recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Անիլին**, ամինաբենզոլ, ֆենիլամին, C6H5NH2, պարզագույն արոմատիկ ամին։

Հատկություններ
--------------

Անգույն, բնորոշ հոտով հեղուկ, հալման ջերմաստիճանը՝ 6,1 °C, եռմանը՝ 184,4 °C։ Լավ է լուծվում օրգանական լուծիչներում, վատ՝ ջրում։ Առաջին անգամ ստացվել է ինդիգոն հանգած կրի առկայությամբ թորելիս (Օ. Ունֆերդորբեն, 1826)։ Անիլինը ռեակցունակ, կարևոր օրգանական նյութ է։ Ունի թույլ հիմնային հատկություն։

Անօրգանական թթուների հետ առաջացնում է աղեր, օրգանական թթուների հետ՝ անիլիդներ։ Անիլինի ծծմբաթթվական աղից ստացվում է սուլֆանիլաթթու։ Անիլինի մեթիլացումից ստացվում են ներկանյութերի և պայթուցիկ նյութերի արտադրության համար կարևոր ելանյութեր։

Ստացում
-------

Արդյունաբերական կարևոր նշանակություն ունի անիլինի դիազոտացումը, որից ստացվում է ֆենիլդիազոնիումի քլորիդ։ Անիլինի օքսիդացումից առաջանում է տարածված անիլինային սևը, ինչպես նաև՝ մուգ կանաչ էմերալդինը, իսկ հիդրումից՝ ցիկլոհեքսիլամին։

{\displaystyle {\mathsf {C\_{6}H\_{5}NO\_{2}+3H\_{2}\rightarrow C\_{6}H\_{5}NH\_{2}+2H\_{2}O}}}
Ներկայումս անլինի ստացման հիմնական արդյունաբերական եղանակը նիտրոբենզոլի վերականգնումն է երկաթի տաշեղներով՝ աղաթթվի առկայությամբ.

{\displaystyle {\mathsf {4C\_{6}H\_{5}NO\_{2}+9Fe+4H\_{2}O\rightarrow 4C\_{6}H\_{5}NH\_{2}+3Fe\_{3}O\_{4}}}}
Նիտրոբենզոլի վերականգնումը մինչև անիլին առաջին անգամ կատարել է Նիկոլայ Զինինը (1842)։

{\displaystyle {\mathsf {C\_{6}H\_{5}NO\_{2}+3(NH\_{4})\_{2}S\rightarrow C\_{6}H\_{5}NH\_{2}+6NH\_{3}+3S+2H\_{2}O}}}

Նշանակություն
-------------

Անիլինը օգտագործվում է սուլֆամիդային դեղանյութերի, ներկանյութերի, պայթուցիկ նյութերի, լուսանկարչական հայտածիչների և այլ նյութերի ստացման համար։ Անիլինը թունավոր է, ազդում է արյան հեմոգլոբինի վրա։ Օրգանիզմ է թափանցում ոչ միայն շնչառական ուղիներով, այլև մաշկի միջով։ Անիլինի թույլատրելի քանակն օդում 0,005 մգ/լ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ANILINE
2. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset // *Figshare* — 2014. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* International Chemical Safety Card 0011
* CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazrds
* Aniline electropolymerisation

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ChEMBL · Drugbank · KEGG · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12359525w · GND: 4142482-7 · LCCN: sh85005157 · Microsoft: 2779244968 · NKC: ph669733 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 416)։*  |
**Լև Տոլստոյի դիմաքանդակ**, Հակոբ Գյուրջյանի դիմաքանդակներից, որում ընդգծված է մոդելի հոգեբանական նկարագիրը։ Ժամանակին դա անվանվել է «Մտածողը»։ Դիմաքանդակը ընկալվում է որպես խոր մտքերի մեջ ընկած փիլիսոփայողի կերպար։

Նկարագրություն
--------------

Տոլստոյը կերպավորված է մի փոքր գլխահակ, աչքերը ներքև հառած, ինքնամոռաց հոգեվիճակում։ Կծկված ճակատը, կախված հոնքերը, խորն ընկած ակնախոռոչները նրա դեմքին տալիս են հոգնածի արտահայտություն։

Տոլստոյի կերպարն ինքնըստինքյան զուգորդվում է «իմաստասեր» հասկացության հետ։ Դիմաքանդակում պահպանված են այդ ժանրին ներկայացվող բոլոր պահանջները։ Կերպարվեստում գոյություն ունեցող Տոլստոյի դիմանկարներից ոչ մեկը չունի հոգեբանական այնպիսի խորություն, ինչպիսին Գյուրջյանի ստեղծագործությունն է։ Ռոդենյան գեղանկարչական ծեփվածքով են մշակված Տոլստոյան դիմագծերը, մանավանդ կրծքի վրա փռված փառահեղ մորուքը, մեղմ ռելիեֆով դուրս ցցված ճակատը, մինչև ուսերն իջած երկար մազերը։

Քանդակի մշակման մեթոդը
----------------------

Դիմաքանդակը մշակելով դասական արվեստի մեթոդով` Գյուրջյանը արձանին տվել է հմայիչ տեսք` այն ներդաշնակելով նրա ներքինին, որը և՛ հմայիչ է, և՛ գեղեցիկ, և՛ մարդասիրական։

Դիմաքանդակի մեջ նույնպես կիրառված է Օգյուստ Ռոդենի մեթոդը։

Թե՛ Դոբրովեյնի, թե՛ Տոլստոյի դիմաքանդակները միայն իրենց մշակման ոճով են նման Ռոդենի արվեստին, մինչդեռ թե՛ ներքինով, թե՛ մարմարն ինքնուրույն կերպով օգտագործելու հնարավորություններով Գյուրջյանը մնում է ինքնուրույն` ստեղծելով բարձրորակ գեղարվեստական ստեղծագործություններ
։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987

Արտաքին հղումներ
----------------

*
| **՞**Ճռճռուկ մազոտ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մեխակազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ճռճռուկ մազոտ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cerastium capillatum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ճռճռուկ մազոտ** (լատ.՝ Cerastium capillatum), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-15 սմ երկարությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները գծայինից մինչև գծային-նշտարաձև են և ունեն 20-40 մմ երկարություն։ Բաժակաթերթերի երկարությունը 8-11 մմ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է Իջևանի (Հալաբի լեռնաշղթա) և Լոռու (Բազումի լեռնաշղթա) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև հարավային Ղարաբաղում և Արևելյան Թուրքիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 1800-2260 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է երկու ֆլորիստական շրջաններում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Աճելավայրերի պայմանների փոփոխությունները, որոնք կապված են տնտեսական գործունեության և կլիմայական փոփոխության հետ, կարող են առաջացնել տարածման շրջանի և պոպուլյացիայի անհատների թվաքանակի կրճատում։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությամ մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Cerastium capillatum
* GBIF: 3812900
* IPNI: 958213-1
* Plant List: kew-2710145
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:958213-1
* Tropicos: 50167253

 |

 |
2006 թ. MIT բալանոց պարի մրցույթում միջանկյալ մակարդակի միջազգային ոճով լատիներեն պար: Դատավորը կանգնած է առաջին պլանում:
**Լատինաամերրիկյան պարեր**, պարահանդեսային և ժողովրդական պարերի ընդհանուր անվանում, ձևավորված Լատինական Ամերիկայի տարածքում, սկսած Լատինական Ամերիկայի առաջացումից՝ Իսպանապորտուգալական գաղութացման հետևանքով և այդ իսկ պատճառով լատինոամերիկյան պարերի հիմքում կա մեծ մասամբ իսպանական ազդեցություն։

Հաբաներա և ռումբա պարերն առաջացել են 18-րդ դարում՝ ոնտրաբանսաի հիման վրա, իսկ բաչատան՝ բոլերոյի հիման վրա։ Բրազիլական սամբայում, կոլումբիական կումբիայում, կուբայական մամբայում և ռումբայում Եվրոպականից բացի նկատվում են աֆրիկական ավանդույթներ, իսկ դիաբլադեում՝ հնդկացիական։ Ունիկալ լատինաամերիկյան պար է համարվում տանգոն։

Լատինաամերիկյան պարերին բնորոշ առանձնահատկություններից են էներգետիկան, կրքոտ շարժումները և կոնքերի ճոճումը։

