|  |
| --- |
| **Մարմարյա մրտիմն** |
| Մարմարյա մրտիմնՄարմարյա մրտիմն |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Սագանմաններ (Anseriformes) |
| **Ընտանիք** | Բադեր (Anatidae) |
| **Ցեղ** | Մրտիմն *(Marmaronetta)* |
| **Տեսակ** | **Մարմարյա մրտիմն** *(M. angustirostris)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Marmaronetta angustirostris***Ménétries, 1832 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ |

**Մարմարյա մրտիմն** (լատ.՝ Marmaronetta angustirostris), բադերի ընտանիքի ջրլող թռչուն։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Արտաքին տեսք
------------

Մարմնի երկարությունը՝ 39-42 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 63-67 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 0,4-0,6 կգ։ Ընդհանուր գունավորումը բաց մոխրավուն դարչնագույն է՝ դեղնավուն սպիտակ պտերով ու զոլերով, աչքի շուրջը կա մուգ գույնի բիծ։ Արուի փուփուլը կարճ է՝ անհավասար, հարսանեկան խաղերի ընթացքում՝ ցցուն բացվածքով։ Սովորաբար հանդիպում է զույգերով կամ փոքր խմբերով՝ թաքստոցներից ոչ հեռու։

Բնորոշ հատկանիշներ
------------------

Լողում է մարմնի առջևի մասը ջրում ընկղմած, պոչը՝ թեթևակի վեր ցցած։ Չափազանց անվախ է. հրազենի կրակոցների մի քանի վրիպումներից հետո շրջապտույտով վայրէջք է կատարում նույն կետում։

Բնակություն
-----------

Բնակվում է փոքր լճակներում, ափամերձ փարթամ բուսականությամբ ճահճուտներում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է ջրային բույսերով, անողնաշարավորներով։ Գարնանային վերադարձը (զույգեր կազմած)՝ ապրիլի վերջից մայիսի վերջ։

Բնադրում
--------

Բույնը հարթակ է՝ խոտաբույսերից, աղվափետուրներից, քողարկված է։ Բնադրում է ջրափին մոտ։

Բազմացում
---------

Դնում է 46 մմ տրամագծով բաց դեղնավուն 7-14 ձու (1 ձուն կազմում է մայր թռչունի միջին կենդանի զանգվածի 8,6 %-ը)։ Թխասկալում է 24 օր։ Ձագերը ձվերից դուրս են գալիս գորշամոխրագույն աղվափետուրներով։

Տարածվածություն
---------------

Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։ Աշնանային չուն՝ օգոստոսից հոկտեմբերի առաջին կեսը։ Բացարձակապես տարածված էր Արարատյան դաշտի ճահճուտներում, ձկնաբուծական տնտեսությունների ջրավազաններում, սակայն աշխարհում սակավաթիվ լինելու հետևանքով 2002- թվականից ի վեր չի գրանցվել, ինչը կարող է իսպառ վերացման պատճառ դառնալ։ 1984-2002 թվականներին Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության տարածքում գրանցվել է 1-75 թռչուն։

Պահպանություն
-------------

Անհետացող, հազվագյուտ, քիչ տարածված, բնադրող-չվող տեսակ է։ Գրանցված էր նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ Ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Վերջին տարիներին Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության լճակներում և հարակից գերխոնավ տարածքներում հանդիպում են 5-30 բնադրող զույգ։ Նախկինում գարնանային չուի ժամանակ Սևանա լճի ավազանում հանդիպում էին առանձին առանձնյակներ։ Ներկայումս չուի շրջաններում 30-50 առանձնյակներ հանդիպում են միայն Արաքս գյուղի հովտում։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում եղեգնուտների հրդեհումը, ինչպես նաև բնադրման շրջանում անհանգստացման գործոնը ու որսագողությունը։

Գրանցված է Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված 2-ում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |