Սնեժնիկ ամրոց
 Սնեժնիկ ամրոց
 Սնեժնիկ ամրոցը վերանորոգումից հետո
**Սնեժնիկ ամրոց** (սլովեն.՝ Grad Snežnik, գերմ.՝ Schloß Schneeberg), 13-րդ դարի ամրոց է, որը գտնվում է Լոժի հովտի հարավ-արևմտյան մասում՝ Սլովենիայի Լոշկա Դոլինա մունիցիպալիտետի Կոզարիշչե բնակավայրի մոտ։ Դրա անունը պատահականորեն նույնական է սլովենական *sneg* «ձյուն» բառի հիման վրա հիմնված համընդհանուր բառի հետ, բայց իրականում Շնեբերգի ազնվական տան անվան սլովենական ձևն է, որի սեփականությունն ի սկզբանե եղել է։ Շնեբերգներին հաջորդել են Լամբերգ, Էգգենբերգ, Լիխտենբերգ և Շյոնբուրգ-Վալդենբուրգ տները։

Պատմություն
-----------

Ամրոցի կառուցման ամսաթիվը պարզ չէ, դրա գոյությունն առաջին անգամ ենթադրվում է 1269 թվականին՝ հիշատակելով նրա տիրոջը՝ Մայնհարդ ֆոն Շնեբերգը (սլովեն.՝ Majnhard Snežniški, լատին․՝ Meynardus de Sneperch)։ Բուն ամրոցն առաջին անգամ հիշատակվել է 1461 թվականին, որպես *Սնեբերկի* կալվածք, այն ժամանակ գտնվում էր Ակվիլեայի պատրիարքության սեփականության տակ, որոնց նախարարներն էին Շնեբերգները։ Ընտանիքը խզել է գույքը բազմաթիվ ժառանգների միջոցով։ 14-րդ դարի վերջին ամրոցն ուներ մի քանի համասեփականատերեր։ 1393 թվականին դրա քառորդ մասնաբաժինը և հարևան մի քանի ֆերմաներ գնեցին Վիլյամ II ֆոն Լամբբերգը՝ Շնեբերգների ազգականը։ Նրա հետնորդներն ավելացրել են իրենց մասնաբաժինը մինչև 15-րդ դարը, մինչև նրանք տիրեցին ամբողջ կալվածքին, ինչը ամրոցին տվեց նաև իր քիչ թե շատ ներկայիս վերածննդի տեսքը։

Ամուսնություններով ամրոցն անցավ Շեյեր ընտանիքին, որին հաջորդեցին Պրանկները և 17-րդ դարի առաջին երրորդում՝ բարոններ Ռամբշիսլը, որոնք այն վաճառեցին Կարնյոլայի կայսերական կառավարիչ արքայազն Էգգենբերգին։ Սնեժնիկի հետ միասին արքայազնը գնեց Լոժի տիրակալությունը՝ տեղափոխելով նրա վարչական կենտրոնը անհարմար, բլրի գագաթին Լոժ ամրոցից դեպի Սնեժնիկի ավելի բարեհամբույր և ավելի մատչելի կալվածք։ 1669 թվականին Յանեզ Ժիգա Էգգենբերգը Լոշ-Սնեժնիկի տիրակալությունը վաճառեց արքայազն Յանեզ Վայկարդ Աուերսպերգին՝ Գոտչեի (Կոչևյե) կոմսին։

1707 թվականին կալվածքը վերցրեց կոմս Յուրի Գոթֆրիդ Լիխտենբերգը, որը 1718 թվականին մշտապես միացավ Լոժի և Սնեժնիկի տիրակալներին։ Լիխտենբերգի տունը կալվածքը պահել է 140 տարի, մի ժամանակաշրջան, որը նշանավորվել է Հաբսբուրգների միապետության կենտրոնական քաղաքականությամբ, մասնավորապես ազնվականության իրավունքների մշտական նվազմամբ։ 19-րդ դարասկզբին Լիխտենբերգը դատարանի որոշմամբ գնահատականը տեղի է ունեցել 1816 թվականին։ 1832 թվականին ընտանիքը ստիպված է եղել վիճակախաղով վարկ ընդունել։ Գլխավոր մրցանակը Սնեժնիկի ամբողջ կալվածքն էր կամ 250 000 ավստրիական գուլդեն։ Երջանիկ հաղթողը՝ հունգարացի դարբինը, վերցրեց գումարը, մինչդեռ Լիխտենբերգները 1847 թվականին վաճառեցին կալվածքը վիեննական Կարիս անունով մի զույգի, որը կարճ ժամանակ անց սնանկացավ։ Գույքը 1853 թվականին աճուրդում 800 000 գուլդենով գնել է գերմանացի արքայազն Օտոն Վիկտոր Շյոնբուրգ-Վալդենբուրգը։

Արքայազն Ջուրիջը՝ Օտոն Վիկտորի երրորդ որդին, ժառանգել է ամրոցը 1859 թվականին և մեծապես վերանորոգել այն՝ որպես ամառանոց և որսորդական օթյակ։ Բացի պատմություն, երկու աշտարակ, պատշգամբ ավելացնելուց և պաշտպանական պատերը բարձրացնելուց, նա նաև առատորեն կահավորեց ինտերիերը և հիմնեց անգլիական ոճով շրջապատող այգի։

Ցանկանալով պահպանել կալվածքը իր ժառանգների համար՝ արքայազնը գույքի վերաբերյալ ֆիդեիկ կոմիսիա հիմնեց։ Անտառները լցնելով եղնիկներով և լճակները՝ իշխանով, նա հրամայեց մի քանի արահետներ կառուցել անտառի միջով, նա նաև մասնագետներ վարձեց շրջակա անապատը պահպանելու համար և հանդիսացավ սլովենական առաջին անտառտնտեսության դպրոցի հովանավոր, որը բացվել էր ամրոցում 1869 թվականին, բայց փակվեց 1869 թվականին։ Գերմանախոս քաղաքական ճնշման պատճառով 1875 թվականին իշխանների կողմից գոլորշու սղոցարանի կառուցումը սկսեց Լոժի հովտի արդյունաբերական զարգացումը։

1902 թվականին արքայազն Ջուրիին հաջորդեց նրա առաջնեկը՝ դիվանագետ Հերմանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Ռապալոյի պայմանագրով կալվածքը բաժանվեց Իտալիայի թագավորության և սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորության միջև։ Արքայազն Հերմանը մահացել է 1943 թվականին Դրեզդենի Հերմսդորֆ ընտանեկան ամրոցում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ամրոցի խնամակալը հավատարմորեն պահպանում էր կալվածքը՝ վանելով կողոպտիչներին արդյունքում Շյոնբուրգների ներքին կահավորանքը պահպանվում է անփոփոխ։ 1945 թվականին ամրոցն ու կալվածքը ազգայնացվեցին և դարձան որսորդական օթյակ, որը վերապահված էր պետական կարևոր գործիչներին։ 1983 թվականին ամրոցը բացվեց հանրության համար որպես թանգարան սլովենական թանգարան։

Ճարտարապետություն
-----------------

Շմարատայում հին հռոմեական ֆորպոստի ավերակներից թալանված գերեզմանաքարերը տեղադրվել են ամրոցի ճակատին։ Չորս հարկանի շենքը շրջապատված է վերածննդի դարաշրջանի պատով։ Ամրոցը մեծապես վերանորոգվել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին; Ներքին կահավորանքների մեծ մասը թվագրվում է այս ժամանակաշրջանին, ինչպես նաև ամրոցի այգիների տարածքները, որոնք բնութագրվում են բազմաթիվ մարգագետիններով, որոնք կապված են ձիավարության և քայլելու ուղիներով, սահմանազատված են բազմաթիվ շագանակի և լորենու ծառերի շարքերով, և որոնք պարունակում են երկու փոքր արհեստական լճեր, որոնք լցված են Օբրհով և Բրեզնոյի գետերը.

Վալվազորի 1689 թվական «Կառնոլայի դքսության փառքը» փորագրությունում պատկերված է Սնեժնիկը (որպես «Շնեպերգ»)։ Հիմնական դարպասը պաշտպանող զույգ կլոր և անկյունագծով քառակուսի աշտարակներն այն ժամանակ ավելի փոքր, քառակուսի փայտե դիտաշտարակներ էին, որոնք ընդհանուր առմամբ նման էին այսօրվա տեսքին և դասավորությանը։ Փորագրությունը նաև ցույց է տալիս, որ ամրոցի պաշտպանական խրամատը դեռ ողողված չի եղել և այն անցել է հասարակ փայտե կամրջով, որն ուներ բազմաբնակարան կամար քարե կամուրջը։

Աղբյուրներ
----------

* Ամրոցի նկարագրությունը Zaplana.net-ից
* Ամրոցի վերանորոգման մասին՝ ԵՄ կառուցվածքային հիմնադրամներ, Տարածաշրջանային զարգացման եվրոպական հիմնադրամ
* Ամրոցի պատմություն

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիրտուալ էքսկուրսիա (Web VR) burger.si ավարտվել է Սլովենիայի ազգային թանգարանի համար (2014)