**Գերհարդ Մարքս** (գերմ.՝ Gerhard Marcks, փետրվարի 18, 1889(1889-02-18)[…], Բեռլին, Գերմանական կայսրություն - նոյեմբերի 13, 1981(1981-11-13)[…], Burgbrohl, Brohltal, Ahrweiler, Ռայնլանդ Պֆալց, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի քանդակագործ և գծանկարիչ, 20-րդ դարի եվրոպացի մեծագույն քանդակագործներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

1908 թվականից սկսած Մարքսը Գեորգ Կոլբեի և Ավգուստ Գաուլի ղեկավարությամբ աշխատել է քանդակագործական արհեստանոցում։ Վաղ շրջանում աշխատել է ճենապակու հետ և ստեղծել է կենդանիների բազմաթիվ արձանիկներ։ 1912-1913 թվականներին Մարքսը Լյուբեկում անցել է զինվորական ուսուցում։ Այն ավարտելով սկսել է համագործակցել Վալտեր Գրոպիուսի հետ՝ Քյոլնում անցկացվող Արհմիության ցուցահանդեսի հետ կապված։

1914 թվականին ամուսնացել է Մարիա Շմիդտլեյնի հետ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին զինակոչվել է բանակ, սակայն ծանր հիվանդության պատճառով 1916 թվականին ազատ է արձակվել։ 1917 թվականին Մարքսը ընդունվել է *Վելտեն-Ֆորդամ* հախճապակու գործարան, որտեղ ստեղծել է հետագայում սերիական արտադրություն մտած կենդանիների գունավոր արձանիկներ։ 1918 թվականին ընդունվել է Բեռլինի կիրառական արվեստի պետական դպրոց՝ Բրունո Պաուլի դասարան։ 1919 թվականին Մարքսին հրավիրել են Վեյմար, որտեղ մասնակցել է Բաուհաուզի մրցույթին։ 1920 թվականին գլխավորել է Բաուհաուզ դպրոցի խեցեգործության գեղարվեստական բաժինը։ Այստեղ Լիոնել Ֆեյնինգերի հետ ծանոթությունից հետո սկսել է զբաղվել քսիլոգրաֆիայով և փայտագրությամբ։

1925 թվականի սեպտեմբերի 15-ից Մարքսը քանդակագործություն է դասավանդել Հալլեի դիզայնի և արվեստի ավագ դրպոցում (*Գիբիհենշտեյնի ամրոց*)։ Այս շրջանում իրականացրել է մի քանի աշխատանքային ուղևորություն դեպի Փարիզ, Իտալիա և Հունաստան։ Այնտեղ 1928 թվականին Գիբիհենշտեյնբրյուկի կամուրջի համար աշխատանքի ժամանակ ստեղծել է կովի և ձիու քանդակների զույգը։ Միևնույն թվականին արժանացել է Վիլլա-Ռոմանի մրցանակի և դարձել է Հալլեի ավագ դպրոցի ռեկտոր։

Գերմանիայում նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանության գալուց հետո 1933 թվականին Մարքսին հեռացրել են իր կողմից ղեկավարվող դպրոցից (դրանից առաջ Մարքսը դեմ է արտահայտվել նացիստների կողմից իր կոլեգաների և ուսանողների աքսորմանը) և նա տեղափոխվել է Մեկլենբուրգ՝ Արենսհոպ։ 1936 թվականից սկսած ապրել և աշխատել է Բեռլինում։

1937 թվականին նացիստները բռնագրավել են քանդակագործի գերմանական թանգարաններում և հավաքածուներում գտնվող 86 աշխատանք և դրանցից հինգը ցուցադրել են դեգեներատիվ արվեստի ցուցահանդեսի ժամանակ։

1945 թվականին Մարքսը հրավիրվել է Համբուրգի արվեստի հողային դպրոց, իսկ 1950 թվականից սկսած Քյոլնում աշխատել է որպես նկարիչ։ 1955 թվականից Մարքսը դարձել է Արվեստի բեռլինյան ակադեմիայի անդամ։ 1970-ական թվականների սկզբին քանդակագործը տեղափոխվել է Այֆել, որտեղ գյուղական վայրում տուն է գնել։ Մահացել է 1981 թվականին՝ հասցնելով մինչ այդ ցուցադրել իր վերջին բրոնզե «Prometheus unter dem Adler» խոշոր աշխատանքը։

Մարքսի մոտիկ ընկերների թվում են եղել մշակույթի և գիտության գործիչներ Էռնստ Բառլախը, Լիոնել Ֆեյնինգերը, Ռիհարդ Շայբեն և Օսկար Շլեմմերը։

Ցուցահանդեսներ և մրցանակներ
---------------------------

1914 թվականին Մարքսը ցուցադրել է իր աշխատանքները Բեռլինի սեցեսիոնում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մասնակցել է Վենետիկի բիենալեին, ինչպես նաև ժամանակակից արվեստի միջազգային documenta I (1955), II (1959), III (1964) ցուցահանդեսներին Կասելում։ 1954 թվականին մրցանակի է արժանացել Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիայի հողի արվեստի ոլորտում, իսկ 1955 թվականին՝ Բեռլին քաղաքի արվեստի ոլորտում։

1952 թվականին քանդակագործը դարձել է Pour le Mérite միաբանության ասպետ։

1980 թվականին Մարքսը նկարիչ Մաքս Էռնստի և կոմպոզիտոր Կառլհայնց Շտոքհաուզենի հետ միասին դարձել է Նյու Յորքի արվեստի ակադեմիայի (*Academy of Letters*) պատվավոր անդամ։

1971 թվականին Բրեմենում բացվել է Գերհարդ Մարքսի տուն-թանգարանը, որն այժմ դարձել է նրա ստեղծագործության ուսումնասիրման կենտրոն և ժամանակակից քանդակագործության թանգարան։

Պատկերասրահ
-----------

* ԷգինաԷգինա
* Ֆրեյա (1950)Ֆրեյա (1950)
* Բրեմենյան երաժիշտներ (1953)Բրեմենյան երաժիշտներ (1953)
* Ալբերտ Մեծ (1956)Ալբերտ Մեծ (1956)
* Խրխնջացող ձի (1961)Խրխնջացող ձի (1961)
* Դյուկի այծ (1963)Դյուկի այծ (1963)
* Հոբ երանելի (1957)Հոբ երանելի (1957)
* Գեա II (1965)Գեա II (1965)
* Կանչողը (1967)Կանչողը (1967)
* Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ I-ին նվիրված հուշարձանՊրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ I-ին նվիրված հուշարձան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Gerhard Marcks (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2  Маркс Герхард // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2  Encyclopædia Britannica
6. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118577573 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
7. ↑  Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
8. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
9. ↑

Գրականություն
-------------

* Claus Pese: *Mehr als nur Kunst*. Das Archiv für Bildende Kunst im Germanischen Nationalmuseum, Ostfildern-Ruit 1998 (*Kulturgeschichtliche Spaziergänge im Germanischen Nationalmuseum*, Bd.2), S.85-86, 115—119.
* Martina Rudloff (Hrsg.): *Gerhard Marcks und Charles Crodel: eine Künstlerfreundschaft*. Gerhard-Marcks-Stiftung, Bremen 1992, ISBN 3-924412-16-2
* Gerhard Marcks: Ausstellungskatalog *Plastik Zeichnungen Graphik*, Kunstverein Hannover, 1960
* Gerhard Marcks: *Zwischen Bauhaus und Dornburger Atelier*. Städt. Museen Jena (Hg.), Jena 2004, ISBN 3-930128-65-9
* Adolf Rieth: *Gerhard Marcks*, Aurel Bongers, Recklinghausen 1959
* Volker G. Probst: *Gerhard Marcks — Gedanken zum Werk*. Festschrift zum 90. Geburtstag, Marco Bonn-Paris, 1979.
* Martina Rudloff — Eduard Hindelang, Hans Purrmann — Gerhard Marcks. Eine Künstlerfreundschaft in Briefen. Museum Langenargen am Bodensee — Gerhard-Marcks Stiftung Brehmen 1986. Erschienen aus Anlaß des 10-jährigen Bestehens des Museums Langenargen. Jahresgabe 1986 für den Freundeskreis des Gerhard Marcks-Hauses e. V.
* Hrsg. Jens Semrau: *Durchs dunkle Deutschland — Gerhard Marcks- Briefwechsel 1933 bis 1980*. Seemann, Leipzig 1995, ISBN 3-363-00645-4
* *Burg Giebichenstein: Die Hallesche Kunstschule von den Anfängen bis zur Gegenwart*. Ausstellungskatalog Staatliche Galerie Moritzburg Halle/Badisches Landesmuseum Karlsruhe 1993
* Wilhelm Nauhaus: *Die Burg Giebichenstein. Geschichte einer deutschen Kunstschule 1915—1933*. Seemann, Leipzig 1981 (Neuauflage Leipzig 1992), ISBN 3-363-00539-3

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 121466027 · GND: 118577573 · ISNI: 0000000081016573 · LCCN: n80121120 · NLP: a0000001917395 · NTA: 070727058 · NUKAT: n01722622 · SUDOC: 029949025 · VIAF: 22414432 · ULAN: 500029431 · WorldCat VIAF: 22414432 |

 |

 |