**Սուրբ Հովհաննես տաճար** (մալթ.՝ Kon-Katidral ta' San Ġwann), Հովհաննես Մկրտչին նվիրված կաթոլիկ տաճար Մալթայի մայրաքաղաք Վալետայում։ Կառուցվել է 1572-1577 թվականներին, Սուր Հովհաննեսի ուխտի ասպետների մեծ մագիստր Ժան Դը լա Կասիերի պատվերով ու հատկացրած միջոցներով։

Նախագծի հեղինակը մալթացի ճարտարապետ Ջիրոլամո Կասարն է, ով Վալետայում մի շարք այլ շինություններ էլ է նախագծել ու կառուցել։ 17-րդ դարում տաճարի ներսը վերստին պատկերազարդվել է, այս անգամ արդեն՝ բարոկկո ոճով։ Այդ աշխատանքն իրականացրել են Մատիա Պրետտին և այլ նկարիչներ։ Տաճարն իր ներքին հարդարանքով ու զարդարանքով համարվում է բարձր բարոկկո ոճի ճարտարապետության ամենասքանչելի նմուշներից մեկը Եվրոպայում։

Պատմություն
-----------

Տաճարը 1870-ական թվականներին
Սուրբ Հովհաննես տաճարի շինարարությունը պատվիրել է Մալթայի ասպետների ուխտի մեծ մագիստր Ժան դը լա Կասիերը 1572 թվականին։ Սկզբնական շրջանում տաճարն անվանվել է այն ժամանակների իտալերենով *Chiesa Conventuale di San Giovanni Battista*.: Նախագծման աշխատանքները կատարել է մալթացի ճարտարապետ Ջիրոլամո Կասարը, ով Մալթայի նորընծա մայրաքաղաք Վալետայում հեղինակել է մի շարք այլ կարևոր կառույցներ ևս։ Ավանդազրույցի համաձայն՝ նա պատվերն ստանալուց հետո մեկնել է Հռոդոս, որպեսզի ուսումնասիրի և ընդօրինակի այդտեղի՝ մզկիթի վերափոխված քրիստոնեական տաճարի ճարտարապետությունը։ Բոլոր դեպքերում՝ Կասարը Սուրբ Հովհաննես տաճարը նախագծելիս չի սահմանափակվել ընդօրինակումներով, այլ զգալի նորամուծություններ է կատարել, և միանգամայն իրավացիորեն նրան կարելի համարել Սուրբ Հովհաննես տաճարի հեղինակ ճարտարապետ։ 1577 թվականից, երբ ավարտվել է նոր տաճարի շինարարությունը, այն դարձել է Մալթայի ասպետական ուխտի գլխավոր սրբավայրը՝ նախկինում այդ դերը կատարած Սուրբ Լոուրենս եկեղեցու (Բիրգու, Վիտտորիոզա) փոխարեն։

Իր գոյության առաջին հարյուրամյակի ընթացքում տաճարը զարդարված է եղել համեստորեն, սակայն 1660-ական թվականներին մեծ մագիստր Ռաֆայել Կոտոները պատվիրել է վերազարդարել ներսը և այն էլ՝ այնպես, որ կարողանա մրցակցել Հռոմի տաճարների հետ։ Կալաբրիացի նկարիչ Մատիա Պրետտին, ստանալով պատվերը, կարողացել է տաճարի ներսը վարպետորեն ու մեծ շքեղությամբ պատկերազարդել բարոկկո ոճով։

Սուրբ Հովհաննես տաճարն իր գերադաս կարգավիճակը պահպանել է մինչև 1798 թվականը, երբ Մալթային տիրացած ֆրանսիացիները արտաքսել են ասպետական ուխտի անդամներին։ Ժամանակի ընթացքում այս սրբավայրն իր նշանակությամբ հավասարվել է արքեպիսկոպոսական աթոռանիստին՝ Մդինայի Սուրբ Պողոս տաճարին։ 1820-ական թվականներին Մալթայի եպիսկոպոսը թույլատրել է, որ Սուրբ Հովհաննեսն օգտագործվի որպես այլընտրանքային մայր տաճար՝ Co-cathedral:

1831 թվականին նշանավոր վիպասան Վալտեր Սքոթը, Սուրբ Հովհաննես իր այցելությամբ խորապես տպավորված, գրել է, որ դա մի դյութիչ տաճար է, այնպիսի տպավորիչ պատկերազարդմամբ, որպիսին ինքը երբևէ և ոչ մի տեղ չի տեսել։

Երկրորդ համաշխարհային ատերազմի ժամանակ տաճարը թեթևակի վնասվել է 1941 թվականին տեղի ունեցած ռմբակոծության հետևանքով, սակայն, բարեբախտաբար, արվեստի ոչ մի գործ չի կորսվել։

Տաճարի ճակտոնը 2014 թ. վերանորոգումից հետո
1980-ական թվականների վերջերից սկսվել են տաճարի վերականգնման աշխատանքները։ 2001 թվականին ստեղծվել է Սուրբ Հովհաննես տաճարի հիմնադրամ՝ սրբավայրի ու նրա թանգարանի պահպանությունն ու կառավարումն իրականացնելու նպատակով։ 2008-ից 2010 թվականներին վերականգնողական որոշակի աշխատանքներ են իրագործվել, իսկ 2014-ի հուլիսից սկիզբ է դրվել տաճարի ամբողջական վերականգնմանը՝ ճարտարապետ Ժան Ֆրեդոյի և ութ վերականգնող վարպետների ղեկավարությամբ ու վերահսկողությամբ։ 2015-ի սեպտեմբերին արդեն ավարտվել էին ճակտոնի կենտրոնական մասի վերականգնման աշխատանքները, իսկ նախագիծն ամբողջությամբ կյանքի է կոչվել 2017 թվականին։

Ներկայումս տաճարը զբոսաշրջիկների համար առավել գրավիչ այցելավայրերից է Մալթայում և ներառված է Մալթայի կղզիների մշակութային սեփականության ազգային գույքացանկում։

Արտաքինը
--------

Տաճարի արտաքինում վառ կերպով արտահայտված է մանիերիստական ոճը, որր բնորոշ էր ճարտարապետ Ջիրոլամո Կասարին։ Ճակտոնը բավականին պարզ է, երկու կողմերից սահմանափակված մեծ զանգակատներով։ Դռան հատվածը շրջանակված է դորիական սյուներով, որոնք պահում են բաց պատշգամբը, որտեղից մեծ մագիստր հարկը պահանջած դեպքերում դիմել է հավաքված ժողովրդին։ Կողային մասերում կան երկու դատարկ նիշաներ, որոնք, սյուների հետ, փաստորեն շեղումներ են մանիերիստական ճարտարապետության կանոններից։

Ամբողջության մեջ տաճարի տեսքը բավական խստաշունչ է և ամրոց է հիշեցնում՝ արտահայտելով թե՛ ճարտարապետ ու ռազմական ինժեներ Կասարի ոճը և թե՛ ասպետական ուխտի տրամադրություններն ու տրամադրվածությունը Մալթայի թուրքական մեծ պաշարմանը (1555-1556 թթ.) հաջորդած տարիներին։

Գրականություն
-------------

* The genesis of St. John's, Valletta and a new interpretation of Bramante's design for St. Peter's, Rome
* La chiesa conventuale di S. Giovanni
* List and details of burials
* Piazza, opposite buildings and arcades
* de Giorgio, Cynthia (2007). *St John's Co-Cathedral – Valletta*. Santa Venera: Heritage Books (subsidiary of Midsea Books Ltd). ISBN 9789993271710.
* Sante Guido, Giuseppe Mantella, "Mattia Preti e la volta della Chiesa Conventuale di San Giovanni Battista a La Valletta: documenti e testimonianze 1661-2011 per il 350º anniversario dell'inizio lavori" in I BENI CULTURALI, v. XIX - 3, n. 3 maggio-giugno 2011 (2011), p. 7-28.
* Sante Guido, Giuseppe Mantella, *STORIE DI RESTAURI NELLA CHIESA CONVENTUALE DI SAN GIOVANNI A LA VALLETTA. La cappella di santa Caterina della Lingua d'Italia e le committenze del gran maestro Gregorio Carafa*, Malta, MidseaBooks, 2008, 494 p. - 978-99932-7-202-1.
* Sante Guido, Giuseppe Mantella, "Restauri e riscoperte di scultura del barocco romana a Malta. Capolavori per l'Ordine dei cavalieri di san Giovanni.", Malta, Midsea Books LTD, 2005, 144 p. - 99932-7-046-6.
* Sante Guido, Giuseppe Mantella, "Il restauro del Reliquiario del Braccio di San Giovanni Battista nella Co-Cattedrale di La Valletta" in BOLLETTINO ICR, n.s. v. 2003 - 6-7, n. 6-7 gennaio-dicembre 2003 (2003), p. 33-49.

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
3. ↑
4. 1 2  Degiorgio, Stephen (2010). «Palaces and Lodgings of the Knights of St John at Malta». *I Cavalieri di Malta e Caravaggio : la storia, gli artisti, i committenti*. Rome: Logart Press. էջեր 220–228. ISBN 978-88-87666-15-1. OCLC 887115351.
5. 1 2 3 4  «Restoration work on central part of façade of St John's Co-Cathedral in Valletta complete». *The Malta Independent*. 2015 թ․ սեպտեմբերի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 14-ին.
6. 1 2 3  Micallef, Mark (2004). «St Lawrence Collegiate Church». *Maltese Association of the SMOM*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին.
7. ↑  Malta illustrata ovvero Descrizione di Malta. p. 342.
8. ↑  Cassar Pullicino, Joseph (October–December 1949). «The Order of St. John in Maltese folk-memory» (PDF). *Scientia*. **15** (4): 155. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ ապրիլի 17-ին.
9. 1 2 3 4 5  «History of St John's – A Legacy of the Knights of Malta». *St. John's Co-Cathedral*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին.
10. 1 2  «St John's Cathedral». *Valletta International Piano Festival*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
11. ↑  «Restoration work on central part of façade of St John's Co-Cathedral in Valletta complete». *The Malta Independent*. 2015 թ․ սեպտեմբերի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
12. ↑  Chetcuti, Kristina (2014 թ․ հուլիսի 24). «Co-cathedral's restoration will start in September». *Times of Malta*. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 27-ին.
13. ↑  «St.John's Co-Cathedral» (PDF). *National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands*. 2012 թ․ դեկտեմբերի 28. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 3-ին.
14. ↑  Zerafa, Thomas (2016 թ․ հունվարի 24). «Empty Niches». *Times of Malta*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 25-ին.
15. 1 2  Camilleri-Brennan, John (2014 թ․ ապրիլի 11). «Statues for empty niches on St John's façade». *Times of Malta*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 25-ին.
16. ↑  Hughes, J. Quentin (1953). The Influence of Italian Mannerism Upon Maltese Architecture Արխիվացված 2017-03-14 Wayback Machine. *Melitensiawath*. Retrieved 8 July 2016. p. 107-108.
17. ↑  Partel, Francis J. (2011). *The Chess Players, a Novel of the Cold War at Sea*. Navy Log LLC. էջ 287. ISBN 9780615414515.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official website of St John's Co-Cathedral
* maltain360.com - 360° view of St John's Co-Cathedral Արխիվացված 2020-02-17 Wayback Machine
* The 2 Bells Ringing Instant a Peal Those 2 bells is 3rd bell (SI2) and big bell (SOL2) of this cathedral. The mass of big bell is 7000 kg and is 3rd great bell of Malta.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրբ Հովհաննես տաճար (Վալետա)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | CiNii: DA19001199 · ISNI: 0000000121697028 · LCCN: n81127511 · NKC: kn20101122006 · VIAF: 139568476 · WorldCat VIAF: 139568476 |

 |