recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եղիյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Կիմ Շմավոնի Եղիյան** (հունիսի 18, 1935(1935-06-18), Վարդաշեն, Գոյգյոլի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ֆիզիկոս։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1985)։

Կենսագրություն
--------------

1957 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1978 թվականից եղել է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ, 1993-1998 թվականներին՝ նույն ինստիտուտի փոխտնօրեն, միաժամանակ՝ բաժանմունքի պետ, 1998 թվականից՝ Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող։

Աշխատանքները վերաբերում են տարրական մասնիկներին և միջուկային ֆիզիկային։ Մշակել է սցինտիլյացիոն հաշվիչներով լիցքավորված մասնիկների նույնականացման եղանակ, ուսումնասիրել է միջուկների և մինչև 250 ՄԷՎ էներգիայով ֆոտոնների փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Կինեմատիկորեն արգելված (կումուլյատիվ) էլեկտրա- և ֆոտոմիջուկային շարժընթացների դիտարկման միջոցով հետազոտել է միջուկային մատերիայի բնույթը կարճ (ենթանուկլոնային) հեռավորությունների վրա։

Պարգևներ
--------

* Անանիա Շիրակացու մեդալ, 2003

Տես նաև
-------

* Տարրական մասնիկների և միջուկային ֆիզիկան Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17829 |

 |
Շվեդիայում օգտագործվող «Scania P360» մակնիշի հրշեջ մեքենա
**Հրշեջ տեխնիկա**, մարդկանց փրկելու, նյութական արժեքները և բնական հարստությունները հրդեհից պաշտպանելու տեխնիկական միջոց։ Հրշեջ տեխնիկայի հիմնական միջոցները հրշեջ մեքենաներն են (հրշեջ ավտոմոբիլներ, գնացքներ, նավեր, ինքնաթիռներ և ուղղաթիռներ)։ Հրշեջ տեխնիկային են պատկանում նաև հրշիջման, հրշեջ ազդանշանման ստացիոնար տեղակայանքները, կրակմարիչները և հրդեհի վայրը հրշիջման միջոցների տեղափոխման սարքավորումը։ Հրշեջ տեխնիկա ստեղծելու փորձերը վերաբերում են վաղ անցյալին։

Դեռևս մ. թ. ա. հույն գյուտարար, մեխանիկ Կտեսիբիոսը կառուցել է մի մեքենա, որը ըստ հռոմեացի ճարտարապետ Վիտրուվիոսի նկարագրի, ունակ էր «ջուրը վեր նետելու»։ Այդ մեքենան ուներ մխոցավոր երկգլանանի պոմպի բոլոր կոնստրուկտիվ տարրերը։ Սակայն Կտեսիբիոսի գյուտը մոռացվեց, և միայն XVI դ. Աուքսբուրգում (Գերմանիա) անվանի վարպետ Անտոն Պլատները կառուցեց ձեռքի նույնատիպ հրշեջ պոմպ, որի օգնությամբ ջրաշիթը կարելի էր հասցնել այդ մեքենայից 6—8 մ հեռավորության։ 1672 թվականին Ամստերդամում հոլանդացի Ցան վան դեր Հեյդեն պատրաստեց դուրս նետվող փողրակով պոմպ, որը երկար ժամանակ օգտագործվում էր որպես հրշիջման հիմնական միջոց։ Հրշիջման ջրթափ խողովակները Ռուսաստանում սկսեցին կիրառվել առաջին անգամ XVII դարում։ Շոգեմեքենայի գյուտից հետո, 1829 թվականին, Լոնդոնում պատրաստվեց հրդեհի մարման տեղակայանք, որի պոմպերը շարժման մեջ էին դրվում շոգիով։ 1892 թվականին Գերմանիայում ստեղծվեց մեխանիկական հրշեջ պոմպ ունեցող ավտոմոբիլ, իսկ 1907 թվականին ի հայտ եկավ ավտոմոբիլին մոնտաժված առաջին հրշեջ սանդուղքը։ Երկար ժամանակ կրակմարիչ հիմնական միջոցը ջուրն էր, որի կիրառումը որոշ դեպքերում անհրաժեշտ արդյունք չէր տալիս (օրինակ, այրվող յուղերը, նավթը մարելու դեպքում)։ XX դ. սկզբում Բաքվի գիմնազիայի ուսուցիչ Լորանն առաջարկեց մարման նոր միջոց՝ քիմիական փրփուր, որն առաջանում էր կրակմարիչում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 632)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մուրադյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Կիմ Մամբրեի Մուրադյան** (1938, Ղադո, Ախալքալաքի շրջան, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 8, 1991(1991-11-08), Երևան, Հայաստան), հայ միջնադարագետ, հայագետ, բյուզանդագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր։

Պարույր Մուրադյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտց Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետ։

Հմտացել է հունարենին և 1970 թվականին որպես թեկնածուական դիսերտացիա պաշտպանել իր անդրանիկ մենագրությունը՝ «Բարսեղ Կեսարացու «Վեցաւրեան» հայ մատենագրության մեջ»։ «Վեցաւրեայի» հետքերը հայ մատենագրության մեջ պրպտելիս Կիմ Մուրադյանը վերանայել է Կորյունի, Եզնիկ Կողբացու, Եղիշեի ու Անանիա Շիրակացու գործերի աղբյուրներին վերաբերող շատ ավանդական դրույթներ։ Հետագայում այդ ամենը «Վեցաւրեայի» գիտական բնագիրը հրատարակելու հիմք է ծառայել, որով և սկիզբ է դրվել պրոֆեսոր Լ. Խաչիկյանի նախաձեռնած «Հայ թարգմանական հուշարձաններ» մատենաշարին։

Կիմ Մուրադյանը մի քանի տարի վարել է «Լրաբեր հասարակական գիտությունների» ամսագրի պատասխանատու քարտուղարի պաշտոնը։

1976 թվականին Կիմ Մուրադյանը աշխատանքի է տեղափոխվել ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտի նորաբաց Կովկասագիտության և բյուզանդագիտության բաժին։ Այստեղ նա ավարտել ու հրատարակել է իր երկրորդ մենագրությունը՝ «Գրիգոր Նազիանղացին հայ մատենագրության մեջ», որի համար նրան շնորհվել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Միաժամանակ գիտական հանդեսներում նա տպագրել է մի շարք աղբյուրագիտական բնագրագիտական ուսումնասիրություններ։

Մահվանից առաջ նա հրատարակության է հանձնել Գրիգոր Նյուսացուն նվիրված մենագրությունը և ավարտել Բարսեղ Կեսարացու «Պահոց գրքի» պատրաստումը՝ մեկ առ մեկ նշելով իր չտեղադրած էջերի պատկանելիությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.

Աղբյուրներ
----------

* ՀԳԱ Արևելագիտության ինստիտուտ «Կ. Մ. Մուրադյան», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1992, էջ 236

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 10571 · GND: 1044799080 · ISNI: 0000000367539767 · LCCN: n88666366 · NTA: 39313606X · SUDOC: 164803041 · VIAF: 233300645 · WorldCat VIAF: 233300645 |

 |

 |
**Ձաձիկի** (հունարեն՝ τζατζίκι [dza'dziki]), սառը սոուս-նախուտեստ յոգուրտից, թարմ վարունգից և սխտորից, հունական խոհանոցի տիպիկ ուտեստ։ 
Ձաձիկիի պատրաստման համար օգտագործում են խիտ, մարլայով քամած յոգուրտ, առանց համային հավելումների (Հունաստանում և Թուրքիայում հիմնականում պատրաստված ոչխարի կամ այծի կաթից)։ Նրա մեջ լցնում են մի քանի պճեղ սխտոր, հետո քերիչով քերած վարունգ, ապա համեմում են աղով և պղպեղով և ավելացնում են մի փոքր ձիթապտղի ձեթ։ Երբեմն ավելացնում են նաև կիտրոնի հյութ, սամիթ, մաղադանոս կամ դաղձ։

Ձաձիկին սովորաբար համարվում է մեզեի բաղադրիչ մասը, օգտագործվում է որպես սոուս հացի կամ բանջարեղենների հետ։ Օգտագործվում է նաև մսային ուտեստների հետ, օրինակ՝ գիրոսի կամ սուվլակիի հետ, նաև տապակած ձկան հետ։

Ձաձիկի բառի արմատը *ձաձ* բառն է, և ամենայն հավանականությամբ կապված է Արևմտյան Ասիայի երկրների լեզուների մի շարք բառերի հետ։ Պարսկական ժաժ բառը (ژاژ) վերաբերվում է տարբեր դեղաբույսերի, որոնք օգտագործվում են խոհանոցում։ Քրդական ջաջ բառը կապված է քիմիոնի հետ, իսկ հայերեն դաղձը՝ անանուխի։ –*Իկ* վերջածանցը հայկական է։

Կիպրոսյան խոհանոցում ուտեստը անվանվում է տալատուրի (*ttalattouri*) և ի տարբերություն հունական բաղադրատոմսի, պարունակում է դաղձ և սխտորի ավելի քիչ քանակություն։ Մակեդոնական և բուլղարական խոհանոցներում անալոգը համարվում է տարատոր սառը սոուսը կամ նրա «չոր» տարբերակը՝ պատրաստված քամած յոգուրտից։ Պարսկական խոհանոցում ուտեստը անվանվում է *mast-o-khiar*: Ձաձիկին կարելի է նաև համեմատել հնդկական սուս ռաիտայի հետ։

Պատկերասրահ
-----------

* Ձաձիկիի բաղադրիչներըՁաձիկիի բաղադրիչները

Տես նաև
-------

* Տարատոր

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հասկ (այլ կիրառումներ)

**Հասկ հայագիտական տարեգիրք**, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության հրատարակություն։ Առաջին երկու հատորները 1948-1950 թվականներին լույս են տեսել Գարեգին Ա կաթողիկոս Հովսեփյանի անմիջական ղեկավարությամբ։ Խմբագրական կազմի մյուս անդամներն են եղել Գերենիկ եպիսկոպոս Փոլաայանը, Գնել Տ. վարդապետ Ճերեճյանը, Սիմոն Սիմոնյանը և Բյուզանղ Եղիայանը։ Երրորդ հատորի լույս ընծայումը ձգձգվել է մինչև 1957 թվականը։ Հրատարակության նոր շրջանը սկսվել է 1980 թվականին՝ Գարեգին Բ աթոռակից կաթողիկոս Սարգիսյանի նախաձեռնությամբ և մինչե 2003 թվականը լույս է տեսել ևս 9 հատոր (որից երեքը՝ միացյալ)։

Նոր ժամանակի խմբագիրներն են Սրտավազդ արքեպիսկոպոս Թրթռյանը, Ներսես Բախտիկյանը եպիսկոպոս, Անուշավան վարդապետ Գանիելրսնը, Վազգեն Ղուկասյանը, Արտաշես Տեր-Խաչատուրյանը, Իշխան Չիֆթճյանը, Շահան Տեր վարդապետ Սարգիսյանը։ Հայոց պատմությանն ու մշակույթին նվիրված գիտական հոդվածներ է տպագրում հայերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներով։ Աշխատակցել են հայ և օտարազգի բազմաթիվ հայագետներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 253)։*  |
**Մարտիրոս Պողոսի Մինասյան** (հուլիսի 25, 1926(1926-07-25), Աքչայ, Իսքենդերուն, Ալեքսանդրետտա, Ալեքսանդրետի սանջակ, Սիրիա պետություն (1925—1930), Ֆրանսիայի գաղութներ, Ֆրանսիա և Akçay, Էլմալը շրջան, Անթալիայի մարզ, Թուրքիա - հուլիսի 2, 2016(2016-07-02), Կոնտամին Սյուր Արվ), հայ լեզվաբան, բանասեր, բնագրագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1961)։

Կենսագրություն
--------------

Մարտիրոս Մինասյանը ծնվել է 1926 թվականի հուլիսի 25-ին Աքչայ գյուղում (Ալեքսանդրետ քաղաքի մերձակայքում, Թուրքիա)։ Սովորել է Զմմառի վանքի վարժարանում։ 1947 թվականին հայրենադարձել է։ 1953 թվականին ավարտել է ԵՌՕԼՄԻ-ը, 1955 թվականին՝ Հայկական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտը։ 

1960-1962 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտի գիտաշխատող, համաբարբառների բաժնի վարիչ։ 1962-1966 թվականներին դասավանդել է ՀՊՄԻ-ում, 1966-1970 թվականներին՝ ԵՊՀ-ում։ 

1970 թվականին տեղափոխվել է Ֆրանսիա։ 1971-1974 թվականներին գրաբար է դասավանդել Երուսաղեմի Սբ. Հակոբյանց վանքի հոգևոր ճեմարանում, 1972-1973 թվականներին, միաժամանակ՝ Երուսաղեմի եբրայական համալսարանում։ 1974 թվականին դարձել է Ժնևի համալսարանի գիտաշխատող, իր ստեղծած հայագիտական գրադարանի վարիչ, դասավանդել է արևմտահայերեն, արևելահայերեն և գրաբար։ 

Լույս են տեսել Մարտիրոս Մինասյանի «Յատկացուցիչ-յատկացեալ կապակցութիւնը գրաբարում» (1974), «Գրաբարի գործնական դասընթաց» (1976), «Արեւելահայերէնի քերականութիւն» (1980), «Արեւմտահայերէնի գործնական ձեռնարկ» (1981), «Գրաբարի բայացանկեր» (ֆրանս. 1985), «Նոր կտակարանի բնագիրը եւ դասական հայերէնը» (1990), «Գրաբար աւետարանների շարահիւսական տեղեկատու» (2006) աշխատությունները, կազմել է Մատթեոսի (1986), Մարկոսի (1984), Հովհաննեսի (1985), Ղուկասի (1989-1991) Ավետարանների լիակատար համաբարբառները, «Հինգերորդ դարի գրաբարի ուսանողական դասագիրքը» (2003)։ Կազմել և թարգմանել է Ա. Մեյեի «Հայագիտական ուսումնասիրություններ» (1978) ժողովածուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1158023049 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2  Martiros Minassian (1926-2016)
5. ↑  Մարտիրոս Մինասյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարտիրոս Մինասյանի խմբագրած աշխատությունները

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Հաստակտուց քարադր |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Քարադրներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Charadrius leschenaultii
(Linnaeus, ) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հաստակտուց քարադր**, (լատին․՝ Charadrius leschenaultii), քարադրների ընտանիքի թռչուն։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Բնադրող-չվող է, հազվագյուտ։ Մարմնի երկարությունը՝ 22-25 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 53-60 սմ՚. երկարաոտ է, կտուցը՝ սև, երկար։ Թռչելիս տեսանելի է թևի սպիտակ շերտը։ Հանգստի պահին թևի ծայրը հավասար է պոչի ծայրին։ Բնադրման շրջանում արուի կրծքի կարմիր-դարչնագույն շերտն անցնում է սև ակնաշերտի վերին սահմանը։ Էգն ավելի խամրած է, հաճախ կրծքի կողքերին կան բաց կարմիր-դարչնագույն բծեր։ Երիտասարդի գլուխը, կուրծքը դեղնավուն դարչնագույն են, փետուրները վերևից՝ բաց երիզով։ Կերակրվում է քարադրներին բնորոշ շարժումներով (կանգ-վազք-կանգ)։ Ձայնը բաղկացած է բարձր դայլայլուն հնչյուններից։ Բնակվում է ձկնաբուծական լճակներում, լճափերին։ Արմաշի ձկնաբուծական լճակներում 1989-1990 թթ.-ի տվյալներով գրանցված է 1-4 և 8-10 թռչուն։

