**Վենդա (չիվենդա)**, վենդա ժողովրդի լեզուն, ՀԱՀ պաշտոնական լեզուներից մեկը։ Տարածված է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության հյուսիս- արևելքում, առավելապես Լիմպոպո գավառի հյուսիսում, ինչպես նաև Զիմբաբվեի հարավում (ՀԱՀ-ի հետ սահմանին)։ Այս լեզվով խոսողների ընդհանուր թիվը կազմում է 1,152 միլիոն մարդ, որից ՀԱՀ-ում` 1,022 միլիոն (2001 թվականի մարդահամար), Զիմբաբվեում, 130 հազար մարդ։ Վենդան համարվում է բանտուստան Վենդայի պաշտոնական լեզուն։ Ներկայումս այն համարվում է Լիմպոպո գավառի Վխեմբե շրջանի բնակչության մեծամասնության լեզուն։

Դասակարգում
-----------

Վենդան բանտու լեզուներից մեկն է։ Ըստ Մալկոմ Գարսիի (1948 թ. 1967-1971 թթ.) դասակարգման և 1978 թվականն Ի. Բաստենի ճշգրտման` այն վերաբերվում է S գոտու, վենդա խմբին (S.20) և ունի S.21 պայմանական ինդեքսը։ 
Ամենամեծ բարբառներն են`պհանին, տավհացինդին, իլաֆուրին, մբեձին, մանդան, գուվհուն, լեմբետուն։

Բնութագիր
---------

Կառուցվածքը տիպիկ բանտուական է, կցական արհեստական թեքվածության տարրերով։ Հնչյունաբանական առանձնահատկություններից է հարուստ բաղաձայնական համակարգը, որին բնորոշ է կրկնակի հնչյունաբանական արտաբերման առկայությունը։ Ամբողջությամբ ներկայացված է անվանական (համահնչյունական) դասակարգման համակարգը (17 դաս և 2 ենթադաս)։

Գրելաձև
-------

Գրերը ստեղծվել են 19-րդ դարի վերջերին լատինական տառագրական հիմքի վրա։ C, J և Q տառերը օգտագործվում են միայն օտարալեզու փոխառություններում։ 

Վենդա այբուբեն| A a | B b | (C c) | D d | Ḓ ḓ | E e | F f |  |
| G g | H h | I i | (J j) | K k | L l | Ḽ ḽ |  |
| M m | N n | Ṋ ṋ | Ṅ ṅ | O o | P p | (Q q) |  |
| R r | S s | T t | Ṱ ṱ | U u | V v | W w |  |
| X x | Y y | Z z |  |

Հնչյունաբանություն
------------------

| letter(s) | value(s) in IPA | notes |
| --- | --- | --- |
| a | [a], [ɔ] |  |
| b | [b] |  |
| bv | [b̪v] |  |
| bw | [bɣw] or [bj] | Varies by dialect |
| d | [d] |  |
| dz | [d͡z] |  |
| dzh | [d͡ʒ] | Similar to English "j" |
| dzw | [d͡zw] |  |
| ḓ | [d̪] |  |
| e | [ɛ], [e] |  |
| f | [f] |  |
| fh | [ɸ] |  |
| g | [ɡ] |  |
| h | [ɦ], [h] | Pronounced [h] before *e*. |
| hw | [ɣw] |  |
| i | [i] |  |
| k | [kˀ] |  |
| kh | [kʰ] |  |
| khw | [kʰw] |  |
| l | [ɭ] |  |
| ḽ | [l̪] |  |
| m | [m], [m̩] | *M* is syllabic [m̩], when the following syllable begins with *m*. |
| n | [n], [n̩] | *N* is syllabic when the following syllable begins with *n*. |
| ng | [ŋɡ] |  |
| ny | [ɲ] |  |
| nz | [nd͡z] |  |
| ṋ | [n̪] |  |
| ṅ | [ŋ] |  |
| ṅw | [ŋw] |  |
| o | [ɔ], [o] |  |
| p | [pˀ] |  |
| ph | [pʰ] |  |
| pf | [p̪f] |  |
| pfh | [p̪fʰ] |  |
| r | [ɾ] |  |
| s | [s] |  |
| sh | [ʃ] |  |
| sw | [ʂ] |  |
| t | [tˀ] |  |
| th | [tʰ] |  |
| ts | [t͡s] |  |
| tsh | [t͡ʃʰ] |  |
| tsw | [t͡sw] |  |
| ty | [c] |  |
| ṱ | [t̪] |  |
| ṱh | [t̪h] |  |
| u | [u] |  |
| v | [v] |  |
| vh | [β] |  |
| w | [w] |  |
| x | [x] | Similar to the *ch* in Scottish *loch*. |
| xw | [xw] |  |
| y | [j] |  |
| z | [z] |  |
| zh | [ʒ] |  |
| zw | [ʐ] |  |

Վիկիպեդիան վենդա լեզվով
-----------------------

Գոյություն ունի Վիքիպեդիա վենդա լեզվով բաժին («Վիկիպեդիա վենդա լեզվով»), որտեղ առաջին սրբագրումները կատարվել են 2004 թվականին։ 2018 թվականի օգոստոսի 29-ի դրությամբ բաժինը պարունակում է 266 հոդված (էջերի ընդհանուր քանակը կազմում է 1631), այնտեղ գրանցված են 4466 մասնակիցներ, որոնցից ոչ մեկը ադմինիստրատորի կարգավիճակ չունի, վերջին 30 օրվա ընթացքում որոշակի գործողություններ են կատարել 11 մասնակիցներ, բաժնի գոյության ընթացքում կատարված սրբագրումների թիվը կազմում է 16 813։

Գրականություն
-------------

* Ziervogel D. A Handbook of the Venda language. Pretoria, 1961
* Poulos G. A Linguistic Analysis of Venda Pretoria, 1990.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ScriptSource - South Africa
2. ↑  ScriptSource - Zimbabwe
3. ↑  Վենդա վիքիպեդիա, տվյալների ստատիստիկա


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11965227w · LCCN: sh85142606 · SUDOC: 027657000 |

 |