Բացված աղոթքի ընկույզ՝ վերևում մոգերի երկրպագության պատկերով, իսկ ներքևում՝ Հիսուս Քրիստոսի խաչելության: Նիդրլանդներ, XVI դարի սկիզբ:
**Աղոթքի ընկույզ** (անգլ.՝ prayer nuts), X-XVI դարերում Հյուսիսային Եվրոպայում, մասնավորապես՝ Նիդերլանդներում մեծ տարածում ունեցող, փայտից պատրաստված մանրանկարչական արտադրանքի տեսակ։ Աղոթքի ընկույզը գնդաձև է, որպես կանոն՝ կազմված է միմյանց միացած երկու մասերից, ինչն այն նմանեցնում է ընկույզի կճեպին։ Մանրանկարները պատրաստվում էին տոսախից և պատկերում էին աստվածաշնչյան իրադարձություններ, հիմնականում՝ Հիսուս Քրիստոսի խաչելության հետ կապված տեսարաններ։

Պատրաստում
----------

Փակ վիճակում գտնվող աղոթքի ընկույզ, Նիդերլանդներ, XVI դարի սկիզբ:
Տոսախը փայտագրության լավ հանքանյութ է, չնայած բնափայտի այս տարատեսակի օգտագործումը սահմանափակված է արտադրանքի փոքր չափսերով։ Տոսախն ունի համաչափ կարծրություն, դիմացկուն է կոտրվածքների և ճեղքվածքերի նկատմամբ։ Աղոթքի ընկույզների մեծամասնությունը հենց տոսախից է պատրաստված, չնայած հանդիպում են նույնօրինակ արտադրանքներ՝ պատրաստված արծաթից և զարդարված էմալով։

Տոսախե մանրանկարների դետալավորման մակարդակը բացառիկ է. որոշ արտադրաքների վրա տեսանելի է այնպիսի մանրագույն դետալների տեքստուրան, ինչպիսիք են հրեշտակի թևերի փետուրները, վիշապի թեփուկները, հագուսի ձևվածքի հարդարումը և զարդերը։ Արտադրանքների դետալների առատության, ծավալայնության և փոքր չափսի պատճառով սովորական լուսանկարն ընդունակ չէ դրանք որակյալ դրոշմելու, և դրանց պատկերները հավաքում են համակարգչով՝ տարբեր ֆոկուսներով արված լուսանկարներից։

Ռոբեր Կամպին. Սուրբ Հովսեփն աշխատելիս:
Արվեստաբանների գնահատմամբ՝ մեկ պատրաստի արտադրանքի պատրաստման վրա կարող էր ծախսվել մինչև 30 տարի ժամանակ, այսինքն՝ փաստացի, վարպետի ողջ կարիերան, եթե նա միայնակ աշխատեր։ Այդ իսկ պատճառով ընկույզները և նույն կատեգորիայի նմանատիպ մանրանկարչական արտադրանքները չափազանց թանկ էին, և միայն իրենց ժամանակի ամենաապահովված մարդիկ՝ արիստոկրատները և իշխող ընտանիքների ներկայացուցիչները կարող էին իրենց թույլ տալ գնել դրանք։ Աղոթքի ընկույզները ճոխության և սեփականատիրոջ կարգավիճակի խորհրդանիշն էին, ինչով էլ բացատրվում է այդ կատեգորիայի արտադրանքից մեզ հասած փոքր քանակով։ Հայտնի է, որ տոսախե մանրաքանդակներ ունեին Անգլիայի արքա Հենրի VIII-ը և նրա կին Եկատերինա Արագոնացին, Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր Կառլ VI-ը և Բավարիայի հերցոգ Ալբերտ V-ը։ Որոշ արտադրանքներ ներառում են իրենց առաջին սեփականատերերի ինիցիալները կամ զինանշանները, ում համար որ պատրաստվել էին։

Հավանաբար, յուրաքանչյուր արտադրանքի վրա աշխատել է մի քանի վարպետ՝ իր օգնականների հետ, որոնցից յուրաքանչյուրը պատասխանատու էր աշխատանքի իր մասի համար։ բարձրաքանդակները պատրաստվում էին մի քանի մասերից, ապա մաիացվում և սոսնձվում էին փայտե հիմքի վրա։ դեպքերի մեծ մասում հեղինակների անունները հայտնի չեն. մեզ շատ քիչ հասած հասած անուններից մեկը *Adam Dirksz Hinderduyn* (1570—1640) է։

Արտադրանքի այլ տեսակներ
-----------------------

Համրիչների գնդաձև կախազարդերը հանդիսանում են տոսախե մանրանկարչության ամենատարածված ձևը, սակայն հայտնի են նաև այդ նույն կատեգորիայի արտադրանքի այլ տարատեսակներ. դրանք, նախ և առաջ, եռապատկերները և երկթև սրբանկարներն են, ինչպես նաև մանրանկարչական փորագրմամբ դագաղները, արձանները և նույնիսկ օծանելիքի սրվակները։

* Մանրանկարչական դագաղ, Նիդերլանդներ, XVI դարի սկիզբ
* Մանրանկարչական եռապատկեր. Նիդերլանդներ, XVI դարի սկիզբ
* Եռապատկեր, ձախ փեղկ
* Եռապատկեր, աջ փեղկ
* Փորագրված ստվարատախտակ, Իսպանիա, XV դար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kahn, Eve. Unlocking the Secrets of Boxwood Miniatures New York Times
2. ↑  The study of boxwood prayer beads and miniature altars from the Thomson Collection at the Art Gallery of Ontario and the Metropolitan Museum of Art American Institute for Conservation
3. ↑  Ellis, Lisa; Suda, Alexandra. «Small Wonders: Gothic Boxwood Miniatures». Art Gallery of Ontario, 2016, р. 28
4. ↑  McConnell, Sophie. «Metropolitan Jewelry». New York: Metropolitan Museum of Art, 1991, р. 69
5. ↑  Миниатюрный гроб на сайте музея Метрополитен
6. ↑  Резной флакон на сайте Британского музея

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աղոթքի «ընկույզներ». փայտից պատրաստված միջնադարյան մանրանկարներ
* The Ornate Carvings Hidden In Medieval Prayer Nuts
* Carved wooden Prayer Nuts from 16th century
* 16th Century 'Prayer Nut' Hide Miniature Carvings Archived 2017-08-01 at the Wayback Machine.
* The Prayer Nut