Բնադրում
--------

Բնադրազույգերը ձևավորվում են մայիսի 1-ին կեսին։ 1-ին ձվերը բներում հայտնվում են ապրիլի վերջին-մայիսի ընթացքում։ Հունիսի 2-րդ տասնօրյակում հայտնվում են աղվափետրածածկ, չթռչող ձագեր, որոնք հուլիսից օգոստոս հմուտ թռչելու ունակ են։ Աշնանային չուին նախապատրաստվող խմբերը կազմվում են օգոստոս-սեպտեմբերին։ Որպես հազվագյուտ, փոքրաքանակ և բավական սահմանափակ տարածված տեսակ՝ կարիք ունի հատուկ պաշտպանության։

Հաստակտուց քարադր, Ավստրալիա

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
«**Հայրենիք**», մատենաշար։

Պատմություն
-----------

Հրատարակիչ՝ «Հայրենիք» ակումբ։ Խմբագիր՝ Ավագ Հարությունյան։

Լույս է տեսնում Երևանում (գիրք 1–29... 2007–12...):

Տպագրում է հայ ազգային-պետական գործիչների ազգային գաղափարախոսական երկեր, ինչպես նաև դիցաբանության, մշակույթի, այլադավան հայերի, աշխարհում տեղի ունեցող գործընթացների ․․․/վերլուծությանը նվիրված աշխատություններ։

Հրատարակվել են Օ. Զարմունու «Ցեղի հրամայականը» (2007) ժողովը, Հովհաննես Քաջազնունու «Ազգ եւ Հայրենիք» (2008) աշխատությունը, Լևոն Շանթի «Ազգութիւնը հիմք մարդկային ընկերութեան» (2008) ուսումնասիրությունը, Զարևանդի «Կրնա՞նք հաշտուիլ թուրքին հետ. Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ անոր տեղը հայոց պատմութեան մէջ» (2010), Գարեգին Նժդեհի «Հայ ռազմիկին (Հաղթանակելու արվեստը)» (2011), «Մեր ժամանակը եւ ցեղը» (2014), Գրիգոր Հովհաննիսյանի «Հայոց տերերը» (2012) և այլ երկեր, ինչպես նաև «Ցեղի պահպանման իմաստությունը» (2007), «Ազգային-պետական գործիչներ», «Ազգային գիտակցություն» (երկուսն էլ՝ 2008) ժողովներները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հայկ Սարգսի Կյուտենյան (Գյուտենյան)** (մայիսի 19, 1886(1886-05-19), Կեսարիա, Թուրքիա - մայիսի 12, 1972(1972-05-12), Crescent Beach, Սենտ Ջոնս շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), հայ ջութակահար, կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Կոստանդնուպոլսի Եսայան վարժարանում և Թագավորական լիցեյում։ Բրյուսելում աշակերտել է Ս. Թոմսոնին, Պրահայում՝ Օ. Շևչիկին (սովորեցրել է նվագել ջութակ), Վ. Նովակին (կոմպոզիցիա), Փարիզում՝ Վ. դ’Էնդիին (տեսություն)։ Հավաքել է Արևելքի և Բալկանյան երկրների ժողովրդական մեղեդիներ։ 1905 թվականից համերգներ է տվել Բրյուսելում, Փարիզում, Լոնդոնում, Պրահայում, Կոստանդնուպոլսում, Կահիրեում և այլուր, 1908-1909 թվականներին՝ Թիֆլիսում և Կովկասի այլ քաղաքներում։ 1918 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, հրավիրվել մանկավարժական աշխատանքի (փոխարինել է նշանավոր ջութակահար. Իզայիին), կնոջ՝ դաշնակահարուհի Կ. Լոուի հետ շարունակել ելույթները ԱՄՆ-ի, Անգլիայի, Ֆրանսիայի քաղաքներում։ Դրել է յուրահատուկ գրավիչ լեզվով առանձնացող սիմֆոնիաներ (մեծ մասամբ ծրագրային), երկեր ջութակի («Հայկական մեղեդի», «Հայկական օրորոցային», «Աշուղ», «Արևելյան երեք պար», «Անցնող քարավան», «Հովիվ»), ալտի, դաշնամուրի, ձայնի, նվագախմբի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 492.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000385483621 · LCCN: nr99029906 · NTA: 182847691 · SUDOC: 244040168 · VIAF: 191220071 · WorldCat VIAF: 191220071 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 492)։*  |
**Հայկ Պարիկյան** (Բարիկյան, 1914), հայ բանասեր, բանաստեղծ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Հայկ Պարիկյանը ծնվել է 1914 թվականին Յոզղաթում։ 1929 թվականին ավարտել է Հալեպի Հայկազյան վարժարանը, 1930-1934 թվականներին սսովորել Ֆրեր Մարիստների ֆրանսիական կաթոլիկական վարժարանում։

1941-1943 թվականներին դասավանդել է Հալեպի Հայկազյան, 1949-1953 թվականներին՝ Կիլիկյան, 1954-1978 թվականներին՝ Նաճարյան-Կյուլպենկյան վարժարաններում։ 1948-1949 թվականներին եղել է «Եփրատ», 1950-1953 և 1955–58 թվականներին՝ «Բուրաստան», 1958-1971 թվականներին՝ «Բարձունք» (երկուսն էլ՝ Հալեպ) պարբերականներների, 1975-1985 թվականներին՝ «Գեղարդ» տարեգրքի խմբագիր։ 

Հայկ Պարիկյանը մահացել է 2006 թվականի օգոստոսի 10-ին Հալեպում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Լույս են տեսել Հայկ Պարիկյանի «Այգեկութք» (1962), «Երգեր հողի եւ մարդոց մասին» (1985) բանաստեղծությունների ժողավածուները, «Լեւոն Բաշալեան» (1970), «Պատմութիւն Սուրիոյ հայ տպարաններու» (համահեղինակ, 1973) աշխատությունները։ 

Հայկ Պարիկյանը հանդես է եկել նաև *Հայ-Պար, Պահակ, Շահան Նուռյան, Բակուր Տաթևյան* գրական կեղծանուններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկ Պարիկյան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կիև-Մոգիլայան ակադեմիա** (լատին․՝ *Academia Kiioviensis Mohileana*), առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը Ուկրաինայում. կազմակերպվել է 1632-ին՝ Կիևա-Աստվածահայտնության եղբայրություն դպրոցի (1615-ից) և Կիև-Պեչորյան մայրավանքի դպրոցի (հիմնել է Կիևի հոգևոր առաջնորդ Պյոտր Մոգիլան) միավորմամբ։ 1633-ից կոչվել է կոլեգիա, 1701-ից՝ ակադեմիա։ Սովորել են կազակական ավագանու, ազնվականների, հարուստ քաղաքացիների ու հոգևորականների երեխաները։ Ուսման տևողությունը հասել է մինչև 12 տարվա։ Դասավանդվել են սլավոներեն, հունարեն, լատիներեն, լեհերեն, քերականություն, բնական գիտություններ, հռետորություն, բանաստեղծական արվեստ, փիլիսոփայություն, երաժշտություն, աստվածաբանություն, աշխարհագրություն, ճարտարապետություն։ Մոսկվայի համալսարանի հիմնադրմամբ ակադեմիան աստիճանաբար կորցրել է իր նշանակությունը, իսկ Խարկովի համալսարանի ստեղծումից (1805) հետո զրկվել բուհի իր դերից։ Ակադեմիան փակվել է 1817-ին։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ուղղափառ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 297438973 · WorldCat VIAF: 297438973 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 401)։*  |
| **՞**Ձելկովա բոխիատերև |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Եղինջածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Թեղազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ձելկովա |
|
|
| Տեսակ | Ձելկովա բոխիատերև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Zelkova carpinifolia

