**Հուսեյն Ռաուֆ Օրբայ** (թուրքերեն՝ Hüseyin Rauf Orbay, հուլիսի 27, 1881(1881-07-27), Կոստանդնուպոլիս - հուլիսի 16, 1964(1964-07-16), Ստամբուլ, Թուրքիա), 20-րդ դարի առաջին կեսի Թուրքիայի ականավոր պետական գործիչ, Թուրքիայի վարչապետը 1922-1923 թվականներին։

Կենսագրություն
--------------

Օրբայ Ռաուֆը ծովային համազգեստով
Հուսեյն Ռաուֆը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում՝ աբխազական ընտանիքում։ Լինելով Օսմանյան նավատորմի սպա՝ նա իր գործողություններով աչքի է ընկել Բալկանյան առաջին պատերազմի ժամանակ որպես Համիդիե հածանավի կապիտան։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է ռազմածովային շտաբի պետ և մինչև 1918 թվականի հոկտեմբեր եղել է ծովային նախարար և ղեկավարել է մի պատվիրակություն, որը ստորագրել է Մուդրոսի զինադադարը։ Ռաուֆ Օրբայը նաև մեծ դեր է խաղացել Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքին օգնելու գործում Ջեմալ փաշայի հետ թշնամանքի ժամանակ։ 1918 թվականի հոկտեմբերի 31-ին նա ստորագրեց Մուդրոսի զինադադարը՝ որպես ռազմածովային նավատորմի նախարար, որը վերջ դրեց Օսմանյան կայսրության մասնակցությանը Առաջին աշխարհամարտին։ Երբ սկսվեց թուրքական անկախության պատերազմը, նա հրաժարական տվեց և գնաց Անկարա՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի հետ համագործակցելու համար։ Նա 1919 թվականի հուլիսի 23-ին ընտրվել է Էրզրումի Կոնգրեսի ներկայացուցչական կոմիտեի անդամ։ Սիվասի Կոնգրեսին միացել է որպես Սիվասի պատվիրակ 1919 թվականի սեպտեմբերի 4-ին և ընտրվել է նախագահի տեղակալ։

Ավարտել է ռազմածովային և ինժեներական ուսումնարանը (1889)։ Ծառայել է որպես սպա Օսմանյան նավատորմում։

Զբաղեցրել է տարբեր պատասխանատու պաշտոններ՝ աշխատելով ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Անգլիայում։

Մասնակցել է Բալկանյան պատերազմներին և Առաջին համաշխարհային պատերազմին՝ որպես հածանավ Համիդիեի հրամանատար։ Փոխգնդապետի կոչումով նշանակվել է Թուրքիայի ռազմածովային ուժերի գլխավոր հրամանատար։

Նրա պատվին Նեստոր Լակոբան իր որդուն Ռաուֆ է անվանել։

Թուրքիայի անկախության համար պատերազմի սկսվելուց հետո լքել է կառավարությունը և մեկնել Անկարա՝ աջակցելով Քեմալ Աթաթուրքին։ Սիվասի Կոնգրեսում (1919) եղել է պատվիրակ և փոխնախագահ։

Աթաթուրքի իշխանության գալուց հետո դարձել է նրա մերձավոր զինակիցը։  1922-1923 թվականներին եղել է Թուրքիայի վարչապետի պաշտոնում։ 1924 թվականին հանդես է եկել ընդդիմադիր Առաջադիմական հանրապետական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։ Նրա արգելքից հետո 1925 թվականին արտաքսվել է երկրից և 10 տարի անցկացրել երկրից դուրս։

1933 թվականին համաներվեց և 1935 թվականին հնարավորություն ստացավ վերադառնալ հայրենիք։ 1939 թվականին ընտրվել է Մեծ Ազգային ժողովի պատգամավոր Քասթամոնուի մարզից։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին 11942-1944 թվականներին եղել է Մեծ Բրիտանիայում Թուրքիայի դեսպանը։ Հայտնի է Օրբայի և Չերչիլի բարեկամությունը։

Հիշատակ
-------

Ամեն տարի ականավոր նավատորմիղի ծննդյան օրը ռազմածովային նավատորմի նախարարությունը Ստամբուլի կենտրոնում գտնվող Օրբայի գերեզմանին պատվո պահակ է դնում, իսկ աբխազական սփյուռքի ներկայացուցիչները ծաղիկներ են բերում նրա հուշարձանին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թուրքերեն Վիքիպեդիա (тур.) — 2002.
2. ↑  Berzeg, S.E. (1990). *Türkiye Kurtuluş Savaşı'nda Çerkes göçmenleri*. Nart Yayıncılık. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 26.
3. ↑  *Huseyin Ra'uf Orbey*, W.M. Hale,**The Encyclopaedia of Islam**, Vol. VIII, ed. C.E.Bosworth, E. van Donzel, W.P.Heinrichs and G. Lecomte, (Brill, 1995), 174.
4. ↑  *Huseyin Ra'uf Orbey*, W.M. Hale,**The Encyclopaedia of Islam**, Vol. VIII, 174.
5. ↑  Mango, Andrew (1999). *Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey*. Woodstock, NY: The Overlook Press. p. 171. ISBN 1-58567-011-1.
6. ↑  "Аиааира — В российском Госархиве социально-политической истории найдены отчеты Нестора Лакоба и Ефрема Эшба". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2012 թ․ հոկտեմբերի 17. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 8 (help)

Գրականություն
-------------

* J. Kutay. Osmanlidan Cumhuriyete. Yuzyilimizda bir In-sanimiz. Huseyin Rauf Orbay (1881—1964). Istanbul, 1992—1995.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող՝**Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք** |  **Թուրքիայի վարչապետ**1922–1923 | Հաջորդող՝**Ալի Ֆեթհի Օքյար** |