**Մարկետ** (*նշան*,շվեդերեն արտասանություն: [ˈmæ̂rːkɛt]), 3,3 հա մակերեսով անմարդաբնակ շխեր է (ժայռոտ կղզի()) Բալթիկ ծովում, որը կիսում են Շվեդիան և Ֆինլանդիան ( Ալանդ ինքնավար շրջանի տարածքում)։ Մարկետը բաժանվել է երկու երկրների միջև այն բանից հետո, երբ 1809 թվականի Ֆրեդրիկշամնի պայմանագիրը սահմանել է Շվեդիայի և Ֆինլանդիայի մեծ իշխանության միջև սահմանը կղզու մեջտեղով: Կղզու ֆիննական կողմը Համարլենդի քաղաքապետարանի մի մասն է և Ֆինլանդիայի ամենաարևմտյան ցամաքային կետն է։ Կղզու շվեդական հատվածն ինքնին բաժանված է Շվեդիայի երկու շրջաններով ՝ Ուփսալա շրջան ( Օստհամմարի քաղաքապետարան ) և Ստոկհոլմի շրջան ( Նորթելյեի քաղաքապետարան ):

Աշխարհագրություն և պատմություն
------------------------------

Կղզին մոտավորապես 350 մ երկարություն 150 մ լայնություն ունի և մոտ 3,3 հա տարածք: Կղզին բարձրություն է ձեռք բերում հետսառցադաշտային վերելքի պատճառով և հավանաբար եղել է ջրի տակ մինչև 1500-ական թվականները: 

Մարկետը ամենափոքր ծովային կղզին է, որը կիսում են երկու երկրներ: Նախկինում այն ուղիղ սահման է ունեցել, մինչև Ֆինլանդիայի մեծ խշխանությունը շվեդական կողմում փարոս է կառուցելը: Մարկետ*՝* «Նշան» անվանումը, հավանաբար, առաջացել է որպես նավարկաման նշան օգտագործվելը, նախքան փարոսի հայտնվելը: Մինչ փարոսի կանգնեցումը, կղզին և նրա ծանծաղուտը վտանգավոր նավարկման վտանգներ են եղել, որոնցից ծովագնացները հուսահատորեն փորձել են խուսափել։ 1873 թվականին Շվեդիայի ափին և նրա կղզեխմբում 23 նավ խանծաղուտն են խրվել՝ փորձելով խուսափել Մարկետից, և նրանցից ութը նավաբեկության են ենթարկվել։ Մարկետը առանձնացած է հիմնական Ալանդ կղզեխմբից, ամենամոտ կղզուց ավելի քան 10 կմ հեռավորության վրա է և ամենամոտ նավահանգիստը23 կմ հեռավորության վրա է: Խորը նավահանգիստ չկա. կղզի կարելի է հասնել միայն նավակներով։ Կան փոքր, հազիվ մակերեսային ժայռեր Մարքեթից հյուսիս-արևմուտք, որոնք կոչվում են «Մարկետի քարեր» (շվեդ.՝ Märketshällor), որոնք չափազանց փոքր են բուսականությունը պահպանելու համար:

Կղզին կազմված է հիմնականում հարթ դիաբազային ապարներից՝ առավելագույն 2 մ բնական բարձրությամբ։ Տարածքի մեծ մասը փոթորիկների ժամանակ պարբերաբար լվանում է ծովի ջրով, իսկ ձմռանը մաքրվում է սառույցով: Բուսականությունը, որը սահմանափակվում է ցածր աճող խոտաբույսերով և խոտաբույսերով, պահպանվում է միայն որոշ պաշտպանված հատվածներում: Ընդհանուր առմամբ հայտնաբերվել է 23 բուսատեսակ։

Մարկետի շրջակայքում կան մեծ մոխրագույն փոկերի համայնքներ, և կղզին դարձել է փոկերի սաֆարիների տարածք:

Միջազգային սահման և փարոս
-------------------------

Ներկայիս սահմանի ֆիննական հատվածում փարոս կա, որն ավտոմատացված է 1979 թվականից։ 1885 թվականին, երբ Ֆինլանդիայի մեծ իշխանություն կառուցել է փարոսը այն համարվում էր անմարդաբնակ, ուստի փարոսը պարզապես կառուցվել էր կղզու ամենաբարձր կետում։ Այնուամենայնիվ, ընտրված վայրը կղզու շվեդական հատվածում էր: Թեև փարոսը պաշտոնապես գտնվում էր սահմանի շվեդական կողմում, այն երբեք չի համարվել շվեդական կամ չի կառավարվել Շվեդիայի կողմից:

Արդյունքում 1985 թվականին սահմանը ճշգրտվել է այնպես, որ փարոսն այժմ գտնվում է Ֆինլանդիայի տարածքում։ Ճշգրտումն իրականացվել է այնպես, որ տարածքի զուտ փոխանցում տեղի չի ունեցել, իսկ առափնյա գծի սեփականությունը մնացել է անփոփոխ՝ յուրաքանչյուր երկրի ձկնորսական իրավունքներին չխոչընդոտելու համար:

Սա հանգեցրեց անսովոր ձևի միջազգային սահմանին, որը բավարարում էր ինչպես ֆիննական, այնպես էլ շվեդական շահերը: Ճշգրտված եզրագիծը ստանում է շրջված «S»-ի ձևը, և փարոսը միացված է Ֆինլանդիայի մնացած տարածքներին միայն մի կարճ հատվածով: Կղզու սահմանը մոտ 480 մ երկարություն ունի։ Երկու երկրները ներկայացնող պաշտոնյաների կողմից 25 տարին մեկ պարբերաբար ստուգվում է սահմանը: Վերջին նման համատեղ ստուգումը տեղի է ունեցել 2006 թվականի օգոստոսին։ Եզրագիծը նշվում է ժայռի մեջ փորված անցքերով, քանի որ սեզոնային դրեյֆի սառույցը կարող է կոտրել դուրս ցցված ցանկացած սահմանանշան: Սկանդինավյան անձնագրային միության և Շենգենյան համաձայնագրի պատճառով 1958 թվականից ի վեր սահմանին անձնագրային ստուգումներ կամ սահմանային այլ ձևակերպումներ չեն եղել, ուստի ներսկանդինավյան/ներշենգենյան այցելուները կարող են ազատորեն այցելել կղզի:

Փարոսը շտապ պահպանման կարիք ունի, և ֆիննական շահերի խումբը փորձում է միջոցներ հայթայթել դրա պահպանման համար 1979 թվականից, և շրջակա շենքերն այլևս չեն օգտագործվում: GPS- ի ընդհանուր հասանելիության աճը փարոսի հիմնական գործառույթն ավելորդ է դարձրել:

Ռադիո սիրողական գործունեություն
-------------------------------

Ամբողջ աշխարհում ռադիոսիրողները Մարկետի ֆիննական մասը կամ ինչպես իրենք են անվանում Մարկետ Ռիֆը համրում են Ֆինլանդիայից, Ալանդյան կղզիներից և Շվեդիայից տարբերվող առանձին միավոր: Մարկետ Ռիֆի ֆիննական հատվածը նախկինում ռադիոսիրողների հետ շփման համար աշխարհի ամենացանկալի «երկրներից» մեկն էր՝ իր հատուկ կարգավիճակի և համեմատաբար հեռավորության պատճառով: Տարեկան մեկ կամ մի քանի անգամ, եթե եղանակը թույլ է տվել սիրողական ռադիո արշավներ են տեղի ունեցել կղզի: Այս արշավների ընթացքում տասնյակ հազարավոր ռադիո կապեր են հաստատվում աշխարհի տարբեր մասերի մարդկանց հետ։ Բաց ծովում վայրէջք հնարավոր է միայն ուղղաթիռով։ Մարկետի նկարները ցուցադրվում են QSL քարտերի վրա: Ֆիննական կողմում օգտագործման պաշտոնական OJ0 ազդականչը Մարկետ Ռիֆի համար: Ազդականչի OJ0 նշանը կարելի է ձեռք բերել վճարովի Traficom.fi-ից՝ Ֆինլանդիայի տրանսպորտի և կապի գործակալությունից: CEPT-ին աջակցող երկրների լիցենզիա ունեցող սիրողականները կարող են գործել խութից՝ օգտագործելով OJ0/ ազդականչը սեփական զանգի նշանի դիմաց: Կղզու ամբողջ ռադիոակտիվությունը DX-peditions- ի այցելուների կողմից է: Երբ խութի ֆիննական հատվածին տրվել է հատուկ կարգավիճակ սիրողական ռադիոյում, 1960-ականների վերջին փարոսապահը դարձել է լիցենզավորված սիրողական ռադիոօպերատոր, որ սկզբում օգտագործեց OH0MA ազդականչը: Մարկետ Ռիֆի շվեդական կողմում օգտագործվել են 8S9M և SI8MI ազդականչերը:

Կլիմա
-----

| 1995 թվականից առ այսօր Մարկետի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 9.3 (48.7) | 9.0 (48.2) | 12.8 (55) | 15.5 (59.9) | 23.3 (73.9) | 24.0 (75.2) | 27.8 (82) | 26.0 (78.8) | 22.2 (72) | 18.2 (64.8) | 13.6 (56.5) | 10.3 (50.5) | 27.3 (81.1) |
| Միջին օրական °C (°F) | −0.1 (31.8) | −1.2 (29.8) | 0.4 (32.7) | 2.9 (37.2) | 6.5 (43.7) | 11.5 (52.7) | 16.0 (60.8) | 16.5 (61.7) | 12.9 (55.2) | 8.0 (46.4) | 4.2 (39.6) | 1.6 (34.9) | 6.6 (43.88) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | −13.7 (7.3) | −19.4 (−2.9) | −10.3 (13.5) | −4.0 (24.8) | −1.3 (29.7) | 4.3 (39.7) | 8.2 (46.8) | 7.7 (45.9) | 4.2 (39.6) | −1.7 (28.9) | −8.3 (17.1) | −10.7 (12.7) | −19.4 (−2.9) |
| *Աղբյուր #1: {{{աղբյուր 1}}}* |
| *Աղբյուր #2: Extremes 1995-present* |

Մարկետն ունի մայրցամաքային կլիմա, որը ազդվում է օվկիանոսային ազդեցություններից. այն Ֆինլանդիայի ամենաքամոտ վայրերից մեկի համբավ ունի: Օդերեւութաբանական կայանը կառավարվում է փարոսապահների կողմից 1896 թվականից, իսկ Ֆինլանդիայի օդերեւութաբանական ինստիտուտի ավտոմատ կայանը բացվել է 1977 թվականի նոյեմբերի 10-ին։ 

Ծովի ազդեցությունը շատ կարևոր է կղզու կլիմայի համար. ջերմային իներցիան կտրուկ նվազեցնում է տարվա ընթացքում ջերմաստիճանի տատանումները՝ համեմատած մայրցամաքի տատանումների հետ, և ավելի քիչ՝ Ֆաստա Ալանդի կենտրոնական մասում՝ Ալանդ կղզեխմբի ամենամեծ կղզին: Մարկետը ցերեկային ջերմաստիճանի հինգ ռեկորդ է գրանցել Ֆինլանդիայի օդերևութային կայաններում, բոլորը նոյեմբերի 29-ից հունվարի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում, 10,2°C 2006 թվականի դեկտեմբերի 15-ին և 88°C 1975 թվականի դեկտեմբերի 31-ին: Տարեկան միջին ջերմաստիճանը մոտավորապես 6°C է և ամենաբարձրներից մեկն է Ֆինլանդիայում, հունվար ամիսը ավելի մեղմ է, քան մայրցամաքում -2.5°C միջին հաշվով) և տաք ամառ 15.8°C միջինը հուլիսին: Կղզին ավելի չոր է, քան մայրցամաքը; միջին տարեկան տեղումները սովորաբար չեն գերազանցում 550 մմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Lighthouses of Finland: Åland». *www.ibiblio.org*. Վերցված է 2024-04-02-ին.
2. ↑  citizen's Map Site – National Land Survey of Finland
3. ↑  Frank Jacobs (24 April 2012). «One Island, Two Countries». *The New York Times*.
4. ↑  Frank Jacobs (24 April 2012). «One Island, Two Countries». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 1 October 2019-ին.
5. ↑  World island superlatives
6. ↑  Tom Backmansson, 1998. TV series "Fyren - Majakka", episode 10: Märket. First shown on Yle TV1, 16 July 2000 17.59. Produced by Yleisradio Oy,
7. ↑  Ekman, J.; Bråvander, L. G.; Ekman, G.; Zachrisson, E. (1998). «Märket - en märklig ö» (PDF). *Daphne* (շվեդերեն): 56–58. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 27 October 2017-ին. Վերցված է 14 July 2006-ին.
8. ↑  «Hyljesafari» (ֆիններեն). Վերցված է 5 March 2019-ին.
9. ↑  Tom Backmansson, 1998. TV series "Fyren - Majakka", episode 10: Märket. First shown on Yle TV1, 16 July 2000 17.59. Produced by Yleisradio Oy,
10. ↑  *Märket – a remarkable island* Արխիվացված 27 Հոկտեմբեր 2017 Wayback Machine by Joakim Ekman, Lars-Gunnar Bråvander, Gabriel Ekmand, and Ebbe Zachrisson (sv) includes a map of the island
11. ↑
12. ↑  Shifting Territories: Märket Reef, Hidden Europe Magazine, 11 (November 2006), pp. 26–29.
13. ↑  «Islands on the Air - IOTA Directory - Group Information». Արխիվացված է օրիգինալից 9 March 2012-ին. Վերցված է 12 January 2011-ին.
14. ↑  «FMI open data». FMI. Վերցված է 22 April 2023-ին.
15. ↑  (fi) Association finlandaise des phares Արխիվացված 27 Սեպտեմբեր 2007 Wayback Machine – Presentation of the Island
16. ↑  (fi) Institut météorologique national de Finlande – A list and characteristics of the meteorological stations of Finland
17. ↑  (fi) Institut météorologique national de Finlande – Statistiques nationales pour le mois de décembre
18. ↑  (en) Conseil de coopération nordique Արխիվացված 14 Հոկտեմբեր 2007 Wayback Machine – Statistiques générales sur Åland
19. ↑  (en) Institut météorologique national de Finlande Արխիվացված 27 Ապրիլ 2010 Wayback Machine – Statistiques climatiques de la période 1971–2000