|  |
| --- |
| **Կարմրան ութառէջ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Կարմրանազգիներ (Tamaricaceae) |
| **Ցեղ** | Կարմրան *(Tamarix)* |
| **Տեսակ** | **Կարմրան ութառէջ** *(T. octandra)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tamarix octandra***Bunge, 1852 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Կարմրան ութառէջ** (լատ.՝ Tamarix octandra), կարմրանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ տերևաթափ թուփ, որն ունի 5-8 մ բարձրություն և 8-12 սմ բնի տրամագիծ։

Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրավուն է, միամյա շիվերինը՝ դեղնադարչնագույն։ Տերևները ձվաձև-նշտարաձև են կամ նշտարաձև, սրածայր, եզրերում նեղ թաղանթանման և նստադիր, հիմքում սրտանման ականջիկներով։ Ողկույզները հասարակ են, միամյա շիվերի վրա մինչև 9 սմ երկարությամբ և 1 սմ հաստությամբ, նոսր, մինչև 4 սմ երկարությամբ ծաղկակիրների վրա, որոնք ծածկված են թեփուկանման տերևներով։ Մինչև 5 մմ երկարությամբ և 2 մմ լայնությամբ ծաղկակիցները երկարավուն-նշտարաձև են և սրավուն, իսկ եզրերը՝ նեղ-թաղանթանման։ Թաղանթանման եզրերով, 4-7 մասանի բաժակը պսակաթերթիկներից կարճ է, լայն-ձվաձև, համարյա կլոր և երբեմն սրածայր։ Մինչև 6 մմ երկարությամբ, 4-7 հատ պսակաթերթիկները վարդագույն են, թափվող, հակառակ-ձվաձև կամ երկարավուն։ Սկավառակը քառանկյունի է։ Առէջները 8-ն են, իսկ 3-4 սռնակները՝ չռված և սերմնարանից 3 անգամ կարճ։

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում և Հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է ծովի մակերևույթից մինչև 900 մ բարձրության վրա, Արարատյան դաշտում, աղուտներում, ճահճային մարգագետիններում և գետափերին։ Գեղեցիկ ծաղկող թուփ է, օժտված դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։ Կարելի է մշակել աղակալած ու ճահճացած հողերում։

Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

2-2,5 բարձրությամբ, դեղնադարչնագույն կեղևով ոչ մեծ ծառ է։ Սաղարթը կազմված է բազմաթիվ ճիպոտանման ճյուղերից։ Փոքրիշատե ցողունագիրկ տերևները հերթադիր են, թեփանման և նստադիր։ Ծաղկաբույլը եզրային է։ Կարճ, մինչև 4 (6) սմ երկարությամբ ողկույզները զարգանում են նախորդ տարվա ընձյուղների վրա մինչև տերևների հայտնվելը։ Ծաղկակիցները երկար են, գծային և սերտաճած եզրերեվ։ Ծաղիկները մանր են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Մարգարա, Վեդի, Արարատ, Երասխ) և Դարեղեգիսի (Եղեգնաձորի և Վայքի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Արևելյան և Հարավային Կովկասում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1100 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև գետերի ափերին, աղուտներում և ճահճացած մարգագետիններում։ Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանների մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հատվում է վառելիքի համար։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 239-241։
2. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Tamarix octandra
* GBIF: 3612916
* iNaturalist: 444219
* IPNI: 828181-1
* IUCN: 19620778
* NCBI: 189800
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:828181-1
* Tropicos: 31100072

 |

 |