Ջոն Բայի արձանը
Փոխգնդապետ **Ջոն Բայ**, անգլ.՝ John By (օգոստոսի 7, 1779(1779-08-07), Լամբեթ, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - փետրվարի 1, 1836(1836-02-01), Frant, Ուելդեն, Արևելյան Սասեքս, Արևելյան Սասիքս, Միացյալ Թագավորություն), Մեծ Բրիտանիայի ռազմային ինժեներ, որի գլխավոր նվաճումը եղել է Րիդոյի ջրանցքը։ Այդ ջրանցքի կողքին կառուցվել է Բայտայուն քաղաքը, իսկ հետագայում Օտավա անվան տակ դարձել է Կանադայի մայրաքաղաքը։ Նա նաև հայտնի է **Գնդապետ Բայ** մականունով։

Ծնվել է 1779 թվականին Լամբետ քաղաքում (հիմա Լոնդոնի տեղամասերից է)։ Սովորել է Թագավորական ռազմային ակադեմիայում, որը գտնվում է Վուլվիչ քաղաքում։ 1799 թվականի օգոստոսի 1-ին ստացել է սպային կոչում թագավորական հրետանիում, բայց այդ նույն թվականի օգոստոսի 20-ին տեղափոխվել է ինժեներական բանակ։ 1802 թվականին տեղափոխվել է Կանադա, որտեղ մասնակցել է Քվեբեկ քաղաքի շինարարությանը և Սուրբ Լարվենտիա գետի բարելավմանը։ Նապոլեական պատերազմի տարիներին վերադարձել է Եվրոպա, որտեղ 1811-1815-ական թվականներին ծառայել է Վելինգտոնի մոտ։

Պատմերազմների վերջանալուց հետո հեռացել է պաշտոնից, բայց 1826 թվականին, լինելով շատ լավ ինժեներ, ուղարկվել է Կանադա, որպեսզի կառավարի Րիդո ջրանցքի կառուցումը։ Քանի որ ջրանցքի սկիզբը գտնվում էր մարդկանց կողմից չուսումնասիրված տարածքում՝ Օտավա գետի ափի մոտ, նրա առաջին խնդիրն այն էր, որ նա պետք է այդ տարածքը հասանելի դարձներ իր աշխատակիցների համար։ Քաղաքը անվանեցին Բայտայուն նրա անվան օրոք, իսկ հետագայում անվանափոխվեց Օտավա, և դարձավ Կանադայի մայրաքաղաք։

Րիդոյի ջրանցքից բացի, 1828 թվականին Բայը նախագծել է Դաշինքի կամուրջը, որը միացնում էր Բայտաունը լքված Րայտասուն բնակավայրի (հետագայում Հալլ սեկտորի Գատինո քաղաք) հետ, որը նախագծել էր Ֆիլեմոն Րայտը։ Հիմա այդ կամրջի տեղում գտնվում է Շոդյերի կամուրջը։

Ջրանցքի կառուցումը ավարտվել է կառուցումը սկսելուց 6 տարի անց և համարվել է իր ժամանակի ինժեներական ձեռքբերումը։ Սակայն Բային նորից կանչում են Լոնդոն անհիմն մեղադրանքով։ Պառլամենային հետազոտությունը ամբողջությամբ արդարացրեց Բային, սակայն նրա ռեպուտացիան խարխլված էր, և Բայի աշխատանքը ջրանցքի հետ կապված պաշտոնապես չընդունվեց։ Բայը մահացել է 1836 թվականին և թաղվել է Արևելյան Սուսեկսի Ֆրենտ գյուղում, որը գտնվում էր Անգլիայի հարավ-արևելքում։

Օգոստոսի առաջին երկուշաբթին նշվում է Օտավա քաղաքում որպես Գնդապետ Բայի օր։ Այդ օրը համարվում է ոչ աշխատանքային օր է քաղաքում։

Ժառանգություն
-------------

Ջոն Բայի օրոք անվանվել են։

* Բայուորդի շուկա — Օտավայի կուլտային տարածք Լոուերատուն քաղաքում
* Արձան, որը կառուցվել է 1971 թվականին Մեյջորս Հիլ այգում
* Գնդապետ Բայի անունով միջնակարգ դպրոց, որը գտնվում է Գլոստեր համայնքում
* Գնդապետ Բայի մայրուղին (en:Colonel By Drive) Պառլամենտից Րիդո ջրանցքի և Շատո Լյորե ջրվեժի կողքին
* Օտավայի համալսարանի կորպուսներից մեկը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Archived 2007-08-22 at the Wayback Machine. Canadian Encyclopedia
2. ↑  Legget, Robert (1955). *Rideau Waterway*. Toronto: University of Toronto Press. էջեր 64.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online* (անգլ.)
* Biography from the *Dictionary of National Biography* (1901) (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կանադական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography (1st suppl.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000122082340 · LCCN: n83301433 · VIAF: 1398430 · ULAN: 500249186 · WorldCat VIAF: 1398430 |

 |