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Խոցելի տեսակIUCN 3.1 *Vulnerable* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ձելկովա բոխիատերև** (լատին․՝ Zelkova carpinifolia), թեղազգիներ ընտանիքի ձելկովա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Հզոր, ճյուղատարած ծառ է՝ 25—30 մ բարձրությամբ և մինչև 2,0 մ բնի տրամագծով։ Խիտ տնկարկներում բունը ուղիղ է, սլացիկ, ճյուղերից ազատ։ Ազատության մեջ առաջացնում է ուժեղ ճյուղավորված հզոր, լայն գլանաձև սաղարթ, կլորավուն գագաթով։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրագորշավուն է։ Ընձյուղները կարմրագորշավուն են, մազմզուկապատ։ Բողբոջները երկարավուն-կոնաձև են, 2֊3 մմ երկարությամբ, կարմրագորշավուն կամ դարչնագույն։ Տերևները էլիպսաձև են կամ երկարավուն-էլիպսաձև, սրածայր, 4—8 սմ երկարությամբ և 2—4 սմ լայնությամբ, սղոցաեզր, վերևի կողմից փայլուն, մուգ կանաչ, ներքևից ավելի բաց գույնի։ Աշնանը սովորաբար գորշ կամ դեղնավուն գույն են ստանում։ Ծաղկում է ապրիլին, տերևները բացվելու հետ միաժամանակ։ Տերևաթափը դիտվում է նոյեմբերին։ Պտուղները մանր են, 
կանաչավուն, անկյունավոր, հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։ Ապրում է մինչև 300 տարի։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Թուրքիայում։ Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրում, աննշան քանակությամբ, բոխակարնային անտառներում, ծովի մակերևույթից 900 մ բարձրության վրա։ Պահանջկոտ բույս է։ Գերադասում է խոր, սննդանյութերով հարուստ, չափավոր խոնավ անտառային սևահողերը։ Ստվերատար է. խիստ զգայուն է ուշ գարնանային և վաղ աշնանային ցրտահարությունների նկատմամբ։ Պահանջկոտ է ոչ միայն հողի, այլ նաև օդի խոնավության նկատմամբ։ Բազմանում է սերմերով, կտրոնավորմամբ և պատվաստի միջոցով։

Կիրառություն
------------

Պիտանի է ծառուղիների, խմբերի, մասսիվների համար, և որպես սոլիտեր։ Քանի որ առատ արմատային մացառներ է տալիս, հաջողությամբ կարելի է օգտագործել հակաէրոզիոն հողապաշտպան տնկարկներում։ Չափազանց արժեքավոր ծառատեսակ է, որը գրանցված է Հայաստանի «Կարմիր գրքում» և ենթակա է պահպանության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (154-156)։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780191764 |

 |
**Հայկազ Մաքսիմի Աբրահամյան** (դեկտեմբերի 20, 1961(1961-12-20), Վեդի, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հրամանատար։ ՀՀ ներքին ծառայության փոխգնդապետ (2000)։

Կենսագրություն
--------------

1980-1982 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժեր-ում։ Ավարտել է Երևանի էլեկտրամեխանիկական տեխնիկումը (1984) և ՊՆ բարձրագույն սպայական դասընթացները (1996)։ 1990-1893 թվականներին եղել է դասակի, 1993-2000 թվականներին՝ վաշտի, ապա գումարտակի հրամանատար, 2000-01 թվականներին՝ ՀՀ ոստիկանության ներքին զորքերի կենտրոնական ապարատի շտաբի ավագ սպա, 2001 թվականից՝ նյութատեխնիկական մատակարարման առանձին գումարտակի հրամանատար։

1990-94 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Գորիսի, Նոյեմբերյանի, Արարատի (Երասխ), Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Մարտակերտի, Ասկերանի շրջանների, Գետաշենի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Պարգևատրվել է ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, Արցախի Հանրապետության «Արիության համար» մեդալ, ՊՆ«Դրաստամատ Կանայան», «Մարշալ Բաղրամյան-100» մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան (հայ.) — 2004. — էջ 29—30. — 865 p.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո  (էջ 29)։*  |
Ձիերը Վայոց ձորում
**Ձիաբուծություն**, անասնապահության ճյուղ, զբաղվում է ձիերի բուծմամբ և օգտագործմամբ։ 

Ծագել է Ասիայի և Եվրոպայի երկրներում մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ հազարամյակում։ Աֆրիկա ձիեր ներմուծվել են մեր թվարկությունից առաջ 2-րդ հազարամյակում (Փոքր Ասիայի ), Ամերիկա մեր թվարկությունից առաջ 16-րդ դարում, իսկ Ավստրալիա՝ 17-րդ դարում։

Ձիաբուծությունը զարգացած է եղել նաև Հին Հայաստանում։ Ընտելացված ձին երկար ժամանակ եղել է մարդու մշտական օգնականը գյուղատնտեսությունը ու տրանսպորտային աշխատանքներում և կարևոր դեր է խաղացել բանակում։ Մարդը հնագույն ժամանակներից կաւտարելագործել է ձիերի որակական հատկանիշները և ստեղծել տարբեր ցեղեր, որոնք միավորվում են երեք հիմնական տիպերի՝ հեծկանների, լծկանների և ծանրաքարշերի մեջ։

Գյություն ունեն ձիերի 200-ից ավելի ցեղ և ցեղախումբ (առավել հայտնի են օռլովյան վարգունները, Դոնի հեծկանները, Անգլիայի զտարյուն արագավազները, նորֆոլկյան վարգունները, շայրի, սուֆոլկի ու կլեյդեսդալյան ծանրաքարշերը, ամերիկյան վարգունները, արաբ, ձին, տարբեր երկրներում տարածված բրաբանսոնները, արդենները և այլն)։ 1930-50-ական թվականներին գյուղատնտեսության արտադրության մեքենայացման և ավտոմոբիլային տրանսպորտի զարգացման հետևանքով աշխարհում (հատկապես բարձր զարգացում ունեցող երկրներում) ձիերի գլխաքանակը կրճատվեց գրեթե կրկնակի անգամ (1930 թվականին այն կազմել է մոտ 120 միլիոն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 702)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4045524-5 · LCCN: sh2003003006 |

 |
**Հաննա Բեատա Գրոնկևիչ Վալց** (լեհ.՝ Hanna Beata Gronkiewicz-Waltz, նոյեմբերի 4, 1952(1952-11-04), Վարշավա, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն), լեհ քաղաքական գործիչ և իրավաբան։ Լեհաստանի Ազգային բանկի նախագահ (1992—2000)։ 2006 թվականից մինչև 2018 թվականը եղել է Վարշավայի քաղաքապետ։

Կենսագրություն
--------------

2007 թվական
### Կրթություն և դասախոսական գործունեություն

Ավարտել է Վարշավայի համալսարանի իրավունքի և վարչակազմի ֆակուլտետը (1975), իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, բանկային իրավունքի մասնագետ։