Սերգեյ եւ Վիկտորիա Թաթենկոն «Ahorn Club» - ից «Polizei-Sportverein Berlin» (2010), գերմանացի լատինաամերիկյան պարերի սիրահարները
Կանանց զգեստները որպես կանոնկարճ են, շատ բաց և ընդգրկող։ Տղամարդկանց կոստյումները նույնպես ընդգրկող են, հաճախ (բայց ոչ միշտ) սև գույնի։ Նման հագուստի իմաստն այն է, որ ցուցադվի մարզիկի մկանների աշխատանքը։

XX դարում նկատվում է լատինոամերիկյան պարերի ծաղկում։ Առաջանում են այնպիսի նոր պարաձևեր ինչպիսիք են՝ սալսան, չա-չա-չան և ռեգգետոնը։

Այժմ լատինոամերիկյան պարահանդեսային պարերի ծրագրում ներառված են 5 տարրեր՝

1. Սամբա
2. Չա-չա-չա
3. Ռումբա
4. Պասադոբլ
5. Ջայվ

Տես նաև
-------

* Վալտեր Լիերդ

Արտաքին հղումներ
----------------

Լատինո (Լատինոամերիկյան ծրագիր)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Танго теперь стало танцем Европейской программы (Standart, Modern, Ballroom)
**Ճստիկ-Պստիկը**, բելառուսական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի մարդ ու կնոջ մասին, ովքեր ունենում են մի տղա, որը շատ փոքրիկ էր։ Այդ պատճառով էլ նրան ասում էին ճստիկ-պստիկ։ Նա այնքան փոքրիկ էր, որ գլխին դրված գլխարկի տակից ոչինչ չէր երևում։ Մի անգամ հայրը գնում է դաշտը վարելու։ Մորն էլ խնդրում է, որ ճաշ պատրաստի և տանի նրա համար։ Մայրը պատրաստում է, և որդուն ասում, որ եթե նա մեծ լիներ, իր փոխարեն նա կգնար։ Տղան ասում է, որ կարող է տանել։ Մայրը մի կերպ համաձայնվում է, և ճաշը տալիս է, որպեսզի տանի։ Ճստիկ-պստիկը վերցնում է ճաշը, դնում է հոր ոտնամանի մեջ, ինքն էլ նստում մեջը, և երգելով գնում է։ Ճստիկ-պստիկը հասնում է հոր մոտ, հայրը նստում է ճաշի, իսկ նա խնդրում է հորը, որպեսզի իրեն դնի արորի վրա, ինքը վարի։ Հայրը շատ է զարմանում, բայց ստիպված դնում է արորին։ Ճստիկ-պստիկը սկսում է վարել և հանդիպում է մի Պանի։ Այդ Պանը նրա հորը խնդրում նրան ծախել։ Հայրը ասում է, որ նա իր որդին է, ինչպե՞ս վաճառի։ Տղան էլ չի հասկանում և թռվռում էր հոր վրա, և խնդրում, որ ծախի նրան։ Պանը ասում է, որ շատ փող կտա։ Ճստիկը, որ լսում է փողի անունը, ցատկում է հոր ականջին, և ասում է, որ թող մի բուռ ոսկով իրեն ծախի, ինքը մի կերպ կփախչի։ Ճստիկ-պստիկին դնում է գրպանում և ճանապարհ են ընկնում։ Պանը շատ է ուրախանում, և մտածում է, որ իրենց պաներից ոչ ոք չի ունենա նրա նման։ Ճստիկը դանդաղ սահում է պանի գրպանից, բայց պանը չի նկատում։ Տղան ճանապարհը կորցնում է և չի կարողանում գնալ տուն։ Մութն ընկնում է, և նա նստում է մի եղևնու տակ ու լաց է լինում։ Գայլը լսում է նրա ձայնը և գնում է նրան կուլ է տալիս։ Ճստիկ-պստիկը խնդրում է գայլին, որպեսզի նրան տանի իրենց տուն։ Գայլը չի համաձայնվում, և գնում է ոչխար բռնելու։ Ճստիկը բղավում է հովիվներին, նրանք գալիս են, որ նրան սպանեն, նա մի կերպ փախչում է, և ճստիկին խնդրում է դուրս գալ, բայց նա ասում է, որ իրեն տանի տուն։ Գայլը համաձայնվում է, և տանում է տուն։ Պստիկը պահանջում է, որ գայլն իրեն բան տանի, հետո` մարագ։ Այնտեղից էլ տղան կանչում է հորը, հայրը գայլին սպանում է, մորթով մոր համար փափուկ մուշտակ են պատրաստում։

Կերպարներ
---------

1. Ճստիկ-պստիկ
2. Հայր
3. Մայր
4. Պան
5. Գայլ

Արտաքին հղումներ
----------------

«ՃՍՏԻԿ-ՊՍՏԻԿ - ՄԱՆԿԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀ» Archived 2017-09-02 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հեքիաթների մոլորակ, բելառուսական ժողովրդական հեքիաթներ, ընտրանի ութերորդ, էջ 43
2. ↑  Նույն տեղում էջ 47
Գոյա կինոմրցանակ
«**Գոյա**» (իսպ.՝ Premios Anuales de la Academia "Goya"), Իսպանիայի ազգային կինոմրցանակ։

Նկարագրություն
--------------

Տրվում է Իսպանիայի Արվեստի և Կինեմատոգրաֆիայի Ակադեմիայի կողմից (*Academia de las Artes y las Ciencias Cinematográficas de España*) իսպանական կինոյի տարբեր ոլորտներում տարվա լավագույն կինեմատոգրաֆիստներին։

Անվանվել է իսպանացի հայտնի նկարիչ Ֆրանցիսկո Գոյայի պատվին։ Մրցանակը իրենից ներկայացնում է Ֆրանցիսկո Գոյայի բրոնզե արձանիկ։ Առաջին մրցանակաբաշխության արձանիկները պատրաստել է Միգել Բերրոկալը։ Սկսած երկրորդ մրցանակաբաշխությունից հանձնվում են քանդակագործ Խոսե Լուիս Ֆեռնանդեսի կողմից պատրաստված արձանիկները։

Պատմություն
-----------

Մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունենում ամեն տարի հունվար-փետրվար ամիսներին։ Առաջին մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 1987 թվականի մարտի 16-ին Մադրիդի Լոպե դե Վեգայի անվան թատրոնում, 15 անվանակարգում։ Ներկայումս այն շնորհվում է 29 անվանակարգերում։

2000 թվականին առաջին և դեռևս միակ անգամ մրցանակաբաշխությունը անցկացվել է ոչ Մադրիդում, այլ Բարսելոնայում։

2003 թվականին իսպանական շատ կինոգործիչներ մրցանակաբախության ժամանակ արտահայտել են իրենց բացասական կարծիքները կապված ԱՄՆ-ի զորքերի Իրաք ներխուժելու հետ։

2004 թվականին Ահաբեկիչների զոհերի իսպանական ասոցիացիան ցույց էր կազմակերպել այն շինության մոտ, որտեղ տեղի էր ունենում մրցանակաբաշխությունը։ Ցույցի մասնակիցների կարծիքով մրցանակաբաշխության ժամանակ ցուցադրվող Խուլիո Մեդեմի վավերագրական ֆիլմում զոհերն ու ահաբեկիչները ցուցադրվում էին որպես հավասար կատեգորիայի։

2005 թվականին մրցանակաբաշխության ժամանակ առաջին անգամ մասնակցում էր նաև Իսպանայի կառավարության ներկայացուցիչ, որից հետո Իսպանիայի սոցիալիստ աշխատողների կուսակցությունը մեղադրեց կառավարությանը մրցանակաբաշխությունը քաղաքական նպատակներով գործածելու համար։

Անվանակարգեր
------------

* Գոյա լավագույն ֆիլմի համար
* Գոյա լավագույն ռեժիսորի համար
* Գոյա լավագույն դերասանի համար
* Գոյա լավագույն դերասանուհու համար
* Գոյա լավագույն օրիգինալ սցենարի համար
* Գոյա լավագույն հարմարեցված սցենարի համար
* Գոյա լավագույն ռեժիսորական դեբյուտ
* Գոյա լավագույն երկրորդ պլանի դերասանի համար
* Գոյա լավագույն երկրորդ պլանի դերասանուհու համար
* Գոյա լավագույն դերասանի դեբյուտ
* Գոյա լավագույն դերասանուհու դեբյուտ
* Գոյա լավագույն պրոդյուսերի համար
* Գոյա լավագույն օպերատորի համար
* Գոյա լավագույն մոնտաժի համար
* Գոյա լավագույն երաժշտության համար
* Գոյա լավագույն երգի համար
* Գոյա լավագույն նկարչի համար
* Գոյա լավագույն հանդերձանքի համար
* Գոյա լավագույն գրիմի համար
* Գոյա լավագույն ձայնի համար
* Գոյա լավագույն հատուկ էֆեկտների համար
* Գոյա լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմի համար
* Գոյա լավագույն մուլտիպլիկացիոն ֆիլմի համար
* Գոյա լավագույն կարճամետրաժ մուլտֆիլմի համար
* Գոյա լավագույն եվրոպական ֆիլմի համար
* Գոյա լավագույն վավերագրական ֆիլմի համար
* Գոյա լավագույն իսպանալեզու օտարերկրյա ֆիլմի համար
* Գոյա կինոյում ունեցած ավանդի համար

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իսպանայի արվեստի և կինեմատոգրաֆիայի պաշտոնական կայք (իսպ.)
* Գոյա մրցանակի ոչ պաշտոնական կայք (իսպ.)
* IMDb -ում Գոյա մրցանակի էջ
**Ռասուլ Փարվիզի** (պարսկերեն՝ رسول پرویزی, 1919, Tangestan - հոկտեմբեր 1977), պարսիկ արձակագիր։

Ծնվել է 1919 թվականին, Իրանի հարավային Նավահանգիստներից մեկում՝ Բուշեհրում։ Դպրոցական շրջանն անց է կացրել Շիրազում։ Այնուհետն միլիոնավոր իրանցիների նման հաստատվել է Թեհրանում և աշխատել որպես պետական պաշտոնյա։

Նրա առաջին պատմվածքները տպագրվել են «Սոխան» պարբերականում, ապա 1957 թվականին մեկտեղվել «Կարկատված տաբատներ» ժողովածուում։ Փարվիզիի արձակը հիմնականում կրում է ինքնակենսագրական բնույթ։ Նրա լեզուն դյուրըմբռնելի է, և ստեղծագործություններին հատուկ է երգիծական շունչը։ Նրա գրքերն են «Հարբած գնչուն» և «Կտակը»։ Նրա «Շիրմոհամադ» պատմվածքն իր իրավունքների պաշտպանության համար ոտքի ելած ժողովրդի պայքարի մասին է և հիշեցնում է Սադեղ Չուբաքի «Թանգսիրը»։ Մահացել է 1977 թվականին, Թեհրանում։

Ռասուլ Փարվիզին հայերեն
-----------------------

* Ես աշխարհ եկա։ Մետաքսի ճամփան (Իրանի ժամանակակից պատմվածքը), Ե. Ապոլոն, 1996, էջ 90-92։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մետաքսի ճամփան (Իրանի ժամանակակից պատմվածքը), Ե. Ապոլոն, 1996, էջ 89։
**Նարիմանով Նարիման Քյորբալլահ Նաջաֆ օղլի** (ադրբ.՝ Nərimanov Nəriman Kərbəlayi Nəcəf oğlu, ապրիլի 14, 1870(1870-04-14), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 19, 1925(1925-03-19), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ԽՍՀՄ պետական և կուսակցական գործիչ, գրող, հրապարակախոս։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1905 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Օդեսայի Նովոռոսիյսկի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1908)։ 1905 թվականին ընդունվել է «Հումմեթ» կազմակերպության շարքերը, զբաղվել հրապարակախոսական գործունեությամբ, ադրբեջաներեն է թարգմանել ՌՍԴԲԿ ծրագիրը։ 1909 թվականին ձերբակալվել է և աքսորվել Աստրախան։ 1913 թվականին կուսակցական աշխատանք է կատարել Բաքվում։ 1917 թվականին Նարիմանովը «Հումմեթ»-ի կոմիտեի նախագահն էր, ՌՍԴԲ(բ) կ Բաքվի կոմիտեի անդամ, «Հումմեթ» թերթի խմբագիրը։ 1918 թվականի գարնանը դարձել է Բաքվի ժողկոմխորհի քաղաքային տնտեսության կոմիսար։ 1919 թվականին աշխատել է ՌԽՖՍՀ արտգործմինիստրությունում (Մերձավորարևելյան բաժնի վարիչ, ժողկոմի տեղակալ)։ 1920 թվականին Նարիմանովը Ադրբեջանի Հեղկոմի, ապա Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողկոմխորհի նախագահն էր։

Գործունեություն
---------------

1920 թվականի նոյեմբերի 30-ին, ստանալով Հայաստանի խորհրդայնացման լուրը (29 նոյեմբերի), հանդես է եկել պաշտոնական հայտարարությամբ, ըստ որի Խորհրդային Ադրբեջանի կառավարությունը մինչ այդ *Դաշնակցական Հայաստանի* հետ ունեցած տարածքային վեճերը չեղյալ է հայտարարում, և վիճելի տարածքները (Նախիջևան, Զանգեզուր, Ղարաբաղ) այսուհետ հայտարարում է Խորհրդային Հայաստանի անբաժան մասերը։

Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի համաձայն դաշնակցական կառավարությունն անձամբ հրաժարվում է բազմաթիվ հայկական գավառներից, իսկ Խորհրդային Հայաստանում սկսելով փետրվարյան ապստամբությունը, խիստ բացասական է ազդում Մոսկվայում տեղի ունեցող խորհրդա-թուրքական բանակցությունների վրա։ Արդյունքում կնքվում է Մոսկվայի պայմանագիրը, որով Նախիջևանն արդեն իսկ անցնում է Ադրբեջանին։

Նույն ճակատագրին է արժանանում նաև Արցախը, որը բռնակցվում է Ադրբեջանին, իսկ Սյունիքում Գարեգին Նժդեհի գլխավորած Հայաստանի հետ վերամիավորման ազատագրական պայքարը նոր թափ է ստանում։

Արտաքին հարաբերություններ
-------------------------

Խորհրդային պատվիրակության կազմում Նարիմանովը մասնակցել է Ջենովայի կոնֆերանսին (1922)։ 1922 թվականից Անդրֆեդերացիայի Միութենական խորհրդի նախագահն էր և ԽՍՀՄ ԿԳԿ նախագահներից մեկը։ Եղել է ՌԿ(բ)կ Կովկասյան բյուրոյի և կուսակցության Անդրկովկասյան երկրկոմի անդամ, ՌԿ(բ) կ XII և XIII համագումարների պատգամավոր, ՌԿ(բ) կ ԿԿ անդամության թեկնածու։ Նարիմանովի նախաձեռնությամբ Ադրբեջանում բացվել է ադրբեջանական առաջին ժողովրդական գրադարան-ընթերցարանը (1894)։

Հիշատակ
-------

Հեղինակ է ադրբեջաներեն և ռուսերեն լեզուների դասագրքերի, պատմական թեմայով գրված դրամաների և վեպերի։ Նրա գրականագիտական հոդվածները նվիրված են ռեալիզմի պրոբլեմներին։ Գրել է հուշեր Վ․ Ի․ Լենինի մասին։ Ադրբեջաներեն է թարգմանել Ն․ Վ․ Գոգոլի «Ռևիզոր»-ը։

Թաղված է Կարմիր հրապարակում՝ Կրեմլի պատի մոտ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 204)։*  |
**Խաչատուր Քրիստափորի Չալխուշյան** (1899, Նոր Նախիջևան, Ռոստովի շրջան, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 30, 1980(1980-08-30), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուսաստանցի հայ ճարտարապետ։

Կենսագրություն
--------------

Հայրը ՝ Քրիստափոր Քրիստափորի Չալխուշյանը սերել է աղքատացած ազնվական ընտանիքից։ Նա և նրա ավագ եղբայրը՝ Գրիգորը («Ռոստովի պատմություն» հայտնի աշխատության հեղինակ, 1883) ստացել են իրավաբանական կրթություն։

Խաչատուր Չալխուշյանը ծնվել է 1899 թվականին Նոր Նախիջևանում։ Ավարտել է Դոնի Ռոստովի Պետրովյան ռեալական դպրոցը։

Մրցույթով ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացիական ինժեներների ինստիտուտը, բայց աղքատության պատճառով երեք տարի անց ստիպված է եղել թողնել ուսումը և ապրուստի համար գումար վաստակել։ Աշխատել է ակադեմիկոս Մարիան Պերետյատկովիչի, Լեոնտի Բենուայի և այլոց նախագծային բյուրոներում։

1937 թվականին մշակել է Դոնի Ռոստովի Կ. Մարքսի անվան գրադարանի նոր շենքի նախագիծը, որն այդպես էլ կյանքի չկոչվեց։

1938 թվականին ձերբակալվել է, 1939 թվականի մարտի 16-ին դատապարտվել Քրեական օրենսգրքի 58-1 "а", 9, 11 հոդվածներով։ Հետագայում գործը կարճվել է հանցանքի ապացույցներ չլինելու պատճառով և Չալխուշյանն ազատ է արձակվել։

Մահացել է 1980 թվականին, Մոսկվայում։

Առավել հայտնի նախագծեր
----------------------

* Թիվ 2 հսկա տուն Պրոֆսոյուզնայա փողոցում (1920-ական թվականներ), Դոնի Ռոստով
* «Ռոստով» հյուրանոց (*Ի. Ե. Չերքեսյանի և Լ. Ֆ. Էբերգի հետ համատեղ*, 1920-ական թվականներ), Դոնի Ռոստով
* «Երիտասարդ մասնագետների» տուն (*Յ. Ա. Ռեբայնի հետ համատեղ,* 1936, Տագանրոգ, Ֆրունզեի փողոց, 43

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Волошинова Л. Ф.* Он понимал и любил Ростов // Донской временник. Год 2004-й. Ростов н/Д, 2003.
2. 1 2 3  «Чалхушьян Хачатур Христофорович»։ Վերցված է 2017 Մայիս 10
**Շիբոտնի աստղադիտարան**, աստղադիտական կայան Նորվեգիայի Շիբոտն բնակավայրում։ Պատկանում Թրոմսյոյի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետին։ Այն հանդիսանում է աշխարհի ամենահյուսիսային աստղադիտարանը, որը ընդգրկված է Փոքր մոլորակների կենտրոնի կազմում։ Տեղակայված է Բևեռային շրջանից վեր։ Աստղադիտարանի միջոցով հնարավոր է հետևել աստղային երկնքին միայն հոկտեմբերի 1-ից ապրիլի 1-ը։ Բայց նույնիսկ այդ ժամանակաշրջանում աստղադիտումներին երբեմն խոչընդոտում է Բևեռափայլը։ Տարեկան հավաքվում է լուսաչափական որակի 15-20 օր։ Աստղադիտարանի գլխավոր աստղադիտակը 0.5 մետրանոց Րիչի-Կրետեն է, որը հիմնականում կիրառվում է ուսումնական նպատակներով ու սարքավորման թեստավորման համար։ Տվյալ աստղադիտակի վրա կիրառվում են այնպիսի սարքեր, ինչպիսիք են լուսաանկյունային չափիչներ, CCD-ներ և լուսաչափիչներ։

Աստղադիտարանի աշխատանքային հիմնական ուղղություններն են

* իրար փոխազդող երկվորյակ աստղերի (W UMa) ուսումնասիրությունը,
* բռնկվող աստղերի ուսումնասիրությունը։

Շիբոտնի աստղադիտարանում նաև տեղակայված է գեոմագնիսական աստղադիտարան, որը հետևում է Հյուսիսային Նորվեգիայում հայտնվող ավրալ գոտուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Skibotn Observatory. (անգլերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աստղադիտարանի կայքը: Archived 2007-06-12 at the Wayback Machine. (նորվեգերեն)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալիս (այլ կիրառումներ)

**Ալիս**, (*Էլիս*, անգլ.՝ Alice), քաղաք ՀԱՀ Արևելյան Կապի նահանգում։ Կոչվում է ի պատիվ արքայադուստր Ալիսայի, որը բրիտանական թագուհի Վիկտորիայի դուստրն էր։

ՀԱՀ ներկայիս քաղաքական գործիչներից շատերը սովորել են այստեղ գտնվող Ֆորտ Հերի համալսարանում, այդ թվում նախկին նախագահ Նելսոն Մանդելան։ Համալսարանը նաև Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսի փաստաթղթերի արխիվն է և պարունակում է աֆրիկյան արվեստի խոշորագույն հավաքածուներից մեկը։

Քաղաքի ծայրամասում է գտնվում Վիկտորիա խոշոր շրջանային հիվանդանոցը, որտեղ 2006-2011 թվականներին Արևելյան Կապի կառավարության միջոցներով իրականացվել է կապիտալ վերանորոգում և վերազինում։

Պատմություն
-----------

Սկզբում ավանը կոչվում էր Լովդեյլ (անգլ.՝ Lovedale), բառացի՝ «Լովի հովիտ»։ Այդպես էին կոչել 1824 թվականին այստեղ բնակություն հաստատած եվրոպացի միսիոներները, ի պատիվ Գլազգոյի միսիոներական ընկերության դոկտոր Ջոն Լովի։ Սահմանային պատերազմների ժամանակ ավանը լքվել էր, իսկ միսիոներները տեղափոխվել էին Tyhume River գետի արևմտյան ափ։ Արևելյան ափին կառուցվեց Ֆորտ Հեր ամրոցը (անգլ.՝ Fort Hare, ի պատիվ Արևելյան Կապի նահանգապետ, գեներալ-մայոր Ջոն Հերի։ Մինչև ՀԱՀ վարչատարածքային բաժանման վերանայումը, Ալիսը եղել է Վիկտորիա-Իստ վարչական շրջանի կենտրոնը։

Պատկերասրահ
-----------

* Ֆորտ Հեր, հին շենքՖորտ Հեր, հին շենք
* Ալիս երկաթուղային կայարան,  մոտ. 1900Ալիս երկաթուղային կայարան, մոտ. 1900
* Ֆորտ Հերի համալսարանՖորտ Հերի համալսարան
* Եկեղեցի ԱլիսումԵկեղեցի Ալիսում
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  South African Post Office
2. 1 2
3. ↑  Eastern Cape Dept of Health official website Archived 2012-04-29 at the Wayback Machine.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4759092-0 · VIAF: 248744475 · WorldCat VIAF: 248744475 |

 |
**Կարմիր Արոտավայր**, պատմական հայկական գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանի տարածքում։

Գյուղը գտնվել է Կուքի գետակի միջին հոսանքում, աջ ափին, պատմական Արմավաշեն գյուղից մոտ 2 կմ ներքև։ Վերջինիս շինություններն այժմ իսպառ քայքայվել են։ Գետի ձախ ափին, գյուղատեղիի դիմաց, մի բարձրադիր վայրում պահպանվում է մի հասարակ մատուռի ավերակներ, որտեղ գտնվում են XII-XII դարերին վերաբերվող երկու խաչքարեր և այլ բեկորներ։ Պետդ է ենթադրել, որ այս մատուռի տեղում կառուցված է եղել «Կարմիր Արոտավայր» գյուղատեղիի եկեղեցին։

Գյուղը գրավել է մոտ 5 հեկտար տարածություն։ Այն այժմ քայքայված է և վեր է ածվել արտերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կարմիր Արոտավայր գյուղի մասին տեղեկություններ, էջ 174 (Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական)»
2. ↑  «ՆՅՈՒԹԵՐ ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԳՅՈՒՂԵՐԻ ՏԵՂԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ»
3. ↑  «ԿԱՐՄԻՐ ԱՐՈՏԱՎԱՅՐ ԳՅՈԻՂԱՏԵՂԻ»
**Բաժ**, հարկի տեսակ հին և միջնադարյան Հայաստանում։ Հին շրջանում տրվել է պետությանը որպես բաժին–հարկ, միջին դարերում գանձվել որպես մաքս, վաճառահարկ (առևտրահարկ), ակցիզ, ինչպես և արհեստներից, քաղաքային տնտեսությունից վերցվող հարկ։ Որպես մաքս բաժ գանձվել է ներմուծվող ապրանքներից, իսկ երբ դրանք վաճառահանվել են տվյալ երկրի շուկաներում կամ վաճառատներում, ապրանքատերը վճարել է նաև բաժ՝ վաճառահարկի ձևով։ Զարգացած ֆեոդալիզմի ժամանակ քաղաքների բարգավաճման պայմաններում բաժ ունեցել է արհեստային արդյունագործությունից, քաղաքային տնտեսության տարբեր ոլորտներից գանձվող հարկի իմաստ։ Նույն շրջանում լայն առումով բաժ նշանակել է ընդհանրապես հարկ։ Տերմինը վկայված է Եղիշեի Պատմության մեջ, Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոց»-ում, Անանիա Շիրակացու Խնդրագրքում ևն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 222)։*  |
**Ֆուենխիրոլա**  (իսպ.՝ Fuengirola), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մալագա պրովինցիայում՝ Անդալուսիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կոստա Դել Սոլ Օքսիդենտալ շրջանում։ Զբաղեցնում է 27 կմ² մակերես։ Բնակչությունը կազմում է 71783 մարդ (2010 թվական)։ Բնակչության խտության ցուցանիշով այն Իսպանիայի երրորդ քաղաքն է։ Ֆուենխիրոլան զբոսաշրջային քաղաք է Կոստա դել Սոլում։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիմնադրել են փյունիկիացիները։ Ֆուենխիրոլան տարբեր ժամանակաշրջաններում գտնվել է բյուզանդացիներ, հռոմեացիների, վեստգոթերի և արաբների գերիշխանության տակ։ 1485 թվականին այստեզ իշխանության գլուխ են բարձրանում իսպանացիները։ 1841 թվականին Ֆուենխիրոլան առանձնանում է Միխասից՝ մնալով որպես փոքր ձկնորսական գյուղ։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Ներկայումս ամռան ամիսներին քաղաքի բնակչության թիվն աճում է՝ հասնելով 250 000-ի։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ այն զբոսաշրջային քաղաք է։

Բնակչության թիվն ըստ տարեթվերի| 1877 | 1897 | 1900 | 1920 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2005 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 4.306 | 4.830 | 5.966 | 6.350 | 6.865 | 6.774 | 8.589 | 17.908 | 29.160 | 37.742 | 49.675 | 62.915 |

Կլիմա
-----

Տարածքում առկա է մերձարեւադարձային Միջերկրական կլիմա։ Այստեղ տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 18 °C, իսկ ամռանը միջին հաշվով գրանցվում է 30 °C։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Orden del BOJA del día 14/3/2003(չաշխատող հղում)
2. ↑  Diario El Sur, 1 ноября 2014 (իսպ.)

Արտաքին հղում
-------------

* Պաշտոնական կայք (անգլ.)
**Մուհամեդի** (որոշ աղբյուրներում՝ Մուհամեդի Հարավի Հերաթցի, 16-րդ դարի 2-րդ կես), պարսիկ նկարիչ-մանրանկարիչ։

Ոչ մի տեղեկություն չի պահպանվել նրա իսկական անվան վերաբերյալ, և ոչ էլ՝ որևէ կենսագրական մանրամասնություն, բացառությամբ ՝ծայրահեղ սակավ և կցկտուր տվյալների։ Օսմանյան պատմիչ Մուստաֆա Դավթանին, ով 1487 թվականին գրել է «Մանանիբ ի-Հունարվարան» տրակտատը (հայ՝ «Գովք տաղանդավոր մարդկանց որակների»), սխալմամբ նրան նույնականացրել է թավրիզցի նկարիչ, 1510-1576-ական թվականներին ապրած և հոր՝ Սուլթան Մուհամադի կողմից «Մուհամեդի» նիսբա ունեցող Միրզա Ալիի հետ։ Արդյունքում տվյալ սխալը հայտնվել է մի շարք ժամանակակից գիտական հրապարակումներում։

Աշխատելով շահ Աբաս 1-ինի պալատում՝ նա, ինչպես համարվումէ, եղել է ուսուցիչ և ազդեցություն է ունեցել պարսիկ պալատական շատ նկարիչների վրա, որոնց թվում՝ նաև Ռեզա-ի Աբասի։

Հետազոտող Ա. Ուելչը գտնում է, որ Մուհամեդին աշխատել է Սեֆյանների պալատում, ընդ որում՝ 1570-ական թվականներին՝ Կազվինում, իսկ 1578 թվականից մինչև 1587 թվականը՝ Հերաթում։ Բ. Ռոբինսոնը, հակառակը, ենթադրում է, որ նկարիչը ստեղծագործել է մոտավորապես 1560 թվականից 1590 թվականն ընկած ժամանակահատվածում և միայն Հերաթում։

Մուհամեդին հայտնի էր առաջին հերթին որպես իր ժամանակներում ձեռագրերի նշանավոր նկարազարդիչ, ով ուներ իր ուրույն ոճը և, ինչպես ընդունված է համարել, առաջինն էր պարսիկ նկարիչների մեջ, որ իր մանրանկարները սկսեց պատկերել գրքերի առանձին էջերի վրա։ Նրա աշխատանքներից է Նիզամիի «Համսե»-ի նկարազարդերը՝ ստեղծված 16-րդ դարի 2-րդ կեսերին։ Այժմ դրանք պահպանվում են Ստամբուլի Տոպկանի պալատի թանգարանում։

Մուհամեդիի աշխատանքները ներկայացված են տարբեր թեմատիկաներով արված նկարներում՝ եղերերգա-հովվերգական («Համերգ Համզա Միրզայի համար» կտավը), երիտասարդ տղայի և աղջկա բանաստեղծական կերպարներով («Սիրահարները» նկարը, նաև՝ նախորդիվ հիշատակվածը այժմ պահպանվում են Բոստոնի նուրբ արվեստների թանգարանում), «Գեղարդով երիտասարդ դերվիշը» (պահվում է Հնդկաստանի Ազգային գրադարանում), ինչպես նաև դիմանկարներ, որոնցից առավել հայտնին Ալիկուլի-խանի դիմանկարն է՝ նկարված մոտ 1584 թվականին, այժմ գտնվում է Տոպկանի պալատի թանգարանում։

Մուհամեդին ունեցել է գեղանկարչության իր սեփական ոճը (երբեմն «խորասանյան» կոչվող), որի բնութագրական հատկանիշները համարվում են պատկերների համամսնությունները և նրանց դիրքերի թեթև անկայունությունը։ Նրա աշխատանքներին բնորոշ են նկարներում առկա էլեգանտ գծերը, տոնային մեղմ կոլորիտը,դետալների գեղագրական ճշգրիտությունը և նրբագեղության և էքսպրեսիայի համադրությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Persia (RLE Iran A): History and Heritage. John A Boyle, 2012. P.84.
2. ↑  [Welch A.W. Painting and patronage under Shah Abbas I.//Studies of Isfahan. Chestnut Hill. 1974. Vol.2.]
3. ↑  [Robinson B.W. Muhammadi and the Khurasan style.//Iran, 1992. Vol.30.]
1. Բոտնետը ստեղծվում է հազարավոր համակարգիչներ մեջ վարակ տարածելով։  
2. Այս համակարգիչների տվյալները հավաքագրվում են «վերահսկման և հրահանգման» սերվերում։ Կիբեռհանցագործը այժմ կառավարում է այդ բոլոր համակարգիչները՝ առանց դրանց տերերի գիտության։  
3. Կիռբեռհանցագործը գործարք է կնքում երրորդ անձանց հետ։  
4. Բոտնետը օգտագործվում է մեծածավալ սփամ կամ այլ վնասակար ծրագրեր տարածելու համար։
**Բոտնետ** (անգլ.՝ robot network - «բոտերի ցանց» բառերից), չարորակ ծրագրով վարակված համակարգիչների ցանց։ Կարող է ընդգրկել մի քանի տասնյակից մինչև բառացիորեն մի քանի միլիոն համակարգիչ, որոնց ֆունկցիաները տնօրինվում են բոտնետի ծրագրավորողի (անգլ. *bot herder*) կողմից։ Վարակված համակարգիչը այդ դեպքում կոչվում է նաև *բոտ* կամ *զոմբի*. դրա տերը սովորաբար չի էլ նկատում, որ այն օգտագործվում է այլոց կողմից։ Բոտնետի ծրագրավորողը կարող է հեռակառավարել զավթված համակարգիչները աշխարհի ցանկացած վայրից՝ անանուն կերպով։

Բոտնետերի օգտագործումը
----------------------

Բոտնետերը հիմնականում օգտագործվում են խոշոր կիբերհանցագործությունների իրականացման համար. սպամի և վնասակար ծրագրերի տարածում (որպես վճարովի ծառայություն երրորդ անձանց համար), անձնական տվյալների գողություն, բանկային օնլայն գործարքների վերաերթուղղում, DDos գրոհներ և այլն։

Բոտերի վարակումը
----------------

Համակարգիչը կարող է բոտնետի մաս դառնալ չարորակ ծրագրով վարակվելուց հետո։ Դա կարող է տեղի ունենալ մի քանի ճանապարհով։

* չարորակ ներդիրով էլ. նամակ
* չարորակ կոդ պարունակող կայքէջ
* վարակակիր USB-կրիչ
* կեղծ հղում (օր. ակնթարթային ուղերձի մեջ)
* ուղղակի հարձակում համակարգչի վրա՝ վնասված կամ թերություն ունեցող օպերացիոն համակարգի կամ ծրագրի դեպքում։

ԲրեդոԼաբ
--------

Մինչ այժմ հայտնի ամենամեծ բոտնետը՝ «BredoLab»-ը, ստեղծվել է 2009 թ. մայիսին Գեորգի Ավանեսովի կողմից (վերջինս ձերբակալվել է Երևանում 2010 թ. հոկտեմբերին)։ Այն ընդգրկում էր շուրջ 30 միլիոն վարակված համակարգիչ։

Արտաքին հղում
-------------

* www.cert.am Բոտնետեր Archived 2010-12-26 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Techeye.net - Bredolab botnet operator arrested Archived 2011-05-01 at the Wayback Machine. 26.10.2010։ (անգլերեն)
**Ֆուադ Հասան Հաֆիզ**, (ծնվել է 1924), եգիպտացի պատմաբան, իրավաբան։ Ավարտել է Կահիրեի համալսարանը։ 1986 թ-ին Կահիրեի Հայ առաքելական եկեղեցին հրատարակել է Հաֆիզի «Հայ ժողովրդի պատմությունը սկզբից մինչև մեր օրերը» (արաբերեն) գիրքը, որի 16-22-րդ գլուխները նվիրված են 1915 թվականի հայերի ցեղասպանությանն Օսմանյան կայսրությունում, իսկ 22-րդ գլխում զետեղել է հայերի տեղահանության մասին 1915 թվականի մայիսի 14 (27)-ի թուրք, հրամանի արաբատառ բնագիրը։ Հեղինակը Հայկական հարցը և հայերի ցեղասպանությունը դիտարկել է օսմանյան կառավարողների ներքին և ազգային ընդհանուր քաղաքականության շրջանակներում, նշել, որ 19-րդ դարի սուլթանությանը բնորոշ էր ոչ թուրք ժողովուրդների՝ հույների, բուլղարների, հայերի և արաբների ջարդերը, նրանց բռնի թուրքացման քաղաքականությունը և վախը ժողովրդի նկատմամբ։ Շեշտել է, որ հայկական ջարդերի սկիզբը դրել է սուլթան Աբդուլ Համիդ 2-րդը, ընդգծել, որ հայերն արդարացիորեն պահանջում էին հարգել իրենց մարդկային իրավունքները և տալ վարչական ինքնավարություն Օսմանյան կայսրության շրջանակներում։ Սուլթանի քաղաքականության օրինական ժառանգորդներ է համարել երիտթուրքերին, որոնք առավել սաստկացրին բռնի թուրքացման քաղաքականությունը, և նշել, որ պանթյուրքիզմի գաղափարների իրագործման ճանապարհին, որպես խոչընդոտ կանգնած էին հայերը, և երիտթուրքերը միակարծիք էին այդ խոչընդոտը վերացնելու հարցում։ Օգտվելով Առաջին համաշխարհային պատերազմի բարենպաստ առիթից՝ նրանք ձեռնամուխ եղան հայերի ոչնչացմանը։ Իր աշխատության մեջ Հաֆիզն անդրադարձել է նաև հայ վրիժառուների կողմից ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչներին պատժելու՝ ահաբեկելու հարցին։ Նա ոչ միայն արդարացրել է այդ քայլն, այլև նրանց դիտել որպես ազգային հերոսներ, նրանք նաև վրեժ են լուծել արաբական ազատագրական շարժման ղեկավարներին երիտթուրքերի կողմից կախաղան բարձրացնելու համար։ Հաֆիզը, ուղղակի կապ տեսնելով երիտթուրքերի կողմից 1915 թ-ի հայերի ցեղասպանության և հետագայում Հիտլերի կիրառած հրեաների ցեղասպանության միջև, նշել է, որ հայերի 1915 թ-ի ցեղասպանությունը «XX դարի սև էջն է»։ Հաֆիզը 1990 թ-ին Երևանում մասնակցել է «Հայերի ցեղասպանությունը, պատմական, տեսական, քաղաքական պատասխանատվությունը» միջազգային գիտաժողովին՝ «Պատասխանատվություն ցեղասպանության համար» զեկուցումով։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Սցիֆոիդ մեդուզաները** հանդիպում են ծովերում, հատկապես ջրի մակերեսային շերտերում, և վարում են շարժուն, ակտիվ կենսակերպ։

Մեդուզաների մարմինը հովանոցաձև է, չափսերը կարող են հասնել 30-200 սմ։ Հովանոցի եզրերին դասավորված են բազմաթիվ կարճ շոշափուկներ, իսկ մարմնի ներքին մասի կենտրոնում գտնվում է բերանային անցքը։ Նրանց խայթող բջիջները պարունակում են թունավոր նյութ։ Խայթը ցավոտ է նաև մարդու համար։

Բացի այդ, մեդուզայի մարմինը թափանցիկ է, որովհետև արտաքին և ներքին շերտի արանքում գտնվում է ապակենման, դոնդողանման զանգված։ Մարմնի թափանցիկության շնորհիվ մեդուզաները ջրում աննկատ են, ինչն օգնում է պաշտպանվել թշնամիներից։ Նրանց մարմինը պարունակում է մինչև 98% ջուր, քիչ քանակությամբ սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ։

Սև ծովում պետք է զգուշանալ արմատաբերան մեդուզայից, որի կիսաթափանցիկ սպիտակավուն հովանոցը հասնում է ֆուտբոլի գնդակի մեծության և ունի վառ մանուշակագույն կամ կապույտ եզրեր։ Ծովային կենսակերպ վարող մեդուզաները բազմազան են։

Մեդուզաների նյարդային համակարգն ավելի լավ է զարգացած, քան կերայինը, որը պայմանավորված է ակտիվ ապրելակերպով։ Նրանց նյարդային համակարգը նույնպես ցանցանման է, սակայն կան նաև նյարդային բջիջների կուտակումներ, որոնք նման են ավելի բարձր կազմավորում ունեցող անողնաշավորների նյարդային հանգույցներին։ Մեդուզաներն ունեն քիմիական զգացողության, հավասարակշռության օրգաններ, լուսազգայուն աչիկներ և օժտված են մի հատկությամբ, որով նրանք ընկալում են ջրի տատանումներից առաջացած ձայները։ Այդ հատկության շնորհիվ գիտնականներին հաջողվել է ստեղծել հատուկ սարք՝ «մեդուզայի ականջ», որը 15 ժամ առաջ կարող է որոշել փոթորիկի ալեկոծության մոտենալը։

Մեդուզայի զարգացման փուլերը
\* 1-3 Թրթուրի փնտրում է նստելու տեղ
\* 4-8 Պոլիպը աճում է
\* 9-11 Պոլիպը ստրոբիլանում է
\* 12-14 Մեդուզան աճում է

Շարժում
-------

Մեդուզաները տեղաշարժվում են հրթիռանման շարժումներով։ Ջուրը դուրս են մղում հովանոցի գոգավորությունից և շարժվում հակառակ ուղղությամբ (ուռուցիկ կողմով դեպի առաջ)։

