recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պոլիկարպո Սկալիարինի** (իտալ.՝ Policarpo Scagliarini, ապրիլի 21, 1884(1884-04-21), Իզմիր, Զմյուռնիայի սանջակ, Այդինի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1946, Գուարդիագրելե, Կիետի, Աբրուցցո, Իտալիա), 1922 թվականի սեպտեմբերին Քեմալ Աթաթուրքի հրամանատարությամբ քեմալական զորքերի կողմից քաղաքի քրիստոնյա բնակչության կոտորածների ժամանակ սեփական կյանքը վտանգելով հայերին և հույներին փրկող իտալացի կաթոլիկ քահանա։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Զմյուռնիայում (Իզմիր) 1884 թվականի ապրիլի 21-ին Տրանիից եկած ընտանիքում։ Դոն Պոլիակրպո Սկագլիարինին 1922 թվականի սեպտեմբերին Քեմալ Աթաթուրքի հրամանատարությամբ քեմալական զորքերի կողմից քաղաքի քրիստոնյա բնակչության կոտորածների ժամանակ սեփական կյանքը վտանգելով հայերին և հույներին փրկող իտալացի կաթոլիկ քահանա էր։ 

1922 սեպտեմբերի 8-ին հունական զորքը՝ նահանջելով լքել է Զմյուռնիան՝ անպաշտպան թողնելով Զմյուռնիայի քրիստոնյա բնակիչներին և այստեղ ապաստանած գաղթականներին քեմալական վերահաս հարձակումից։ 1922թ․ սեպտեմբերի 9-ին Զմյուռնիան(Իզմիրը) շրջափակվել է քեմալական զորքերի կողմից, որոնք սկսեցին ավերել և թալանել քաղաքը՝ կոտորելով քրիստոնյա բնակիչներին, հատկապես հայերին և հույներին։ Աղետը շարունակվեց մի քանի օր, իսկ սեպտեմբերի 12-ին քաղաքը հրկիզվեց։

Պոլիկարպո Սկալիարինին, սեփական անձը վտանգելով, Զմյուռնիայի թուրք զիվորականներից մեկին կարողանում է համոզել, որ Սանտա Մարիա եկեղեցում ապաստանած մարդիկ կաթոլիկներ են և պատկանում են իր թեմին։ Այդպիսով նա շուրջ 4000 հայերի և հույների օգնում է օտարերկրյա նավերով հեռանալ հրկիզված Զմյուռնիայից։

Որպեսզի հայերին և հույներին անվնաս տեղափոխեն նավերի մեջ, դոն Պոլիկարպոն սովորեցնում է ուղղափառ հույներին և առաքելական հայերին խաչակնքվել կաթոլիկների պես՝ նրանց անվանակոչելով իտալական անուններով։ Քեմալականները բացահայտում են խաբեությունը և փորձում ձերբակալել Սկալիարինին։ Զմյուռնիայում իտալական հյուպատոսարանի պահանջով հոգևորականի ձերբակալությունը կասեցվում է։ Այրվող քաղաքից իտալական նավերով էվակուացվում է մոտ 7 հազար մարդ՝ 3000 իտալացիներ, 4000 հայեր և հույներ։
Իտալիա մեկնելու պահին՝ հասնելով Հունաստանի Պիրեուսի նավահանգստում, նրան ցնծությամբ ողջունում են հույն փախստականներ, որոնք փրկվել էին քեմալականների կոտորածներից։

Հոգևորականի սխրագործությունները ներկայացվել են Աքիլլե Բելտրամմեի կողմից 1922 թվականի հոկտեմբերի 1-8 Դոմենիկա դել Կորրիեր իտալական պարբերականում։ Վերադառնալով Իտալիա՝ Սկալիարինին դարձավ ծխական հոգևորական Գուարդիագրելում, որտեղ էլ նա վախճանվեց 1946 թվականին։

Հիշատակ
-------

2008 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, Բարի համայնքը Տրիեստե գյուղի ներքին ճանապարհային համակարգը, Համաշխարհային II պատերազմի փախստականներին հյուրընկալող տարածքը, անվանեց Դոն Պոլիկարպոյ Սկագլիարինիի անունով ի պատիվ Զմյուռնիայում կատարած նրա սխրանքի։ Նրա քաջագործությունների մասին հիշատակում կա նաև Գայլզ Միլթոնի «Կորուսյալ դրախտ» գրքում, ինչպես նաև հունարեն շատ գրքերում և պարբերականներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Storia contemporanea»
2. ↑  «Իտալացի հոգևորականի սխրանքը Հայոց ցեղասպանության տարիներին Պոլիկարպո Սկալիարինի 1887-1955թթ.»
3. ↑  «Il coraggio di Don Policarpo»
4. ↑  «27/03/09 - Comune di Bari - intitolazione don Policarpo Scagliarini»
5. ↑  «Paradise Lost: Smyrna 1922: the Destruction of Islam's City of Tolerance»
**Շամբալա** (ռուս.՝ Шамбала), ռուսական մուլտֆիլմ, որը ստեղծել է ռեժիսոր Անդրեյ Կոլպինը 2004 թվականին, «Մաստեր-ֆիլմ» կինոընկերությունում։ Ֆիլմը մասնակցել է Անիմացիոն ֆիլմերի ռուսական բաց փառատոն մրցույթային նախագծին 2005 թվականին, արժանացել է երկու դիպլոմի. «անհաղթ սիրո գաղափարը մարմնավորելու համար»` XIV միջազգային «Ոսկե դյութազն» կինոֆորումում և «արտահայտչական ոճի համար»` անիմացիոն կինոյի VIII միջազգային «Անիմաևկա» փառատոնում։

Սյուժե
------

Տղան լաստանավով լողում էր գետի վրայով, բայց հանկարծ կորցնում է հավասարակշռությունը և ընկնում է գետը։ Որսորդ հայրը շտապում է օգնության, բայց տղային օգնում է ոչ հեռվում գտնվող կուղբը։ Փրկված երեխան կուղբին հիշեցնում է իրենից բաժանված որդուն, որի հետ նա հաճախ էր ժամանակ անցկացնում, որի համար կրծում էր տարբեր փայտե իրեր։ Որոշելով տղային սարքել տիկնիկ` կուղբն իր վրա է կրում կուղբական գյուղի ողջ զայրույթը և տեղափոխում է սրբազան ջրփոս։ Ավագանու կողմից կախարդական բառերն արտաբերելուց հետո մերժվածը տեղափոխվում է մի այլ տարածություն` դառնալով «Պինոկիոյի արկածների» Ջեպետոն, իսկ նրա «Պինոկիոն» դառնում է կուղբ, բայց նույնիսկ այդ հանգամանքը չի ստիպում նրանց հուսահատվել։ Մի քիչ ժամանակ է անցնում մյուս կուղբերն էլ` սկսած ավագանուց, գալով սրբազան ջրափոսի մոտ, հետևում են ոչ վաղուց մերժվածին։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Անդրեյ Կոլպին |
| Սցենարիս հեղինակ | Անդրեյ Կոլպին |
| Նկարիչներ | Սերգեյ Բրատերսկի, Թամարա Կոլպինա, Անդրեյ Կոլպին, Ժաննա Մարշևա, Ի․ Դորոշենկո |
| Անիմատորներ | Անդրեյ Կոլպին, Սերգեյ Բրատերսկի, Սերգեյ Գորդեև |
| Օպերատոր | Սերգեյ Գորդեև |
| Պրոդյուսրներ | Ալեքսանդր Գերասիմով, Վյաչեսլավ Մյասով |
| Կոմպոզիտոր | Իլյա Չիտաշվիլի |
| Հնչյունային օպերատորներ | Ելենա Կորովկինա, Օլգա Իգնատովա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Конкурсная программа (Суздаль, 2005 г.). Официальный сайт Открытого российского фестиваля анимационного кино.
2. ↑  Призы от «Золотого витязя».1.06.2005
3. ↑  Итоги Кинофорума «Золотой Витязь»: анимационные фильмы. REGNUM за 31 мая 2005 год.
4. ↑  Менделева, Ирина Ворона Лукерья — звезда экрана. «Союз. Беларусь-Россия» № 233 (22 сентября 2005).

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Շամբալան» Archived 2020-08-14 at the Wayback Machine. «Մաստեր–ֆիլմի» պաշտոնական կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000191090 · NKC: ph127768 |

 |
**Յանիս Լիեպինշ**  (լատիշ․՝ Jānis Liepiņš, օգոստոսի 8, 1894(1894-08-08), Ռիգա, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 2, 1964(1964-09-02), Ռիգա, Լատվիական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լատվիացի նկարիչ։ Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Յանիս Լիեպինշը ծնվել է 1894 թվականի օգոստոսի 6-ին, Ռիգայում, երկաթուղային ծառայողի ընտանիքում։

Սովորել է Յուլի Մադերնիեկի արվեստի ստուդիայում (1910-1911), Կազանի գեղարվեստի դպրոցում (1911-1913), Սանկտ Պետերբուրգի Միխայիլ Բերշտեյնի ստուդիայում (1913-1917)։

1918 թվականին վերադարձել է Լատվիա։ Լատվիայի ազգային թատրոնում և Լատվիայի ազգային օպերայում աշխատել է որպես դեկորատորի օգնական, Լատվիայի գեղարվեստի ակադեմիայում` որպես ուսուցիչ (1940-—1941, 1944-1950), երկրորդ առարկայական արվեստանոցի ղեկավար (1940-1941), Լատվիայի պետական գեղարվեստի ակադեմիայի հաստոցավոր գեղանկարչության արվեստանոցի ղեկավար (1944-1950), պրոֆեսոր (1946)։

Մասնակցել է Ռիգայի նկարիչների խմբի աշխատանքներին (1921-1940)։ Նրան շնորհվել է Լատվիայի մշակույթի հիմնադրամի մրցանակ (1930 և 1934)։ Եղել է Լատվիայի նկարիչների միության անդամ (1945 թվականից)։ Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1964)։

Մահացել է 1964 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, Ռիգայում, թաղված է Լեսնոյ գերեզմանատանը։

Ստեղծագործություն
-----------------

Ցուցահանդեսների սկսել է մասնակցել 1935 թվականից։ Վաղ շրջանում ազդեցություն է ունեցել կուբիզմը, ֆովիզմից և ռուս մոդեռնիստական դպրոցներից։ Հետագայում աշխատել է բելգիական գեղարվեստական դպրոցներին մոտ ոճով։ 1920-ական թվականներից ի վեր նրա ստեղծագործության հիմնական թեման դարձել է լատվիացի ձկնորսների կյանքը, այն արտացոլվում է ժանրային բնանկարներում, նատյուրմորտներում և այդ ժամանակաշրջանում նկարված դիմանկարներում։

Առավել հայտնի աշխատանքներից են «Նատյուրմորտ սպիտակ գավաթով» (մոտ 1923), «Պանդոկ» (1929), «Ինքնադիմանկար խողովակով» (1931), «Չկնորսական սրճարան Դաուգավի ափին» (1932), «Ձկնորսական նավահանգիստ» (1934), «Նավակ» (1936), «Նատյուրմորտ ձկան հետ» (1936), «Ուշացած հյուրեր» (1937), «Ձկնորսների կանայք» (1938) կտավները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Delarge J.* Le Delarge (ֆր.) — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6
2. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #127061401 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. ↑  Jānis Liepiņš // Latvijas Enciklopēdija. — Rīga: SIA «Valērija Belokoņa izdevniecība», 2007. — ISBN 9984-9482-0-X.

Գրականություն
-------------

* Jānis Liepiņš. — R.1964
* Māksla un arhitektūra biogrāfijās. Atb. red. A. Vanaga — Rīga, 2000 — 1. sēj.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Марис Бранцис о Янисе Лиепиньше

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 127061401 · ISNI: 0000000014282548 · LCCN: no2016005382 · LNB: 000035366 · VIAF: 52700465 · WorldCat VIAF: 52700465 |

 |
**Շվեյցարիայի հայկական տպագրություն (Ժնևի հայկական տպագրություն)**, սկզբնավորվել է 19-րդ դարի վերջին - 20-րդ դարի սկզբին՝ Շվեյցարիայի մայրաքաղաք Ժնևում։

Պատմություն
-----------

1904 թվականին Ժնևում տպագրված «Հ. Յ. Դաշնակցութիւն։ Նվազագոյն պահանջներ (քաղւած ծրագրից)»
19-րդ դարի վերջին - 20-րդ դարի սկզբին Ժնևում գործել է ՀՅԴ-ի տպարանը, որը տպագրել է շուրջ 20 անուն գիրք` Վեռներ Զոմբարտի «Սօցիալիզմը եւ սօցիալական շարժումը 19-րդ դարում» (թարգմանություն գերմաներենից, 1898), Ավետիս Ահարոնյանի «Պատկերներ հայ յեղափոխական կեանքից» (1901), «Ազատութեան ճանապարհին» (1902), Էդվարդ Ակնունու «Կովկասեան վէրքեր» (1913) երկերը, Պյոտր Կրոպոտկինի «Երիտասարդներին» (թարգմանություն ֆրանսերենից, 1898) աշխատությունը, «Մեծ մարդասպանի դէմ» (Պաշտօնական արձանագրութիւն եղեռնական ատեանի դատավարութեան կատարւած Կ. Պօլսում, 1906) գիրքը, Սիամանթոյի «Հայորդիները» (1906), Վտարանդիի «Վիտօշի բազէն» (1906) բանաստեղծությունների ժողովածուները և այլն։ 

20-րդ դարի առաջին տասնամյակում Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական հայ կազմակերպության տպարանում հրատարակվել է Եսալեմի «Թող ֆակտերը խոսեն» (1904), Պոլ Լաֆարգի «Սօցիալիստական պարզ ճշմարտութիւններ» (թարգմանություն ֆրանսերենից, 1904), «Դրոշակի» տպարանում՝ Էդվարդ Ակնունու «Դէպի կռիւ» (1904), Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության տպարանում՝ Կարլ Մարքսի «Վարձու աշխատանք եւ կապիտալ» (թարգմանություն գերմաներենից, 1904), Գեորգ Բրանդեսի «Հայաստանը եւ Եւրոպան» (1907) և այլ երկեր։ Շուրջ 35 գիրք էլ Ժնևում տպագրվել է առանց տպարանի հիշատակության։ Լոզանում՝ Մարտիրոս Նալբանդյանի տպարանում տպագրվել է «Համառօտ տեղեկագիր եւ ընդարձակման ծրագիր Լօզանի հայ կրթարանին» (1907) գիրքը։

19-րդ դարի վերջից մինչ այսօր Շվեյցարիայում հրատարակվել են շուրջ 10 անուն հայերեն պարբերականներ։ Բացի ՍԴՀԿ «Հնչակ» և ՀՅԴ «Դրօշակ» թերթերից` Շվեյցարիայում 20-րդ դարի սկզբին հրատարակվել են հայ սոցիալ-դեմոկրատների «Հանդէս» (Ժնև, 1900) և «Բանւոր» (Ժնև, 1904) պաշտոնական պարբերականները, որոնք, սակայն, Շվեյցարիայի հայերի կյանքին գրեթե չեն անդրադարձել։ 1904–1905 թվականներին Լոզանում տպագրվել է «Գիտություն» գիտահանրամատչելի ամսաթերթը, 1979–1984 թվականներին Ժնևում՝ «Ցոլք» պարբերաթերթը։ Ներկայում լույս են տեսնում «Շնորհալի», «Մենք» և «Արձագանք» պարբերականները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՀՅԴ-ի տպարանի հրատարակած գրքերի ցանկը»
2. 1 2 3  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջ 846։ ISBN 978-5-89700-042-5
**Գիտության և համաշխարհային հարցերի վերաբերյալ պագուոշյան կոնֆերանսներ** (անգլ.՝ *Pugwash Conferences on Science and World Affairs*), խաղաղության, զինաթափման և միջազգային անվտանգության, համաշխարհային միջուկային պատերազմի կանխման և գիտական համագործակցության համար հանգես եկող գիտնականների միջազգային կոնֆերանսներ։