1981 թվականից աշխատել է Վարշավայի համալսարանի իրավաբանական և վարչական գիտությունների ինստիտուտում։ 1990 թվականից՝ Վարշավայի կաթոլիկ աստվածաբանության ակադեմիայի կանոնական իրավունքի ֆակուլտետի դոցենտ։ 1989-1992 թվականներին եղել է խորհրդարանի հասարակական իրավունքի հարցերով փորձագետ։ 1991 թվականին ընդգրկվել է բանկային իրավունքի կոդիֆիկացման հանձնաժողովի կազմում։ Իրավական հարցերով գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

1980 թվականին եղել է Վարշավայի համալսարանի իրավունքի և վարչակազմի ֆակուլտետում Համապոլի «Սոլիդարնոստ» պրոֆմիավորման կազմակերպության հիմնադիրների թվում, 1989-1992 թվականներին ղեկավարել է այդ կազմակերպությունը։

### Քաղաքական գործունեություն

1992 թվականի մարտի 5-ից մինչև 2001 թվականի հունվարի 10-ը՝ Լեհաստանի Ազգային բանկի նախագահ։ Ամերիկյան Global Finance ամսագիրը չորս անգամ նրան ճանաչել է Եվրոպայի Կենտրոնական բանկի լավագույն նախագահ։ ԶԼՄ-ներում նրան անվանում էին «լեհական ֆինանսների երկաթե լեդի»։

1995 թվականին մասնակցել է նախագահական ընտրություններին, ստացել է ընտրողների 2,76 %-ի աջակցությունը։ Աջակցում է մի քանի աջ կազմակերպությունների և մի մասը կաթոլիկ հասարակության։ Իր քաղաքական իդեալը համարում էր Մեծ Բրիտանիայի նախկին վարչապետ Մարգարետ Թետչերը։ Հանդես է եկել ի պաշտպանություն ընտանիքի, ազատության, մասնավոր սեփականության։ Լեհաստանի նախկին նախագահ Ալեքսանդր Կվասնևսկին, որը հաղթել էր այդ ընտրություններում, 2006 թվականին հայտարարել էր, որ նա «բացառապես իրավասու մարդ է, աշխատունակ և միաժամանակ ողջախոհ»։

2001-2004 թվականներին եղել է Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) փոխնախագահ։ 2005 թվականին ընտրվել է լեհական Սեյմի պատգամավոր «Քաղաքացիական պլատֆորմ» Լիբերալ կուսակցությունից։

2006 թվականի նոյեմբերի 26-ին, պահպանողական ազգայնական կոալիցիայի ներկայացուցիչ Կազիմեժ Մարցինկևիչի դեմ բացառապես համառ պայքարում հաղթել է Վարշավայի նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլում (ձայների 53,18 %)։ 2010 թվականի նոյեմբերին վերընտրվել է Վարշավայի նախագահ՝ առաջին փուլում հավաքելով ձայների 53,67 %-ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #140316558 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  Polish Science
3. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարցազրույց

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ORCID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 140316558 · ISNI: 0000000073799213 · LCCN: n94036878 · NLP: a0000001187180 · NUKAT: n93120968 · VIAF: 50914569 · WorldCat VIAF: 50914569 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայկազյան (այլ կիրառումներ)
**Հայկազյան հայագիտական հանդես**, տարեգիրք։ Բեյրութի Հայկազյան համալսարանի հայագիտական ամբիոնի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1970-1974 թվականներին, 1977-1984 թվականներին և 1991 թվականից Բեյրութում։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Երվանդ Քասունի (1970-1984)։ 1991 թվականից պատասխանատու խմբագիրն է Անդրանիկ վարդապետ Կռանյանը։ 1991 թվականից խմբագրական կազմի անդամներ են հանդիսացել նաև Պարույր Աղպաշյանը, Կարո Հովհաննեսյանը, Լեռն Վարդանը, Արշալույս Թոփալյանը, ժիրայր Դանիելյանը, Անդրանիկ Տագեսյանը, Արտա Էքմեքճին, Արա Սանջյանը, Արմեն Յուրնեշլյանը։

Նպատակ
------

Նպատակն է քաջալերել սփյուռքի, մասնավորապես՝ լիբանանահայ մտավորականների գործուն էությունը հայագիտության բնագավառում, աջակցել նրանց և Հայաստանի գիտնականների համագործակցությանը։ Տպագրում է հայոց լեզվին, պատմությանը, մշակույթին, գրականությանը, պատմագիտությանը, ճարտարապետական հուշարձաններին վերաբերող հոդվածներ, անտիպ փաստագրական նյութեր ու գրախոսականներ հայերեն, նաև արաբերեն և արևմտաեվրոպական լեզուներով։ Ծանոթացնում է նորահայտ հայկական ձեռագրերին, ՀՀ-ում և սփյուռքում հրատարակվող հայագիտական գործերին, տեղեկություններ հաղորդում հայագիտությանը նվիրված միջազգային համաժողովների մասին։

Նյութեր
-------

Տարեգրքում տպագրվել են Հ․ Օշականի «Խաչատուր Աբովյան, Գ․ Սունդուկյանց» (1971), Հ․ Սիրունու «Հայկական տեղաշարժերը Արևելյան Եվրոպայի քարտեզին վրա» (1972), Բ․ Ուլուբաբյանի և Մ․ Հասրաթյանի «Դադիվանք» (1980) և «Խուդավանք-Խաթրավանք» (1982-1984), Ե․ Քասունու «Շումերների և հայ շումերական հարաբերությունների հարցի մասին» (1980), Վ․ Թաթիկյանի «Հայկական գորգարվեստ» (1981) և այլ ուսումնասիրություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Համահայկական թվանշային գրադարան»


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 168)։*  |
Աջ հատվածում երևում է Մետեխի վանքը, ետևում՝ հայաշատ Հավլաբար թաղամասը։
**Հավլաբար** (վրաց.՝ ავლაბარი [ավլաբարի]), նախկին «26 կոմիսարներ» (վրաց.՝ 26 კომისარი), Թբիլիսիի հնագույն թաղամասերից մեկը։ Հավլաբարի 19-րդ դարի վերջի կյանքը լավ է պատկերված Ավքսենտի Ցագարելիի «Խանումա» պիեսում։ Թաղամասի ճշգրիտ տարիքը հայտնի չէ, սակայն վերջինիս մասին հիշատակումները առկա են ավելի քան 300 տարի առաջ։

Հավլաբարը մտնում է Իսանի Սամգորի վարչական կառուցվածքում, ինչպես նաև մասամբ մաս է կազմում Հին Թբիլիսիի վարչական շրջանի։ Հավլաբարը կապող օղակ է Իսանի Սամգորի շրջանի և Թբիլիսիի կենտրոնական շրջանների միջև։ Անցյալում այն Վրաստանի հայ մտավորականության կենտրոնն էր։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Հայկական թատրոն, հին հայկական եկեղեցի, ժամանակակից վրաց ուղղափառ Ծմինդա Սամեբա եկեղեցի (Սուրբ Երրորդություն) (կառուցված է 1936 թվականին ոչնչացված Խոջիվանքի հին հայկական գերեզմանատան տարածքում), հայտնի հայ գրողների պանթեոն (օրինակ Հովհաննես Թումանյան և Րաֆֆի), Վրաստանի նախագահի նստավայր։

Տարածքում կա նաև հայկական դպրոց, «Հավլաբար» մետրո կայարան, կենտրոնական մայրուղում՝ շատրվան, Հավլաբարի այգին, պետական դպրոց։

Խորհրդային ժամանակներում այստեղ էր տեղակայված Հավլաբարի տպագրության թանգարանը։

Պատկերասրահ
-----------

* Մետեխի վանքՄետեխի վանք
* Վերանորոգված Հավլաբարի մետրո կայարանըՎերանորոգված Հավլաբարի մետրո կայարանը

* 18-րդ դարի Նոր Էջմիածին հայկական եկեղեցի18-րդ դարի Նոր Էջմիածին հայկական եկեղեցի
* Հայկական կիսավեր Կարմիր Ավետարան եկեղեցիՀայկական կիսավեր Կարմիր Ավետարան եկեղեցի
* Դերեջան պալատի մնացորդներըԴերեջան պալատի մնացորդները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Arus Harutyunyan, *Contesting national identities in an ethnically homogeneous state*, Western Michigan University, p.184

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հավլաբար** կատեգորիայում։ |
Ստեղծման պատմություն
--------------------

Կտավը ստեղծվել է 1832 թ-ին, կոմսուհի Յուլիա Պավլովնա Սամոյլովայի խնդրանքով։ Կտավում, որտեղ պատկերված է շան վզկապը նկարիչը գրել է «Սամոլյովա» ազգանունը։ 1832թ․-ին կտավը ցուցադրվել է Միլանի «Բրերա» պատկերասրահում։ Դեռևս այն ժամանակ արձագանքները շատ մեծ եղան, որոնք համախմբեց և թարգմանեց Բրյուլովի հավատարիմ աշակերտներից մեկը՝ Միխայիլ Ժելեզնովը։ Կտավը կոմսուհու հավաքածուից էր, ում մահից առաջ՝ 1872թ․-ին, վաճառքի հանվեց։ 
1896թ-ին «Ձիավարուհին» երևան եկավ Պ․Մ․Տրետյակովյան պատկերասրահում։ Սկզբում ենթադրվում էր, որ նկարում պատկերված է հենց կոմսուհին, բայց արվեստագետները ապացուցեցին, որ դա այդպես չէ, համեմատելով կտավը Բրյուլովի ավելի վաղ շրջանի ստեղծագործությունների հետ։ Կտավի վրա պատկերված են կոմսուհի Սամոյլովայի երկու դաստիարակները՝ Ջովաննինա և Ամացիլիա Պաչինիները։ Ամացիլիա Պաչինին եղել է իտալացի կոմպոզիտոր Ջովաննի Պաչինիի աղջիկը, որը Յու․Սամոյլովայի ընկերն էր։ Ջովանինայի մասին քիչ են տեղեկությունները։ Կան վարկածներ, որ նրա իրական անունը Ջովաննինե Կարմինե Բերտոլյոտտի է, և նա համարվում է Կլեմենտին Պերրիի դուստրը։ Կոմսուհու երկրորդ ամուսնու քույրը։ Նկարիչը իր աշխատանքը անվանել է «Ջովաննին ձիու վրա»։
Իտալիայում կա այս նկարի փորագրված տարբերակը, որը համարվում է հայտնի երգչուհի Մալիբրանի դիմանկարը, ով Պոլինա Վիարդոյի քույրն էր։

Սյուժե
------

Նկարում պատկերված է զբոսանքի տեսարանը։ Կոմսուհու դաստիարակը ձիավարելով մոտենում է տանը, որը պատկանում է խորթ մորը։ «Ձիավարուհին» կտավը դինամիկ ստեղծագործություն է, որտեղ ձիավարուհին ոգևորված է իր ձիավարությամբ, ձին՝ կանգնած ետին ոտքերի վրա, խրխնջում է, շունը հաչում է՝ պտտվելով ձիու ոտքերի տակ, իսկ վարդագույն զգեստով և կանաչ կոշիկներով փոքրիկ Ամացիլիան վազում է դիմավորելու ընկերուհուն՝ միաժամանակ հիացած նայելով նրան։

Գրականության ցանկ
-----------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Կառլ Բրյուլովի աշխատանքներ |
| --- |
|  |
| 
* Իտալական առավոտ (1823)
* Իտալական կեսօր (1827)
* Ձիավարուհին (1832)
* Պոմպեյի վերջին օրը (1833)
* Գուշակող Սվետլանան (1836)

 |

 |


1. ↑  Бочаров И. Глушакова Ю. Миланские адреса // Итальянская Пушкиниана / Рецензент В. В. Кунин. — М.: Современник, 1991.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայկազյան (այլ կիրառումներ)

**Հայկազյան վարժարան**, հայկական ուսումնական հաստատություն Փարիզում, որը գործել է 1855-1859 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Հիմնվել է 1855-ին, Փարիզի Գոնել արվարձանում։ Մինչև 1857 թվականը կոչվել է Արևելյան բազմալեզու ճեմարան։ 1856 թվականին ունեցել է երկու դասարան, 1858 թվականին՝ չորս։ Սովորել են 10-15 տարեկան երեխաներ։ Դասավանդվել են հայոց պատմություն, կրոն, Հայաստանի աշխարհագրություն, ազգային մատենագիտություն, ֆրանսերեն, անգլերեն, տաճկերեն, լատիներեն, փիլիսոփայություն, իրավագիտություն, նկարչություն, երաժշտություն և այլն։ Հայագիտական առարկաները դասավանդվել են հայերեն, մյուսները՝ ֆրանսերեն։

Հիմնադրել են Մուրատյան վարժարանից հեռացած, կաթոլիկությունից հրաժարված վարդապետներ Ս. Թեոդորյանը, Ա. Գալֆայանը, Գ. Այվազովսկին։ Մինչև 1857 թվականը կոչվել է «Արևելյան բազմալեզու ճեմարան»։ Նպատակն էր հայ երեխաներին հաղորդակից դարձնել եվրոպական, մասնավորապես ֆրանսիական մշակույթին և միաժամանակ հայ համայնքների համար պատրաստել կրթված մարդիկ, ուսուցիչներ։ 1856 թվականին վարժարանն ունեցել է երկու դասարան, 1858 թվականին՝ չորս։ Սովորել են 10-15 տարեկան երեխաներ։ Դասավանդվել են հայոց լեզու և պատմություն, Հայաստանի աշխարհագրություն, մատենագիտություն, կրոն, ֆրանսերեն, անգլերեն, լատիներեն, քիմիա, կենդանաբանություն, իրավագիտություն, փիլիսոփայություն, գծագրություն, նկարչություն, երաժշտություն, մարմնամարզություն։ Բացի հայագիտական առարկաներից ու լեզուներից, ուսուցումն ընթացել է ֆրանսերենով։ Հայկազյան վարժարանում սովորել են նաև ֆրանսիացիներ։ Փակվել է 1859 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 168)։*  |
**Կլո Լյուսե** (ֆր.՝ Le Clos Lucé), Ֆրանսիական միջնադարյան ամրոց, Լուարի ամենահայտնի ամրոցներից մեկը։ Լեոնարդո դա Վինչիի տուն-թանգարանը։

Պատմություն
-----------

Առաջին տունը այս տարածքումը, որը պատրաստվել է վարդագույն աղյուսից Լյուդովիկոս VI թագավորության ժամանակ։ 1107-1115 թթ․ այն կառուցվել է Հուգո Ամբուազի (ֆր.՝ Hugues d’Amboise) հրամանով։ 1477 թ․֊ին կառուցել են ոչ շատ մեծ կալվածք, որը դարձել էր Էտեն Լելուի սեփականությունը, թագավորի ֆավորիտուհին։ Կլո Լյուսե ամրոցը ձեռք է բերվել Կառլ VIII կողմից 3500 էկյուով, որը փոխակերպվել է թագավորական նստավայրի։ Վաճառքի փաստաթուղթը, որը թվագրվել է 1490 թ․֊ի հուլիսի 2֊ին և արձանագրվել է մագաղաթի վրա, պահպանվում է Կլո Լյուսեում։ Ֆրանսիայի ապագա թագավոր՝ Ֆրանցիսկ I, իր մանկությունը անց է կացրել Կլո Լյուսեում։ Նա գալիս էր այստեղ իր քրոջ՝ Մարգարիտ Նավառացու հետ։ 1516 թ․֊ին սկզբին Լեոնարդո դա Վինչին ընդունել է Ֆրանցիսկ I թագավորի հրավերը և հաստատվել է ֆրանսիայում։ Նկարիչը մահացել է 1519 թ․֊ի մայիսի 2֊ին։ Լեոնարդո դա Վինչին թաղված է Ամբուազական ամրոցում, որը գտնվում է ոչ շատ հեռու։ Հեղաշրջման ժամանակ, Կլո Լյուսե ամրոցը ավերումից փրկել է Ամբուազների ընտանիքը։ Հետագայում ամրոցը դարձել է Սեն֊Բրի ընտանիքի սեփականությունը։ Այս ընտանիքը պահպանել է ամրոցը մինչև մեր օրերը։ Ներկայումս Կլո Լյուսեում է Լեոնարդո դա Վինչիի թանգարանը։

Էքսպոզիցիա (ցուցադրանք)
-----------------------

Ամրոցի ոչ շատ մեծ դահլիճներում, կառուցված աղյուսներից և սպիտակ քարերից, ստեղծված են Լեոնարդո դա Վինչիի ժամանակաշրջանի ինտերիերներ․ ննջասենյակ մահճակալով (կրկնօրինակ), որտեղ մահացել է նկարիչը, խոհանոցը մեծ օջախով և մի քանի սենյականերով՝ ձևավորված վերածննդի ժամանակաշրջանի կահույքով։ Ինչպես նաև կա սրահ՝ կահավորված Լյուդովիկոս XV ոճով։

Հետաքրքրություն է ներկայացնում մեքենաների հավաքածուն՝ պատրաստված Լեոնարդո դա Վինչիի մոդելներով․ նախատիպերը ինքնաթիռի, ուղղաթիռի, մեքենայի, տանկի, պարաշյուտի։ Պահպանվել են մատուռներ ՝ պատրաստված Լյուդովիկոս XV կողմից և գատնի գետնանցումը դեպի Ամբուազ, որը 400մ հեռավորության վրա է գտնվում ամրոցից։

Պատկերասրահ
-----------

* Ամրոցի արտաքին տեսքըԱմրոցի արտաքին տեսքը
* 
* Զբոսայգի ամրոցի հետևումԶբոսայգի ամրոցի հետևում
* Կամուրջ զբոսայգիումԿամուրջ զբոսայգիում
* Վտակներ և ջրային անիվ զբոսայգումՎտակներ և ջրային անիվ զբոսայգում
* Մետաքսե գործվածք պատկերված Լեոնարդո դա Վինչիի նկարների մոտիվներովՄետաքսե գործվածք պատկերված Լեոնարդո դա Վինչիի նկարների մոտիվներով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 15090740w · ISNI: 0000000122882890 · LCCN: no97064900 · Mérimée: PA00097504 · SUDOC: 140186913 · VIAF: 134095005 · WorldCat VIAF: 134095005 |

 |

 |
20-րդ դարի իտալաամերիկյան մաֆիայի պարագլուխներից Ալ Կապոնեն
**Մաֆիա** (իտալ.՝ *mafia*), կազմակերպված հանցագործության սինդիկատի տեսակ, որի հիմնական գործունեությունն է պաշտպանության ռեկետը, հանցագործների միջև վեճերի արբիտրաժը, ապօրինի համաձայնությունների ու գործարքների միջնորդությունն ու գործադրումը։ Հաճախ զբաղվում է նաև երկրորդական գործունեությամբ, ինչպիսիք են ազարտային խաղերը, վաշխահավաքությունը, (վարկային շնաձկություն), թմրավաճառությունը, մարմնավաճառությունը և զեղծարարությունները։

Որպես սոցիալական երևույթ ծագել է 18-րդ դարի վերջին 19-րդ դարի սկզբին, ֆեոդալական կարգի քայքայման շրջանում, Սիցիլիայի (իտալիա) հասարակության սոցիալ-քաղաքական հետամնացության պայմաններում։ Արմատավորվել է պատվի, հպարտության, ընտանեկան և տոհմային կապերի խեղաթյուրված հասկացողությունների հիման վրա։ Ունի խիտո հիերարխիկ կարգ, կազմակերպչական և նույնիսկ ծիսական ձևեր, մահվան սարսափի տակ գրեթե բացառված է կազմակերպության անդամների (կամ գործունեության) մատնությունը ոստիկանությանը, որը համարյա անխոցելի է դարձնում Մաֆիան։

20-րդ դարում Մաֆիայի գործունեությունը տարածվել է արդյունաբերական և քաղաքական կյանքի ոլորտը։ Մաֆիան օգտագործվում է ընտրական կամպանիաների ժամանակ, կարող է սերտ կապերի մեջ լինել Հռոմի դատական աստիճանավորների, ոստիկանության, քաղաքական որոշակի շրջանների հետ[*փա՞ստ*]։ 1950-1970-ական թվականներին պաշտոնապես պայքար սկսվեց մղվել Մաֆիայի դեմ, ստեղծվեց հատուկ «Հակամաֆիա» («Անտիմաֆիա») կազմակերպությունը, սակայն Մաֆիան շարունակեց գործել։ Սիցիլիական Մաֆիան պատմականորեն սերտ կապեր է ունեցել Միացյալ Նահանգների՝ հատկապես իտալական ծագման գանգստերական կազմակերպությունների հետ։ ԱՄՆ Մաֆիան թափանցել է 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո համբավավոր էր համարվում «Կոզա նոստրա» («Մեր գործը») մաֆիական կազմակերպությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 371)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · ՌԻԱ տեղեկանք · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4036926-2 · NDL: 00576094 · NKC: ph122536 |

 |
**Հայկական էսկադրոն**, հայ մարտիկներից կազմված հեծյալ ստորաբաժանում ռուսական բանակում։ Ձևավորվել է 1722-ի ամռանը, Աստրախանում, հայերի նախաձեռնությամբ ու միջոցներով՝ կապված XVIII դ. 1-ին քառորդին հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի նոր վերելքի և Պետրոս I-ի պարսկ. արշավանքի հետ՝ հայկական երեք ջոկատների («Հեծյալ ջոկատ», «Էսկադրոն», «Հետախուզական խումբ») միավորումով։

Պատմություն
-----------

Նյութական անապահովությունը սահմանափակում էր Հայկական էսկադրոնի թվական աճը, սակայն 1725 թվականից մտցվել են ռուսական զինվորական կոչումներ՝ համապատասխան ռոճիկներով, ինչի շնորհիվ մարտիկների թիվը հասել է 600-700 հոգու, որոնք բաժանված էին 4-6 վաշտի։ Հայկական էսկադրոնը մասնակցել է Կասպից ծովի ավազանում և Կովկասյան լեռներում ռուսական զորքերի մղած բոլոր մարտերին (1722-1735), 1735-1739 թվականների ռուս-թուրքական և 1741-1743 թվականների ռուս-շվեդական պատերազմներին։ Բազմաթիվ հայ մարտիկներ արժանացել են պետական պարգևների։

Հայկական էսկադրոնի շտաբը մինչև 1746 թվականը Աստրախանում էր, 1746-1764 թվականներին՝ Ղզլարում։ 1740-ական թվականների վերջից Հայկական էսկադրոնը քանակապես նվազել է՝ կապված հայ ազատագրական պայքարի ժամանակավոր թուլացման և ռուսական հուսարական ստորաբաժանումներում հայազգի զինվորականներ ներգրավելու հետ։ 1760-ական թվականներին Հայկական էսկադրոնը բաղկացած էր գերազանցապես սպաներից։ Կազմալուծվել է Եկատերինա II կայսրուհու 1764 թվականի մայիսի 10-ի հրամանագրով։ Հայ զինվորականների մի մասը, դուրս գալով ծառայությունից, ցմահ ստացել է իր հաստիքային ռոճիկը, մի մասն էլ ցանկությամբ տեղափոխվել է ռուսական բանակի կանոնավոր գնդերն ու հուսարական ստորաբաժանումները, նրանցից ոմանք հասել են զինվորական բարձր պաշտոնների (գնդապետ, գեներալ)։

Հայկական էսկադրոնի հրամանատարներն են եղել՝ Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենց (1722-1724), Աղազար դի Խաչիկ Ախիջանենց (1724-1750), Պետրոս Կասպարով (1750-1760), Միրզաբեկ Մխիթար Վահանով (1760-1764)։

Գրականություն
-------------

* Ժամանակագրութիւն Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենցի (հրատարակություն և ծանոթագրություն՝ Գ. Ախվերդյանի), «Կռունկ Հայոց աշխարհին», 1863, դդ 2, 3։
* Խաչատրյան Հ. Հայ և ռուս ժողովուրդների զինակցությունը ռուսական բանակի կասպիական արշավանքում, Ե. 1972։

Տես նաև
-------

* Պարսկական արշավանք 1722-23

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 175)։*  |
Կազմակերպությունները, գործողության մեջ դնելով իրենց տրամադրության տակ գտնվող ակտիվները, ծավալում են տնտեսական գործունեություն։ Տնտեսական գործունեության ընթացքում նրանք կատարում են բազմաթիվ և բազմապիսի գործառնություններ։ Այդ գործառնությունները կազմակերպության ակտիվների, սեփական կապիտալի և պարտավորությունների կազմում առաջացնում են փոփոխություններ։ Անիմաստ կլիներ հաշվեկշռի ակտիվում և պասիվում տեղի ունեցած յուրաքանչյուր փոփոխությունից հետո նոր հաշվեկշիռ կազմելը. Դա բավականին կծանրաբեռներ հաշվապահական հաշվառման աշխատանքները և հնարավորություն չէր տա արտացոլելու հաշվեկշռի ակտիվի և պասիվի շարունակական փոփոխությունները, քանի որ հաշվեկշիռը արտացոլում է ակտիվների և դրանց գոյացման աղբյուրների կայուն դրությունը, այլ ոչ թե դրանց շարժը։ Այս խնդիրը լուծվում է հաշվապահական հաշվառման հաշիվների օգնությամբ։ Հաշվապահական հաշիվը 2 կողմից բաղկացած մի աղյուսակ է, որի ձախ մասը կոչվում է դեբետ, իսկ աջը՝ կրեդիտ։ Հաշվապահական հաշիվները դասակարգվում են 2 խմբի՝

1. Ակտիվային
2. Պասիվային հաշիվներ։

Ակտիվային են կոչվում այն հաշիվները, որոնք գտնվում են հաշվեկշռի ակտիվ կողմում։ Այդպիսի հաշիվներն են՝ հիմնական միջոցները, ոչ նյութական ակտիվները, կառույցները, ապրանքները, դեբիտորական պարտքերը և այլն։ Ակտիվային հաշիվներում սկզբնական մնացորդը, ավելացումները և վերջնական մնացորդը գրանցվում են դեբետում, իսկ նվազեցումները կրեդիտում։ Ակտիվային հաշիվները պետք է ունենան միայն դեբետային մնացորդ։ 

Պասիվային են կոչվում այն հաշիվները, որոնք գտնվում են հաշվեկշռի պասիվ կողմում։ Դրանք են՝ կանոնադրական կապիտալը, էմիսիոն եկամուտը, շահույթը, վարկերը, կրեդիտորական պարտքերը գնումների գծով և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 238)։*  |
**Հայկական կրկեսի կոլեկտիվ**, կազմակերպվել է 1956 թվականին՝ Վ. Արզումանյանի ղեկավարությամբ։ Կոլեկտիվի նպատակն էր զարգացնել հայկական կրկեսի լավագույն ավանդույթները, ստեղծել ժամանակակից հանդիսատեսի գեղագիտական պահանջմունքները բավարարող, ազգային դիմագիծ ունեցող ներկայացումներ։ Դիմելով անցյալի ժառանգությանը՝ կոլեկտիվի առաջատար դերասանները ստեղծել են ազգային բնորոշ գույներով, տարազներով ու արտահայտչամիջոցներով, ժանրային բազմազանությամբ հարուստ ներկայացումներ։

Առանձնապես նշանակալից էին էքվիլիբրիստ Վ. Արզումանյանի, մոտոատրակցիոնիստ Լ. Հայկազունու, ժոնգլյոր Ն. Շիրայի, ակրոբատ Արկադի Մագդասյանի («Բրոնզե մարդիկ»), «գորգի վարպետներ» Ռ. Հարությունյանի ու Լ. Միներելյանի, օդային մարմնամարզուհի Ե. Ավանեսովայի և այլոց համարները։ Թեմատիկ ներկայացումներ են ստեղծել վարժեցնող Ս. Իսահակյանը («Կենդանիների խառը խումբ»), օդային մարմնամարզիկներ Մ. և Ռ. Հակոբյանները, իր ուրույն ավանդն է ներդրել մեծատաղանդ ծաղրածու Լեոնիդ Ենգիբարյանը։ Հաջողությամբ ելույթներ են ունեցել նաև ակրոբատ Բ. Ղազարյանի (1973-ից՝ ՀԿԿ-ի ղեկավար) ակրոբատ-էքսցենտրիկների (ղեկավար Հ. Խասխազյան), ակրոբատ-ցատկորդների (ղեկավար Ա. Դուդուկչյան) խմբերը, ակրոբատներ Ի. Շեստուան և Ասատրյան եղբայրները, լարախաղացներ Գ. Գրիգորյանը, Ն. Մանուկյանը, Ս. Մինասյանը, ձեռնածու Սոս Պետրոսյանը (1985-ից՝ ՀԿԿ-ի գլխավոր ռեժիսոր) և ուրիշներ։ Կոլեկտիվում են ծաղրածու Վ. Մելիքջանյանը, վարժեցնողներ Մ. Բաղդասարյանը, Գ. Մինասյանը, էքվիլիբրիստներ Ի. և Ռ. Սարադյանները, ուժային ակրոբատներ Կ. և Գ. Գասպարյանները և ուրիշներ։ 1961-ին կոլեկտիվը կոչվել է «Երևան», արժանացել Հայաստանի վաստակավոր կոլեկտիվի կոչման, 1974-ին՝ «Էրեբունի»։ Կրկեսի կոլեկտիվը հյուրախաղերով ելույթներ է ունեցել Չեխոսլովակիայում, Լեհաստանում, Հունգարիայում, Կորեայում, Ռումինիայում, Կուբայում և այլուր։ 1980-ական թթ-ից ԱՊՀ և արտասահմանյան մի շարք երկրներում հայկական կրկեսաի արվեստն են ներկայացնում ծաղրածուներ Ա. Փիլոսյանը, Է. Հակոբյանը, ձեռնածու Սոս Պետրոսյան կրտսերը, էքվիլիբրիստ Ա. Սարգսյանը, լարախաղաց Հ. Խաչատրյանը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 184)։*  |