Բազմացում
---------

Մեդուզաները բաժանասեռ են։ Նրանց սեռական բջիջներն առաջանում են էնտոդերմում և ապա բերանային անցքով թափվում ջրի մեջ, որտեղ տեղի է ունենում բեղմնավորում, բեղմնավորված ձվից զարգանում է թարթիչավոր թրթուրը։ Այն նստում է ջրի հատակի առարկաներին, առաջացնում է պոլիպ, որից էլ՝ նոր մեդուզա։
**Լենա Բյորիեսոն** (շվեդերեն՝ Lena Börjeson, լրիվ անունը` *Helena (Lena) Börjeson*, հոկտեմբերի 13, 1879(1879-10-13), Կոպենհագեն, Դանիա - ապրիլի 14, 1976(1976-04-14), Sofia church parish, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա), շվեդ քանդակագործ և մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1879 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Կոպենհագենում, քանդակագործ Ջոն Բյորիեսոնի ընտանիքում։ Նա ուներ երկու եղբայր` նկարիչ Գուննար Բյորիեսոնը և քանդակագործ Բյորե Բյորիեսոնը։ Նախնական գեղարվեստական կրթությունը ստացել է հոր մոտ։ Նա ուղեկցում էր հորը 1905-1906 թվականներին Իտալիա կատարված գեղարվեստական ուղևորությունների ընթացքում։ 

Լենա Բյորիեսոնը ընտանեկան լուսանկարում (կանգնած է կենտրոնում)
1916 թվականին Լենան մեկնեց Փարիզ, որտեղ բացեց *Maison Watteau* գեղարվեստի պատկերասրահը, այնուհետև դարձավ Սկանդինավյան ակադեմիայի գեղարվեստի դպրոցի տնօրեն։ Ֆրանսիայում նա մնաց մինչև 1939 թվականը, այնուհետև վերադառնալով Շվեդիա, 1940 թվականին հիմնադրեց սեփական քանդակագործական դպրոցը Ստոկհոլմում։ Ուսուցումը կազմակերպվում էր նրա բնակարանում և *Fjällgatan* 34 հասցեում գտնվող տանը։ Հետաքրքիր զուգադիպությամբ նույն տան վերին հարկերում էր բնակվում շվեդ ակտիվիստ և քաղաքական գործիչ Աննա Լինդհագենը։

Բյորիեսոնը հիմնականում պատրաստում էր դիմանկարային կիսանդրիներ, արձանիկներ և ժանրային քանդակներ։ Լենա Բյորիեսոնի որոշ աշխատանքներ ներկայացված են Ստոկհոլմում, Շվեդիայի ազգային թանգարանում։

Մահացել է 1976 թվականի ապրիլի 14-ին, Ստոկհոլմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Swedish death index
2. ↑  Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
3. ↑  Lena Börjeson

Արտաքին հղումներ
----------------

* BÖRJESON, HELENA (LENA)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0001 0815 5507 · LIBRIS: 179955 · VIAF: 90784400 · WorldCat VIAF: 90784400 |

 |
**Խաչատուր Տեր-Մանվելյան**, ազգանունը եղել է Նահիկյան (?), գրվել է նաև Էմանուելյան։ Ծնվել է մոտ 1875 թվականին,Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խարբերդի գավառի Խարբերդ-Մեզիրե քաղաքում։ Մանկական տարիքում զրկվել է հորից և մեծացել մոր խնամքի տակ։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդա­վայ­րի վար­ժա­րա­նում։ Սովորել է ամերիկացի միսիոներների Խարբերդի Եփ­րատ քո­լե­ջում։ Նույն քոլեջի ուսուցիչները նրան երաշխավորել են համալսարանական կրթություն ստանալու համար։ 1903 թվականի մայիսի 23-ին ավարտել է ԱՄՆ Փեն­սիլ­վա­նի­ա­յի հա­մալ­սա­րա­նի (Ֆի­լա­դել­ֆիա քա­ղաք) բժշկական ֆակուլտետը։ Որոշ ժամանակ հիվանդանոցներում մասնագիտացել է վիրաբուժության գծով, այնուհետև Նյու Յոր­քում սեփական բուժարանը բացել։ Տեղի տալով մոր խնդրանքներին՝ վերադարձել է հայրենի Մեզիրե, ուր բացել է սեփական կլինիկա և սիրված վիրաբույժի համբավ վաստակել կարճ ժամանակում։ Բժիշկ Էթքինսնի խնդրանքով, շաբաթը երկու օր այցելու բժիշկ է աշխատել 1909 թվականին բացված «Էնի Թրէյ­սի Րիգզ» ամերիկյան հիվանդանոցում։ Հաճախ հրավիրվել է Եփրատ քոլեջ՝ առողջապահական դասախոսություններ կարդալու։ 1913 թվականին ամուսնացել է Մեզիրեի անվանի ընտանիքներից մեկի՝ Ճեֆերյան Հովակիմի և Հռիփսիմեի դստեր՝ Մարի-Վենյուսի հետ։ 1914 թվականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմն սկսվելուն պես ուղարկվել է Կզլքիլիսե, Մանազկերտ, Փերի, Գյումյուշ-Մադեն և այլ քաղաքներ՝ բժիշկ ծառայելու։ Ութ ամիս ծառայելուց հետո արձակուրդ վերցնելով վերադարձել է Մեզիրե և նահանգապետի առաջին գրագրի կնոջ կյանքը փրկել։ Այդ դեպքից հետո բժիշկ է նշանակվել Կարմիր մահիկի հիվանդանոցում, ուր եռանդով զբաղվել է վիրավոր և հիվանդ հայ բանտարկյալների բուժմամբ, ոմանց էլ հիվանդանոցից ծածուկ ազատել և ուղարկել է Դեր­սիմ։

ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն է ունեցել և ԱՄՆ-ի հյուպատոս Դեյվիդի ընտանեկան բժիշկը եղել։ 1915 թվականի հուլիսին հիվանդանոցից տուն վերադառնալու ժամանակ ձերբակալվել է, բանտարկվել ու Մե­լի­տի­նե աքսորվել։ Սպանվել է 1915 թվականի հուլիսի վերջին, Մելիտինեում կամ Խարբերդում՝ մոտ 40 տարեկանում։ Կինը՝ Մարի-Վենյուսը, նախազգալով վտանգը, թույն խմելով փորձել է ինքնասպան լինել, սակայն նրան փրկել է պատահաբար այցելած հարևանուհին։ 1929 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, ԱՄՆ քաղաքացի Մարի-Վենյուսն ու նրա դուստր Թովինան այդ երկիրն են տեղափոխվել։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները), պոսթոն, 1957։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւոր ականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազ մողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհեր (1915-1923 թվական), հ. 2, Խարբերդ ի նահանգ, Երևան, 2004։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Արտաթորության համակարգ**, արտազատիչ համակարգ, օրգանների ամբողջություն, որով մարդու և կենդանիների օրգանիզմից հեռացվում են ավելորդ ջուրը, նյութափոխանակության վերջնական արգասիքները, աղերը, ինչպես նաև օրգանիզմ մտած և այնտեղ առաջացած թունավոր նյութերը։

Նախակենդանիների օրգանիզմից լուծելի արտազատուկը (ամոնիակ, միզանյութ) արտաքին միջավայր է դուրս գալիս դիֆուզիայի կամ օսմոկարգավորման ֆունկցիա կատարող կծկող վակուոլների օգնությամբ։ Ջրային ցածրակարգ բազմաբջիջների (սպունգներ, աղեխորշավորներ) և ծովային քիչ ակտիվ կենդանիների (փշամորթներ) նյութափոխանակության արգասիքները հեռացվում են մարմնի մակերեսով և միջավայրի հետ կապ ունեցող խոռոչների պատերով։ Անողնաշարավորների մեծ մասի արտաթորման ֆունկցիան մասամբ կատարում են աղիքները։ Կենդանական աշխարհի էվոլյուցիայի ընթացքում դիֆերենցվում է հատուկ արտաթորության համակարգ։ Ստորակարգ որդերի, անելիդների արտաթորության օրգանները պրոտոնեֆրիդներն են, իսկ օղակավոր որդերի մեծ մասինը՝ մետանեֆրիդները։ Ցամաքային հոդվածոտանիների արտաթորման ֆունկցիան կատարում են աղիքների պատերը կամ մալպիգյան անոթները (կույր մակաճներ միջին և ետին աղիքի սահմանում)։

Մարդու և բարձրակարգ կենդանիների արտաթորության օրգաններն են՝ երիկամները, թոքերը, մաշկը, քրտնագեղձերը, աղիքները և այլն, որոնց գործունեությամբ ապահովվում է օրգանիզմի ներքին միջավայրի կայունությունը (հոմեոստազ)։

Երիկամներում միզագոյացման շնորհիվ նյութափոխանակության արգասիքները (միզանյութ, միզաթթու, կրեատինին, ամոնիակ), ինչպես նաև որոշ իոններ (նատրիում, կալիում, ֆոսֆոր), ջրի ավելցուկը և տարբեր աղեր հեռացվում են օրգանիզմից, որով և կարգավորվում է օրգանիզմի օսմոտիկական ճնշման հավասարակշռությունը, իոնային բաղադրությունը և թթվահիմնային կայունությունը։

Արտաթորության օրգանների ֆունկցիայի խանգարումը կարող է պատճառ դառնալ մի շարք հիվանդությունների, երբեմն՝ մահվան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Արտաթորության համակարգ» *հոդվածից (հ․ 2, էջ 132 )։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Terminologia Anatomica 98 |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 16527932 |

 |
**Հապտոֆոբիա**(հին հունարեն՝ ἅπτω — «դիպել» և հին հունարեն՝ φόβος — «վախ»; հայտնի է նաև **աֆեոֆոբիա**, **հաֆեֆոբիա**, **հաֆոֆոբիա**, **հապնոֆոբիա**, **հապտեֆոբիա**, **տիկսոֆոբիա** անվանումներով), հազվադեպ հանդիպող առանձնահատուկ ֆոբիա է, հանգիստ չտվող վախ, որը առաջանում է շրջապատող մարդկանց իրեն դիպչելու վախից։ Դիտվում է օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման և հոգեկան անկայունության պարագայում։ Հապտոֆոբիայով տառապողը վախենում է նույնիսկ մտերիմ ու ծանոթ մարդու հպումից։

Հապտոֆոբիան համարվում է մարդու՝ ինքն իրեն և իր անձնական տարածքը պաշտպանելու գերաճած ձգտում, ուրիշ մարդկանց (հատկապես անծանոթների) հետ շփման և նրանց դիպչելու ցանկության բացակայություն։

Երբեմն հապտոֆոբիան սահմանափակվում է միայն հակառակ սեռին դիպչելու վախով։ Կանանց մոտ այն հաճախ կապված է սեքսուալ բռնության ենթարկվելու վախի հետ։ Դորեյսը ցույց է տալիս, որ ինչ-որ ժամանակ սեքսուալ բռնության զոհ դարձած շատ տղաներ տառապել են հապտոֆոբիայով։ Այսպես, տուժածներից մեկը, որը հարցաքննվել է Դորեյսի կողմից, նշել է, որ նրա մարմնին ցանկացած հպում *«այրում է ինչպես կրակ, կամ սառեցնում է մարմինը, կամ էլ ստիպում է ցնցվել»*, և որ նա ցանկություն չունի, որ իրեն ինչ-որ մեկը շատ մոտենա։

Ավստրալիացի գրող Էլիասա Կանետտի կարծիքով՝ հպումից վախը համարվում է ցանկացած մարդու վարքի կարևոր դոմինանտներից մեկը, և դրանից ազատվել հնարավոր է միայն ամբոխի մեջ գտնվելիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Charles Harrington Elster* There's a Word for It!. — 1996. — С. 160. — ISBN 0684824558
2. 1 2 3 4  *John G. Robertson* Robertson's Words for a Modern Age. — 1991. — С. 213. — ISBN 0963091913
3. ↑  *Laurence Urdang, Anne Ryle, Tanya H. Lee* -ologies & -isms. — 1986. — С. 557. — ISBN 0810311968
4. 1 2  *John G. Robertson* An Excess of Phobias and Manias. — 2003. — С. 95. — ISBN 096309193X
5. 1 2  *John Birtchnell* How Humans Relate: A New Interpersonal Theory. — 1996. — С. 30, 142. — ISBN 0863774326
6. ↑  *Michel Dorais* Don't Tell: The Sexual Abuse of Boys. — 2002. — С. 84. — ISBN 0773522611
7. ↑  *Элиас Канетти* Глава «Боязнь прикосновения и её метаморфозы» // Масса и власть.
**Հովիկ Սաշայի Սահակյան** (ապրիլի 20, 1956(1956-04-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ թառահար, Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2014)։

Կենսագրություն
--------------

Հովիկ Սահակյանը ծնվել է 1956 թվականի ապրիլի 20-ին Վարդենիսում (ներկայում՝ ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում)։ Սովորել է Վարդենիսի երաժշտական դպրոցի թառի բաժնում։ 1979 թվականին ավարտել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան ուսումնարանի թառի, 1984 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի թառի, դիրիժորության բաժինները։

1976-1979 թվականներին եղել է Հայաստանի, ՀՊՄԻ ժողովրդական գործիքների նվագախմբերի ղեկավար և դիրիժոր։ 2008-2015 թվականներին՝ «Նարեկացի» արվեստի միության համանուն մանկապատանեկան ժողովրդական գործիքների անսամբլի ղեկավար, իսկ 2015 թվականին դաձել է «Նովա» ժողովրդական գործիքների անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար։ «Ջնար» ավանդական երաժշտական անսամբլի հիմնադիրն է։ 2005 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի Բ. Կանաչյանի անվան երաժշտական դպրոցում, որտեղ դարձել է նաև նվագախմբի ղեկավար), 2006 թվականից դրան զուգահեռ սկսել է դասավանդել Ս. Ջրբաշյանի անվան երաժշտական դպրոցում (որտեղ նույնպես դարձել է նաև նվագախմբի ղեկավար)։

Ֆրանսիայում գործող «Գուսան» անսամբլի հետ (գեղարվեստական ղեկավար՝ Գ. Մուրադյան) մասնակցել է «Հայ մշակույթի օրեր Ֆրանսիայում» փառատոնին։ Կազմել է «Հայկական ժողովրդական մեղեդիներ ժողովրդական նվագարանների համույթների համար» (2013), «Թառ» (2016) ուսումնական ձեռնարկները։

Մրցանակներ
----------

* 2016 – Հայաստանի անկախության 25-ամյա հոբելյանին նվիրված ՀՀ նվագախմբերի մրցույթ-փառատոնի գլխավոր մրցանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Նարեկացի» համույթը հանդես կգա մենահամերգով
2. ↑  Բարի գալուստ Նարեկացի նվագախումբ

Գրականություն
-------------

* Մակարյան Ս. Հայ ավանդական երաժշտության երախտավորը. Թառահար և դիրիժոր Հովիկ Սահակ­յան, Երևան, 2016։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Առավոտ լուսո․ հարցազրույց (Հովիկ Սահակյան, Նարեկ Հարությունյան, Լուսինե Մանգասարյան)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հապավումների բառարան**, բառարանի տեսակ, որի մեջ բառացանկը ներկայացնում է լեզվի մեջ գործածվող հապավումները, բառահոդվածում տրվում են դրանց անհրաժեշտ մեկնաբանությունները, բերվում են տեքստային կամ հեղինակային օրինակներ։ Այսպիսի բառարան ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվի համար ստեղծել է Ալեքսանդր Մարգարյանը։ Այն ընդգրկում է շուրջ 4000 հապավում։ Հեղինակը նյութեր է քաղել առկա բացատրական բառարաններից, մամուլից, գիտական ու գեղարվեստական գրականությունից։ Բառարանում գլխաբառից հետո տրվում է հապավման «վերծանությունը» կամ բացատրությունը՝ մեծ մասամբ տեքստային օրինակների ցուցադրումով։ Փոխառյալ հապավումների դեպքում գլխաբառից հետո նախ փակագծում տրվում է փոխառյալ ձևը՝ համապատասխան վերծանությամբ, ապա փակագծից դուրս՝ հայերեն թարգմանությունը, որին հաջորդում է բնագրային օրինակը։ Բառարանում տեղ են գտել նաև հապավումներից ածանցված (ածանցմամբ կամ բարդածանցմամբ ստեղծված) բառեր։

Աղբյուրներ
----------

* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Տես նաև
-------

* Հայերեն հապավումների ցանկ Վիկիբառարանում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տառային հապավումների հայերեն առցանց բառարան