Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սանատրուկ (այլ կիրառումներ)

**Սանատրուկ Բ** (*անհայտ* - 110), Հայոց Արշակունի թագավոր 88-110 թվականներին։

Հաջորդել է հորը՝ Տրդատ Ա արքային։

Հույն պատմիչ Արիանոսը Սանատրուկին բնութագրում է որպես բոլոր գործերում խելամիտ, արդարադատ, պատերազմներում քաջակորով, կենցաղավարությամբ զուսպ ու չափավոր անձ, ինչպես լավագույնները հույների և հռոմեացիների մեջ։

Կառավարում
----------

Ըստ Մովսես Խորենացու, Սանատրուկը 91 թվականին արշավել է Աբգար Զ թագավորի (71-91) դեմ և գրավել ու Մեծ Հայքին է միավորել Օսրոյենե–Եդեսիայի թագավորությունը։ Գուտշմիդը Օսրոյենեի թագավորությանը նվիրված իր ուսումնասիրության մեջ դրանով է բացատրել Աբգարյան արքայացանկի ընդհատման տարիները (91-109)։ Ըստ հունա-հռոմեական պատմիչների Սանատրուկը տիրել է նաև Ասորիքի մի մասին։

Սանատրուկը բարյացակամ հարաբերություններ է հաստատել ինչպես Պարթևական թագավորության, այնպես էլ Հռոմեական կայսրության հետ, զբաղվել շինարարական աշխատանքներով։ Տարոն գավառի արևմտյան կողմում՝ Արածանիի և Մեղրագետի միախառնման վայրում, հիմնել է նոր արքայանիստ Մծուրք քաղաքը (որը 4-րդ դարի կեսերին արդեն ավերկակ էր), նպաստել երկրում առևտրի, արհեստների զարգացմանը։ Ըստ Սեբեոսի վկայության, այդտեղ է ապրել «Մարաբայ փիլիսոփա Մծուրնացի» ասորի գիտնականը, որը գրել է (հավանաբար հունարեն) «Հայոց պատմություն»։ Նույն Սեբեոսը հաղորդում է, որ ավերված Մծուրքի՝ Սանատրուկ թագավորի ապարանքի ավերակներում, արքայական պալատի դռան դիմաց գտնվել է քարի վրա փորագրված հունարեն արձանագրություն, որը պարունակում էր ժամանակագրական տեղեկություններ հայ և պարթև առաջին թագավորների մասին։ Հենց այս փաստի հիման վրա էլ Մանանդյանը ենթադրել է, որ Մծուրքը եղել է Սանատրուկի աթոռանիստ քաղաքը։

Մահ
---

Թաղվել է Արշակունյաց արքայական դամբարանում։

Ըստ Փավստոս Բյուզանդի, 4-րդ դարի 2-րդ կեսին՝ 360 թվականին, երբ Սասանյան Շապուհ II արքայի զորքերն ավերել են Արշակունյաց դամբարանը, նրանք միայն չեն կարողացել քանդել Սանատրուկի շիրիմը Դարանաղյաց Անի բերդում՝ Արշակունիների հանգստարանում, որը «հսկայաշեն, հաստապինդ և ճարտարագործ կառուցվածք էր»։

Հայ Արշակունիների թագավորություն
--------------------------------

Հիմնական հոդված՝ Արշակունիներ
Արշակունիների դրոշ
Հայ Արշակունիները պարթևական արքայական դինաստիայի /կրտսեր ճյուղի/ ներկայացուցիչներ էին, որոնց մի ճյուղը հաստատվել է Հայաստանում։ Առաջին Արշակունին Տրդատ Ա-ն էր՝ Պարթևստանի թագավոր Վաղարշ Ա-ի եղբայրը։ Նա հայոց գահին է բազմել 52 թվականին, պաշտոնապես նրա թագավորության սկիզբը համարվում է 66 թվականը, երբ նա թագավոր է ճանաչվել Հռոմի կայսր Ներոնի կողմից։ Տրդան Ա-ն ընդմիջումներով իշխել ավելի քան քառորդ դար՝ մինչև 88 թվականը, որը հավանաբար նրա մահվան տարեթիվն է։ Մոտավորապես այդ թվականին էլ թագավորել է Սանատրուկը, որը 91 թվականին, այսինքն իր գահակալության երրորդ տարում դարձել է նաև Եդեսիայի թագավորը և մնացել այդպիսին մինչև 109 թվականը։

Արշակունիները ընդհատումներով իշխել են մոտ 4 դար՝ մինչև 428 թվականը։ Նրանց անվան հետ է կապված ավատատիրական կարգերի հաստատումը, քրիստոնեության ընդունումը, Հայոց գրերի գյուտը։

Սանատրուկի հաջորդներ
--------------------

Սանատրուկից հետո Հռոմի կայսր Տրայանոսի (98-117) համաձայնությամբ թագավորել է պարթևական Բակուր Բ թագավորի (78-110) որդի Աշխադարը (կամ Շիրադար, 110-113)։ Բակուր Բ-ին հաջորդած Բակուր Բ-ի եղբայր Խոսրով Ա Պարթևացին (110-129), համարելով, որ Աշխադարը չի համապատասխանում իր գրաված դիրքին, առանց Տրայանոսի կարծիքն հաշվի առնելու, գահընկեց է արել նրան և փոխարենը Հայոց թագավոր նշանակել Բակուր Բ-ի մյուս որդուն՝ Պարթամասիրին (113 թվական)։ Այս ինքնակամ նշանակումն առիթ է ծառայել նոր ընդհարումների՝ կայսրությունների և պարթևների միջև։ Տրայանոսն օգտվելով այս հանգամանքից՝ պատերազմ է հայտարարել պարթևներին ու հայերին։ Այդպիսով չեղյալ է հայտարարել Հռանդեայի դաշնագիրը, և Մեծ Հայքը դարձել է հռոմեական պրովինցիա։ Այսպիսով, 50 տարի տևող (63-113) խաղաղությունը կրիկին, թեև կարճատև, խաթարվել է․ 117 թվականին Վաղարշ Ա հռչակվել է անկախ Հայաստանի արքա։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող**Տրդատ Ա, 52-88** | **Մեծ Հայքի արքաՍանատրուկ**88-110 | Հաջորդող**Աշխադար Արշակունի 110-113** |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սեբեոս «Պատմություն», էջ 1-2
2. ↑  Հակոբ Մանանդյան «Քննական տեսություն․․․» հատոր Բ, մասն Ա, էջ 17
3. ↑  Հակոբ Մանանդյան։ *Քննական տեսություն․․․*։ էջեր հատոր Բ, մասն Ա, էջ 17
4. 1 2 3  *Հայ ժողովրդի պատմություն, հատոր1, գլուխ երեսուներորդ, Հայաստանի քաղաքական վիճակը մ․ թ․ II դարում*։ էջեր 766–767
5. ↑  Մանանդյան Հակոբ։ «Քննական Տեսություն Հայ Ժողովրդի Պատմության»։ *serials.flib.sci.am*։ էջեր 17, հատոր Բ, մասն Ա։ Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 9


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 176)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայոց արքաներ |
| --- |
|  |
|  Ուրարտական(մ.թ.ա. 859 - մ.թ.ա. 585 թթ.) | Արամե • Սարդուրի Ա • Իշպուինի • Մենուա • Արգիշտի Ա • Սարդուրի Բ • Ռուսա Ա • Արգիշտի Բ • Ռուսա Բ • Սարդուրի Գ • Սարդուրի Դ • Էրիմենա • Ռուսա Գ • Ռուսա Դ |
|  |
|  Երվանդունիներ(մ.թ.ա. 570 - մ.թ.ա. 200 թթ.) | Երվանդ Ա • Տիգրան Ա • Վահագն • Հիդարնես Ա • Հիդարնես Բ • Հիդարնես Գ • Արտաշիր • Երվանդ Բ • Երվանդ Գ • Երվանդ Դ |
|  |
|   Արտաշեսյաններ(մ.թ.ա. 190 - 11 թթ.) | Արտաշես Ա • Արտավազդ Ա • Տիգրան Ա • Տիգրան Բ • Արտավազդ Բ • Արտաշես Բ • Տիգրան Գ • Տիգրան Դ • Էրատո |
|  |
|  Արշակունիներ (55-428 թթ.) | Տրդատ Ա • Սանատրուկ • Վաղարշ Ա • Բակուր Ա • Վաղարշ Բ • Խոսրով Ա • Տրդատ Բ • Խոսրով Բ • Տրդատ Գ • Խոսրով Գ • Տիրան Բ • Արշակ Բ • Պապ • Վարազդատ • Արշակ Գ • Խոսրով Դ • Վռամշապուհ • Արտաշես Դ |
|  |
|  Բագրատունիներ(885-1045 թթ.) | Աշոտ Ա • Սմբատ Ա • Աշոտ Բ • Աբաս Ա • Աշոտ Գ • Սմբատ Բ • Գագիկ Ա • Հովհաննես-Սմբատ • Աշոտ Դ (համատեղ) • Գագիկ Բ |
|  |
|  Ռուբինյաններ (1080-1226 թթ.) | Ռուբեն Ա • Կոստանդին Ա • Թորոս Ա • Լևոն Ա • Թորոս Բ • Ռուբեն Բ • Մլեհ • Ռուբեն Գ • Լևոն Բ |
|  |
|  Հեթումյաններ(1226-1341 թթ.) | Հեթում Ա • Լևոն Գ • Հեթում Բ • Թորոս Գ • Սմբատ Ա • Կոստանդին Բ • Լևոն Դ • Օշին Ա • Լևոն Ե |
|  |
|  Լուսինյաններ (1342-1375 թթ.) | Կոստանդին Գ • Կոստանդին Դ • Կոստանդին Ե • Լևոն Զ |

 |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սանատրուկ** կատեգորիայում։ |