Նախաձեռնողներն էին Ալբերտ Այնշտայնը, Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրին, Բերտրան Ռասելը և ուրիշներ։ 1955 թվականին նրանք կոչով դիմեցին աշխարհի բոլոր գիտնականներին՝ հանդես գալ ատոմային էներգիան ռազմական նպատակներով օգտագործելու դեմ։

1957 թվականին Ս․ Իլոնի ակտիվ աջակցությամբ Պագուոշում (Կանադա) կայացավ առաջին կոնֆերանսը, որտեղ ստեղծվեց պագուոշյան մշտական կոմիտե (նստավայրը՝ Լոնդոն)։ Պագուոշյան կոնֆերանսներ հրավիրվում են ամեն տարի (1-2 կոնֆերանս), աշխարհի տարբեր երկրներում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 76)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Treccani · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90623931 · BNF: 12419904c · CiNii: DA01494697 · GND: 81046-0 · ICCU: TO0V386346 · ISNI: 0000000091998187 · LCCN: n84173760 · NKC: uk2011671325 · NLA: 35871734, 35435791 · SUDOC: 033321523 · VIAF: 134839984 · WorldCat VIAF: 134839984 |

 |

 |
**Թագուհի Ստեփանի Բարսեղյան** (հունվարի 19, 1959(1959-01-19), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գեղանկարիչ և կինոյի նկարիչ։ Աշխատել է կոնցեպտուալիզմի ձևում՝ սյուրռեալիզմի տարրերով։ 1981 թվականից Հայաստանի Նկարիչների միության անդամ է, 1988 թվականից՝ Ուկրաինայի Նկարիչների ազգային միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Թագուհի Բարսեղյանը ծնվել է 1959 թվականի հունվարի 19-ին Երևանում։ 1974 թվականին ավարտել է ուսումնառությունը Երևանի Փ. Թերլեմեզանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ Այնտեղ նա սովորել է Կ. Եղիազարյանի և Ա. Ղազարյանի ղեկավարությամբ։ 2 տարվա ընթացքում՝ 1978-1980 թվականներին, որպես բեադրող նկարիչ աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում և Երևանի հեռուստաստուդիայում (1985-1987)։

Նկարչուհու անհատական ցուցահանդեսները տեղի են ունեցել Երևանում (1989, 1994), Խարկովում (Ուկրաինա, 1996, 1999), Թաբորում (Չեխիա, 1999), Ջերսի Սիթիում, Լոս Անջելեսում (ԱՄՆ, 1999), Փարիզում (Ֆրանսիա, 1999)։

Հիմնական ստեղծագործություններ
-----------------------------

* «Աղջկա դիմանկարը» (1980),
* «Իլյուզիա» (1988),
* «Հայրենիք» (1989),
* «Կայսր» (1996),
* «Քայլ» (1996),
* «Իլյուզիա»,
* «Ընտանիք»,
* «Վերածնունդ» (1989),
* «Հանդիպում» (1994),
* «Թափոր», «Քայլ»,
* «Կայսր» (1996),
* «Տոն» (1997),
* «Սուրբ ծնունդ» (1998),
* «Դեղին տրամադրություն»,
* «Ներկայացում» (1998)։

Ստեղծագործությունները պահպանվել են Հայաստանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, ԱՄՆ Ժամանակակից ռուսական արվեստի թանգարանում (Ջերսի Սիթիում), Խարկովի Ս. Վասիլկովսկու անվան քաղաքային պատկերասրահում։ Ապրել և ստեղծագործել է Խարկովում և Նյու Ջերսիում (1994 թվականից)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Армянский художник Барсегян Тагуи Степановна»։ *Соцреализм. Киевский клуб коллекционеров*
2. ↑  «Տոն»
3. ↑  «Սուրբ ծնունդ»
**Պոլյարոգրաֆիա**, բևեռագրություն, քիմիական վերլուծության (քանակական և որակական) և քիմիական երևույթների կինետիկայի ուսումնասիրման էլեկտրաքիմիական եղանակ։ Առաջարկել է Յա․ Հեյրովսկին (1922)։ Պոլյարոգրաֆիան հիմնված է հետազոտվող լուծույթի էլեկտրոլիզի ընթացքում էլեկտրոդի բևեռացման երևույթի վրա։ Լուծույթի մեջ ընկրղմում են բևեռացող միկրոէլեկտրոդ (սովորաբար սնդիկի կաթիլային, երբեմն՝ գրաֆիտից կամ ազնիվ մետաղներից պատրաստված) և մեծ մակերևույթ ունեցող՝ չբևեռացող էլեկտրոդ և նրանց միջև ստեղծում պոտենցիալների անընդհատ աճող (դրական կամ բացասական) տարբերություն (Е), գրանցում լուծույթով անցնող հոսանքի ուժի արժեքը (I)։ Վերծանելով ստացված վոլտամպերային կորերը՝ պոլյարոգրամները, որոշում են յուծույթում գտնվող նյութերի (իոնների) բնույթը և կոնցենտրացիան։ Մկզբում E-ի աճը չի բերում I-ի նկատելի փոփոխություն, ապա, երբ E-ն ստանում է լուծույթի բաղադրիչներից մեկի էլեկտրոլիզը (օքսիդացում, վերականգնում) սկսելու համար բավարար արժեք, 1-ն թռիչքաձև աճում է։ Միկրոէլեկտրոդի մակերևույթի չափազանց փոքր լինելու պատճառով էլեկտրոդային ռեակցիան չի բերում լուծույթի կոնցենտրացիայի նշանակալի փոփոխություն, սակայն միկրոէլեկտրոդի մակերևույթին հարող շերտում այն խիստ փոքրանում է (ձգտում է զրոյի)։ Կոնցենտրացիաների ստեղծված տարբերությունն առաջացնում է իոնների դիֆուզիա դեպի էլեկտրոդը և պայմանավորում հոսանքի անցումը լուծույթով, որն այնուհետև մնում է անփոփոխ։ Լուծույթի կոնցենտրացիան որոշում են նրան ուղիղ համեմատական 1դիՖ-ի արժեքով, իսկ որոշվող նյութի բնույթը (որակական վերլուծություն) պոլյարոգրաֆիական կիսաալիքի՝ E1/2 արժեքով։ Դաշտի ազդեցությամբ իոնների տեղաշարժը դեպիէլեկտրոդը կանխելու համար լուծույթ են մտցնում տվյալ պայմաններում էլեկտրոդային ռեակցիա չտվող էլեկտրոլիտի մեծ ավելցուկ։ Պոլյարոգրաֆիական որոշման ներքին սահմանը հաստատուն հոսանքի դեպքում 10−5 մոլ/լ է, փոփոխական հոսանքի դեպքում՝ 10−7 մոլ/լ, իմպուլսային հոսանքի դեպքում՝ 1-5․10−8 մոլ/լ։ Պոլյարոգրաֆիական եղանակով ուսումնասիրում են օքսիդացման, վերականգնման, ադսորբման, կատալիզի և այլ էլեկորոդային ռեակցիաների մեխանիզմը, որոշում են քիմիական ռեակցիաների արագության (արագ ընթացող ռեակցիաների դեպքում կիրառում են բարձր հաճախականության հոսանքներ), կոմպլեքսային միացությունների կայունության հաստատունները և այլն։ Պոլյարոգրաֆիան կիրառվում է մետալուրգիայում, դեղաբանության, երկրաբանության, խիստ մաքուր ն օրգանական նյութերի արտադրության մեջ և այյուր․ բժշկության մեջ՝ վաղ ախտորոշման, հյուսվածքներում և կենսագործունեության վերջնանյութերում միկրոտարրերի և թթվածնի որոշման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
| **՞**Ոզնիներ |
| --- |
| Սպիտակափոր ոզնի  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Միջատակերներ |
|
|
|
| Ընտանիք | **Ոզնիներ** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Erinaceidae*
*G. Fischer*, 1814 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**552310**NCBI**9363**EOL**6873844**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ոզնիներ** (լատին․՝ Erinaceidae), միջատակերների կարգի ընտանիք։

