**Չեշիր** (անգլ.՝ Cheshire) հնագույն և ծիսական կոմսություն Անգլիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Այն սահմանակից է Մերսիսայդի և Մեծ Մանչեստրի կոմսություններին հյուսիսում, Դերբիշիրին արևելքում և Ստաֆորդշիրին ու Շրոփշիրին հարավում, մինչդեռ արևմտյան սահմանը հիմնականում բաղկացած է Անգլիա-Ուելս սահմանից՝ ավելի փոքր հատվածներով, որոնք Լիվերպուլ ծովածոցով տանում են Իռլանդական ծով։ Չեշիրի կոմսության գլխավոր քաղաքը Չեստերի տաճարային քաղաքն է, իսկ նրա ամենաշատ բնակեցված քաղաքը Ուորինգթոնն է, մինչդեռ մյուս քաղաքներն են՝ Քոնգլթոնը, Քրյուն, Էլսմեր նավահանգիստը, Նաթսֆորդը, Մաքլսֆիլդը, Նանտվիչը, Ռանկորնը, Ուիդնեսը, Ուիլմսլոուն և Ուինսֆորդը։ Կոմսությունը բաժանված է չորս վարչական շրջանների՝ Հալթոնի շրջան, Ուորինգթոնի շրջան, Արևմտյան Չեշիր և Չեստեր ու Արևելյան Չեշիր։

Չեշիրը զբաղեցնում է 905 քառակուսի մղոն (2,344 կմ²) և հիմնականում գյուղական բնակչություն է՝ մոտ 1,1 միլիոն բնակչությամբ 2021 թվականին։ Շատ վայրեր ներգրավված են գյուղատնտեսության և քիմիայի մեջ, ինչը Չեշիրին համբավ է բերում քիմիական նյութերի, Չեշիր պանրի, աղի և մետաքսի արտադրության մեջ։ Կոմսության մշակույթը ազդել է փոփ մշակույթի վրա՝ տալով դերասաններ (Դենիել Քրեյգ, Թիմ Քարի, Փիթ Փոսթլետուեյթ), մարզիկներ (Շաունա Քոքսի, Թայսոն Ֆյուրի, Փոլա Ռեդքլիֆ), հեղինակներ (Լուիս Քերոլ), կատակերգուներ (Ջոն Բիշոփ, Բեն Միլլեր) և երաժիշտներ (Գարի Բարլոու, Յան Քարթիս, Մեթի Հիլի, Հարի Սթայլզ)։

Տեղանուն
--------

Չեշիրի անունը սկզբնապես առաջացել է Չեսթերի վաղ անվանունից և առաջին անգամ գրանցվել է որպես «Legeceasterscir» անգլո-սաքսոնական ժամանակագրությունում, որը նշանակում է «լեգիոնների գլխավոր քաղաքը»։ Չնայած անունը առաջին անգամ հայտնվել է 980 թվականին, ենթադրվում է, որ կոմսությունը ստեղծվել է Էդվարդ Ավագի կողմից մոտ 920 թվականին։ Ահեղ դատաստանի գրքում Չեսթերը գրանցված է «Cestrescir» (Չեսթերշիր) անվամբ, որն այն ժամանակ առաջացել է Չեսթերի անունից։ Մի շարք փոփոխություններ, որոնք տեղի ունեցան հենց անգլերենի փոփոխության հետ մեկտեղ, որոշ պարզեցումների և վերացման հետ մեկտեղ, հանգեցրին Չեշիր անվանը, ինչպես այսօր կոչվում է։

Արևմուտքում Չեշիրին սահմանակից տարածքի հետ պատմականորեն սերտ կապերի պատճառով, որը դարձավ ներկայիս Ուելսը, Չեշիրի և Հյուսիսային Ուելսի միջև գոյություն ունի փոխգործակցության պատմություն։ Ահեղ դատաստանի գրքում արձանագրվում է, որ Չեշիրը ունի երկու վարչական շրջան (Աթիսկրոս և Էքսեստան), որոնք հետագայում դառնում են Ֆլինթշիրի գլխավոր մասը։ Բացի այդ, Դուդդեստան վարչական շրջանի մեկ այլ մեծ մասը հետագայում հայտնի է դառնում որպես Մաելոր Սաեսնեգ, երբ այն տեղափոխվում է Հյուսիսային Ուելս։ Այս և այլ պատճառներով երբեմն օգտագործվում է Չեշիր (Swydd Gaerlleon) վելշերեն անվանումը։

Պատմություն
-----------

### Կոմսություն

Չեսթերի կոմսության ռազմավարական դիրքը. միակ առանձնաշնորհյալ կոմսությունը Ուելսի սահմանին:
     Պուրա Վալիա (անկախ Ուելս)     Լյուվելին Մեծի ձեռք բերած հողերը 1234 թվականին     Մարչիա Ուոլի (Նորման Մարչերի խոշոր ավատատերերի կողմից վերահսկվող հողեր)
Վիլյամ I-ի կողմից 1066 թվականին նորմանդական նվաճումից հետո անհամաձայնությունն ու դիմադրությունը շարունակվեցին ներխուժումից հետո երկար տարիներ։ 1069 թվականին Չեշիրի տեղական դիմադրությունը վերջնականապես տապալվեց՝ կիրառելով դրակոնյան օրենքներ՝ որպես Հյուսիսի ավերածությունների մաս։ Անգլիական բնակչության դեմ արշավի կատաղությունը բավական էր ապագայում բոլոր դիմադրություններին վերջ տալու համար։ Օրինակներ բերվեցին խոշոր հողատերերի, ինչպես Մերսիայի կոմս Էդվինը, նրանց ունեցվածքը բռնագրավվեց և վերաբաշխվեց նորմանդական խոշոր կալվածատերերի միջև։

Կոմսությունը բավականաչափ անկախ էր Անգլիայի թագավորությունից, որ 13-րդ դարի Ազատությունների մեծ խարտիան չկիրառվեց Չեսթերի կոմսության վրա, ուստի կոմսը իր խոշոր կալվածատերերի խնդրանքով գրեց իր սեփական Չեստերի կանոնադրությունը։

### Առանձնաշնորհյալ կոմսություն

Վիլյամ I-ը Չեշիրին դարձրեց առանձնաշնորհյալ կոմսություն և Գերբոդ Ֆլեմինգին տվեց Չեստերի կոմս նոր տիտղոսը։ Երբ Գերբոդը վերադառնում է Նորմանդիա մոտ 1070 թվականին, թագավորն օգտագործում է նրա բացակայությունը, որպեսզի հայտարարի կոմսի կորստի մասին և տիտղոսը շնորհում է Հյու դ'Ավրանշին (մականունը՝ Հյու Լյուպուս կամ «գայլ»)։ Ուելսյան մարտերում Չեշիրի ռազմավարական դիրքի պատճառով կոմսն ուներ ամբողջական ինքնավար լիազորություններ՝ թագավորի անունից առանձնաշնորհյալ կոմսությունում կառավարելու։

#### Վարչական շրջաններ

Չեշիրի վարչական շրջանները Ահեղ դատաստանագրքում: Վարդագույնով ընդգծված տարածքները դարձան Ուելսի Ֆլինթշիրի մի մասը:
Ահեղ դատաստանագրքում Չեշիրը (1086) գրանցված է որպես շատ ավելի մեծ կոմսություն, քան այսօր։ Այն ներառում էր երկու վարչական շրջան՝ Աթիսկրոսը և Էքսեստանը, որոնք հետագայում դառնում են Հյուսիսային Ուելսի մի մասը։ Ահեղ դատաստանագրքի ժամանակ այն նաև որպես Դուդեստան վարչական շրջանի մասն էր կազմում, հողատարածքը, որը հետագայում հայտնի էր որպես Անգլիական Մեյլոր (որը նախկինում եղել է Ֆլինթշիրի առանձնացված մասը) Ուելսում։ Մերսի և Ռիբլի գետերի միջև ընկած տարածքը (Ահեղ դատաստանագրքում նշված է որպես «Inter Ripam et Mersam») Չեշիրի վերադարձի մի մասն էր։ Թեև դա մեկնաբանվել է այնպես, որ այն ժամանակ Հարավային Լանկաշիրը Չեշիրի մի մասն էր, ավելի սպառիչ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Չեշիրի և Լանկաշիրի միջև սահմանը մնում էր Մերսի գետը։ Աղբյուրների միջև ուղղագրության աննշան տատանումներով, Չեշիրի վարչական շրջանների ամբողջական ցանկն այս պահին հետևյալն է՝ Աթիսկրոսը, Բոշելաու, Չեստեր, Դուդեստան, Էքսեստան, Համեստան, Միդլվիչ, Ռիսեթոն, Ռոելաու, Թունենդուն, Վարմունդեստրու և Ուիլավեստոն։

#### Ավատատիրական խոշոր կալվածատերեր

Չեսթերում կային 8 ավատատիրական խոշոր կալվածատերեր՝ Կինդերթոնի, Հալթոնի, Մալբանկի, Մոլդի, Շիփբրուկի, Դանհեմ-Մեսսիի խոշոր կալվածատերերը և հենց Չեսթերի տիտղոսը։ Ավատատիրական խոշոր կալվածատերերը կամ ըստ զբաղեցրած պաշտոնի խոշոր կալվածատերերը կոմսի կողմից շնորհվել են որպես ավատատիրական հողային տիրապետության ձևեր կոմսությունում, այնպես, ինչպես թագավորը շնորհում էր անգլիական ավատատիրական խոշոր կալվածատերերին Անգլիայի ներսում։ Օրինակ` Հալթոնի կալվածքը։ Հյու դ'Ավրանշի խոշոր կալվածատերերից մեկը հայտնի է որպես Ռոբերտ Նիկոլս, Հալթոնի և Մոնտեբուրգի խոշոր կալվածատեր։

#### Հյուսիսային Մերսիից Լանկաշիր

1182 թվականին Մերսիից հյուսիս գտնվող տարածքը կառավարվում էր որպես Լանկաշիրի նոր շրջանի մաս՝ լուծելով ցանկացած անորոշություն այն շրջանի վերաբերյալ, որտեղ գտնվում էր «Inter Ripam et Mersam» հողատարածքը։ Տարիների ընթացքում տասը վարչական շրջաններ համախմբվեցին և փոխեցին անունները՝ թողնելով ընդամենը յոթը՝ Բրոքսթոն, Բաքլոու, Էդիսբերի, Մաքլսֆիլդ, Նանտվիչ, Նորթվիչ և Ուիրալ։

### Իշխանություն. պալատի և կոմսության միաձուլում

Չեշիրի քարտեզը 1577 թվականին:
1397 թվականին կոմսությունը Ուելսի սահմանամերձ հողերից ավելացրեց իր տարածքին և դարձավ իշխանական աստիճանի երկիր։ Դա պայմանավորված էր կոմսության տղամարդկանց կողմից թագավոր Ռիչարդ II-ին ցուցաբերած աջակցությամբ, մասնավորապես նրա մշտական զինված ուժերի կողմից, որը բաղկացած էր մոտ 500 հոգուց, և կոչվում էր «Չեշիր գվարդիա»։ Արդյունքում թագավորի տիտղոսը փոխվեց «Անգլիայի և Ֆրանսիայի արքա, Իռլանդիայի տիրակալ և Չեստերի արքայազն»։ Ոչ մի այլ անգլիական կոմսություն չի արժանացել նման պատվի, թեև այն կորցրել է իր դիրքը 1399 թվականին Ռիչարդի գահընկեցության պատճառով։

### Տեղակալություն. Հյուսիսի բաժանում

#### Շրջան

1972 թվականի տեղական ինքնակառավարման մասին օրենքի միջոցով, որն ուժի մեջ է մտել 1974 թվականի ապրիլի 1-ին, հյուսիսում գտնվող որոշ տարածքներ դարձել են Մեծ Մանչեսթեր և Մերսիսայդի մետրոպոլիտ կոմսությունների մի մասը։ Ստոկպորտը (նախկինում կոմսությունից անկախ փոքրիկ քաղաք), Օլթրինգեմը, Հայդը, Դուկինֆիլդը և Ստալիբրիջը հյուսիս-արևելքում դարձան Մեծ Մանչեսթերի մի մասը։ Հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Ուիրալ թերակղզու մեծ մասը, ներառյալ Բիրքենհեդ և Ուոլեսի կոմսություններից անկախ փոքրիկ քաղաքները, միացան Մերսիսայդին՝ որպես Ուիրալի մետրոպոլիտեն քաղաք։ Միևնույն ժամանակ Թինթվիսլ գյուղական շրջանը տեղափոխվեց Դերբիշիր։ Հարավային Լանկաշիրի տարածքը, որը ներառված չէ ո՛չ Մերսիսայդի և ո՛չ էլ Մեծ Մանչեսթրի կոմսություններում, ներառյալ Ուիդնեսը և Ուորինգթոն փոքրիկ քաղաքը, ավելացվել է Չեշիրի նոր ոչ մետրոպոլիտ կոմսությանը։

#### Շրջանային և ունիտար

Հալթոնը և Ուորինգթոնը 1998 թվականի ապրիլի 1-ին դարձան Չեշիրի կոմսական խորհրդից անկախ ունիտար իշխանություններ, սակայն մնում են Չեշիրի մաս՝ ծիսական նպատակներով, ինչպես նաև հրդեհի և ոստիկանության համար։

2004 թվականին նախատեսվում էր հանրաքվե անցկացնել տեղական ինքնակառավարման հետագա բարեփոխումների համար՝ կապված ընտրովի շրջանային ժողովի հետ, սակայն այն չեղարկվեց։

#### Ունիտար

2009 թվականի ապրիլին տեղական ինքնակառավարման վերակազմավորման շրջանակներում Չեշիրի կոմսական խորհուրդը և Չեշիրի շրջանները վերացվեցին և փոխարինվեցին երկու նոր ունիտար իշխանությունների կողմից՝ Արևելյան Չեշիր և Արևմտյան Չեշիր ու Չեսթեր։ Այդ փոփոխությունը չի ազդել Հալթոնի և Ուորինգթոնի գոյություն ունեցող ունիտար իշխանությունների վրա։

Կառավարում
----------

### Ընթացիկ

Ծիսական կոմսությունը, որը ցույց է տալիս չորս ունիտար իշխանությունները։ Լրացուցիչ տեղեկությունների համար սեղմեք քարտեզի վրա

| Մաս | Վարչական գրասենյակ | Բնակչություն | Տարածք (կմ²) | Խտություն (կմ²) | Ղեկավար | Կուսակցություն |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Արևելյան Չեշիր | Սանդբախ | 398,772 | 1,166 | 342 |  |  |  |
| Արևմտյան Չեշիր և Չեսթեր | Ուինսֆորդ, Էլսմեր նավահանգիստ | 357,150 | 916.7 | 388 |  |  |  |
| Հալթոն | Վիդնես | 128,478 | 79.08 | 1,624 | Ռոբ Փոլհիլ |  | Լեյբորիստական |
| Ուորինգթոն | Ուորինգթոն | 210,974 | 180.6 | 1,168 | Թերի Օ'Նիլ |  | Լեյբորիստական |

Չեշիրը չունի ամբողջ կոմսության համար ընտրված տեղական խորհուրդ, բայց այն ունի լորդ տեղակալ՝ 1997 թվականի Տեղակալների մասին օրենքի համաձայն և բարձրագույն շերիֆ՝ 1887 թվականի Շերիֆների օրենքի համաձայն։

Տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործառույթները, բացի Ոստիկանությունից և հրշեջ/փրկարարական ծառայություններից, իրականացվում են չորս ավելի փոքր միատարր իշխանությունների կողմից՝ Արևելյան Չեշիր, Արևմտյան Չեշիր և Չեստեր, Հալթոն և Ուորինգթոն։ Բոլոր չորս ունիտար իշխանության տարածքներն ունեն գյուղաքաղաքի կարգավիճակ։

Ոստիկանության և հրշեջ-փրկարարական ծառայությունները դեռևս մատուցվում են ողջ կոմսությունում։ Չեշիրի հրշեջ մարմինը բաղկացած է չորս խորհուրդների անդամներից, մինչդեռ Չեշիրի ոստիկանության կառավարումն իրականացնում է ընտրված Չեշիրի ոստիկանությունը և հանցագործության հարցերով հանձնակատարը։

Ուինսֆորդը Չեշիրի գլխավոր վարչական կենտրոնն է՝ քաղաքում տեղակայված ոստիկանության և հրշեջ-փրկարարական շտաբի, ինչպես նաև Արևելյան Չեշիրի և Չեսթերի խորհրդի մեծամասնության հետ։ Այն նաև եղել է նախկին Վեյլ Ռոյալ գյուղաքաղաքի խորհրդի և Չեշիրի կոմսական խորհրդի տունը։

### Անցում տեղակալության

1974 թվականի ապրիլի 1-ից շրջանի խորհրդի հսկողության տակ գտնվող տարածքը բաժանվեց տեղական ինքնակառավարման ութ շրջանների` Չեսթեր, Կոնգլթոն, Քրյու և Նանտվիչ, Էլսմեր նավահանգիստ և Նեսթոն, Հալթոն, Մաքլսֆիլդ, Վեյլ Ռոյալ և Ուորինգթոն։ Հալթոնը (որը ներառում է Ռանկորն և Վիդնես քաղաքները) և Ուորինգթոնը դարձել են ունիտար իշխանություններ 1998 թվականին։ Մնացած շրջանները և կոմսությունը վերացվել են տեղական ինքնակառավարման վերակազմավորման շրջանակներում 2009 թվականի ապրիլի 1-ին։ Հալթոն և Ուորինգթոն գյուղաքաղաքները չեն տուժել 2009 թվականի վերակազմավորումից։

2007 թվականի հուլիսի 25-ին պետքարտուղար Հեյզել Բլերսը հայտարարեց, որ «մտադիր է» բաժանել Չեշիրը երկու նոր ունիտար իշխանությունների՝ Արևելյան Չեշիր ու Չեսթեր և Արևմտյան Չեշիր։ Նա հաստատեց, որ չի փոխել իր միտքը 2007թ. դեկտեմբերի 19-ին, և հետևաբար, Չեշիրը երկու մասի բաժանելու առաջարկը կշարունակվի։ Չեշիրի կոմսական խորհրդի ղեկավար Փոլ Ֆինդլոուն, որը փորձում էր Գերագույն դատարանում օրինական դատական գործ սկսել առաջարկի դեմ, պնդում էր, որ Չեշիրի բաժանումը միայն կխաթարի գերազանց ծառայությունները, մինչդեռ բոլորի համար կենսապահովման ծախսերը կավելացվեն։ Ընդհանուր կարծիքն այն մասին, որ այս որոշումը վաղուց է ընդունվել Եվրամիության կողմից, հաճախ ներկայացվել է Չեշիրի բնակիչների զայրացած նամակների միջոցով տեղական թերթերին։ 2008 թվականի հունվարի 31-ին, Չեշիրի և շրջանի «Ստանդարտ» թերթը հայտարարեց, որ դատական հայցը դադարեցվել է։ Առաջարկին դեմ անդամներին տեղեկացրել են, որ հնարավոր է նրանք չկարողանան համոզել դատարանին, որ Հեյզել Բլերսի որոշումը «ակնհայտ անհեթեթություն է»։

Արևելյան Չեշիրը և Չեսթերի ունիտար իշխանությունն ընդգրկում է նախկինում Չեստեր քաղաքի զբաղեցրած տարածքը և Էլսմեր նավահանգիստն ու Նեսթոն և Վեյլ Ռոյալ գյուղաքաղաքները։ Արևելյան Չեշիրն այժմ ընդգրկում է այն տարածքը, որը նախկինում զբաղեցնում էին Կոնգլթոն, Քրյու ու Նանտվիչ և Մաքլսֆիլդ գյուղաքաղաքները։ Փոփոխություններն իրականացվել են 2009 թվականի ապրիլի 1-ից։

Կոնգլթոն գյուղաքաղաքի խորհուրդը հետամուտ է եղել 2007 թվականի հոկտեմբերին պարտված դատական վերանայման դեմ։ Բողոքը մերժվել է 2008 թվականի մարտի 4-ին։

Աշխարհագրություն
----------------

### Ֆիզիկական

Չեշիրը ծածկում է քարե կավե հարթավայրը, որը բաժանում է Հյուսիսային Ուելսի բլուրները և Պիկ շրջանը (տարածքը հայտնի է նաև որպես Չեշիրի հարթավայր)։ Այն ձևավորվել է սառցե դարաշրջանի սառցադաշտերի փոքրանալուց հետո, որոնք տարածքի վրա կետեր են առաջացրել թեյնիկի անցքերի պես, որոնց տեղացիները լճակներ են անվանում։ Այս տարածաշրջանի հիմնաքարը գրեթե ամբողջությամբ Տրիասյան ավազաքար է, որի դուրս ցցված ժայռերից երկար ժամանակ քար են կտրում, հատկապես Ռանկորնում, ինչը յուրահատուկ կարմիր քարով է ապահովում Լիվերպուլի տաճարը և Չեսթերի տաճարը։

Կոմսության արևելյան մասը Վերին Տրիասյան Մերսիա Մադսթոունն է, որը աղի մեծ հանքավայրեր է, որոնք հարյուրավոր տարիներ արդյունահանվել են Ուինսֆորդի շրջակայքում։ Այս տարածքը Ստորին Տրիասյան Շերվուդ ավազաքարից դեպի արևմուտք բաժանում է նշանավոր ավազաքարային լեռնաշղթա, որը հայտնի է որպես Միդ Չեշիր լեռնաշղթա։ 55 կիլոմետրանոց (34 մղոն) արահետը՝ Սենդսթոն արահետը, հետևում է այս լեռնաշղթային Ֆրոդշամից մինչև Ուիտչրչ՝ անցնելով Դելամեր անտառը, Բիսթոն ամրոցը և ավելի վաղ երկաթե դարի ամրոցները։

Չեշիրի պատմական շրջանի ամենաբարձր կետը (կոմսության գագաթը) Բլեք բլուրն էր (582 մ (1909 ոտնաչափ)) Քրաուդենի մոտ՝ Չեշիր Պանհանդլում, կոմսության երկար արևելյան ելուստը, որը նախկինում ձգվում էր Լոնգդենդեյլի հյուսիսային մասի երկայնքով և սահմանակից էր  Յորքշիրի արևմտյան վարչական շրջանի հետ։ Բլեք բլուրն այժմ ամենաբարձր կետն է Արևմտյան Յորքշիրի ծիսական կոմսությունում։

Ներկայիս ծիսական կոմսության և Արևելյան Չեշիրի ունիտար իշխանության շրջանակներում ամենաբարձր կետը Շայնինգ Տորն է Դերբիշիր/Չեշիր սահմանին Մաքլսֆիլդի և Բաքսթոնի միջև, ծովի մակարդակից 559 մետր (1834 ոտնաչափ) բարձրության վրա։ Շաթլինգշուն գտնվում է Մաքսֆիլդ անտառի հարավում և երբեմն հումորով կոչվում է «Չեշիրի Մաթերհորն»՝ իր յուրահատուկ զառիթափ եզրագծի շնորհիվ։

### Սոցիալ-տնտեսական

#### Կանաչ գոտի

Չեշիրն ունի երկու կանաչ գոտիների հատվածներ, որոնք շրջապատում են Մերսիսայդի և Մեծ Մանչեսթրի (Հյուսիսային Չեշիրի կանաչ գոտի, Հյուսիսարևմտյան կանաչ գոտու մի մասը) և Սթոք-օն-Տրենտի (Հարավային Չեշիրի կանաչ գոտի, Սթոք-օն-Տենտ կանաչ գոտու մաս) խոշոր քաղաքակրթություններ, դրանք առաջին անգամ պատրաստվել են 1950-ական թվականներից։ Հիմնականում լինում է Արևելյան Չեշիրում և Արևմտյան Չեշիրում ու Չեսթերում, փոքր հատվածներով Հալթոն և Ուորինգթոն շրջանների սահմանների երկայնքով, փոքր ու մեծ քաղաքների սահմանների երկայնքով, ինչպիսիք են Չեսթերը, Մաքլսֆիլդը, Ալսաջերը, Քոնգլթոնը, Նորթվիչը, Էլսմեր նավահանգիստը, Նաթսֆորդը, Ուորինգթոնը, Պոյնթոնը, Դիսլին, Նեսթոնը, Վիլսլոուն, Ռանկորնը և Ուիդնեսը կամ շրջապատված են ամբողջովին, մասամբ պարուրված են կամ գոտիների եզրերին են։ Հյուսիսային Չեշիրի կանաչ գոտին հարակից է Պիկ շրջանի այգու սահմանին Չեշիրի ներսում։

#### Սահմաններ

Ծիսական կոմսությունը սահմանակից է Անգլիայի Մերսիսայդին, Մեծ Մանչեստերին, Դերբիշիրին, Ստաֆորդշիրին և Շրոպշիրին, Ուելսի Ֆլինթշիրի և Ռեքսհեմի հետ միասին, որոնք դասավորված են կողմնացույցի ուղղություններով Չեշիրը նույնպես Հյուսիսարևմտյան Անգլիայի շրջանի մի մասն է կազմում։

### Բուսական և կենդանական աշխարհ

2022 թվականի հուլիսին Չեշիրում 400 տարվա մեջ առաջին անգամ ծնվել է առաջին կուղբը։

Ժողովրդագրություն
-----------------

### Բնակչություն

2001 թվականի մարդահամարի հիման վրա Արևելյան Չեշիրի և Արևմտյան Չեշիրի ու Չեսթերի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 673,781 մարդ, որից բնակչության 51,3%-ը արական սեռի ներկայացուցիչ էին, իսկ 48,7%-ը՝ իգական սեռի ներկայացուցիչ։ 0-14 տարեկանների շրջանում 51,5%-ը եղել են տղա, իսկ 48,4%-ը՝ աղջիկ, իսկ 75 տարեկանից բարձր տարիքի անձանցից 62,9%-ը եղել են կին, իսկ 37,1%-ը՝ տղամարդ։ 2011 թվականի մարդահամարի ժամանակ սա աճել է մինչև 699,735։ Կանխատեսում են, որ 2021 թվականին բնակչությունը կկազմի 708,000 մարդ։

2001 թվականին Արևելյան Չեշիրի և Արևմտյան Չեշիրի ու Չեսթերի բնակչության խտությունը կազմել է 32 մարդ/կմ², ինչը ցածր է քան Հյուսիս արևմուտքը միջինը՝ 42 մարդ/կմ², իսկ Անգլիայի և Ուելսի միջինը՝ 38 մարդ/կմ²։ Էլսմեր նավահանգիստը և Նեսթոնն ավելի մեծ քաղաքային խտություն ունեին, քան կոմսության մնացած տարածքները՝ 92 մարդ/կմ²։

#### Բնակչության փոփոխություն

| **Արևելյան Չեշիրի և Արևմտյան Չեշիրի ու Չեսթերի բնակչության ընդհանուր թիվը** |
| --- |
| Տարի | Բնակչություն |  | Տարի | Բնակչություն |  | Տարի | Բնակչություն |  | Գծապատկեր |
| 1801 | 124,570 |  | 1881 | 303,315 |  | 1961 | 533,642 |  |  |
| 1811 | 141,672 | 1891 | 324,494 | 1971 | 605,918 |
| 1821 | 167,730 | 1901 | 343,557 | 1981 | 632,630 |
| 1831 | 191,965 | 1911 | 364,179 | 1991 | 656,050 |
| 1841 | 206,063 | 1921 | 379,157 | 2001 | 673,777 |
| 1851 | 224,739 | 1931 | 395,717 | 2011 | 699,735 |
| 1861 | 250,931 | 1941 | 431,335 | 2021 | 755,835 |
| 1871 | 277,123 | 1951 | 471,438 |
| Մինչև 1974 թվականի վիճակագրությունը հավաքագրվել է տեղական ինքնակառավարման շրջաններից, որոնք այժմ  Չեշիրի կազմում են
Աղբյուր՝ Մեծ Բրիտանիայի պատմական ԱՏՀ։ |

### Ազգություն

2001 թվականին սպիտակամորթ էթնիկ խմբերը կազմում էին բնակչության 98%-ը (662,794), իսկ 10,994-ը (2%) սպիտակամորթ չէին։

Ոչ սպիտակամորթ էթնիկ խմբերի 2%-ից.

* 3717-ը (34%) պատկանում էր խառը էթնիկ խմբերի
* 3336-ը (30%) եղել են ասիացի կամ ասիական արմատներով բրիտանացիներ
* 1076-ը (10%) սևամորթ կամ սևամորթ բրիտանացի էին
* 1826-ը (17%) չինական էթնիկ խմբերից էին
* 1039-ը (9%) եղել են այլ էթնիկ խմբեր։

Կրոն
----

Ուիլմսլոու եկեղեցի
2001 թվականի մարդահամարի ժամանակ բնակչության 81%-ը (542,413) իրեն քրիստոնյա է ճանաչել. 124,677 (19%) որևէ կրոնի կողմնակից չի համարվել կամ չի պատասխանել հարցին. 5665-ը (1%) իրեն ճանաչել են որպես աշխարհի այլ հիմնական կրոնների պատկանող; իսկ 1033-ը պատկանել են այլ կրոնների։

Անգլիայի եկեղեցու Չեսթերի թեմի սահմանը ամենամոտն է Չեշիրի կոմսական սահմանին մինչև 1974 թվականը, ուստի այն ներառում է ամբողջ Ուիրալը, Ստոկպորտը և Չեշիրի հրվանդանը, որը ներառում էր Թինթվիսլի գյուղական շրջանի խորհրդի տարածքը։ Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցու կառավարման առումով Չեշիրի մեծ մասն ընկնում է Շրուսբերիի հռոմեական կաթոլիկ թեմին։

Տնտեսություն
------------

Չեշիրն ունի բազմազան տնտեսություն՝ նշանակալից ոլորտներով, ներառյալ գյուղատնտեսությունը, ավտոմոբիլաշինությունը, կենսատեխնոլոգիան, քիմիական, ֆինանսական ծառայությունները, սնունդն ու խմիչքը, ՏՀՏ-ն և զբոսաշրջությունը։ Կոմսությունը հայտնի է Չեշիր պանրի, աղի և մետաքսի արտադրությամբ։ Կոմսությունը իր պատմության ընթացքում ունեցել է մի շարք գյուտեր և առաջնակարգ ապրանքներ։

Չեշիրը, որը հիմնականում գյուղական շրջան է, ունի գյուղերի մեծ համակենտրոնացում։ Գյուղատնտեսությունը հիմնականում հիմնված է կաթնամթերքի առևտրի վրա, և խոշոր եղջերավոր անասունները գերակշռող գյուղատնտեսական կենդանիներն են։ Գյուղատնտեսությանը տրված հողի օգտագործումը որոշակիորեն տատանվել է և 2005 թվականին կազմել է 1558 կմ²՝ 4609 տնտեսությունների համար։ 2005 թվականին ԵՀ տնտեսությունների տիպի հիման վրա 8,51 կմ² հատկացվել է կաթնամթերքի գյուղատնտեսությանը, ևս 11,78 կմ² հատկացվել է խոշոր եղջերավոր անասուններին և ոչխարներին։

Քիմիական արդյունաբերությունը Չեշիրում հիմնադրվել է հռոմեական ժամանակներում, Միդլվիչում և Նորթվիչում աղի արդյունահանմամբ։ Տարածքում աղը դեռ արդյունահանվում է Բրիթիշ Սոլթի կողմից։ Աղի արդյունահանումը հանգեցրել է Նորթվիչի շրջակայքում շարունակվող քիմիական արդյունաբերության, Բրուններ Մոնդի քաղաքում տեղեկայված լինելու հետ մեկտեղ։ Քիմիական այլ ընկերություններ, ներառյալ Ineos-ը (նախկին ICI), գործարաններ ունեն Ռունկորնում։ Էսար վերամշակման գործարանը (նախկինում՝ Շել Սթենլո վերամշակման գործարան) գտնվում է Էլսմեր նավահանգստում։ Նավթի վերամշակման գործարանը գործում է 1924 թվականից և ունի տարեկան 12 միլիոն տոննա արտադրողականություն։

Քրյուն ժամանակին եղել է բրիտանական երկաթուղային արդյունաբերության կենտրոնը և շարունակում է մնալ հիմնական երկաթուղային հանգույցը։ 1840 թվականին կառուցված Քրյուի երկաթուղային աշխատանքներում ներառվում էր ամենաշատը 20000 մարդ, թեև այժմ աշխատուժը 1000-ից էլ քիչ է։ Քրյուն նաև Բենթլի մեքենաների հայրենիքն է։ Չեշիրում՝ Էլեսմեր նավահանգստում, նաև կան Յագուար և Վոքսհոլ մեքենաների արտադրական գործարաններ։

Կոմսությունն ունի նաև ավիաշինական արդյունաբերություն, Վուդֆորդի օդակայանում տեղակայված Բրիտանական օդատիեզերական տեխնոլոգիաների համակարգերով, որը Բրիտանական օդատիեզերական տեխնոլոգիաների ռազմօդային դիվիզիայի մաս է կազմում։ Գործարանը նախագծել և կառուցել է Ավրո Լանկաստեր և Ավրո Վուլկան ռմբակոծիչներ և Հոկեր-Սիդիլեյ Նիմրո պարեկային ինքնաթիռը։ Ֆլինթշիրի հետ Չեշիրի սահմանին գտնվում է Բրոթոն ինքնաթիռների գործարանը, որը վերջերս կապված է Աերոբուսի հետ։

Զբոսաշրջությունը Չեշիրում Մեծ Բրիտանիայի սահմաններում և արտերկրից շարունակում է իր արդյունավետությունը։ 2003 թվականի ընթացքում գրանցվել է ավելի քան 8 միլիոն գիշերակաց (ինչպես Մեծ Բրիտանիա, այնպես էլ արտասահման) և ավելի քան 2,8 միլիոն այցելություն Չեշիր։

2003 թվականի սկզբին Չեշիրում կար ԱԱՀ-ով գրանցված 22,020 ձեռնարկություն, ինչը 1998 թվականից ի վեր ավելացել է 7%-ով, շատերը բիզնես ծառայությունների (31,9%) և մեծածախ/մանրածախ (21,7%) ոլորտներում։ 2002-ից 2003 թվականներին բիզնեսների թիվն աճել է չորս ոլորտներում՝ պետական կառավարման և այլ ծառայություններ (6,0%), հյուրանոցներ և ռեստորաններ (5,1%), շինարարություն (1,7%) և բիզնես ծառայություններ (1,0%)։ 2001-ից 2002 թվականներին կոմսությունը տեսել է էներգիայի և ջրի ոլորտում զբաղվածության ամենամեծ համամասնական կրճատումը, ինչպես նաև զգալի կրճատում է արձանագրվել արտադրական ոլորտում։ Այս ընթացքում ամենամեծ աճը գրանցվել է այլ ծառայությունների և իրացման, հյուրանոցների և մանրածախ առևտրի ոլորտներում։

Չեշիրը համարվում է հարուստ կոմսություն։ Այնուամենայնիվ, այնպիսի քաղաքներ, ինչպիսիք են Քրյուն և Ուինսֆորդը, զգալի կորուստներ ունեն։ Կոմսության մոտիկությունը Մանչեսթր և Լիվերպուլ քաղաքներին նշանակում է, որ հակաուրբանիզացիան սովորական է։ Արևելյան Չեշիրն ունի բնակիչների բավականին մեծ մասնաբաժին, որոնք աշխատում են Լիվերպուլում և Մանչեսթերում, մինչդեռ Նորթվիչ քաղաքը և Արևելյան Չեշիրի կոմսությունը ավելի շատ մտնում են Մանչեսթերի ազդեցության տակ։

Կրթություն
----------

Չեշիրի բոլոր չորս տեղական կրթական իշխանությունները մշակում են միայն համապարփակ պետական դպրոցական համակարգեր։ Երբ 1974-ին Օլթրինգեմը, Սեյլը և Բեբինգթոնը Չեշիրից տեղափոխվեցին Թրաֆորդ և Մերսիսայդ, նրանք վերցրին նախկին Չեշիրի կամընտրական դպրոցները։ Կոմսությունում կան երկու համալսարաններ՝ Չեսթերի համալսարանը և Իրավագիտության համալսարանի Չեստերի վարժարանը։ Մանչեսթերի Մետրոպոլիտեն համալսարանի Քրյուի վարժարանը նախատեսվում էր փակել 2019 թվականին։

Մշակույթ
--------

### Արվեստ և ժամանց

Լյուիս Քերոլի հիշատակի պատուհանը (Գլխարկագործը և Մարտյան նապաստակը)
Չեշիրը տվել է այնպիսի երաժիշտների, ինչպիսիք են «Ջոյ Դիվիժն»-ի անդամներ Յան Քարթիսը և Սթիվեն Մորիսը, «Ուան Դիրեքշն»-ի անդամ Հարի Սթայլզը, «Դը 1975» խմբի անդամները, «Թեյք Դաթ»-ի անդամ Գերի Բարլոուն, «Դը Քալթ»-ի անդամ Յան Ասթբերին, «Քյաթֆիշ և Բոթլմեն»-ի անդամ Վան ՄաքՔենը, «Գըրլս Ըլաուդ»-ի անդամներ Նիկոլա Ռոբերթսը, Սթիվեն Հոֆը, Ջոն Մեյոլը, «Դը Շառլտն»-ի անդամ Թիմ Բրջեսը և Նայջել Սթոնիերը։

Չեշիրից դերասաններ են՝ Ռաս Էբոթը, Ուորեն Բրաունը, Ջուլիա Չանը, Ռեյ Քուլթարդը, Դենիել Քրեյգը, Թիմ Քարին, Ուենդի Հիլերը, Թոմ Հյուզը, Թիմ ՄաքԻներնին, Բեն Միլերը, Փիթ Փոստլեթուեյթը, Ադամ Ռիկիտը, Ջոն Սթայները և Էն Թոդը։ Կոմսության ամենահայտնի հեղինակը Լուիս Քերոլն է, ով գրել է Ալիսը Հրաշքների աշխարհում և հիշատակել Չեշիրյան կատվի կերպարը։ Չեշիրի այլ նշանավոր գրողներից են Հոլ Քեյնը, Ալան Գարները և Էլիզաբեթ Գասկելը։ Չեշիրի նկարիչների թվում են կավագործ Էմմա Բոսոնսը և քանդակագործ/լուսանկարիչ Էնդի Գոլդզուորթին։

Հեռուստատեսային հաղորդումներն ու նորությունները տրամադրվում են Հյուսիս արևմտյան ԲիԲիՍի-ի և Գրանադա հեռուստաընկերության կողմից։

