recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Շավարշ Արամի Հովհաննիսյան**, (*Հովհաննես Շավարշ*, փետրվարի 1, 1908(1908-02-01), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 17, 1980(1980-06-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1961)։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Շավարշը ծնվել է 1908 թվականին Ալեքսանդրապոլում։ Մասնագիտական կրթությունը ստացել է Լենինականի նկարչական ստուդիայում։ 1925-1928 թթ. սովորել է Երևանի գեղարվեստա-արդյունաբերական ուսումնարանում։ 1925 թվականից հանդես է եկել հանրապետական մամուլում և այլ հրատարակություններում, սկզբում՝ որպես զարդանկարիչ և ծաղրանկարիչ, ապա՝ նաև որպես պատկերազարդող։ Աշխատել է գրքի նկարազարդման, հաստոցային գրաֆիկայի, երգիծական պլակատի բնագավառներում։ Լավագույն աշխատանքներից են Ա. Լիսիցյանի «Աբու Հասանի մաշիկները» (1950), Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ» (1950), Եղիշե Չարենցի «Խմբապետ Շավարշը» (1956) և «Երկիր Նաիրի» (1958) գրքերի նկարազարդումները, «Երիտասարդ բանվորի դիմանկարը» (1930), «Հոկտեմբերի դիրքերում» (1933) գրաֆիկական գործերը, «Ֆաշիստական գեներալի արկածները» (1944) պլակատը։ 1961 թվականին Երևանում բացվել է անհատական ցուցահանդես։

Գրականություն
-------------

* Շավարշ Արամի Հովհաննիսյան, Ալբոմ, «Հայաստան» հրատարակչություն, 1966

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 573.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 3.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9728 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 573)։*  |
**Պիտեր Հուկ** (անգլ.՝ Peter Hook, փետրվարի 13, 1956 թվական), բրիտանացի երաժիշտ, բաս կիթառիստ, Joy Division (1976–1980) և New Order (1980–2007) ռոք խմբերի երգերի համահեղինակ և հեղինակ։ Մնալով New Order խմբի հիմնական անդամ Հուկը համագործակցում էր նաև այլ ռոք խմբերի հետ՝ որպես բաս կիթառիստ և պրոդյուսեր (The Stone Roses, Hybrid, The Chemical Brothers)։ Բացի դրանից Հուկն ուներ իր սեփական ծրագրերը. Revenge (1989–1993) և Monaco (1995–2000)։ 2004-2010 թվականներին Հուկը մասնակցեց Freebass ծրագրին, սուպերխմբին, որը բաղկացած էր 3 բաս կիթառիստներից։ 

Պետեր Հուկը 2014 թվականին, Չիլիում
2007 թվականի մայիսին Հուկը պաշտոնապես հեռացավ New Order խմբից և սկսեց զբաղվել The Light խմբով՝ իր սեփական քովեր խմբով, որի հետ նա 2010 թվականին մեկնում է աշխարհով և համերգներ տալիս (խմբի անդամներից էր նաև Հուկ Ջեյքի որդին)։ Դրա հետ մեկտեղ Հուկը համերգներ էր ունենում նաև ակումբներում, որպես դիջեյ։ 2010 թվականին Man Ray Հուկը (նույն ինքը Պիտեր Հուկը) և Ֆիլ Մերֆին (Freebass խմբի դաշնակահարը) թողարկեցին երկու փոքր ալբոմներ՝ «Summer 88» և «Tokyo Joe»: Երաժշտի անկեղծ կարծիքով երաժշտություն ստեղծելու ցանկությունը ոչնչացնում է վախը այն մասին, թե նրանից չի լինի առևտրային վերադարձը, որովհետև այժմ ինտերնետը ծովահենություն է։ 
2009 թվականի հոկտեմբերին 
Հուկը հրատարակում է իր առաջին գիրքը «How Not to Run a Club», որը «Haçienda» ակումբի մասին էր, որի համասեփականատերը նա էր։ Հուկը հայտարարեց, որ նա ցանկանում է գրքեր հրատարակել Joy Division և New Order խմբերի մասին։

Պետեր Հուկի հարցազրույցը BBC - ում
2012 թվականի մարտի 2-ին Հուկը տվեց իր առաջին համերգը Ռուսաստանում՝ ռուսական Milk ակումբում, կատարելով Unknown Pleasures ալբոմն ամբողջությամբ, ինչպես նաև մի քանի այլ երգ Joy Division-ից։

Պատկերասրահ
-----------

* Պետեր Հուկը 2014 թվականին, ՉիլիումՊետեր Հուկը 2014 թվականին, Չիլիում
* Պետեր Հուկը 2014 թվականին, ՉիլիումՊետեր Հուկը 2014 թվականին, Չիլիում
* Պետեր Հուկը և նրա որդին 2014 թվականին, ՉիլիումՊետեր Հուկը և նրա որդին 2014 թվականին, Չիլիում
* Պետեր ՀուկըՊետեր Հուկը
* Պետեր Հուկը և The Light խումբըՊետեր Հուկը և The Light խումբը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Montreux Jazz Festival Database
2. ↑  NewOrderOnline.com. New Order did not split (17 May 2007).
3. ↑  Peter Hook and The Light. Record Label Artist Page. 24 Hour Service Station.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | MySpace · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Deezer · Last.fm · SoundCloud · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Allmusic · AlloCiné · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rate Your Music |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 6010960 · BNF: 166361200 · CONOR: 267943779 · GND: 134679814 · GTAA: 260966 · ISNI: 0000000114583284 · LCCN: no2009117690 · NDL: 001101586 · NKC: ola2002152138 · NTA: 328265675 · NUKAT: n2014196774 · SUDOC: 168685183 · VIAF: 164164431 · WorldCat VIAF: 164164431 |

 |

 |
**Նահապետի աշունը** (իսպ.՝ El otoño del patriarca) Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի վեպը, գրված 1975 թվականին։

Վեպը գրվել է անփոխարինելի բռնապետի նախատիպով, որն իշխանությունում էր ավելի քան 100 տարի, վեպում կան որոշ իրական կերպարներ, Լատինական Ամերիկայի ղեկավարներից՝ Խուան Վիսենտե Գոմես (Վենեսուելա), Խերարդո Մաչադո և Ֆուլխենսիո Բատիստա (Կուբա), Պրոֆիրիո Դիաս (Մեքսիկա), Գասպար Ֆրանսիա (Պարագվայ) և ուրիշներ։ Գարսիա Մարկեսի խոսքերով, նա փոփոխել է այն տասնհինգ անգամ, որը առաջին անգամ չի հաջողվել վաճառել։ Գիրքը չէին գնել, և ընթերցողին էլ թվում էր, որ դա այնքան էլ նման չէ «Հարյուր տարվա մենությանը»։

Պատմությունը
------------

Վեպը գրոտեսկային ձևով պատմում է նահապետի կյանքի մասին՝ Լատինական Ամերիկայի բռնապետ նախագահի, որն, ըստ էության, բոլոր գոյություն ունեցող իրական բռնակալների ընդհանրացված կերպար է։ Ըստ հեղինակի, հերոսը մարմնավորում է իշխանության գաղափարը, միևնույն ժամանակ նա նկարագրված է մի շատ անհեթեթ ձևով։ Նախագահի կենսագրության իրական փաստերը հասցվում են նվազագույնի։ Մենք միայն գիտենք, որ նա ծնվել է 19-րդ դարի առաջին կեսերին, կրում է Սակարիաս անունը, նրա մայրը՝ Բենդիսոն Ալվարադոն։ Նրան նախագահ են դարձրել անգլիացի նավաստիները։ Մահվան ամսաթիվը նույնպես անհայտ է։

Նախագահի կյանքի պատմությունը բաղկացած է բազմաթիվ բամբասանքներից, պատմություններց, լեգենդներից, որոնք, իբրև տեղի են ունեցել նրա հետ։ Բայց հեղինակը հաճախ հակադրվում է այս տեղեկությունները միմյանց հետ, և ակնհայտ է, որ նա ինքն էլ չգիտի, թե ինչն է ճշմարիտ, և ինչը հորինվածք։

