**Լիժիա Պապե** (պորտ.՝ Lygia Pape, ապրիլի 7, 1927(1927-04-07), Նովա Ֆրիբուրգու, Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա - մայիսի 3, 2004(2004-05-03), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա), բրազիլացի նկարչուհի, քանդակագործ, փորագրող և ռեժիսոր, որը նշանակալի կերպար է եղել իր երկրում կոնկրետ արվեստի շարժման ժամանակ, իսկ ավելի ուշ՝ 1950-ական և 1960-ական թվականներին, եղել է Բրազիլիայում նեոկոնկրետիզմի հիմնադիրներից մեկը։ Էլիո Օյտիսիկայի և Լիժիա Կլարկի հետ եղել է Բրազիլիայում ժամանակակից արվեստի զարգացման առանցքային նկարչուհիներից մեկը։

Վաղ տարիներ
-----------

Լիժիա Պապեն ծնվել է 1927 թվականի ապրիլի 7-ին Նովա Ֆրիբուրգուում (Բրազիլիա)։ Կերպարվեստ է սովորել Ռիո դե Ժանեյրոյի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում Ֆայգա Օստրովերի մոտ։

Կոնկրետ արվեստ
--------------

20 տարեկանից Լիժիա Պապեն միացել է կոնկրետ արվեստի շարժմանը, որը հիմնել է հոլանդացի նկարիչ Թեո վան Դուսբուրգը 1930 թվականին։ Բրազիլիայում կոնկրետ արվեստը առաջին անգամ դրսևորվել է Սան Պաուլոյի արվեստի բիենալեի ժամանակ 1951 թվականին, որից հետո ձևավորվել են այդ ուղղության բրազիլական երկու գեղարվեստական խմբեր՝ «Խզում» (պորտ.՝ Ruptura)՝ հիմնված Սան Պաուլոյում, և «Ճակատ խումբ» (պորտ.՝ Grupo Frente)՝ հիմնավորված Ռիո դե Ժանեյրոյում։ Պապեն վերջինիս անդամ էր, որը 1954 թվականին գլխավորել է Իվան Սերպան։ Պապեի համախմբակիցներից էին Լիժիա Կլարկը և Էլիո Օյտիսիկան։

Նեոկոնկրետիզմ
-------------

Լիժիա Պապեն հետագայում միացել է նեոկոնկրետիզմի կարճաժամկետ ալիքին։ 1959 թվականին նա եղել է Նեոկոնկրետ հռչակագրի ստորագրողներից մեկը Լիժիա Կլարկի և Էլիո Օյտիսիկայի հետ։ Այդ շրջանում Պապեին հետաքրքրել է «մարմնով ապրելու առաջարկությունը». այն, թե ինչպես է ֆիզիկական մարմինը ներգործում զգացմունքային վերապրումների վրա։ Պապեն ձգտել է ուսումնասիրել այդ գաղափարը՝ կապված մարմնի և շրջակա միջավայրի հետ՝ իր արվեստում պատկերելով զգացմունքայնությունն իր բոլոր տարատեսակներով։

Հետագա գործունեություն և մահ
----------------------------

Ավելի ուշ՝ 1960-ական և 1970-ական թվականներին Պապեն ստեղծել է բազմաթիվ վիդեոներ և ինստալյացիաներ՝ սարկաստիկ և քննադատական փոխաբերությունների կիրառմամբ՝ ընդդեմ բրազիլական բռնապետության։ 1980-ական թվականներից այդ այլաբերությունները դարձել են ավելի նուրբ։ 1967 թվականի «Սկիզբ» (պորտ.՝ O Ovo) աշխատանքում դիտողներին առաջարկվել է սողալ փայտե տախտակներից խորանարդաձև կառուցվածքի մեջ, իսկ հետո առաջ անցնել թաղանթով՝ նմանվելով ծնվելու գործընթացի։

1972-1985 թվականներին Պապեն նշանագիտություն է դասավանդել Ռիո դե Ժանեյրոյի Սանտա Ուրսուլայի համալսարանի ճարտարապետության դպրոցում։ 1980 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյի ֆեդերալ համալսարանում նա ստացել է փիլիսոփայության մագիստրոսի աստիճան, իսկ 1983 թվականին դարձել է Նրբագեղ արվեստների դպրոցի պրոֆեսոր։

Մահացել է 2004 թվականի մայիսի 3-ին Ռիո դե Ժանեյրոյում, 77 տարեկանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Delarge J.* Le Delarge (ֆր.) — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6
2. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
3. 1 2 3 4  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
4. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
5. 1 2  *Itaú Cultural* Enciclopédia Itaú Cultural (порт.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
6. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
7. ↑
8. 1 2 3 4  Johnson, Ken (2004 թ․ մայիսի 16). "Lygia Pape, a Brazilian Artist Of Concrete Reality, Dies at 77". *The New York Times*.
9. 1 2 3  Cocchiarale, Fernando. "Between the Eye and the Spirit: Lygia Pape and the Renewal of Brazilian Art". Projeto Lygia Pape. Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 16-ին. Retrieved 2012 թ․ ապրիլի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
10. ↑  "Artist - Lygia Pape", Serpentine Galleries
11. ↑  *Ramirez, Mari Carmen* Inverted Utopias: Avant-Garde Art in Latin America. — Houston: The Museum of Fine Arts, 2004. — С. 204. — ISBN 0300102690
12. 1 2  "Grupo Frente", Tate.
13. ↑  *Basilio, Miriam* Latin American & Caribbean Art: MoMA at El Museo. — New York: The Museum of Modern Art, 2004. — С. 103—117. — ISBN 0870704605
14. 1 2  Rebollo Goncalvez, Lisbeth. «The Poetic Space by Lygia Pape.» ‘’Art Nexus’’ 10.81 (2011): 44-48.
15. ↑  *Bowron, Astrid* Experiment: Art in Brazil 1958-2000. — Oxford: Museum of Modern Art, 2001. — С. 92—99. — ISBN 1901352137
16. ↑  *Fajardo-Hill, Cecilia; Andrea Giunta* Radical Women: Latin American Art, 1960-1985. — Prestel, 2017. — ISBN 9783791356808

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լիժիա Պապեն Վենետիկի բիենալեի ժամանակ, 2009 թվական

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 15025921 · BNE: XX5168533 · BNF: 16636620c · CiNii: DA16439932 · CONOR: 229249123 · GND: 130504165 · ISNI: 0000000116172446 · LCCN: n86052731 · SUDOC: 124717780 · VIAF: 33475670 · ULAN: 500075104 · WorldCat VIAF: 33475670 |

 |

 |