**Սխտորաշեն**, գյուղ Արցախի Մարտունու շրջանում։ Մտնում է Կարմիր Շուկա համայնքի մեջ։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Մարտունու շրջանի շրջկենտրոն Մարտունի քաղաքից հեռու է մոտ 23 կմ դեպի հարավ արևմուտք, գտնվում է Վարանդա գետի հովտի ձախափնյա լանջին։ Գյուղի կլիման մեղմ է։

Պատմություն
-----------

1890-ական թվականներին այստեղ կար 65 տուն, 484 բնակիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 243 մարդ, որից 131-ը զոհվել է։ Գյուղը տվել է երկու գեներալ` Աշոտ Դադայան և Արշակ Դադայան։ Հետագայում գյուղի զարգացմանը և պահպանմանը որևէ ուշադրություն չի դարձվել, գյուղի տնտեսությունը միացվել է գյուղից մեծ հեռավորության վրա գտնվող Կարմիր շուկայի պետական տնտեսությանը, արդյունքում գյուղացիները ստիպված են եղել հեռանալ Ղարաբաղից կամ տեղափոխվել Կարմիր շուկա։ Մինչև 1984 թ. Սխտորաշենը համարյա ամայացած է եղել։ Միայն վերջին տարիներին մի քանի բնակիչներ վերադարձել են և վերակառուցել իրենց տները։ Ի վերջո, գյուղը վերածնվում է։

Բնակչություն
------------

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 2008 | 2009 | 2010 |
| Բնակիչ | 39 | 37 | 36 |
|

Պատմական հուշարձաններ
---------------------

Գյուղի եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարի վերջերին։ Գյուղի մոտ գտնվող պատմական առավել մեծ հետաքրքրություն ներկայացնող օբյեկտներից են երեքական սառնորակ ու հորդառատ աղբյուրները և դրան հովանի` ավելի քան 2010 տարեկան սոսի (տնջրի) ծառը, որի բնի շրջագիծը 27 մ է, իսկ բարձրությունը 54 մ է։ Սխտորաշենի տնջրեն ուխտատեղի է ու սրբավայր։ Շատերն են գալիս գյուղ այդ ծառը տեսնելու համար։ Սրա հովանու տակ հանգստացել են պատմական շատ դեմքեր։ Չորրորդ դարի սկզբին Ամարաս տանող ճանապարհին այստեղ կանգ է առել Գրիգոր Լուսավորիչը, որը եկել էր Արցախ` քրիստոնեություն տարածելու նպատակով։ Դադար է առել նաև նրա թոռ, Հայոց արևելան կողմից առաջին եպիսկոպոս Գրիգորիսը, որը թաղված է Ամարասում։ Այստեղ եղել է նաև հայոց գրերի գյուտի հեղինակ Մեսրոպ Մաշտոցը, հայոց Աղվանքի Վաչագան Բարեպաշտ թագավորը, պատմագիրներ Կաղանկատվացին, Մխիթար Գոշը, Կիրակոս Գանձակեցին։ Ավելի ուշ դադար է առել հայ մեծ վիպասան Րաֆֆին, իսկ 1950-ական թվականների սկզբին`Ավետիք Իսահակյանը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Ոսկե ծիրան 13-րդ միջազգային փառատոնին ներկայացվել է «Հայկական համայնապատկեր» ազգային մրցույթի «Սխտորաշեն» վավերագրական ֆիլմը։

Ֆիլմի ռեժիսոր Գարեգին Պապոյանը 2013 թվականին մեկնել է Արցախ` լուսանկարահանումներ անելու նպատակով և հայտնվել է Մարտունու շրջանի Սխտորաշեն գյուղում։ Այստեղ նա ֆիլմ է նկարահանել գյուղի միակ բնակչուհի 83-ամյա Լենա տատիկի մասին։ Նկարահանումները սկսվել են 2015 թվականին, տևել են 2 օր և բարեհաջող ավարտվել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սխտորաշեն
2. ↑  Ղահրամանյան, Հակոբ (2015). *Տեղեկաատու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի*. Երևան. էջ 237.
3. ↑  Մելքումյան Ս. «Լեռնային Ղարաբաղ», Երևան, 1990, էջ 228
4. ↑  «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների». Վերցված է 2021 Մայիսի 1-ին. `{{cite web}}`: `|archive-date=` requires `|archive-url=` (օգնություն)
5. ↑  Մելքումյան Ս. «Լեռնային Ղարաբաղ», Երևան, 1990, էջ 230
6. ↑  «Սխտորաշեն». «Ոսկե ծիրան» 13-րդ փառատոնը խոստանում է ֆիլմառատ լինել

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Մարտունու շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Մարտունի** |
|  |
| Գյուղեր | Աշան • Ավդուռ • Բերդաշեն • Գիշի • Եմիշճան • Զարդանաշեն • Թաղավարդ • Խերխան • Խնուշինակ • Ծովատեղ • Կաղարծի • Կավահան • Կարմիր Շուկա • Կաքավաձոր • Կոլխոզաշեն • Հաղորտի • Հացի • Հերհեր • Ճարտար • Մաճկալաշեն • Մյուրիշեն • Մուշկապատ • Մսմնա • Ննգի • Նորշեն • Շեխեր • Պառավաթումբ • Ջիվանի • Սարգսաշեն • Սխտորաշեն • Սոս • Սպիտակաշեն • Վազգենաշեն • Վարանդա • Վերին Ճարտար • Քաջավան • Քարահունջ • Քերթ | Հադրութի շրջանը ԼՂՀ քարտեզին |

 |