recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ձկան ապուր ատլանտյան սաղմոնով
**Ձկնապուր**, տաք հեղուկ ուտեստ ձկնամթերքից, ինչպես նաև բանջարեղենից և ձավարեղենից։ Ձկան արգանակով պատրաստում են թափանցիկ ապուրներ և պյուրե-ապուրներ։ Ձկան ապուրները մաքրող ազդեցություն ունեն մարդու մարսողական համակարգի վրա՝ դրանով իսկ հեշտացնելով սննդի յուրացումը և մարմինը նախապատրաստելով հաջորդ ուտեստների ամբողջական և հեշտ ընդունմանը։ Ձկան ապուրը համարվում է մատչելի ուտեստ, քանի որ հիմնական բաղադրիչը՝ ձուկը, կարող է օգտագործվել երկրորդ ուտեստներ պատրաստելու համար։ Ձկան ապուրները պատրաստում են ինչպես թարմ ձկներից, այնպես էլ պահածոյացված ձկներից։ Չեխական խոհանոցում գետածածան ձկան ապուրը կարագի մեջ եփված արմատապտուղներով համարվում է ավանդական Սուրբ ծննդյան ուտեստ։ 

Բույաբես
Հին ռուսական խոհանոցում ոչ մի ճաշ չի ավարտվել առանց ապուրի, և ռուսական տարեգրություններից մեկը պնդում է, որ «ձկան ապուրը համարվում է առավել սննդարար և առողջ սնունդ»։ Հին Ռուսաստանում բացի հայտնի ուխայից, ձկից պատրաստում էին նաև բորշչեր, կաղամբով ապուր, կալյաներ, ռասսոլնիկներ, սոլյանկաներ։ Թափանցիկ ձկան ապուրները թունդ ուտեստներ են, դրանց մեջ լցվող պարագաները պատրաստվում են առանձին և միացվում են ուղղակիորեն մատուցվող ափսեի մեջ, իսկ ռուսական գաստրոնոմիական ավանդույթում տոնական մատուցման մեջ թափանցիկ ձկան ապուրի կամ ձկան արգանակի հետ մատուցում են մի շարք կարկանդակներ, ռաստեգայիներ, կուլեբյականեր։ Մեկ այլ տեսակի ձկան ապուրների բաղադրիչները եփում են նույն արգանակի մեջ, իսկ պյուրեով ձկան ապուրների համար նախապես պատրաստված լցոնման պարագաները ճզմվում են։

Արդյունաբերական պատրաստման ձկան ապուրները բաժանվում են պահածոյացված (թիթեղյա տարայի մեջ) և չոր (խտանյութ-ապուրներ)։ Ձկան ապուրներ պատրաստելու համար հիմնականում օգտագործվում են ծովային ձկների տեսակներ՝ մակրուրուս, պոլոկ, պիկշա, ստավրիդ, ծովային բաս, մերլուզ, սայդա, ինչպես նաև սաղմոնի գլուխներ, թառափներ և չաստիկային ձկներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ишков, Александр Акимович, Лагунов Л. Л. Лифшиц М. О. Новиков В. М. Покровский А. А. Сидоров В. А.* Рыбные супы // Рыбные блюда / под ред. Л. И. Воробьёвой. — М.: Пищевая промышленность, 1966. — С. 187—190. — 412 с. — 100 000 экз.
2. ↑  *Patricia Solley* Christmas fish soup // An Exaltation of Soups: The Soul-satisfying Story of Soup, as Told in More Than 100 Recipes. — 1st ed. — New York: Three Rivers Press, 2004. — 367 p. — ISBN 978-0-307-52313-6
3. ↑  В. В. Усов, 1979
4. ↑  В. В. Усов, 2007
5. ↑  Л. И. Борисочкина, 1989

Գրականություն
-------------

* *Բորիսոչկինա Լ. Ի. Գուդովիչ Ա. Վ.* Ձկան ապուրների արտադրություն // Ձկան խոհարարական արտադրանքի արտադրություն. — М.: "Ագրոպրոմիզդատ" - ում, 1989. — С. 134—137. — 312 с. — 40 000 экз.
* *Ուսով, Վլադիմիր Վասիլևիչ (գիտնական)* Ձկների և ծովամթերքների ապուրի ուտեստների բնութագրերը // Դասագիրք միջավայրերի համար։ պրոֆ. կրթություն / Վ. Վ. Ուսով. — М.: "Ակադեմիա" հրատարակչական կենտրոն, 2007. — 384 с. — (Խոհարարության հիմունքները). — ISBN 978-5-7695-2251-2
* *Ուսով, Վլադիմիր Վասիլևիչ (գիտնական)* "Ձկան ապուրը հարգվում է առավել սննդարար և առողջ սնունդով" // Ձուկ ձեր սեղանին. — М.: Սննդի արդյունաբերություն, 1979. — С. 38—49. — 368 с. — 300 000 экз.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Հայ ավետարանական Կերթմենյան վարժարան** (արմտ. հայ.՝ Հայ Աւետարանական Կերթմէնեան Վարժարան), հիմնադրվել է 1931 թվականին Աշրաֆիայում։ 2015 թվականի դրությամբ գործում էր մանկապարտեզ և վեց հիմնական դասարան։

30 տարուց ավել վարժարանի տնօրենն Սահակ Տետեյանն էր։

Պատմություն
-----------

1931 թվականին Հայ ավետարանական Կերթմենյան վարժարանը (AEGS) բացեց իր դռները մանկապարտեզի և երեք տարրական դպրոցական դասարանների տեսքով Կոստանտին Կերթմենյանի, Սարգիս Դևիրյանի և ԱՄՆ-ում ապրող այլ խաչենցի հայերի ֆինանսական ներդրումների շնորհով։ 1940 թվականին վարժարանում ուսումը ավարտեց առաջին տասներեք ուսանողը ։

Այդ ընթացքում գրանցված ուսանողների քանակությունը գերազանցեց շենքի սկզբնական տարողությունը։ Քանի որ դպրոցի հիմնադիրները մահացան, նրանց երեխաները որոշեցին, որ վարժարանի շահերից է բխում, որ Ամերիկայի Հայ Ավետարանչական ընկերակցությանը անցնի սեփականության և վարժարանի շահագործուման իրավունքը։ Ստեֆան Փիլիպոսյանի և նոր բարերարներ փնտրելու նրա օգնության շմորհիվ է հավաքվել բավական գումար մանկապարտեզի և տարրական դպրոցի շենքերի անհրաժեշտ վերակառուցման համար։ Նոր մատուռի կառուցման ծախսերը ստանձնել էր Հենրի Կերթմենյանը։

Վարժարանը ծաղկում էր մինչ 1975 թվականը, երբ Լիբանանում սկսվեց քաղաքացիական պատերազմ։ 1978 թվականին այն գրավել էր տեղային աշխարհազորը, բայց հրետանակոծված վարժարանը չէր կարող գործել։ Զինադադար հայտարարելուն պես դասասենյակները վերանորոգվեցին, իսկ դասերը վերսկսվեցին։

