Եկեղեցու ներսում՝ յոթ ճրագներով ջահ
**Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի** (էստ․՝ *Niguliste kirik*), միջնադարյան եկեղեցական կառույց Էստոնիայի Տալլին քաղաքում։ Այն նվիրված էր ձկնորսների և նավաստիների հովանավոր Սուրբ Նիկողայոսին։ Կառուցվել է 13-րդ դարում, մասամբ ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Տալլինի խորհրդային ռմբակոծության ժամանակ։ Շենքը վերականգնվել է, սակայն որպես եկեղեցի չի օգտագործվել կանոնավոր կրոնական գործունեության համար Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր։ Ներկայումս այնտեղ է գտնվում Նիգուլիստեի թանգարանը՝ Էստոնիայի արվեստի թանգարանի մասնաճյուղը, որը կենտրոնացած է հիմնականում միջնադարյան եկեղեցական արվեստի վրա։ Օգտագործվում է նաև որպես համերգասրահ։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին հիմնադրվել և կառուցվել է մոտ 1230–1275 թվականներին Վեստֆալիայի վաճառականների կողմից, ովքեր եկել էին Գոթլանդից 13-րդ դարում։ Եկեղեցին ուներ ծանր ճաղավանդակներ՝ մուտքերը փակելու համար, անցքեր և փախստականների համար թաքստոցներ։ Երբ 14-րդ դարում ավարտվեցին Տալինի շրջակայքի ամրացումները (քաղաքի պարիսպը շրջապատեց եկեղեցին և բնակավայրը 1310 թվականին)), Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին կորցրեց իր պաշտպանական գործառույթը և դարձավ տիպիկ միջնադարյան ծխական եկեղեցի։ Եկեղեցու նախնական կառույցի միայն մի քանի հատվածներ կան, որոնք պահպանվել են մինչ այժմ։

1405–1420 թվականներին Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին ստացել է իր ներկայիս տեսքը՝ ճարտարապետության մեջ հայտնի բազիլիկ ոճով։ 1515 թվականին աշտարակը կառուցվել է ավելի բարձր և ծածկվել ուշ գոթական դարաշրջանի գմբեթով։ 17-րդ դարի վերջին աշտարակը ամրացվել է։ Ոճը փոխարինվեց բարոկկոյով, ընդարձակ պատկերասրահով, որը մի քանի դարերի ընթացքում աստիճանաբար ավելի բարձրացվեց։ Աշտարակը այժմ ունի 105 մետր բարձրություն։

Սուրբ Նիկողայոսը Տալլինի միակ եկեղեցին էր, որն անձեռնմխելի մնաց 1523-ին (կամ 1524-ին) բողոքական ռեֆորմիստների կողմից սրբապատկերների վնասման ընթացքում։ Միաբանության ղեկավարը հալած կապար է լցրել եկեղեցու դռան փականների մեջ, և ամբոխը չի կարողացել ներս մտնել։ Եկեղեցին 16-րդ դարում վերածվել է լյութերական միաբանության։

1944 թվականի մարտի 9-ին եկեղեցին լրջորեն տուժել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Տալլինի սովետական ռմբակոծության հետևանքով։ Արդյունքում առաջացած հրդեհը եկեղեցին վերածել է ավերակների, բացառությամբ Սուրբ Անտոնիոս մատուռի։ Շուրջ մեկ ամիս աշտարակը շարունակ ծխացել է։ Արվեստի թանկարժեք գանձերի մեծ մասը պահպանվել է եկեղեցուց ժամանակին տարհանման շնորհիվ։ Եկեղեցու վերանորոգումը սկսվել է 1953 թվականին և ամբողջությամբ ավարտվել 1981 թվականին։

Եկեղեցու աշտարակը կրկին վնասվել է 1982 թվականի հոկտեմբերի 12-ին բռնկված հրդեհից։ Աշտարակը այրվել է և ավերվել, նավակի տանիքները և Սուրբ Անտոնիոսի մատուռը վնասվել են։

Վերականգնող մասնագետ Վիլլեմ Ռաամի ղեկավարությամբ իրականացված աշխատանքներից հետո 1984 թվականին եկեղեցին բացվել է որպես թանգարան և համերգասրահ, որտեղ ցուցադրված է Էստոնիայի արվեստի թանգարանի միջնադարյան արվեստի հավաքածուն։ Իր հիանալի ակուստիկայի շնորհիվ եկեղեցին շատ սիրված համերգասրահ է։

Արվեստի նմուշներ
----------------

Բարձր խորանի սրբապատկերները
Թանգարանի արվեստի գործերից ամենահայտնին Լյուբեկի վարպետ Բեռնտ Նոտկեի *Danse Macabre*-ն է, որը պատկերում է կյանքի անցողիկությունը, կմախքի տեսքով մահվան կերպարանքները իրենց հետևից տանում են և ուժեղներին, և թույլերին։ *Danse Macabre*-ն կամ «Մահվան պարը» միջնադարյան հանրաճանաչ մոտիվ էր արվեստի մեջ։ Պահպանվել է բնօրինակ 30 մետր (98,4 ոտնաչափ) լայնությամբ նկարի միայն նախնական հատվածը (կատարված 15-րդ դարի վերջում), որը ներկայումս ցուցադրվում է Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցում։

*Danse Macabre* , Բերնտ Նոտկե
Թանգարանում պահվում են մի քանի այլ նշանավոր ուշ գոթական և վաղ Վերածննդի արվեստի գործեր։

Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցու Ավագ խորանը կառուցվել է 1478-1481 թվականներին Լյուբեկի վարպետ նկարիչ Հերմեն Ռոդեի արհեստանոցում։ Այն 15-րդ դարի Հանզեական լիգայի հյուսիսային գերմանական ամենամեծ խորաններից մեկն է։ Այս երկթև խորանի արտաքին թեւերի նկարները պատկերում են Սուրբ Նիկողայոսի և Սուրբ Վիկտորի կյանքը, կենտրոնական հատվածը և բացված թեւերը պարունակում են ավելի քան երեսուն փայտե քանդակներ, որոնք կազմում են սրբերի պատկերասրահը։ Արտաքին թևերի վրա պատկերված են Տալլինի Մեծ գիլդիայի և Սևագլուխների եղբայրության խորհրդանիշները։ *Պրեդելլայի* վրա (խորանի ամենացածր մասը) պատկերված են եկեղեցու հայրերը և կարգերի հիմնադիրները՝ Սուրբ Բեռնար Կլերվոյցին, Սուրբ Գրիգոր Մեծը, Սուրբ Ջերոմին, Սուրբ Օգոստինոսը, Սուրբ Ամբրոսիսը և Սուրբ Բենեդիկտոս Նուրսիացին։

«Սուրբ Մարիամը և Սևագլուխների եղբայրությունը», 1500
Ուշագրավ է «Սուրբ Մարիամը և Սևագլուխների եղբայրությունը» պատկերը՝ 1500 թվականին պատրաստված Բրյուգգեում, Սուրբ Լյուսիի լեգենդի անանուն վարպետի կողմից։ Մյուս թևերը պատկերում են Ավետումը գրիզայի տեխնիկայով։ Մի տեսարանում՝ Գաբրիել հրեշտակապետը և Մարիամ Աստվածածինը։ Մարիամ Աստվածածինը մերկ կրծքով է, Քրիստոսը մատնացույց է անում կրծքավանդակի վերքը, պատկերված են Հայր Աստվածը, Հովհաննես Մկրտիչը։ Մարիամ Աստվածածինը շրջապատված է Սուրբ Գեորգիով և Սուրբ Վիկտորով։ Ձախ թեւում պատկերված է Սուրբ Ֆրանցիսկոս Ասիզացին, իսկ աջ թեւում՝ Սուրբ Գերտրուդա Նիվելացին։ 1534-1943 թվականներին *ռետաբլը* պահպանվել է Սևագլուխների եղբայրության տանը։

Թանգարանում կարելի է տեսնել Քրիստոսի չարչարանքների պատկերը, որը պատրաստվել է 16-րդ դարի սկզբին Բրյուգեի վարպետ Ադրիան Իզենբրանդտի արվեստանոցի կողմից՝ պատվերով։ Շլոս Լիխտենշտեյնի վարպետի՝ «Քրիստոսը տաճարում» (1430–1440) կտավը և Հենինգ ֆոն դեր Հայդեի միջնադարյան մի քանի փայտի փորագրություններ (պատկերված են Սուրբ Նիկողայոսը, Մարիամ Աստվածածինը և Հովհաննես Ավետարանիչը) (1510–1520)։

Չորս մետր բարձրությամբ, յոթ ջահերով, 1519 թվականի արույրե ճրագը ամենամեծերից մեկն է Եվրոպայում։ Միջին ճյուղի վերևում Մարիամ Աստվածածինն է մանկան հետ։ Ճրագը նվիրատվություն էր 1519 թվականին Տալլինի հարուստ վաճառական Հանս Բաուվերի կողմից։

Թանգարանում պահվում է Տոբիաս Հայնցեի Սուրբ Քրիստոֆերի կերպարը (1624 ) Բոգիսլաուս Ռոզենի մատուռի 350-ամյա դեկորատիվ աշխատանքը, որը փորագրված է Ֆրանս Հոպենշտատի կողմից, և Անտոնիուս ֆոն դեր Բուշի տապանագիրը։

Թանգարանում պահվում են նաև գիլդիայի, արհեստագործական կորպորացիաների և Սևագլուխների եղբայրության արծաթե գանձերը։

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի (Տալլին)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n77019672 · LNB: 000301031 · VIAF: 1053160848413808210007 · WorldCat VIAF: 1053160848413808210007 |

 |

* Պաշտոնական կայք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Էստոնիայի մշակութային հուշարձանների ազգային գրանցամատյան — 1994.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  «Niguliste Museum». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 26-ին.
3. 1 2  Helme, Mart (2002). *Guide to churches in Estonia*. Kunst. ISBN 5-89920-297-1.
4. 1 2 3  «Chronology of Niguliste (St. Nicholas) church in Tallinn». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ օգոստոսի 8-ին. Վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
5. 1 2  Bousfield, Jonathan (2004). *The Rough Guide to the Baltic States*. Rough Guides. ISBN 1-85828-840-1.
6. 1 2 3 4  «St. Nicholas's Church». Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ սեպտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
7. ↑  «St. Nicholas' Church». Niguliste Museum. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
8. ↑  «The Dance of Death in Tallinn». Վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
9. 1 2 3  «St. Nicholas' Church at the Estonian Organ Society». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
10. ↑  «Architecture,skulpture, art. Tallinn». *Comenius*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-12-12-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
11. ↑  «siebenarmiger Messingleuchter | estnisch | Bildindex der Kunst & Architektur - Bildindex der Kunst & Architektur - Startseite Bildindex». *www.bildindex.de*. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 19-ին.