**Բրագա** (պորտ.՝ Braga, [ˈbɾagɐ], լատին․՝ Bracara Augusta), քաղաք Պորտուգալիայում, համանուն շրջանի և մունիցիպալիտետի կենտրոն։ Գտնվում է Մեծ Մինյու խոշոր քաղաքական ագլոմերացիայի կազմում։ 2006 թվականի տվյալներով բնակչության թիվը 173,9 հազար է։ Քաղաքը և մունիցիպալիտետը ներառված են տնտեսական և վիճակագրական Հյուսիսային շրջանի և Կավադու ենթաշրջանի մեջ։ Հին վարչական բաժանմամբ Մինյու նահանգի կազմում էր։

Բրագայի մունիցիպալիտետը
Քաղաքային տոնը Հովհաննես Մկրտիչի օրն է, որը նշվում է հունիսի 24-ին։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը գտնվում է Էշտա գետի վրա՝ մայրաքաղաք Լիսաբոնից 321 կմ հյուսիս, Պորտու քաղաքից 50 կմ, իսկ Իսպանիայի հետ սահմանից (Տույ քաղաքի շրջանում) 75 կմ հեռավորության վրա։

Մունիցիպալիտետը սահմանակցում է.

* հյուսիսում՝ Ամարիշի մունիցիպալիտետին
* հյուսիս-արևելքում՝ Պովուա-դի-Լանյոզուի մունիցիպալիտետին
* հարավ-արևելքում՝ Գիմարայնշի մունիցիպալիտետին
* հարավում՝ Վիլա-Նովա-դի-Ֆամալիկանի մունիցիպալիտետին
* արևմուտքում՝ Բարսելուշի մունիցիպալիտետը
* հյուսիս-արևմուտքում՝ Վիլա-Վերդիի մունիցիպալիտետին

Բնակչություն
------------

Պատմություն
-----------

Ժամանակակից Բրագայի շրջանում ամենահին բնակավայրերը թվագրվում են մեգալիթյան կառույցների ժամանակաշրջանին։ Հնագույն գրավոր աղբյուրներում (Մ.թ.ա. 3-րդ դար) նշված է, որ Դուերո և Կավադու գետերի միջև ընկած տարածքում բնակվել է կելտական բրակարի ցեղը։ Մեր թվարկության 14-րդ տարում հին հռոմեացիները կելտական այդ բնակավայրում քաղաք են հիմնել, որը կոչել են Բրակարա Ավգուստա (լատին․՝ Bracara Augusta)՝ Օկտավիանոս Օգոստոսի պատվին։ Բրակարա Ավգուստան հանգուցային կետ է դարձել, որտեղ միանում էին հինգ հայտնի հռոմեական ճանապարհներ և Գալեցիա գավառի մայրաքաղաքը (Դուերո գետից հյուսիս)։ Հռոմեական կայսրության փլուզումից հետո Բրագան անցել է սվեվերի տիրապետության տակ՝ 175 տարի շարունակ մնալով նրանց պետության քաղաքական և կրթամշակութային մայրաքաղաքը։

Հետագայում քաղաքը ավելի քան 300 տարի եղել է Վեստգոթական թագավորության տիրապետության տակ, այնուհետև՝ 715 թվականին գրավվել է մավրերի կողմից։ Վերջիններս շուտով ստիպված են եղել հնազանդվել Բուրգունդյան արքայատոհմի պորտուգալացի թագավոր Ալֆոնսո III Մեծին։ Կաստիլացի թագավոր Ալֆոնսո VI Քաջը Բրագան օժիտ է տվել իր աղջիկ Թերեզային՝ կոմս Հենրիխ Բուրգունդսկու հետ ամուսնության ժամանակ։ Նրա որդին՝ Աֆոնսու Iը, դարձել է Պորտուգալիայի առաջին թագավորը։
2250 տարվա պատմություն ունեցող Բրագան հնագույն քրիստոնեական քաղաքներից մեկն է, Պորտուգալիայի թեոլոգիական հետազոտությունների կենտրոնը և հայտնի է «Արքեպիսկոպոսների քաղաք» տիտղոսով։

Տեղական թեմում լատինական ծիսակատարության հետ անցկացվում է նաև բրագյան արարողություն՝ Արևմտյան երկրների պատարագների ձևով։
Բրագայում է տեղակայված 1973 թվականին հիմնադրված Մինյուի համալսարանի երկու մասնաճյուղերից մեկը (պորտ.՝ Universidade do Minho): Մյուս մասնաճյուղը Գիմարայնշ քաղաքում է։

1974 թվականի Պորտուգալական հեղափոխությունից հետո Բրագան դարձել է հակակոմունիստական ուժերի գլխավոր կենտրոններից մեկը։ Բրագայի արքեպիսկոպոսարանի կաթոլիկ սեմինարիան վերածվել է պահպանողական դիմադրության, զանգվածային ցույցերի և ընդհատակյա գործունեության օպերատիվ-քաղաքական բազայի։
1975 թվականի օգոստոսի 10-ին Բրագայի մայր եկեղեցում ելույթ է ունեցել արքեպիսկոպոս Ֆրանսիշկ Մարիա դա Սիլվան, որից հետո հազարավոր ներկաները հարձակվել են կոմունիստական կուսակցության տեղական շտաբի վրա
Բրագայում և հարակից շրջաններում բազմաթիվ ընդհարումներ եղան, որոնք պատմության մեջ հայտնի են «Շոգ ամառ» անվամբ։

2009 թվականին Բրագայի մունիցիպալիտետի տեղի գործադիր իշխանության մարմնի ընտրության ժամանակ արդեն իններորդ անգամ նախագահ է ընտրվել Պորտուգալիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ Մեշկիտա Մաչադոն (պորտ.՝ Mesquita Machado): Նա առաջին անգամ այդ պաշտոնում ընտրվել է 1976 թվականին՝ առաջին ժողովրդավարական ընտրությունների ժամանակ. արդյունքում նա նախագահել է ավելի քան երեսուն տարի։
Սակայն երկրի նոր օրենսդրությամբ նա այլևս չէր կարող դնել իր թեկնածությունը՝ Բրագայի տեղական իշխանության նախագահ դառնալու համար։ 2013 թվականի հոկտեմբերին Բրագայի նոր քաղաքագլխի պաշտոնում ընտրվել է սոցիալ-դեմոկրատական ուժի ներկայացուցիչ Ռիո Ռիկարդոն պորտ.՝ Ricardo Rio, որը վերընտրվել է 2017 թվականին։

2013 թվականին լուրջ քաղաքական վիճաբանության առիթ է դարձել 1970-ական թվականների կեսի աջ թևի ընդդիմության առաջնորդ կանոնիկոս Էդուարդու Մելուի հուշարձանը կանգնեցնելու քաղաքային իշխանությունների որոշումը, քանի որ ձախ թևում Մելուին բազմաթիվ քաղաքական բռնությունների մեղավոր էին համարում։

Շրջաններ
--------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Ադաուֆե
* Արկուշ
* Արենտին
* Ավելեդա
* Կաբրեյրուշ
* Սելեյրոշ
* Սիվիդադե
* Կրեշպուշ
* Կունյա
* Դումե
* Էշկուդեյրուշ
* Էշպինյու
* Էշպորոյնշ
* Ֆերեյրուշ
* Ֆիգեյրեդու
* Ֆրադելուշ
 | * Ֆրայան
* Ֆրոսուշ
* Գոնդիզալվեշ
* Գուալտար
* Գիզանդե
* Լամասայնշ
* Լամաշ
* Լոմար
* Մակսիմինուշ
* Միրե-դե-Տիբայնշ
* Մորեյրա
* Նավարրա
* Նոգեյրա
* Նոգեյրո
* Պադին-դա-Գրասա
* Պալմեյրա
 | * Պանոյշ
* Պարադա-դե-Տիբայնշ
* Պեդրալվա
* Պոզադա
* Պրիշկուշ
* Ռեալ
* Ռիուլյե
* Սանտա-Լուկրեսիա-դե-Ալժերիշ
* Սանտու-Էշտեվան-դու-Պենսու
* Սան-Ժուան-դու-Սոտու
* Սան-Ժոզե-դե-Սան-Լազարու
* Սան-Ժուլիան-դուշ-Պասսուշ
* Սան-Մամեդե-դե-Էշտե
* Սան-Պայու-դե-Մերելին
* Սան-Պեդրու-դե-Էշտե
 | * Սան-Պեդրու-դե-Մերելին
* Սան-Պեդրու-դե-Օլիվեյրա
* Սան-Վիսենտե
* Սան-Վիսենտե-դու-Պենսու
* Սան-Վիտոր
* Սե
* Սեմելյե
* Սեկեյրա
* Սոբրեպոշտա
* Տադին
* Տեբոզա
* Տենոյնշ
* Տրանդեյրաշ
* Վիլասա
* Վիմիերու
 |

Կլիմա
-----

| **Բրագայի կլիման (1981-2010 թվականներ)** |
| **Ցուցանիշ** | **Հունվ.** | **Փետրվ.** | **Մարտ** | **Ապրիլ** | **Մայիս** | **Հունիս** | **Հուլիս** | **Օգոստ.** | **Սեպտ.** | **Հոկտ.** | **Նոյեմ.** | **Դեկտ.** | **Տարի** |
| **Լրիվ առավելագույն, °C** | 24.0 | 23.5 | 29.5 | 31.0 | 35.5 | 38.5 | 38.5 | 39.5 | 38.5 | 33.5 | 28.5 | 24.1 | 39.5 |
| **Միջին առավելագույն, °C** | 13.7 | 14.8 | 17.6 | 18.3 | 21.1 | 25.4 | 27.8 | 28.0 | 25.5 | 20.9 | 16.8 | 14.4 | 20.4 |
| **Միջին ջերմաստիճան, °C** | 9.0 | 9.9 | 12.3 | 13.2 | 15.8 | 19.5 | 21.4 | 21.4 | 19.4 | 15.9 | 12.3 | 10.2 | 15.0 |
| **Միջին նվազագույն, °C** | 4.3 | 4.9 | 7.0 | 7.9 | 10.4 | 13.5 | 14.9 | 14.7 | 13.2 | 10.8 | 7.7 | 6.0 | 9.6 |
| **Լրիվ նվազագույն, °C** | -6.4 | -4.5 | -5 | -1.2 | -0.5 | 3.3 | 7.5 | 6.7 | 3.8 | 2.5 | -1.7 | -2.5 | -6.4 |
| **Տեղումների քանակ, մմ** | 176.4 | 114.8 | 121.6 | 130.8 | 112.9 | 48.6 | 22.0 | 34.0 | 81.7 | 191.7 | 193.9 | 220.2 | 1448.6 |
| Աղբյուր՝ *Instituto de Meteorologia, IP Portugal* |

Տեսարժան վայրեր
---------------

Բրագայի տաճարի հարավային ճակատը՝ ռոմանական ոճի գլխավոր մուտքով
Քաղաքի տեսարժան վայրերն են Բրագայի ամրոցը, սվեվերի կառուցած Բրագայի տաճարը և թանկարժեք իրերով հարուստ արքեպիսկոպոսական պալատը։ Հռոմեացիների ժամանակաշրջանի մասին հիշեցնում են հռոմեական աշտարակատների և ամֆիթատրոնի ավերակները և այլ օբյեկտներ, որոնք պահպանվել են ժամանակակից կառույցների սահմաններում։ Քաղաքի արևելյան մասում է գտնվում հանրահայտ Բոն-Ժեզուշ դու Մոնտե եկեղեցին։

Սպորտ
-----

Քաղաքում գործում է «Բրագա» ֆուտբոլային ակումբը, որը հայտնի է նաև «Սպորտինգ դե Բրագա» անվամբ։ Այն հիմնադրվել է 1921 թվականին և խաղում է պորտուգալական ֆուտբոլի բարձրագույն դիվիզիոնում՝Պորտուգալիայի ֆուտբոլի առաջնությունում։ «Բրագան» խաղում է քաղաքի հյուսիս-արևմտյան մասում գտնվող Բրագա Մունսիպալ խաղադաշտում, որի մոտակայքում Մոնտե Կաշտրու ժայռն է։

Քույր քաղաքներ
--------------

* {{{2}}}Ֆրանսիա, Կլերմոն Ֆերան
* {{{2}}}Ֆրանսիա, Պյուտո
* {{{2}}}Բրազիլիա, Ռիո դե Ժանեյրո
* {{{2}}}Բրազիլիա, Սանտու-Անդրե
* {{{2}}} Կաբո Վերդե, Սան-Նիկոլաու
* {{{2}}}Գվինեա-Բիսաու, Բիսսորա
* {{{2}}}Իսպանիա, Աստորգա
* {{{2}}}Ֆրանսիա, Ռեն
* {{{2}}}Ֆրանսիա, Տուր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Официальный сайт Университета Минью". Արխիվացված է the original 2009 թ․ դեկտեմբերի 16-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 22. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
2. ↑  "Centro de Documentação 25 de Abril. Maria Manuela Cruzeiro. 25 de Abril de 1974. MFA contra MFA". Արխիվացված է the original 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Գրականություն
-------------

* Брага, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մունիցիպալիտետի պաշտոնական կայք(պորտ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4007926-0 · NKC: ge383694 · VIAF: 142459363 · WorldCat VIAF: 142459363 |

 |