recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Բաղեղ կոլխիդյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Քարաբեկածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կոկռոշազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Հաղարջենի |
|
|
| Տեսակ | Բաղեղ Կոլխիդյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Hedera colchica C. Koch

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բաղեղ Կոլխիդյան** (լատին․՝ Hedera colchica C. Koch), կոկռոշազգիների ընտանիքի, հաղարջենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Հզոր, խոշորատերև, լիանանման թուփ է, որը, մագլցելով, հասնում է մինչեւ 30 մ բարձրության։ Հոռաշիվերը բարակ են, կրում են ծծիչ արմատներ։ Պտղաբերողները ավելի հաստ են, ծածկված դեղնավուն մազմզուկներով։ Տերևները հաստ են, պարզ, ամուր, կաշվեկերպ, մինչեւ 20 սմ երկարությամբ, 1 7 սմ լայնությամբ, մուգ կանաչ, անփայլ, վերևի կողմից՝ մերկ, ներքևից ծածկված ցրված, թեփուկանման մազմզուկներով, յուրահատուկ հոտով։ Հոռաշիվերի և պտղաբերող ճյուղերի վրա տերևները խիստ տարբեր ձև ունեն։ Հոռաշիվերի վրա դրանք ձվաձև են կամ կլորաձվաձև, երբեմն՝ ռոմբաձվաձև, սեպաձև, սրտաձև կամ կտրված հիմքով, կարճ սրածայր, ամբողջական, երբեմն 3 (հազվադեպ 5) բլթականի։ Պտղաբերող շիվերի վրա դրանք ամբողջական են, ավելի նեղ, ձվաձևից եւ շեղանկյունաձվաձևից մինչև նշտարաձև և նեղ շեղանկյունաձև, կարճ կամ երկար սրագագաթ։ Հովանոցները կազմված են 12—35 ծաղիկներից։ Ծաղկի բոլոր մասերը ծածկված են դեղնագորշավուն մազմզուկներով։ Ծաղիկները երկսեռ են։ Պսակաթերթիկները երկարավուն, ձվաձև են, սրածայր։ Առէջները մի փոքր կարճ են պսակաթերթիկներից։ Պտուղը սև է, 1 —1,3 մմ տրամագծով, յուրահատուկ հոտով, 2—5 սերմերով։ Ծաղկում է սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին, պտուղները հասունանում են հաջորդ տարվա գարնան և ամռան ընթացքում։ Էկոլոգիական խումբը' V: Մշակության հավանական շրջանները' 9—10, 20 ա։

Տարածվածություն
---------------

Կովկասում (Նախակովկաս, Լաբե գետի երկարությամբ), արեւմտյան Անդրկովկասում, Տուապսեից մինչև Բաթում, Լազիստան, արևելքում մինչև Սուրամի լեռնաշղթան։
:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 157։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781432148 |

 |
**Կայրուան** (հնում Կաիրվան, Կայրաան, արաբ․՝ القيروان‎‎, Էլ- Կայրվան, բառացի՝ «քարավան»), քաղաք Թունիսում, Մաղրիբի մուսուլմանների ամենասուրբ քաղաք։ Մայրուղով և երկաթգծով միացված է Սուսին, գտնվում է նրանից 61 կմ արևելք (устар. *Каирван*, *Кайраан*։ 1988 թվականին ընդգրկվել է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Պատմություն
-----------

Կայրուանը հիմնադրվել է 670 թվականին Ուկբա իբն Նաֆիի կողմից (Ամրա իբն ալ Ասայի զարմիկը) բյուզանդական ամրոցի տեղում որպես Մաղրիբի արաբական նվաճումների հենարան։ Դարակեսին դարձել է Իֆրիկիայի մայրաքաղաքը նախ Ագլաբիդների, ապա Ֆաթիմիդների և Զիրիդների օրոք։

Պայմանավորված 11-րդ դարակեսին բեդվինական խիլալ ցեղերի կանոնավոր հարձակումներով՝ մայրաքաղաքը Կայրուանից տեղափոխվում է Թունիս։ Այդ ժամանակից ի վեր Կայրուանը զարգանում է որպես մայրաքաղաքից հեռու ընկած առևտրական կետ՝ ապահովելով քոչվորներին անհրաժեշտ ապրանքը։

### Տեսարժան վայրեր

Կայրուանում մնացել են շատ թվով եկեղեցիներ, որոնց շարքում առաջին տեղն է զբաղեցնում Կայրուանի մզկիթային համալիրը, որը հիմնադրվել է քաղաքի հետ 670 թվականին։ Ներկայիս կառույցը ավելի շատ ամրոց է հիշեցնում՝ 35 մետրանոց մինարեթով, Ագլաբիդների դարաշրջանի հուշարձան։ Նրա կառուցման համար նախատեսված նյութերը բերվել են Էլ Ջեմից, այդ թվում 414 անտիկ սյուներ։ 1057 թվականին քոչվորների հարձակումներից մզկիթը շատ է տուժել։

Բացի մզկիթից՝ Կայրուանի սրբավայրերի դասին են պատկանում նաև Մուհամեդի հետևորդներից մեկի շիրմաքարը և 9-րդ դարի 73 մետրանոց ավազանը։ Այս հուշարձանները գտնվում են հինավուրց մեդինայից դուրս, շրջապատված պատով։

Պատկերասրահ
-----------

* Քաղաքային պատՔաղաքային պատ
* Կայրուանի մեծ մզկիթԿայրուանի մեծ մզկիթ
* Սափրիչի մզկիթՍափրիչի մզկիթ
* Երեք դռների մզկիթԵրեք դռների մզկիթ
* Հին քաղաքՀին քաղաք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Тунис. Справочная карта*. Масштаб 1:1 000 000. Омск, Роскартография, 2004
2. ↑  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 142.
3. ↑  «Каирван»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
4. ↑  Инструкция по передаче на картах географических названий арабских стран. — М.: Наука, 1966. — С. 23.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11938055p · GND: 4029239-3 · LCCN: n82164827 · NKC: xx0127379 · VIAF: 266992672 · WorldCat VIAF: 266992672 |

 |
**Շրջուի եկեղեցի**, հայկական առաքելական ավերված եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Շրջու գյուղի հյուսիս-արևելյան լեռնալանջի փեշին։

Պատմություն
-----------

Գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառում։ 1680 թվականի եկեղեցին վերանորոգվել էր Յովսեփի կողմից։

1730 թվականի Մարգար գրչի ձեռագրերից մեկի հիշատակարանում նշված էր Սուրբ Թովմա վանքի միաբանական դասի անդամների անունները, որոնց թվում՝ «*Աղեքսանդր վարդապետն Շրջուացին*»։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին կառուցվել էր 13-րդ դարում և գտնվում էր Շրջու գյուղի հյուսիս-արևելյան լեռնալանջի փեշին։ Առաջին անգամ հիշատակվում է 1680 թվականին։ Եկեղեցու Ճարտարապետը անհայտ է, ինչպես նաև պատվիրատուն և մեկենասը։ Եկեղեցին եռանավ բազիլիկայի հորինվածք ուներ։ Որպես շինանյութ օգտագործվել էր սրբատաշ բազալտ և տեղական քար։ Ուներ չորս մույթեր։ Միակ մուտքը արևմտյան կողմից էր և բացվում էր գավիթ-սրահի մեջ։

Խորանը հնգանիստ կազմություն ուներ, որի երկու կողմերում ուներ ավանդատներ։ Խորանի, ավանդատների և շինության այլ մասերում կային թաքստոցներ։ Եկեղեցու ավանդատները և խորանը լուսավորվում էին մեկական նեղ լուսամուտներով։ Աղոթասրահը լուսավորվում էր հարավային որմի համանման երեք և արևմտյան ճակատի մեկ մեծ և երկու նեղ լուսամուտներով։ Հյուսիսային որմում լուսամուտ չկար, որը պայմանավորված էր եկեղեցու թեքադիր վայրում կառուցվելու հանգամանքով։ Բեմի հատվածում կար ագուցված արձանագիր խաչքար։

### Գավիթ-սրահ

Արևմտյան ճակատին կից ունեցել էր գավիթ-սրահ։ Գրավում էր եկեղեցու արևմտյան ճակատ ամբողջությամբ։ Չորս մույթերի կառուցվածք ուներ։ Հյուսիսային և հարավային ճակատները կամարակապ բացվածքներով բաց էին։ Արևմտյան ճակատի չորս մույթերի կամարները նստած էին եկեղեցու արևմտյան որմի տրոմպների վրա։

### Պարիսպ և օժանդակ շինություններ

Եկեղեցու տարածքը շրջապատված էր պարսպով։ Ներսի հատվածում ունեցել էր բնակաելի և օգտագործման շինություններ։

Տես նաև
-------

* Որդուարի շրջան
* Վասպուրական
* Շրջու (գյուղ)

Գրականություն
-------------

* Այվազյան Արգամ, «Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության հուշարձաններ», Երևան, 1981.
* Այվազյան, Արգամ (1980) Մեսրոպավանի, Շրջուի,Ողոհիի և Նորակերտի ճարտարապետական հուշարձանները. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, ԼԷ (Բ-Գ). pp. 93–94.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այվազյան Արգամ, Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության հուշարձաններ (խմբ. Շահբազյան), ««Հայաստան»», 1986, էջ 224։
2. ↑  Ոսկեան Համազասպ, Հ. Վասպուրական-Վանի վանքերը, մաս Բ, Վիեննա, 1942 թվական, էջ 715
3. ↑  Երվանդ Լալայան, Գողթն, էջ92
| **՞**Անձրևորդեր |
| --- |
| Անձրևորդ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Օղակավոր որդեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սակավախոզաններ |
|
|
|
| Կարգ | *Megadrilacea* |
| Ենթակարգ | **Անձրևորդեր**

```
v. 8.0, 1996
```
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lumbricina

 |
|  Ընտանիքներ |
| 
* *Acanthodrilidae*
* *Criodrilidae*
* *Eudrilidae*
* *Glossoscolecidae*
* *Lumbricidae*
* *Megascolecidae*

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**69069**NCBI**6391**EOL**2564863**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Անձրևորդ** (լատին․՝ Lumbricas terrestris), օղակավար որդերի տիպի սակավախոզանների դասի որդ։ Հայտնի է մոտ 1500 տեսակ։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմինը (երկարությունը՝ 30-150 մմ) կազմված է 80-300 օղակից (մետամերներ)։ Գույնը բաց մոխրագույն է կամ կարմիր։ Մաշկը հարուստ է լորձային հյութ արտադրող գեղձային բջիջներով և մշտապես խոնավ է։ Շարժվում է խոզանների օգնությամբ, որոնք անզեն աչքով անտեսանելի են և տեղադրված են մարմնի հատվածների կողքերին։

Սննդառություն
-------------

Ապրում է խոնավ հողերում։ Գիշերային կյանք է վարում, ցերեկը դուրս է գալիս միայն ուժեղ անձրևից հետո (այստեղից էլ անվանումը)։ Սնվում է բուսական մնացորդներով, գոմաղբով և այլն։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Երկսեռ է, բազմանում է կոկոնի առաջացմամբ, որի ներսում ձվաբջիջը բեղմնավորվում է։

Արյունատար համակարգը փակ է։ Անձրևորդը իր շարժումներով փխրեցնում է հողը, նպաստում բուսական մնացորդների քայքայմանը։ Վնասակար է. խոզերի թոքաճիճվային հիվանդությունների փոխանցող է։

Այսօր հայտնի են մոտ 3500 տեսակներ։ Մարմնի առջևում գտնվում է մուգ գույնի լորձային հաստացում՝ գոտի, որը մասնակցում է բազմացմանը։ Այն հերմաֆրոդիտ կենդանի է։

Բեղմնավորումը
-------------

Նրանց բեղմնավորումը իրականացվում է խաչաձև եղանակով։ Երկու որդեր փոխանակում են իրենց սերմնահեղուկները, այնուհետև որդերի հեռանում են միմյանցից։ Որդերից յուրաքանչյուրի գոտու վրա սկսում է լորձ արտադրվել, առաջանում է կցորդ։ Կցորդի մեջ են ընկնում ձվաբջիջները և սերմնահեղուկը, տեղի է ունենում բեղմնավորում։ Բեղմնավորված ձվերով կցորդը, դուրս ընկնելով մարմնից, կարծրանում և վերածվում է բոժոժի, որտեղ էլ զարգանում են ձվերը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կանադական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · NCBI · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85040510 · Microsoft: 2776332788 · NDL: 00567654 · NKC: ph192870 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 428)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Թարգմանչաց վանք**, հայկական առաքելական ավերված վանական համալիր ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Նորակերտ գյուղի կենտրոնական մասում, հարթ տարածության վրա։ Վանքն ավերվել է 1997-2006թթ ընկած ժամանակահատվածում։

Պատմություն
-----------

Գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառում։ Վերանորոգվել էր 18-րդ դարում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին կառուցվել էր 1662 թվականին և գտնվում էր Նորակերտ գյուղի կենտրոնական մասում, հարթ տարածության վրա։ Եկեղեցու Ճարտարապետը անհայտ է, ինչպես նաև պատվիրատուն և մեկենասը։ Եկեղեցին քառամույթ եռանավ բազիլիկայի հորինվածք ուներ։ Կառուցված էր սրբատաշ և կիսամշակ բազալտից։ Կառուցող Եսայի վարդապետն էր։

Հորինվածքը բաղկացած էր արևելյան կողմում գտնվող կիսաշրջանաձև խորանից, զույգ ավանդատներից և աղոթասրահից։ Աղոթասրահի չորս քառակուսի կտրվածքով մույթերով եկեղեցին բաժանվել էր երեք նավ։ Միակ մուտքը արևմտյան կողմից էր։ Զարդաքանդակներ, պատկերաքանդակներ և որմնանկարներ չի ունեցել։

Եկեղեցու խորանը և ավանդատները լուսավորվում էին արևելյան որմի մեկական նեղ սլաքաձև լուսամուտներով, իսկ աղորասրահը՝ հյուսիսային և հարավային որմերի նույնանման երեքական լուսամուտներով և արևմտյան ճակատում, մուտքից վերև բացված մեկ լուսամուտով։ Եկեղեցում առանձնակի հետաքրքրություն էր ներկայացնում նրա խորանը, որի հատակը համահավասար էր աղոթասրահի հատակին։

Ինչպես ներքին տարածությունը, այնպես էլ արտաքին հարդարանքը զուսպ էր։ 17-րդ դարի վերանորոգման ժամանակ հյուսիսային և հարավային ավանդատների բարավորներին ագուցվել էր մեկական քանդակազարդ խաչքար։ Խաչքարերը ունեին 1.5 մետր բարձրություն և 0.8 մետր լայնություն, որոնց վրա կային հնաոճ խաչաքանդակներ։ Խաչքարերից մեկը նվիրված էր «*պարոն Լսինին*»

### Պարիսպ և օժանդակ շինություններ

Եկեղեցու շուրջը գոյություն է ունեցել վանքապատկան շինություններ և պարիսպ։

Տես նաև
-------

* Որդուարի շրջան
* Վասպուրական
* Նորակերտ

Գրականություն
-------------

* Այվազյան Արգամ, «Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության հուշարձաններ», Երևան, 1981.
* Այվազյան, Արգամ (1980) Մեսրոպավանի, Շրջուի,Ողոհիի և Նորակերտի ճարտարապետական հուշարձանները. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, ԼԷ (Բ-Գ). pp. 93–94.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այվազյան Արգամ, Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության հուշարձաններ (խմբ. Շահբազյան), ««Հայաստան»», 1986, էջ 224։
2. ↑  Khatchadourian Lori, Smith T. Adam, Ghulyan Husik, Lindsay Ian (2022)։ *Silent Erasure: A Satellite Investigation of the Destruction of Armenian Heritage in Nakhchivan, Azerbaijan*։ Ithaca NY: Cornell Institute of Archaeology and Material Studies։ էջեր 140–143։ Արխիվացված է օրիգինալից 24․09․2022-ին
3. ↑  Սամվել Կարապետյան, Նախիջևան քարտեզագիրք, Երևան, 2012, էջ 24։
**Ջուղայի հին կամուրջ**, ավերված քառակամար կամուրջ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանարպետության Ջուղայի շրջանի Ջուղա քաղաքում։ Կամրջի ավերակ խելի մնացորդները դեռևս պահպանված են Իրանի սահմանին։

Տեղադրություն
-------------

Կամուրջը կառուցված է եղել Արաքս գետի վրա՝ բնակատեղից արևելք, Երնջակ գետի՝ Արաքսին միախառնվելու հատվածում։

Պատմություն
-----------

Պատմական աղբյուրների համաձայն Ջուղայի այս հռչակավոր կամուրջը հիմնված է եղել դեռևս վաղ միջնադարում։ Ջուղայի տեղահանության ժամանակ այն արդեն ավերված էր, ինչից էլ պատմիչները ենթադրել են, որ կանգուն է եղել մինչև 1400 կամ 1500 թվականներ։

Տարբեր ճանապարհորդներ իրենց գրություններում անդրադարձել են Ջուղայի կամրջին։ 1655 թվականին Տավերնիեն, նկարագրելով Ջուղան, հայտնել է, որ կամուրջն արդեն ավերված էր։ Նույնն են արձանագրել նաև 1673 թվականին Շարդենը և 1700 թվականին Տուրնֆոր։

Ղևոնդ Ալիշանը նշել է, որ կամուրջն ավերել է Շահ Աբասը 16-րդ դարում։

Կամուրջն ունեցել է առևտրական մեծ նշանակություն։

Նկարագիր
--------

16-րդ դարի ազգությամբ քուրդ պատմիչ Շարիֆ բեկի նկարագրության համաձայն՝ կամուրջը հիմնված է եղել տաշած ժայռի վրա։ Վերևի մասը հարթ է եղել, իսկ քարերը միմյանց միացված են եղել այնպես, որ զարմացրել են ժամանակի ճարտարապետներին։ Կամարները եղել են բարձր և երկար, որոնց հիմի հիմքերի սրունքը 60, մյուսինը 50 «պարսկական բազուկ» էր։ Կամարի ստորին հատվածում կառուցված է եղել քարավանատուն, որի երկու ծայրերում՝ գեղեցիկ դռներ։

Կամարների բացվածքներն ունեցել են մոտ 37 մ հասնող թռիչք և 3 մետր լայնություն։ Կառուցված է եղել սրբատաշ քարերով ու կրաշաղախով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Արգամ Այվազյան, Ջուղա, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան - 1984 թվական, էջ 30։
2. ↑  Լ. Առաքելեան, Պարսկաստանի հայերը, նրանց անցեալը, ներկան եւ ապագան, մասն Ա, Վիեննա, 1911 թվական, էջ 35-36։
3. ↑  Ղևոնդ Ալիշան, Սիսական, Վենետիկ, 1893թվական, էջ 413։
4. ↑  «Հանդես ամսօրեայ», Վիեննա, 1899 թվական, էջ 66։
Հուշարձանը Ասսենի «Դը Բոսքամփ» գերեզմանատանը
**Հայկական հուշարձան Ասսենում**, Հայոց ցեղասպանության հիշատակին նվիրված հուշարձան Նիդերլանդների Ասսեն քաղաքի «Դը Բոսքամփ» գերեզմանատանը։ Բացվել է 2001 թ.:

Նկարագրություն
--------------

Խաչքարն ունի 2 մետր բարձրություն և պատրաստված է տուֆից։ Կենտրոնում գտնվում է ծաղկազարդ խաչը, իսկ վերևում՝ Քրիստոսի և երկու հրեշտակների խորաքանդակներ։ Դիմացի սեղանին գրված է «Ի հիշատակ 1910-1920 թթ. մեր նախնիների» (հոլ.՝ TER HERINNERING VAN ONZE ARMEENSE VOOROUDERS UIT DE PERIODE 1910-1920)։

Թուրքական բողոքներ
------------------

1999 թ. Ասսենի բնակիչ Նիկոլայի Ռոմաշուկը համայնքապետարանից թույլտվություն է ստանում հուշարձան բացելու համար։ Այս որոշման դեմ բողոքում են թուրքական համայնքը և թուրք հյուպատոսը։ Նիդերլանդներում գտնվող տարբեր թուրքական կազմակերպություններ կազմակերպում են բողոքի ցույցեր, իսկ Ասսենի համայնքապետարանը ստանում էր մասսայական նամակ-բողոքներ, մինչև ի վերջո վերջինս փոխեց իր էլ-փոստի հասցեն։

2001 թ. մարտին Ասսենում գտնվող «Իսլամական մշակույթի միությունը» դատական գործ է սկսում Ասսենի համայնքապետարանի դեմ։ Դատարանը հայտարարեց, որ «Իսլամական մշակույթի միությունը» չի կարող հանդես գալ շահագրգիռ կողմ և նրանց հայցը համարեց ոչ ընդունելի։ Թուրքական կազմակերպությունը այնուհետև դիմեց Նիդերլանդների Պետական Խորհրդին, սակայն վերջինս նույնպես 2002 թ. օգոստոսին պահանջը համարեց ոչ ընդունելի։

Բացումը
-------

Չնայած դատական գործերին, հուշարձանի բացումը տեղի ունեցավ 2001 թ. ապրիլի 24-ին։ Ներկա էին Ֆրանսիայի հայկական առաքելական եկեղեցու թեմի առաջնորդը և 400 հայեր։

Հուշարձանի մոտ ամեն տարի ապրիլի 24-ին տեղի են ունենում հիշատակի միջոցառումներ, որոնց մասնակցում են նաև հոլանդացի քաղաքական և հասարակական գործիչներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (Հոլանդերեն) Nieuwsblad van het Noorden, Ասսենը փոխում է էլ. հասցեն՝ թուրքերի «ռմբակոծությունց» հետո (Assen verandert e-mailadres na 'bombardement' Turken), օգոստոսի 18, 2000 թ.:
2. ↑  (Հոլանդերեն) Nieuwsblad van het Noorden, Մեծ օր հայերի համար, սև օր թուրքերի համար (Grote dag voor Armeniërs, zwarte dag voor Turken), ապրիլի 24, 2001 թ.:

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հայկական հուշարձան (Ասսեն)** կատեգորիայում։ |
|  |
| --- |
| **Եղեսպակ կիսաթփային** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խուլեղինջազգիներ (Lamiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կատվադաղձայիններ (Nepetoideae) |
| **Տրիբա** | *Mentheae* |
| **Ցեղ** | Եղեսպակ *(Salvia)* |
| **Տեսակ** | **Եղեսպակ կիսաթփային** *(S. suffruticosa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Salvia suffruticosa***Montbret & Aucher, 1836 |

**Եղեսպակ կիսաթփային** (լատին․՝ Salvia suffruticosa), շրթնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

50 սմ բարձրությամբ, հիմքի մոտ ճյուղավորված և փայտացած ցողունով եթերայուղատու կիսաթուփ է։ Եթերայուղն ունի մշկընկույզի հոտն հիշեցնող բուրմունք։ Տերևները փետրաձև են։ Ծաղկաբույլը պարզ է, կազմաված է իրարից հեռացած 4-8 և օղակաձև դասավորված 6-10 ծաղիկներից։ Ծաղիկները երկշուրթ են, վերինները սաղավարտաձև, իսկ ստորինները եռաբլթակ շուրթերով։ Բաժակը կանաչավուն է և ունի ձուլված խողովակ, իսկ վերևում՝ եզրերից կարճ, հաստ, բաց գույնի (երբեմն դեղնավուն) գեղձեր, որոնք պատված են ատամիկներով։ 15-18 մմ երկարությամբ պսակը դեղնավուն է։ Պտուղը կազմված է չորս մասերից՝ էրեմներից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Գեղադիր, Գառնի, Հացավան, Երանոսի լեռնաշղթա)։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1700 մ բարձրությունների վրա, լեռնային տափաստանների չոր քարքարոտ, խճաքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Salvia suffruticosa
* GBIF: 3886389
* iNaturalist: 1094975
* IPNI: 457337-1
* NCBI: 1933697
* Plant List: kew-183953
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:457337-1
* Tropicos: 100254288
* WCSP: 183953

 |

 |
**Գրեգորիո դե Լաֆեռերե** (իսպ.՝ Gregorio de Laferrère), քաղաք, որը գտնվում է Լա Մատանսա շրջանում, Բուենոս Այրես պրովինցիայում (Արգենտինա)։ Գրեգորիո դե Լաֆեռերեն մտնում է Մեծ Բուենոս Այրես ագլոմերացիայի մեջ։

Գրեգորիո դե Լաֆեռերեն գտնվում է Մեծ Բուենոս Այրեսի տարածքի հարավ-արևմուտքում, մայրաքաղաքից 24 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքը Բուենոս Այրեսի հետ կապվում է Ազգային Ճանապարհ 3-ի միջոցով։

Ներկայիս Գրեգորիո դե Լաֆեռերեի տարածքը զբաղեցված է եղել կովերի ագարակներով, և 1858 թվականից համարվել է Սան Խուստո շրջանի մասը։ Այս քաղաքը պաշտոնապես ձևավորվել է 1911 թվականի մայիսի 4-ին, երբ քաղաքական գործիչ և դրամատուրգ Գրեգորիո դե Լաֆեռերեն, Օնորիո Լուկեն և Պեդրո Լուրոն դիմեցին Բուենոս Այրես պրովինցիայի կառավարությանը, քաղաք ստեղծելու թույլատվություն ստանալու համար։ Պեդրո Լուրոն, ով խոշոր հողատեր էր, նաև հիմք է դրել Վիլյա Լուրո շրջանի ձևավորման մեջ։
1913 թվականին վաճառվել են Գրեգորիո դե Լաֆեռերեի առաջին 20 հողատարածքները։ Հենց այդ տարում մահացել է Լաֆեռերեն, և քաղաքին տրվել է իր անունը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքները ազդել են տեղի տնտեսության վրա, և նվազեցրել են քաղաքի աճի տեմպերը, բայց Գրեգորիո դե Լաֆեռերեում առաջին քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների ստեղծման հետ 1922 թվականին, աճը վերսկսվել է։ Քաղաքի գոյության առաջին տասնամյակում բնակչությունը դանդաղ էր աճում, որը պայմանավորված էր Լա Մատանսա գետի հաճախակի ջրհեղեղներով, որ հոսում էին դեպի քաղաքի արևելք։ Արտադրության աճը շրջանում, հատկապես Սան Խուստոյում և այլ տարածքներում Գրեգորիո դե Լաֆեռերեց դեպի հյուսիս, 1940-ական թվականներին գրավում է մեծաքանակ միգրանտներ, հատկապես երկրի թերզագացած հյուսիսային մասերից։

Առաջին տեղական կաթոլիկ ծխական եկեղեցին, ինչպես նաև «Դեպորտիվո Լաֆեռերե» ֆուտբոլային ակումբը, ձևավորվել են 1956 թվականին։ Նոր ծխական եկեղեցու քահանան՝ Լեոպոլդո Լոպես Մայը, ստեղծել է առաջին բարձրագույն ուսումնական հատատությունը (Instituto Cristo Rey) 1958 թվականին։ 1970 թվականին քաղաքի բնակչությունը հասել է 70 000-ի։ Գրեգորիո դե Լաֆեռերեն քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1973 թվականի սեպտեմբերի 18-ին։

Ներկայումս Գրեգորիո դե Լաֆեռերեն համարվում է տնտեսապես անբարենպաստ քաղաքներից մեկը Արգենտինայում, և տառապում է ենթակառուցվածքի բացակայությունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Laferrere: historia (Իսպաներեն)
2. ↑  *Diario Onco*: Vecinos reclaman obras en calles que figuran asfaltadas sin estarlo (10/5/2007) (Իսպաներեն)
3. ↑  *Clarín*: Construirán un hospital en Laferrere y otro en Rafael Castillo (9/1/2008) (Իսպաներեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքը google քարտեզում (իսպ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Պերօքսիդներ**, բարդ նյութեր, որոնց կազմի մեջ թթվածնի ատոմները միացած են մեկը մյուսի հետ։

Հատկություններ
--------------

Պերօքիդները հեշտությամբ արձակում են թթվածին։ Օրգանական շատ նյութերի պերօքսիդները պայթյունավտանգ են, օրինակ ացետոնի պերօքսիդը, մասնավորապես, նրանք հեշտ ձևավորվում են ֆոտոքիմիական եղանակով թթվածնի առկայությամբ լուսավորման եթերներով։ Այս պատճառով էլ թորումից առաջ շատ եթերներ պահանջում են պերօքսիդների բացակայության ստուգում։ Պերօքսիդները դանդաղեցնում են հյուսվածքում սպիտակուցի սինթեզը։ Կառուցվածքից կախված տարբերում են հենց պերօքսիդներ, անօրգանական օզոնիդներ, գերագույն պերօքսիդներ։

Պերօքսիդներ
-----------

Պերօքսիդներ, նյութեր, որոնք պարունակում են պերօքսո խումբ —О—О— (օրինակ, ջրածնի պերօքսիդ Н2О2, նատրիումի պերօքսիդ Na2O2)։ Պերօքսիդներում թթվածինը ունի -1 օքսիդացման աստիճան։ Գոյություն ունեն անօրգանական և օրգանական պերօքսիդները։ Անօրգանական պերօքսիդները բինար կամ կոմպլեքս միացությունների տեսքով գրեթե բոլոր տարրերի համար։ Ալկալիական և հողալկալիական մետաղները փոխազդում են ջրի հետ, առաջացնելով համապատասխան հիդրօքսիդ և ջրածնի պերօքսիդ։

Օրգանական պերօքիդները բաժանվում են դիալկիլպերօքսիդների, ալկիլհիդրոպերօքսիդների, դիացիլպերօսիդների, ացիլհիդրոպերօքսիդների, ցիկլային պերօքսիդների։ Օրգանական պերօքսիդները ջերմային առումով անկայուն են և հաճախ պայթյունավտանգ են։ Օգտագործվում են որպես աղբյուրների ազատ ռադիկալներ օրգանական սինթեզում և արդյունաբերության մեջ։

Գերագույն պերօքսիդներ
---------------------

Գերագույն պերօքիդներ (գերագույն պերօքսիդներ, հիպերօքսիդներ, սուպերօքսիդներ), անօրգանական միացություններ, պարունակում են անիոն О2−, օրինակ, կալիումի գերագույն պերօքսիդ КО2։ Թթվածնային միացություններ, պարունակում են О ատոմ -1/2 օքսիդացման աստիճանով, հայտնի են ալկալիական, հողալկալիական մետաղների համար, տետրաալկիլամոնիակային աղերի և որոշակի կոմպլեկսների համար։ Գերագույն պերօքսիդները գործածվում են ջերմամեկուսիչ հակագազերի համար։

Օզոնիդներ
---------

Անօրգանական օզոնիդներ, միացություններ, պարունակում են О3−, օրինակ, կալիումի օզոնիդ КО3։ Հայտնի են ալկալիական, հողալկալիական մետաղների և տետրալկիլամոնիումի աղերի համար։ Շատ անկայուն են։

Օրգանական օզոնիդներ, միացություններ, պարունակող -O-O-O-։ Ցիկլային օզոնիդները սովորաբար ստանում են օզոնի փոխազդեցությամբ ալկանների հետ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, հուշարձան Ֆրանսիայի Կանն քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը նվիրված է Օսմանյան Թուրքիայում 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի և Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերի ընթացքում հանուն Ֆրանսիայի զոհված հայերի հիշատակին։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2002 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Հուշարձանը գտնվում է Կաննի գլխավոր պողոտայի՝ Կրուազետի վրա, որտեղ ավանդաբար անց է կացվում Կաննի կինոփառատոնը։ Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Ֆրանսիայում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Էդվարդ Նալբանդյանը, Կաննի քաղաքապետ Բերնար Բրոշանը, Սենատի պատգամավորներ և այլք։

Տվյալներ
--------

Հուշարձանը բաղկացած է կողք-կողքի կանգնած 2 սյուներից, որոնցից մեկի վրա մակագրված է. «1915 թվականին երիտթուրքերի կողմից իրականացրած ցեղասպանության 1 500 000 միլիոն հայ նահատակների հիշատակին», մյուս սյունի վրա՝ «Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերի ընթացքում հանուն Ֆրանսիայի զոհված հայերի հիշատակին, 1914-1918, 1939-1945»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաննում բացվել է Օսմանյան Թուրքիայում 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշարձան
2. ↑  Armenia Place in Cannes, France
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հիսուս Քրիստոսի արձան (այլ կիրառումներ)

**Հիսուս Քրիստոսի արձան**, «Ես եկել եմ փրկելու աշխարհը» անվամբ Հիսուս Քրիստոսի բրոնզաձույլ արձանը Կոստանդնուպոլսից դեպի Երուսաղեմ ընկած ուխտագնացության պատմական ուղու վրա՝ Սեյդնայա քաղաքի Քերովբեների լեռան գագաթին, 2000 մետր բարձրության վրա։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանի տեղադրման գաղափարը պատկանում է ռուս գործարար, «Սուրբ Պողոս և Սուրբ Գևորգ» հիմնադրամի նախագահ Յուրի Գավրիլովին։ Ծրագրին աջակցել են ռուսական ուղղափառ եկեղեցին և Ռուսաստանի կառավարությունը։ Հուշարձանը ստեղծվել է Հայաստանում, Գյումրի քաղաքում, հայ քանդակագործ Արտուշ Պապոյանի կողմից, ով 2011 թվականի մարտից սկսել է հուշարձանի ստեղծման աշխատանքները։ Քրիստոսի կողքին Ադամի և Եվայի արձաններն են, Հիսուսի ոտքերի տակ օձն է, որի միջոցով քանդակագործը պատկերել է սատանային և Քրիստոսի հաղթանակը նրա նկատմամբ։

Հուշարձանի տեղադրման 3 օրերի ընթացքում Սիրիայում հակամարտող կողմերն այդ շրջանում դադարեցրել են ռազմական գործողությունները։ Հուշարձանը կարելի է տեսնել նաև հարևան երկրներից՝ Լիբանանից, Հորդանանից, Պաղեստինից, Իսրայելից։

Հեղինակ
-------

Քանդակագործ՝ Արտուշ Պապոյան

Տվյալներ
--------

Արձանն ունի 12 մետր բարձրություն, պատվանդանի հետ միասին՝ 39 մետր։

Տես նաև
-------

* Հիսուս Քրիստոսի արձան (Ռիո Դե Ժանեյրո)
* Հիսուս Քրիստոսի արձան (Սվեբոձին, Լեհաստան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Muscovite Builds Record-Breaking Jesus Statue in Syria

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հիսուս Քրիստոսի արձան Սիրիայում
* Գյումրեցի Արտուշ Պապոյանի կերտած Հիսուս Քրիստոսի բրոնզաձույլ արձանը կանգնեցվել է Քերովբեների լեռան գագաթին Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Is this really the right time to erect a 105ft statue of Jesus on mountainside in war-torn Syria?
* Syrian truce as Jesus statue erected on mountain
Եգիպտահայ գաղութը մշակութային աշխույժ կյանք է ունեցել, անմիջական շփումը Եվրոպայի հետ նպաստել է հայ արվեստագետների գեղարվեստական մակարդակի բարձրացմանը։ 

Ալեքսանդր Սարուխան (1898-1977)

Եգիպտահայերի արվեստի տարածումը
------------------------------

1944 թվականից Կահիրեում և Ալեքսանդրիայում կազմակերպվել են ցուցահանդեսներ, վարպետությամբ աչքի են ընկել ավագ սերնդի գեղանկարիչներ Երվանդ Դեմիրճյանը, Պարույր Պարտիզպանյանը, Գրիգոր Մկրտչյանը, Հովիվյանը, Տիրան Կարապետյանը։ Ալեքսանդր Սարուխանը երգիծանկարչության հիմնադիրն է Եգիպտոսում։ Մերձավոր Արևելքում լայնորեն տարածված նրա ծաղրանկարներն առանձնանում են ասելիքի սրությամբ և կատարման ուրույն հատկանիշներով։ 

Հակոբ Հակոբյան (1923—2013)
Հեղինակ է «Այս պատերազմը» (1945), «Մենք մեր ակնոցով» (1962) և այլ երգիծանկարների ժողովածուների։ Նրա 40 հազարից ավելի գործեր տպագրվել են տարբեր երկրների մամուլում։ Սարուխանին աշակերտել է Ֆրանսիայում ճանաչված ծաղրանկարիչ էդմոն Քիրազը (Քիրազյան)։

Տարբերվող արվեստը
-----------------

Իրենց արվեստի որոշակի ինքնատիպությամբ առանձնանում են նաև միջին սերնդի նկարիչներ Աշոտ Զորյանը, Բյուզանդ Կոջամանյանը, Սիմոն Սամսոնյանը (վերջին երկուսը հետագայում բնակվել են ԱՄՆ-ում), Համբարձումյանը, Արտե (Արտեմիս) Թոփալյանը, Շուշան Եգոյանը։ Ստեղծագործ, կյանքը Եգիպտոսում է սկսել Հակոբ Հակոբյանը (1962 թվականին հայրենադարձել է), պատկերել է թշվառ մարդկանց, ստեղծել նատյուրմորտներ («Կինը խոհանոցում», 1959, «Սխտորներ», 1961, «Վիշտ», 1961, և այլն)։ Նկարիչ, արվեստաբան, մանկավարժ Օննիկ Ավետիսյանն ազգային թեմաներով ստեղծել է «Եղերամայրեր» (1946), «Հայկական պար», «Անթիլիաս» և այլ գործեր, որոնք առանձնանում են ընդգծված ծավալներով, հնչեղ գույներով, գծանկարի ամուր կառուցվածքով։ Հրատարակել է նաև «Փորձ մը հայ տպագրական տառերու բարեփոխութեան եւ արդիականացման» (1946) գիրքը։ Նրա «Հայ նկարիչներ և քանդակագործներ» (ֆրանսերեն, 1959) գիրքը եզակի ներդրում է հայ կերպարվեստագիտության մեջ։ Եգիպտահայ արվեստագետների նոր սերնդի ներկայացուցիչներից են Ջեկ Փափազյանը, Ավետիսյանը, էլիս Վարթումյանը, Վարդապետյանը, Արմենուհի ժամկոչյանը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Պարզ և բարդ նախադասության տեսակները
**Պարզ նախադասություն** ամփոփ միտք արտահայտող, մեկ ստորոգումով դրսևորվող նախադասություն։ Կառուցվածքային հիմնական տարրերն (բաղադրիչները) են գլխավոր ու երկրորդական (որոշ կառույցներում՝ գերադաս ու ստորադաս) անդամները։ Գլխավոր անդամներն են ենթական ու ստորոգյալը, երկրորդական են լրացման դերով հանդես եկող անդամները՝ որոշիչը, հատկացուցիչը, բացահայտիչը, խնդիրներն ու պարագաները։

Պարզ նախադասությունը բաժանվում է կառուցվածքային երկու հիմնական տեսակի՝ երկկազմ և միակազմ։ Երկկազմ նախադասության մեջ գործող կամ եղող առարկան ու նրան վերագրվող հատկանիշը կարող են ունենալ կամ ունեն իրենց քերականական արտահայտությունը։ Օրինակ՝ *Նայելով Աթենքի սքանչելի կոթողներին, ես տեսնում էի միայն Անին* (Ավ. Իսահակյան)։ Երկկազմ նախադասությունների երկու բևեռների փաստացի արտահայտությունը պարտադիր չէ. դրանցից մեկը կարող է չգործածվել կամ զեղչվել. *Մեքենաբար, անգիտակցորեն մխրճվեց հոսող բազմության մեջ* (Ավ. Իսահակյան)։

Միակազմ նախադասության մեջ գործող կամ եղող առարկան ու նրան վերագրվող հատկանիշը չունեն կամ չեն կարող ունենալ քերականական արտահայտություն։ Օրինակ՝ *Անձրևում է։ Մթնեց*։

Պարզ նախադասությունը կարող է լինել համառոտ և ընդարձակ։ Պարզ համառոտ նախադասությունը կազմված է միայն գլխավոր անդամներից՝ ենթակայից ու ստորոգյալից։ Պարզ ընդարձակ նախադասության կազմում առկա են նաև լրացումներ՝ երկրորդական անդամներ։

Հնչերանգային կաղապարով և հաղորդման նպատակադրումով լինում են՝ պատմողական, հարցական, բացականչական, հրամայական (հորդորական) տարատեսակներ։

Աղբյուրներ
----------

* Ս. Աբրահամյան, Ժամանակակից հայերենի քերականություն, Երևան, 1975։
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, հուշարձան ԱՄՆ Կալիֆոռնիայի շրջանի Ֆրեզնո քաղաքում՝ Սան Խոակին հարթավայրում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանի հիմնարկեքի արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի նոյեմբերի 2-ին, հուշարձանի բացման և օծման արարողությունը՝ 2015 թվականի ապրիլի 24-ին։

Հուշարձանը մարմնավորում է հայ ժողովրդի համար մշակութային նշանակություն ունեցող խորհրդանիշերը։ Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրի նմանությամբ կառուցվող հուշարձանը բետոնից և տուֆից է, ունի ինը սյուներ, որոնք խորհրդանշում են Հայաստանի վեց նահանգները, Կիլիկիան, Սփյուռքը և Հայաստանի Հանրապետությունը։ Առաջին սյունը ունի 19 ֆուտ բարձրություն, վերջինը՝ 15, ինչը խորհրդանշում է 1915 թվականը։ Հուշարձանի սյուների վերևում կիսատ լուսապսակը խորհրդանշում է Ցեղասպանության թողած ճեղքը և հայ ժողովրդի միասնությունը։

Հեղինակ
-------

* Ճարտարապետ՝ Փոլ Հալաջյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆրեզնոյում կայացել է հայոց ցեղասպանության հուշարձանի հիմնարկեքի արարողությունը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆրեզնոյում Հայոց ցեղասպանության հուշարձանի հիմնարկեքին մասնակցել են հարյուրավոր մարդիկ Archived 2021-12-02 at the Wayback Machine.
* Fresno State breaks ground on Armenian memorial Monument
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի (պատմական Ճահուկ գավառի) Կուքի (այժմ՝ Կուքու) գյուղի հյուսիսարևմտյան կողմում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին կառուցվել է 12-13-րդ դարերում սրբատաշ և կիսամշակ քարից։ 17-րդ դարում վերանորոգվել է։ Մուտքը գտնվում է արևմտյան ճակատում։ Աբսիդը կիսաշրջանաձև է։ Կա ավանդատների մեկ զույգ։ Շրջակայքում կան 12-13-րդ դարերին բնորոշ մշակված քարեր և մի քանի հարթ տապանաքարեր։

Դեռ 1980-ականներին համալիրը արդեն քայքայված էր, եկեղեցուց տեսանելի էին միայն արևելյան ճակատի հիմնաշարերը։

Տես նաև
-------

* Շահբուզի շրջան
* Ճահուկ (Սյունիքի գավառ)
* Կուքի

Գրականություն
-------------

* Արգամ Այվազյան, Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ։, Երևան, ««Հուշարձան» և ՀՀ ԳԱԱ «գիտություն»», 1995 — 367, էջեր 367 — 367 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները
| **՞**Սոճի հիմալայան |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | ասեղնատերևավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | սոճազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | սոճի |
|
|
| Տեսակ | Սոճի հիմալայան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pinus excelsa Wall.

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սոճի հիմալայան** (լատին․՝ Pinus excelsa Wall.), սոճազգիների ընտանիքի, սոճի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մշտադալար, հզոր, չափազանց գեղեցիկ ծառեր են՝ 30-50 մ բարձրությամբ, լայն բրգաձև սաղարթով։ Ազատության մեջ աճող տեսակների սաղարթը սկսվում է անմիջապես գետնի մակերեսից։ Փշատերևները փնջերի մեջ հավաքված են 5-ական, սովորաբար գեղեցիկ ձևով կախված են դեպի ցած, որից բույսի դեկորատիվ արժանիքները շատ են մեծանում։ Ծառի վրա մնում են 3-4 տարի, մոխրականաչավուն են, 10-18 սմ երկարությամբ և մոտ 0,75 մմ լայնությամբ, կապտավուն հերձանցքային շերտիկներով։ Կոները համարյա բրգաձև են, երկար կոթունների վրա, մեկական հատ կամ խմբերով, ուղիղ կամ թեթևակի կորացած, սկզբում կանաչ, հասունանալիս՝ կապտավուն երանգով։ Ունենում են 15-25 սմ երկարություն և 5-7 սմ լայնություն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հինդուկուշի լեռներում, մինչև Հնդկաստան և Բութան, որտեղ 1500-4000 մ բարձրության վրա ընդարձակ անտառներ է կազմում, հիմնականում հիմալայան մայրիի, երկարատերև սոճու և այլ փշատերև ծառատեսակների հետ միասին։ Ցամաքային շրջաններում (օրինակ՝ Ղրիմի հարավային ափերին) վատ է աճում, խիստ տուժում է երաշտից։ Համեմատաբար լավ է աճում այնպիսի վայրերում, որտեղ խոնավությունը առատ է։

Հայաստանում հանդիպում է Ախթալայի պարկում, որտեղ 55-60 տարեկան հասակում հասնում է 14-18 մ բարձրության և 18-24 սմ բնի տրամագիծ է ունենում։ Սաղարթի լայնությունը կազմում է 6-8 մ։ Ըստ բարձրության՝ միջին աճը կազմում է 25-33 սմ։ Լավագույն պայմաններում հանդիպում են այնպիսի ծառեր, որոնց բարձրությունը կազմում է 18,5 մ, իսկ բնի տրամագիծը՝ 42 սմ։ Պտղաբերում է նորմալ, սերմերը ծլունակ են, ինքնացան չի տալիս։ Ցրտադիմացկուն է, սակայն փշատերևները հաճախ այրվածքներ են ստանում։ Վատ ոռոգման հետևանքով վերջին տարիներին աճը խիստ դանդաղել է, կազմելով 15-20 սմ։ Սաղարթը նոսր է և խիստ ցանցառ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 64։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
**Կուլիկամի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի` Ջավախքում, Ախալքալաքի Կուլիկամ գյուղում։

Պատմական ակնարկ
---------------

1841 թվականին «Սուրբ Կարապետ» անունով հիշատակվող եկեղեցին, հետագա բոլոր տարիներին հայտնի է «Սուրբ Երրորդություն» անունով։ 1860-ական թվականներին, Կուլիկամ գյուղի վերաբնիկները ձեռնամուխ են եղել հին եկեղեցու տեղում նոր շենք կառուցելու գործին, սակայն աշխատանքները ընդհատվել են նյութական սղության պատճառով. «...ունի մի հին քանդված եկեղեցի, որ գիւղացիների բաղդաւոր ժամանակը նորոգվեցավ մինչև կէսը, բայց երբ բազմացան նրանց գլխին կալուածատէրերի ճնշումները, նրանք այլևս ոյժ չունեցան շարունակել իրանց տաճարի վերանորոգութեան գործը...»։ 1878 թվականի մի վավերագրում նշված է, թե Կուլիկամը զուրկ էր եկեղեցուց (նկատի է առնված ծխական եկեղեցի չլինելը)։ Այնուամենայնիվ, կուլիկամցիները կարողանում են ամբողջացնել շինարարությունը և օրինակ, 1884 թվականին այն արդեն գործել է։

Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին ցայժմ կանգուն է։ Արևմտյան ճակտոնի գագաթին կառուցված է վեց միակտոր սյուների վրա բարձրացող զանգակատունը։ Միակ մուտքը բացված է արևմտյան ճակատից։ Եկեղեցու արևելյան ճակատին ագուցվել է գյուղի հայոց գերեզմանոցից տեղափոխված արձանագիր մի խաչքար. «ՅԻՇԱՏԱԿ Է ԽԱՉՍ | (ՀԱ)ՅՐՆ ՄՈՒՐԱԴԲ...ԾՆՈՂԻՆ...»։ Գյուղի եկեղեցու այժմյան մուտքի պատին գրված է. «ԿՈՒԼԻԿԱՄԻ ՍՈՒՐԲ ԵՐՐՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆ ԵԿԵՂԵՑԻ ԿԱՌ...1865 թ. ՎԵՐԱԿԱՌ...2000 թ.»։

Աղբյուրներ
----------

* Ս.Կարապետյան «Ջավախք»Կուլիկամ գյուղի եկեղեցու մասին Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
**Հալտիա**, *Հալտի, Հալտիտունտուրի, Հալտիատունտուրի* (ֆիններեն՝ Haltia, Halti, Haltitunturi, Haltiatunturi, հյուս. սաամ.՝ Háldi, շվեդերեն՝ Haldefjäll, նորվ.՝ Halti), սոպկա ֆիննական Լապլանդիայի արևմտյան մասում, Նորվեգիայի հետ սահմանագծին։ Գտնվում է ֆիննական Էնոնտեկիյո և նորվեգական Կոֆյորդ և Նուրեյսա համայնքների տարածքում։

Սոպկայի գագաթնակետը գտնվում է Նորվեգիայի տարածքում և ունի 1365 մ բարձրություն։ Սոպկայի լանջում է գտնվում Ֆինլանդիայի ամենաբարձի կետը (ծովի մակարդակից 1324 մ)։ Ծովից ամենափոքր հեռավարությունը 25 կմ է։ Գագաթը կանող ամենակարճ ուղիղ գտնվում է Նորվեգիայի կողմից։

Դեռևս 1990-ական թվականներին համարվում էր, որ սոպկայի գագաթնակետը գտնվում է Ֆինլանդիայի տարածքում և ունի 1328 մ։

Լեռը մշակույթում
----------------

Սաամներն ավանդաբար գագաթը սրբազան են համարում, նրա հետ են կապված սաամական պատմություններն ու ավանդազրույցները, որոնց մի մասը ավելի ուշ փոխանցվել է ֆիննական բանահյուսությանը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

2015 թվականին Նորվեգիայում սոպկայի բարձրագույն կետը ի նշան Ֆինլանդիայի անկախության 100 ամյակի, հարևան երկրին փոխանցելու շարժում է սկսվել։ 2016 թվականին Նորվեգիայի կառավարությունը ձեռնամուխ է եղել այս հարցի քննարկման։

Տես նաև
-------

* Սկանդինավյան լեռներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Adam Taylor: *The Norwegian plan to gift Finland a mountain*, in: *The Washington Post* (Onlineausgabe), 18. Dezember 2015.
2. ↑  Anna Nuutinen: *Norjassa ehdotetaan Halti-tunturin huipun lahjoittamista Suomelle Archived 2015-12-24 at the Wayback Machine.*, in: *Ilta-Sanomat* (Onlineausgabe), 15. Dezember 2015.
3. ↑   Norwegen will Finnland Berggipfel schenken, orf.at 28.Juli 2016, abgerufen 28. Juli 2016.
4. ↑  , yle.fi 19.12.2015,abgerufen 28. Juli 2016.
5. 1 2  *Halti ja Haltin vaellus* // *Vaellus ja retkeily*(ֆին.) (Ստուգված է 27 Սեպտեմբերի 2011)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 305929802 · WorldCat VIAF: 305929802 |

 |
**Գարդման վանք**, (*Փառիսոսի վանք*), հայկական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Վանքի կառուցման և կառուցողի մասին հստակ տեղեկություններ չեն հայտնաբերվել։ Հայտնի էր իբրև եպիսկոպոսանիստ, որի առաջնորդներից 4-ը հետագայում օծվել են Աղվանից կաթողիկոս. *«...յեպիսկոպոսութենէն Գարդմանայ...»* էին Ներսես Ա (689-706), Թեոդորոս (784-788), Գագիկ (947-958) և Պետրոս Ա (971-987) կաթողիկոսները։

Պատմական տեղեկություններից ամենահինը վերաբերում է 4-րդ դարի վերջերին՝ 

> 
> 
> 
> |  |  |  |
> | --- | --- | --- |
> |  | ...այր մի Ակիթ, որ եկեալ ի տեղիդ ի Գարդմանայ վանաց։ |  |
> 
> 
>  

Վանքը հիշատակվում է Ամենայն Հայոց Հովհաննես կաթողիկոսի (557-574)՝ *«...Յոհանկայ Գարդմանայ եպիսկոպոսի...»* և Եզր կաթողիկոսի (630-641) օրոք՝ *«...Ստեփանոս Գարդմանայ եպիսկոպոս...»*։
Հետագա դարերում մատենագիր աղբյուրները Գարդման վանքի մասին լռում են, որը, հավանաբար, հետևանք էր վերջինիս ավերման։

Տես նաև
-------

* Չարեք վանք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ստեփան Մելիք–Բախշյան, «Հայոց պաշտամունքային վայրերը», Երևան 2009։
2. ↑  Մովսես Կաղանկատվացի, Պատմություն Աղուանից Աշխարհի, քննական բնագիրը և ներածությունը` Վարագ Առաքելյանի, Երևան, 1983, էջ 293, 344,-347։
3. ↑  Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, աշխատասիրությամբ` Կ. Մելիք-Օհանջանյանի, Երևան, 1961, էջ 198-199։
4. ↑  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 204։
5. ↑  Ղազար Փարպեցի Պատմուտիւն Հայոց, Երևան, 1982, էջ 468։
6. 1 2 3  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 204։
**Բուլղարիայի օպերայի և բալետի ազգային թատրոն** (բուլղար․՝ Национална опера и балет), ազգային մշակութային հաստատություն Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում։

Պատմություն
-----------

Բուլղարիայում առաջին օպերային հաստատությունն ստեղծվել է 1890 թվականին որպես օպերային և դրամատիկ կազմակերպություն։ 1891 թվականին կազմակերպությունը տարանջատվում է և ստեղծվում են *Salza i Smyah* թատերախումբը և բուլղարական պետական օպերան։ Ֆինանսական դժվարությունների պատճառով այն փակվում է։

Բուլղարիայի օպերային հասարակությունն ստեղծվել է 1908 թվականին։ Հիմնադիրներից է եղել Իվան Ցիբուլկա‎ն։ 1908 թվականի հոկտեմբերի 18-ին կայացել է «Болгарска оперна дружба» (Բուլղարիայի օպերայի և բալետի ազգային թատրոնի) առաջին ներկայացումը, որի ընթացքում ներկայացվել են հատվածներ Գունոյի «Ֆաուստ» և Ջուզեպպե Վերդիի Տրուբադուր օպերաներից դիրիժոր Հենրիխ Բիզների մասնակցությամբ։

Բուլղարիայի օպերայի և բալետի ազգային թատրոն, Սոֆիա, 1940
Օպերան ազգային կարգավիճակ է ստացել 1922 թվականին և անվանափոխվել է Ազգային օպերայի։ Բալետային կազմակերպությունն ստեղծվել է 1928 թվականին։ Կառույցն իր գործունեությունը դադարեցրել է 1944 թվականին, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Սոֆիան ռմբակոծվել է, այնուհետև կառավարական ֆոնդերի ավելացմամբ շարունակել է գործունեությունը։

Շենքը
-----

Թատրոնի շենքը նախագծվել է 1921 թվականին և կառուցվել է 1947 թվականին։ Բացումը կայացել է 1953 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Театральная энциклопедия. Гл. ред. С. С. Мокульский. Т. 1 — М.: Советская энциклопедия, 1961, 1214 стб. с илл. 12 л. илл.
2. ↑  Приветствие на проф. Пламен Карталов Директор на Националната опера и балет Archived 2012-01-20 at the Wayback Machine. // Официальный сайт Болгарского национального театра оперы и балета (բուլղ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* http://www.operasofia.bg/ Բուլղարիայի օպերայի և բալետի ազգային թատրոն. պաշտոնական կայք


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Բուլղարիայի օպերայի և բալետի ազգային թատրոն***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13906595g · ISNI: 0000 0001 2110 9302 · LCCN: n85377561 · SUDOC: 137270054 · VIAF: 141973077 · WorldCat VIAF: 141973077 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հակոբջանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Դավիթ Գևորգի Հակոբջանյան** (դեկտեմբերի 24, 1877(1877-12-24), Ախալցխա - դեկտեմբերի 24, 1942(1942-12-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ճարտարագետ-մեքենագետ, դոցենտ (1933)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Դարմշտադի (Գերմանիա) բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը (1902)։ Մասնակցել է Բաքվի ջրմուղի կառուցմանը (1911-1917)։ 1921 թվականից դասավանդել է ԵՊՀ-ում, եղել տեխնիկական ֆակուլտետի դեկան։ 1933-1942 թվականներին՝ ԵՊԻ կիրառական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են օդի և ջրային գոլորշու խառնուրդով աշխատող շարժիչների և ներքին այրման տուրբինների մշակման տեսական հարցերին։ Մասնակցել է «Ռուս-հայերեն շինարարական կառուցվածքների բառարանի» (1928) կազմմանը, դասագրքերի, տեխնիկական տերմինների հայերեն թարգմանության գործին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**«Բարձրավանք»**, միամսյա գրական-գեղարվեստական հանդես։ Լույս է տեսել 1922 թվականին, Կ․ Պոլսում։ Հրատարակիչներ՝ Գ․ Գավաֆյան, Կոստան Զարյան, Վահան Թեքեյան, Շ․ Պերպերյան (պատասխանատու տնօրեն), Հակոբ Օշական։ Հանդեսի շուրջը համախմբվել էին եղեռնից ազատված մտավորականները՝ արևմտահայ հոգևոր կյանքը վերակերտելու ձգտումով։ Ամսագրում ուշագրավ են Հակոբ Օշականի «Հայ գրականություն» հոդվածաշարից Դանիել Վարուժանին, Ա․ Շիրվանզադեին, Ավետիք Իսահակյանին, Զապել Եսայանին, Կ․ Սիտալին, Արսեն Երկաթին նվիրված գրաքննադատական հոդվածները, Գ․ Ֆեներճյանի «Շրջան մը՝ 1900—1908» գրականագիտական վերլուծությունը։ «Բարձրավանքը» լայն տեղ է հատկացրել արվեստի նորագույն ուղղություններին, հայ արվեստի հարցերին՝ տպագրելով Շ․ Պերպերյանի «Արդի երաժշտության ձգտումները և հայ երգը», «Արվեստի ուղղությունները» ուսումնասիրությունները, գեղարվեստի տարբեր բնագավառներին նվիրված Կոստան Զարյանի և Վահան Թեքեյանի հոդվածները, ինչպես և Փանոս Թերլեմեզյանի հուշագրական էջերը։ Անդրադարձել է անգլիագիր հայ գրողներ Ս․ Ալեքսանդերի (Ա․ Շաքլյան), Մ․ Ա- րապյանի (Շ․ Շավարշ), Մ․ Առլենի (Տ․ Գույումճյան) ստեղծագործություններին։ Տպագրել է Վահան Թեքեյանի «Մայրերը» դրաման, Հակոբ Օշականի «Նոր պսակը» պիեսից մի հատված։ Վերահրատարակել է Մ․ Մեծարենցի, աշուղ Սեյադի ստեղծագործությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 330)։*  |
**Հայկական ժամանակ**, Հայաստանում տպագրվող հայալեզու քաղաքական ուղղվածությամբ օրաթերթ։

Պատմություն
-----------

1999 թվականին «Օրագիր» պարբերականի փակվելուց հետո Նիկոլ Փաշինյանի ջանքերով վերականգնվեց «Հայկական ժամանակ»-ի տպագրությունը։ Այն «Օրագրի» տրամաբանական շարունակությունն է։

Մինչև 2008 թվականի մարտի 1-ը, թերթի գործող գլխավոր խմբագիրը եղել է Նիկոլ Փաշինյանը։ 2008-2011 թվականից գլխավոր խմբագրի պարտականությունները կատարել է Աննա Հակոբյանը։ 2012 թվականին մայիսին ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր ընտրվելուց հետո Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի գլխավոր խմբագրի պաշտոնից։ Այժմ գլխավոր խմբագիրն է Հայկ Գևորգյանը։

Ունի նաև էլեկտրոնային տարբերակ։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

«Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի 2015 թվականի հունվարի 20-ի համարը լույս էր տեսել առանց լուսանկարների, գովազդի և խաչբառի։ Լուսանկարների փոխարեն թերթի էջերում սև պատկերներ էին։

Սև պատկերներ հրապարակելով՝ «Հայկական Ժամանակը» միացել է Գյումրիում սպանված Ավետիսյանների ընտանիքի վերջին ներկայացուցչի՝ 6 ամսական Սերյոժա Ավետիսյանի մահվանից հետո Հայաստանում սգո օր հայտարարելու պահանջին։

Սև պատկերների մասին թերթը գրել է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Անկախ նրանից իշխանությունը որևէ պաշտոնական որոշում կկայացնի, թե ոչ, այսօր Հայաստանում սուգ է։-  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական ժամանակի կայքէջ
2. ↑  «Հայկական Ժամանակը» լուսանկարների փոխարեն սև պատկերներով է լույս տեսել։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական էջ