**Դանկո**, Մաքսիմ Գորկու «Պառավ Իզերգիլը» պատմվածքի երրորրդ մասի հերոսը, ով իրեն զոհաբերեց հանուն ժողովրդի և նրանց փրկեց իր վառվող սրտի օգնությամբ։ Ռոմանտիկ հերոսի կերպարը կապված է հեղինակի «հաղթահարված բայրոնիզմի» հետ, միաժամանակ տվել է նիցշեստական մոտիվներ։

Կրիվոյ Ռոգում տեղադրվել է Ալեքսանդր Վասյակինի քանդակած հերոսի կիսանդրին։

Գաղափար։ Կերպարի դիցաբանական և գրական հիմք
------------------------------------------

Պրոմեթևսը մարդկանց կրակ է բերում
«Գեղեցիկ երիտասարդի» կերպարը մարդկանց կարողացել է դուրս բերել խավարից և ճահճուտներից։ Գորկին այս պատմվածքը գրել է Բեսարաբիայում և Ռումինիայում ճամփորդելուց չորս տարի հետո, որտեղ կիսվել է այնտեղ անցկացրած տպավորություններով։ «Դանկո» անունը, ըստ «Դառը և մոլդովական ժողովրդական բանահյուսություն» գրքի հեղինակ Գեորգե Բոգաչի, վերցված է գնչուական լեզվից և թարգմանաբար նշանակում է «փոքրիկ որդի»։ Վառվող սրտով պատանու մասին պատմության մեջ արտացոլված է սուպեր հերոսների մասին պատկերացնումները, որոնց արարքները հանգեցնում են մշակութային ճեղքմանը և մարդկության առաջ բաց են անում նոր գիտելիքներ։ Մաքսիմ Գորկու ստեղծագործությաունները հետազոտող Իրինա Գույսը համարում է, որ Դանկոյի դիցաբանական նախորդներից մեկը եղել է Պրոմեթևսը, որը մարդկանց տվել է կրակ՝ «նրանց միավորում է միևնույն տարրը»։ Ընդ որում, գրականագետը նշում է, հին հունական դիցաբանության տիտանի ընդհանուր ծավալները և Պառավ Իզերգիլը պատմվածքի հերոսի գործողությունները այնուամենայնիվ համեմատելի չեն։ Հին Հունաստանի ներկայացուցիչ փիլիսոփա Էմպեդոկլեսը շարունակում է գրականագետ Իրինա Երյոմինի գործը։ Գորկին լինելով կրակապաշտ, լավ ծանոթ էր Էմպեդոկլեսի Բնության մասին աշխատանքին, որտեղ հիշատակվում էր, որ կրակի գոյությունը պատմվածքում ըստ էության հիմնավորված է՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Դանկոյի վառվող սրտի կրակը անհետք չի կորել, որը կապված է տիեզերքի հետ...Այն փաստը, որ Դանկոյի վառվող սիրտը ծնվել է Գորկու գեղարվեստական երևակայության մեջ, Էմպեդոկլեսը ասում է, որ կրակի թեման արտացոլվում է նրա աշխատանքներում։ |  |

Գորկին Պառավ իզերգիլ ը պատմվածքի ստեղծելուց հետո խոստովանեց, որ Դանկոյի կերպարից անբաժանելի էր շվեդ գրող XIX- XX դարերի ստեղծագործ, մտավորականության մտքի վարպետ Յուհան Ավգուստ Ստրինդբերգը։ Dagens Nyheter թերթում հրապարակված հոդվածում գրողը հերոսին համեմատում է Ստրինբերգի «Դանկոյի պոետ»֊ի հետ, քանի որ երկուսն էլ լուսավորեցին մարդկանց, և իրենց կյանքը զոհեցին ազատության ճանապարհին։ «Պոետ» բառը բացակայում է լեգենդից, և վերջին հիշատակումն այն է, որ հեղինակի դիզայնից դեպի մարմնացում ճանապարհին Դանկոյի կերպարը կարող է փոխվել։

Նիցշեական մոտիվները Դանկոյի կերպարում
-------------------------------------

Ինչպես նշել է կենսագիր Պավել Վալերևիչը, խորհրդային գիտության մեջ պրոլետարական հեղինակի ստեղծագործություններում երկար ժամանակ եղել է նիցշեական թեման։ Այնուամենայնիվ դա եղել է Պոլիշինելի գաղտնիքը։ Համայնքում լավ գիտեին երիտասարդ Գորկու վերաբերմունքը Ֆրիդրիխ Նիցշեի ուսմունքի հանդեպ։ Գրականագետ Վսևոլոդ Կելդիշի խոսքերով 1890-ական թվականներին Ալեքսեյ Մաքսիմովիչը հետաքրքրված էր ապստամբ անատներով, քանի որ նրանք ունեն հզոր ստեղծագործական էներգիա։ Դանկոն ներառված է այդպիսի հերոսների ցանկում, ովքեր իրենց սիրտը տվեցին հանուն մարդկանց։

Գորկու երիտասարդ կուռքերից է եղել նաև բուլղարացի բանաստեղծ Պենչո Սլավեյկովը, քանի որ նա իր ստեղծագործություններում առաջ է քաշել ուժեղ անհատականության գաղափարը։ Սլավեյկովի գրած աշխատանքների թվում հետազոտողները առանձնացնում են «Սրտերի սիրտը» պոեմը, որտեղ նկարագրված է անգլիացի ռոմանտիկ պոետ Պերսի Բիշի Շելլիի կյանքը։ Ըստ Իրինա Երյոմինի, Շելլիի և Դանկոյի միջև գոյություն ունի կապ, նրանց սրտում «այրվում է արև»։

Դանկո և Լարրա
-------------

Հետազոտողները նշել են, որ Լարրայի և Դանկոյի պատմության մեջ հայտնվելը պատահական չէ։ Հերոսները համակցված են միմյանց հետ, ինչպես «սևն ու սպիտակը, կյանքն ու մահը, սերը և ատելությունը, բարին և չարը»։ Լարրան համեմատվում է արծվի հետ, քանի որ նա սովոր է բոլորին վերևից նայել, իսկ Դանկոն նրա հակապատկերն է։ Լարրայի Պատմությունը զարգանում է, նա պատժվում է և դատապարտվում մենակությամբ։ Գրականագետ Բորիս Բյալիկը նշում է՝ ավելի վատ տառապանք չկա, քան մենակությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  *Быков Д. Л.* Был ли Горький?. — М.: Астрель, 2012. — ISBN 978-5-17-054542-1
2. ↑  Максимова, 1979, էջ 413
3. ↑  Комментарии // Максим Горький. Избранное. — Просвещение, 1983.
4. ↑  *Гуйс И.* «Старуха Изергиль» А.М. Горького: новый взгляд // *Литература*. — 2007. — № 06 (678).
5. ↑  Ерёмина, 1995, էջ 211—212
6. ↑  *Михайловский Б.* Стриндберг // Литературная энциклопедия: В 11 томах. — М.: Художественная литература. — Т. 11. — С. 85—91.
7. ↑  *Басинский П. В.* Горький. — М.: Молодая гвардия, 2005. — ISBN 5-235-02850-3
8. ↑  *Келдыш В. А.* Творчество М. Горького // История всемирной литературы: В 8 томах / АН СССР; Институт мировой литературы им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1994. — Т. 8. — С. 64.
9. ↑  Ерёмина, 1995, էջ 210—213
10. ↑  *Щербина И.* «Я и старуха...». О рассказе М. Горького «Старуха Изергиль» // *Литература*. — 2003. — № 8 (536).
11. ↑  Бялик, 1986, էջ 62

Գրականություն
-------------

* *Ерёмина И. Ф.* М. Горький и П. Славейков. Черты ницшеанства в образах романтических героев // Неизвестный Горький / Барахов В. С.. — М.: Наследие, 1995. — С. 206—214. — ISBN 5-201-13207-3
* *Максимова В. А.* Старуха Изергиль. Примечания // М. Горький. Собрание сочинений в 16 томах. — М.: Правда, 1979. — Т. 1. — С. 413—414.
* *Бялик Б. А.* Судьба Максима Горького. — М.: Художественная литература, 1986.