**Ռաբաուլ** (անգլ.՝ Rabaul), նավահանգիստ Պապուա Նոր Գվինեա պետության կազմում գտնվող Նոր Բրիտանիա կղզու հյուսիսարևելյան ափին։ Արևելյան Նոր Բրիտանիա պրովինցիայի նախկին մայրաքաղաքն է։ 1994 թվականին քաղաքն ավերվել է մոտակա Տավուրվուր հրաբխի ժայթքման ժամանակ օդ նետված հրաբխային մոխիրից։ Ժայթքումից հետո նահանգի մայրաքաղաքը տեղափոխվել է Կոկոպո քաղաք։

Պատմություն
-----------

### Գաղութային շրջան և Առաջին համաշխարհային պատերազմ

Քաղաքը հիմնադրվել է գերմանացի գաղութարարների կողմից 1878 թվականին և եղել է Գերմանական Նոր Գվինեայի մի մասը։ 1884-1910 թվականներին կոչվել է **Սիմփսոնհաֆեն։**

1910 թվականին գերմանական գաղութային իշխանություններն իրենց գրասենյակները, դատարանը, հիվանդանոցը և մաքսատները տեղափոխել են այն ժամանակվա մայրաքաղաք Հերբերտսհյոեից (այժմ՝ Կոկոպո) Սիմփսոնհաֆեն։ Նոր կարգավիճակը նպաստել է քաղաքի աճին։ Նույն թվականին Սիմփսոնհաֆենը վերանվանվել է Ռաբաուլ, որը տեղի ցեղի լեզվով նշանակում էր «մանգրներ» (քաղաքը մասամբ կառուցված էր ցամաքած մանգրային ճահճի վրա)։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումից հետո գերմանական փոքր կայազորը ջախջախվել է ավստրալիական ուժերի կողմից։ 1920 թվականին Ազգերի լիգայի մանդատով օկուպացված տարածքները ենթարկվել Ավստրալիային։ Ռաբաուլը դարձել է Նոր Գվինեայի ավստրալիական տարածքի մայրաքաղաքը։

### Հրաբխի ժայթքում 1937 թվականին

1937 թվականին Ռաբաուլն ավերվել է Տավուրվուր և Վուլկան հրաբուխների ժայթքումից։ Ժայթքման զոհ է դարձել 507 մարդ, քաղաքը զգալի վնաս է կրել։ Ժայթքումից հետո Ավստրալիայի իշխանությունները որոշել են տարածքի մայրաքաղաքը տեղափոխել ավելի ապահով վայր՝ Լաե։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռաբաուլում տեղակայված է եղել ճապոնական կարևոր ռազմաբազա՝ ռազմաօդային ուժերի բազա։ Ճապոնացիները բազմաթիվ ստորգետնյա կառույցներ են փորել (ընդհանուր երկարությունը կազմել է գրեթե 576 կմ)։

1994 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Տավուրվուր հրաբխի ժայթքման արդյունքում Ռաբաուլ քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ ծածկվել է մոխրով, որի հետևանքով շատ մարդիկ են մահացել, շենքերի մեծ մասն ավերվել է։ Թեև քաղաքի մի մասը հետագայում վերակառուցվել է, աղետից հետո նրա բնակչությունը կրճատվել է ավելի քան մեկ երրորդով։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը գտնվում է Արևելյան Նոր Բրիտանիա պրովինցիայում, նախկինում եղել է նրա վարչական կենտրոնը։ Քաղաքի բարձրությունը ծովի մակարդակից 19 մ է։

Կլիմա
-----

| Ռաբաուլի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Միջին բարձր °C (°F) | 31 (87) | 31 (88) | 31 (87) | 31 (87) | 31 (88) | 31 (88) | 31 (87) | 31 (87) | 32 (89) | 32 (89) | 31 (88) | 31 (87) | 31 (88) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) | 23 (74) |
| Տեղումներ սմ (դյույմ) | 23 (9) | 23.6 (9.3) | 25.7 (10.1) | 21.6 (8.5) | 13 (5.1) | 11.4 (4.5) | 10.9 (4.3) | 10.4 (4.1) | 9.1 (3.6) | 11.4 (4.5) | 18 (7.1) | 24.1 (9.5) | 202.4 (79.7) |
| *աղբյուր: Weatherbase* |

Բնակչություն
------------

2013 թվականի տվյալներով՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 7882 մարդ։

*Քաղաքի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների.*

| 1980 | 1990 | 2000 | 2013 |
| --- | --- | --- | --- |
| 14 973 | 17 022 | 8 885 | 7 882 |

Տեսարժան վայրեր
---------------

Քաղաքում կա ճանապարհ, որն անվանվել է Ճապոնական մանգակի Սիգերու Միձուկիի պատվին։ Իր հերթին նկարիչը կղզու բնակիչներին նվիրել է «Հիշողություններ Ռաբաուլի մասին» գիրքը (*Rabauru Senki, のラバウル戦記* ):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Географический энциклопедический словарь: географические названия / Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд. доп. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 390. — 592 с. — 210 000 экз. — ISBN 5-85270-057-6.
2. ↑  "German Rabaul" (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2015 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Rabaul, Papua New Guinea Page" (in անգլերեն). Fallingrain Global Gazetteer. Արխիվացված է the original 2013 թ․ փետրվարի 11-ին. Retrieved 2013 թ․ փետրվարի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  
"Weatherbase: Historical Weather for Rabaul, Papua New Guinea". Weatherbase. 2011.
Retrieved on 24 November 2011.
5. ↑  "Rabaul" (in անգլերեն). World Gazetteer. Արխիվացված է the original 2013 թ․ փետրվարի 11-ին. Retrieved 2013 թ․ փետրվարի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Вокруг Света. Проклятье Рабаула Archived 2021-03-05 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* Вокруг Света. Гибель Помпеи Archived 2021-01-27 at the Wayback Machine. (ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4271710-3 · LCCN: n84226064 · NDL: 00629405 · VIAF: 136098391 · WorldCat VIAF: 136098391 |

 |