**Ալեքսանդր Ալեքսեևիչ Մուխանով** (ռուս.՝ Алекса́ндр Алексе́евич Муха́нов, հոկտեմբերի 2, 1802(1802-10-02), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 20, 1834(1834-08-20)), գնդապետ, սենեկապետ, գրականագետ Մուխանովների տոհմից։

Ալեքսանդր Մուխանովը սենատոր Ալեքսեյ Իլյիչ Մուխանովի (1753—1836) և իշխանուհի Վարվարա Նիկոլաևնա Տրուբեցկայայի (1766—1813) որդին է։ Ն. Ա. Մուխանովը նրա ավագ եղբայրն է։ Ստացել է տնային դաստիարակություն։ Նա իր ծառայությունն սկսել է 1819 թվականին Իզմալովսկի գնդում և, ստանալով Օրենբուրգի ուլանական գնդի հեծելազորային սպայի առաջին աստիճանը, 1822 թվականին տեղափոխվել է Ուլանի լեյբգվարդիայի գունդ։

1823-1825 թվականներին եղել է Ֆինլանդիայի կորպուսի հրամանատար Ա. Զակրևսկու տրամադրության տակ գտնվող սպա։ Կ. Բուլգակովի խոսքերով՝ նա խիստ հակված է եղել դեպի Մուխանովը, նա «հոգեպես նվիրվածություն» է ցուցաբերել Զակրևսկուն, ինչը, սակայն, չի խանգարել, որ վերջինս այսպիսի արձագանք տա 1826 թվականի նոյեմբերի 27-ին թվագրված Պ. Կիսելևին ուղղված նամակում.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես ձեզ անկեղծորեն և ձեզ համար բուն իմաստով կասեմ Մուխանովի մասին. նա սիրում է նորություններ և բամբասանքներ, ծույլ է և անկարող է որևէ բան անել, բայց նա ընդունակ է ամեն ինչի հարմարվել։ |  |

Չնայած դրան՝ Զակրևսկին վստահել է Մուխանովին շատ կարևոր հարցերում, ինչպիսին է Աբովի ակադեմիայում ուսանողների վարքի գաղտնի հսկողությունը։ 1826 թվականից ի վեր Մուխանովը եղել է երկրորդ բանակի գլխավոր հրամանատար կոմս Պ. Վիտգենշտեյնի համհարզը։ Մի քանի անցում կատարելով՝ 1828 թվականից ծառայել է Սեմյոնովսկի գնդում, մասնակցել է ռուս-թուրքական պատերազմին (1828-1829)։ Հասնելով կապիտան կոչման՝ 1830 թվականին Մուխանովը հեռացել է զինվորական ծառայությունից։ 

Ավրորա Շերնվալ
Թոշակի անցնելուց հետո նա ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում։ Արտաքին գործերի նախարարությունում ծառայության անցնելուց հետո նրան ուղարկել են Յաշ և Բուխարեստ, որտեղ նա տառապել է խոլերայով և հրաշքով է փրկվել։ Վերադառնալով Մոսկվա սենեկապետի կոչումով (1833) և գնդապետի աստիճանով՝ նա հանդես է եկել Մոսկվայի արտաքին գործերի նախարարության գլխավոր արխիվում։ Նա եղել է Ե. Բարատինսկու, Ն. Պուտյատայի, Պ. Վյազեմսկու, Պուշկինի ընկերը և սերտ ընկերություն է ունեցել Ա. Խոմյակովի հետ։

Մուխանովի գրական գործունեությունն արտահայտվել է միայն մադամ դե Ստալի «Աքսորման տասը տարի» գրքի քննադատությամբ, որը լույս է տեսել 1825 թվականին «Հայրենիքի որդի» գրքում։ Մուխանովի սուր հոդվածին հաջորդել է Պուշկինի ոչ պակաս կտրուկ հոդվածը, որը հրապարակվել է «Մոսկվայի հեռագրում»։

31-ամյա Մուխանովը հանկարծակի մահացել է թոքաբորբից 1834 թվականի օգոստոսի 20-ին Սանկտ Պետերբուրգում՝ հենց իր նախանշված՝ հայտնի գեղեցկուհի Ավրորա Կառլովնա Շերնվալի հետ հարսանիքի օրը, որը հետագայում ամուսնացել է Պ. Դեմիդովի հետ, իսկ երկրորդ ամուսնության ժամանակ` Ա. Կարամզինի հետ։ Թաղվել է Վլադիմիրի մարզի Ալեքսանդրովսկի շրջանի Ուսպենսկոյե գյուղում, Օրհնյալ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցում, ներկայումս՝ Մոսկվայի մարզի Սերգիև-Պոսադսկի շրջանում գտնվող Բոգորոդսկի քաղաքային բնակավայրի Մուխանովո գյուղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Родословная Мухановых // Русский Архив. — 1878. — Кн. 1. — С. 327.
2. ↑  Бумаги графа Арсения Андреевича Закревского: Ч. 2 (1812—1831) // Сборник Императорского русского исторического общества. — 1891. — Т. 78. — С. 295, 412.
3. ↑  Русский Архив. — 1867. — Т. 156. — С. 266.