Ակնարկներ
---------

Գարսիա Մարկեսը ծաղրում է երիտասարդ ժառանգ բռնապետերի բարձր դասային կոչում շնորհելու պրակտիկան և նրանց ընտանիքների ու մտերիմ ընկերների ծախսերը։ Վախեցնող ճշգրիտ դիմանկարը հետախուզության տնօրենի, որը մոտակա ժամանակներում ղեկավարում է յուրաքանչյուր քայլը, և կառուցում է ահաբեկչության և քաղաքական հալածանքնեի պլանը։ Այս վերջինը մեկն է առավել համոզիչ նկարներից։ «Խորհրդատուները» հաճախ նշել կոռուպցիայի և ճնշումների տակ հայտնված որոշ առավել նշանավոր լատինամերիկյան բռնապետությունների մասինի։ Տրոխիլոյի Դոմինիկյան Հանրապետությունը անց է կացրել մի քանի տասնյակ սպանություններ և ահաբեկչություններ Դոմինիկյան գերիների նկատմամբ գլխավոր հետախուզության ղեկավար Ջոնի Աբբես Գարսիայի գլխավորությամբ։

Հռչակ
-----

Ըստ հետազոտության, «Նահապետի աշունը» իսպանալեզու գիրքը ամենավաճառվածն է Իսպանիայում 1975 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Folha de S.Paulo, Ilustrada, p.5, January 28, 1976 (in Portuguese) – Retrieved December 29, 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նահապետի աշունը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC · OCLC |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 121261582 · GND: 4135055-8 |

 |
**Շարժական տպատառեր**, այբուբենի տառերի, նշանների և զարդատարրերի հայելային ուռուցիկ պատկերներով տառամարմիններ՝ ձեռքի և մեքենայական եղանակներով տեքստը շարելու համար։ Առաջին շարժական տպատառերը կավից (թրծած) պատրաստել է չին Բի Շենը (1040-1048), մետաղից պատրաստվել է Կորեայում 1234 թվականին, 1-ին գիրքը՝ «Չիկի»-ն, տպագրվել է 1377 թվականին։

Եվրոպայում շարժական տպատառերի գյուտը վերահայտնագործել է Յոհան Գուտենբերգը, առաջարկել տառահայրերի ու տառամայրերի պատրաստման եղանակ, տառերի ձուլման կապար-անագ անտիմոնային (հարտ) համաձուլվածք, որով սկսվել ու զարգացել է եվրոպական տպագրությունը։

Հայկական գրատպությունն ի սկզբանե կատարվել է շարժական տպատառերով։

20-րդ դարի կեսերից լուսա- և թվային շարվածքի ներդրման շնորհիվ շարժական տպատառերն աստիճանաբար դուրս են մղվել տպագրությունից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Պիրոլներ |
| --- |
| Թռչուններ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Oriotidae

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պիրոլներ** (լատին․՝ Oriotidae), ճնճղուկանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայաստանում հայտնի է 1 տեսակ՝ պիրոլը. բնադրող չվող է, քիչ տարածված։

Արտաքին տեսք
------------

Մարմնի երկարությունը 24 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 44-47 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 70-85 գ։ Նրբակազմ թռչուն է։ Հասունի կտուցը կարմիր է։ Արուն վառ ոսկեգույն-դեղին է, թևերը, սանձիկը, պոչը՝ սև։ Էգի մարմինը վերևից դեղին-կանաչ է, ներքևից՝ բաց մոխրագույն՝ կանաչ-մոխրագույն խայտերով։ Երիտասարդը նման է էգին, սակայն մարմինը վերևից թեփուկանման նախշերով է, կտուցը՝ դարչնագույն։ Կերակրվում է ծառերի կատարին, նախընտրում խիտ սաղարթը։

Ձայն
----

Ձայնը նման է կատվի մլավոցի, երգը յուրօրինակ սրնգային ելևէջներով է։ Թռիչքն արագ է, ձգձգված ալիքաձև։ Բնակվում է սաղարթավոր անտառներում, պտղատու այգիներում, պուրակներում։

Սնունդ
------

Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։ Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի վերջ-մայիսի 1-ին տասնօրյակին։ Բնադրազույգերը ձևավորվում են մայիսի կեսերից։ Արուների ակտիվ, չափազանց բնորոշ սրնգային երգը լսելի է մայիսի 2-րդ կեսից հուլիսի 2-րդ տասնօրյակի վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ ավելի երկար։

Բույն
-----

Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 120-140 մմ)՝ ճյուղից կախված (նման է զամբյուղի), հյուսում են էգը և արուն՝ խոտերից, բուսաթելերից, բրդից։ Որոշակի հակում ունի բույնը թաքցնելու ընկուզենու կամ բարդու խիտ ճյուղերի մեջ։

Ձու
---

Ձվերը լրիվ քանակով բներում հայտնվում են մայիսի վերջից, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ մինչև հունիսի վերջը։ Թխսակալում է առավելապես էգը՝ 13-15 օր, արուն կերակրում է էգին և պաշտպանում բույնը։ Թռիչքին տիրապետող երիտասարդ ձագերը մեծ քանակությամբ հայտնվում են հունիսի վերջից-օգոստոսի սկիզբ։ Աշնանային ուշացած չուն՝ մինչև սեպտեմբերի սկիզբը։ Գունագեղ դեղինի, նուրբ կանաչի և սևի համադրությամբ փետրավորման շնորհիվ հեշտ ճանաչելի է և որոշակի գեղագիտական արժեք է ներկայացնում։ Որսվում է պատահական մարդկանց և որսագողերի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի թռչունները


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 309)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 165268169 · LCCN: sh85095654 |

 |
**Պիրոքսեններ**, մագնեզիում և երկաթ պարունակող գլխավոր ապար կազմող միներալների խումբ։

Անվանում
--------

Անվանումը մտցրել է 1796 թվականին ֆրանսիացի հանքաբան և բյուրեղագետ Ռ․ Ժ․ Այուին (R․ J․ Hauy, 1743-1822), որի կարծիքով այդ միներալները լավայում օտար են։

Պիրոքսենները պատկանում են շղթայաձև սիլիկատների ենթախմբին։ Ընդհանուր կառուցվածքային բանաձևն է R2+2[Si2C6], որտեղ R=Ca2+, Mg2+, Fe2+, Na+ և Li+, ինչպես կանոն Al+3 կամ Fe3+ հետ միատեղ։

Կառուցվածք
----------

Կառուցվածքի բյուրեղաքիմիական տիպը ներկայացված է (SiO4)4-, սիլիցիումաթթվածնային տետրաէդրների անսահման շղթաներով, որոնք կապակցվում են միմյանց թթվածնի երկու ընդհանուր ատոմների միջոցով։ Շղթայի տարրական օղակը ներկայացված է [Si2O6]4- անիոնային խմբով։ Բյուրեղագիտական համակարգը ռոմբային և մոնոկլինային է։

Ռոմբային պիրոքսեններում գերակշռում են Mg2+ և Fe2+ կատիոնները, որոնք իզոմորֆ կերպով փոխարինում են միմյանց (էնստատիտհի-պերսթեն-ֆեռոսիլիտի շարք)։ Մոնոկլինային պիրոքսենները ըստ գերակշռող կատիոնների բաժանվում են.