Հայտնի է ոզնիների 20 տեսակ, որոնք ընդգրկվում են 2 ենթաընտանիքներում՝ առնետանման և իսկական ոզնիներ։ Վերջիններիս բնորոշ են կարճ պոչը, մեջքի փշերի առկայությունը և ենթամաշկային երկայնական ու օղակավոր մկանները, որոնց կծկումից մարմինը վերածվում է փշապատ գնդի։

Հայաստանում հանդիպում է 2 տեսակ՝ սպիտակափոր և մեծականջ ոզնիներ։

Սովորական ոզնի
--------------

Սովորական ոզնիների (Erinaceus europaeus) մարմնի երկարությունը 20-25 սմ է, պոչինը՝ 2 - 3, 5 սմ։ Փորի մորթին գորշ է։ Առավել տարածված են նախկին Թումանյանի, Ստեփանավանի, Հոկտեմբերյանի, Աշտարակի և Աբովյանի շրջաններում, հիմնականում՝ անտառներում, այգիներում, թփուտներում, գետերի ափերին և կիսաանապատներում։ Ակտիվ են գիշերը։ Ձմռանը քուն են մտնում։ Սնվում են միջատներով և մանր ողնաշարավորներով (այդ թվում՝ օձերով)։ Օգտակար են, ոչնչացնում են վնասակար միջատներին։

Մեծականջ ոզնի
-------------

Մեծականջ ոզնիների (Hemiechinus auritis) մարմնի երկարությունը 15 - 19 սմ է, ականջները մեծ են, փորի մորթին սպիտակ է ու փափուկ։ Կենսակերպով նման են սովորական ոզնիներին։


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ոզնիներ***էջը Վիքիպահեստում |



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 161765500 · GND: 4026509-2 · LCCN: sh85044628 · Microsoft: 2779790433, 2909794546 · NKC: ph318945 |

 |
**Եղիշե Միքայելի Մադաթյան** (1865, Շուշի, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1918, Խարկով, Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետություն), հայ գրականագետ, թարգմանիչ։

Սովորել է Մոսկվայում՝ Լազարյան ճեմարանում, ապա՝ համալսարանում (1884-1888 թթ.), որն ավարտել է «Փավստոս Բուզանդ» (առանձին գրքով լույս է տեսել 1890 թվականին, Վիեննայում) ուսումնասիրության պաշտպանությամբ։ 1888-1889 թվականներին շրջագայել է Եվրոպայում։
1890-1892 թվականներին եղել է տեսուչ Շուշիի հոգևոր դպրոցում։ Այնուհետև դասավանդել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում և Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ Հ. Տենի, Գամառ-Քաթիպայի, Ս. Շահազիզի մասին գրականագիտական հոդվածներով հանդես է եկել «Նովոյե օբոզրենիե» («Новое обозрение»), «Արարատ» և «Մուրճ» պարբերականներում։ Թարգմանել է Բայրոնի, Բերանժեի, Լերմոնտովի ստեղծագործություններից։ Հաճախ ստորագրել է «Վանգ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 126.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 126)։*  |
Սառցադաշտաբան Էրին Փեթիթը
**Սառցադաշտաբանություն**՝ գիտություն ցամաքի մակերևույթի և ստորգետնյա սառցի բոլոր ձևերի առաջացման, զարգացման ու աշխարհագրական տարածման մասին։

Սառցադաշտաբանության խնդիրն է ուսումնասիրել սառցադաշտերի ծագման, առաջացման ու զարգացման պայմանները, բաղադրությունը, կառուցվածքը, ֆիզիկական հատկությունները, երկրաբանական ու գեոմորֆոլոգիական դերը, աշխարհագրական միջավայրի ու սառցադաշտերի փոխազդեցությունը, սառցադաշտերի դերը ժողովրդական տնտեսության մեջ, նրանցում պարփակված քաղցրահամ ջրի օգտագործման հնարավորությունները։

Սառցադաշտաբանությունը որպես գիտություն ձևավորվել է 18-րդ դարում (ալպիական դպրոց, Օ․ Սոսյուր), հետագա զարգացում ստացել 19-րդ դարում (Լ․ Մգասիս, Դ․ Ֆորբս, Ջ․ Տինդալ, Ֆ․ Ֆորել, Ն․ Ա․ Բուշ, Բ․ Ա․ Ֆեդչենկո, Պ․ Ա․ Կրոպոտկին և ուրիշներ)։ 20-րդ դարին սկսվեց սառցադաշտաբանության զարգացման երկրորդ փուլը (Դ․ Գլեն, Կ․ Ֆ․ Վոյակովսկի և ուրիշներ)։ Մերձբևեռային ու լեռնային սառցադաշտերի վրա ստեղծվեցին մշտական կայաններ։ Սառցադաշտաբանության զարգացմանը նպաստեցին Առաջին (1882-1883) և Երկրորդ (1932-1933) Միջազգային բևեռային, Միջազգային երկրաֆիզիկական (1957—1959) տարիներում և Միջազգային ջրաբանական տասնամյակում (1965—1975) կատարված ուսումնասիրությունները։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119315750 · GND: 4205614-7 · LCCN: sh85055077 · Microsoft: 107018473 · NKC: ph114629 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 190)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղուկասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Պողոս Հովսեփի Ղուկասյան** (առավել հայտնի է **Պավել Օսիպի Ղուկասով** (հունվարի 22 (փետրվարի 3), 1858, Շուշի, Շամախիի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 22, 1937(1937-12-22), Փարիզ), հայ հանրային գործիչ, նավթարդյունաբերող, ճարտարագետ, ֆինանսիստ։ 

Հասարակական գործիչ, հրատարակիչ և մեկենաս Արշակ Ղուկասյանի (Աբրամ Ղուկասով) եղբայրն էր։

Կենսագրություն
--------------

### Ուսում

Ուսանել է Մոսկվայի առևտրական գիտուրյունների համալսարանում (ռուս.՝  Московская практическая коммерческая академия)։ 1878 թվականին ավարտել է Դրեզդենի պոլիտեխնիկ ինստիտուտը։ ԱՄՆ-ում ուսանել է Նավթի արդյունաբերություն։

### Աշխատանք

Աշխատել է Բաքվում, եղել է Կասպիական նավթարդյունաբերական ընկերության գործարանի տնօրեն։ 1890 թվականին եղել է Բաքվի նավթարդյունահանողների խորհրդի նախագահ, 1899 թվականից «Կասպիական ընկերության» նախագահ։ Եղել է մի շարք նավթարդյուբերական ընկերությունների անդամ, 1890-1906 և 1915-1917 թվականներին Բաքվի նավթարդյունաբերողների համագումարի նախագահ։ 1905 թվականին տեղափոխվել է Պետերբուրգ, 1906-1912 թվականներին եղել է Պետական դումայի անդամ։ 1916 թվականին ընտրվել է Ռուսաստանի առևտրաարդյունաբերական բանկային խորհրդի նախագահ։

Մեկենասություն
--------------

1920-ական թվականներին եղբոր հետ ակտիվ մասնակցել է «Տորգպրոմ» (ռուս.՝ Торгпром) հակահեղափոխական կազմակերպության աշխատանքներին, 1930-ական թվականներին միասին հրատարակել են «Վոզրոժդենիե» թերթը։

Հովանավորել է բազմաթիվ հայերեն գիտական գրքերի հրատարակությունը։ Հոկտեմբերյան հեղաշրջումից հետո անցել է Ֆինլանդիա, ապա Ֆրանսիա։ Թաղված է Փարիզի Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Материалы по истории СССР, т. 6 \_ Документы по истории монополистического капитализма в России, М. 1959 (ռուս.)
2. ↑  Արծվի Բախչինյան, Հայազգի գործիչներ, Երևան, 2002
**Պահպանվող բույսեր և կենդանիներ**, տեսակներ կամ խմբեր, որոնց հայթայթումն ու որսը լրիվ արգելված կամ սահմանափակված է։ Նպատակն է պահպանել գենոֆոնդը և անհետացող տեսակները, վերականգնել հազվագյուտ կենդանիների և բույսերի քանակը։ Վերջին 150 տարում, մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով (անսահմանափակ որս, անտառահատում, նոր հողերի յուրացում և այլն), երկրագնդի վրա անհետացել են շուրջ 110 տեսակ կաթնասուն (այդ թվում քարայծը, տարպանը, զեբրերի ու այծքաղների որոշ տեսակներ և այլն) և թռչուն (դրոնտը, թևատ թանձրահավը, կարոլինյան թութակը, սև էմոն, ակնոցավոր ջրագռավը և այլն), հազվադեպ են հանդիպում նաև որոշ բույսեր։

Կենդանիներին և բույսերին պահպանության վերցնելիս հաշվի է առնվում տվյալ տեսակի գլխաքանակի վիճակը, քանակը ամբողջ արեալում (ժամանակավոր և անժամկետ ընդհանուր արգելակումներ) կամ դրա որևէ հատվածում (տեղական արգելակումներ)։

Հայաստանում համապատասխանաբար․ բույսերից՝ ցորեն ուրարտական, աշորա վավիլովի, արոսենի հայկական, կաթնուկ Թախտաջյանի, շորան Թամամշյանի, թանթրվենի Տիգրանի, գազ Սևանի, գազ Գյունիի, գազ Վեդու, վառվռուկ հայկական և այլն։ Կենդանիներից՝ լայնականջ ոզնին, չղջիկների շատ տեսակներ, մացառախոզը, գորշ արջը, ընձառյուծը, բեզոարյան այծը, մուֆլոնը, կովկասյան մկնիկը, անտառակատուն, ջրասամույրը և այլն, թռչուններից՝ մեծ և փոքր ձկնկուլները, քաջահավը, մոխրագույն սագը, խայտաբղետ և մոխրագույն բադերը, բազեների տարբեր տեսակները, կռունկները, կտցարը, հայկական արծաթափայլ որորը, հայկական մեծ ժայռասիտեղը, իրանական սովորական ճոճահավը, միջերկրածովային երաշտահավը և այլն, ձկներից՝ ձմեռային բախտակը, Սևանի բեղլուն և այլն։

Շատ երկրներում կենդանիներին ու բույսերին պահպանության են վերցնում ըստ կառավարության որոշումների։ ԱՄՆ-ում առանձին տեսակների (օրինակ, քարարծիվը, սպիտակագլուխ ծովարծիվը ևն) պահպանության համար կոնգրեսը ընդունել է մի շարք ակտեր։ Որոշ տեսակ ների պահպանության համար երբեմն պահանջվում է մի քանի երկրների միջև համաձայնությունների հաստատում։ Այդ կապակցությամբ կնքվում են միջազգային համաձայնագրեր (օրինակ, ֆաունայի և ֆլորայի անհետացման ենթակա վայրի տեսակների միջազգային առևտրի մասին Վաշինգտոնի 1973 թվականի կոնվենցիան)։ Պահպանվող բույսեր և կենդանիների պաշարների պահպանության և բազմացման համար հաստատվում են հատուկ եղանակներ, որսի ու հայթայթման ժամկետներ և վճարումների ձևեր (լիցենզիա և այլն), ստեղծվում արգելավայրեր, արգելանոցներ, դենդրոպարկերում, բուսաբանական այգիներում, կենդանաբանական այգիներում դրանց մշակման ու բուծման հնարավորություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Կովկասի էթնիկական քարտեզը մ.թ.ա. 5-4-րդ դարերում: Այս շրջանում սասպեյրները բնակվում էին Ճորոխի, Մտքվարիի, Արաքսի և Եփրատի միջև:
**Սասպեյրներ**, *հեսպերիտներ* (հունարեն՝ *Ἑσπερίδες,* վրաց.՝ სასპერები, *sasp'erebi*), Հին Հայաստանի Բարձր Հայք նահանգի Սասպեյր գավառի բնիկ ցեղերի՝ սպերացիների անվանումը Հին Հունաստանի, աղբյուրներում։ Ըստ Հերոդոտոսի, սասպեյրները զինվել են իրենց համար հարևանների՝ կոլխերի (Կողքիսի բնակիչների) նման (ծառի ճյուղերից հյուսված սաղավարտ, կաշեպատ փոքր վահան, կարճ նիզակ և դաշույն), արամեական դրացի ցեղերի՝ մատիենների ու ալարոդների հետ կազմել Աքեմենյան տիրակալության 18-րդ վարչամիավորը, որը վճարել է 200 տաղանդ հարկ։

Համաձայն տարածված տեսակետի՝ սասպեյրները քարթվելական ցեղեր էին, նրանց ծագումը, սակայն, կապվում է նաև սկյութների հետ։

Նրանց մոտավոր հայրենիքը գտնվել է Ճորոխ գետի և Տիգրիս և Եփրատ գետերի ակունքների միջև։ Իսպիր (Սպերի) տեղանունը ենթադրում են որ ծագել է այս ցեղի անունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Persian Army and Tribute Lists in Herodotus , A. G. Laird Classical Philology Vol. 16, No. 4 (Oct. 1921), pp. 305–326
2. ↑  Grammenos Dēmētrios, Petropoulos Elias (2007)։ *Ancient Greek colonies in the Black Sea 2, Volume 2*։ Archaeopress։ էջեր 1113–1114։ ISBN 9781407301129։ Վերցված է 2015
3. ↑  Salia Kalistrat (1980)։ *Histoire de la nation géorgienne*։ էջեր 30–41։ Վերցված է 2015
4. ↑  Reisner Oliver, Nodia Ghia (2009)։ *Identity Studies, Vol 1*։ Ilia State University Press։ էջ 51։ Վերցված է 2015
5. ↑  Armenia as Xenophon saw it , Vahan M. Kurkjian, 1958
6. ↑  T. A. Sinclair, "Eastern Turkey an Architectural and Archaeological Survey", Volume 2, 1989, p272.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 199)։*  |
| **՞**Պայթակենի արևելյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Բակլածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Բակլազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Պայթակենի |
|
|
| Տեսակ | Պայթակենի արևելյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| C. orientalis
Mill․ |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Պայթակենի արևելյան** (լատին․՝ C. orientalis), բակլածաղկավորների ընտանիքի, բակլազգիների ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է, մինչև 2 մ բարձրությամբ, թավոտ Ընձյուղներով։ Տերևները բարդ են, կենտ փետրաձև, 5-6 սմ երկարությամբ, կազմված 7-9 տերևիկներից, որոնք լայն հակառակ-ձվաձև են կամ կլորավուն, 1,1-1,8 սմ երկարությամբ և 0,8-1,5 սմ լայնությամբ, գագաթին կտրվածքով կպմ փոսիկով, վերևի կողմից՝ մերկ, ներքևի կողմից պատված նոսր մազմզուկներով։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, կազմված 3-5 նարնջակարմրավուն, կամ գորշակարմրավուն ծաղիկներից։ Ունդերը բշտիկանման են՝ 4 սմ
երկարությամբ Տ-աձև ոլորված, հասունանալիս գունավորվում են կարմրամանուշակագույն երանգով։ Ծաղկում է մայիս, հուլիս ամիսներին։ Պտուղները հասունանում են
հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում և Ղրիմում։ Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրում և Մեղրիում, ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, թեքությունների վրա, չոր, զառիթափ, ժայռոտ լանջերում։

Կիրառություն
------------

Արտակարգ չորադիմացկուն բույս է։ Լուսասեր է և ջերմասեր։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, վնասատուներով և հիվանդություններով քիչ է վարակվում։ Բազմանում է սերմերի միջոցով, երբեմն՝ կտրոններով։ Բնափայտն արժեքավոր է, դրանից պատրաստում են մանր իրեր և զանազան գործիքներ։ Պիտանի է չոր, քարքարոտ հողերի կանաչապատման համար։ Ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է որպես լուծողական։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (54)։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG |

 |
**Որդան կարմիր արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Հանրապետության 26 արգելավայրերից մեկը։ Կազմավորվել է 1987 թվականին ՀՀ Արմավիրի մարզում՝ Արարատյան դաշտում՝ Արգավանդ, Արազափ և Ալաշկերտ գյուղերի միջև։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 900-950 մետր։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է աղուտներում բնակվող որդան կարմիր էնդեմիկ միջատի (Հայկական լեռնաշխարհում գրեթե 3 հազարամյակ օգտագործվել է որպես կարմիր ներկ)։ Այստեղ պահպանության տակ են որդան կարմիրը և նրա հիմնական կերաբույսերը՝ աղադիմացկուն որդանխոտը և հարավային եղեգը։ Դեռևս 5-րդ դարից մատենագիր աղբյուրները (Մովսես Խորենացի, Ղազար Փարպեցի և ուրիշներ) վկայում են, որ Արաքս գետի երկու ափերին որդան կարմիրն այնպիսի լայն տարածում ուներ, որ հողը տեղ-տեղ գորգի նման զարդարվում էր կարմիր նախշերով, իսկ արածող անասունների ոտքերը ներկվում էին կարմիր գույնով։

Արարատյան որդանից ստացվող բնական ներկը՝ կարմիրը, արևելքում հայտնի էր հայկական «կրմըզի» (հայերեն՝ գինեգույն) անունով։ Ներկը ստացվում էր որդի՝ մուգ բալի գույնի անթև դանդաղաշարժ էգերից, որոնք տարվա որոշակի ամիսներին և օրվա որոշակի ժամերին հողից դուրս են գալիս՝ զուգավորվելու։ Հնում որդան կարմիրով ներկված թելերով է գործվել հայ թագավորների հագուստը՝ բոսորագույն ծիրանին։ Դրանից ստացվող թանաքով՝ մելանով են գրել թագավորական նամակները, կաթողիկոսական կոնդակները։ Որդան կարմիրը կիրառվել է նաև միջնադարյան ձեռագրերի, մանրանկարչության, եկեղեցական պատկերազարդության մեջ։ Դժբախտաբար, սինթեզված ներկերը մոռացության մատնեցին որդանաներկը։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի արգելավայրեր
* Հայաստանի հատուկ պահպանվող տարածքներ
* Բնության պետական հուշարձաններից ցանկը Վիքին սիրում է Երկիրը հուշարձանների ցանկում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի հատուկ պահպանվող տարածքներ, « Խազեր », Երևան 2014


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Ցեմենտի բեռնատարները Թեղուտի հանքավայրում
**Շինարարական նյութեր**, **շինանյութեր**, շենքերի, կառույցների, ճանապարհների կառուցման և հարդարման համար օգտագործվող նյութեր։ Շինանյութերի արտադրությանը բնորոշ է մետալուրգիայի, քիմիայի, էներգետիկայի հետ համակցման միտումը։ Ըստ ծագման՝ շինանյութերը լինում են բնական (օրինակ, քարային շինանյութեր, փայտանյութեր) և արհեստական (օրինակ, ցեմենտ, բետոն, աղյուս)։ Ըստ կիրառման բնագավառի՝ շինանյութերը բաժանվում են որմնանյութերի, տանիքանյութերի, կապակցանյութերի, մեկուսանյութերի, երեսապատման, դրվագման, սանիտարատեխնիկական, ճանապարհաշինական և այլ նյութերի։ Ըստ քիմիական բաղադրության շինանյութերը ստորաբաժանվում են երկու հիմնական դասի՝ անօրգանական (քար, ավազ, կիր, ցեմենտ, գաջ, մետաղ, ապակի և այլն) և օրգանական (փայտ, պլաստմասսա, բիտում, օլիֆ և այլն)։ Ըստ ֆիզիկական վիճակի՝ շինանյութերը լինում են պինդ (հիմնականում) և հեղուկ։ Պինդ շինանյութեր կարող են լինել խիտ կամ ծակոտկեն (օրինակ, փքած պեռլիտ, գազասիլիկատ)։

Որպես շինանյութ հնում օգտագործել են թրծած աղյուս, կղմինդր, բրուտագործական խողովակներ, հետագայում՝ կապակցանյութեր, որոնք պահպանում են իրենց ամրությունը նաև ջրում։ XIX դարի 1-ին քառորդում ցեմենտի հայտնագործումը պայմանավորեց շինարարության մեջ բետոնի և երկաթբետոնի կիրառումը։ Շինանյութերի արտադրության հումքային բազան գործնականում անսպառ է․ Բարձր տեմպերով են աճել հանքային հումքի արդյունահանումն ու սև մետաղների գլանվածքի արտադրությունը, ոչ հանքային հումքի բազմաթիվ տեսակներից տարբեր շինանյութերի ստացումը, ոչ հանքային հումքի և արդյունաբերական թափոնների համալիր օգտագործումը։

Շինանյութերի որակը բնորոշվում է ծավալային կշռով (բնութագրում է ծակոտկենությունը, հետևաբար և ջերմահաղորդականությունը), գազանցիկությամբ (էական նշանակություն ունի շենքի օդափոխության համար), անջրանցիկությամբ (կարևոր է, հատկապես, հիդրոտեխնիկական կառույցների համար), սառնակայունությամբ (արտահայտվում է ջրահագեցած շինանյութերի բազմակի սառեցմանն ու սառնահալմանը դիմադրելու ունակությամբ), հրակայունությամբ և այլն։ Երեսապատման նյութերի համար կարևոր է նաև արտաքին տեսքը։

Շինանյութերի արդյունաբերությունը բնակարանային, արդյունաբերական, գյուղատնտեսական և շինարարության այլ տեսակների համար շինանյութեր արտադրող արդյունաբերության ճյուղերի համախումբն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 498)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պայքար (այլ կիրառումներ)
**«Պայքար»**, գրական, հասարակական, քաղաքական և տնտեսական լեգալ շաբաթաթերթ (հետագայում՝ օրաթերթ)։ Հրատարակվել է 1915–1919 թվականներին, Թիֆլիսում։ Սոցիալ–դեմոկրատական թերթ էր, որի խմբագրության մեջ սկզբում մտնում են երկու բոլշևիկ (Ասքանազ Մռավյան և Սարգիս Խանոյան) և երկու մենշևիկ (Արամայիս Երզնկյան և Հայկ Ազատյան)։ Մինչև 100 համարը փաստորեն գտնվում էր բոլշևիկների ձեռքին։ Աշխատակցել են Ստեփան Շահումյանը, Արսեն Ամիրյանը, Անաստաս Միկոյանը, Մելիք Մելիքյանը, Հակոբ Հակոբյանը, Արտաշես Կարինյանը, Հակոբ Կամարին, Գուրգեն Հայկունին, Ա․ Վարդանյանը, Սիմակը և ուրիշներ։

Թերթը հետապնդվել է Ռուսաստանի ցարական իշխանությունների կողմից, ինտենսիվ գրաքննության պատճառով հաճախ լույս տեսել դատարկ սյունակներով։ Դրությունը փոխվել է 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո։ Թերթը դրական է արտահայտվել ցարական կառավարության տապալման հանդեպ և կոչ է արել ամրապնդել բանվորների ու զինվորների դեպուտատների սովետները։

Մեծ տեղ է հատկացրել գրականության ու արվեստի հարցերին, տպագրվել են Մաքսիմ Գորկու, Հակոբ Հակոբյանի, Ազատ Վշտունու, Արազու և ուրիշների երկերը։ Երկրի հետագա զարգացման, քաղաքական իրադրությունների գնահատման հարցերում շուտով դրսևորվեցին լուրջ տարաձայնություններ «Պայքար»-ի խմբագրական կազմում, որը միատարր չէր։

Բոլշևիկները մենշևիկների հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով հեռացել են թերթի խմբագրությունից՝ հետագայում ստեղծելով իրենց օրգանը՝ «Բանվորի կռիվը» (Թիֆլիս)։ 101-րդ համարից «Պայքար»-ն ամբողջապես ձեռք է բերել մենշևիկյան ուղղվածություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 112)։*  |
**Սարգիս Բալոյան** (ռուս.՝ Балоян, Саркис Грачяевич, օգոստոսի 24, 1992(1992-08-24), Վլադիկավկազ, Ռուսաստան), հայազգի ռուսաստանից ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

Կենսագրություն
--------------

Հինգից մինչև տասը տարեկանն զբաղվել է թեկվոնդոյով, եղել է Ռուսաստանի Հարավի չեմպիոն։ Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել Վլադիկավկազի «Պատանեկություն» դպրոցում, առաջին մարզիչը Վալերի Սեմյոնովն էր։ Երկու տարի անց մեկնել է Բեսլան, ՖԱՅՈՒՐ մասնավոր դպրոց, ապա տասնչորս-տասնհինգ տարեկանում տեղափոխվել է Բրազիլական ֆուտբոլի դպրոցի Կաբարդինկայի մասնաճյուղ, որտեղ անց է կացրել ութ ամիս, սակայն ընտանեկան հանգամանքների պատճառով վերադարձել է ՖԱՅՈՒՐ, որտեղ ելույթներից կես տարի առաջ աճուկի ուժեղ վնասվածք է ստացել, ինչի պատճառով կորցրել է մեկ տարի և երկու ամիս։ Բացի այդ, տասնվեց տարեկանում մասնակցել է «Անդերլեխտ» ֆուտբոլային ակումբի դպրոցի դիտումներին։

«Բեսլան-ՖԱՅՈՒՐ» ակումբի կազմում նորամուտը նշել է երկրորդ դիվիզիոնում` 2011/12 մրցաշրջանում անցկացնելով 16 հանդիպում։ 2012/13 մրցաշրջանում «Ալանիա-Դ» ակումբի կազմում անցկացրել է 9 հանդիպում և խփել է 2 գոլ։ 2013-2015 թվականներին հանդես է եկել Հայաստանի «Փյունիկում» և «Բանանցում», դարձել Հայաստանի չեմպիոն և Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթակիր, ընդգրկվել է Հայաստանի մինչև 21 տարեկանների հավաքականում։ Ռուսաստան վերադառնալուց հետո հանդես է եկել «Կուբանսկայա Կորոնա» (Շևչենկո) եւ Պավլովսկի «Կուբան Հոլդինգ» սիրողական թիմերի կազմում։ 2018 թվականին 10 հանդիպում է անցկացրել հայկական «Արցախի» կազմում։ 2019 թվականից հանդես է գալիս ակումբի երկրպագուների և նախկին խաղացողների կողմից վերստեղծած Կրասնոդարի «Կուբանի» կազմում։

Տիտղոսներ
---------

 Հայաստանի չեմպիոն (1) ։ 2014/2015
 Հայաստանի գավաթի գավաթակիր (3) ։ 2012/2013, 2013/2014, 2015/2016

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  САРКИС БАЛОЯН: В 16 ЛЕТ АГЕНТ ОТВЁЗ НА ПРОСМОТР В БЕЛЬГИЙСКИЙ «АНДЕРЛЕХТ»
3. ↑  САРКИС БАЛОЯН: ДЛЯ МЕНЯ ЧЕСТЬ БЫТЬ ЗДЕСЬ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը ReadFootball.com կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (խաղացող) · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) · ՈւԵՖԱ |

 |
**Յոզեֆ Իզենզեյե** (գերմ.՝ Josef Isensee, հունիսի 10, 1937(1937-06-10), Հիլդեսհայմ, Ստորին Սաքսոնիա, Գերմանիա), գերմանացի իրավաբան-սահմանադրագետ և փիլիսոփա։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1937 թվականի հունիսի 10-ին Հիլդեսհայմում։ Ուսումնասիրել է իրավունք և փիլիսոփայություն Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաուում, Վիեննայում և Մյունխենում։ 1962-1970 թվականներին աշխատել է Էրլանգեն-Նյուրնբերգի համալսարանում, որտեղ նաև 1967 թվականին պաշտպանել է իր ատենախոսությունը «Օժանդակության սկզբունքը սահմանադրական իրավունքում. պետության և հասարակության հարաբերությունների կարգավորման հետազոտություն» (Subsidiaritätsprinzip und Verfassungsrecht: eine Studie über das Regulativ des Verhältnisses von Staat und Gesellschaft) թեմայով։ 1970 թվականին ստացել է «սահմանադրական և վարչական իրավունք» և «հարկային իրավունք» առարկաների դասավանդման արտոնագիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #120326264 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
**Շմավոն Ադամյան**, հայ դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1960 թվականին, Սիրիայի Լաթակիա մարզում։ Սովորել է տեղի արաբական վարժարանում։ 1978 թվականին մեկնել է Ամերիկա, որտեղ Նյու Յորքի Սրբոց Նահատակաց ամենօրյա վարժարանի ծնողական միությունում կատարել է տարբեր հասարակական աշխատանքներ։

### Ստեղծագործական կյանք

Ադամյանն իր թատերական գործունեությունն սկսել է «Արևգակ» թատերախմբում, որը ղեկավարում էր Նադիա Իսկյուդարին։

1999 թվականից խաղացել է Նյու Յորքի-Նյու Ճըրիզի Թեքեյան մշակութային միության Մհեր Մկրտչյան թատերախմբում։ Այս թատերախմբի կազմում առաջին անգամ բեմ է բարձրացել Վիլյամ Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է» ստեղծագործության բեմադրությամբ` խաղալով Միստր Ուայլի դերը։

Մհեր Մկրտչյան թատերախմբի հետ 2007 թվականին մասնակցել է երևանյան հյուրախաղերին։

Դերեր
-----

* «Իմ սիրտը լեռներում է»` միստր Ուայլ
* «Ֆիլումենա Մարտուրանո»` Պասկուալե
* «Ո՞ւր կերթաս, ո՛վ հայ ժողովուրդ»` Խորեն Խոհունի
* «Ատամնաբույժն արևելյան»` Նիկո և Թովմաս
* «Ծուղակը»` ոստիկանապետ
* «Սխալների կատակերգություն»` Արամաստ մշեցի
* և այլ դերեր

Բոլոր ներկայացումների բեմադրիչը եղել է Վարդան Հովհաննիսյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, 2010, Գիրք 5, Երևան, 2010, էջ 46-47
2. ↑  ԹԷՔԷԵԱՆԻ ԴԵՐԱՍԱՆՆԵՐՈՒՆ ԽՆԴՈՒՔԻ ԵՐԵԿՈՆ
**Պորտմոր** (անգլ.՝ Portmore)` Ճամայկա կղզու հարավային ափին, պետության մայրաքաղաք Քինգսթոնից հարավ-արևելք։ Բնակչությունը 170 հազ. մարդ (աշխարհում 3-րդ տեղն է զբաղեցնում)։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը սկսել են կառուցել 1960-ական թվականներից WIHCON կազմակերպության բնակարաշինության ծրագրի շրջանակներում, որի նպատակն էր լուծել Քինգսթոնի գերբնակեցման խնդիրը։ Այդ ժամանակներից Պորտմորը վերածվել է քաղաք-ընկերակցի, բնակչության մեծագույն մասը մեկնում են Ճամայկայի մայրաքաղաք` աշխատանքի, դպրոց և այլ կարիքների համար։ Հետևելով բրիտանական մոդելին, իրականացվել է նաև Ճամայկայի այլ քաղաքներում ևս, Պորտմորը դարձավ մունիցիպալ քաղաք, որը ունի սեփական քաղաքային խորհուրդ և քաղաքապետ։

Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
------------------------------

Պորտմորը գտնվում է դաշտավայրում, որը հարում է Քինգսթոնի ծոցին։ Ջրանցքների համակարգը քաղաքը պաշտպանում է ջրհեղեղներից։

Փոխադրամիջոց
------------

Պորտմորում գործում է JUTC ավտոբուսային միասնական համակարգ, բացի այդ, քաղաքը ուղևորատար ուղիներով միավորված է այլ բնակավայրերի հետ, հատկապես Սպանիշ Թաունի հետ։

Պորտմորի վճարովի ավտոճանապարհը հիմնական մայրուղին է, որը միացնում է Պորտմորը Քինգսթոնին` Հանս ծովածոցի կամրջով։ Այն կապում է նաև Սպանիշ-Թաունը։ Մայրուղին յուրաքանչյուր ուղղությամբ ունի 3 շարք, շարժի արագությունը` ժամում 110կմ ։

Մոտակա օդանավակայանը միջազգային Նորման Մանլին է, ծանրաբեռնվածությունը շաբաթական 130 չվերթ։

Սպորտ
-----

Պորտմորում կա տեղական ֆուտբոլային թիմ, որը ընդգրկված է Ճամայկայի Ազգային պրեմիեր լիգայում։ Սկզբում թիմը կոչվում էր Hazard United, այժմ կրում է Portmore United անունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  History Archived 2010-01-31 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Portmore Municipality homepage
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սարգիս Ղազարյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սարգիս Մնացականի Ղազարյան** (1936, փետրվարի 4, գյուղ Մարտունի, Գեղարքունիքի մարզ), հայ ճարտարագետ-հիդրոտեխնիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1987), պրոֆեսոր (1988)։ ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (1995), ՌԴ «Բնաբարեփոխման և էկոլոգիայի» միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս անդամ (1994)։

Մեխանիկոս Ներսես Ղազարյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

1959 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1959-1977 թվականներին եղել է «Հայգունմետգիտնախագիծ» ինստիտուտում ինժեներա հետախուզական բաժնի վարիչը, 1968-1971 թվականներին՝ Հիդրավլիկայի և ՀՏԿ-ի ամբիոնի ասիստենտ, 1971-1975 թվականներին՝ Հիդրավլիկայի և ՀՏԿ-ի ամբիոնի դոցենտ, 1985-1994 թվականներին՝ Հիդրոմելիորատիվ ֆակուլտետի դեկան։ 1975 թվականից ՀՏԿ-ի և մելիորացիայի ամբիոնի վարիչն է, 2005-2009 թվականներին եղել է Հիդրոմելիորացիայի, հողաշինարարության և հողային կադաստրի ֆակուլտետի դեկանը։

Աշխատանքները վերաբերում են ոռոգելի հողատարածությունների ջրափոխանակման կարգավորման խնդիրներին։ Օգտագործելով փորձնական ջրահանման տվյալները՝ տվել է բարդ ջրաերկրաբանական պայմանների հիդրոդինամիկական հարաչափերի որոշման տեսական բանաձև։

Տեսական և գործնական հետաքրքրություն են ներկայացնում ինժեներական գեոդեզիայի բնագավառում և լեռնային գետերի ձևաչափական պարամետրերի, կախյալ ջրաբերուկների շարժման մեխանիզմի, ափապաշտպան կառուցվածքների տիպերի ու կոնստրուկցիաների ընտրման ուղղությամբ կատարված հետազոտությունները։

Հեղինակ է լաբորատոր աշխատանքների բուհական ձեռնարկի, 3 մենագրության, 4 ուսումնական ձեռնարկի, 15 մեթոդական ցուցումների և 130-ից ավել գիտական հոդվածների։

Մրցանակներ
----------

* ՀՀ Անանիա Շիրակացու անվան պետական շքանշան, 2010
* ՀՀ Գիտության և կրթության նախարարության ոսկե հուշամեդալ, 2006
* Հայաստանի պետական Ագրարային համալսարանի ոսկե հուշամեդալ, 2006
* ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարության պատվոգիր, 2006
* ԽՍՀՄ-ի գունավոր մետալուրգիայի մինիստրության հուշամեդալ, 1973

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11889 |

 |
**Ուզի** (եբրայերեն՝ **עוזי**), ավտոմատների ընտանիք (ԳԱ)՝ արտադրված իսրայելական Իսրայելի ռազմական արդյունաբերություն կոնցեռնի կողմից։ «Ուզի» անունը տրվել է ի պատիվ զենքի կոնստրուկտոր Ուզիել Գալի։

Ուզին արտահանվել է ավելի քան 90 երկրներ։ Իր ծառայության ժամկետի ընթացքում այն արտադրվել է Իսրայելի ռազմական արդյունաբերություն, ԱԳ Էրստալում և այլ արտադրողների կողմից։ 1960-ականներից մինչև 1980-ական թվականներն ավելի շատ Ուզի ավտոմատներ են վաճառվել ավելի շատ ռազմական, իրավապահ մարմինների և անվտանգության շուկաներում, քան երբևէ արտադրված ցանկացած այլ ավտոմատ։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Իսրայել պետության գոյության առաջին տարիներին՝ անկախության համար պատերազմի ավարտից հետո, իսրայելական բանակը ժամանակակից և տեխնոլոգիապես առաջադեմ հրետանային զինատեսակների սուր պակաս զգաց։

Իսրայելցիները զինված էին տարբեր մոդելների բազմաթիվ ԳԱ-ներով, ամենազանգվածային (նվազող կարգով) օգտագործվածները եղել են հետևյալ նմուշները՝ MP 38/40, Sterling L2, STEN, Thompson PPs, Suomi, ՇԱԳ։ Դրանք բոլորը ժամանակին տրամադրվել են ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի կողմից։

Դիզայն
------

Արտճանակ-գնդացիրները հիմնված են հետադարձ սխեմայի վրա՝ կրակելն իրականացվում է բաց պտուտակով։ Նկարահանումն արվում է կափարիչի ծայրահեղ առաջ դիրքում հայտնվելուց քիչ առաջ։ Ծայրահեղ առաջ դիրքում պտուտակն, ինչպես որ ասես, ծածկում է կողպեքը վերևից։ Այս դիզայնը թույլ է տալիս մի փոքր նվազեցնել զենքի երկարությունը տվյալ տակառի երկարության համար։

Ծալովի պաշարը կցվում է ընդունիչին հետևի մասում։ Հիմնական մոդելում հետույքը ծալվում է ներքև, ավելի կոմպակտ Մինի Ուզի և Միկրո Ուզի (Փոքր ՈՒզի) փոփոխություններում այն ծալվում է կողքից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
4. ↑  Hackathorn Ken (1995)։ «Using the Uzi»։ *Fighting Firearms* (Soldier of Fortune) **3** (1): 18–23