։

### Լրագրողի կարիերայի սկիզբ

Մուլբերի՝ փողոցում քնած երեխաները, 1890 թվական
1873 թվականին նա աշխատանքի է անցել որպես ոստիկանության թղթակից *New York Evening Sun*-ում։ 1874 թվականին տեղափոխվել է *Brooklyn News*, իսկ 1877 թվականին՝ *New York Tribune*։ Աշխատանքի ժամանակ Ռիսը պարբերաբար տեսել է աղքատների կյանքը և սոցիալական անարդարությունը։ Իր աշխատանքի միջոցով նա փորձել է ուշադրություն գրավել այդ փաստերի վրա։ Նա նաև սկսել է օգտագործել լուսավորություն մութ լուսանկարներ անելու համար։

1889 թվականին «Scribner's Magazine»-ը հրապարակել Է Յակոբ Ռիսի էսսեն՝ նվիրված քաղաքի կյանքին։ Ավելի ուշ այս էսսեն տարածվել է և հրատարակվել որպես մեծ աշխատանք, որը կոչվել է «Ինչպես են ապրում մյուսները» (անգլ.՝ How the Other Half Lives)։ Այդ աշխատանքի շնորհիվ Թեոդոր Ռուզվելտը՝ այն ժամանակ ոստիկանության հատուկ լիազորը, որոշում է կայացրել փակել անօթևանների համար նախատեսված ոստիկանական ապաստարանները, որոնք հայտնի են աղքատներին իրենց դաժան վերաբերմունքով։ Ռուզվելտն այնքան ապշած է եղել Ռիսի աշխատանքից, որ նրան անվանել է «Լավագույն ամերիկացին, ում ես ճանաչում եմ»։ Ռուզվելտը նաև ներմուծել է «կեղտի ցաքուցրողներ» հասկացությունը (ջանասեր, ջանադիր մերկացնող), որը հետագայում կոչվել է Ռիսա։

### Հետագա կենսագրություն

25 տարեկան հասակում Ռիսն ամուսնացել է Էլիզաբեթ Գորցի հետ, ում հետ ծանոթ է եղել դեռ մանկուց։ Էլիզաբեթը 25 տարի շարունակ աջակցել է ամուսնուն և օգնել նրան աղքատների վիճակի բարելավման համար պայքարում։ Այս ժամանակահատվածում Ռիսը թողարկել է սոցիալական խնդիրներին նվիրված ևս քսան աշխատանք, ինչպես նաև սեփական ինքնակենսագրությունը։ 1905 թվականին Էլիզաբեթը մահացել է։

1907 թվականին Ռիսն ամուսնացել է Մերի Ֆիլիպսի հետ։

1914 թվականի մայիսի 26-ին Յակոբ Ավգուստ Ռիսը մահացել է Մասաչուսեթսի իր ֆերմայում։ Նրա մահից հետո Մերի Ֆիլիպսը շարունակել է զբաղվել ֆերմայով, աշխատել Ուոլ Սթրիթում և դասավանդել համալսարանում։ Նա մահացել է 1967 թվականին։

Քննադատություն
--------------

Որոշ ժամանակակից քննադատներ կարծում են, որ Ռիսը, թեև պայքարում էր սոցիալական արդարության համար, նախապաշարմունք է ունեցել կանանց, ինչպես նաև ռասայական և էթնիկ խմբերի նկատմամբ։

Ավազակային գիշերակաց, 1888 թվական

Աշխատանքներ
-----------

* *How the Other Half Lives* (1891)
* *The Children of the Poor* (1892, նոր հրատարակություն, 1902)
* *Out of Mulberry street* (1896), a collection of fiction
* *A Ten Years' War* (1900)
* *The Making of an American* (1901, նոր հրատարակություն, 1913), նրա ինքնակենսագրությունը
* *The Battle with the Slum* (1902)
* *Children of the Tenements* (1902)
* *The Peril and the Preservation of the Home* (1903)
* *Theodore Roosevelt, the Citizen* (1904)
* *The Old Town* (его место рождения) (1909)
* *Hero Tales of the Far North* (1910)

The Plan (1912)

* *Neighbors․ Life Stories of the Other Half* (1914)

Հիշողություններ
---------------

* Ռոքեվեյի (Քուինս, Նյու Յորք) շրջանում գտնվում է Յակոբ Ռիսի այգի (անգլ.՝ Jacob Riis Park)։
* Ռիչմոնդ Հիլում (Քուինս, Նյու Յորք) գտնվում է Jacob Riis Triangle-ը։
* Նյու Յորքում գտնվում է Յակոբ Ռիսի անվան դպրոց (անգլ.՝ PS 126M The Jacob August Riis School)։
* Լոնգ Այլենդում (Քուինս, Նյու Յորք) գործում է Յակոբ Ռիսի անվան սոցիալական օգնության կենտրոն (անգլ.՝ Jacob Riis Settlement House)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Kunstindeks Danmark (դան.)
3. 1 2  Encyclopædia Britannica
4. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
5. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
6. 1 2 3 4 5  *Джеймс Девидсон и Марк Литл*. Зеркало с памятью (անգլ.՝ The Mirror with a Memory). — 2000.
7. 1 2 3  *Лин Бирштейн*. Мировая фотография: Журнал Английского клуба коллекционеров фотографии Արխիվացված 2008-05-15 Wayback Machine.
8. 1 2  www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAriis.htm Արխիվացված 2008-03-10 Wayback Machine.
9. ↑  *Франческо Питаро* Путеводитель по работам Якоба Рииса Արխիվացված 2006-10-15 Wayback Machine. — 1985. (PDF)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուսանկարչության պատմություն։ Տեսախցիկով սոցիալական իդեալիստ՝ Յակոբ Ա․ Ռիս Արխիվացված 2016-12-20 Wayback Machine(ռուս.)
* «How the Other Half Lives» էսսեների ամբողջական տարբերակը»(անգլ.)
* Ռիսի աշխատանքները Masters of Photography կայքում(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յակոբ Ռիս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ · RKDartists · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90193005 · BNF: 123379582 · CiNii: DA03791999 · CONOR: 30996835 · GND: 11931889X · ISNI: 0000000109040023 · LCCN: n80038476 · NDL: 001292399 · NKC: osd2012695804 · NLA: 36332147 · NLG: 125022 · NTA: 071089012 · NUKAT: n2002093821 · LIBRIS: 303234 · SUDOC: 067232469 · VIAF: 56682145 · ULAN: 500063987 · WorldCat VIAF: 56682145 |

 |

 |