**Խայտառակ արարք. Հայոց ցեղասպանությունը և թուրքերի պատասխանատվության հարցը** (թուրքերեն՝ İnsan Hakları ve Ermeni Sorunu, İttihat ve Terakki'den Kurtuluş Savaşı'na), Թաներ Աքչամի 1999 թվականին լույս տեսած գիրքը, որը պատմում է Հայոց ցեղասպանության ժխտման մասին։ Ի սկզբանե գիրքը տպագրվել է թուրքերեն։ 2006 թվականին Փոլ Բեսեմերն այն թուրքերենից թարգմանել է անգլերեն, իսկ Զորյան ինստիտուտի անդամներ Ջուլի Գիլմորը և Ջորջ Շիրինյանը վերամշակել և խմբագրել են հում թարգմանությունը։

2021 թվականին Newmag հրատարակչությունը գիրքը թարգմանել է հայերեն։ Անգլերենից հայերեն թարգմանության հեղինակը Լիլիթ Թութխալյանն է։

Բովանդակություն
---------------

Իր գրքում Աքչամը պնդում է, որ Միություն և առաջադիմություն կոմիտեն Հայոց ցեղասպանությունն իրագործել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ լրացուցիչ տարածքային կորուստներ ունենալու վախից դրդված։ Գերի Ջ. Բասը The New York Times-ում գրել էր, որ գիրքը «խիտ, չափված և ծանոթագրություններով առատ գիրք է, որը լուրջ մարտահրավեր է հանդիսանում թուրք ժամանակակից պոլեմիստներին»։ Kirkus Reviews-ը նշում է, որ հեղինակը «անողոք է իր պնդումներում, որ թուրք պաշտոնյաները, որոնք հրաժարվել են ենթարկվել մարդասպան հրամաններին, իրենք են սպանվել»։

Աքչամն առաջին գիտնականն է, որը հավաքել է թուրքական ռազմական և դատական փաստաթղթերում, ականատեսների նամակներում և վկայություններում ցրված կարևորագույն ապացույցները։ Նա հետևել է Ցեղասպանությանը նախորդած իրադարձություններին և ցույց տվել, թե ինչպես են Ցեղասպանությունը համակարգված կերպով կազմակերպել Օսմանյան կառավարությունը, իշխող քաղաքական ուժը և բանակը։ Աքչամը նաև հետաքննում է կարևորագույն հարցը, թե Թուրքիան ինչպես խուսափեց պատասխանատվությունից՝ օգտագործելով տարածաշրջանում գերտերությունների շահերի բախումը, մեղավորներին պատժելու համար միջազգային հանրության ոչ համարժեք փորձերը և թուրք ազգայնականների առաջնահերթությունները։

Ընդունում
---------

2007 թվականին «ընդհանուր վավերագրական» անվանակարգում գիրքն արժանացել է Մինեսոտայի գրական մրցանակի։

Kirkus Reviews-ը եզրակացնում է, որ գիրքը «խիստ կարևորություն ունի պատմության համար և անկասկած կփլուզի իշամեղուների բները»։

Գրքի վերնագիրը հղում է Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի այն հայտարարությանը, որտեղ հայերի տեղահանումը թուրքական հանրապետության հիմնադիրն անվանում է «խայտառակ, ամոթալի արարք»։ Պատմաբան Ֆաթմա Ուլգենը գրում է, որ գիրքը «տարօրինակորեն լռում է թուրքական պաշտոնական պատմության շրջանակներում թուրքական ժխտողականության միավորման մեջ Քեմալի ունեցած դերի մասին» և որ Աքչամի այն տեսակետը, որ Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ Աթաթուրքի հայացքները կարող էին ծառայել ճանաչման նպաստմանը, «հիմնված են Քեմալի երկերի խիստ ընտրողական և պատմական համատեքստ չունեցող ընթերցանության վրա»։

Հրատարակություններ
------------------

* Akçam, Taner. *İnsan Hakları ve Ermeni Sorunu, İttihat ve Terakki'den Kurtuluş Savaşı'na* ("Human Rights and the Armenian Question, from the [Committee of] Union and Progress to Liberation War"), Ankara: İmge Kitabevi, 1999.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Akçam, Taner. *A Shameful Act*. Henry Holt and Company, 21 August 2007 (1466832126, 9781466832121). Google Books PT741
2. ↑  Bass, Gary J. (2006 թ․ դեկտեմբերի 17)։ «Turkey's Killing Fields»։ *The New York Times*։ Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 10
3. 1 2  «A SHAMEFUL ACT The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility»։ 2006 թ․ օգոստոսի 15։ Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 11  - Posted online on May 20, 2010.
4. ↑  info@f-s.am FutureSystems։ «Խայտառակ արարք»։ *Newmag Publishing House* (հայերեն)։ Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 30  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
5. ↑  «Minnesota Book Awards»։ Friends of the Saint Paul Public Library։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 1-ին։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 16
6. ↑  Ulgen Fatma (2010)։ «Reading Mustafa Kemal Atatürk on the Armenian genocide of 1915»։ *Patterns of Prejudice* **44** (4): 369–391։ doi:10.1080/0031322X.2010.510719

Լրացուցիչ գրականություն
-----------------------

* Melson, Robert (Spring 2008)։ «A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility, Taner Akçam (New York: Metropolitan Books, 2006), xii + 467 pp. $30.00»։ *Holocaust and Genocide Studies* (United States Holocaust Memorial Museum) **22** (1): 112–114։ doi:10.1093/hgs/dcn005  - Published 1 March 2008
* Herwig Holger (2007 թ․ փետրվարի 10)։ «Documenting a 'shameful act': Turkish emigre historian writes on Armenian genocide»։ *The Gazette* (Montreal)։ էջ J5  - Article at Pressreader