Կոմսության տեղական ռադիոկայանները ներառում են «Չեսթերի Դի ռադիո»-ն, «Հյուսիս արևմուտքի և Ուելսի Կապիտալ»-ը, «Սմութ Ուելս»-ը, «Չեշիրի Սիլկ 106.9»-ը և «Սիգնլ 1»-ը։ Սա երկրի միայն չորս կոմսություններից մեկն է (Դուրհեմի, Դորսեթի և Ռութլենդի հետ միասին), որը չունի իր իս «ԲիԲիՍի» ռադիոկայանը. հարավը և արևելքի մասերը ծածկված են «ԲիԲիՍի Ռադիո Ստոք»-ով, մինչդեռ «Մերսիսայդի ԲիԲիՍի Ռադիո»-ն հակված է ծածկելու արևմուտքը, իսկ «Մանչեսթրի ԲիԲիՍի Ռադիո»-ն ծածկում է հյուսիսը և արևելյան մասերը։ «ԲիԲիՍի»-ն ընթերցողներին ուղղորդում է դեպի Սթոք և Սթաֆորդշիր, երբ Չեշիրն է ընտրվում իրենց կայքում։ Պլանավորել էին բացել «Չեշիրի ԲիԲիՍի Ռադիո», սակայն դադարեցվեց 2007 թվականին այն բանից հետո, երբ «ԲիԲիՍի»-ի լիցենզիայի վճարի համաձայնությունը սպասվածից ցածր էր։

### Սպորտաձևեր

Չեշիրի բնիկ մարզիկներից են ծովագնաց Բեն Էյնսլին, կրիկետ խաղացող Յան Բոթամը, ժայռամագլցող Շաունա Քոքսին, բռնցքամարտիկ Թայսոն Ֆյուրին, թիավար Մեթ Լենգրիջը, լեռնագնաց Ջորջ Մելլորին, մարաթոնի վազորդ Փոլա Ռեդքլիֆը, հեծանվորդ Սառա Սթորին և արգելավազորդ Շիրլի Սթրոնգը։ Այն նաև եղել է արտասահմանից եկած բազմաթիվ մարզիկների տունը։ Պրեմիեր լիգայի շատ ֆուտբոլիստներ տարիներ շարունակ տեղափոխվել են այնտեղ՝ միանալով մոտակա թիմերին, ինչպիսիք են «Մանչեսթեր Յունայթեդ», «Մանչեսթեր Սիթի», «Էվերթոն» և «Լիվերպուլ»ֆուտբոլային ակումբներին։ Դրանց թվում են Դին Էշթոնը, Սեթ Ջոնսոնը, Ջեսի Լինգարդը, Մայքլ Օուենը և Ուեյն Ռունին։ «Չեշիրի ոսկե եռանկյունին» հավաքական անվանումն է հարակից Չեշիր գյուղերի խմբի համար, որտեղ ֆուտբոլիստների, դերասանների և ձեռնարկատերերի թիվը տարիների ընթացքում հանգեցրել է նրան, որ տների միջին գները դարձել են ամենաթանկը Մեծ Բրիտանիայում։

Չեշիրն ունի ֆուտբոլային լիգայի մեկ թիմ՝ «Քրյու Ալեքսանդրա»-ն, որը խաղում է «Լիգա Ուան»-ում։ «Չեսթեր ՖԱ»-ն, փյունիկական ակումբ, որը ձևավորվել է 2010 թվականին Ֆուտբոլային լիգայի նախկին ակումբ «Չեստեր Սիթի ՖԱ»-ի լուծարումից հետո, և հանդես է գալիս Հյուսիսային ազգային լիգայում։ «Նորթվիչ Վիկտորիա ՖԱ»-ն՝ Լիգայի մեկ այլ նախկին թիմ, որը Ֆուտբոլային լիգայի 2-րդ խմբավորման հիմնադիր անդամն էր 1892/1893 թվականներին, այժմ ներկայացնում է Չեշիրը Հյուսիսային Պրեմիեր լիգայում «Նանտվիչ Թաուն ՖԱ»-ի, «Ուորինգթոն Թաուն ՖԱ»-ի և «Վիտտոն Ալբիոն ՖԱ»-ի հետ միասին։ «Մաքլսֆիլդ Թաուն ՖԱ»-ն նախկինում հանդես է եկել Ազգային լիգայում, սակայն լուծարվել է 2020 թվականին։

«Ուորինգթոն Վուլվս»-ը և «Վիդնես Վիկինգս»-ը Չեշիրի ռեգբիի լիգայի առաջատար թիմերն են։ Առաջինը հանդես է գալիս Սուպեր լիգայում, իսկ երկրորդը՝ Առաջնությունում։ Կոմսությունում կան նաև բազմաթիվ կրտսեր ակումբներ, այդ թվում՝ «Չեստեր Գլադիատորս»-ը։ «Չեշիր կոմսության կրիկետ ակումբ»-ը այն ակումբներից է, որոնք հավաքում են անգլիական և ուելսյան կրիկետի փոքր կոմսությունները։ Չեշիրը ներկայացված է նաև Մեծ Բրիտանիայի ամենաբարձր մակարդակի բասկետբոլի լիգայում՝ «ԲիԲիԼի»-ում, «Չեշիր Ֆինիքս»-ի կողմից (նախկինում՝ «Չեշիր Ջեթս»)։ Եվրոպայի ամենամեծ մոտոցիկլետային միջոցառումը՝ «Թանդրփրինթ»-ը, անցկացվում է Նորթվիչում ամեն տարի մայիսին։

### Այլ

«Ռոյալ Չեշիր շոու», գյուղատնտեսական ամենամյա շոու, տեղի է ունենում 1800-ական թվականներից։

Չեշիրը նաև ռազմական հերոս Նորման Սիրիլ Ջոնսին է տվել, առաջին համաշխարհային պատերազմի «թռչող մարզիկ», որը շահել է «Հատկանշական թռչող խաչ»-ը։

### Կոմսության ոչ պաշտոնական ծաղիկ

Որպես 2002 թվականի մարքեթինգային արշավի մի մաս, բույսերի պահպանման բարեգործական «Փլենթլայֆ» կազմակերպությունը ընտրեց կկվածաղիկը որպես կոմսության ծաղիկ։ Նախկինում կոմսության խորհրդանիշն էր ոսկե ցորենի խուրձը, որը վկայակոչում էր Չեստերի կոմսի զենքը, որն օգտագործվում էր 12-րդ դարից։

### Նշաձողեր

Նախապատմական գերեզմաններ են հայտնաբերվել Բրայդստոնս-ում Կոնգլտոնի մոտ (նեոլիթյան դարաշրջան) և Ռոբին Հուդի Թումփում՝ Ալպրահամի մոտ (բրոնզի դար)։ Երկաթի դարաշրջանի բլրի ամրոցների մնացորդները հայտնաբերվել են Չեշիրի մի քանի վայրերում ավազաքարային լեռնաշղթաների վրա։

Բնորոշ տեղական կարմիր ավազաքարը օգտագործվել է բազմաթիվ փառահեղ ու եկեղեցական շենքերի համար ամբողջ կոմսությունում, օրինակ՝ միջնադարյան Բիսթոն ամրոցը, Չեստերի տաճարը և բազմաթիվ ծխական եկեղեցիներ։ Ժամանակ առ ժամանակ բնակելի և արդյունաբերական շենքեր, ինչպիսիք են Հելսբի երկաթուղային կայարանը (1849), նույնպես այս ավազաքարից են։

15-17-րդ դարերի շատ պահպանված շինություններ փայտից են, հատկապես շրջանի հարավային մասում։ Հատկանշական են 1450 թվականին թվագրված «Լիթլ Մորթոն հոլ»-ի խճապատ կալվածքը և բազմաթիվ առևտրային և բնակելի շենքեր Չեսթերում, Նանտվիչում և շրջակա գյուղերում։

Վաղ աղյուսե շենքե են Մակլսֆիլդի մոտ գտնվող Փիվեր Հոլ-ը (1585 թվական), Թաթենհոլ Հոլ-ը (նախքան 1622 թվականը) և Չեսթերում գտնվող Փայդ Բալ հյուրանոց-ը (17-րդ դար)։ 18-րդ դարից նարնջագույն, կարմիր կամ շագանակագույն աղյուսը դարձավ Չեշիրում օգտագործվող գերակշռող շինանյութը, թեև ավելի վաղ շինությունները հաճախ երեսպատված կամ քարերով էին պատված։ Վիկտորիանական ժամանակաշրջանից սկսած օրինակները հաճախ օգտագործում են աղյուսի յուրահատկ դետալներ, ինչպիսիք են աղյուսի ձևավորումը և զարդարված ծխնելույզների կույտերն ու սալերը։ Բնորոշ օրինակները ներառում են «Արլի Հոլ»-ը Նորթվիչի մոտ, «Ուիլինգթոն Հոլ»-ը Չեսթերի մոտ (երկուսն էլ՝ Նանտվիչի ճարտարապետ Ջորջ Լաթեմի կողմից) և «Չեստերի Օվերլի Լոջ»-ում։ Վիկտորիանական դարաշրջանից ի վեր աղյուսե շենքերը հաճախ ընդգրկում են փայտագործությունը Թուդորի ոճով, և այս հիբրիդային ոճը օգտագործվել է կոմսության որոշ ժամանակակից բնակելի շենքերում։ Արդյունաբերական շենքերը, ինչպիսիք են «Մաքսֆիլդ» մետաքսի գործարանները (օրինակ՝ «Ուոթերս գրին նյու Միլ»), նույնպես սովորաբար աղյուսով են։

Բնակավայրեր
-----------

Կոմսությունում են գտնվում հյուսիսային Անգլիայի մի քանի ամենահարուստ շրջանները, ներառյալ Օլդերլի Էջը, Ուիլմսլոուն, Փրեսթբերին, Թարփորլին և Նաթսֆորդը, որոնք 2006 թվականին ճանաչվել են որպես Անգլիայի հյուսիսում տուն գնելու ամենաթանկ վայրը։ Երկրորդ տեղում է նախկին Չեշիրի Ալտրինչեմ քաղաքը։ Տարածքը երբեմն կոչվում է «Ոսկե եռանկյունի»՝ հաշվի առնելով վերոհիշյալ քաղաքներ, գյուղերի ու շրջակայքի տարածքը։

Չեշիրի փոքր ու մեծ քաղաքներն են՝

| Ծիսական կոմսություն | Շրջան | Կառավարության կենտրոն | Փոքր ու մեծ այլ քաղաքներ |
| --- | --- | --- | --- |
| **Չեշիր** | Արևելյան Չեշիր (ունիտար) | Սանդբախ | Ալդերլի Էջ, Ալսաջեր, Բոլինգթոն, Քրյու, Կոնգլթոն, Հենդֆորթ, Նաթսֆորդ, Մաքլսֆիլդ, Միդլվիչ, Նանտվիչ, Պոյնթոն, Ուիլմսլոու |
| Արևմտյան Չեշիր և Չեսթեր (ունիտար) | Չեսթեր | Էլսմեր նավահանգիստ, Ֆրոդշեմ, Մալպաս, Նեսթոն, Նորթվիչ, Սալթնի (արևելյան մաս), Թարփորլի, Թարվին, Ուինսֆորդ |
| Հալթոն (ունիտար) | Վիդնես | Ռանկորն |
| Ուորինգթոն (ունիտար) | Ուորինգթոն | Բիրչվուդ, Կալչեթ, Գրապենհոլ, Լիմ |

Որոշ բնակավայրեր, որոնք պատմականորեն կոմսության մաս էին կազմում, այժմ գտնվում են Դերբիշիր, Մերսիսայդ և Մեծ Մանչեսթեր կոմսությունների  ներքո`

|  |  |
| --- | --- |
| Դերբիշիր | Քրաուդեն, Նյութաուն, Թինթվիսթլ, Ուեյլի կամուրջ (արևմտյան մաս), Վուդհեդ |
| Մեծ Մանչեսթեր | Ալտրինչեմ, Բրամհոլ, Բրեդբերի, Չիդլ, Չիդլ Հուլմ, Դուկինֆիլդ, Գեթլի, Հեյլ, Հեյզլ Գրով, Հայդ, Մարփլ, Մոսլի (մաս), Պարթինգթոն, Ռոմիլի, Սեյլ, Ստալիբրիջ, Սթոքպորտ, Վուդլի, Ուայթենշոու |
| Մերսիսայդ | Բեբինգթոն, Բիրքենհեդ, Բրիմստեյջ, Բրոմբորո, Իսթհեմ, Գրիսբի, Հեսուոլ, Հոյլեյք, Իրբի, Մորեթոն, Նյու լաստանավ, Պորտ Սունլայթ, Ափթոն, Ուոլեյսեյ, Արևմտյան Կիրբի |

Տրանսպորտ
---------

### Ավտոբուսներ

Չեշիրում ավտոբուսային տրանսպորտն իրականացվում է տարբեր օպերատորների կողմից։ Չեշիրի տարածքում ավտոբուսի գլխավոր օպերատորը «Ըրայվա Նորթ Վեսթ»-ն է։ Չեշիրի մյուս օպերատորները ներառում են «Ստեյջքոուչ Չեստեր և Ուիրալ»-ը և «Նեթվորք Ուորինգթոն»-ը։

Կան նաև մի քանի օպերատորներ, որոնք տեղակայված են Չեշիրից դուրս, որոնք կամ ծառայություններ են մատուցում ամբողջությամբ տարածքի ներսում, կամ ծառայություններ, որոնք տարածքից դուրս են սկսում։ Ընկերությունների թվում են «Ըրայվա Բասիս Ուելս»-ը, «Էյմիս Թրեվլ»-ը, «Հայ Փիկ»-ը, «Ֆըրսթ Գրեյթեր Մաչնեստր»-ը, «Դի էնդ Ջի» ավտոբուսը և «Ստեյջ Քոուչ Մանչեսթր»-ը։

Որոշ ծառայություններ մատուցվում են պայմանագրով Արևելյան Չեշիրի և Չեստերի հետ, Արևմտյան Չեշիրի հետ, Հալթոն և Ուորինգթոն գյուղաքաղաքների խորհուրդների հետ։

### Երկաթուղի

Ալդերլի Էջը 1951 թվականին
Կոմսությունով անցնող հիմնական երկաթուղային գիծը «Արևմտյան ափի գլխավոր գիծ»-ն է։ Գնացքները գնում են Լոնդոնից Շոտլանդիա գլխավոր գծով մտնում Քրյու (կոմսության հարավում) և «Ուորինգթոնի Բենք Քուեյ» կանգառ (կոմսության հյուսիսում)։ Գնացքները կանգ են առնում Քրյուում և Ռանկորնում՝ «Արևմտյան ափի գլխավոր գծի» Լիվերպուլի մասնաճյուղում։ Քրյուն և Մաքլսֆիլդը ամենժամյա կանգառներ են Մանչեսթերի երկու մասնաճյուղերում։

Հիմնական խաչմերուկներն են՝

* Քրյուն (Չեշիրի ամենամեծ կայարանը) գնացքների համար դեպի Լոնդոն Յուստոն, Գլազգո Կենտրոն, Էդինբուրգ Ուեյվերլի, Մանչեսթեր Պիկադիլի և «Լիվերպուլ Լայմ Սթրիթ» (ԱԱԳԳ-ի միջոցով)։ Այլ երթուղիներով գնացքները շարժվում են դեպի Ուելս, Միդլենդս (Բիրմինգհեմ, Սթոք և Դերբի), ինչպես նաև ծայրամասային երթևեկություններ դեպի «Մանչեսթեր Պիկադիլի», Չեստեր և «Լիվերպուլ Լայմ Սթրիթ»։
* Ուորինգթոնի կայանները (Կենտրոնական և «Բենկ Քուեյ») ծայրամասային երթևեկությունների համար դեպի «Մանչեստեր Պիկադիլի», Չեստեր ու «Լիվերպուլ Լայմ Սթրիթ» և տարածաշրջանային հատուկ երթևեկություններ դեպի Հյուսիսային Ուելս, Լոնդոն, Շոտլանդիա, Յորքշիր, Արևելյան ափ և Արևելյան Միդլենդս
* Չեսթերը քաղաքային երթևեկությունների համար («Մրսի մետրո»-ի միջոցով) դեպի Լիվերպուլի կենտրոնական երկաթուղի, արվարձանային երթևեկություններ դեպի Մանչեսթեր, Ուորինգթոն, Ռեքսհեմ Ջեներալ և գյուղական Չեշիր և հատուկ երթևեկություններ դեպի Լանդուդնո, Հոլիհեդ, Բիրմինգհեմ, Վեսթ Միդլենդս, Լոնդոն և Քարդիֆ, իսկ 2019 թվականի մայիսից՝ Լիդս երկաթուղիներ։

Չեշիրի արևելքում «Մաքլսֆիլդ» կայարանը սպասարկում է «Ավանտի Արևմտյան ափ»-ը, «ՔրոսՔանթրի և Հյուսիսային գնացքներ»-ը, Մանչեսթեր-Լոնդոն գծի վրա։ Երթևեկությունները Մանչեսթերից դեպի հարավային ափ հաճախակի կանգ են առնում Մաքլսֆիլդում։ Վիրալ թերակղզում Բիդսթոնի և Ռեքսհեմի միջև գտնվող «Բորդերլանդս» գծի երկաթուղին է սպասարկում Նեսթոնին։

### Ճանապարհ

Չեշիրն ունի 3,417 մղոն (5,499 կմ) ճանապարհ, ներառյալ 214 մղոն (344 կմ) Մ6, Մ62, Մ53 և Մ56 մայրուղիներ. ունի 23 խաչմերուկ և չորս սպասարկման գոտիներ։ Այն ունի նաև Ա580 «Արևմտյան լանկաշիրի ճանապարհ»՝ Լեյի Մեծ Մանչեստրի հետ սահմանին։ «Թելուոլ ուղեկամուրջ»-ի Մ6 մայրուղին յուրաքանչյուր 24 ժամը մեկ տեղափոխում է 140,000 մեքենա։

### Ջրային ուղիներ

* Անդերտոն նավակի վերելակԱնդերտոն նավակի վերելակ
* Չեսթեր ամբարտակը Դի գետի վրաՉեսթեր ամբարտակը Դի գետի վրա
* Ջրանքցը հատում է Չեստեր քաղաքի պատերըՋրանքցը հատում է Չեստեր քաղաքի պատերը
* Մանչեսթեր նավային ջրանցքը Էլսմեր նավահանգստի նավանորոգարանից դեպի ՍտենլոուՄանչեսթեր նավային ջրանցքը Էլսմեր նավահանգստի նավանորոգարանից դեպի Ստենլոու

Չեշիրի ջրանցքների համակարգը ներառում է մի քանի ջրանցքներ, որոնք ի սկզբանե օգտագործվել են շրջանի արդյունաբերական արտադրանքը (հիմնականում քիմիական նյութեր) տեղափոխելու համար։ Մեր օրերում դրանք հիմնականում օգտագործվում են տուրիստական երթևեկության համար։ Չեշիրի ջրանցքների օղակը ձևավորվում է Ռոչդեյլ, Էշթոն, Պիկ անտառ, Մաքլսֆիլդ, Տրենտ ու Մերսի և Բրիջուոթեր ջրանցքներից։

Մանչեսթերի նավային ջրանցքը լայն և 36 մղոն (58 կմ) ջրային հատված է, որը բացվել է 1894 թվականին։ Այն ներառում է Իրվել և Մերսի գետերը, որոնք նավարկելի են դեպի Մանչեսթեր ծովային նավերի համա՝ լքելով Մերսիի գետաբերանը։ Ջրանցքը անցնում է կոմսության հյուսիսով ՝ Ռանկորնի և Ուորինգթոնի միջով։

#### Գետերի և ջրանցքների ցանկ

* Բրիջուոթերի ջրանցք
* Մաքլսֆիլդի ջրանցք
* Մանչեսթերի նավային ջրանցք
* Բոլլին գետ
* Կրոկո գետ
* Դեյն գետ
* Դին գետ
* Դի գետ/ Աֆոն Դիֆրդվի
* Գովի գետ
* Գոյտ գետ
* Մերսի գետ
* Վիվեր գետ և Վիվեր նավարկություն
* Ուիլոք գետ
* Շրոպշիր Յունիոն ջրանցք և Լանգոլենի մասնաճյուղ
* Տրենտ և Մերսի ջրանցք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3 4 5 6
4. ↑  «2011 Census results: Overview Profile: Northwich Town Council; downloaded from Cheshire West and Chester: Population Profiles, 16 May 2019». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 6-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
5. ↑  «Towns & Villages in Cheshire - Visitcheshire.com». *www.visitcheshire.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 3-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 29-ին.
6. ↑  «Cheshire County Council Map» (PDF). *Cheshire County Council*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 5-ին.
7. ↑  Ingham, A. (1920). *Cheshire: Its Traditions and History*. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 18-ին.
8. 1 2  Harris, B. E. and Thacker, A. T. (1987). p. 237.
9. 1 2  Crosby, A. (1996). page 31.
10. ↑  Harris, B.E. and Thacker, A.T. (1987). pp. 340–341.
11. ↑  Welsh dictionary entry for Cheshire. www.geriadur.net website (*Welsh-English / English-Welsh On-line Dictionary*). Department of Welsh, University of Wales, Lampeter. Accessed on 21 February 2008
12. ↑  «Wrexham County Borough Council: The Princes and the Marcher Lords». Wrexham.gov.uk. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 14-ին.
13. ↑  Hewitt, Herbert James (1929). *Mediaeval Cheshire: An Economic and Social History of Cheshire in the Reigns of the Three Edwards*. Manchester: Manchester University Press. էջ 9.
14. ↑  Davies, R. (2000). *The Age of Conquest: Wales 1063–1415*.
15. ↑  Morgan (1978). pp.269c–301c,d.
16. 1 2  Sylvester (1980). p. 14.
17. ↑  Roffe (2000)
18. ↑  Harris and Thacker (1987) write on page 252:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Certainly there were links between Cheshire and south Lancashire before 1000, when Wulfric Spot held lands in both territories. Wulfric's estates remained grouped together after his death when they were left to his brother Aelfhelm, and indeed there still seems to have been some kind of connexion in 1086, when south Lancashire was surveyed together with Cheshire by the Domesday commissioners. Nevertheless, the two territories do seem to have been distinguished from one another in some way and it is not certain that the shire-moot and the reeves referred to in the south Lancashire section of Domesday were the Cheshire ones. |  |
19. ↑  Phillips and Phillips (2002); pp. 26–31.
20. ↑  Crosby, A. (1996) writes on page 31:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | The Domesday Survey (1086) included south Lancashire with Cheshire for convenience, but the Mersey, the name of which means 'boundary river' is known to have divided the kingdoms of Northumbria and Mercia and there is no doubt that this was the real boundary. |  |
21. ↑  Harris, B. E. and Thacker, A. T. (1987); pages 340–341.
22. ↑  Sanders, I.J. English Baronies, a Study of their Origin and Descent 1086–1327, Oxford, 1960, p.138, refers to the "Lord" of Halton being the hereditary constable of the County Palatine of Chester, but omits Halton from both his lists of English feudal baronies
23. ↑  Crosby, A. A History of Cheshire; Norman Chapter
24. ↑  George, D. (1991). *Lancashire*. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 18-ին.
25. ↑  «Cheshire ancient divisions». *Vision of Britain website*. Արխիվացված օրիգինալից 2007 թ․ մայիսի 6-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
26. ↑  Davies, R. R. 'Richard II and the Principality of Chester' in *The Reign of Richard II: Essays in Honour of May McKisack*, ed. F. R. H. Du Boulay and Caroline Baron (1971)
27. ↑  Jones, B.; և այլք: (2004). *Politics UK*.
28. 1 2  Local Government Act 1972
29. 1 2  «The Cheshire (Boroughs of Halton and Warrington) (Structural Change) Order 1996». *Office of Public Sector Information*. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
30. ↑  Vision of Britain Արխիվացված 6 Մայիս 2007 Wayback Machine – Divisions of Cheshire
31. ↑  Cheshire County Council Արխիվացված 5 Հոկտեմբեր 2006 Wayback Machine – Map of Cheshire districts
32. ↑  «The Lord Lieutenant of Cheshire». *Cheshire County Council*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
33. ↑  «Cheshire (Structural Changes) Order 2008». Opsi.gov.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ մայիսի 17-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
34. ↑  «BBC News, 25 July 2007 – County split into two authorities». *BBC News*. 2007 թ․ հուլիսի 25. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
35. ↑  «The Cheshire (Structural Changes) Order 2008». *Office of Public Sector Information*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 25-ին.
36. ↑  «Unitary legal fight over in 60 seconds». *LocalGov.co.uk*. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 22-ին. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 25-ին.
37. ↑   Արխիվացված 2 Մայիս 2010 Wayback Machine
38. ↑  «Walking Cheshire's Sandstone Trail». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 22-ին.
39. ↑  Bradt Guides, Stockport & the Cheshire Panhandle, accessed 8 January 2022
40. ↑  AbeBooks, Framed 19th Century Lithograph - Map of Cheshire, showing the Panhandle to the north east of the county, accessed 8 January 2022
41. ↑  «Cheshire East Council Green Belt Assessment Update 2015 – Final Consolidated Report». Cheshire East Council. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 9-ին.
42. ↑  «Local Plan – Green Belt Study Part One». Cheshire West and Chester Council. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 9-ին.
43. ↑  «Widnes and Hale Green Belt Study» (PDF). *www3.halton.gov.uk*. Halton Council. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2018 թ․ փետրվարի 15-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 15-ին.
44. ↑  «Warrington Borough Council Green Belt Assessment Final Report Final – 21 October 2016» (PDF). *www.warrington.gov.uk*. Warrington Council. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2018 թ․ փետրվարի 16-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 15-ին.
45. ↑  «Local Authorities». *Government Offices of the North West*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
46. ↑  «First beaver born in Cheshire for more than 400 years». *BBC News* (բրիտանական անգլերեն). 2022 թ․ հուլիսի 12. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 13-ին.
47. 1 2  «Census 2001 – Population» (PDF). *Cheshire Census Consortium*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
48. ↑  «2011 Census: Helping tomorrow take shape». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 9-ին. «A population estimate for Cheshire East of 370,127»
49. ↑  «2011 Census Cheshire West». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. «329,608 residents in Cheshire West and Chester»
50. ↑  «CCC Long Term Population Forecasts» (PDF). *Cheshire County Council*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
51. ↑  A Vision of Britain through Time. «Cheshire Modern (post 1974) County: Total Population». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 3-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 10-ին.
52. 1 2  «Key Statistics Interim Profile» (PDF). *Cheshire County Council*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
53. ↑  Chester Diocese (Church of England). Արխիվացված 31 Դեկտեմբեր 2008 Wayback Machine *Official website*. Accessed on 30 September 2007.
54. ↑  Diocese of Shrewsbury (Roman Catholic). Արխիվացված 29 Հուլիս 2010 Wayback Machine *Official website*. Accessed on 30 September 2007.
55. ↑  «Agricultural Holdings – Land and Employment – Cheshire – 2002 to 2005» (PDF). *Cheshire County Council*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2007 թ․ հունիսի 3-ին.
56. ↑  «Stanlow». Essar Oil (UK) Limited. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 18-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 18-ին.
57. 1 2 3  «Cheshire Economy (page 64)» (PDF). *Cheshire County Council*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ հունիսի 16-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
58. ↑  «Top Ten Most Affluent Villages in the UK». *The Telegraph*. 2017 թ․ փետրվարի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 24-ին.
59. ↑  «Chester Named Top Place to Live in UK». *The Chester Chronicle*. 2015 թ․ սեպտեմբերի 21. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 24-ին.
60. ↑  «Area Profile» (PDF). *Cheshire East Council*. Cheshire East Council. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
61. ↑  McCann, Phil (2016 թ․ նոյեմբերի 25). «Crewe's university campus set to shut». BBC. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 17-ին.
62. ↑  Curtis, Deborah (1995). «Chapter 1». *Touching from a Distance* (2014 ed.). London: Faber and Faber. ISBN 0-57132241-7.
63. ↑  Jamieson, Teddy (2019 թ․ մայիսի 18). «Stephen Morris on Joy Division, depression and summoning the devil». *The Herald*.
64. ↑  McIntyre, Alex (2021 թ․ սեպտեմբերի 18). «The friendly Cheshire village that Harry Styles calls home». *Cheshire Live*.
65. ↑  Bono, Salvatore (2013 թ․ սեպտեմբերի 16). «Speaking With Your New Favorite Band – The 1975». *Huffington Post*. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 5-ին.
66. ↑  «Gary Barlow 'devastated' by Dad's Death». Malextra.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 9-ին.
67. ↑  Larkin, Colin (2011) *The Encyclopedia of Popular Music*, Bish Bash Books, 978-1846098567, p. 461
68. ↑  «Catfish And The Bottlemen's Van McCann: 'America thinks we're Oasis but with better manners'». *Nme.com*. 2015 թ․ մայիսի 8. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 6-ին.
69. ↑  *Dreams That Glitter* 2009, էջ. 218
70. ↑  «Classic FM Meets Stephen Hough». Classic FM. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
71. ↑  John Mayall biographical details. Արխիվացված 26 Դեկտեմբեր 2011 Wayback Machine www.johnmayall.com website. Accessed on 21 February 2008.
72. ↑  «North country boy Tim's back in town».
73. ↑  James A Oliver (2010 թ․ հունիսի 9). «Music Spotlight: South Cheshire's Dayve Dean and Nick Bayes form unlikely duo». *Flintshire Chronicle*. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 24-ին.
74. ↑  «Comedian Russ Abbot on switching to the madhouse, the workhouse and Wentworth». 2010 թ․ նոյեմբերի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 9-ին.
75. ↑  «Former Muay Thai Champ Warren Brown Walks the Talk in Cinemax's 'Strike Back'». *MMAWeekly.com* (ամերիկյան անգլերեն). 2018 թ․ մարտի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 9-ին.
76. ↑  «Julia Taylor Ross; Biography». *TV Guide*. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.
77. ↑  BBC. «BBC - Drama - People Index Ray Coulthard». *www.bbc.co.uk* (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
78. ↑  Novak, Kim (2020 թ․ օգոստոսի 26). «James Bond Star Daniel Craig's Father Tim Craig Dies Aged 77». *Metro*. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 17-ին.
79. ↑  «Tim Curry's back on the Grail trail». *Evening Standard*. 2006 թ․ սեպտեմբերի 25. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
80. ↑  «Hiller, Dame Wendy Margaret (1912–2003)». *Oxford Dictionary of National Biography* (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/89982. (Subscription or UK public library membership required.)
81. ↑  Hughes, Tom (2015 թ․ մայիսի 23). «Soccer AM - Tom Hughes». *Soccer AM*. Sky Sports. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 20-ին. «It was 1997. My birthday's 18th April. I was 12.»
82. ↑  Roberts, J F (2014). *The True History of the Black Adder: At Last, the Cunning Plan, in All Its Hideous Hilarity*. Random House UK. էջ 23. ISBN 9780099564164.
83. ↑  Miller, Ben (2015 թ․ նոյեմբերի 23). «Ben Miller finds out an amazing fact, Series 10, Coming Home». *BBC*. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 16-ին.
84. ↑  Weber, Bruce (2011 թ․ հունվարի 3). «Pete Postlethwaite, British Actor, Dies at 64». *The New York Times*.
85. ↑  The Independent (Adam Rickitt - True Blue Hunk) Արխիվացված 9 Նոյեմբեր 2012 Wayback Machine
86. ↑  «John Steiner | Movies and Filmography». *AllMovie*.
87. ↑  Carla Flynn (2018 թ․ մայիսի 10). «A look back at film star Ann Todd from Northwich». *Northwich Guardian*. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 12-ին.
88. ↑  «Brimstage». *Cheshire Now*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 30-ին.
89. ↑  «Brimstage Hall, Cheshire, England». *Geni*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 30-ին.
90. ↑  Runcorn Urban District Council (1931 թ․ սեպտեմբերի 7). «Council meeting minutes».
91. ↑  Philip, 1981, էջ 11
92. ↑  Pollard, Arthur (1965). *Mrs. Gaskell: Novelist and Biographer*. Manchester University Press. էջ 12. ISBN 0-674-57750-7.
93. ↑  «Emma Bossons». abitofbritain.com. Վերցված է 2008 թ․ հունվարի 7-ին.
94. ↑  Stonard, John Paul (10 December 2000). "Goldsworthy, Andy". Grove Art Online Արխիվացված 2008-08-21 Wayback Machine. Retrieved on 15 May 2007.
95. ↑  «North West Tonight». BBC One. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
96. ↑  «BBC Radio Cheshire – Radio – Digital Spy Forums». Forums.digitalspy.co.uk. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 8-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 14-ին.
97. ↑  «BBC News – Stoke & Staffordshire». Bbc.co.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 21-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 14-ին.
98. ↑  «Silkmen expelled from National League». *BBC Sport*. 2020 թ․ սեպտեմբերի 29. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 17-ին.
99. ↑  «The Thundersprint». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 14-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 12-ին.
100. ↑  «About The Royal Cheshire County Show | The Royal Cheshire County Show». *The Royal Cheshire County Show 2016* (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 29-ին.
101. ↑  Shores, et al, p. 217.
102. ↑  «Things to do – Plantlife in your area – North-west England». Plantlife. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 1-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 11-ին.
103. ↑  «Cheshire County Council: Revealing Cheshire's Past». .cheshire.gov.uk. 2004 թ․ սեպտեմբերի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2004 թ․ նոյեմբերի 17-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
104. ↑  «SHELTER ON ISLAND PLATFORM AT HELSBY RAILWAY STATION, Helsby - 1261746». *historicengland.org.uk* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մարտի 14-ին. `{{cite web}}`: Text "Historic England" ignored (օգնություն)
105. ↑  «WILLINGTON HALL, Willington - 1137030». *historicengland.org.uk* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մարտի 14-ին. `{{cite web}}`: Text "Historic England" ignored (օգնություն)
106. ↑  «WATERS GREEN NEW MILL, Macclesfield - 1280023». *historicengland.org.uk* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մարտի 14-ին. `{{cite web}}`: Text "Historic England" ignored (օգնություն)
107. ↑  «Why Cheshire fat cats smile». *The Times*. London. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2006 թ․ մարտի 6-ին.
108. ↑  Chandler, J. (2001). *Local Government Today*.
109. ↑  «Cheshire ancient county boundaries». *Vision of Britain website*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ մայիսի 6-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
110. ↑  «Cheshire 1974 boundaries». *Vision of Britain website*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ մայիսի 6-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 6-ին.
111. ↑  «Road policing». *Cheshire Police website*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 14-ին.

Մատենագրություն
---------------

* Crosby, A. (1996). *A History of Cheshire.* *(The Darwen County History Series.)* Chichester, UK: Phillimore & Co 0-85033-932-4.
* *Dreams That Glitter* (անգլերեն). Transworld Publishers Limited. 2009. ISBN 978-0-552-15760-5.
* Harris, B. E. and Thacker, A. T. (1987). *The Victoria History of the County of Chester. (Volume 1: Physique, Prehistory, Roman, Anglo-Saxon, and Domesday).* Oxford: Oxford University Press. 0-19-722761-9.
* Morgan, P. (Ed.) (1978). *Domesday Book. Volume 26: Cheshire*. Chichester, Sussex: Phillmore and Company Limited. 0-85033-140-4.
* Philip, Neil (1981). *A Fine Anger: A Critical Introduction to the Work of Alan Garner*. London: Collins. ISBN 978-0-00-195043-6.
* Phillips, A. D. M. and Phillips, C. B. (Eds.) (2002). *A New Historical Atlas of Cheshire.* Chester, UK: Cheshire County Council and Cheshire Community Council Publications Trust. 0-904532-46-1.
* Shores, Christopher;Franks, Norman; Guest, Russell (1990). *Above the Trenches: A Complete Record of the Fighter Aces and Units of the British Empire Air Forces 1915–1920*. Grub Street. 0-948817-19-4, 978-0-948817-19-9.
* Sylvester, D. (1980). *A History of Cheshire, (The Darwen County History Series.)* (Second Edition, original publication date, 1971). London and Chichester, UK: Phillimore & Co. Ltd. 0-85033-384-9.

Գրականություն
-------------

* Beck, J. (1969). *Tudor Cheshire. (Volume 7 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series Editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Bu'Lock, J. D. (1972). *Pre-Conquest Cheshire 383–1066. (Volume 3 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series Editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Dore, R. N. (1966). *The Civil Wars in Cheshire. (Volume 8 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series Editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Driver, J. T. (1971). *Cheshire in the Later Middle Ages 1399–1540. (Volume 6 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series Editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Harris, B. E. (1979). '*The Victoria History of the County of Chester. (Volume 2).* Oxford: Oxford University Press. 0-19-722749-X.
* Harris, B. E. (1980). '*The Victoria History of the County of Chester. (Volume 3).* Oxford: Oxford University Press. 0-19-722754-6.
* Hewitt, H. J. (1967). *Cheshire Under the Three Edwards. (Volume 5 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series Editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Higham, N. J. (1993). *The Origins of Cheshire.* Manchester, UK: Manchester University Press. 0-7190-3160-5.
* Hodson, J. H. (1978). *Cheshire, 1660–1780: Restoration to Industrial Revolution. (Volume 9 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council. 0-903119-11-0.
* Husain, B. M. C. (1973). *Cheshire Under the Norman Earls 1066–1237. (Volume 4 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Morgan, V. and Morgan, P. (2004). *Prehistoric Cheshire.* Ashbourne, Derbyshire: Landmark Publishing Company. 1-84306-140-6.
* Scard, G. (1981). *Squire and Tenant: Rural Life in Cheshire 1760–1900. (Volume 10 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council. 0-903119-13-7.
* Scholes, R. (2000). *The Towns and Villages of Britain: Cheshire.* Wilmslow, Cheshire: Sigma Press. 1-85058-637-3.
* Starkey, H. F. (1990). *Old Runcorn*. Halton Borough Council..
* Sylvester. D. and Nulty, G. (1958). *The Historical Atlas of Cheshire.* (Third Edition) Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Thompson, F. H. (1965). *Roman Cheshire. (Volume 2 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series Editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Tigwell, R. E. (1985). *Cheshire in the Twentieth Century. (Volume 11 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series Editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Varley, W. J. (1964). *Cheshire Before the Romans. (Volume 1 of Cheshire Community Council Series: A History of Cheshire).* Series Editor: J. J. Bagley. Chester, UK: Cheshire Community Council.
* Youngs, F. A. (1991). *Guide to the Local Administrative Units of England. (Volume 1: Northern England).* London: Royal Historical Society. 0-86193-127-0.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չեշիր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4085242-8 · LCCN: n81018209 · NKC: ge763069 · VIAF: 132529210 · WorldCat VIAF: 132529210 |

 |