* հողալկալայինների Ca2+, Mg2+ և Fe2+ (դիոպսիդ-հեդենբերգիտ)
* ալկալայինների Na+-Fe3+, Na+-Al3+, Li+-Al3+ (էգիրին, ժադեիտ, սպոդումին)։

Գույնը տատանվում է կանաչի տարբեր երանգների, կարծրությունը՝ 5-6,5-ի, խտությունը՝ 3100-3600 կգ/մ3-ի սահմաններում։ Ռոմբային պիրոքսենները գերհիմքային և հիմքային ապարների գլխավոր միներալներից են։ Մոնոկլինային պիրոքսենները տարածվում են ապարների ավելի շատ տարատեսակներում (բազալտներում, անդեզիտներում, գաբրոներում, դիորիտներում, սիենիտներում և այլ ապարներում)։ Մոնոկլինային պիրոքսենները (ավգիտները) Լուսնի թաղալաների հիմնական միներալներն են։ Սպոդումենը հումք է Li-ի կորզման համար, իսկ նրա թափանցիկ տարատեսակները դասվում են թանկարժեք քարերի շարքը։

Գրականություն
-------------

* Morimoto, Nobuo. 1989. Nomenclature of Pyroxenes. Canadian Mineralogist, 27, 143—156
* Nomenclature of pyroxenes N. Morimoto, J. Fabries, A. K. Ferguson, I. V. Ginzburg, M. Ross, F. A. Seifert, J. Zussman, K. Aoki, and G. Gottardi American Mineralogist; October 1988; v. 73; no. 9-10; p. 1123—1133

Արտաքին հղումներ
----------------

* Статья «Пироксены» на wiki.web.ru
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 310)։*  |
**Մարինե Իսահակի Օթարյան** (նոյեմբերի 8, 1969(1969-11-08), Սպիտակ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր։ Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2012 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի վոկալ-տեսական ֆակուլտետի կոմպոզիցիայի բաժինը (1997 թվական, Ստեփան Լուսիկյանի դասարան)։ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարանի տնօրեն (1996 թվականից), գիտական խորհրդի նախագահ։

Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարանում Օթարյանի նախաձեռնությամբ ու ղեկավարությամբ իրականացվել են 50-ից ավելի ժամանակավոր ցուցադրություններ, «Ալեքսանդր Սպենդիարյանը և ժամանակը» գիտաժողովը (2011 թվական), մի շարք գիտակրթական ծրագրեր, մշակութային միջոցառումներ, թողարկվել է «Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ռոմանս» ձայնասկավառակը (2006 թվական)։ Կազմել է (Տիգրան Սարգսյանի հետ) Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ծննդյան 140-ամյակին նվիրված «Հուշեր» (2012 թվական) գիրքը։ Զեկուցումներով հանդես է եկել գիտաժողովներում, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի կյանքն ու ստեղծագործական ժառանգությունը ներկայացրել Հայաստանում, ԱՄՆ-ում, Լիբանանում և այլուր։

Գրել է Սպիտակ քաղաքի օրհներգը՝ «Իմ հին ու նոր Սպիտակ» (1998 թվական)։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ (2017 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Շինգ Յուն Բոկ**, Shin Yongbok (կորերեն  *신윤복* ), մականունը *Hyewon* (1758, Չոսոն - *անհայտ*, Չոսոն), կորեացի նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կորեայի արքայական տոհմի Խոսեոն ժառանգական պալատական արվեստագետների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Շին Հան Փհենգը (մոտ 1735-1809 թվականներից հետո), նկարել է Յեոնջո և Չոնջո թագավորների դիմանկարները, պապը դատարանում աշխատել Է որպես նկարիչ։ Կիմ Կիմ Դու -Թանվոն և Կիմ Դուկ Սին այլ հայտնի ժամանակակից վարպետների հետ մեկտեղ նա նկարչության ռեալիստական ոճին կողմնակից էր, այդ ժանրի նկարների վարպետ։

Կորեական հասարակության տարբեր խավերի կյանքին նվիրված «Շին Յուն Բոկ» ժանրի գործերն ավելի ազատ էին և ազատագրված, քան Թանվոնի գործերը, ունեին էրոտիկ բովանդակություն, ինչը, ի վերջո, հանգեցրեց վարպետի վտարմանը արքունի Թոհվասո դատարանի արվեստի ինստիտուտից։ Այդ Նկարչության ժանրի հետ մեկտեղ նա ստեղծել է նաև լանդշաֆտներ և կենդանիներ պատկերող նկարներ։ Նա իր աշխատանքները գրել է ինչպես թղթի վրա, այնպես էլ մետաքսի վրա։

Հյուոնի 30 նկարներից բաղկացած հավաքածուն ընդունվել է 1970 թվականին  Կորեայի ազգային գանձեր («No 135»):

Պատկերասրահ
-----------

* "Գեղեցկուհու դիմանկար" (미인도 美人圖)"Գեղեցկուհու դիմանկար" (미인도 美人圖)
* "Տեսարան Տանոյի փառատոնում" (단오풍정 端午風情)"Տեսարան Տանոյի փառատոնում" (단오풍정 端午風情)
* "Օրհված խմելու ժողով" (주사거배 酒肆擧盃)"Օրհված խմելու ժողով" (주사거배 酒肆擧盃)
* "Հետ կանչված կոմունգոը գովերգելով լոտոսը" (청금상련 廳琴賞蓮 or 연당야유 蓮塘野遊)"Հետ կանչված կոմունգոը գովերգելով լոտոսը" (청금상련 廳琴賞蓮 or 연당야유 蓮塘野遊)
* "Գարնանային գեղեցիկ օր դաշտերում" (상춘야흥 賞春野興)"Գարնանային գեղեցիկ օր դաշտերում" (상춘야흥 賞春野興)
* "Պար երկու դանակներով"(쌍검대무 雙劍對舞)"Պար երկու դանակներով"(쌍검대무 雙劍對舞)
* "Սիրահարները լուսնի տակ" (월하정인 月下情人)"Սիրահարները լուսնի տակ" (월하정인 月下情人)
* "Տղան ու աղջիկը ազալիայի ծաղիկներ են հավաքում" (소년전홍 少年剪紅)"Տղան ու աղջիկը ազալիայի ծաղիկներ են հավաքում" (소년전홍 少年剪紅)

Գրականության և կինոյի մեջ
-------------------------

Շին Յոն Բոկը գրքի և հեռուստասերիալների և «Քամի նկարել» ֆիլմի (կորեերեն՝  바람 의 화원, {{lang-en | Քամու նկարիչ)} գլխավոր հերոսն է, գլխավոր դերերում կորեացի հայտնի դերասանուհի Մուն Հին Յոնը։ Եվ գիրքը, և կինոնկարը պնդում են, որ Շին Յուն Բոկը կին է եղել, չնայած որ այս վարկածը հաստատող պատմական վկայություններ չկան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Korean Authority File (կոր.)
2. ↑
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեսանյութ Յութուբում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 140837736 · LCCN: n83051038 · NKC: jo2012691664 · NTA: 321366697 · VIAF: 107817606, 9978157527386527300006, 38287151 · ULAN: 500123130 · WorldCat VIAF: 107817606, 9978157527386527300006, 38287151 |

 |

 |
| **՞**Պլազմոդիումներ |
| --- |
| Պլազմոդիումներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Նախակենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սպորավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Plasmodium vivax

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պլազմոդիումներ** մալարիայի, սպորավորների դասի պլազմոդիա սեռի միաբջիջ նախակենդանիներ։ Մակաբուծվում են մարդու արյան կարմիր գնդիկներում՝ լուրջ վնաս պատճառելով նրա առողջությանը։ Հայտնի է Պլազմոդիումների 4 տեսակ (լատին․՝ Pl. vivax, PI. falciparum, Pl. malariae, Pl. ovale), որոնց զարգացման կենսակերպն ընթանում է միանման։

Մալարիա
-------

Մալարիան տարածված է տաք կլիմայով երկրներում։ Վերջին տասնամյակում այդ ինվազիան խիստ անհանգստացնում է նաև մեր հանրապետության բժշկության ծառայությանը։

Զարգացում
---------

Մալարիայի զարգացումն ընթանում է 2 տիրոջ՝ մարդու և անոֆելես սեռի մոծակի էգի օրգանիզմներում։

Վարակում
--------

Մարդը վարակվում է մալարիայով, երբ Պլազմոդիումներ կրող մոծակն արյունով սնվելու համար խայթում է մարդուն, և մոծակի թքի հետ արյան մեջ են թափանցում մալարիայի հարուցչի սպորոզոիտները։ Վերջիններս, մուտք գործելով էրիթրոցիտներ, բազմանում են շիզոգոնիայի ձևով՝ սկիզբ տալով բազմաթիվ մերոզոիտների, որոնք ախտահարում են նորանոր էրիթրոցիտներ, և այդպես շարունակ՝ հետագայում սկիզբ տալով մակրո և միկրոգամետոցիտների ու շիզոգոնիային ձևավորման։ Մոծակը վարակված մարդու արյունով սնվելիս կլանում է մալարիայի հարուցիչներ։ Մոծակի ստամոքսում տեղի է ունենում դրանց հետագա զարգացումը՝ սպորոգոնիան՝ բազմաթիվ սպորոզոիտներով, որոնք նորից կարող են փոխանցվել մարդուն և առաջացնել հիվանդություն։

Ախտորոշում
----------

Մալարիան կարելի է ախտորոշել կլինիկ, ախտանշանների հիման վրա։ Մշակված են մալարիայով հիվանդ մարդկանց բուժման մի շարք եղանակներ՝ արդյունավետ պատրաստուկների կիրառմամբ։ Կանխարգելումը, մոծակների բազմացման կենսավայրերի վերացում և մոծակների դեմ դեղանյութային պատրաստուկների օգտագործում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779997623, 2909886946 |

 |
**Մարինկա Խաչատրյան** (սեպտեմբերի 8, 1997(1997-09-08), Երևան, Հայաստան), հայ դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1997 թ. սեպտեմբերի 8-ին, Երևանում։ 2013 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 179 հիմնական դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընտրել է դիմահարդարի մասնագիտությունը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո մտածում էր կամ դառնալ դիմահարդար, կամ պարի գծով շարունակել ուսումը, քանի որ 7 տարի պարել է ժամանակակից պարեր։ Արդյունքում ընտրել է դիմահարդարի մասնագիտությունը, և ուսումը ստացել է նկարիչների միության «Make up» ատելյեում։ Նա իր դերասանական կարիերան սկսել է 16 տարեկանից, 2014-2015 թվականներին նկարահանվելով «Շանթ» հեռուստաընկերության «Սիրո գերին» հեռուստասերիալում մարմնավորելով Արփիի կերպարը։ 2015 թվականին նկարահանվում է Հենրի Քոչարյանի «Զգուշացեք կանայք են» ֆիլմում մարմնավորելով համեստ ուսանողուհի Լյուսիի կերպարը։ 2016 թվականին նկարահանվում է «Արմենիա» հեռուստաընկերության «Գնված երջանկություն» հեռուստասերիալում մարմնավորելով Մարիշի կերպարը։ 2016 թվականին նկարահանվում է «Արմենիա» հեռուստաընկերության «Ֆուլ հաուս» սիթքոմի 4-րդ եթերաշրջանում մարմնավորելով Մանեի կերպարը։ 2016-2017 թվականներին նկարահանվում է «Շանթ» հեռուստաընկերության «Փոխնակ մայրը» հեռուստասերիալում մարմնավորելով գլխավոր հերոսուհի Սոնայի կերպարը։ 2017 թվականին նկարահանվում է «Շանթ» հեռոոստաընկերության «Օտարը» հեռուստասերիալում մարմնավորելով գլխավոր հերոսուհի Նենեթի կերպարը։ 2017-2019 թվականներին նկարահանվել է «Շանթ» հեռուստաընկերության «Էլենի օրագիրը» հեռուստասերիալի առաջին և երկրորդ եթերաշրջաններում մարմնավորելով գլխավոր հերոսուհի Սառայի կերպարը։ 2019-2021 թվականներին նկարահանվում է «Շանթ» հեռուստաընկերության «Երկուսով» հեռուստասերիալում մարմնավորելով Մագայի կերպարը։ 2021 թվականին նկարահանվում է Արմենիա հեռուստաընկերության «5G ընտանիք» սիթքոմում մարմնավորելով գլխավոր հերոսուհի Աննայի կերպարը։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի | Անվանում |
| --- | --- |
| 2014-2015 | «Սիրո գերին» |
| 2015 | «Զգուշացե´ք, կանայք են» |
| 2016 | «Գնված երջանկություն» |
| 2016 | «Ֆուլ հաուս» |
| 2016-2017 | «Փոխնակ մայրը» |
| 2017 | «Օտարը» |
| 2017-2019 | «Էլենի օրագիրը» |
| 2019-2021 | «Երկուսով» |
| 2021 | «5G ընտանիք» |
| 2022-2023 | «Սերը թակարդում» |
| 2023 | «Hotel grand» |
| 2023 | «Դժբախտ երջանիկը կամ իմ պառավ յարը» |
| 2023 | «Գերիները» |

Երաժշտական հոլովակ| Տարի | Անվանում | Արտիստ |
| --- | --- | --- |
| 2015 | «Հարսանիքի օրը» | Գևորգ Մարտիրոսյան |
| 2016 | «Աննման» | Արաբո Իսպիրյան |
| 2019 | «Լավն ես» | Հակոբ Հակոբյան & Արմեն Հովհաննիսյան |
|

Հաղորդումներ և հարցազրույցներ
-----------------------------

* Բլից Հարցում - Մարինկա Խաչատրյան (2016)
* Գուշակիր մեղեդին. Մարինկա Խաչատրյան, Գարիկ Սեփխանյան, Գևորգ Մարտիրոսյան
* Ես կամ - Մարինկա Խաչատրյան
* Համով ժամանց /Մարինկա Խաչատրյանի հետ/- Ծովամթերք բրնձի լապշայով

Արտաքին հղումներ
----------------

* Marinka Khachatryan Internet Movie Database կայքում
* Էջ ArmFilm-ում
Մոշի հատապտուղները
**Մոշ,** Ռուբուս (Վարդազգիներ) բույսերի շարքին պատկանող պտուղ։

Բնագիտական դասակարգումով մոշը հատապտուղ չէ, այլ կորիզավոր պտուղ է։ Բաղկացած է մի քանի տասնյակ միաձուլված կորիզներից (սերմերով պտուղներ)։

Հասունանալու ընթացքում մոշի պտուղները սկզբում ստանում են կանաչ, ապա դարչնագույն, իսկ հետո վառ կարմրադարչնագույն երանգ։ Հասած մոշն ունի սև (սև մանուշակագույն) գույն։

Rubus caesius տեսակի մոշի պտուղները սև են կապտավուն երանգով, դրա համար որոշ վայրերում նրանց անվանում են փիրուզագույն․ Rubus fruticosus մոշի տեսակում մոտ կապտավուն երանգ չկա։ Պտուղների հյութը մուգ կարմիր է․ հասած հատապտուղների համը քաղցրաթթու է, ունի փայլուն գույն․ հարավային երկրներում այդ պտուղները քաղցր են։ Կարող են օգտագործվել մուրաբա պատրաստելու համար։ Երկու տեսակն էլ տարածված են Եվրոպայի բարեխառն և տաք երկրներում՝ Սկանդինավիայից մինչև Արխանգելսկի մարզի արևմտյան մասը ներառյալ։

Ազնվամորուց, այդ թվում դրա տարբեր սև տեսակներից, մոշը տարբերվում է նրանով, որ քաղվում է ծաղկաբույլով, մինչդեռ մոշը՝ ոչ (այսինքն պոկված ազնվամորին ամբողջական մնում է, բայց մոշը՝ ոչ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Sergio Tonetto de Freitas; Sunil Pareek, «CRC Press» — 217—, էջեր 217— — 217— էջ, ISBN 978-1-351-97317-5։
2. 1 2  CTI Reviews, «Cram101» — 144—, էջեր 144— — 144— էջ, ISBN 978-1-4902-6765-4։
3. ↑  Ժողովա Ելենա վլադիմիրովնա; Սկլյարևսկայա Նելլի Վլադիմիրովնա, «Scientific magazine "Kontsep» — 38—, էջեր 38— — 38— էջ, ISBN 978-5-9916-9920-4։
**Շիրակի ջրանցք**, **Լենինի անվան Շիրակի ջրանցք**, **Շիրկանալ** կամ **Շիրջրանցք**, ջրանցք Հայաստանի Շիրակի մարզում։ Սկիզբ է առնում Ախուրյան գետի ձախ ափից՝ Կապս գյուղի մոտ։ Հայաստանի առաջին ոռոգողական ջրանցքն է, կառուցվել է 1922– 1925 թվականներին։ Բացումը կատարվել է 1925 թվականի հունիսի 21-ին՝ մեծ հանդիսավորությամբ, որին մասնակցել է նաև հայ ժողովրդի մեծ բարեկամ Ֆ. Նանսենը, որն իր «Խաբված ժողովուրդ» գրքում գրել է նաև այդ մասին։ 

Ոռոգման համակարգի երկարությունը 46,3 կմ է, մայր ջրանցքինը՝ 21,3 կմ (2,6 կմ թունել)։ Գլխամասում ջրթողունակությունը 6,6 մ3/վ է։ Ոռոգում է Շիրակի մարզի շուրջ 9,8 հզ հա (նախկինում 11 հազար հա) հողատարածք։ Ջրանցքի վրա կան մի շարք կառույցներ, իսկ թունելի վերջում գտնվում է Գյումրիի ՀԷԿ-ը։

Շիրակի ջրանցքի բացումը 1925 թվականի հունիսի 21-ին
-------------------------------------------------

Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը (ԱՄԿ) և Ազգերի լիգայի խնդրանքով Ֆրիտյոֆ Նանսենը նշանակված փորձագետների կոմիտեի հետ միասին 1925 թվականի հունիսի 7-ից հուլիսի 2-ն ընկած ժամանակահատվածում եղել է Հայաստանում և ուսումնասիրել անապատի որոշ հատվածների արհեստական ոռոգման ծրագրերը՝ հայ փախստականներին այնտեղ տեղափոխելու նպատակով։ 

Ֆրիտյոֆ Նանսենը շրջագայության ընթացքում լուսանկարել է 1925 թվականի հունիսի 21-ին Շիրակի ջրանցքի բացումը, որտեղ ներկաների թվում էին Վիդկուն Աբրահամ Լաուրից Յոնսոն Քվիսլինգը, Արամայիս Եզնկյանը և Վրաստանի Հանրապետության նախագահը։ Նանսենի լուսանկարները պահպանվում են Նորվեգիայի ազգային գրադարանում։

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 93 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 4 [Ն-Վ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 133 — 804 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Մոսիլեներ** (**Մուսիլեներ** կամ **Մոսիլեներ**) հայկական նշանավոր տոհմ Բյուզանդիայում։ Տոհմի անվան հունական օրինակը առաջացել է հայկական *Մուշել* (*Մուշեղ*) անունից։ 8-10-րդ դարերում Մոսիլեների տոհմից սերել են հայտնի զորավարներ և ծովայիններ։ 10-րդ դարում բյուզանդական կայսր Վասիլի 2-րդն իր նորավեպերից մեկում նշել է, որ իր ժամանակահատվածում Մոսիլեների տոհմը խիստ աղքատացել է։ Բարեկամական կապեր են ունեցել մեկ այլ հայկական տոհմի՝ Կրինիտների հետ։

Հայտնի ներկայացուցիչներ
-----------------------

* Ալեքսեյ Մոսիլե (*en:Alexios Mosele (general)*) բյուզանդական բանակի գեներալ՝ բյուզանդական կայսր Կոստանտին VI Կույրի կառավարման տարիներին։
* Ալեքսեյ Մոսիլե (կայսր) (*en:Alexios Mosele (Caesar)*) բյուզանդական բանակի գեներալ, որը բյուզանդական կայսր Ֆեոֆիլի կամքով դարձել է գահի ժառանգորդ։
* Ալեքսեյ Մոսիլե (ծովակալ) Բյուզանդիայի ծովակալ՝ Ռոմանոս I Լեկափենոս կայսեր օրոք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  А.П Каждан. // Армяне в составе господствующего класса Византийской империи в 11-12 вв. // Гл. 1 ч. 1 «Мосиле» стр. 10 // АН АрмССР 1973 г.
2. ↑  А.П Каждан. // Армяне в составе господствующего класса Византийской империи в 11-12 вв. // Гл. 1 ч. 1 «Криниты» стр. 10 // АН АрмССР 1973 г.

Բյուզանդիայի հայկական տոհմեր

Անգելոսներ •Անիի տոհմ • Ապոկապներ (Ապուխապներ) • Արմենոպուլներ • Արտավազդներ • Արծրունիներ (Սենեքերիմներ) • Ասպիետներ • Վարդաններ • Վասիլակներ • Վասպրականիտներ • Վահրամներ (Վրահմաներ) • Վիխկացներ • Վուրցեր • Գավրասներ (Գավրներ) • Գնունիներ • Դավաթիններ • Դալասիններ • Դելֆիններ • Կեկավմեններ • Կոկովասիլներ • Կոտերցներ • Կրինիտներ • Կուրկուասներ • Կուրտիկիներ • Լեկափենոսներ • Լեվունիներ • Հայկական հարստություն • Մահիտարիներ • Մելիտներ • Մոսիլեներ • Բակուրյաններ (Պակուրյաններ) • Պահլավունիներ • Ռուբինյաններ • Սկլերոսներ • Տարոնիտներ • Թոռնիկյաններ • Թեոդորոկաններ • Փոկասներ • Ցանցեր • Ցինցլուկներ • Ցիրիֆոններ •
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շիրին (այլ կիրառումներ)

**Շիրին**, **Հովհաննես Կարապետի Կարապետյան** (1827, հունիսի 11, գյուղ Կողբ, Սուրմալուի գավառ - 1857, հուլիսի 30, Վաղարշապատ), աշուղ։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննեսը երկու տարեկանում կուրացել է։ Աշակերտել է ալեքսանդրապոլցի աշուղ Բավեին, ապա Կարինում կատարելագործվել աշուղ Էսպիի մոտ և ստացել վարպետի կոչում։ Հիանալի ձայնի, սրտառուչ երգելու համար անվանվել է Շիրին (թուրքերեն՝ քաղցր)։ Ապրել և ստեղծագործել է Վաղարշապատում։

Մեզ են հասել Շիրինի չորս տասնյակ հայերեն և ավելի քան 100 թուրքերեն երգեր։ Առաջին երգերը տպագրվել են 1850 թվականին՝ Գաբրիել Պատկանյանի «Արարատ» թերթում, այնուհետև՝ «Բազմավեպում»։ 1856 թվականին լույս է տեսել Շիրինի երգերի առաջին ժողովածուն, 1891 թվականին՝ երկրորդը՝ «Նոր քնար» խորագրով։ Ստեղծագործել է աշուղական ամենաբարդ երգատեսակներով։

Շիրինի ստեղծագործությունները խոր հետք են թողել աշուղներ Նիրանիի, Սեյադի, Ջիվանու վրա, որոնք էլ երգեր են ձոնել նրան։

Պատմական առումով Շիրինի ստեղծագործությունը կապող օղակ է հայ աշուղական երգարվեստի զարգացման երկու ժամանակաշրջանների միջև՝ Սայաթ-Նովայից Ջիվանի։ Մեծ ժողովրդականություն են վայելում Շիրինի «Այգեպան», «Ակնարկյա», «Կորած յափնջին» երգերը։

Երկեր
-----

* Տաղարան, Երևան, 1966։

Գրականություն
-------------

* Լևոնյան Գ. Հայ աշուղներ, Ալեքսանդրապոլ, 1892։
* Մանուկյան Մ. Աշուղ Շիրինի երգերի մեղեդիները, ՊԲՀ, 1976, № 3:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
3. ↑  Աշուղ Շիրինի մասին anunner.com կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |

 |
**Մոսկովյան բանվորական միություն**, Մոսկվայի պրոլետարիատի առաջին սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունը, որը Պետերբուրգի «Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միությանը» հետևելով՝ խմբակներում մարքսիզմի պրոպագանդայից անցավ պրոլետարական զանգվածների ագիտացիային։ Հիմնադրվել է 1894 թվականին։ Սոցիալ-դեմոկրատական խմբակներ Մոսկվայում ստեղծվել էին 1889—1890 թվականին։ 1893 թվականի սեպտեմբերին ձևավորվեց մարքսիստական խումբ՝ «վեցյակը» (Ա․ Վինոկուրով, Պ․ Վինոկուրովա, Ա․ Լյադով, Ս․ Միցկևիչ, Ե․ Սպոնտի և Ա․ Պրոկոֆև), իսկ 1894 թվականի ապրիլին կազմավորվեց Կենտրոնական բանվորական խմբակը։ Այն ուներ անլեգալ և լեգալ գրականության գրադարան և մարտական դրամարկղ՝ ձերբակալված ընկերներին օգնելու, տպագրական սարքավորում ու գրականություն գնելու և գործադուլավորներին նյութական աջակցություն ցույց տալու համար։ Կենտրոնական բանվորական խմբակը տնօրինում էր անլեգալ գրականության հրապարակումը, ղեկավարում գոյություն ունեցող խմբակների գործունեությունը, ստեղծում նորերը։ 1894 թվականի աշնանը կազմավորվեց կանանց սոցիալ-դեմոկրատական խմբակը (Ս․ Մուրալովա, Ա․ Սմիռնովա, Պ․ Մոկրոուսովա-Կարպուզի, Վինոկուրովա են)՝ աշխատավորուհիների շրջանում պրոպագանդա ծավալելու համար։ Կենտրոնական խմբակի հետ համագործակցում էին Ա․ Ռյազանովի և այլ մտավորականների մարքսիստական խմբակները։ 1895 թվականի ապրիլի 30-ին (մայիսի 12-ին) անցկացվեց առաջին անլեգալ մայովկան, որին մասնակցեցին 35 ձեռնարկությունների մոտ 300 բանվորներ։ Այդտեղ Մոսկովյան սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունն ընդունեց «Բանվորական միություն» անվանումը։ 1896 թվականի ամռանը ստեղծվեց Մոսկովյան բանվորական միության Կենտկոմ՝ 10—12 անդամով։ Տարբեր ժամանակներ միությունը ղեկավարել են Միցկևիչը, Վինոկուրովը, Լյադովը, Մ․ Վլադիմիրսկին, Վ․ Վորովսկին, Ի․ Գուբրովինսկին, Դ․ Ուլյանովը և ուրիշներ։ Նրա ակտիվ գործիչներն են եղել Ա․ ՈւլյանովաԵլիզարովան, Մ․ Ելիզարովը, Վ․ ԲոնչԲրուեիչը, Զ․ Լիտվին-Սեդոյը, Լ․ Ռադինը, Զ․ Լավրովը, Օ․ Վասիլեը են։ Վ․ Ի․ Լենինը, լինելով Մոսկվայում, բազմիցս հանդիպել է տեղի սոցիալ-դեմոկրատների հետ։ Մոսկովյան բանվորական միության անդամների ընդհանուր թիվը հասնում էր 2000-ի։ Այն սերտ կապերի մեջ էր Պետերբուրգի «Պայքարի միության» և արդյունաբերական 15 կենտրոնների սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունների հետ։ Նրա օգնությամբ աճեց և ամրապնդվեց ԻվանովոՎոզնեսենսկի «Բանվորական միությունը»։ 1895—1897 թվականի ձերբակալությունները դժվարացրին միության աշխատանքը, բայց այն շարունակում էր գործել։ 1898 թվականի սկզբին Մոսկովյան բանվորական միությունը վերանվանվեց «Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միություն»։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 25)։*  |
**Արմենակ Բարսեղյան**, ամերիկահայ քաղաքական և հասարակական գործիչ, ցեղակրոնության հիմնադիրներից և ակտիվ գործիչներից մեկը, ԱՄՆ Ցեղակրոն Ուխտերի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Խմբագրում էր 1932-1936 թվականներին Ալիստոնում հրատարակվող «Արփի» պարբերականը։ Հանդես գալով իբրև հայ ընտանիքի պարբերական, «Արփին» նպատակ ուներ՝ հայ նոր սերնդին սպառնացող օտարացման վտանգի դեմն առնելու համար, «պահպանել հայ ընտանիքի ազգային նկարագիրը», որով՝ «ընտանիքը դարձնել հայեցի դաստիարակության կենտրոն»։ Ուշագրավ է Բարսեղյանի «Ցեղի Ձայնը» հոդվածը («Արփի», թիվ 11, 1933 թ.), որը գրվել է ցեղակրոն շարժման օրերին։

1935 թվականին Բոստոնում Դաշնակցության Ցեղակրոն Ուխտերի կենտրոնական վարչության հանձնարարությամբ, Արմենակ Բարսեղյանը գրել «Ցեղակրոն շարժումը» գրքույկը, ուր փորձել է ներկայացնել Ցեղակրոն կազմակերպությունը և հիմնավորել շարժումը։

Աշխատություններ
---------------

* Արմենակ Բարսեղյան // «Ցեղակրոն շարժումը»
* Արմենակ Բարսեղյան // «Ցեղի Ձայնը»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մուշեղ Լալայան, Ցեղակրոն և Տարոնական շարժումներն ու Գարեգին Նժդեհի գործունեությունը էջը, Երևան, «Ազգայնական ակումբ», 2001 — 40, էջեր 40 — 103 էջ։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ցեղակրոնություն |
| --- |
|  |
| Անձինք | Գարեգին Նժդեհ • Հայկ Ասատրյան • Օնիկ Զարմունի • Ներսես Աստվածատուրյան • Արմենակ Բարսեղյան |  |
|  |
| Կազմակերպություններ | Ցեղակրոն Ուխտեր (ԱՄՆ • Բուլղարիա • Ֆրանսիա • Հունաստան • Ռումինիա) • Դավիթբեկյան Ուխտեր • Տարոն-Տուրուբերանի հայրենակցական միություն |
|  |
| Գաղափարախոսություն | Ցեղակրոնության հավատամք • Ցեղակրոնության օրը • Դրոշակի օրը |
|  |
| Մամուլ | Հայրենիք • Խռովք • Ցեղ և Հայրենիք • Ռազմիկ • Տարոնի Արծիվ |
|  |
| Կուսակցություններ | Նժդեհյան Ցեղակրոն |
|  |
| Կապված | Տարոնականություն • Հայկական հարց |

 |
**Շմավոն**, 15-րդ դարի եկեղեցական գործիչ, գրիչ։

Կենսագրություն
--------------

Առաջին անգամ հիշատակվում է 1427 թվականին Տաթևում՝ իր աշակերտի՝ Ղազար Ծաղկողի նկարազարդած Ավետարանի (Մատենադարան, ձեռ. № 4019) հիշատակարանում։ 

Շմավոնը 1437 թվականին Տաթևից տեղափոխվել է Սանահին, որտեղ ընդօրինակել է Շարակնոց (ծաղկող՝ Հովհաննես Սանահնեցի վանահայր, Մատենադարան, ձեռ. № 8979), որի 218-րդ բ էջում Շմավոնի պատկերն է (հիշատակարանում խնդրում է հիշել «զերանաշնորհ րաբունին զՇմաւոն՝ առաջնորդ... աթոռոյն Սիւնեաց...»)։ 

1459 թվականին Շմավոնը վերադարձել է Տաթև. տարբեր վայրերից (Սարկավագանց վանք, Շամբախի, Շամրան) իր հետ բերել է արժեքավոր 3 ձեռագիր (Մատենադարան, ձեռ. № 2517, 3917, 4072)։ Պահպանվել է նաև Անգեղակոթի եկեղեցուն Շմավոնի նվիրած Ավետարանը (Մատենադարան, ձեռ. № 3756)։

Գրականություն
-------------

* ԺԵ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (կազմ.՝ Լ. Խաչիկ­յան), մաս 1, 2, Ե. 1955, 1958։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մովսես Զաքարի Արղության-Երկայնաբազուկ** (1798, Թիֆլիս, Քարթլի-Կախեթի թագավորություն - մարտի 4, 1855(1855-03-04), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն, թաղված է Սանահինում), հայ իշխան, գեներալ–լեյտենանտ։

Սերում է Արղության-Երկայնաբազուկների իշխանական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսում 1797 թվականին։ Սովորել է Թիֆլիսի Ազնվական ուսումնարանում՜ ավարտելով այն 1816 թվականին։ Գեներալ Ալեքսեյ Երմոլովի խորհրդով երիտասարդ իշխանը ընտրում է զինվորականի մասնագիտությունը։ Զինվորական ծառայության է անցել 1817 թվականին սովորելով Սանկտ-Պետերբուրգի լեյբ-գվարդիայի հեծելազորի գնդում։ Մասնակցել է 1826-1828 թվականների ռուս–պարսկական և 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմներին, Երևանի գրավմանը (1827)։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել պարսկահայերի ներգաղթի կազմակերպմանը։ 1829 թվականին նշանակվել է *Հայկական մարզի* պետ։ Հետագայում մասնակցել է Լեռնային Դաղստանի նվաճմանը։ 1847 թվականներին նշանակվել է Դարբանդի զինվորական նահանգապետ, ապա՝ Մերձկասպյան երկրամասի զորքերի հրամանատար և քաղաքացիական նահանգապետ։ Հիմնել է Թեմիրխան–շուրա քաղաքը (այժմ՝ Բույնակսկ, Դաղստանի ԻՍՍՀ)։ Բազմիցս արշավել է Շամիլի դեմ։

Մահացել է 1855 թվականի փետրվարի 20-ին Թիֆլիսում և թաղված է տոհմական տիրույթ հանիդսացող Սանահինի վանքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գավթում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 86—87.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1. — էջ 166—167.
3. ↑  Տիգրան Հայազն (2011)։ *200 Հայ Զորավարներ*։ Երևան: Երևան։ էջեր 82–83։ ISBN 978-9939-53-923-2


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ռուսական կենսագրական · Սիտինի ռազմական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17482 · VIAF: 135151352013552600056 · WorldCat VIAF: 135151352013552600056 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 86)։*  |
Լուվրում գտնվող քանդակներից մեկը
Համաձայնության հրապարակում գտնվող քանդակ
**Մարլիի ձիեր** (ֆր.՝ Chevaux de Marly), ֆրանսիացի քանդակագործ Գիյոմ Կուստույի աշխատանքը։ Երկու (զույգ) սիմետրիկ քանդակագործական խմբեր Կարարայի մարմարից, ստեղծվել են 1743–1745 թվականներին։

Նկարագրություն
--------------

Քանդակն իրենից ներկայացնում է ծառս եղած ձիեր, որոնց սանձում են ձիապանները։ Այս աշխատանքը պատվիրվել է Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկ XV-ի կողմից, ով ցանկանում էին վերականգնել Ռեգենտության շրջանում լքված Մարլիի այգու ֆր.՝ (Château de Marly) և ամրոցի քանդակագործական անսամբլը։

Մարլիի ձիերը պետք է տեղադրվեին «Մարլիի ավազանի» (ֆր.՝ l'abreuvoir de Marly) մոտ, որտեղ նախկինում եղել են Լյուդովիկոս XIV-ի դարաշրջանի քանդակագործ Անտուան Կուազևոքսի աշխատանքները։ 1719 թվականին Կուազևոյի «Պեգասները» տեղափոխվել են Փարիզ՝ Թյուիլրիի այգի։

Պատմություն
-----------

1743 թվականին Կուստուի մոդելները հաստատվել են թագավորի կողմից և ընդամենը երկու տարվա աշխատանքից հետո՝ 1745 թվականին, տեղադրվել են Մարլիում։ Մոդելների վրա աշխատելիս Կուստուն աշխատում էր անմիջապես թագավորական ախոռներում և հեծյալների կերպարների համար բնորդներ էր հրավիրում։ Կոմպոզիցիայի նախատիպերն էին Կվիրինալ հրապարակում և Կամպիդոլիոյում (Հռոմի Կապիտոլիումում) գտնվող Դիոսկուրոսների անտիկ շրջանի քանդակագործական խմբերը։ Այնուամենայնիվ, հռոմեական տարբերակները համահունչ են։ Կարելի է ընդհանրություններ գտնել Կուստի աշխատանքի և Վերսալում Մարսի եղբայրների «Ապոլլոնի ձիերը» (Les chevaux d′Apollon), ինչպես նաև քանդակագործ Ռոբերտ Լեի «Արևային ձիերը» (Chevaux du Soleil) քանդակների միջև։։

Հեղափոխության ժամանակ՝ 1794 թվականին, Դավիդի նախաձեռնությամբ «Մարլիի ձիերը» տեղափոխվել Փարիզ և սիմետրիկ կերպով տեղադրվել Ելիսեյան դաշտերի մուտքի մոտ (ժամանակակից Կոնկորդի հրապարակի մոտ)։ Ներկայումս երկու քանդակագործական խմբերն էլ գտնվում են Լուվրում։

Մարլիի ձիերի դինամիկան և արտահայտությունը արտացոլում են Արևի արքա Լուի XIV-ի նախորդ դարաշրջանի մեծ ոճի գեղագիտությունը, բարոկկոյի և կլասիցիզմի համադրությունը։ Այնուամենայնիվ, Գիյոմ Կուստի ստեղծագործության բարոկկո գեղագիտությունը «ենթակա է ռիթմի խիստ կազմակերպմանը, ընդհանուր տպավորության ամբողջականությանը»։

«Մարլիի ձիերը» հռչակված էր ռոմանտիզմին հաջորդած դարաշրջանում, նրանք գերազանցել էին Թեոդոր Ժերիկոյի «Ազատ նժույգների վազքը Հռոմում» (1817) ստեղծագործությանը։ Կուստուի աշխատանքով հիացել են Էժեն Դելակրուան և Վիկտոր Հյուգոն։

Մարլիի ձիերի կրկնօրինակներ ստեղծել է քանդակագործ Միշել Բուրբոնը, որը 1985 թվականին տեղադրվել է Շատո դը Մարլիում դիմաց։

Ելիսեյան դաշտերում ծանր տեխնիկայի ցուցադրությամբ անցկացվող ռազմական շքերթների ժամանակ, ըստ մասնագետների, վնասվել է Մարլիի ձիերի մարմարը։

1984 թվականին բնօրինակները փոխարինվել են Բուրբոնի կրկնօրինակ աշխատանքներով։ Բնօրինակ քանդակները տեղափոխվել են Լուվր՝ Ռիշելյեի բակ, որտեղ այժմ ցուցադրված են նաև 17-18-րդ դարերի ֆրանսիացի քանդակագործների այլ գործեր։

Վերակառուցումից հետո բակը վերանվանվել է «Cour Marly» (Մարլիի բակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Les Chevaux de Marly, Musée promenade de Marly-le-Roi, Louveciennes, 1985
2. ↑  Кожина Е. Ф. Искусство Франции XVIII века. Л.: Искусство, 1971. С. 88
**«Շնորհակալություն»** (ռուս.՝ «Спасибо»), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ այն մարդկանց մասին, ովքեր ստեղծում և վարում են ինքնաթիռներ։

Սյուժե
------

Երեխաները թռչում են ինքնաթիռով։ Թռիչքից հետո նրանք ասացին․ «Շատ շնորհակալություն, ընկե՛ր օդաչու»։ Օդաչուն պատասխանեց․ «Ես ուրախ եմ, որ ձեզ դուր եկավ ինքնաթիռը։ Բայց եթե շնորհակալություն եք ուզում հայտնել, ավելի լավ է շնորհակալություն հայտնեք կոնստրուկտորին»։ Երեխաները գնացին կոնստրուկտորի մոտ և ասացին․ «Շնորհակալությո՛ւն։ Մեզ շատ դուր եկավ Ձեր ինքնաթիռը»։ Կոնստրուկտորը պատասխանեց․ «Ավելի լավ է շնորհակալություն հայտնեք բանվորներին»։ Հավաքման արտադրամասում բանվորը պատասխանեց երեխաներին․ «Այստեղ կարևորը լավ մետաղ ունենալն է։ Ավելի լավ է շնորհակալություն հայտնեք ձուլորդին»։ «Իսկ դուք գիտե՞ք, որ մետաղը հանքից է բերվում։ Դուք ավելի լավ է շնորհակալություն հայտնեք հանքափորին»։ Հանքափորը տղաներին ասաց, որ շնորհակալություն պետք է ասել երկրաբանին, որը գտել է հանքը։

Երբ վերջապես տղաները դիմավորեցին երկրաբանին, ասացին. «Շնորհակալությո՛ւն։ Չէ՞ որ դուք եք գտել հանքը սարերի ետևում, որից զոդել են մետաղը, որը դարձել է շողշողացող օդաավ»։ «Դուք ավելի լավ է շնորհակալություն հայտնեք օդաչուին այն բանի համար, որ երկրաբանների արշավախումբը տարել է հեռու տայգա»։

