**Ռաֆայել Ինչաուսպե Մենդես** (իսպ.՝ *Rafael Inchauspe Méndez*, հոկտեմբերի 14, 1879(1879-10-14), Սան Քրիստոբալ, Վենեսուելա - հուլիսի 10, 1937(1937-07-10), Պանամա, Պանամա), առավել հայտնի որպես **Ռաֆայել դե Նոգալեզ Մենդես** (*Rafael de Nogales Méndez*), վենեսուելացի զինվորական, գրող։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914-1918) ծառայել է Օսմանյան կայսրության բանակում։

Մանուկ տարիքին Նոգալեսը ուղարկվել է Եվրոպա և սովորել Գերմանիայի, Բելգիայի և Իսպանիայի համալսարաններում, սահուն կերպով տիրապետել է մի քանի լեզուների։

Չնայած ստացած բարձրագույն կրթությանը, Նոգալեսը որոշում է դառնալ զինվորական և առաջին իսկ բռնկված պատերազմի դեպքում մեկնել ծառայության։ Այդ կերպ Նոգալեսն իր մասնակցությունն է ունեցել 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի մի շարք հակամարտություններում. 1898 թվականին մասնակցել է իսպանա-ամերիկյան պատերազմին (կռվել է իսպանական ուժերի շարքում), 1901 թվականին մասնակցել է Վենեսուելայի ազատագրական հեղափոխությանը (*Revolución Libertadora*) և 1904 թվականին՝ ռուս-ճապոնական պատերազմին։ 1908 թվականի վերադարձել է հայրենիք։ Երկրի նոր նախագահի հետ թշնամական հարաբերություններ ունենալու պատճառով արտաքսվել է Վենեսուելայից։

Առաջին համաշխարհային պատերազմ
-----------------------------

Պատերազմի բռնկվելուց հետո Նոգալեսին չի հաջողվում համալրվել եվրոպական երկրների ռազմական ուժերի կազմում, ուստի որոշում է ընդգրկվել Օսմանյան բանակում։ Նոգալեսն ստանում է մայորի կոչում և նշանակվում Կովկասյան ճակատում։ Վանի ինքնապաշտպանության ժամանակ Նոգալեսը գլխավորում է թուրքական ժանդարմերիան, սակայն ավելի ուշ թուրքական իշխանություններին խնդրում է իրեն ազատել առաջադրանքից, քանզի թուրքերի կողմից հայերի հանդեպ կատարած գործողությունները որակում է որպես «քրիստոնյաների չհիմնավորված կոտորածներ»։ Նոգալեսը կարծում էր, որ Վանում և շրջակայքում հայերի կոտորածների հրահրիչը Խալիլ բեյն էր, ով հանդիսանում էր այն զորքի հրամանատարը, որում Նոգալեսը ցանկություն էր հայտնել ծառայելու։

Գրականություն
-------------

* De Nogales, Rafael. *Four Years Beneath The Crescent.* London։ Charles Scribner's Sons, 1926. Most recently republished as։ *Four Years Under the Crescent* (Sterndale Classics) ISBN 1-903656-19-2
* De Nogales, Rafael. *Memoirs of a soldier of Fortune*. New York։ Garden City Publishing Company, Inc. 1932. Recently republished in paperback.
* McQuaid, Kim, The Real and Assumed Personalities of Famous Men։ Rafael De Nogales, T.E. Lawrence. and the Birth of the Modern Era, 1914–1937, London. Gomidas Institute, 2010, ISBN 978-1-903656-97-6

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2  Մեն, Մայքլ (2005). *Ժողովրդավարության մութ կողմը։ Էթնիկական զտումների բացատրությունը*. Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչություն. էջ 154. «*I was thoroughly disgusted and disheartened by the numerous and utterly unjustified* *massacres of the Christians, committed, if not at the direct instance, at least through* *the complaisance of the Commander-in-Chief of our Expeditionary Army, Khalil Bey.*»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Rafael De Nogales Méndez: Caballero andante venezolano Archived 2007-05-31 at the Wayback Machine. José Rosario Araujo. (Իսպաներեն)
* *Memorias de un aventurero venezolano: Rafael de Nogales Méndez*, por Violeta Rojo (Իսպաներեն)