Ռեիկում օվկիանոսը օրդովիկի, սիլուրի և դևոնի ժամանակաշրջաններում
**Ռեիկում**, հին օվկիանոս, որը գտնվել է Գոնդվանայի (Աֆրիկա, Ավստրալիա, Անտարկտիկա և Հարավային Ամերիկա) և Լավրասիայի (Լավրենտիա, Ֆենոսարմատիա և Ավալոնիա) միջև։ Սահմանակից է եղել Թետիս օվկիանոսին, ինչի պատճառով երբեմն դիտվում է որպես նրա արևմտյան մաս։ Այսօրվա դրությամբ նրա սուտուրները ձգվում են 10 հազար կիլոմետր Մեքսիկայից մինչև Թուրքիա։ Օվկիանոսի փակումը տեղի է ունեցել Պանգեայի ձևավորման ժամանակ, որ ուղեկցվել է հերցինյան, ալլեգանյան և ուաշիտո ծալքավորությունների ձևավորմամբ։

Ստուգաբանություն
----------------

Օվկիանոսը, որը գտնվում էր Գոնդվանայի և Լավրենտիայի միջև վաղ քեմբրիի ժամանակաշրջանում, ստացել է Յապետուս անվանումը՝ ի պատիվ հին հունական Հապետոս աստծո՝ Ատլասի հոր, քանի որ իրականում եղել է Ատլանտյան օվկիանոսի նախորդը։ Իր հերթին, օվկիանոսը, որը գտնվել է Գոնդվանայի և Լավրուսիայի միջև ուշ քեմբրիի ժամանակաշրջանում և վաղ օրդովիկում, կոչվել է Ռեիկում՝ ի պատիվ Հռեայի՝ Հապետոսի քրոջ։

Պատմություն
-----------

Պալեոզոյան դարաշրջանի սկզբում (540 մլն տարի առաջ) Երկրի Հարավային բևեռի շուրջ տեղակայված է եղել խոշորագույն մայրցամաքը՝ Գոնդվանա։ Երկու ավելի փոքր մայրցամաքներ՝ Լավրենտիան և Ֆենոսարմատիան, Գոնդվանայից առանձնացել են Յապետուս օվկիանոսով։ Էդիակարյան ժամանակաշրջանի (635-541 մլն տարի առաջ) ընթացքում Գոնդվանայի հյուսիսային շրջանում ձևավորվել է կադոմյան ծալքավորությունը՝ հանգեցնելով կորդիլերյան տիպի հրաբխային աղեղի ձևավորմանն այն վայրում, որտեղ օվկիանոսային կեղևն անցել է Գոնդվաննայի տակ։ Երբ Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթան սուբդուցավորվել է թեք անկյան տակ, Գոնդվանայի հյուսիսային եզրի երկայնքով ձևավորվել են էքստենսիոնալ ավազաններ։ Ուշ քեմբրիի և վաղ օրդովիկի ընթացքում նրանք հանգեցրել են Գոնդվանայի հյուսիսային եզրի երկայնքով ռիֆտերի առաջացմանը։ Ռիֆթը, իր հերթին, վերածվել է Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթա, որը փոքր մայրցամաքային բեկորներով, ինչպիսիք են Ավալոնիան և Կարոլինան, առանձնացել է Գոնդվանայից

Հենց որ Միացյալ Ավալոնիա-Կարոլինան սկսել է իր շարժումը Գոնդվանայից դեպի հյուսիս, ձևավորվել է Ռեիկում օվկիանոս։ Սիլուրի ժամանակաշրջանում նա հասել է իր առավելագույն լայնությանը՝ 4 հազար կմ։ Յապետուս օվկիանոսն այդ ժամանակ փակվել է Ավալոնիա-Կարոլինայի և Լավրենտիայի կոլիզիայի ժամանակ, որը հանգեցրել է ալլեգանյան ծալքավորության ձևավորմանը։

Վաղ դեվոնից մինչև վաղ քարածխային ժամանակաշրջանը տեղի է ունեցել Ռեիկում օվկիանոսի փակումը, որն ավարտվել է Գոնդվանայի և Լավրենտիայի՝ Պանգեայի վերածվելով և հանգեցրել է խալեոզոյի խոշոր ծալքավորությունների՝ հերցինյան և ալլեգանյան ծալքավորությունների առաջացմանը Գոնդվանայի Արևմտաաֆրիկայի մասի, Ֆենոսարմատիայի հարավային մասի և Լավրենտիայի արևելյան մասի միջև, ինչպես նաև ուաշիտո ծալքավորության առաջացմանը Գոնդվանայի Ամազոնյան մասի և Լավրենտիայի հարավային մասի միջև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История Мирового океана на сайте Игоря Гаршина
2. 1 2  *Nance R. D. Gutiérrez-Alonso G. Keppie J. D. Linnemann U. Murphy J. B. Quesada C. Strachan R. A. Woodcock N. H.* Introduction // Evolution of the Rheic ocean. — 2-е изд. — Gondwana Research, 2010. — Т. 17. — С. 2.
3. ↑  *Murphy J. B. Gutierrez-Alonso G. Nance R. D. Fernandez-Suarez J. Keppie J. D. Quesada C. Strachan R. A. Dostal J.* Introduction // Origin of the Rheic Ocean: Rifting along a Neoproterozoic suture?. — 5-е изд. — Geology, 2006. — Т. 34. — С. 325.
4. ↑  Сценарий из *Linnemann U. Pereira F. Jeffries T. E. Drost K. Gerdes A.* The Cadomian Orogeny and the opening of the Rheic Ocean: The diacrony of geotectonic processes constrained by LA-ICP-MS U–Pb zircon dating (Ossa-Morena and Saxo-Thuringian Zones, Iberian and Bohemian Massifs). — Tectonophysics, 2008. — Т. 461. — С. 21–43.
5. 1 2 3  *Murphy J. B. Gutierrez-Alonso G. Nance R. D. Fernandez-Suarez J. Keppie J. D. Quesada C. Strachan R. A. Dostal J.* Introduction // Origin of the Rheic Ocean: Rifting along a Neoproterozoic suture?. — 5-е изд. — Geology, 2006. — Т. 34. — С. 325–328.
6. ↑  *Linnemann, U. Gerdes, A. Drost, K. Buschmann, B.* The continuum between Cadomian Orogenesis and opening of the Rheic Ocean: constraints from LA-ICP-MS U–Pb zircon dating and analysis of plate-tectonic setting (Saxo-Thuringian Zone, NE Bohemian Massif, Germany) // The Evolution of the Rheic Ocean: from Avalonian–Cadomian Active Margin to Alleghenian–Variscan Collision / Linnemann U. Nance D. Kraft P. Zulauf G.. — Geological Society of America, 2007. — Т. 423. — С. 61–96. — (Special Paper).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |