|  |
| --- |
| **Արկղի կրիաներ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Սողուններ (Reptilia) |
| **Կարգ** | Կրիաներ (Testudines) |
| **Վերնաընտանիք** | *Testudinoidea* |
| **Ընտանիք** | *Emydidae* |
| **Ցեղ** | **Արկղի կրիաներ** *(Terrapene)*Merrem, 1820 |
|
| **Տարածվածություն** |
| Տաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Արկղի կրիաներ** (լատին․՝  Terrapene) փոքրիկ ցամաքային կրիաներ են, որոնք պատկանում են Ամերիկյան քաղցրահամ ջրերի կրիաների ընտանիքին։

Տարածում
--------

Նրանք ապրում են Հյուսիսային Ամերիկայում ՝ ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում։ Բնակվում են Ամերիկայի բոլոր արևելյան և կենտրոնական նահանգներում, Մեքսիկայում, տարածված են հյուսիսային մասերում և Մեքսիկական ծոցի ափերին։ Ապրում են տարբեր բիոտոպներում՝ կիսաանապատներում, անտառներում, թփուտներում, մարգագետիններում։ Հիմնականում տարածված են խոշոր ջրամբարների ափերին։ Դրանց շատ դժվար է գտնել բնության մեջ՝ իրենց փոքր չափսերի պատճառով։

Ապրելակերպ և սնուցում
---------------------

Ունեն ակտիվ ապրելակերպ։ Առավոտյան և երեկոյան ակտիվության գագաթնակետի պահն է, իսկ կեսօրին քնի ժամանակաշրջանն է։ Այն առավել ակտիվ է դառնում հորդառատ անձրևների և ամպամած եղանակի ժամանակ։ Ձմռանը նրանք ձմեռում են, բացառությամբ մեքսիկական տեսակների, շոգ ամռանը սկսվում են հանգստի շրջանները։

Բազմացումը սկսվում է գարնանը։ Արուները հետևում են էգերին՝ կծում են նրանց, պտտվում են նրանց շուրջ,խփում են պատյաններով և այլն։ Էգերը փոս են փորում և սովորաբար այնտեղ դնում 3-7 ձու, յուրաքանչյուր եղանակին լինում է 3 ձվադրում։ Ձվերից փոքրիկները դուրս են գալիս 50-110 օր հետո, երբեմն էլ՝ դուրս են գալիս հաջորդ գարնանը։ Կրիաների սեռը կախված է ինկուբացիոն ջերմաստիճանից։ Գերության մեջ նրանք ապրում են 30-40 տարի, իսկ բնության մեջ `մինչև 100 տարի։

Ամեն ինչ ուտող կենդանիներ են։ Սննդի մեծ մասը կազմում է բուսական սննունդը, ինչպես նաև միջատներ, որդեր, խխունջներ և ծղոտներ։

Նկարագրություն
--------------

Կրիաների չափսը 10-20 սմ է։ Նրանք ունեն շատ մեծ գմբեթավոր թաղանթ և լանջապանակի պես կառուցվածք, ինչի պատճառով ստացել են իրենց անվանումը։ Այս ծխնու միջոցով նրանք պաշտպանվում են իրենց բնական թշնամիներից։ Լանջապանակի առջևի մասով նրանք ծածկում են գլուխը և առջևի ոտքերը, մնացածը քաշում դեպի խցիկ ՝ դրանով ծածկելով պոչը և հետևի ոտքերը։

Սեռական երկփեղկությունը շատ ցայտուն է՝ Էգերն ունեն ավելի մեծ պատիճ ՝ դեղնավուն կամ բաց կարմիր աչքերով, իսկ արուները ՝ ավելի ցածր և խորը կարմիր աչքերով։

  

* *Terrapene carolina carolina* Պատյանը կարճ է, լայն և վառ գույներով։ Ծայրամասային թիթեղները գրեթե ուղղահայաց են և փոքր-ինչ կախված։ Ետևի ոտքերին կա չորս մատ։
* *Terrapene carolina major* Ամենամեծ ենթատեսակը՝ երկարավուն պատյանոով, ետևի ոտքերին կա չորս մատ։
* *Terrapene carolina triunguis*Կարապկասըը կարմրաշագանակագույն կամ ձիթապտղի գույն ունի՝ մշուշոտ նախշով։ Գլխի վրա և առջևի թաթերին կան նարնջագույն կամ դեղնավուն բծեր։ Արուների գլուխը հաճախ կարմրավուն է։ Ետևի թաթերին սովորաբար լինում են երեք մատ։
* *Terrapene carolina bauri* Պատյանը լուսավոր ճառագայթանման գծերից բաղկացած խայտաբղետ և վառ նախշեր ունի։ Գլխի վրա կա երեք բնութագրական գծեր։ Ետևի ոտքերի վրա սովորաբար կա երեք մատ։
* *Terrapene carolina yucatana*Պատյանը բարձ գմբեթավոր է, կարմրաշագանակագույն կամ ծղոտե գույն ունի, երրորդ ողնաշարային ողը կուզ է, ետևի թաթերի վրա չորս մատ կա։
* *Terrapene carolina mexicana*Կարապակսը երկարաձգված է, բարձր, գմբեթավոր։ Ողնաշարի երրորդ ողը կուզ է, ետևի թաթերի վրա կա երեք մատ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Տեսքը կողքիցՏեսքը կողքից
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 
* 
* Archived 2014-02-02 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777561845 |

 |