Եվ այն ժամանակ տղաները որոշեցին․ «Մենք բոլորս ուղարկում ենք շատ շնորհակալություն նրան, ով ստեղծել և վարում է թևավոր հրաշքը»։

Ստեղծողներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Վլադիմիր Տարասով |
| Սցենարիստ | Հենրիխ Սապգիր |
| Բեմադրող նկարիչ | Դանիիլ Մենդելևիչ |
| Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ | Ալեքսանդր ԴավիդովՎլադիմիր Արբեկով  Գալինա ԲարինովաԱլեքսանդր Մազաև  Յուրի ԲատանինՎիկտոր Արսենտև |
| Օպերատոր | Միխայիլ Դրույան |
| Կոմպազիտոր | Բորիս Շպաներ |
| Հնչյունային ռեժիսոր | Վլադիմիր Կուտուզով |
| Խմբագիր | Պյոտր Ֆրոլով |
| Մոնտաժող | Տ․ Սազոնովա |
| Տնօրեն | Ֆեոդոր Իվանով |
| Տեքստը կարդում են | Տանյա ՌուբցովաՎերա Ստերլիկովա Գալյա Շոպինով |
| Դերերը հնչյունավորել են | Մարիա Վինոգրադովա (կարդում է տեքստը)Լև Լյուբեցկի (կոնստրուկտոր)Վասիլի Լիվանով (բանվոր)Ռոման Ֆիլիպով (հանքափոր) |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Շնորհակալություն» մուլտֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Շնորհակալություն» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Կուրկուասներ** («Գուրգեն» անունից, հուն․՝ Κουρκούας), սկզբնապես հայ նախարարական տոհմ Մեծ Հայքում։ Հետագայում գաղթելով Բյուզանդական կայսրություն՝ վերածվել է կայսրության ազդեցիկ տոհմերից մեկի։ Այս տոհմից են ծագում մի շարք հայտնի քաղաքական և ռազմական գործիչներ։

Պատմություն
-----------

10-12-րդ դարերի ընթացքում տոհմը տվել է մի շարք նշանավոր ռազմական գործիչներ, այդ թվում Հովհաննես Կուրկուասը, ով ղեկավարում էր կայսրության ռազմական գործողություններն արևելքում Ռոմանոս Լեկափենոս կայսեր օրոք։ Տոհմի հետ ազգակցական կապերի մեջ էր նաև Հովհաննես Չմշկիկ կայսրը։

Նշանավոր ներկայացուցիչներ
-------------------------

* Ռոմանոս Կուրկուաս I - ազնվական, Բարսեղ Ա կայսեր դեմ ուղղված դավադրության մասնակիցներից մեկը
* Հովհաննես Կուրկուաս I - գլխավոր զորավարը Վասիլ Ա կայսեր օրոք
* Հովհաննես Կուրկուաս II - գլխավոր զորավարը Ռոմանոս I Լեկափենոս կայսեր օրոք
* Թեոփիլոս Կուրկուաս - գեներալ, Խաղտիք բանակաթեմի զորավար։ Հովհաննես Կուրկուասի եղբայրը
* Ռոմանոս Կուրկուաս II - ազնվական, վերջին բուլղար ցարի աղջկա ամուսինը
* Հովհաննես Կուրկուաս III ( ?- 971) - մագիստրոս, Ռոմանոս Կուրկուասի որդին, զոհվել է Դորոստոլի պաշարման ժամանակ
* Հովհաննես Չմշկիկ (925–976)- բյուզանդական հայազագի կայսր, Թեոփիլոս Կուրկուասի թոռը
* Հովհաննես Կուրկուաս (X - XI) - Իտալիայի կատեպանը 1008-1010 թթ-ին
* Միքայել Բ Կուրկուաս (XII)- Կոստանդնուպոլսի պատրիարք
* Գեորգի Կուրկուաս - հոգևորական, Միքայել Կուրկուասի ազգակիցը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Պ. Կաժդան. // Армяне в составе господствующего класса Византийской империи в 11-12 вв. // Гл.1 ч.4 "Куркуасы" стр-ца 13-14 // АН АрмССР 1973г.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 30)։*  |

Բյուզանդիայի հայկական տոհմեր

Անգելոսներ •Անիի տոհմ • Ապոկապներ (Ապուխապներ) • Արմենոպուլներ • Արտավազդներ • Արծրունիներ (Սենեքերիմներ) • Ասպիետներ • Վարդաններ • Վասիլակներ • Վասպրականիտներ • Վահրամներ (Վրահմաներ) • Վիխկացներ • Վուրցեր • Գավրասներ (Գավրներ) • Գնունիներ • Դավաթիններ • Դալասիններ • Դելֆիններ • Կեկավմեններ • Կոկովասիլներ • Կոտերցներ • Կրինիտներ • Կուրկուասներ • Կուրտիկիներ • Լեկափենոսներ • Լեվունիներ • Հայկական հարստություն • Մահիտարիներ • Մելիտներ • Մոսիլեներ • Բակուրյաններ (Պակուրյաններ) • Պահլավունիներ • Ռուբինյաններ • Սկլերոսներ • Տարոնիտներ • Թոռնիկյաններ • Թեոդորոկաններ • Փոկասներ • Ցանցեր • Ցինցլուկներ • Ցիրիֆոններ •
**Ներսես Ունանյան** (օգոստոսի 1, 1924(1924-08-01), Սամոս, Հյուսիսային Եգեյան կղզիներ, Հունաստան - դեկտեմբերի 18, 1957(1957-12-18), Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ), սփյուռքահայ քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Հունաստանում 1920 թվականին։ 1928 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Ուրուգվայ։ Ավարտել է Մոնտեվիդեոյի համալսարանի Պլաստիկ արվեստների դպրոցը։ Երկու տարի սովորելուց հետո մասնակցել է Ազգային սալոնի մրցույթին և «Մերկ կինը» քանդակի համար արժանացել հատուկ մրցանակի, իսկ 1942 թվականին՝ օտարերկրացիների համար սահմանված ոսկե մեդալի։ Նույն մեդալին Ունանյանն արժանացել է 1944 թվականին՝ «Մտորում», 1948 թվականին՝ Խաչից իջեցնելը», 1949 թվականին՝ «Մայրություն», 1950 թվականին՝ «Կյանքի դեզինտեգրացիա» հարթաքանդակների համար։   

1949 թվականին կատարել է 16 նկարազարդում բանաստեղծ Է․ Պինտոյի գրքի համար։

Մոնտեվիդեոյի «Արմենիա» հրապարակի «Արծիվ» քանդակը

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մոնտեվիդեո)
* «Օջախ» հարթաքանդակ
* «Տրիստան և Իգոլդա» հարթաքանդակ
* «Տրիստանի գլուխը»
* «Բանվորը»
* Ռ. Թեքեյանի կիսանդրին
* Մոնտեվիդեոյի «Արմենիա» հրապարակի «Արծիվ» քանդակ

Հուշարձան նվիրված հայոց ցեղասպանությանը, Մոնտեվիդեո, քանդակագործ` Ներսես Ունանյան
1950 թվականին կազմակերպել է առաջին անհատական ցուցահանդեսը՝ ներկայացնելով տարբեր ժանրերի մոտ 70 աշխատանք (քանդակներ քարից, գիպսից, թրծակավից, փորագրանկարներ, գծանկարներ)։ Ունանյանը հետևել է տարբեր ուղղությունների։ 2000 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հայտարարված «Հանուն մշակույթի խաղաղության» միջազգային տարվա շրջանակներում ի հիշատակ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի՝ Ուրուգվայի Հայկական գործակալության կողմից կազմակերպվեց Ունանյանի 30 աշխատանքների ցուցադրությունը Մոնտեվիդեոյի քաղաքապետարանի սրահում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Կերպարվեստի ազգային թանգարան — 1911.
2. ↑  Ներսես Ունանյանի աշխատանքները
3. ↑  Ներսես Ունանյանի ստեղծագործությունները (1920-57)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |