**Ներսես Հաջիքի Կրիկորյան (Գրիգորյան)** (*անգլ.՝ Nerses "Krik" Krikorian*, հունվարի 23, 1921(1921-01-23), Խարպուտ, Էլազըղի մարզ, Թուրքիա - ապրիլի 18, 2018(2018-04-18)), ամերիկահայ քիմիկոս։ Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիայի աշխատակից։ Առավել հայտնի է բարձր ջերմաստիճանում քիմիայի ոլորտում կատարած աշխատանքների համար։ Փրկվելով Հայոց ցեղասպանությունից՝ 4 տարեկանում հանգրվանել է ԱՄՆ-ում։ Ներգրավված է եղել Մանհեթենյան նախագծում և մահվան պահին եղել է նախագծում ներգրավված վերջին գիտնականներից մեկը։

Նիագարայի համալսարանի (2005) և ՀՀ ԳԱԱ պատվավոր դոկտոր (2005):

Կենսագրություն
--------------

Ներսես Կրիկորյանը ծնվել է 1921 թվականի հունվարի 23-ին, Խարբերդ քաղաքում (Թուրքիա), հայազգի Հրաչիկ և Լյուսի Կրիկորյանների ընտանիքում, ովքեր ամուսնացել էին 1919 թվականին։ Ընտանիքը վերապրել է Հայոց ցեղասպանությունը։ Նա ուներ երկու եղբայր (Արթուր և Մայք), մեկը ծնվել էր Սիրիայի Հալեպ քաղաքում, իսկ կրտսերը՝ ԱՄՆ-ում, և քույր՝ Դորոթի Կրիկորյանը։ Ընտանիքը փախել է նախ Հունաստան, ապա Ֆրանսիա, Կանադա և, ի վերջո, Միացյալ Նահանգներ 1925 թվականին։ Ընտանիքը հաստատվել է Նիագարայի ջրվեժում, Նյու Յորք, որտեղ հայրն աշխատում էր գործարանում, իսկ մայրը տնային տնտեսուհի էր։ Նրա ծնողները խոսում էին հայերեն, թուրքերեն և քրդերեն, բայց երբեք ամբողջությամբ չեն տիրապետել անգլերենին։ Նա մեծացել է Նիագարայի ջրվեժում և սկզբում հայերեն էր խոսում միայն ծնողների պնդմամբ։ Նա նաև սովորել է հայոց պատմություն և գիտեր իր հայկական ժառանգությունը։

1943 թվականին Ներսես Կրիկորյանն ավարտել է Նիագարայի համալսարանը (Նյու Յորք, ԱՄՆ)։ 1946-1972 թվականներին աշխատել է Լոս Ալամոսի ազգային լաբորատորիայում (Նյու Մեքսիկո, ԱՄՆ), 1972-1991 թվականներին՝ զանգվածային ոչնչացման զենքի տարածման կանխման կենտրոնում (IPP):

Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային հետազոտություններին և դրանց առնչվող հարցերին։ Մասնավորապես ներդրումներ ունի ճառագայթային անօրգանական ֆիզիկային, բարձրջերմաստիճանային քիմիայի հիմնարար և կիրառական հետազոտություններում։ Մասնակցել է զանգվածային ոչնչացման զենքի տարածման կանխման հիմնարար մշակումներին ու ծրագրերին։

Անձնական կյանք և մահ
--------------------

Կրիկորյանը Լոս Ալամոսում է հանդիպել իր կնոջը՝ Քեթրին Փաթերսոնին։ Նա եղել է Կանանց բանակային կորպուսի (WACs) անդամ և աշխատել է որպես քարտուղար Մանհեթեն նախագծի ժամանակ։ Նրանք ամուսնացել են 1948 թվականի մարտին և 1951 թվականին ունեցել են իրենց միակ զավակը՝ Դեբրա Կրիկորյանին, որը դարձել է բանակի փոխգնդապետ։

Կրիկորյանը Լոս Ալամոսի միացյալ եկեղեցու հիմնադիր անդամներից էր։ Նա թարգմանում էր հայկական պոեզիա և կարողանում էր արտասանել Օմար Խայամի «Ռուբայաթը»։

Ներսես Կրիկորյանը մահացել է Լոս Ալամոսի իր տանը 2018 թվականի ապրիլի 18-ին և թաղվել կնոջ կողքին Սանտա Ֆե ազգային գերեզմանատանը։

Անդամակցություն
---------------

* Լոս Ալամոսի ազգային կենտրոնի գիտական խորհրդի անդամ (1985)

Պարգևներ
--------

* Լոս Ալամոսի մեդալ (2004)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Nerses "Krik" Krikorian | Atomic Heritage Foundation». *web.archive.org*. 2019 թ․ դեկտեմբերի 27. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 21-ին.
2. ↑  «Wayback Machine» (PDF). *web.archive.org*. 2019 թ․ դեկտեմբերի 27. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 21-ին.
3. 1 2  «Two Named to Niagara Legacy — Alumni of Distinction». *eagleonline.niagara.edu*. Niagara University. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
4. ↑  «Nerses H. Krikorian». *sci.am*. National Academy of Sciences of Armenia. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
5. 1 2 3 4 5  «Nerses H. "Krik" Krikorian». *The Santa Fe New Mexican*. legacy.com (via DeVargas Funeral Home). 2018 թ․ ապրիլի 24. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
6. 1 2 3 4  «Krik Krikorian's Interview». *manhattanprojectvoices.org*. National Museum of Nuclear Science & History (via Atomic Heritage Foundation). 2017 թ․ հոկտեմբերի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
7. ↑  «Nerses (Krik) Krikorian in conversation with Sig Hecker». *lab2lab.stanford.edu*. US-Russian Lab-to-Lab Collaboration Story. Stanford University. 2017 թ․ փետրվարի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
8. 1 2 3 4  «Los Alamos Medal Winner Krik Krikorian». *lanl.gov*. Los Alamos National Laboratory. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
9. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
10. ↑  «Krikorian, 'Giant' In National Security Science, Dies At 97». KRWG-TV (via Associated Press). 2018 թ․ ապրիլի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.