**Սալթանե** կամ **Թաջ ալ-Սալթանե** (փետրվարի 14, 1883(1883-02-14), Թեհրան, Իրան - հունվարի 25, 1936(1936-01-25), Թեհրան, Իրան, պարս.՝ تاج‌السلطنه) Ղազարների դինաստիայի արքայադուստր, ով հայտնի էր որպես ֆեմինիստ, կանանց իրավունքների պաշտպան և հուշագրագետ։ Նա Պարսկաստանի թագավոր Նասր ալ-Դին Շահի(1848 թ․ - մայիս 1896 թ․) դուստրն էր, նրա կնոջ ՝ Թուրան էս-Սալթանեի կողմից։

Պարսիկ բանաստեղծ Արեֆ Քազվինին սիրահարված է եղել Սալթանեին և գրել է *«Էյ Թաջ»* բանաստեղծությունը նրա համար*:*

Կյանք
-----

Հուշերում Սալթանեն նկարագրում է իր դաստիարակությունը թագավորական հարեմում ՝ օգտագործելով կերակրող բուժքույրեր և ստրուկներ ունենալու մասին արքունական օրենքների մանրամասները ՝ քննադատելու Ղազար հասարակությունը և պարսիկ կանանց առջև ծառացած սահմանափակումները։ Նա նկարագրում է սեփական տեսակետը 1896 թվականին իր հոր դեմ դավադրության և սպանության մասին։

Նա 13 տարեկանում ամուսնացած էր ազնվական, պաշտպանության նախարար Շոջա ալ-Սալթանեի որդու ՝ Սարդար Հասան Շոջա Սալթանեի հետ։ Նրանք ունեին չորս երեխա, երկու տղա, երկու աղջիկ։ Թաջը բաժանվեց ամուսնուց ՝ կոտրելով բոլոր կարծրատիպերը և դառնալով թագավորական ընտանիքի առաջին կանանցից մեկը, ով գնաց այդ քայլին։

Նա մանրամասն պատմում է ութ տարեկան հասակում իր ցավոտ նշանադրության և պայմանավորված ամուսնությունների վնասների մասին։ Նա դեմ է արտահայտվում քողին ՝ համարում այն վնասակար ընտանեկան կյանքի համար և ընդհանրապես պարսկական հասարակությանը։ Սալթանեն խոսում է նաև ամուսնու արտամուսնական կապերից և ծննդաբերության ընթացքում մահվան վախից ՝ վիժում անելու իր ընտրության մասին։

Հետագա տարիներին նա իր կյանքը նվիրում է գրելուն, կարդալուն և իր սիրելի թոռնուհի ՝ Թաջ Իրանի մեծացնելուն, որի հետ նա հատուկ կապ ուներ և մեծապես ազդում էր նրա դաստիարակության վրա։ Սալթանեն մինչ մահը ապրում էր դստեր ՝ Թուրան Դուլայի հետ։

 Տաջը մանկության տարիներին
Սալթանեն երիտասարդ տարիքում
### Առաջնորդ

Նա գրող էր, նկարիչ, մտավորական և ակտիվիստ, ով շաբաթը մեկ իր տանը հյուրընկալում էր գրական սալոններ։ Նա տիրապետում էր արաբերենին, ֆրանսերենին և նվագում էր ջութակ։ Նա արքունիքում առաջին կինն էր, ով հիջաբը հանեց և արևմտյան հագուստ հագավ։ Առաջինը, ով հուշագիր գրեց և քննադատեց միապետությունը ՝ Նասեր էլ-Դին Շահ և Մոզաֆար էլ-Դին Շահի իշխանությունը։ Նա այդ ժամանակ մեղադրեց Իրանի շատ խնդիրներ, ներառյալ աղքատությունը, զանգվածների կրթության ցածր մակարդակը և կանանց իրավունքները, ապաշնորհ միապետների վրա։ Արքայադուստրը աջակցում էր Պարսկաստանի մշակութային և սահմանադրական հեղափոխությանը։ Նա պայքարում էր կանանց իրավունքների համար և համարվում էր իսլամական աշխարհի կանանց իրավունքների առաջին ջատագովը։

