**Ներսիկ (Ներսես) Ստեփանյան** (փետրվարի 14, 1898(1898-02-14) - հունիսի 25, 1937(1937-06-25)), տնտեսագետ, Խորհրդային Հայաստանի պետական և կուսակցական գործիչ։ 1931-ից Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանի ռեկտոր։ Պրոֆեսոր (1935), ԵՊՀ դասախոս, քաղ-տնտեսության ամբիոնի վարիչ։ Ալեքսանդրապոլի բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավարներից։

Կենսագրություն
--------------

Ներսես Ստեփանյանի հուշատախտակը Երևանի Արամի փողոցում
Ներսիկ Ստեփանյանը ծնվել է Ելիզավետպոլում։ 1918 թվականի վերջին հեղափոխական գործունեության համար ձերբակալվել և աքսորվել է։ Մայիսյան ապստամբության պարտությունից հետո եղել է Ալեքսանդրապոլի բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավարներից։ 1920 թվականի հուլիսի ձերբակալվել և դատապարտվել է մահվան, որը փոխարինվել է տասը տարվա բանտարկությամբ։ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո աշխատել է Էջմիածնի գավկոմում։ 1922-1927 թվականներին սովորել է Մոսկվայի ժողտնտեսության, 1927-1930 թվականներին՝ Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտներում։ Մոսկվայում սովորելու տարիներին (1924-1927) դասավանդել է Ժողտնտեսության ինստիտուտում, միաժամանակ՝ բանվորական համալսարանի պրոռեկտոր։

1932 թվականից միաժամանակ ղեկավարել է Մարքսիզմ Լենինիզմի ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղը։ Դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում, ղեկավարել քաղաքատնտեսության ամբիոնը։

Գլխավորել է կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի Բաքվի մասնաճյուղը, 1931 թվականից՝ Անդրկովկասյան կոմ-համալսարանի ռեկտոր, 1933 թվականի նոյեմբերի 28–ից մինչև 1934 թվականի հունիսի 26–ը ՀԽՍՀ լուսավորության ժողովրդական կոմիսար։

1930-ական թվականներին մասնակցել է «Հայկական սովետական հանրագիտարանի» հրատարակության նախապատրաստման աշխատանքներին։

Լինելով Հայաստանի Լուսժողկոմ, միաժամանակ ղեկավարելով կուսպատմության ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղը՝ եղել է նվիրյալ ազգային գործիչ։

Եղել է Աղասի Խանջյանի ընկերներից, ում հետ միասին լուծել է շատ խնդիրներ՝ կապված կրթության մակարդակի բարձրացման, որակյալ դասագրքերի ստեղծման, նոր դպրոցների բացման։ Նրա նախաձեռնությամբ բացվում են մասնագիտական տեխնիկումներ ադրբեջանցի ու քուրդ բնակչության համար։ 1934 թվականի մարտի 15-ին Սահակ Տեր-Գաբիրելյանի, Արամայիս Երզնկյանի, Երվանք Քոչարի ու Միքայել Մազմանյանի հետ միասին անդամակցել է Լենինի արձանի կառուցման հանձնաժողովին։

Եղել է մտերիմ Եղիշե Չարենցի հետ, ու վերջինիս դեմ ճնշումների ժամանակ բաց արտահայտվել է ի պաշտպանություն Չարենցի։

Բերիայի հասցեին քննադատությունները
----------------------------------

Ներսիկ Ստեփանյանը տարիների ընթացքում ավելի ու ավելի սուր էր քննադատում այս օրերի Անդրկովկասի մարզկենտրոնի ղեկավար Լավրենտի Բերիային։ Նա թույլ է տվել իրեն հայտարարել, որ «նրանք չեն անում այն, ինչի մասին երդվում են ամեն քայլափոխին»։ Ասել է․ «Բերիան այս տարիներին միայն մեկ անգամ է Հայաստան եկել այն էլ նրա համար, որ վարկաբեկի Խանջյանին»։ Նա բաց նշել է նաև, որ Բերիայի հեղինակա գիրքը Բոլշևիկյան կուսակցության պատմության մասին Անդրկովկասում լի է անճշտություններ ու մանիպուլյացիաներով։ Ըստ նրա՝ բազմաթիվ անձանց դերը միտումնավոր նվազեցված է, դրանոց թվում նաև Ալեքսանդր Մյասնիկյանինը։

Ձերբակալություն ու մահ
----------------------

1934 թվականին Ստեփանյանի դեմ Հայաստանի Կենտկոմ դիմում է ներկայացվում՝ տրոցկիստական ու ազգայնական գործունեություն մեղադրանքով։ Մեղադրանքները Խանջյանի միջնորդությամբ հանվում են՝ դրանց անհիմն լինելու պատճառով։ Սակայն Բերիայից հրաման է տրվում բացահայտելու Ստեփանյանին ու նրա բոլոր պաշտպաններին։ 1935 թվականին բացահայտվում է իբր Ստեփանյանի խումբը, որի մեջ են մտել Չարենցը, Բակունցը, Ալազանը, Նորենցը և այլք։

1936 թվականի մայիսի 22-ին ձերբակալվել և մեկ տարի անց՝ 1937 թվականի հունիսի 25-ին գնդակահարվել է Ստալինյան ռեժիմի կողմից։ 1936 թվականի հուլիսի 10-ին Աղասի Խանջյանին հետմահու Անդրկովկասյան կենտկոմից մեղադրել են Ներսիկ Ստեփանյանին աջակցելու ու նրա մեջ տրոցկիստական գործիչ չտեսնելու համար, ինչի արդյունքում իբր Խանջյանը անկարող լինելով իր սխալները լուծել՝ ինքնասպան է եղել։

Հիմնական հոդված՝ Աղասի Խանջյանի մահը
Հետմահու արդարացվել է՝ իր հետ մի գործով դատապարտված Գ․ Գ․ Բատիկյանի, Կ․ Ս․ Բոխյանի, Ռ․ Մ․ Աղամալյանի, Մ․ Դ․ Կիրշենբլատի, Մ․ Օ․ Խաչատրյանի, Դ․ Ա․ Տեր-Սիմոնյանի հետ։

Երկեր
-----

* Ստեփանյան Ն. Աշխատանքի բաժանման մասին քննադատություն տիրապետող հայացքների, 1932։
* Болотников А.А. Происхождение и развитие анализа бесконечно-малых. Вып. 8, 1931 : т.л. (Под ред. А.А. Болотникова, Н.М. Степаньяна)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող**Լևոն Արիսյան | **ՀԽՍՀ լուսավորության ժողովրդական կոմիսարՆերսիկ Ստեփանյան**28 նոյեմբերի 1933 - 26 հունիսի 1934 | **Հաջորդող**Արտավազդ Եղիազարյան |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի մշակույթի նախարարները |
| --- |
|  |
| Հայաստանի առաջին հանրապետություն1918-1920 | Հանրային կրթության և արվեստի նախարարներ: Միքայել Աթաբեկյան (4 նոյեմբերի 1918թ. - 4 դեկտեմբերի 1918թ.) • Գևորգ Մելիք-Ղարագյոզյան (4 դեկտեմբերի 1918թ. - 24 հունիսի 1919թ.) • Սիրական Թադևոսի Տիգրանյան (24 հունիսի 1919թ. - 5 օգոստոսի 1919թ.) • Նիկոլ Աղբալյան (19 օգոստոսի 1919թ. - 5 մայիսի 1920թ.) • Գևորգ Ղազարյան (5 մայիսի 1920թ. - 23 նոյեմբերի 1920թ.) • Վահան Մինախորյան (23-29 նոյեմբերի 1920թ.) |
|  |
| Անդրկովկասյան ԽՍՖՀ  կամ Հայկական ԽՍՀ |      *Լուսավորության ժողովրդական կոմիսարներ:* Աշոտ Գարեգինի Հովհաննիսյան (4 դեկտեմբերի 1920 - 14 նոյեմբերի 1921) • Պողոս Մկրտչի Մակինցյան (14 նոյեմբերի 1921 - 7 օգոստոսի 1922) • Սարգիս Աբովյան (7 օգոստոսի 1922 - 23 հունվարի 1923) • Ասքանազ Մռավյան (23 հունվարի 1923 - 23 հոկտեմբերի 1929) • Արտավազդ Միքայելի Եղիազարյան (21 նոյեմբերի 1929 - 28 օգոստոսի 1931) • Դրաստամատ Ասքանազի
Տեր-Սիմոնյան (28 օգոստոսի 1931 - 5 հոկտեմբերի 1932) • Զարմայր Անդրեասի Աշրաֆյան (9 դեկտեմբերի 1932 - 17 ապրիլի 1933) • Լևոն Եղիայի Արիսյան (11 սեպտեմբերի - 28 նոյեմբերի 1933) • Ներսիկ Ստեփանյան (28 նոյեմբերի 1933 - 26 հունիսի 1934) • Արտավազդ Միքայելի Եղիազարյան (26 հունիսի 1934 - 20 փետրվարի 1936)  *Կուլտուրայի (մշակույթի) մինիստրներ:* Զավեն Տիգրանի Գրիգորյան (27 մարտի - 29 դեկտեմբերի 1953) • Անդրանիկ Խաչատուրի Շահինյան (6 փետրվարի 1954 - 19 նոյեմբերի 1959) • Հրաչյա Խաչատուրի Մարգարյան (19 նոյեմբերի 1959 - 6 մարտի 1964) • Ռոբերտ Խաչատրյան (6 մարտի 1964 - 6 մարտի 1966) • Հովհաննես Բաղդասարյան (6 մարտի 1966 - 18 դեկտեմբերի 1967) • Կամո Բաբիի Ուդումյան (18 դեկտեմբերի 1967 - 29 օգոստոսի 1972) • Ռուբեն Հովսեփի Պարսամյան (13 սեպտեմբերի 1972 - 28 օգոստոսի 1979) • Գուրգեն Աշոտի Առաքելյան (9 հունվարի 1980 - 19 դեկտեմբերի 1985) • Յուրի Ավետիսի Մելիք-Օհանջանյան (19 դեկտեմբերի 1985 - 3 դեկտեմբերի 1990) |
|  |
| Հայաստան |  Մշակույթի նախարարներ։ Պերճ Զեյթունցյան (3 դեկտեմբերի 1990 - 5 դեկտեմբերի 1991) • Հակոբ Մովսես (5 դեկտեմբերի 1991 - 1995)  Մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի նախարարներ: Հակոբ Մովսես (1995 - 8 նոյեմբերի 1996) • Արմեն Սմբատյան (8 նոյեմբերի 1996 - 20 ապրիլի 1998) • Ռոլանդ Շառոյան (8 մայիսի 1998 - 11 հունիսի 2003)  Մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարներ։ Թամարա Պողոսյան (11 հունիսի 2003 - 3 մայիսի 2004) • Հովիկ Հովեյան (3 մայիսի 2004 - 5 հունվարի 2006) • Գևորգ Գևորգյան (7 փետրվարի - 22 մայիսի 2006) • Հասմիկ Պողոսյան (8 հունիսի 2006 - 8 հունիսի 2007)  Մշակույթի նախարարներ: Հասմիկ Պողոսյան (2007թ. հունիսի 8 - 2016 սեպտեմբերի 27) • Արմեն Ամիրյան (2016 սեպտեմբերի 27 - 2018, մայիսի 2) • Լիլիթ Մակունց (2018, մայիսի 12) |

 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Եղիշե Չարենց «Վերջին Խոսք», «Հայգիտակ», Երևան 2007, էջ 124, ISBN 978-99941-980-5-4
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
4. 1 2 3 4 5 6  Агаян, Цатур (1967). *Нерсик Степанян*.
5. ↑  «Հրանուշ Խառատյան․ «Պատրաստվե՞նք 1936-37-ին, հատկապես, որ այն ծեծում է մեր դուռը»». *Hetq.am*. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 2-ին.
6. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար Գիտական Գրադարան catalog › Authority search › Ստեփանյան, Ներսիկ Միքայելի, 1898-1937 (Personal Name)». *opac.flib.sci.am*. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.(չաշխատող հղում)