**Նոյա Ստրոսսեր Սպիր Ուայլի** (անգլ.՝ *Noah Strausser Speer Wyle*, հունիսի 4, 1971(1971-06-04), Հոլիվուդ, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան։

Ռուսաստանում հայտնի է «Շտապ օգնություն» հեռուստատեսային սերիալում կատարած բժիշկ Ջոն Կարտերի դերով, ինչպես նաև Ֆլին Կարսոնի դերով «Գրադարանավարը» ֆիլմում և Թոմ Մեյսոնի դերով «Փլվող երկինք» հեռուստասերիալում։ 1999 թվականին խաղացել է Ստիվ Ջոբսի դերը դոկումենտալ դրամա «Սիլիկոնյան հովտի ծովահենները» ֆիլմում։ 2001 թվականին «People» ամսագիրը Ուայլիին ընդգրկել է աշխարհի հիսուն ամենագեղեցիկ մարդկանց շարքերում։

Կենսագրություն
--------------

Նոյան երրորդն է յոթ երեխաներից, ծնվել է Կալիֆոռնիա նահանգի Հոլիվուդ շրջանում բուժքույր Մարջորի և ինժեներ-էլեկտրիկ Ստիվեն Ուայլի ընտանիքում։ Ուայլի ծնողները բաժանվել են 70-ական թվականների վերջում, ավելի ուշ նրա մայրը երկրորդ անգամ ամուսնացել է Ջեյմս Կաթսի հետ։

Նոյա Ուայլին կրթություն է ստացել Կալիֆոռնիա նահանգի Օախա քաղաքի Տեչեր դպրոցում, որը ավարտել է 1989 թվականին։ Հյուսիս-արևմտյան համալսարանում նա հաճախել է թատրոնի և արվեստի բաժին, իսկ նրանց կողմից գրված պիեսներից մեկը պարգևատրվել է։ Կրթությունն ավարտելուց հետո, Հոլիվուսում ապրելով փոքրիկ բնակարանում, պարապել է դերասանական վարպետություն դասավանդող Լարրի Մոսոմի հետ։

Նոյա Ուայլին իր «The Blank Theater Company» թատրոնի ընկերությունում հանդիսանում է գեղարվեստական պրոդյուսեր։

Ազատ ժամանակ Ուայլին խաղում է բասկետբոլ, ճանապարհորդում է, զբաղվում է լուսանկարչությամբ և գնում է ֆիլմ դիտելու։

Անձնական կյանք
--------------

2000-2009 թվականներին ամուսնացած է եղել դիմահարդար Թրեյսի Ուորբինի հետ։ Նախկին կնոջից ունեցել է երկու երեխա՝ որդին Օուեն Ստրաուսսեր Ուայլին (ծնվ.09.11.2002) և դուստրը Օդեն Ուայլին (ծնվ.15.10.2005)։

2004 թվականի հունիսի 7-ին ամուսնացել է դերասանուհի Սառա Ուելսի հետ։ Կնոջից ունեցել է աղջիկ՝ Ֆրենսիս Հարփեր Ուայլին(ծնվ.22.06.2015)։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի | Անվանումը հայերեն | Անվանումը անգլերեն | Դեր |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 | Կույր հավատ | *Blind Faith* | Էրիկ |
| 1991 | Անազնիվ սրտեր | *Crooked Hearts* | Ասկ |
| 1992 | Մի քանի լավ տղաներ | *A Few Good Men* | կապրալ Ջեֆֆրի Բարնս |
| 1994-2006 | Շտապ օգնություն | *ER* | բժիշկ Ջոն Կարտեր |
| 1994 | Իմ գեղեցկուհի | *There Goes My Baby* | Մայքլ Ֆիննինգեն |
| 1994 | Գվինեվեր | *Guinevere* | Լանսելոտ |
| 1995 | Ընկերներ | *Friends* | դոկտոր ՋեֆֆրիՌոուզեն |
| 1997 | Մատնահետքերի միֆը | *The Myth of Fingerprints* | Ուորեն |
| 1999 | Սիլիկոնյան հովտի ծովահենները | *Pirates of Silicon Valley* | Ստիվ Ջոբս |
| 2000 | Պայթյուն | *Fail Safe* | Բուկ |
| 2001 | Դոննի Դարկո | *Donnie Darko* | բժիշկ Կեննետ Մոննիտոֆ |
| 2001 | Հանցագործության տեսարաններ | *Scenes of the Crime* | Սեթ |
| 2002 | Սպիտակ դափնեվարդ | *White Oleander* | Մարկ Ռիչարդս |
| 2002 | Ինձ բավարար է | *Enough* | Ռոբբի |
| 2004 | Գրադարանավար 1 | *The Librarian: Quest for the Spear* | Ֆլին Կարսոն |
| 2005 | Կալիֆոռնիացիները | *The Californians* | Հեվին Ռենսոմ |
| 2006 | Գրադարանավար 2 | *The Librarian: Return to King Solomon's Mines* | Ֆլին Կարսոն |
| 2008 | Գրադարանավար 3 | *The Librarian: Curse of the Judas Chalice* | Ֆլին Կարսոն |
| 2008 | Ոչինչ, բացի ճշմարտությունից | *Nothing But the Truth* | Էվրիլ Հարոնսոն |
| 2008 | Բուշ | *W.* | Դոնալդ Էվանս |
| 2008 | Ամերիկյան ինտրիգ | *An American Affair* | Մայք Ստեֆորդ |
| 2011-15 | Փլվող երկինք | *Falling Skies* | Թոմ Մեյսոն |
| 2014-17 | Գրադարանավարները | *The Librarians* | Ֆլին Կարսոն |

Մրցանակներ և նոմինացիաներ
-------------------------

Ներկայումս արժանացել է 12 մրացանակների և 25 նոմինացիաների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1022921231 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