**Իրանի միապետների ռեգալիաներ** (պարս.՝ جواهرات ملی ایران, *Jawāhrāt-e millī-ye Irān*/․), Իրանի շահերի թանկարժեք իրերը և թագադրման ռեգալիաներից շատերը ստեղծվել են Սեֆյան դինաստիայի օրոք (16-րդ դար)։ Դրանք ներառում են բազմաթիվ թագեր, գոհարակուռ գլխազարդ, փետրափնջեր, տիարաներ, թրեր, վահաններ և այլ զենքեր զարդարված ոսկերչական քարերով, ճաշի սպասք, առանձին խոշոր թանկարժեք քարեր և որոշ արտասովոր իրեր (օրինակ՝ թանկարժեք գլոբուս)։ Պարսկական շահերի տարբերանշանների հավաքածուն պահվում է Ազգային գանձարանում՝ Թեհրանում Իրանի Կենտրոնական բանկի շենքում։

Սեֆյանների և Աֆշարիդների ժամանակների ռեգալիաներ
-----------------------------------------------

Հավաքածուի իրերի մեծ մասը վերաբերվում են Սեֆյանների (1502-1736) և Աֆշարիդների (1736-1750) դինաստիաների իշխանության ժամանակաշրջաններին։ 1738 թվականին Աֆշարիդների դինաստիայի հիմնադիր Նադիր շահը ռազմական արշավ է սկսել աֆղանական իշխանությունների դեմ և իր զորքերով հասել Հյուսիսային Հնդկաստան։ Այդ արշավի ընթացքում Նադիր շահին ուղեկցել է հաջությունը, և նրա զորքերը գրավել են բազմաթիվ արժեքավոր ավարաիրեր՝ ադամանդներ, զմրուխտներ, սուտակներ, շափյուղաներ և այլ թանկարժեք քարեր։ Այդ արշավի ամենահայտնի ավարաիրերից են Կոհինուր և Դերիանուր ադամանդները (երկուսն էլ Հնդկաստանից, մինչ օրս դրանք աշխարհում ամենամեծն են), Սիրամարգի գահը և Սամարական շպինելը։

Այժմեականություն
----------------

Մոհամմադ Ռեզա Փահլավին թագը դնում է իր կնոջ՝ շահբան Ֆարահ Փահլավիի գլխին, 1967
Արևմուտքում իրանական շահի տարբերանշանը հայտնի դարձավ հիմնականում շահինշահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի և նրա կնոջ (շահբան) Ֆարահ Փահլավիի կողմից պաշտոնական արարողությունների ժամանակ օգտագործելու շնորհիվ։

1937 թվականին Ռեզա շահ Փահլավիի օրոք շահի գանձարանի ունեցվածքը փոխանցվել է պետությանը։ Զարդերը տեղադրվել են Իրանի Ազգային բանկի պահոցներում և գործել որպես ոսկու և արժութային պահուստի մաս՝ ազգային դրամական համակարգի կայունությունն ապահովելու համար։ Շահական տարբերանշանի տնտեսական նշանակությունը հավանաբար նպաստել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության ռեժիմի կողմից դրանց պահպանմանը։

Շահ Մուհամմեդ Ռեզա Փահլավիի որոշմամբ միապետական ռեգալիաներից առավել ուշագրավները հրապարակային ցուցադրվել են Ազգային գանձարանում, որը գտնվում է Իրանի Կենտրոնական բանկում։

1979 թվականին՝ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո, որը տապալեց Փահլավիների դինաստիան, մտավախություն կար, որ ռեգալիաները կարող են գողացվել կամ վաճառվել։ Մի շարք մանր զարդեր իսկապես գողացվել են և մաքսանենգ ճանապարհով տեղափոխվել Իրանի սահմաններից դուրս, սակայն հիմնական մասը մնացել է անձեռնմխելի։ Դա հաստատվել է, երբ Իրանի ղեկավարությունը 1990-ականներին վերաբացել է Շահի թանկարժեք իրերի մշտական ցուցադրությունը այցելուների համար։

Ցուցահանդեսը տեղակայված է Ազգային գանձարանում (ոչ պաշտոնապես կոչվում է Ոսկերչական թանգարան), որը գտնվում է Թեհրանի Ֆիրդուսի պողոտայում գտնվող Իրանի Կենտրոնական բանկի շենքում։ Թանգարանը բաց է այցելությունների համար ժամը 14.00-16.30, բացառությամբ չորեքշաբթի, հինգշաբթի և ուրբաթ օրերից։ Թանգարանն ունի ուղեցույցներ և գրքույկներ անգլերեն, պարսկերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, գերմաներեն, ճապոներեն և արաբերեն լեզուներով։

Պատկերասրահ
-----------

* Դարյա ի նուր ադամանդ Դարյա ի նուր ադամանդ
* Տիարա Նուր-ուլ-ԱյնՏիարա Նուր-ուլ-Այն
* Թանկարժեք տուփԹանկարժեք տուփ
* Ոսկե սրվակՈսկե սրվակ
* 
* Շահի ոսկե գոտիՇահի ոսկե գոտի
* Շահի սուրըՇահի սուրը
* Թանկարժեք գլոբուսԹանկարժեք գլոբուս

Գրականություն
-------------

* Malecka, A. «The Mystery of the Nur al-Ayn Diamond», in: Gems & Jewellery: The Gemmological Association of Great Britain vol. 23, no. 6, July 2014, pp. 20–22.
* Malecka, A. «Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran», Iranian Studies vol. 51 (2018),
* Meen, V.B, Tushingham, A.D. Crown jewels of Iran, Toronto 1968.

Տես նաև
-------

* Թագավորական զարդեր
* Ազգային զարդերի գանձարան
* Իրանի ազգային թանգարան
* Սոլթմեն
* Իրանական մշակույթ
* Իրանի պատմություն
* Զբոսաշրջությունն Իրանում
* Իրանի աշխարհագրություն
* Իրանի միջազգային վարկանիշային աղյուսակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Iran Chamber Society: Iranian National -Royal- Jewels". Iranchamber.com. 1937 թ․ նոյեմբերի 16. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 16. Retrieved 2012 թ․ օգոստոսի 18.
2. ↑  "خزانه جواهرات ملی". Արխիվացված from the original on 2017 թ․ սեպտեմբերի 12. Retrieved 2017 թ․ սեպտեմբերի 13.
3. ↑  "پرسش‌های متداول". Cbi.ir. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 17. Retrieved 2012 թ․ օգոստոսի 18.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Treasury of National Jewels Archived 2014-02-26 at the Wayback Machine.
* Amazing Iran
* Iran Crown Jewels with Photos
* Imperial Iran of the Pahlavi Dynasty
* The Imperial Jewels of Iran (images)
* Treasury of National Jewels of Iran Archived 2021-09-26 at the Wayback Machine.
* Sara Mashayekh, *The Breathtaking Jewelry Museum of Iran*, Rozaneh Magazine, January-February 2006,.
* crown jewels of Iran(book)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Իրանի միապետների ռեգալիաներ** կատեգորիայում։ |