2015 թվականին Կերթմենյան վարժարանը փակվեց և այժմ չի գործում։

Տես նաև
-------

* Թրատի Հայ Ավետարանական վարժարան (Թրատ, Լիբանան)
* Հայ Ավետարանական Փիթեր և Ելիզաբեթ Թորոսյան դպրոց (Ամանոս, Լիբանան)
* Հայ Ավետարանական Շամլյան Թաթիկյան երկրորդական վարժարան (Բուրջ Համուդ, Լիբանան)
* Հայ ավետարանական կենտրոնական բարձրագույն դպրոց (Աշրաֆիա, Լիբանան)
* Եփրեմ և Մարթա Ֆիլիպոսյան հայ ավետարանական քոլեջ (Բեյրութ, Լիբանան)
* Անջարի հայ ավետարանական միջնակարգ դպրոց (Այնճար, Լիբանան)
* Հայկազյան համալսարան (Ռիադ աս-Սոլհ, Բեյրութ, Լիբանան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «AMAA Centennial Celebration will Laud Honorees for Life-Long Dedication». *Armenian National Committee of America* (ամերիկյան անգլերեն). 2018 թ․ օգոստոսի 16. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 14-ին.
2. ↑  «Armenian Evangelical "Guertmenian" School». *ImYerevan.com* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ հուլիսի 14-ին. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 14-ին.
3. ↑  «Պէյրութի Կէրթմէնեան Վարժարանը Անաղմուկ Փակուած Է (Լուսանկար)».  (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 14-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մերձավոր Արևելքի Հայ Ավետարանական Եկեղեցիների Միության Ուսումնական Խորհուրդը (ՄԱԷՀՄ)
**Տրուլս Մյորեգորդ** (շվեդ.՝ Truls Carl Eric Möregårdh, փետրվարի 16, 2002(2002-02-16), Վակշյո, Կրունուբերգ, Շվեդիա), շվեդ սեղանի թենիսիստ, 2021 թվականի աշխարհի մենախաղի առաջնության արծաթե մեդալակիր, աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների բազմակի մեդալակիր։ 2018 թվականի ամառային պատանեկան օլիմպիական խաղերի մասնակից։

Սպորտային կարիերա
-----------------

Տրուլս Մյորեգորդը ծնվել է մի ընտանիքում, որտեղ շատ անդամներ սիրում էին սեղանի թենիս։ Տրուլսի եղբայրը՝ Մալտեն, կադետների և կրտսեր մակարդակի Շվեդիայի հավաքականի խաղացող է եղել։ Յոթ տարեկանում Տրուլսը սկսել է մարզվել իր հարազատ՝ Վեքսյո քաղաքի տեղական ակումբում։

Տրուլս Մյորեգորդը շարունակել է բազմաթիվ մրցանակներ նվաճել եվրոպական պատանեկան մակարդակում ։ Նա երկու անգամ հաղթել է Շվեդիայի մենախաղի առաջնությունը։

2018 թվականին Տրուլս Մյորեգորդը 15 տարեկանում ընդգրկվել է Շվեդիայի հավաքականի կազմում և 2018 թվականի աշխարհի թիմային առաջնությունում նվաճել բրոնզե մեդալ։ 2021 թվականին Տրուլս Մյորեգորդը նվաճել է արծաթե մեդալ Հյուսթոնում կայացած մենախաղի աշխարհի առաջնությունում։ 2022 թվականի մայիսին Տրուլս Մյորեգորդն առաջին անգամ մտել է աշխարհի ուժեղագույն խաղացողների թոփ 10-ի ցանկ, իսկ 2022 թվականի հոկտեմբերին բարձրացավ ITTF համաշխարհային վարկանիշում երրորդ հորիզոնական։

Խաղաոճ
------

Տրուլս Մյորեգորդն աջլիկ է և խաղում է հարձակվողական ոճով։ Նա ակտիվորեն և բազմազան կերպով օգտագործում է կողքից փակող հարվածներ (բեքհենդ), ուստի նրա խաղաոճը համեմատվում է նախորդ տարիների Շվեդիայի չեմպիոն Յան-Ուվե Վալդների խաղաոճի հետ։

2019 թվականից նա խաղում է Stiga-ի հատուկ դիզայնով ստեղծված վեցանկյուն գնդաթիով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Olympedia — 2006.
2. 1 2 3 4 5  Truls Moregard Player Profile & Equipment (Ranking, Clubs)
3. ↑  Трулс Морегард: невероятный успех молодого шведа
4. ↑  Золото и серебро шведов — главный итог ЧМ-2021
5. ↑  Moregard Truls: ranking history (ITTF)
6. ↑  Truls Moregard equipment and playing style
7. ↑  Table tennis' new spin: Coloured and hexagonal bats (Ստուգված է 12 Ապրիլի 2023)
**Կաշան** (**Կաշ**, **Աբիգարմակ** ) գետ Թուրքմենստանի Մարիայի նահանգում և Աֆղանստանում։ Մուրղաբի ձախ վտակը, Կուշկա գետից հետո երկրորդ խոշորագույն գետը ։ Երկարությունը 252 կմ է, ավազանի տարածքը` մոտ 7000 քառ․ կմ։

Ջրագրություն
------------

Կաշան գետը սկիզբ է առնում Աֆղանստանի հյուսիս արևմտյան մասից, Հերաթ քաղաքի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Սաֆեդխոհ լեռնաշղթայի Պարոպամիզա լեռան հյուսիսային լանջերից։ Այն հոսում է լեռնային տեղանքով, նրան են միանում բազմաթիվ փոքր վտակներ, որոնցից մի քանիսը ունեն աղի ջրեր։ Գետը հոսում է հիմնականում հյուսիսային ուղղությամբ և թափվում Մուրղաբի մեջ, որը Թուրքմենստանի Մարիա նահանգի մոտ է։ Գետի երկարությունը 252 կմ է, ավազանի տարածքը` մոտ 7000 քառ․ կմ։ Գետի սնուցումը խառն է, բայց հիմնականում սնվում է ձյունով։ Հորդացման շրջանը գարնանն է, մեծապես` մարտին։ Ջրի սպառումը միջին հաշվարկներով կազմում է 1.4 մ³/վրկ, գետաբերանից 4 կմ հեռավորության վրա։ Հունիսից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում գետը սովորաբար չորանում է ։ Կաշանի ջրերի համար կա փորված ստերգետնյա ճանապարհ, սակայն վերջինս ջրով լցվում է միայն գարնանը, երբ գետը հասնում է 8.5-10 մ լայնության և մոտ 2 մ խորության, իսկ ջրի հոսքի արագությունը կազմում է մինչև 8 մ/վ։ Տարեվերջին գետը ցամաքում է. ջուր կարելի է տեսնել միայն հատուկենտ վայրերում կամ լեռներում ։

Տնտեսական օգտագործում
---------------------

Կաշանի ջրերը լայնորեն կիրառվում են դաշտերի ոռոգման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Topomapper — Topographic maps world-wide
2. 1 2 3  «Кашан, река». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
3. 1 2 3 4 5  Кашан (река) // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |

 |
**Կառավարության տուն** (ադրբ.՝ Hökümət evi), Ադրբեջանի Հանրապետության Կառավարության շենքը Բաքվում։ Գտնվում է Ազատության հրապարակում։ Շենքը գտնվում է Նավթագործների պողոտայում և միաձուլվում է Բաքվի բուլվարին։ 1951 թվականին կառուցվող շենքը նախատեսված էր 5500 աշխատակիցների համար։ Միավորել բոլոր նախարարություններին և առաջատար մասնագիտացված գերատեսչություններին մեկ շենքում ՝Կառավարության տան հիմնական նպատակն էր։

Շենքում աշխատում եր գիայի և բնական պաշարների նախարարություն, Գյուղատնտեսության նախարարություն, Երկրաբանության և հանքային ռեսուրսների պետական կոմիտե, Հիդրոօդերևութաբանության պետական կոմիտե, Նյութական ռեսուրսների պետական կոմիտե, Հողի և ջրի տնտեսության բարելավման պետական կոմիտե։ Ավելի ուշ շենքում տեղակայված էին Ադրբեջանի Հանրապետության մշակույթի նախարարությունը, Ադրբեջանի Հանրապետության աշխատանքի և բնակչության սոցիալական պաշտպանության նախարարություն, Ադրբեջանի գնումների հանրապետական գործակալություն։

Պատմություն
-----------

1930-ականների վերջին Բաքվում անցկացվել է փակ մրցույթ ՝Կառավարության տան ձևավորման համար։ Բոլոր նախագծերի թվում ընտրվել է Ռուդնևի նախագիծը։ 1945 թվականին սկսվել է շենքի կառուցը, քանի որ պատերազմը կանխեց շինարարությունը։ Ճարտարապետները Ռուդնևը և Մունցը շենքը կառուցել են 1936-1952 թվականներին։ Աշխատանքը տևեց ավելի քան 20 տարի։ Շինարարությունն ավարտվել է 1952 թվականին։ 1955 թվականին շենքի վրա տեղադրվեց Վ. I. Լենինի հուշարձան։ 1991 թվականին Ադրբեջանը անկախություն ձեռք բերելուց հետո հուշարձանը փոխարինվեց երկրի ազգային դրոշով։

| Կառավարության տան կառուցում |  |
| --- | --- |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Revolvy, LLC.*Government-House
2. ↑  The environment encyclopedia and directory 2001, Volume 3
3. ↑  Azerbaijan // The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture / Edited by Jonathan M. Bloom and Sheila Blair. — Oxford University Press, 2009. — Т. II. — С. 239. — ISBN 9780195309911.
4. ↑  Руднев Л. В. Мунц В. О. Дом правительства (Баку)
| **՞**Հաղարջենի ալպիական |
| --- |
| Ribes alpinum  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Քարբեկազգիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ribes alpinum
L. |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Ribes dioicum Moench
* Ribes lucidum Kit.

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հաղարջենի ալպիական** (լատին․՝ Ribes alpinum), պատկանում է քարբեկազգիների ընտանիքին։ Ունի 2,5 մ բարձրություն, ունի նաև մոխրագույն և գորշ ընձյուղներ։ Այն տերևաթափ թուփ է՝ 3-5 բլթանի, սուր ատամնաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, մերկ։ Հաղարջենու տերևները կլորավուն են և հասնում են 1,5-4 սմ երկարության։ Վարսանդայինները խիստ կարճ են՝ կազմված 2-4 ծաղիկներից։ Արական ծաղիկների ողկույզների թիվը հասնում է 20 հատի, ունեն 4 սմ երկարություն։ Այս ծաղիկը հիմնականում ծաղկում է մայիսին և վերջնականապես հասունանում հուլիսին։ Տերևները պարունակում են 50,4 մգ E վիտամին։ Բազմանում է սերմերով։ Խորհուրդ է տրվում հիմնականում օգտագործել ալպինարիաների ձևավորումներում։ Օգտագործում է նաև ամուր ցանկապատ պատրասստելու մեջ։ Հատապտուղները էլիպսաձև են կամ գնդաձև՝ 0,5-0,9 սմ տրամագծով, կարմիր, անհամ։ Հայկական ՍՍՀ-ի տարածքում հանդիպում է Սևանի ավազանում, որտեղ աճում է վերին լեռնային գոտում, անտառներում, անտառների եզրերին, թփուտներում, քարքարոտ լանջերում։ Բազմանում է սերմերով։ Խոնավասեր է, ցրտադիմացկուն, լուսասեր, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։

**Հաղարջենի ալպիական**,

Տարածում
--------

Հիմնականում տարածված է Կովկասում և Եվրոպայում։ Առավելապես շատ է աճում Լոռիում, Իջևանում և Վայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի թփերը, Երևան, 1984

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հաղարջենի ալպիական Archived 2015-05-15 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780022105 |

 |
| **՞**Հավակատար հասկավոր |
| --- |
| Հավակատար հասկավոր  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Մեխակածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Հավակատարազգիներ |
| Ենթաընտանիք | Amaranthoideae |
|
|
| Ցեղ | Հավակատար |
|
|
| Տեսակ | Հավակատար հասկավոր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Amaranthus retroflexus

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հավակատար հասկավոր**, հավակատարազգիների (լատին․՝  Amaránthus retrofléxus) ընտանիքի երկշաքիլավոր, սակավամյա մոլախոտ ։ Նրանց գույնը նորածիլ հասկում ավելի կարմիր է։ Վարելաշերտի ամբողջ խորությամբ թափանցող առանցքային արմատներն ունեն կարմրավուն երանգավորում։

Նկարագրություն
--------------

Ցողունը ուղիղ է, բազմակող ու թավոտ՝ մինչև 80 սմ բարձրությամբ։ Տերևները կլորավուն-ռոմբաձև են, մեծ մասամբ հարթեզր։ Վերին տերևներն անհամեմատ ավելի խոշոր են, քան ստորինները։ Ծաղկափթթությունն, որը մեծ մասամբ առաջանում է ցողունի գագաթին ու տերևածոցերից, հասկանման է, ծաղիկները միասեռ են, բույսը՝ միատուն։ Ծաղկափթթությունն ունի բույսին հատուկ կանաչ-սպիտակաավուն երանգավորում, երբեմն կարմրավուն երանգավորում։ Պտուղը թաղանթանման պարկ է, օվալաձև, սերմը կլորավուն է, հարթ։ Մեկ բույսը կարող է տալ մինչև մեկ միլիոն սերմ, որոնք ծլում են 20°-ից ոչ պակաս ջերմության պայմաններում։ Սերմերի ծլունակաությունը բարձրանում է սերմնաթաղանթի վնասելուց հետո, որը մեծ մասամբ տեղի է ունենում շարահերկ բույսերի միջշարային տարածությունների փխրեցման ժամանակ։ Սերմերի մեծ մասը մնում է տեղում, մյուսը տարածվում է կենդանիների, մարդկանց, քամու և հոսող ջրերի միջոցով։ Բույսը ծաղկում է սկսած հուլիսից և առատորեն պտղաբերում աշնանը։

### Տարածվածություն

Տարածված է ամբողջ Եվրոպայում, բացի ծայր հյուսիսից, Աֆրիկայում, ՍՍՀՄ եվրոպական մասում, Սիբիրի հարավային մասում, Կովկասում, ինչպես նաև մեր հանրապետության գրեթե բոլոր գոտիներում։ Աղբոտում է ուշ գարնանացան, հատկապես շարահերկ բույսերի ցանքերն ու տնկարկները ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կարապետյան Ռ․Ս, Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս, Լույս հրատարակչություն, Երևան, 1980

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Ռզա Խալիլ օկլի Վալիբայով** (ադրբ.՝ Rza Xəlil oğlu Vəlibəyov, 1903, Ագարակ, Էջմիածնի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1974, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանա-խորհրդային պետական-կուսակցական գործիչ, ՀԽՍՀ արդարադատության ժողովրդական կոմիսար, ՀԽՍՀ ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահի տեղակալ, եղել է «Սովետական ​​Հայաստան» թերթի խմբագիրը։

Կենսագրություն
--------------

Ռզա Խալիլ օկլի Վալիբայովը ծնվել է 1903 թվականին Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառի Ագարակավան գյուղում։ 1920 թվականին Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո Ռ.Վալիբաովն ուսանել է կարճաժամկետ քաղաքական դասընթացներում։ 1922 թվականին աշխատել է Հայաստանի Լենինյան կոմունիստական ​​երիտասարդական միությունում, ապա Հայաստանի կոմկուսի Երևանի քաղկոմում որպես հրահանգիչ։ 1924 թվականին ուղարկվել է սովորելու Անդրկովկասի կոմունիստական ​​համալսարան և 1928 թվականին ավարտել այդ համալսարանը ։

Աշխատել է Հայկական կոմկուսի Վարդենիսի շրջանային կոմիտեի առաջին քարտուղար, ՀԿԿ Կենտկոմի օրգան «Գըզըլ Շաֆաք» թերթի խմբագիր։ 1930-ական թվականներին նախագահել է Հայաստանի պրոլետար գրողների ընկերության թուրքական (ադրբեջանական) բաժինը։

Ռզա Վալիբեկովը 1960-1974 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական ​​մանկավարժական ինստիտուտում որպես ուսուցիչ և դասավանդել քաղաքական տնտեսություն առարկան ։

Ռզա Վալիբեկովը բազմիցս ընտրվել է ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ և չորրորդ ժամկետով եղել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Ռ.Վալիբաովը Հայաստանի ադրբեջանցիների մեջ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի ընտրված առաջին պատգամավորներից էր։ Պարգևատրվել է բազմաթիվ շքանշաններով և մեդալներով, այդ թվում՝ երկու «Աշխատանքային կարմիր դրոշի», «Պատվո նշան» շքանշաններով, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվավոր հրամանագրերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Əsgər Zeynalov. İrəvan xanlığı… gerçəkliyin aydınlığı. Bakı: Mütərcim. 2016.
2. ↑  Ռզա Վալիբայով
3. ↑  Əsgər Zeynalov. İrəvan ziyalıları. Bakı: Oğuz eli. 1999.
4. ↑  Ռզա Խալիլ օկլի Վալիբայով
**Կումա Մանիչի ջրանցք** (ռուս.՝ Кумо–Манычский канал), ոռոգման ջրանցքՌուսաստանի Ստավրոպոլի մարզում։ 1965 թվականին ջրանցքի շինարարությունը ավարտվել է։ Ջրանցքը անցնում է Կումա-Մանիչի իջվածքով։ Կապում է Կումա գետը, որը թափվում է Կասպից ծով, Արևելյան Մանիչ գետի հետ, որը նույնպես թափվում է Կասպից ծով։ Արևելյան Մանիչ գետը չպետք է շփոթել Արևմտյան Մանչի հետ, որը Դոնի վտակն է` հոսում է դեպի Ազովի ծով և միանում Սև ծովին։

Ժամանակակից ջրանցք
------------------

Կումա-Մանիչ ջրանցքը սկսվում է Կումա գետի մոտ գտնվող Նովոկումսկու գյուղից, որը գտնվում է Բուդյոննովսկի և Նեֆեխկսկի քաղաքների միջև։ Դրա սկզբնակետը գտնվում է Կումա գետի փոքրիկ ջրամբարում (44°48′10″ հս․ լ. 44°39′40″ ավ. ե.HGЯOL), որի մեջ ընդգրկված է նաև Տերկ-Կումա ջրանցքը (Տերեք-կումա ջրանցքը, կառուցվել է 1958թ), որը բերում է Տերեկի Ջուրը հարավից։ Այնտեղից Կումա-Մանիչ ջրանցքը ջուր է բերում դեպի հյուսիս-արևելք, այնուհետև հյուսիս-արևմուտք, ավարտվում է Արևելյան Մանիչ գետի վրա գտնվող Չգրա ջրամբարի հարավային ափին։

Այլ առաջարկվող ջրանցքները տարածքում
-----------------------------------

2007 թ. հունիսին Ղազախստանի ղեկավարները առաջարկել են, որ Ռուսաստանը կառուցի շատ ավելի խորը ջրանցք ( Եվրասիական ջրանցք) Կումա-Մանիչ իջվածքի ներքևի մասում, որը հարմար է Կասպից ծովի և Սև ծովի միջև նավատորմի նավագնացության համար։ Ղազախստանի Գիտությունների ակադեմիան սկսեց վերանայել հնարավոր ուղիները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Гниловской В. Г. Занимательное краеведение Ставрополь, кн. изд-во, 1974. — 432 с.
2. ↑  Caspian Canal Could Boost Kazakh Trade Business Week.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Гниловской В. Г. Занимательное краеведение Ставрополь, кн. изд-во, 1974. — 432 с.
* Encyclopædia Britannica
**Պուրշ** (դեկտեմբերի 6, 1952(1952-12-06), Ռիգայի կենդանաբանական այգի, Ռիգա, Լատվիական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 1964), հայտնի Բենգալյան վագր, կինոդերասան և կրկեսի կենդանի։ Նա եղել է իր մարզչի՝ Մարգարիտա Նազարովայի սիրելին, որը նրան շատ էր սիրում և ամեն կերպ երես էր տալիս։ Կենդանու մահը մեծ ցնցում էր նրա համար, որի հետ նա չկարողացավ հաշտվել մինչև կյանքի վերջը։

Կենսագրություն
--------------

Պուրշը ծնվել է 1952 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Ռիգայի կենդանաբանական այգում՝ Բենգալյան վագր Յունայի և վագր Բենգոյի ընտանիքում։ Մեկ շաբաթ անց Յունայի հիվանդության պատճառով (չէր կարողանում կերակրել) Ռիգայի կենդանաբանական այգու տնօրենի տեղակալ Արվիդ Վիքսնեն վագրիկին հանձնել է այգու աշխատակից Բուցինիեքսին, որը նրան իր տուն է տարել։ Կինը և նրա դուստրը՝ Օլգան, բուժում, խնամում և կերակրում էին վագրին։ Տեսնելով իր «խնամողին»՝ կենդանին հնչեցնում էր «պուրշ-պուրշ» ձայնը, որն էլ ի վերջո դարձավ նրա նոր և վերջնական անունը։ Պուրշը մեծանում էր, և դժվար էր նրան բնակելի տանը պահել։ Լենինգրադի կենդանաբանական այգու ղեկավարությունը խնդրել է Պուրշին ուղարկել իրենց մոտ, ինչը և կատարվել է։

Առաջին անգամ Պուրշը հայտնվել է կինոյում՝ նկարահանվելով «Վագրին ընտելացնողը» ֆիլմում։ Հենց այնտեղ է նա հանդիպել հայտնի մարզիչ Մարգարիտա Նազարովային։ Նկարահանումներից հետո կենդանին անցել է նրա խնամքի տակ։ Նրա ձեռքի տակով շատ վագրեր և այլ կենդանիներ են անցել, բայց հենց Պուրշն է դարձել Նազարովայի ամենասիրելի կենդանին։ Կինն ամեն կերպ երես էր տալիս վագրին, տանում էր զբոսանքի, նույնիսկ՝ ռեստորան։ Պուրշը բավականին հանգիստ վագր էր և իրեն հանգիստ էր պահում։ 1962 թվականի դեկտեմբերի 31-ի լույս 1963 թվականի հունվարի 1-ի գիշերը Նազարովան և նրա ընկերները Պուրշի հետ են անցկացրել «Աստորիա» հյուրանոցի ռեստորանում ։

Պուրշը նկարահանվել է ֆիլմերում և իր տիրուհու հետ մեկնել շրջագայությունների։ Պուրշի բնավորությունը թեև մեղմ էր, բայց ոչ պարզ։ Կիևում հյուրախաղերի ժամանակ նա իր վարժեցնողներից փախել է մոտակա բուֆետ, որտեղ կերել է 31 երշիկ և կոտրել բուֆետի դարակը։ Բացի այդ, մի անգամ նա փորձել է պոկել Նազարովայի գլխակապը, ինչը նրա մոտ քունքային զարկերակի վնասվածք է առաջացրել։

Կինոյում նկարահանումներից հետո Պուրշը հիվանդացել է շաքարային դիաբետով և մահացել 1964 թվականին՝ կյանքի 13-րդ տարում։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի |  | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1954 | ֆ | Վտանգավոր արահետներ | *Ամուրյան վագր* |  |
| 1954 | ֆ | Վագրերի սանձահարողը | *Վագր* |  |
| 1961 | ֆ | Գծավոր թռիչք | *Վագր* |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Первоначально его звали Акбар
2. ↑  Как тигр Пурш стал актером цирка и кино
3. ↑  Своего любимца — тигра по кличке Пурш — Маргарита Назарова выгуливала на поводке, катала в машине и водила в кафе
4. ↑  Его праздничный ужин состоял из пяти килограммов говядины и яичницы из 20 яиц, а запил он всё двумя литрами свежего молока
5. ↑  Укротительница тигров Маргарита Назарова: трагедия советской циркачки

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վագրերի սանձահարողը Մարգարիտա Նազարովան է. խորհրդային կրկեսորդի ողբերգությունը
* Միխայիլ Բաղդասարովը՝ Նազարովայի և Կոնստանտինովսկու միջև վիճաբանության և «գծավոր չվերթի» վտանգավոր նկարահանումների մասին
**Ջալիլ Գաֆար օղլի Հուսեյնով** (ադրբ.՝ Cəlil Qafar oğlu Hüseynov, ապրիլի 1, 1957(1957-04-01)), ադրբեջանցի նկարիչ, պրոֆեսոր, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (2005 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

Ջալիլ Հուսեյնովը ծնվել է 1957 թվականի ապրիլի 1-ին։ 1973-1977 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի Ազիմ Ազիմզադեի անվան արվեստի պետական դպրոցում, 1977-1982 թվականներին՝ Խարկովի պետական գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1983 թվականից ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ է։ Ջալիլ Հուսեյնովը նաև 1982-2000 թվականներին աշխատել է որպես ուսուցիչ, գլխավոր ուսուցիչ, դոցենտ, բաժնի վարիչ և դեկան Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանում։ 2000-2010 թվականներին եղել է Ադրբեջանի գեղարվեստի պետական ակադեմիաի կրթական գծով պրոռեկտոր։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ջալիլ Հուսեյնովի ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ են գրավում լանդշաֆտային ժանրի նկարները։ 1986 թվականից Ջալիլ Հուսեյնովն աշխատել է որպես ճարտարապետական նախագծերի հեղինակ։ Նա մոնումենտալ աշխատանքների և ճարտարապետական նախագծերի հեղինակ է Թուրքիայի և Ադրբեջանի մի շարք բնակավայրերում։ 1982 թվականից նկարիչը մասնակցել է տարբեր ազգային և միջազգային մակարդակի ցուցահանդեսների։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Ռուսաստանում, Թուրքիայում, Իրանում, Վրաստանում, Սիրիայում, ԱՄԷ-ում, Ուկրաինայում և այլ երկրներում կազմակերպված ցուցահանդեսներում։ Նրա մի շարք գործեր պահվում են Ադրբեջանի ազգային արվեստի թանգարանում և Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, ինչպես նաև մասնավոր հավաքածուներում։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* «Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ» - 2005
* «Ադրբեջանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ» - 2002
* «Ազգային ժառանգություն» մրցանակ - 2018

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Əliyev, Z. ""Saki̇t"li̇yi̇n poeti̇kası". "Kaspi" qəzeti. 27–29 oktyabr 2018. səh. 24
2. ↑  e-qanun.az Archived 2023-05-16 at the Wayback Machine."C. Q. Hüseynova "Xalq rəssamı" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı".
3. ↑  "Təsviri sənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı".e-qanun.az. Archived 2021-10-26 at the Wayback Machine.
4. ↑  "Bu ilin "Milli irs" mükafatı sahiblərinə təqdim olunub". azertag.az. Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi
**«Երևաննախագիծ»,** նախագծային ինստիտուտ Երևանում։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1958 թվականին, Երքաղխորհրդի գործկոմի ճարտարապետական հատակագծային վարչության նախագծային արվեստանոցի բազայի վրա։ Մշակում է Երևան քաղաքի գլխավոր հատակագծի, բնակելի զանգվածների և տների, հասարակական և կոմունալ կառույցների նախագծեր։ Ունի հինգ ճարտարապետական և մեկ հատակագծային արվեստանոց, հատուկ մասնագիտացված և տեխնիկական բաժիններ։ Կազմվել է Երևան քաղաքի գլխավոր հատակագիծը՝ մինչև 2000 թվականի հեռանկարով, որը 1971 թվականին ընդունել է ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհուրդը, հաստատել՝ ԽՍՀՄ Պետշինի հատուկ հանձնաժողովը։ Երևանի կենտրոնի կառուցապատման նախագիծը 1974 թվականի համամիութենական մրցույթում շահել է առաջին մրցանակ։ «Երևաննախագիծ»-ի նախագծերով Երևանում կառուցվել են նոր բնակելի զանգվածներ (Աջափնյակ, Նոր Նորք, Զեյթուն, Էրեբունի և այլն), ժողովրդական տնտեսության նվաճումևերի ցուցահաևդեսի արդյուևաբերության, գիտության և մշակույթի տաղավարևերը (Ֆենիքս Դարբինյան, Ա․ Մելքոնյան, Ջիմ Թորոսյան, Ռազմիկ Մանուկյան, Լևոն Գևորգյան, Տ․ Շահնազարյան), «Անի» հյուրանոցի (Ֆենիքս Դարբինյան, էդուարդ Սաֆարյան, Ֆ․ Հակոբյան, Գ․ Բալյան), «Էրեբունի» թանգարանի (Բաղդասար Արզումանյան, Շմավոն Ազատյան), Շախմատիստի կենտրոնական տան ( Ժաննա Մեշչերյակովա, Ռ․ Մանուկյան), մաթեմատիկական մեքենաների ԳՀԻ-ի (Տ․ Մարգարյան, Բաղդասար Արզումանյան, Շմավոն Ազատյան, Յուրի Դալլաքյան), սրտաբանության և սրտային վիրաբուժության Լ․ Ա․ Հովհաննիսյանի անվան ԳՀԻ-ի (Ջիմ Թորոսյան, Լ․ Գրիգորյան), Կինոյի տան (Ե․ Սաֆարյան, Ի․ Մանուչարյան) և այլ շենքեր։ «Կովպետտրանս» նախագծային ինստիտուտի հետ համատեղ մշակվել է Երևանի մետրոպոլիտենի տեխնիկական նախագիծը։ Նախագծվել են «Հանրապետության հրապարակ», «Երիտասարդական», «Բարեկամություն» և այլ կայարանների նախասրահները, կազմվել են ՀԽՍՀ կառավարական նոր տան, Երևանի պատմական և ճարտարապետական հուշարձանների պահպանման նախագծեր։

«Երևաննախագիծ» ինստիտուտում են աշխատել Հովհաննես Մարգարյանը, Միքայել Մազմանյանը, Գևորգ Քոչարը և վաստակաշատ ուրիշ ճարտարապետներներ ու շինարարներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Շինարարությունը Հայաստանում | Ընկերություններ | Երևաննախագիծ ՓԲԸ». *www.construction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 3-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 14-ին.
2. ↑  ««Երևաննախագիծ» ՓԲԸ-ն ստացել է միջազգային ստանդարտի պահանջներին համապատասխանության սերտիֆիկատ».. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 14-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 582)։*  |
**Գուադիս**, ինչպես նաև **Գուադիկս**, **Գվադիկս** և **Գվադիս** (իսպ.՝ Guadix), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Անդալուզիա ինքնավար համայնքի Գրանադայի մարզի մեջ։ Համայնքը գտնվում է Գուադիս շրջանում։ Զբաղեցնում է 317 *կմ2* տարածքը։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 20407 մարդ։ Հեռավորությունը մարզի վարչական կենտրոնից կազմում է 60 *կմ*։

Պատմություն
-----------

Գուադիսը հիմնադրվել է հին հռոմեական ժամանակներում և ծաղկում է ապրել մավրերի ժամանակաշրջանում և Ռեկոնկիստներից հետո, սակայն 13-րդ դարում անկում ապրեց։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը գտնվում է բարձր սարահարթի վրա և հայտնի է Բարրիո-Սանտյագո քարանձավային թաղամասով, որտեղ բնակչությունը նախապատմական ժամանակներից ապրում էր լեռներում փորված ավելի քան 2000 բնակարան-քարանձավներում, որոնք այժմ կարելի է գտնել գետնին ցցված հեռուստատեսային ալեհավաքների և վառարանների խողովակներով։ Բացի այդ, Գուադիսի տեսարժան վայրերից է հանդիսանում քաղաքի կենտրոնի մզկիթի տեղում Գուդիսյան տաճարը, որի կառուցումը ավարտվել է 13-րդ դարում, 10-11-րդ դարերի մավրիտանյան ամրոցը, ինչպես նաև Սանտյագո եկեղեցին, կառուցված մուդեխարի ոճով։ Քաղաքում բացված են խեցեգործական և ազգագրական թանգարանները։

Հայտնի բնակիչներ
----------------

* Ֆադիլ Կորդովսկի (մահացել է 13.06.853) - քրիստոնյա նահատակ։
* Իբն Տուֆայլ (1110-1185) - գիտնական, բժիշկ, փիլիսոփա և միստիկ։
* Պեդրո դե Մենդեզա (1487-1537) – ծովագնաց, կոնկիստադոր, Բուենոս Այրեսի հիմնադիր։
* Պեդրո Անտոնիո դե Ալարկոն, (1833-1891) - բանաստեղծ և քաղաքագետ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Գուադիսի պորտալ
* Archived 2012-02-10 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Relación de Municipios y sus Códigos por Provincias — National Statistics Institute, 2019.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX451770 · BNF: 123636415 · GND: 4239234-2 · LCCN: n81102866 · SUDOC: 032645872 · VIAF: 150108996 · WorldCat VIAF: 150108996 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նավասարդյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Տիգրան Ավետիսի Նավասարդյան** (փետրվարի 7, 1861(1861-02-07), Վաղարշապատ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 4, 1927(1927-04-04), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանահավաք-հրատարակիչ, բառարանագիր։

Կենսագրություն
--------------

1872 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1879 թվականին հեռացվել է դպրոցից և դատապարտվել 6-ամսյա բանտարկության Մետեխի բանտում՝ Միքայել Նալբանդյանի նկարը տպելու և «Ազատություն» բանաստեղծության հետ տարածելու համար։ Երկու տարի գիմնազիայում սովորելուց հետո, 1884 թվականին, մեկնել է Ժնև ուսանելու։ 1888 թվականին վերադարձել է և ինժեների պաշտոնով աշխատանքի անցել Թիֆլիսի ջրամատակարարման քաղաքային գրասենյակում։ Տիրապետել է ֆրանսերենին, գերմաներենին։

1876 թվականից հավաքել և գրի է առել Վաղարշապատի բանահյուսական նյութեր, գերազանցապես հեքիաթներ, որոնցից մի քանիսը լույս են տեսել «Արարատ» ամսագրում (1881—1882)։ 1882—1903 թվականներին տպագրել է «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» (գիրք 1 — 10), 1883 թվականին՝ «Հայ ժողովրդական ավանդություններ» ժողովածուները, որոնք պարունակում են Վաղարշապատի և Հայաստանի ազգագրական այլ շրջանների հեքիաթներ, առած-ասացվածքներ, օրհնանքներ, անեծքներ և վիպական ու քնարական արժեքավոր նյութեր։ Հրատարակել է նաև «Բառգիրք Արարատյան բարբառի» (1903) գործը, որն ամփոփում է բուն ժողովրդական բառեր, ոճեր, դարձվածքներ, ինչպես նաև գյուղատնտեսական գործիքների ու դրանց մասերի, բույսերի, պտուղների, ծառերի անուններ։

Արտաքին յղումներ
----------------

* Բառգիրք Արարատեան բարբառի, Տիգրան Նաւասարդեանց։ Տպարան Մովսէս Վարդանեանցի, Տփխիս, 1903։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 119250578 · VIAF: 13113869 · WorldCat VIAF: 13113869 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 190)։*  |
**Նասիբա Ջահանգիր ղիզի Զեյնալովա** (ադրբ.՝ Nəsibə Cahangir qızı Zeynalova, ապրիլի 20, 1916(1916-04-20), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - մարտի 10, 2004(2004-03-10), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի թատրոնի և կինոյի դերասանուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի ժողովրդական արտիստուհի (1967), Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1974) ;

Կենսագրություն
--------------

Նասիբա Զեյնալովան ծնվել է 1916 թվականի ապրիլի 20-ին Բաքվում։ 1932 թվականին դարձել է Ռզա Թահմասիբի դրամա ասոցիացիայի անդամ։ 1934-1937 թվականներին նա սկսեց աշխատել Բաքվում գործող սովխոզական և կոլխոզական թատրոններում որպես դերասանուհի։ 1938 թվականին սկսեց իր գործունեությունը նորաստեղծ Ադրբեջանի պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Այդ տարի նա ընդունեց Բաքվի Թատրոնի դպրոց։ Աղասադիղ Գերայբեյլին եղել է նրա ուսուցիչը։ Երբ սովորել է տեխնիկումում Նասիբա Զեյնալովան բնորոշ էին մի շատ դերերը։ Լավագույններից են՝ Կատերինա (Ուիլյամ Շեքսպիր), Էլվիրա (Դոն Ժուան, Մոլիեր) և Ելիզավետա (Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլեր)։ Կերտել է սոցիալական սրությամբ կատակերգական և տարբեր կերպարներ. Ջեննեթ խալա, Նարգիլե, Զուլեյխա և այլն։

Նասիբա Զեյնալովան 1960 թվականի մայիսի 24-ին ադրբեջանական թատրոնի արվեստի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար պարգևատրվել է «Ադրբեջանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ» պատվավոր կոչում։ Իսկ 1967 թվականին արժանացել է ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչմանը։ 1974 թվականից հանդիսանում է Ադրբեջանի պետական մրցանակի դափնեկիր։

Նասիբա Զեյնալովան մահացել է 2004 թվականի մարտի 10-ին Բաքվում։

Տես նաև
-------

* Ամալիա Փանահովա
* Հոքյումա Ղուրբանովա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նասիբա Ջահանգիր օղլի Զեյնալովա
2. ↑  биография НАСИБА ЗЕЙНАЛОВА
3. ↑  Насиба Зейналова
4. ↑  Նասիբա Զեյնալովայի պաշտոնական կայքը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Բոսնիա և Հերցեգովինայի բասկետբոլի տղամարդկանց հավաքականը** ներկայացնում է Բոսնիա և Հերցեգովինան բասկետբոլի միջազգային մրցույթներում։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1992 թվականին Հարավսլավիայի կազմալուծումը, Բոսնիա և Հերցեգովինայում ծնված բասկետբոլիստները հանդես էին գալիս Հարավսլավիայի հավաքականի կազմում։ Հարավսլավիայի հավաքականի հայտնի բոսնիական բասկետբոլիստներից են Միրզա Դելիբաշիչը, Դրաժեն Դալիպագիչը, Պրեդրագ Դանիլովիչը, Զորան Սավիչը, Ալեքսանդր Նիկոլիչը և Բորիսլավ Ստանկովիչը։ Այդ ժամանակ Բոսնիա և Հերցեգովինայի մայրաքաղաք Սարաևոն հինգ քաղաքներից մեկն էր, որտեղ անցկացվել են 1970 թվականի աշխարհի առաջնության խաղերը, որտեղ Հարավսլավիայի հավաքականը առաջին անգամ դարձել է երկրագնդի ուժեղագույն խումբը։

Բոսնիա և Հերցեգովինան անկախություն ձեռք բերելուց հետո կանոնավոր ընտրվում է Եվրոբասկետին։ Հավաքականի լավագույն ցուցանիշը համարվում է 1993 թվականի 8-րդ հորիզոնականը, երբ հավաքականը դուրս է եկել քառորդ եզրափակիչ։ Բոսնիա և Հերցեգովինան բաց է թողել մայրցամաքի ընդամենը երեք առաջնություն` 1995, 2007 և 2009 թվականներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բոսնիա և Հերցեգովինայի բասկետբոլի միության պաշտոնական կայէջը
* Էջը ՖԻԲԱ-ի պաշտոնական էջում Archived 2017-07-25 at the Wayback Machine.
* Էջը Եվրոբասկետի պաշտոնական էջում
* Վիճակագրությունը *Scoresway*-ում
**Արիֆ Հաջի օկլի Բաբաև** (ադրբ.՝ Arif Hacı oğlu Babayev, սեպտեմբերի 24, 1928(1928-09-24), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ - օգոստոսի 26, 1983(1983-08-26), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի կինոռեժիսոր, հեռուստատեսության ռեժիսոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1962);

Կենսագրություն
--------------

Արիֆ Բաբաևը ծնվել է 1928 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Բաքվում։ Բաբաևների ընտանիքը ապրում էր Բերդ փողոցում ՝ Իչերի Շեհեր թաղամասում։ Սովորել է թատերական տեխնիկումում։ 1947-1953 թվականներին սովորել է Միրզաղա Ալիևի անվան Ադրբեջանի Աարվեստի պետական ինստիտուտի (ներկա Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան) ռեժիսորական ֆակուլտետում։

1956-1968 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի հեռուստատեսության և ռադիոյի պետական կոմիտեում։ 1964 թվականից նկարահանվել է մի շարք վավերագրական, 8 լիամետրաժ և 1 կարճամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմերը «Ադրբեջանֆիլմ» կինոստուդիայում։

1968 թվականին նա արժանացել է դիպլոմի Երևանում ՝2-րդ Կովկասի և Ուկրաինայի Հանրապետությունների «Պրոմեթեյ-68» կինոփառատոնում։

1969 թվականին նա արժանացել է մրցանակի Կիևում ՝3-րդ Կովկասի և Ուկրաինայի Հանրապետությունների «Պրոմեթեյ-69» կինոփառատոնում։

Ադրբեջանի արվեստի վաստակավոր գործիչ - 1962;

Մահացել է 1983 թվականի օգոստոսի 26-ին, 54 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
2. ↑  АРИФ БАБАЕВ
3. ↑  Arif Babayev

Աղբյուրներ
----------

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |

 |
**2312 (վեպ)**, ամերիկացի գրող Քիմ Ռոբինսոնի գիտաֆանտաստիկ վեպը, որը հրատարակվել է 2012 թվականին, անգլերենով, իսկ 2015 թվականին հրատարակվել է ռուսերենով։ «Նեբյուլա» մրցանակի դափնեկիր է (2013 թվական)` լավագույն վեպ անվանակարգում։

Սյուժե
------

Վեպի իրադարձությունները տեղի են ունենում 2312 թվականին, երբ մարդկային ցեղը արդեն բնակեցրել էր ամբողջ արեգակնային համակարգը։ Սվան Էր Հոնգը (Swan Er Hong) նկարիչ է և աստերոիդների տեռարիումի նախկին դիզայները Մերկուրիի Տերմինատոր քաղաքից։ Նա իմանում է իր տատիկի` Ալեքսի հանկարծամահ լինելու մասին. վերջինս շատ մեծ ազդեցություն ուներ Տերմինատորի բնակիչների շրջանում։ Սվանն որոշում է իմանալ ավելին Ալեքսի կյանքի մասին և ուղևորվում է Իո, Յուպիտերի արբանյակ, որպեսզի հանդիպի Վանգի հետ, որը քվանտային համակարգչի մասնագետ էր։ Այդ ժամանակ Տերմինատոր քաղաքն ավերվել է արհեստական ծագման աստերոիդի գրոհումից։ Արեգակնային համակարգով իր ճանապարհորդության ընթացքում Սվանն ավելին է իմանում Ալեքսի մահվանը վերաբերող հանելուկի դավադրությունների և նրա հարազատ քաղաքի ավերման շարքի մասին։

Սեռ և գենդեր
------------

Վեպում մարդկանց մեծամասնությունը համարվում է ինտերսեքս կամ «հերմաֆրոդիտ» (կրում են երկու սեռերի բնութագրիչներ)։

Գենդերը և սեռականությունը այս աշխարհում ներկայացնում են բազմազանության լայն վարիացիաներ. ներառյալ կին, տղամարդ, անդրոգին, բիգենդեր, երկսեռականություն, ներքինի, աքսեսուալ, չկողմնորոշվածներ, համասեռականներ, լեսբուհիներ, քվիր, բազմասիրերեր և այլն։

Քննադատություն
--------------

Վեպը ստացել է բավականին դրական քննադատություն։ Բացի շահած Նեբյուլա մրցանակից, 2012 թվականին վեպը նաև եղել է BSFA մրցանակի հավակնորդների թվում և հիշատակվել է Ջեյմս Տիպտրի կրտսեր մրցանակի պատվավոր ցանկում։ 2013 թվականին այն արժանացել է Հյուգո մրցանակի` լավագույն վեպ անվանակարգում, և եղել է Արթուր Կլարկի մրցանակի հավակնորդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «2012 Nebula Awards Winners». *Locus Online* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ մարտի 28-ին.
2. ↑  Galaxy, Geek's Guide to the. «Kim Stanley Robinson Sees Humans Colonizing the Solar System in 2312». *WIRED* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ մարտի 28-ին.
3. ↑  M. John Harrison (2012 թ․ հունիսի 14). «2312 by Kim Stanley Robinson – review» (անգլերեն). the Guardian. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 29-ին.
4. ↑  Kaveney, Roz (2012 թ․ հունիսի 12). «2312, By Kim Stanley Robinson». *The Independent*. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 11-ին.
5. ↑  Canavan, Gerry (2012 թ․ հունիսի 14). «Struggle Forever». Los Angeles Review of Books. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 1-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին. `{{cite web}}`: Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (օգնություն)
6. ↑   *BSFA Shortlist Announced*, British Science Fiction Association, January 18, 2013, արխիվացված  օրիգինալից May 24, 2018-ին, վերցված է May 30, 2013
7. ↑   *Kiernan and Salaam Win Tiptree Awards*, Locus Magazine, March 5, 2013, վերցված է May 30, 2013
8. ↑   *Hugo Award Finalists*, LoneStarCon, March 31, 2013, արխիվացված  օրիգինալից April 15, 2013-ին, վերցված է April 2, 2013
9. ↑   *2013 Shortlist*, Serendip, April 4, 2013, արխիվացված  օրիգինալից January 3, 2014-ին, վերցված է May 30, 2013
**Ձաննիս Ձաննետակիս** (հուն․՝ Τζαννής Τζαννετάκης, սեպտեմբերի 13, 1927(1927-09-13), Յիտիոն, Laconia Regional Unit, Պելոպոնես, Հունաստան - ապրիլի 1, 2010(2010-04-01), Աթենք, Հունաստան), հույն քաղաքական գործիչ, Հունաստանի վարչապետը 1989 թվականին։

Կենսագրություն
--------------

Գործունեությունը սկսել է ծովային նավատորմում։ Ռազմածովային ակադեմիայի ավարտից հետո եղել է ծովային սպա։ 1967 թվականի ռազմական հեղաշրջման հաջորդ օրը Գեորգիոս Պապադոպուլոսի գլխավորությամբ ազատվել է զինվորական ծառայությունից՝ ի նշան «սև գնդապետների» խունտայի իշխանության գալու դեմ բողոքի։ 1969 թվականին և 1971 թվականին եղել է կալանքի տակ։ Հետո՝ արտագաղթի։

1974 թվականին ռազմական ռեժիմի անկումից հետո անդամագրվել է «Նոր ժողովրդավարություն» կուսակցությանը։

1974-1977 թվականին եղել է Հունաստանի զբոսաշրջության ազգային կազմակերպության (EOT) գլխավոր քարտուղար։

1977-2007 թվականներին եղել է Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Եղել է «Նոր ժողովրդավարության» հասարակական-քաղաքական բաժնի ղեկավար, ինչպես նաև ավելի ուշ բազմիցս կուսակցական ընտրարշավների ղեկավար (1989, 1993 և 1996 թվականներ)։

1980-1981 թվականներին եղել է հասարակական աշխատանքների նախարար։

1989 թվականի հուլիս-հոկտեմբեր ամիսներին եղել է կոալիցիոն կառավարության վարչապետը՝ «Սինասպիզմոս» ձախ միավորման հետ, և միաժամանակ Հունաստանի արտաքին գործերի նախարարը և զբոսաշրջության նախարարը։

1989-1990 թվականներին՝ պաշտպանության նախարար, զբոսաշրջության նախարար։

1990-1993 թվականներին եղել է Կոնստանտինոս Միցոտակիսի կառավարությունում վարչապետի տեղակալ, միաժամանակ 1990-1991 թվականներին եղել է Հունաստանի մշակույթի նախարար։

Լինելով մշակույթի նախարար՝ Ձաննիս Ձաննետակիսը պաշտպանում էր Միջազգային Դելֆիական խաղեր անցկացնելու գաղափարը։

Մահ
---

Ձաննիս Ձաննետակիսը մահացել է 2010 թվականին Աթենքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
2. 1 2
3. ↑  «CABINET». // kolumbus.fi. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 3-ին.(անգլ.)
4. ↑  «Скончался бывший премьер-министр Греции Дзаннис Дзаннетакис». // greecetoday.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 3-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1162077743 · GTAA: 162431 · ISNI: 0000000050910804 · LCCN: nr96006688 · SUDOC: 243920377 · VIAF: 22038768 · WorldCat VIAF: 22038768 |

 |

 |
Ամֆիթատրոն Նիմում
**Ամֆիթատրոն Նիմում** (ֆր.՝ Arènes de Nîmes), հռոմեական ամֆիթատրոն ֆրանիսական քաղաք Նիմում։

Թատրոնը կառուցվել է մ. թ. ա. 1-ին դարում, հռոմեական Կոլիզեումի օրինակով։ Ամֆիթատրոնը ունի 133 մետր երկարություն, 101 մետր լայնություն 21 մետր բարձրություն, էլիպսաձև մեծ և փոքր սռնիների չափերը հասնում են ` 69 և 38 մետրի։ Սա կարող էր ընդունել մինչև 25 000 հանդիսականների։ Նեմաուսի (անտիկ Նիմի) տարածքում գոյություն է ունեցել գլադիատորական դպրոց. պահպանվել են շատ գրաֆֆիտիներ նրանց անուներով և կռիվների մասին վկայություններով։ Թատրոնում ցուցադրվում էին մահապատժի դատապարտված կալանավորների մարտեր, ինչպես նաև այստեղ հնարավոր էր տեսնել մարտեր գլադիատորները ընդեմ կենդանիների։

Ժողովուրդների մեծ գաղթի ժամանակ սա օգտագործվել է ինչպես ամրոց. ամֆիթատրոնի ներսում կային հարյուրավոր փախստականներ։ Ամրոցը գրավվեց 673 թվականին Բամբաի կողմից ։

Ամգամ միջնադարում շարունակվեց օգտագործվել ինչպես ամրոց. XII դարում այստեղ նստում էր Նիմական վիկոնտը, ու վասսալներին անվանում էին «Արենաի ասպետներ» ։ Լանգեդոկի ստեղծումով ամֆիթատրոնը կորցրեց իր պաշտպանողական դերը, սակայն XVIII դարը այստեղ շարունակում էին ապրել մարդիկ՝ այստեղ կային բնակելի տներ, շուկաներ և անգամ եկեղեցի։ 1786 թվականին արենաի բնակչությունը վտարվեց, իսկ տեղի շինություները քանդվեցին՝ սկսվեց շենքի վերկանգնողական աշխատանները։ Ամֆիթատրոնը նախնական տեսքին վերադարձավ միայն XIX դարում։

1853 թվականից այստեղ սկսեցին ցուցադրվել ցլամարտեր, ինչպես նաև շատ այլ ցուցադրումներ։ Մեր օրերում այստեղ անցենկացվում երաժշտական խմբերի համերգներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Le siège de Nîmes par les Wisigoth
2. ↑  Amphitheatre Nimes — Discover the amphitheatre of Nimes, famous roman city in Languedoc

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կայք(ֆր.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11709348h · Mérimée: PA00103091 · VIAF: 143776883 · WorldCat VIAF: 143776883 |

 |
**Տոկոսադրույքի սվոպը** (անգլ. interest rate swap, IRS) ածանցյալ ֆինանսական գործիք է երկու կողմերի միջև համաձայնագրի տեսքով, ըստ որի՝ որոշակի ամսաթվին մի կողմը մյուս կողմին կվճարի ֆիքսված տոկոս որոշակի գումարի համար և կստանա վճարում լողացող տոկոսադրույքով տոկոսների չափով (օրինակ, LIBOR տոկոսադրույքով) երկրորդ կողմից։

Ապագա տոկոսադրույքի վերաբերյալ համաձայնագիրը՝ (անգլ․ Forward Rate Agreement) ստանդարտացված տոկոսադրույքի սվոպ է։

Տոկոսադրույքների սվոպները սովորաբար օգտագործվում են ակտիվների և պարտավորությունների հետ գործարքների ապահովագրման համար՝ ֆիքսված տոկոսադրույքները լողացող տոկոսադրույքներին փոխադարձ փոխանցելու համար և հակառակը։ Տոկոսադրույքի սվոպի վերաբերյալ դիրքորոշումը պարունակում է տոկոսային և վարկային ռիսկեր պայմանագրի կողմերի համար։

Կիրառում
--------

Տոկոսադրույքների սվոպներն օգտագործվում են ներդրումային ռազմավարությունների լայն տեսականիում։ Դրանք հայտնի հեջավորման և ֆինանսական շահարկման գործիք են։

Հեջավորում
----------

Սվոպ պայմանագրով նախատեսված տոկոսադրույքի արգելափակումը թույլ է տալիս պաշտպանել տոկոսադրույքների անկումը։ Մյուս կողմից, կոնտրագենտը կշահի տոկոսադրույքների նվազելուց։

Շահարկումներ
------------

Տոկոսադրույքի սվոպի դիրքում մտնելու ցածր շեմի պատճառով դրանք լայն տարածվածություն ունեն թրեյդերների մոտ, ովքեր շահարկում են տոկոսադրույքների շարժը։
Այսպիսով, հիմքում ընկած ակտիվի վրա լիարժեք կարճ դիրք բացելու փոխարեն, որի համար ակնկալվում է գնի անկում, թրեյդերը միայն պետք է կնքի սվոպ համաձայնագիր, որը ֆիքսում է տոկոսադրույքը նույն ժամանակահատվածի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Interest Rate Swaps». *global.pimco.com*. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 6-ին.
2. ↑  «Hedge accounting: What are the benefits of a dynamic risk management strategy?». *bloomberg.com*. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 6-ին.
3. ↑  «Swap Trading». *comparebrokers.co*. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 6-ին.
4. ↑  «Interest Rate Swap». *investopedia.com*. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 6-ին.
5. ↑  «An In-Depth Look at the Swap Market». *investopedia.com*. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 6-ին.