Ֆեմինիզմ
--------

Թաջ Սալթանեն Իրանում կանանց իրավունքների պաշտպան էր և ֆեմինիստ ։ Նա Իրանի կանանց *Anjoman Horriyyat Nsevan* կամ *Women's Freedom Association* (Կանանց ազատության հասարակություն) հիմնադիր անդամներից էր, որը աշխատում էր կանանց հավասար իրավունքների համար մոտավորապես 1910-ական թվականներից։ Նա գաղտնի կազմակերպում և մասնակցում էր կանանց իրավունքների ընդհատակյա ժողովներին ՝ ասելով իր երեխաներին և թոռներին, որ մասնակցում է կրոնական հավաքույթների։ Սալթանեն ղեկավարեց կանանց իրավունքների համար երթը դեպի խորհրդարան և Իրանի սահմանադրական հեղափոխության ջատագովներից էր։

Հուշագրություններ
-----------------

Նրա հուշերը տպագրվել են « *Crowning Anguish: Title of a Persian Princess from the Harem to Modernity» 1884 - 1914* (1996) խորագրի ներքո, խմբագրվել է Աբաս Ամանաթի նախաբանով և թարգմանվել է Աննա Վանզանի և Ամին Նեշաթիի կողմից։ Դրանք լավ ընդունվեցին, *Times գրական հավելվածում* դրանք նկարագրվեցին այսպես. "Ինչ-որ անսովոր և ծանր ոճով, Թաջի հուշերը, գրված 1914-ին, ընդգրկում են արագ փոփոխվող դարաշրջանի երեսուն տարի [...] Վերականգնող և ռեֆլեկտիվ, Թաջ ալ Սալթանեի հիշողությունների հետաքրքրաշարժ խառնուրդը նկարագրում է հարեմից մոդեռնիզմն անցնող կյանքի բախումները։" (1994 թ. Մարտի 4) Նեստա Ռամազաինիի անդրադարձը *«Միջին Արևելք» ամսագրում* գովերգում է գրքի բաց նկարագրությունը Քաջարի հարեմում առօրյա կյանքի և քաղաքական բախումների մասին։

Նրա ձեռքով գրված հուշագրությունը թողարկվել է միայն մահվանից 60 տարի անց և այժմ գտնվում է Իրանի ազգային գրադարանի արխիվում։

Ժառանգություն
-------------

Նա թաղված է Թաջրիշի Zահիր օդ-Դոուլե գերեզմանատանը ։ Նրա կյանքը, նրա աշխատությունները և դերը որպես ֆեմինիստ Արևելագիտության առարկա է Թեհրանի համալսարանից մինչև Հարվարդի համալսարան։ 2015 թ.-ին Հարվարդն արխիվների համար Սալթանեյի սերունդներից ձեռք բերեց ընտանեկան լուսանկարներ, գրություններ, անեկդոտներ և պատմություններ արքայադստեր կյանքի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Պարսկաստանի Գեղեցկուհի Արքայադուստրերը...». *ՌԱԿ ՄԱՄՈՒԼ*. 2020 թ․ հունվարի 30. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 25-ին.
2. ↑  al-Saltana, Taj (2003). *Crowing Anguish: Memoirs of a Persian Princess, from the Harem to Modernity*. Washington, D.C.: Mage Publishers. էջ 211. ISBN 0-934211-36-1.
3. ↑  Ramazani, Nesta (Summer 1995). «Reviewed Work(s): Taj al-Saltana: Crowning Anguish: Memoirs of a Persian Princess from the Harem to Modernity, 1884-1914 by Taj al-Saltana, Abbas Amanat, Anna Vanzan and Amin Neshati». *JSTOR*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աֆսանե Նաջմաբադին։ *Թաջ-ալ-Սալթանե* : Iranica հանրագիտարան
* Շիրին Մահդավին։ *Թաջ ալ-Սալթանե, ձեռքով ազատագրված քաջարյան արքայադուստր* : Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրություններ, հ. 23, թիվ 2 (ապրիլ, 1987 թ.), Էջ: 188–193
* Պարսից արքայադստեր հուշերը հարեմից մինչև արդիականություն Archived 2009-06-19 at the Wayback Machine.
* Իրանում կանանց շարժումների համառոտ պատմություն 1850 - 2000 թվականներ payvand Archived 2021-04-25 at the Wayback Machine.
* qajarwomen.org
* Ակիլնաթ Բոդիպուդի. *Թաջ ֆե Կա*. Հանրագիտարան Քարթիկ Գանեսան