| **՞**Չանել կղզիների աղվես |
| --- |
| Չանել կղզիների աղվես  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Գորշ աղվեսներ |
|
|
| Տեսակ | Աղվեսներ |
| Ենթատեսակ | **Չանել կղզիների աղվես** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Urocyon littoralis

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Near Threatened* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Չանել կղզիների աղվես**, (լատին․՝ Urocyon littoralis), Միացյալ Նահանգների Կալիֆոռնիա նահանգին պատկանող Չանել կղզիների բնիկ աղվես է, որն ապրում է առկա ութ կղզիներից վեցում, և յուրաքանչյուրում ապրողը ունի իր առանձնահատկությունները և պատմությունը։ Գոյություն ունեն այս աղվեսին բնութագրող տարբեր անվանումներ՝ կղզիների աղվես, կարճ պոչով աղվես, կղզիների գորշ աղվես, Չանել կղզիների գորշ աղվես և այլն։

Ծագում
------

Գորշ աղվեսի (ձախից) և Չանել կղզիների աղվեսի (աջից) գանգերի չափսերի տարբերությունների համեմատությունը
Չանել կղզիների աղվեսը առաջացել է Ամերիկայի հյուսիսում բնակվող գորշ աղվեսից։ Ներկայիս դրությամբ Չանել Կղզիների աղվեսը չափսով ավելի փոքր է գորշ աղվեսից։ Քանի որ այս կենդանին միշտ բնակվել է մայրցամաքից մեկուսացած կղզում, հետևաբար նրա օրգանիզմում բացակայում է իմունային համակարգը, այդ իսկ պատճառով կենդանին շատ արագ կարող է վարակվել և մահանալ որոշ պարազիտներից կամ հիվանդություններից, որոնք մահացու չեն մյուս տիպի աղվեսների կամ շների համար։

Ենթադրություն կա, որ այս աղվեսին մայրցամաքից կղզի են տեղափոխել բնիկ հնդկացիները՝ որպես ընտանի կենդանի։
Մարդկանց և որոշ վայրի կենդանիների (արծիվ) պատճառով Չանել Կղզիների աղվեսի թիվը զգալիորեն նվազել վերջին ժամանակներում։ 2004 թվականին կենդանին համարվել է վտանգի տակ գտնվող, և կատարվել են նրա թիվը նորմայի մեջ պահելու բազմաթիվ բարեգործական աշխատանքներ։

Այս աղվեսի մարմնի փոքրությունը բացատրվում է կղզիներում ուտելիքի համեմատաբար քիչ քանակությամբ։
Հավանաբար կենդանին առաջին անգամ մուտք է գործել Չանել կղզիներ 10,400 - 16,000 տարի առաջ և սկզբնական շրջանում ապրել է միայն հյուսիսային կղզիներում, քանի որ վերջին սառցե դարաշրջանում այդ կղզիները առանձնացած չէին և կազմում էին մեկ հսկայական կղզի, իսկ Չաննել կզղիների հարավային մասում նրանք հայնվել են մարդկանց միջնորդությամբ։

Չափսերը և մորթին
----------------

Չաննել կղզիների աղվեսը Հյուսիսային Ամերիկայում ապրող չափսով ամենափոքր աղվեսն է։ Ունի 48-50 սմ մարմնի և 11-29 սմ պոչի երկարություն։ Մարմնի բարձրությունը մոտ 15 սմ է։ Կշռում է 1 - 2,8 կգ և արուները էգերից ավելի մեծ են։
Չաննել կզղիներում ապրող չափսով ամենամեծ աղվեսը ապրում է Սանտա Կատալինա կղզում, իսկ ամենափոքրը՝ Սանտա Կրուզ կղզում։

Աղվեսի մորթին հիմնականում գորշ է, սակայն մարմնի եզրային հատվածները կարմրավուն են, իսկ փորը և վիզը սպիտակավուն։ Պոչի ծայրը սև է։ Սովորաբար Չանել կղզիների աղվեսի մորթին ավելի մուգ է գորշ աղվեսի մորթուց։

Բազմացում
---------

Չանել կզղիների աղվեսի ձագուկ
Սովորաբար Չանել կղզիների աղվեսները իրենց զույգին չեն փոխում կյանքի ընթացքում։ Ձագերը ծնվում են փետրվար-ապրիլ, ամիսներին 50-63 օր տևող հղիությունից հետո։ Էգ աղվեսը մինչև ձագերի ծնվելը պատրաստում է իր հատուկ բույնը, որտեղ էլ ծնվում և մեծանում են ձագերը (մեկից հինգ)։ Մայրը կաթով կերակրում է նրանց յոթից ինը շաբաթվա ընթացքում։ Ձագերը սեռապես հասունանում են տասը ամսական հասակում։
Ազատության մեջ ապրող աղվեսները ապրում են մոտ 4-6 տարի, իսկ մարդկանց հսկողության տակ գտնվողները՝ 8։

Սնունդ
------

Չանել կղզիների աղվեսները ամենակեր են և բուսական սնունդը մեծ դեր է խաղում։ Նրանք հիմնականում ուտում են հատապտուղներ, մրգեր, միջատներ, ձվեր, խեցգետիններ, սողուններ, թռչուններ և մանր կրծողներ։ Նրանք նախընտրում են որսալ գիշերը և միայնակ։

Պահվածք
-------

Չանել կղզիների աղվեսները իրար հետ շփվում են մարմնի տարբեր շարժումներով և ձայնային ազդանշաններով։ Իր տիրապետությունը ցույց տվող աղվեսը օգտագործվում է հատուկ ձայներ և ուղիղ նայում է թշնամուն ցցած ականջներով՝ նրան ստիպելով նահանջել։ Նրանք կարող են հաչալ և գռմռալ։
Սովորաբար այս աղվեսները իրենց տարածքը նշում են միզելով ծառերի և թփերի վրա։

Մարդկանց ներկայությունից չեն վախենում, սակայն սկզբնական շրջանում կարող են ագրեսիվ վերաբերմունք ցույց տալ։

Տարատեսակներ
------------

* Urocyon littoralis littoralis,
* Urocyon littoralis santarosae,
* Urocyon littoralis santacruzae,
* Urocyon littoralis dickeyi,
* Urocyon littoralis catalinae,
* Urocyon littoralis clementae.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2910874131 |

 |