**Բողոքի ցույցեր Վանում**, բողոքի ցույցեր Թուրքիայի Վանի մարզի Վան քաղաքում, որը որպես հանրահավաք սկսվել է 2024 թվականի ապրիլի 2-ի ցերեկը, իսկ գիշերը վերածվել անկարգությունների, երբ վերանայման է դրվել տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների արդյունքները, որով Վանի քաղաքապետ էր ընտրվել քրդամետ «Ժողովուրդների հավասարություն և ժողովրդավարություն» կուսակցության անդամ Աբդուլլահ Զեյդանը: Ապրիլի 3-ին Թուրքիայի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը կայացնում է որոշում և Վանի ընտրված քուրդ քաղաքապետին ճանաչում է որպես օրինական քաղաքապետ։

Նախապատմություն
---------------

2024 թվականի մարտի 29-ին, աշխատանքային ժամի ավարտից 5 րոպե, իսկ քվեարկության մեկնարկից մեկուկես օր առաջ Թուրքիայի արդարադատության նախարարությունը քրդամետ «Ժողովուրդների հավասարություն և ժողովրդավարություն» կուսակցությանը նամակով տեղեկացնում է, որ առարկություններ ունի Աբդուլլահ Զեյդանի թեկնածության դեմ, այնուհետև դատարանը որոշում է կայացնում, որ նա չի կարող մասնակցել ընտրություններին։ Զեյդանը 2016 թվականի նոյեմբերին ձերբակալվել էր ահաբեկչության մեղադրանքով և մինչև 2023 թվականի հունվարը բանտարկված էր եղել։

2024 թվականի մարտի 31–ին Թուրքիայում կայացած տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների արդյունքում Վանի քաղաքապետ է դառնում քրդամետ «Ժողովուրդների հավասարություն և ժողովրդավարություն» կուսակցության անդամ Աբդուլլահ Զեյդանը, ով ստացել էր ընտրողների քվեների 55,5%-ը: Սակայն Վանի մարզի ընտրական հանձնաժողովը ապրիլի 2-ին չեղյալ է հայտարարում Զեյդանի մանդատը, քանի որ նրան մեղադրում են Քուրդիստանի բանվորական կուսակցության հետ կապ ունենալու մեջ։ Արդյունքում, Վան քաղաքում տեղի ունեցած տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների արդյունքներով քաղաքապետի պաշտոնը ստանձնում է իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության թեկնածու Աբդուլահաթ Արվաշը, ով ստացել էր ընտրողների քվեների 27%-ը և ձայների քանակով զբաղեցնում էր երկրորդ տեղը: Վանի ընտրական հանձնաժողովի որոշումը բողոքարկելու համար 3 օր ժամանակ կա, և քրդամետ կուսակցությունն արդեն գրավոր բողոք է ուղարկել ընտրական բարձրագույն հանձնաժողովին։ 

Թուրքիայի իշխանությունների պնդմամբ՝ քրդամետ թեկնածուների հաղթնակները չեղարկվել են քարոզարշավի և քվեարկության ընթացքում թույլ տված մի շարք խախտումների պատճառով։ Թուրքիան ճնշում է քրդամետ քաղաքական շարժումները՝ սովորաբար նրանց մեղադրելով քուրդ զինյալների հետ կապեր ունենալու մեջ։

Լարվածության պայմաններում տեղական իշխանությունները ապրիլի 3-ից մինչև ապրիլի 17-ը Վան քաղաքում և հարակից շրջաններում արգելում են զանգվածային հանրահավաքները:

Պատմություն
-----------

Չնայած ցույցեր անցկացնելու արգելքին՝ 2024 թվականի ապրիլի 2-ին Վանի մարզի բնակիչները դուրս են եկել փողոց՝ հանրահավաք անելու, որպեսզի չչեղարկվի քրդամետ «Ժողովուրդների հավասարություն և ժողովրդավարություն» կուսակցությունից ընտրված նոր քաղաքապետ Աբդուլլահ Զեյդանի մանդատը։ Հանրահավաքը երեկոյան վերածվում է անկարգությունների, բախումներ և քաշքշոց է տեղի ունենում ոստիկանների և ցուցարարների միջև։ Տասնյակ մարդիկ բախումների մեջ են մտնում ոստիկանների հետ, ավտոմատներով կրակում փողոցներում, անվադողեր են հրկիզում և մոլոտովի կոկտեյլներ նետում իրավապահների վրա։ Ի պատասխան՝ ոստիկանական ուժերը կիրառում են արցունքաբեր գազ և ջրցան մեքենաներ, ապա մահակներով ծեծի ենթարկում ցուցարարներին և կալանավորում նրանց։ Երեկոյան բախումներ են տեղի ունենում նաև Ստամբուլում և քրդաբնակ մի շարք այլ շրջաններում։

«Ժողովուրդների հավասարություն և ժողովրդավարություն» կուսակցության առաջնորդ Թունջեր Բաքըրհանը Անկարայում հայտարարում է, որ Վանի բնակիչները ընտրություններում ցուցադրել են իրենց կամքը ու այն կատարելուց և հաշվի առնելուց բացի այլ տարբերակ չկա։ Աբդուլլահ Զեյդանը հայտարարել է, որ օրինական ճանապարհով պայքարելու է քաղաքացիների տված քվեին տեր կանգնելու համար։

Քուրդստանի բանվորական կուսակցությանը մոտ կանգնած սոցիալական ցանցերն ու լրատվամիջոցները բնակիչներին կոչ են անում դուրս գալ փողոց։

Ապրիլի 3-ին Թուրքիայի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը որոշում է կայացնում և Վանի ընտրված քուրդ քաղաքապետին ճանաչում է որպես օրինական քաղաքապետ։

Արձագանք
--------

* «Ժողովուրդների հավասարություն և ժողովրդավարություն» կուսակցության առաջնորդ Թունջեր Բաքըրհան․ «Սա քաղաքական հեղաշրջում է։ Այս հեղաշրջման դեմ մենք կանգնելու ենք միասին, Թուրքիայի բոլոր քրդերը, աշխատավորներն ու աղքատ ժողովուրդը։ Մենք չենք ընդունի այս հեղաշրջումը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  «Զանգվածային ցույցեր Վանում. քրդամետ կուսակցության կողմնակիցները դուրս են եկել փողոց». *arm.sputniknews.ru*. 2024 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 4-ին.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  «Վանում բախումներ են տեղի ունեցել՝ իշխանությունը չի ընդունում ընդդիմադիր թեկնածուի հաղթանակը». *azatutyun.am*. 2024 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 4-ին.
3. 1 2 3  «Թուրքական իշխանությունները հետքայլ արեցին. Վանը ընտրված քուրդ քաղաքապետը կպաշտոնավարի». *news.am*. 2024 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 4-ին.
4. 1 2 3 4  «Վանում արգելվել է հավաքներն ու բողոքի ակցիաները». *news.am*. 2024 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 4-ին.
5. 1 2 3 4 5  «Թուրքիայի մի քանի քաղաքներ տուժել են բողոքի ալիքի և կրակոցների հետևանքով». *news.am*. 2024 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 4-ին.
6. ↑  «Վանում 55 տոկոսով քաղաքապետ ընտրված թեկնածուի փոխարեն քաղաքապետ են ճանաչել 27 տոկոս հավաքած Էրդողանի կուսակցին». *news.am*. 2024 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 4-ին.