Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մասիս (այլ կիրառումներ)

**Մասիսի շրջան**, Հայկական ԽՍՀ, ապա՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավոր այժմյան Արարատի մարզի հյուսիսում։ Գտնվում էր ՀԽՍՀ կենտրոնական մասում՝ մայրաքաղաք Երևանին կից։ Սահմանակցում է Թուրքիային՝ արևմուտքից։ Կազմավորվել է 1937 թվականի դեկտեմբերի 1-ին։ Տարածությունը 182,2 քառ. կմ է, բնակչությունը՝ 64,4 հազար մարդ (1987), խտությունը՝ 353 մարդ։ Մինչև 1953 թվականը կոչվում էր Զանգիբասարի շրջան, 1953-1969 թվականներին մտել է Էջմիածնի ու Արտաշատի շրջանների մեջ, վերակազմավորվել է 1969 թվականին։

Բնակավայրեր
-----------

Վարչական կենտրոնը Մասիս քաղաքն էր։ Ունի 2 քտա (Մասիս, Նոր Խարբերդ), 2 ավանային, 10 գյուղական խորհուրդ։ Բնակավայրերն են՝

* Ազատաշեն
* Այնթապ
* Արբաթ
* Արգավանդ
* Արևաբույր
* Գեղանիստ
* Գետափնյա
* Դաշտավան
* Դարակերտ
* Դեմուրչի
* Դոստլուղ
* Զահմեթ
* Զանգիլար
* Կալինինի անվան ավան
* Հովտաշատ
* Ղուկասավան
* Մարմարաշեն
* Նիզամի
* Նորաբաց
* Ջրահովիտ
* Ռանչպար
* Սայաթ-Նովա
* Սիս (Արարատի մարզ)

Պատմություն
-----------

Մասիսի շրջանի տարածքը դեռ հնադարում եղել է Հայաստանի կազմում՝ Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201) և Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) թագավորության ժամանակ։ Ավելի ուշ Մասիսի շրջանի տարածքը կազմել է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Ոստան Հայոց գավառի մեջ։ 9-րդ դարի վերջից մտել է Բագրատունյաց թագավորության, ապա՝ Զաքարյան իշխանապետության մեջ։ 14-16-րդ դարերում այն մտել է մոնղոլական, ապա՝ կարակոյունլու և ակկոյունլու թուրքմենական պետությունների մեջ։

Պարսկական տիրապետության ժամանակ Մասիսի շրջանը Երևանի կուսակալության, ապա Երևանի խանության մի մասն էր։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո, այն մտել է Հայկական մարզի, Երևանի նահանգի, 1920-1937 թվականներին՝ Երևանի գավառի մեջ։

Շրջանային կուսակցական կազմակերպությունը ստեղծվել է 1930 թվականին։ 1987 թվականին կար 150 սկզբնական կուսակցական, 162 կոմերիտական կազմակերպություն։ Լույս է տեսնում «Նոր ուղի» շրջանային թերթը։

Ռելիեֆ և կլիմա
--------------

Մասիսի շրջանը գտնվում էր Արարատյան դաշտի արևելքում, Հրազդանի ստորին հոսանքի ավազանում։ Ունի հարթ մակերևույթ, 800 մ միջին բարձրություն։ Կան մարմարի, ավազի, կավի հանքավայրեր։ Տիրապետում է կիսաանապատային լանդշաֆտը։

Կլիման չոր ցամաքային է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -5 °C-ից մինչև -6 °C, հուլիսինը՝ 22-26 °C, տարեկան տեղում- ները՝ 200-300 մմ, վեգետացիայի շրջա- նը՝ 210 օր։ Տարածքով հոսում է Հրազդանը, պետական սահմանով՝ Արաքսը։ Կան արհեստական լճեր։ Գործում են Նիզամիի, Արբաթի, Գետափի, Գեղանիստի ջրանցքները (62,5 կմ)։

Տնտեսություն
------------

Տնտեսության առաջատար ճյուղերն են տեղական ու թեթև արդյունաբերությունը, բանջարաբուծությունը, խաղողագործությունը, կարտոֆիլագործությունն ու անասնապահությունը։ Կա 13 արդյունաբերական ձեռնարկություն, 5 կոլեկտիվ, 21 խորհրդային տնտեսություն։ Արտադրանքի ծավալով առաջատար են պահածոների գործարանը, ոչ գործվածքային կտորեղենի, ժանյակի, տարայի ֆաբրիկաները, «Շինմանրամասեր», «Հայբնագույնքարեր» ար- տադր․ միավորումները, ատաղձագործական, ձկան կոմբինատները։ Երկաթուղու երկարությունը 10 կմ է։ Ունի կապի հանգույց՝ 21 բաժանմունքով։

1986-87 ուսումնական տարում գործում էր 30 միջնակարգ, 2 ութամյա, 3 երաժշտական, 2 մարզական, 1 գեղարվեստի դպրոց, 1 սովխոզ-տեխնիկում, 1 պրոֆտեխնիկական ուսումնարան։ 1987 թվականին կար 26 գրադարան, 14 մշակույթի տուն, 16 ակումբ, 1 հիվանդանոց, 1 ծննդատուն, 1 պոլիկլինիկա։

Շրջանում են ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նյութատեխնիկական մատակարարման գլխավոր վարչության բազաները, արտասահմանից վերադարձող հայերի ընդունման ու տեղավորման կոմիտեի Մասիսի ընդունման կայանը։ Ղուկասավանում գործում է Հայաստանի կոմերիտմիության պատմության թանգարանը, Նոր Խարբերդում՝ զառամյալների տուն-ինտերնատը։

Պատկերասրահ
-----------

* ՄասիսՄասիս
* Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձանՀայրենական մեծ պատերազմի հուշարձան
* գյուղական բնակավայրգյուղական բնակավայր

Տես նաև
-------

* Հայկական ԽՍՀ վարչական բաժանում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Շրջաններ |  • Աբովյանի  • Ազիզբեկովի  • Ամասիայի  • Անիի  • Ապարանի  • Արագածի  • Արարատի  • Արտաշատի  • Արթիկի  •  • Ախուրյանի  • Աշտարակի  • Բաղրամյանի  • Գորիսի  • Գուգարքի  • Եղեգնաձորի  • Էջմիածնի  • Թալինի  • Թումանյանի •  • Իջևանի  • Կալինինոյի  • Կամոյի  • Կրասնոսելսկի  • Հոկտեմբերյանի  • Հրազդանի  • Ղափանի  • Ղուկասյանի  • Մարտունու  •  • Մասիսի  • Մեղրու  • Նաիրիի  • Նոյեմբերյանի  • Շամշադինի  • Սիսիանի  • Սպիտակի  • Ստեփանավանի  • Սևանի  • Վարդենիսի  • | Հայկական ԽՍՀ զինանշան |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 269)։*  |