Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Ակնաբերդ** (պատմական անունը՝ Ականաբերդ, ադրբեջանական անունը՝ Ումուդլու), գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հյուսիսարևելյան հատվածում։ Քարվաճառ քաղաքից գտնվում է 67 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 70 կմ հեռավորության վրա։ 1998 թվականին բնակավայրը վերանվանվել է Ակնաբերդ։ Ծովի մակարդակից բարձր է`1100 մետրով։ Գյուղը բաժանված է երկու թաղամասերի` Աջափնյակ և Ձախափնյակ։ Ակնաբերդ անվանումը բառացիրորեն նշանակում է «բերդի ակունք»։ Ամենայն հավանականությամբ այն վերաբերվել է գյուղից ոչ հեռու գտնվող Ակնաբերդ ամրոցին։

Պատմություն
-----------

Հնում Ակնաբերդ գյուղը Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Վայկունիք գավառում է եղել, իսկ հետո Ելիզավետապոլի նահանգի Ջևանշիր գավառում, հետագայում արդեն Մարտակերտի շրջանում։ 1998 թվականին, ըստ ԼՂՀ օրենքի, հայտնվել է Շահումյանի շրջանի կազմում։ Պատմության մեջ, գյուղը հիշատակվում է 8-9-րդ դարերից։ Գյուղի նախկին թուրքալեզու բնակիչների կողմից գյուղի բոլոր պատմամշակութային հուշարձանները, գերեզմանոցները և խաչքարերը ավերվել են։ Պահպանվել են 9-13-րդ դարերի Ակնաբերդ ամրոցի ավերակներից, որն էլ եղել է Հաթերք իշխանության վարչական կենտրոնը։ Բերդի պարսպի ներսում պահպանվել են եկեղեցու ավերակներ և գերեզմանոցներ։ Նաև պահպանվել է մի ավերակ մատուռ Բալի սարի հյուսիսահայաց լանջին։ 7-14-րդ դարերում կառուցված Ջրաբերդի ամրոցը նույնպես պահպանվել է, այն գտնվում է Թարթառ գետի խոր ձորում, գետի ձախ ափին, Թրղի և Թարթառ գետերի միախառնման վայրում։ 602 թվականին ամրոցը Մովսես Կաղանկատվացին հիշատակում է որպես «հանդիպեցան յամրոցին Չարաբերդոյ»։ Անվանվել է նաև Չարաբերդ կամ Չրաբերդ։ Ամրոցի արևմտյան ստորոտի մասով հոսում է Թրղի կամ Թորաղա գոտակը։ Բազմաթիվ շինությունների ավերակներ են պահպանվել Ջրաբերդի պարիսպների ներսում։ Ամրոցաբնակներին ջրով ապահովելու համար բերդից մինչև Թարթառ գետը գետնուղի է փորված։

Նախկինում գյուղում բնակվել են թուրքալեզու բնակիչներ, 1991-1993 թվականներին նրանք գյուղից հեռացվել են։ 1994 թվականից գյուղում բնակվել են հայկական ընտանիքներ։ Բնակիչների մի մասը Հայաստանի բնակավայրերից էին բռնագաղթվել, իսկ մյուս մասը Չայլու գյուղից։ 1921 թվականին Արցախը բռնակցվել է Ադրբեջանին։ 1993 թվականին գյուղը ազատագրվել է և 1995-1998 թվականներին վերանվանվել Ակնաբերդ։ Դրա հիմքի վրա էլ ստեղծվել է Շահումյանի շրջանը՝ դառնալով նրա վարչական կենտրոնը։

Գյուղատնտեսություն
------------------

Գյուղի բնակիչները զբաղվել են` հացահատիկային, բանջարաբոստնային, և կերային կուլտուրաների մշակությամբ, զբաղվել են նաև մեղվապահությամբ։

2013 թվականի հուլիսի մեկի տվյալներով անասնագլխաքանակը գյուղում կազմել է` խոշոր եղջերավորներինը` 146 գլուխ, մանր եղջերավորներինը` 649 գլուխ, խոզերինը` 110 գլուխ իսկ թռչուներինը` 1680 թև։

Կլիմա
-----

Կլիման նախալեռնային է։ Տարեկան տեղումների քանակը` 550-645 մմ։ Ձմեռը մեղմ է, իսկ աշունը արևոտ։

Աշխարհագրություն
----------------

Համայնքը լեռնային է, ունի 668,0 հա տարածք։ Ակնաբերդ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Տրտու գետի վտակը դեպի Սարսանգի ջրամբար։

Բնակչություն
------------

2015 թվականին Ակնաբերդ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 586 մարդ, կա 139 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 2008 | 2009 | 2010 |
| Բնակիչ | 523 | 518 | 528 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Հասարարակական կառույցներ
------------------------

2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, հացի փուռ, հինգ առևտրի կետ, բուժաշխատող և միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 111 աշակերտներ, ուներ 1 մանկապարտեզ՝ «Սոսե» (ՀՕՄ) Հայ օգնության միության, հաճախում էին 28 երեխաներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, *(արխիվացված 05․04․2021թ․)*
2. ↑  «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների». Վերցված է 2021 Մայիսի 1-ին. `{{cite web}}`: `|archive-date=` requires `|archive-url=` (օգնություն)
3. ↑  Ղահրամանյան, Հակոբ (2015). *Տեղեկաատու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի*. Երևան. էջ 278.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Շահումյանի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ Քարվաճառ |
|  |
| Գյուղեր | Ազատ • Այգեստան • Ակնաբերդ • Ապահեն • Ասրիկ • Բուզլուխ • Գաղթուտ • Գյուզալար • Գետաշեն • Գյուլիստան • Դադիվանք • Եզնարածանց • Եղեգնուտ • Եղջերունիկ • Եղցատեղ • Եղցի • Զառալյուր • Զարկունի • Զեյվա • Զովք • Զուար • Էրքեջ • Թաթխուն • Թոդան • Իշխանիկ • Խարխափուտ • Խոզենիկ • Խոփեր • Ծավալք • Ծար • Կամո • Կարաչինար• Կորեկնեկ • Կուշչի Արմավիր • Հայ Պարիս • Հավախաղաց • Հավսաթաղ • Հովվաշեն • Ճումեն • Մանաշիդ • Մանասինշեն • Մարտունաշեն • Միխայլովկա • Մշենի • Նոր Բանանց • Նոր Բրաջուր • Նոր Գետաշեն • Նոր Էրքեջ • Նոր Խարխափուտ • Նոր Կարաչինար • Նոր Մանաշիդ • Նոր Վերինշեն • Շահումյան • Շաֆագ • Շիկաքար • Չափնի • Չարեքտար • Ջերմաջուր • Ռուս Պարիս • Վերին շեն • Քնարավան | Շահումյանի շրջանը ԼՂՀ քարտեզին |
|  |
| Նեյկայումս Շահումյանի ողջ շրջանը բացի Չարեքտար և Ակնաբերդ գյուղերից գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության տակ: |

 |