«**Տոմ»**, ռուսական ֆուտբոլային ակումբ Տոմսկից։ Հիմնադրվել է 1957 թվականի մարտի 9-ին և մինչև 2022 թվականը հանդես է եկել պրոֆեսիոնալ մակարդակով։ Տնային հանդիպումներն անցկացնում է «Տրուդ» մարզադաշտում։ Ակումբը հասել է մեծ նվաճումների։ 2006-2010 թվականներին Պրեմիեր Լիգայում գրավել է 8-րդ հորիզոնականը, 2007-2008 թվականներին անցել է Ռուսաստանի գավաթի կիսաեզրափակիչ փուլ։ 2023 թվականի հունվարին ակումբը հայտարարել է մասնագիտական կարգավիճակը կորցնելու մասին։

Ակումբն անվանվել է Տոմ գետի անունով, որի ափերին գտնվում է Տոմսկը։ 2015 թվականից թիմի գլխավոր հովանավորը «Գազպրոմ նեֆտ» ՓԲԸ-ն է։

Անվանումներ
-----------

* 1957 թվական – «Բուրևեստնիկ»
* 1958, 1961—1963 թվականներ — «Տոմիչ»
* 1959—1960 — «Սիբէլեկտրոմոտոր»
* 1964—1967, 1974—1978 թվականներ — «Տորպեդո»
* 1968—1973 — «Տոմլես»
* 1979—1987 — «Մանոմետր»
* 1987 թվականից — «Տոմ»

Պատմություն
-----------

### 1957—1991 թվականների մրցաշրջան

Թիմը հիմնադրվել է 1957 թվականի մարտի 9-ին «Բուրևեստնիկ» անվանմամբ։ Դեբյուտային մրցաշրջանում ԽՍՀՄ առաջնության «Բ» դասի հեռավոր արևելյան գոտում զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը։ Հաջորդ տարի «Տոմիչ» վերանվանված ակումբը առաջնությունում գրավել է երկրորդ տեղը՝ իր գոտում զիջելով միայն Խաբարովսկի «ՍԿԱ» խմբին։ Թիմի համար այդքան էլ հաջող չի ստացվել 1959 թվականի առաջնությունը (ակումբը իջել էր մրցաշարային աղյուսակի 9-րդ հորիզոնականը), սակայն արդեն 1960 թվականին թիմը կրկին վերադարձել է իր գոտու մրցանակակիրների եռյակ։ 1959-1960 թվականներին ԽՍՀՄ-ի մրցութային գավաթում ամենաբարձր նվաճումը1/8 եզրափակիչ դուրս գալն էր։ Այդ մրցաշրջանի ժամանակ Տոմսկի «Սիբէլեկտրոմոտոր» (ակումբի անունը վերանվանվել էր) թիմը 1/16 եզրափակչում 1:0 հաշվով առավելության է հասել Կիևի «Դինամո» ակումբի նկատմամբ։ 1/8 եզրափակչում Տոմսկի թիմը հյուրընկալել էր Մոսկվայի «Տորպեդո» թիմին։ Առաջին խաղակեսից հետո «Սիբէլեկտրոմոտորը» կարծես հաղթում էր 1:0 հաշվով, սակայն խաղի երկրորդ կեսում Սլավա Մետրևելիի դուբլը հաղթանակ պարգևեց Տորպեդոներին։

1950-ական թվականներից հետո ԽՄԿԿ Տոմսկի մարզկոմի ուշադրությունը ֆուտբոլի նկատմամբ սկսեց նվազել. կրճատվեց թիմի ֆինանսավորումը, ինչը բացասաբար ազդեց թիմի մարզական արդյունքների վրա։ Եվ եթե 1960-ականներին Տոմսկի թիմը որոշ մրցաշրջաններում դեռ բարձր արդյունքներ էր ցույց տալիս (օրինակ՝ 1965 թվականին Տոմսկի «Տորպեդոն» իր գոտում զբաղեցրել է 2-րդ տեղը և հասել «Բ» կարգի կիսաեզրափակիչ), ապա 1970-ական և 1980-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ի երկրորդ լիգայի առաջնությունում թիմը գործնականում չէր բարձրանում մրցաշարային աղյուսակի կեսից։

### 1992—1997 թվականների մրցաշրջան

Ռուսաստանի առաջնության կազմավորումից հետո թիմը տեղ է ստացել առաջին լիգայում («Վոստոկ» գոտի), 1992 թվականին զբաղեցրել է 7-րդ տեղը։ Հաջորդ մրցաշրջանն անհաջող է ստացվել և թիմը դուրս է եկել երկրորդ լիգա։

1994 թվականին երիտասարդ մարզիչ Վլադիմիր Պոմեշիկովի ղեկավարությամբ թիմը նվաճել է երկրորդ լիգայի արծաթե մրցանակները, իսկ հարձակվող Ռուսլան Ախիջակը սահմանել է արդյունավետության ռեկորդ՝ մեկ մրցաշրջանում 18 գոլ խփելով։

1995 թվականին «Տոմ»-ը ունեցել է հովանավոր՝ «Արևելյան նավթային ընկերություն»-ը։ Այդ մրցաշրջանում թիմը զբաղեցրել է մրցաշարային աղյուսակի 8-րդ հորիզոնականը։ 1996 թվականի մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ «Տոմ»-ի առջև դրվել էր առաջին լիգա դուրս գալու խնդիր։ Ակումբի անդամները խնդիրը լուծելու համար հրավիրվել էին փորձառու մարզիչ Վլադիմիր Յուրինին։ Այնուամենայնիվ, առաջին տարում, զիճելով Օմսկի «Իրտիշ» թիմին, Տոմսկի ակումբը գրավել է երկրորդ տեղը և չի կարողացել լուծել առաջին լիգա դուրս գալու խնդիրը։

«Տոմ»-ին հաջողվել է բարձրանալ դասում 1997 թվականին, երբ տոմիչները առաջինը վերջնակետին հասան 15 միավոր հատումով։ Թիմն ուժեղացրին Մոսկվայի «Տորպեդո» ակումբի խաղացողներ Սերգեյ Ժուկովը, Անդրեյ Տալալաևը, Միխայիլ Մուրաշովը, թիմ վերադարձած Վյաչեսլավ Վիշնևսկին, Դմիտրի Կուդինովը և Սերգեյ Ագեևները։

### 1998—2004 թվականների մրցաշրջան

Վալերի Պետրակով, եղել է ակումբի գլխավոր մարզիչ 2001-2003, 2006-2008 և 2016-2018 թվականներին։
Առաջին դիվիզիոն մուտք գործելը խթան է հանդիսացել ֆուտբոլային ակումբի ենթակառուցվածքների զարգացման համար. գրեթե մեկ ձմռան ընթացքում կառուցվել են «Տրուդ» մարզադաշտի Արևմտյան տրիբունան և ակումբի վարչա-կենցաղային մասնաշենքը։ Սակայն «ВНК»-ի սեփականաշնորհման պատճառով «Տոմ»-ը մնացել է առանց հովանավորի։ Ակումբին հաջողվել է շարունակել գործունեությունը մարզային իշխանությունների օգնության շնորհիվ, իսկ 1999 թվականի աշնանը «Տոմ»-ի գլխավոր հովանավորը դարձել է «Վոստոկգազպրոմը»։ Սակայն մինչ այդ թիմը լքել էր գլխավոր մարզիչ Վլադիմիր Յուրինը։ Նրանից հետո թիմը ղեկավարել է Վլադիմիր Պուզանովը։ Այնուամենայնիվ, «Տոմ»-ը շարունակում էր բարձրանալ Առաջին դիվիզիոնի մրցաշարային աղյուսակի գագաթնակետը։ 1998 թվականին գրավել է 14-րդ հորիզոնականը, 1999 թվականին՝ 12-րդ հորիզոնականը, 2000 թվականին՝ 10- րդ հորիզոնականը։ Թիմի նախկին կորիզին (խաղացողներ՝ Վալերի Կոնովալով, Վիկտոր Սեբելև, Սերգեյ Ժուկով, Սերգեյ Ագեև) ավելացել էին Սիբիրի ֆուտբոլիստներ Ալեքսանդր Սուրովցևը, Վասիլի Յանոտովսկին, Անդրեյ Սիլյուտինը, Վիկտոր Իսայչենկոն, Էդուարդ Բարիշևը, Ալեքսեյ Կանդալինցևը, ինչպես նաև փորձառու խաղացողներ Սերգեյ Պերեդնյան և Ալեքսեյ Շչիգոլևը։ Թիմի խաղը, որը հավաքել էր «Տրուդ» մարզադաշտի լեփ-լեցուն տրիբունաները, նրան դարձրին առաջին դիվիզիոնի նշանավոր ֆիգուրա։ Տոմսկում պարտվում էին շատ առաջատար և ֆավորիտ ակումբներ, որոնք այնուհետև նվաճում էին բարձրագույն խմբի ուղեգիր, այդ թիմերից էին՝ Նիժնի Նովգորոդի «Լոկոմոտիվ», Յարոսլավլի «Շիննիկ», Վորոնեժի «Ֆակել», «Տորպեդո-ԶԻԼ», Կազանի «Ռուբին» ակումբները։ Սակայն, մնալով հեղինակությունների սպառնալիք, «Տոմ»-ը չի հասել առաջնորդության կայուն մակարդակի։

2002 թվականի մրցաշրջանը թիմի համար սկսվել էր սենսացիոն հաղթանակով՝ Սանկտ Պետերբուրգի «Դինամո» ակումբի նկատմամբ «Պետրովսկի» մարզադաշտում, երբ թիմի դարպասապահին հաջողվեց հետ մղել երկու 11 մետրանոց, որից հետո տանտերերին հաջողվեց բացել հաշիվը, բայց «Տոմ»-ը հասել է կամային հաղթանակի՝ խփելով երեք գնդակ և դրանով իսկ որոշելով մրցաշրջանի վեկտորը, որի ընթացքում թիմը ոչ մի անգամ չի իջել երրորդ հորզիոնականից՝ հաղթելով Կազանի «Ռուբին» և Նովոռոսիյսկի «Չեռնոմորեց» թիմերին, ինչը նրան բերեց առաջին լիգայի բրոնզե մեդալներ։

Հաջորդ տարի բարձրագույն խումբ դուրս գալու համար պայքարում էին չորս թիմեր՝ Գրոզնիի «Թերեկ», Կրասնոդարի «Կուբան» և Պերմի «Ամկար» խմբերն, իսկ վերջին երկուսը, ի վերջո, իրավունք ստացան հաջորդ մրցաշրջանում խաղալ բարձրագույն խմբում։ Ով դուրս կգա Պրեմիեր լիգա որոշվել է վերջին երկու տուրերում, որտեղ թիմը պետք է հաղթեր Կալինինգրադի «Բալթիկա» և Սանկտ Պետերբուրգի «Դինամո» ակումբներին։ Սակայն, չնայած վերջին տուրում «Պետրովսկու» նկատմամբ տարած հաղթանակին, թիմին մեկ միավորը չի բավականացնում «Բալթիկա»-ի հետ ոչ-ոքիի պատճառով, երբ հաշիվը 40 մետր հարվածով հավասարեցրեց թիմի ապագա խաղացող Պավել Պոգրեբնյակը։

2004 թվականի սկզբին ակումբը լքում է մարզիչ Վալերի Պետրակովը, որը գլխավորում էր Ռուսաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի «Մոսկվա» ֆուտբոլային ակումբը, ինչպես նաև հեռանում է առաջատար ֆուտբոլիստների մի ամբողջ խումբ։ Պետրակովին փոխարինելու եկած Դմիտրի Գալյամինը խնդրի լուծման համար հրավիրում էր Դենիս Կիսելյովին, Ալեքսանդր Անտիպենկոյին, Օլեգ Շիշկինին, Թոմաշին։ Սակայն, Տոմսկի թիմն իր պատմության մեջ չտեսնված մեկնարկային ձախողում է ունենում. վեց տուրից հետո «Տոմն» ուներ ընդամենը 2 միավոր և գտնվում էր մրցաշարային աղյուսակի վերջին հորիզոնականում։ Այդ ժամանակ, մարզիչ Դմիտրի Գալյամինը հրաժարական է տալիս։ Թիմ է հրավիրվում նոր գլխավոր մարզիչ Ալեքսանդր Գոստենինը։ Նովոկուզնեցկում «Մետալուրգ-Կուզբաս» ակումբի հետ հաջորդ խաղում գրանցվում է մրցաշրջանի առաջին հաղթանակը։ Իսկ մնացած 36 խաղերում «Տոմ»-ը տանում է 27 հաղթանակ՝ այդ թվում տապալվում է երկրորդ ուղեգրի գլխավոր հավակնորդ Սարատովի «Սոկոլ» թիմը, որը դրանից հետո նախավերջին տուրի տնային խաղում պարտվում է Տուլայի «Արսենալ» ակումբին և երկրորդ տեղը զիջում «Տոմ»-ին։ Առաջնության եզրափակիչ հանդիպումը «Անժի»-ի հետ «Տոմ»-ը հաղթում է և դառնում սիբիրյան երկրորդ թիմը («Տյումեն»-ից հետո), որը մտել է Ռուսաստանի ֆուտբոլի առաջնության բարձրագույն դիվիզիոն։

### 2005—2016 թվականների մրցաշրջան

«Տոմ»-ի ֆուտբոլիստները 2014 թվականին
Պրեմիեր լիգայում նորամուտի մրցաշրջանից առաջ ակումբը լքում է թիմի գլխավոր մարզիչ Ալեքսանդր Գոստենինը։ Հրաժարականի հիմնական դրդապատճառներն են դառնում Հյուրենինի մոտ «Ա» արտոնագրի բացակայությունը, որը իրավունք էր տալիս գլխավորել ՌՖՊԼ-ի ակումբները և բարձր մակարդակով ինքնուրույն մարզչական աշխատանքի փորձի բացակայությունը։ Գոստենինի հրաժարականից հետո թիմը գլխավորում է Տուլայի «Արսենալ» խմբի նախկին գլխավոր մարզիչ Բորիս Ստուկալովը։ Նրա հետ «Արսենալ»-ից «Տոմ» են գալիս Վալերի Կլիմովն ու Վալերի Կատինսուսը։ «Տոմ»-ի կազմը համալրում են նաև այնպիսի ֆուտբոլիստներով, ինչպիսիք են՝ Ալեքսեյ Մեդվեդևը, Ալբերտ Բորզենկովը և Սերգեյ Պարեյկոն։ Պրեմիեր լիգայում առաջին հանդիպումը «Տոմ»-ը անց է կացնում 2005 թվականի մարտի 12-ին Մոսկվայում «Լոկոմոտիվ»-ի դեմ և հաղթանակ տանում։ 2:0 հաշվով հաղթանակը տոնում են «երկաթուղայինները»։ Պրեմիեր լիգայում առաջին միավորը «Տոմ»-ը վաստակում է երկրորդ տուրում սեփական դաշտում ոչ-ոքի 0։ 0 խաղալով ԲԿՄԱ-ի հետ։ Առաջին իսկ հաղթանակը տոմիչները տանում են չորրորդ տուրում՝ 2:0 հաշվով հաղթելով «Զենիթ»-ին։ Սակայն ակումբը շարունակում էր անկայուն միավորներ վաստակել, և հուլիսի 31-ին Բորիս Ստուկալովը հրաժարական է տալիս և դուրս է գալիս գլխավոր մարզչի պաշտոնից։ Մի քանի օր անց թիմի նոր մարզիչ է նշանակվում Անատոլի Ֆյոդորովիչ Բիշովեցը։ Բիշովցու գլխավորությամբ անցկացրած 12 խաղերում «Տոմը»-ը տանում է 5 հաղթանակ և երեք անգամ ոչ-ոքի խաղում, ինչը Տոմսկի ակումբին թույլ է տալիս բավականին բարձր արդյունքի հասնել և 10-րդ տեղը զբաղեցնել դեբյուտանտի համար։

Վալերի Նեպոմնյաշչի, եղել է ակուբի գլխավոր մարզիչ 2008-2011 և 2014-2016 թվականներին։Արտամրցաշրջանային ժամանակահատվածում Բիշովեցը լքում է թիմը, որից հետո Վալերի Պետրակովը որոշում է վերադառնալ թիմ։ 2006 թվականի մրցաշրջանը «Տոմ-ը» սկսում է երեք անընդմեջ հաղթանակներով «Տորպեդո»-ի, «Դինամո»-ի և«Շիննիկ»-ի նկատմամբ։ Մրցաշրջանի ընթացքում «Տոմ-ը» կայուն արդյունքներ է ցույց տալիս, ինչը թիմին թույլ է տալիս զբաղեցնել 8-րդ հորիզոնականը, որը դառնում է լավագույնը ակումբի պատմության մեջ, իսկ ակումբի լավագույն ռմբարկու Պավել Պոգրեբնյակը հրավիրվում է Ռուսաստանի հավաքական։

2007 թվականի մրցաշրջանը թիմի համար այնքան էլ հաջող չի ստացվում. Ռուսաստանի առաջնությունում «Տոմիչ»-ը զբաղեցնում է մրցաշարային աղյուսակի միայն 11-րդ հորիզոնականը։ Սակայն Ռուսաստանի գավաթի խաղարկությունում «Տոմ»-ին հաջողվում է արտագնա խաղում հաղթել «Սալյուտ-Էներգիա», «Ռոստով» և «Զենիթ» թիմերին, ինչի շնորհիվ անցնում է կիսաեզրափակիչ, որի արդյունքում թիմի ֆուտբոլիստներն արժանանում են «Ռուսաստանի սպորտի վարպետ» կոչմանը։

2008 թվականը Պրեմիեր լիգա դուրս գալուց ի վեր «Տոմ»-ի համար ամենաանհաջող տարին էր։ Տոմսկի թիմը զբաղեցնում է ընդամենը 13-րդ տեղը՝ լրջորեն մասնակցելով ՌՖՊԼ-ում գոյատևման պայքարին, իսկ Տոմիչի մարզչական կամրջի ֆոնի վրա փոխվում է 3 մարզիչ. մրցաշրջանը սկսում է Վալերի Պետրակովը, մրցաշրջանի կեսին թիմը գլխավորում է Միրոսլավ Ռոմաշչենկոն, որը ստիպված լքում «Տոմ»-ը մի շարք անհաջող խաղերից և ղեկավարության հետ կոնֆլիկտից հետո, իսկ առաջնության եզրափակիչ մասը թիմի ղեկին է եղել Վալերի Նեպոմնյաշչին, որին հաջողվել է թիմին հասցնել հաջողությունների։

Հաջորդ տարին «Տոմ»-ի համար նշանավորվել է ֆինանսական դժվարին վիճակով։ Առաջին շրջանից հետո քննարկվում էր թիմը առաջնությունից հանելու հարցը, բայց մարզի ղեկավարությունը, Ռուսաստանի Դաշնության սպորտի նախարարի և Ռուսաստանի ֆուտբոլային միության նախագահ Վիտալի Մուտկոյի ակտիվ աջակցությամբ, կարողանում է հասնել բարձր մակարդակի հանդիպման, «Տոմ»-ի ճակատագիրը որոշվում է Ռուսաստանի վարչապետ Վլադիմիր Պուտինի պաշտոնական ընդունելության ժամանակ։ Թիմը յոթ հովանավոր ուներ Տոմսկի մարզում գործող խոշոր ընկերություններից։ Արդյունքում «Տոմ»-ը կարողանում է արժանապատվորեն ավարտել առաջնությունը և առաջնության արդյունքներով զբաղեցնել մրցաշարային աղյուսակի 9-րդ հորիզոնականը։

2010 թվականին թիմը կարողանում է կրկնել պատմության լավագույն արդյունքը և գրավել 8-րդ տեղը։

2011 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Վալերի Նեպոմնյաշչին հրաժարական է տալիս Ռուսաստանի առաջնության 24-րդ տուրի «Կրասնոդար» հետ տնային խաղից հետո, որն ավարտվում է Տոմիչի պարտությամբ՝ 0:4 հաշվով։ Նոր գլխավոր մարզիչ է նշանակվում ակումբի նախկին խաղացող Սերգեյ Պերեդնյան։ Հոկտեմբերի 23-ին ակումբը Ռուսաստանի և ԽՍՀՄ առաջնությունների նոր հակառեկորդ է սահմանում՝ չխփելով գոլ 11 խաղում անընդմեջ։ Ռեկորդի վերջնական արժեքը հավասար է 12 խաղի և 1165 րոպեի՝ առանց խփած գոլերի։ Այդ ընթացքում ակումբը կրկին ֆինանսական խնդիրներ է ունենում։ Հաղորդվում էր, որ ակումբը կարող է դուրս գալ Ռուսաստանի առաջնությունից, սակայն այդ մտավախությունները չեն հաստատվում և թիմը ելույթները շարունակում է 2012 թվականին։ Այնուամենայնիվ, մրցաշրջանի արդյունքներով ակումբը, միևնույն է, լքում է Պրեմիեր լիգան՝ զբաղեցնելով մրցաշարային աղյուսակի 15-րդ հորիզոնականը։

2012-2013 թվականների մրցաշրջանի արդյունքներով «Տոմ»-ը 12 միավորով երկրորդ տեղն է զբաղեցնում Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնում և կարողանում է վերադառնալ Պրեմիեր լիգա։

2013-2014 թվականների մրցաշրջանը թիմի համար սկսվում է չափազանց անհաջող՝ 7 անընդմեջ պարտությամբ։ Իրավիճակը հաջողվում է բարելավել այն բանից հետո, երբ գլխավոր մարզչի պաշտոնում Անատոլի Դավիդովին փոխարինում է Վասիլի Բասկակովը։ Արդյունքում թիմը մրցաշրջանն ավարտում է մրցաշարային աղյուսակի 13-րդ հորիզոնականում։ Սակայն Պրեմիեր լիգայում տեղի համար անցումային խաղերում «Տոմ»-ը պարտվում է «Ուֆա»-ին և կրկին լքում էլիտար դիվիզիոնը։

Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի 2014-2015 թվականների մրցաշրջանի մեկնարկային երեք տուրերում երկու պարտությունից հետո Վասիլի Բասկակովը պաշտոնազուրկ է լինում, իսկ թիմի գլխավոր մարզիչ կրկին ընտրվում է Վալերի Նեպոմնյաշչինը։ 2014-2015 թվականների մրցաշրջանի արդյունքներով թիմը զբաղեցրել է 4-րդ հորիզոնականը՝ տեղ գրավելով անցումային խաղերում, որտեղ խաղացել է «Ուրալի» ֆուտբոլային ակումբիի դեմ։ Առաջին հանդիպումն ավարտվում է Տոմսկի թիմի պարտությամբ՝ 0:1 հաշվով, պատասխան հանդիպումն ավարտվում է 0:0 հաշվով։ Այսպիսով, «Տոմ»-ը չի կարողանում վերադառնալ Պրեմիեր լիգա։

2015-2016 թվականների մրցաշրջանը «Տոմ»-ը սկսում է երեք հաղթանակով՝ միայն 4-րդ տուրում զիջելով «Զենիթ-2» ակումբին՝ 2:3 հաշվով։ Առաջին շրջանի արդյունքներով «Տոմ»-ը զբաղեցնում է 1-ին տեղը՝ վաստակելով 44 միավոր, իսկ ձմեռային ընդմիջման է գնում երկրորդը՝ Տուլայի «Արսենալ» թիմից վեց միավորի առավելությամբ։ Առաջնության գարնանային հատվածը թիմը կրկին անհաջող է սկսում՝ 7 խաղում մեկ հաղթանակով։ Այսպիսով, թիմը նահանջում է մրցաշարային աղյուսակի երրորդ հորիզոնական և 2016 թվականի ապրիլի 13-ին Վալերի Նեպոմնյաշչին հրաժարական է տալիս։ Նույն օրը թիմի նոր մարզիչ է դառնում Վալերի Պետրակովը։ Արդյունքում թիմը մրցաշրջանն ավարտում է 3-րդ տեղում և երրորդ մրցաշրջանն անընդմեջ հայտնվում է անցումային խաղերում։ Այս անգամ «Տոմ»-ի մրցակիցը «Կուբան» ակումբն էր։ Առաջին խաղում «Տոմ»-ը Կրասնոդարում պարտվում է 0:1 հաշվով, սակայն պատասխան խաղում հաղթում 2:0 հաշվով և դուրս գալիս Պրեմիեր լիգա։

### 2016-2022 թվականների մրցաշրջան

Պրեմիեր լիգա դուրս գալուց հետո թիմը զգալիորեն թարմանում է կազմը. ակումբում մնում են միայն նախորդ մրցաշրջանում հանդես եկած լավագույն 9 ֆուտբոլիստները։ ՌՖՊԼ վերադառնալուց հետո թիմը մրցում է «Կրասնոդար»-ի դեմ և 0:3 հաշվով պարտություն կրում։ Առաջին միավորը «Տոմ»-ը վաստակու, է երկրորդ տուրում «Լոկոմոտիվ»-ի հետ արտագնա խաղում (2:2 հաշվով)։ Նոր մրցաշրջանում առաջին հաղթանակը տանում է երրորդ տուրում ՝ «Ուֆա»-ի հետ տնային խաղում (1:0 հաշվով)։ Առաջին շրջանը թիմն ավարտում է խոշոր՝ 0:3 հաշվով պարտություն կրելով «Կռլյա Սովետով» թիմի դեմ խաղում և զբաղեցնում մրցաշարային աղյուսակի 15-րդ հորիզոնականը։ Ձմռանը ակումբը կրկին բախվում է ֆինանսական լուրջ խնդիրների, ինչի պատճառով թիմը լքում են հիմնական կազմի մեծ թվով ֆուտբոլիստներ, տարեվերջին «Տոմ»-ի մոտ ձևավորվում է 460 միլիոն ռուբլի պարտք։

2017 թվականի փետրվարի սկզբին հայտարարվում է, որ անհնար է գտնել ֆինանսավորման աղբյուր, որը բավարար կլինի ՌՖՊԼ-ում հետագա ելույթի համար։ Գարնանային հատվածի առաջին երկու հանդիպումները «Ռոստով»-ի և ԲԿՄԱ-ի հետ թիմը պարտվում է համապատասխանաբար 0:6 և 0:4 հաշվով։ Մրցաշրջանի արդյունքներով Տոմսկի թիմը գրավում է վերջին՝ 16-րդ տեղը՝ վաստակելով 14 միավոր։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո թիմը տեղափոխվում է Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոն, բյուջեն հայտարարվում էր 500 միլիոն ռուբլի։

Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի 2017-2018 թվականների առաջնությունը թիմը սկսում է երեք անընդմեջ պարտություններով «Կուբան»-ի,«Լուչ Էներգիա»-ի և «Օլիմպիական»-ի հետ խաղերում։ Սակայն արդեն 4-րդ տուրում թիմը 1:0 հաշվով հաղթում է «Կռլյա Սովետով»-ին։ Տոմիչի հաղթական շարքը կազմում է 4 հանդիպում, որն ընդհատվում է 8-րդ տուրում Յարոսլավլի «Շիննիկ»-ի կողմից կրած պարտությամբ։ 2017 թվականը թիմն ավարտում է Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի մրցաշարային աղյուսակի 17-րդ հորիզոնականում։ Գարնանային հատվածը տոմիչին սկսում է չորս հանդիպումներից բաղկացած անպարտելի շարքով, որը 30-րդ տուրում ընդհատում է «Օրենբուրգ»-ը՝ ջախջախիչ հաղթանակ տանելով Տոմսկի ակումբի նկատմամբ (3:0 հաշվով)։ 2018 թվականի ապրիլի 28-ին «Զենիթ-2» ֆուտբոլային ակումբի կողմից կրած պարտությունից հետո թիմի գլխավոր մարզիչ Վալերի Պետրակովը հրաժարական է տալիս։ Առաջնության ավարտից երեք տուր առաջ թիմը գտնվում էր մրցաշարային աղյուսակի նախավերջին տեղում։ Գլխավոր մարզչի պաշտոնակատար կրկին նշանակվում է Վասիլի Բասկակովը։ Նրա գլխավորությամբ «Տոմ»-ը մնացած երեք տուրերում 7 միավոր է վաստակում և կարողանում է մնալ Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնում՝ բարձրանալով մրցաշարային աղյուսակի 15-րդ հորիզոնական։

2018-2019 թվականների մրցաշրջանը թիմը սկսում է 4 անընդմեջ հաղթանակով, իսկ առաջին պարտությունը կրում է 6-րդ տուրում։ 2018 թվականի օգոստոսի 31-ին ակումբի գլխավոր մարզիչ է նշանակվում Վասիլի Բասկակովը, ով մրցաշրջանի առաջին ութ խաղերում ղեկավարել է թիմը գլխավոր մարզչի պաշտոնակատարի կարգավիճակով։ Առաջնության ձմեռային դադարին «Տոմ»-ը 13 հաղթանակով, 7 ոչ-ոքիով և 4 պարտությամբ մոտեցել է մրցաշարային աղյուսակի երկրորդ հորիզոնականին։ Ձմռանը ֆինանսական խնդիրների պատճառով ակումբում կրկին զգալի փոփոխություններ են տեղի ունենում. թիմը լքում է 9 ֆուտբոլիստ։ Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի առաջնության գարնանային հատվածում թիմի արդյունքները փոքր-ինչ վատանում են. «Տոմ»-ը նահանջում է երրորդ տեղ, որն ապահովում է առաջնության ավարտից մեկ տուր առաջ, և իր պատմության մեջ չորրորդ անգամ հայտնվում է անցումային խաղերում՝ Պրեմիեր լիգային մասնակցելու իրավունքի համար։ Անցումային խաղերում «Տոմ»-ի մրցակիցը պատմության մեջ երկրորդ անգամ դառնում է «Ուֆա» ակումբը, որին տոմիչին երկու խաղերի արդյունքում պարտվում է ընդհանուր 1:2 հաշվով։

2019-2020 թվականների մրցաշրջանի մեկնարկը կրկին հաջող է ստացվում «Տոմ»-ի համար. մեկնարկային 5 տուրերում թիմը տանում է 4 հաղթանակ և մեկ անգամ ոչ-ոքի խաղացել։ Այնուհետև արդյունքները վատանում են և թիմը նահանջում է Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի առաջնության մրցաշարային աղյուսակի միջին հորիզոնական։ Ձմեռային ընդմիջման համար ակումբը հեռանում է՝ գտնվելով տասներորդ տեղում։ Մրցաշարի գարնանային հատվածում թիմն անց է կացնում երկու հանդիպում (մեկ հաղթանակ, մեկ պարտություն), որից հետո մրցաշարն ընդհատվում է կորոնավիրուսային վարակի համավարակի պատճառով։ Առաջնության դադարեցման պահին «Տոմ»-ը գտնվում էր Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի մրցաշարային աղյուսակի 9-րդ հորիզոնականում։ 2020 թվականի մայիսի 15-ին պաշտոնապես հայտարարվում է առաջնության ավարտի մասին։

2020-2021 թվականների մրցաշրջանը «Տոմ»-ի համար սկսվում է չափազանց անհաջող.7 տուրից հետո թիմի ընդհանուր միավորները կազմում էին ընդամենը երկու միավոր։ Սեպտեմբերի 7-ին հայտնի է դառնում, որ թիմի գլխավոր մարզչի պաշտոնը լքում է Վասիլի Բասկակովը։ Սեպտեմբերի 24-ին թիմը գլխավորել է Ալեքսանդր Կերժակովը։ Այդ պահին թիմը 11 տուրից հետո 3 միավորով զբաղեցնում էր մրցաշարային աղյուսակի նախավերջին հորիզոնականը։ Ձմեռային ընդմիջումից հետո թիմի արդյունքները մի փոքր բարելավվել են, սակայն առաջնության արդյունքներով ակումբը չի կարողացում բարձրանալ 17-րդ հորիզոնականից։ Արդյունքում, 23 մրցաշրջանի ընթացքում առաջին անգամ «Տոմ»-ը պետք է իջներ Ռուսաստանի ֆուտբոլի երրորդ դիվիզիոն։ 2020-2021 թվականների մրցաշրջանի եզրափակիչ խաղից հետո թիմը լքում է գլխավոր մարզիչ Ալեքսանդր Կերժակովը։

2021 թվականի հունիսի 10-ին թիմի նոր գլխավոր մարզիչ է նշանակվում Սերգեյ Ժուկովը։ 2021 թվականի հուլիսի 2-ին հայտնի է դառնում, որ «Չայկա» ակումբը Ռուսաստանի ֆուտբոլի ազգային լիգայի առաջին դիվիզիոնից տեղափոխվում է երկրորդ դիվիզիոն։ Այսպիսով, «Տոմ»-ը կարողանում է պահպանել գրանցումն առաջին դիվիզիոնում՝ տեղեկանալով այդ մասին մրցաշարի մեկնարկից 9 օր առաջ։ Այդ ժամանակ ակումբն արդեն պատրաստվում էր ավելի ցածր մակարդակի ելույթներին, ինչի պատճառով թիմը ստիպված էր շտապ փոխել մրցաշրջանի նախապատրաստական պլանը և նորեկներին ստորագրել ՖԱԼ (Ֆուտբոլի Ազգային Լիգա)-ում ելույթների համար։ Առաջնության կեսից հետո «Տոմ»-ը 7 հաղթանակով, 4 ոչ-ոքիով և 8 պարտությամբ ընթանում էր 12-րդ տեղում, իսկ դուրս գալու գոտուց իրացումը կազմում էր 8 միավոր։ Արդյունքում թիմը զբաղեցրել է 14-րդ տեղը՝ կարողանալով խուսափել գոյատևման պայքարից.մրցաշրջանի արդյունքներով դուրս մնալու գոտուց առավելությունը կազմել է 11 միավոր։

Այնուամենայնիվ, չնայած առաջին դիվիզիոնում սպորտային սկզբունքով տեղ պահպանելուն, 2022 թվականի հունիսի 3-ին հայտնի է դառնում, որ «Տոմ»-ը չի կարողանում ստանալ Ռուսաստանի ֆուտբոլային միության արտոնագիր՝ 2022-2023 թվականների մրցաշրջանում Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնում հանդես գալու համար։ Ընդ որում, ակումբը պաշտոնապես հայտարարում է, որ ստանալու է ավելի ցածր մակարդակով հանդես գալու արտոնագիր։ Արդյունքում «Տոմ»-ը այդպես էլ լիցենզիա չի ստանում և զրկվում է 2022-2023 թվականների մրցաշրջանում պրոֆեսիոնալ մակարդակով խաղալու իրավունքից։

2022 թվականի սեպտեմբերի 5-ին «Գազպրոմ»-ի ղեկավար Ալեքսեյ Միլլերը Տոմսկի շրջանի նահանգապետի ժամանակավոր պաշտոնակատար Վլադիմիր Մազուրի հետ տեսակոնֆերանսի ժամանակ հայտարարում Է «Գազպրոմ»-ի պատրաստակամության մասին՝ օգնելու«Տոմ»-ին վերադարձնել մասնագիտական կարգավիճակը։

Ակումբի խորհրդանիշներ
---------------------

### Գույն

|  |  |
| --- | --- |
| Կանաչ | Սպիտակ |

Ակումբի գույներն են կանաչը և սպիտակը (ձևավորվել են 1990-ականների կեսերից): Այս գույները օգտագործվում են նաև Տոմսկ քաղաքի զինանշանի և դրոշի պատկերներում։

### Տարբերանշան

1996 թվականին մշակվել է ակումբի նոր զինանշանը, որի հիմնական տարրերն էին կանաչ և դեղին վահանը, այն բաժանված էր սպիտակ «Տ» տառով (խորհրդանշում է թիմի և քաղաքի անունները) ՝ ոճավորված մակագրությամբ «Տոմ ֆուտբոլային ակումբ», ինչպես նաև կա սպիտակ ձիու պատկեր (Տոմսկի քաղաքային զինանշանի տարրերից է)։ 1997 թվականին «Տոմ» ֆուտբոլային ակումբը վերանվանվել է «Տոմսկի ֆուտբոլային ակումբ», իսկ 1998 թվականին «Տոմսկի ֆուտբոլային ակումբ»-ի զինանշանի վահանը շրջապատված էր կապույտ գույնի ժապավեններով՝ նշելով ակումբի հիմնադրման տարեթիվը՝ 1957, ինչպես նաև Sui Generis (լատ․՝ «իր տեսակի մեջ եզակի») կարգախոսը։

2008 թվականի հունվարի 16-ին ակումբի ղեկավարության կողմից ներկայացվել է նոր տարբերանշանը, որը պահպանել է նախկին խորհրդանշանի հիմնական տարրերը, բայց պատրաստված էր այլ դիզայնով։ Գունային սխեման փոխվել է՝ գույներն ավելի մուգ են դարձել, անհետացել են դեղին գույնի տարրերը, նշանաբանով ժապավենը դարձել է սև, իսկ վահանը բաժանող «Տ» տառը՝ կապույտ։ Զինանշանի վահանը նեղացել է, դրա եզրերին սահմանակից են դարձել ավելի մուգ երանգի ատամներ։

Մարզական հագուստ
----------------

Ներկայումս թիմի մարզահագուստը կանաչ գույնի է։ Մասնակիցները կրում են սպիտակ հագուստ երբ հյուրընկալում են այլ թիմի կամ իրենք են գնում հյուր։

### Տեխնիկական և տիտղոսային հովանավորներ

| Ժամանակաշրջան | Տիտղոսի հովանավոր |
| --- | --- |
| 1999 թվական | Ռուսաստան Ռուսաստան ՅՈՒԿՕՍ |
| 2000—2004 թվականներ | Ռուսաստան Ռուսաստան Վոստոկգազպրոմ |
| 2005 թվական | Ռուսաստան Ռուսաստան Գազպրոմ |
| 2005—2006 թվականներ | Ռուսաստան Ռուսաստան Տոմսկնեֆտ |
| 2012—2015 թվականներ | Ռուսաստան Ռուսաստան Ռոսնեֆտ |
| 2015—2017 թվականներ | Ռուսաստան Ռուսաստան Հայրենի քաղաքներ |
| 2017—2021 թվականներ | Ռուսաստան Ռուսաստան G-Drive |
| 2021—2022 թվականներ | Ռուսաստան Ռուսաստան БК «Олимп» |

| Ժամանակաշրջան | Տեխնիկական հովանավոր |
| --- | --- |
| 1999—2003 թվականներ | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ Nike |
| 2004 թվական | Միացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն Umbro |
| 2005—2012 թվականներ | Գերմանիա Գերմանիա Adidas |
| 2012—2013 թվականներ | Ռուսաստան Ռուսաստան 2K Спорт |
| 2013—2014 թվականներ | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ Nike |
| 2014—2017 թվականներ | Գերմանիա Գերմանիա Adidas |
| 2017—2019 թվականներ | Իսպանիա Իսպանիա Joma |
| 2019—2021 թվականներ | Գերմանիա Գերմանիա Adidas |
| 2021—2022 թվականներ | Իսպանիա Իսպանիա Joma |

Մարզադաշտ
---------

Հիմնական հոդված՝ Տրուդ (մարզադաշտ)
«Տոմ»-ը տնային հանդիպումներն անցկացնում է Տոմսկի «Տրուդ» մարզադաշտում։ Մարզադաշտը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում՝ «քաղաքային այգի» այգու հարևանությամբ։

2005-2010 թվականների մրցաշրջաններում մարզադաշտում տեղավորել է 15 000 հանդիսական։ 2011 թվականին մարզադաշտի արևելյան տրիբունան քանդվել է. նախատեսվում էր կառուցել առևտրա-սպորտային ժամանցային համալիր, որը ֆուտբոլային դաշտի կողմից կլիներ հարմարավետ տրիբունա՝ նոր Վիպ օթյակով։ Վերակառուցման ընթացքում մարզադաշտի տարողունակությունը նվազել է 5000 հանդիսատեսով։ Նախատեսվում էր, որ շինարարության ավարտից հետո տարողությունը կկազմի 16 000 հանդիսատես, սակայն կարճ ժամանակ անց, վերակառուցումը դադարեցվել է։

2015 թվականի փետրվարին Տոմսկի շրջանի արբիտրաժային դատարանը բավարարել է Տոմսկի վարչակազմի հայցը՝ մարզադաշտի արևելյան տրիբունայի վերակառուցման համար կառուցապատողի հետ ներդրումային պայմանագիրը դադարեցնելու մասին։ 2018 թվականի դրությամբ արևելյան տրիբունայի շուրջ շարունակվում են դատական քաշքշուկները. մարզադաշտի տրիբունան չի գործում և ձգված է հսկայական պաստառով։

2016 թվականին մարզադաշտը դարձել է բացառապես ֆուտբոլային. հյուսիսային և հարավային տրիբունաները տեղափոխվել են խաղադաշտին ավելի մոտ, և այդպիսով ասպարեզը զրկվել է վազքուղիներից։ 2016 թվականի ամռանը մարզադաշտը վերանորոգվել է. ավելացել է մարզադաշտի լուսավորությունը, խաղադաշտի շուրջը դրվել է նոր ծածկույթ, ինչպես նաև տեղադրվել են նոր մեծ էկրաններ, խաղը ողջդաշտով մեկ ցուցադրելու համար։

«Տոմ»-ի երիտասարդական թիմը տնային հանդիպումներ է անցկացնում «Տեմպ» մարզադաշտում, որը բացվել է 2010 թվականի օգոստոսի 1-ին և դարձել է Տոմսկի առաջին մարզադաշտը, որը նախատեսված է բացառապես ֆուտբոլի համար։

Նախատեսվում է նոր մարզադաշտի կառուցում, որը կտեղավորի 10 000 հանդիսական, Տոմ գետի ձախ ափին՝ Սեննայա Կուրյա լճի մոտ։

Երկրպագուներ
------------

2000-ական թվականներին «Տոմ»-ը ավանդաբար բարձր տեղեր էր զբաղեցնում այնպիսի ցուցանիշով, ինչպիսին է տնային հանդիպումների միջին հաճախելիությունը (նախ առաջին դիվիզիոնում, ապա նաև Պրեմիեր լիգայում)։ 2010 թվականին այդ ցուցանիշը կազմում էր միջինը 11 920 մարդ մեկ խաղի համար (լիգայում 6-րդ տեղ)։ Սակայն Պրեմիեր լիգայից թիմի առաջին դուրս գալուց հետո թիմի տնային հանդիպումների հաճախելիությունը սկսել է աստիճանաբար նվազել։

*Nielsen*-ի կողմից Ռուսաստանի ֆուտբոլի երկրպագուների ուսումնասիրության արդյունքների համաձայն, 2011-ին «Տոմ»-ը երկրպագուների թվով 8-րդ տեղն էր զբաղեցնում Ռուսաստանի ակումբների շրջանում։

Տոմսկի երկրպագուների համար ամենասկզբունքային մրցակիցներն են Նովոսիբիրսկի «Սիբիր»-ը և Կրասնոյարսկի «Ենիսեյ»-ը։ «Տոմ»-ի երկրպագուները լավ հարաբերությունների մեջ են Պերմի «Ամկար» ակումբի երկրպագուների հետ։

### Հաճախականություն

Ռուսաստանի առաջնություններում թիմի տնային հանդիպումների միջին հաճախելիությունը ըստ մրցաշրջանի։

2020-2021 և 2021-2022 թվականների մրցաշրջաններում COVID-19 համաճարակի պատճառով հանդիպումների մի մասն անցկացվել է առանց հանդիսատեսի, մի մասը ՝ հանդիսատեսի քանակի զգալի սահմանափակումներով։ Առանց հանդիսատեսի հանդիպումների միջին հաճախելիությունը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում։

### Պարգևներ

* **«Թիմի հետ» մրցանակ** *(«Ֆուտբոլ» շաբաթաթերթ),* 2005 թվական։
* **«Տասներկուերորդ խաղացող» գավաթ**, 2010 թվական, 2011/12 մրցաշրջան։

Մարզչական շտաբ
--------------

### Երիտասարդական կազմ

* **Գլխավոր մարզիչ՝** Ռուսաստան Ռուսաստան, Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ Ելկին
* **Մարզիչ**՝ Ռուսաստան Ռուսաստան, Վլադիմիր Վասիլևիչ Պոմեշիկով
* **Դարպասապահների մարզիչ**՝ Ռուսաստան Ռուսաստան, Կիրիլ Վիկտորովիչ Կոնդրատև

Ակումբի ղեկավարություն
----------------------

* **Ավագ** — Ռուսաստան Ռուսաստան, Սերգեյ Ժվաչկին
* **Գործադիր տնօրեն** — Ռուսաստան Ռուսաստան, Վիտալի Սոլովյով
* **Գործադիր տնօրենի անվտանգության գծով տեղակալ** — Ռուսաստան Ռուսաստան, Լեոնիդ Ֆեդոսով
* **Մարքեթոլոգ** — Ռուսաստան Ռուսաստան, Անաստասիա Միխաիլովնա
* **Թիմի ղեկավար** — Ռուսաստան Ռուսաստան, Սերգեյ Կրասնոսլոբոդցև
* **Սպորտի բաժնի ավագ մենեջեր** — Ռուսաստան Ռուսաստան, Վլադիմիր Շեխովցև
* **Սպորտի բաժնի կրտսեր ղեկավար** — Ռուսաստան Ռուսաստան, Քսենյա Ստեփանովնա
* **Իրավաբանական բաժնի պետ** — Ռուսաստան Ռուսաստան, Եկատերինա Սլիժի

Ակումբային ռեկորդներ
--------------------

### Ամենամեծ հաղթանակները

| **Ամսաթիվ** | **Ակումբը և գոլերի հեղինակները** | **Հաշիվ** | **Մրցակից ակումբ և գոլերի հեղինակներ** | **Քաղաքը և այլ մանրամասներ** |
| 1993 թվականի հոկտեմբերի 9 | **Տոմ**
Իգոր Լաուխին Գոլ 45'
Սերգեյ Կաշտանով Գոլ 46'
Օլեգ Ռազզամազով Գոլ 56՛,61՛,67՛,88'
Վիկտոր Սեբելեև Գոլ 83'
Սերգեյ Դեմչուկ Գոլ 85' | 8։ 0 | Սախալին | **Տոմսկ**
Մարզադաշտ՝ Տրուդ
Հանդիսատես՝ 1000
Մրցավար՝ Անատոլի Գորնակ |
| 1995 թվականի ապրիլի 29 | **Տոմ**
Օլեգ Ռազզամազով Գոլ 5՛,64'
Ռուսլան Ախիդժակ Գոլ 7′, 45′,75'
Ալեքսանդր Կավեցկի Գոլ 18′, 69'
Իգոր Լաուխին Գոլ 22'
Սերգեյ Կաշտանով Գոլ 67' | 9։ 1 | Դինամո
Ալեքսանդր Տուզիկով Գոլ 34' | **Տոմսկ**
Մարզադաշտ՝ Տրուդ
Հանդիսատես՝ 2000
Մրցավար՝ Ալեքսանդր Մենչիկով |
| 1998 թվականի հունիսի 19 | **Տոմ**
Վալերի Կոնովալով Գոլ 5'
Սերգեյ Ժուկով Գոլ 12,15,35,56'
Իվան Պազյոմով Գոլ 51'
Վիկտոր Սեբելև Գոլ 72'
Վիտալի Իրզաև Գոլ 79' | 8։ 0 | Սպարտակ | Մարզադաշտ՝ Տրուդ
Հանդիսատես՝ 9000
Մրցավար՝ Սերգեյ Պուերով |

### Ամենամեծ պարտությունը

| **Ամսաթիվ** | **Ակուբ** | **Հաշիվ** | **Մրցակից ակումբ և գոլի հեղինակներ** | **Քաղաքը և այլ մանրամասները** |
| 1962 թվականի հուլիսի 17 | Տոմիչ | 0։ 7 | **Տեմպ**
Անատոլի Ֆեդուլով Գոլ 9'
Բորիս Բրիկին Գոլ   61′, 67′, 79'
Գեորգի Զասիմենկո Գոլ 72′, 77' | **Տոմսկ**
Մարզադաշտ՝ Տրուդ
Հանդիսատես՝ տեղեկություն չկա
Մրցավար՝ տեղեկություն չկա |

Լավագույն ռմբարկուներն ու ռեկորդակիրները անցկացրած հանդիպումների քանակի
-----------------------------------------------------------------------

* *Սա ակումբի պատմության մեջ ամենաշատ խաղերն անցկացրած ֆուտբոլիստների ցանկն է։*


| Համար | Անուն | Մրցաշրջան | Հանդիպումներ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ռուսաստան Ռուսաստան Կրասնոսլոբոդցև, ՍերգեյՍերգեյ Կրասնոսլոբոդցև | 1981—1996 | **452** |
| 2 | Ռուսաստան Ռուսաստան Եվգենիևիչ, ՎիկտորՎիկտոր Եվգենիևիչ | 1989—2004 | **434** |
| 3 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Վասիլևիչ, ՎլադիմիրՎլադիմիր Վասիլևիչ | 1975—1986, 1988—1991 | **413** |
| 4 | Ռուսաստան Ռուսաստան Ալեքսանդրովիչ, ՎալերիՎալերի Ալեքսանդրովիչ | 1989—2001 | **409** |
| 5 | Ռուսաստան Ռուսաստան Վասիլևիչ, ՍերգեյՍերգեյ Վասիլևիչ | 1979—1983, 1985—1994 | **359** |
| 6 | Ռուսաստան Ռուսաստան Միխայլովիչ, ՅուրիՅուրի Միխայլովիչ | 1979—1989, 1991—1992 | **356** |
| 7 | Ռուսաստան Ռուսաստան Գենադիևիչ, ՕլեգՕլեգ Գենադիևիչ | 1985—1997 | **326** |
| 8 | Ռուսաստան Ռուսաստան Օլեգովիչ, ՍտանիսլավՍտանիսլավ Օլեգովիչ | 1989—2001 | **323** |
| 9 | Ռուսաստան Ռուսաստան Վլադիմիրովիչ, ՎասիլիՎասիլի Վլադիմիրովիչ | 1981—1989, 1991—1993, 1997 | **307** |
| 10 | Ռուսաստան Ռուսաստան Լեոնիդովիչ, ՍերգեյՍերգեյ Լեոնիդովիչ | 2002—2011 | **296** |
| 10 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Ալեքսանդրովիչ, ՎիտալիՎիտալի Ալեքսանդրովիչ | 1975—1986 | **296** |

* *Հայտնի է ակումբի պատմության մեջ ամենաշատ գոլեր խփած ֆուտբոլիստների ցանկը:*


| Համար | Անուն | Մրցաշրջան | Գոլեր |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ռուսաստան Ռուսաստան Սեբելև, ՎիկտորՎիկտոր Սեբելև | 1989—2004 | **83** |
| 2 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Իցենկո, ԻվանԻվան Իցենկո | 1961—1968 | **56** |
| 3 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Աբասով, ԱրիֆԱրիֆ Աբասով | 1964—1974 | **53** |
| 4 | Ռուսաստան Ռուսաստան Ռազզամազով, ՕլեգՕլեգ Ռազզամազով | 1991—1997 | **52** |
| 5 | Ռուսաստան Ռուսաստան Ախիդժակ, ՌուսլանՌուսլան Ախիդժակ | 1992—1999 | **51** |
| 6 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Չենցով, ՎլադիմիրՎլադիմիր Չենցով | 1957—1961, 1964—1967 | **43** |
| 7 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Պոմեշիկով, ՎլադիմիրՎլադիմիր Պոմեշիկով | 1975—1986, 1988—1991 | **42** |
| 8 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Բորովիկ, ՎալերիՎալերի Բորովիկ | 1965—1972 | **41** |
| 8 | {Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Կոզլավ, ՆիկոլայիՆիկոլայի Կոզլավ | 1958—1962 | **41** |
| 10 | Ռուսաստան Ռուսաստան Կուդինով, ԴմիտրիԴմիտրի Կուդինով | 1989—1991, 1997—2000 | **40** |
| 10 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Նիկուլին, ԱլեքսանդրԱլեքսանդր Նիկուլին | 1978—1979, 1981, 1985—1986 | **40** |

Ելույթների վիճակագրություն
--------------------------

### ԽՍՀՄ-ի առաջնություն

### Ռուսաստանի Առաջնություն

Ձեռքբերումներ
-------------

### Ազգային

**Պրեմիեր Լիգա**

* **8-րդ հորիզոնական (2)**։ 2006, 2010 թվականների մրցաշրջաններ

**Առաջին դիվիզիոն / Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի առաջնություն**

* **Արծաթե մեդալակիր (2)**։ 2004, 2012-2013 թվականների մրցաշրջաններ
* **Բրոնզե մեդալակիր (4)**։ 2002, 2003, 2015-2016, 2018-2019 թվականների մրցաշրջաններ

**Երկրորդ դիվիզիոն («Վոստոկ» գոտի)**

* **Չեմպիոն՝** 1997 թվականի մրցաշրջան

**Ռուսաստանի Գավաթ**

* **Կիսաեզրափակիչ անցած՝** 2007-2008 թվականների մրցաշրջան

**ՖՆԼ-ի Գավաթ**

* **Ֆինալիստ (2)**։ 2013, 2015 թվականների մրցաշրջան

Գլխավոր մարզիչներ
-----------------

Հաշվի են առնվում ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի առաջնությունների և գավաթների հանդիպումները։

| Անուն | Երկիր | Աշխատանքի սկիզբ | Աշխատանքի ավարտ | Հանդիպումներ | Հ | Ո | Պ | % |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Բոբին, ՍերգեյՍերգեյ Բոբին | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1957 | 7001220000000000000♠22 | 7001110000000000000♠11 | 7000600000000000000♠6 | 7000500000000000000♠5 | 7001500000000000000♠50,00 |
| Ուսենկո, ՅուրիՅուրի Ուսենկո | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1958 | 1959 | 7001580000000000000♠58 | 7001260000000000000♠26 | 7001130000000000000♠13 | 7001190000000000000♠19 | 7001448300000000000♠44,83 |
| Սերգեև, ԵվգենիԵվգենի Սերգեև | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1960 | 1961 | 7001390000000000000♠39 | 7001230000000000000♠23 | 7000600000000000000♠6 | 7001100000000000000♠10 | 7001589700000000000♠58,97 |
| Պարշին, ՆիկոլայՆիկոլայ Պարշին | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1961 | 7001130000000000000♠13 | 7000600000000000000♠6 | 7000400000000000000♠4 | 7000300000000000000♠3 | 7001461500000000000♠46,15 |
| Ուսենկո, ՅուրիՅուրի Ուսենկո | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1962 | 1963 | 7001580000000000000♠58 | 7001180000000000000♠18 | 7001130000000000000♠13 | 7001270000000000000♠27 | 7001310300000000000♠31,03 |
| Տեր-Մարկարով, ԱլֆրեդԱլֆրեդ Տեր-Մարկարով | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1964 | 1967 | 7002149000000000000♠149 | 7001560000000000000♠56 | 7001420000000000000♠42 | 7001510000000000000♠51 | 7001375800000000000♠37,58 |
| Խրենով, ԲորիսԲորիս Խրենով | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1968 | 1970 | 7002122000000000000♠122 | 7001460000000000000♠46 | 7001410000000000000♠41 | 7001350000000000000♠35 | 7001377000000000000♠37,70 |
| Աբբասով, ՎագիֆՎագիֆ Աբբասով | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1971 | 1972 | 7001740000000000000♠74 | 7001350000000000000♠35 | 7001240000000000000♠24 | 7001150000000000000♠15 | 7001473000000000000♠47,30 |
| Չենցով, ԱնատոլիԱնատոլի Չենցով | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1973 | 1975 | 7001810000000000000♠81 | 7001270000000000000♠27 | 7001210000000000000♠21 | 7001330000000000000♠33 | 7001333300000000000♠33,33 |
| Նեդելկին, ԳենադիԳենադի Նեդելկին | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1975 | 1975 | 7001170000000000000♠17 | 7000700000000000000♠7 | 7000100000000000000♠1 | 7000900000000000000♠9 | 7001411800000000000♠41,18 |
| Ռաշչուպկին, ԳենադիԳենադի Ռաշչուպկին | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1976 | 1978 | 7002112000000000000♠112 | 7001220000000000000♠22 | 7001310000000000000♠31 | 7001590000000000000♠59 | 7001196400000000000♠19,64 |
| Ֆալկովսկի, ԲորիսԲորիս Ֆալկովսկի | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1979 | 1982 | 7002144000000000000♠144 | 7001490000000000000♠49 | 7001250000000000000♠25 | 7001700000000000000♠70 | 7001340300000000000♠34,03 |
| Ագաֆոնով, ՆիկոլայՆիկոլայ Ագաֆոնով | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1983 | 1987 | 7002128000000000000♠128 | 7001460000000000000♠46 | 7001320000000000000♠32 | 7001500000000000000♠50 | 7001359400000000000♠35,94 |
| Ֆալկովսկի, ԲորիսԲորիս Ֆալկովսկի | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1987 | 1991 | 7002132000000000000♠132 | 7001560000000000000♠56 | 7001310000000000000♠31 | 7001450000000000000♠45 | 7001424200000000000♠42,42 |
| Պոմեշիկով, ՎլադիմիրՎլադիմիր Պոմեշիկով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 1992 | 1995 | 7002120000000000000♠120 | 7001470000000000000♠47 | 7001310000000000000♠31 | 7001420000000000000♠42 | 7001391700000000000♠39,17 |
| Յուրին, ՎլադիմիրՎլադիմիր Յուրին | Ռուսաստան Ռուսաստան | 1996 | 1999 | 7002137000000000000♠137 | 7001780000000000000♠78 | 7001270000000000000♠27 | 7001320000000000000♠32 | 7001569300000000000♠56,93 |
| Պուզանով, ՎլադիմիրՎլադիմիր Պուզանով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 1999 | 2001 | 7001830000000000000♠83 | 7001320000000000000♠32 | 7001150000000000000♠15 | 7001360000000000000♠36 | 7001385509999900000♠38,55 |
| Պոմեշիկով, ՎլադիմիրՎլադիմիր Պոմեշիկով (Կաղապար:И.о.) | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2001 | 2001 | 7000200000000000000♠2 | 7000100000000000000♠1 | 7000100000000000000♠1 | 5000000000000000000♠0 | 7001500000000000000♠50,00 |
| Պետրակով, ՎալերիՎալերի Պետրակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2001 | 2003 | 7002102000000000000♠102 | 7001530000000000000♠53 | 7001280000000000000♠28 | 7001210000000000000♠21 | 7001519600000000000♠51,96 |
| Գալյամին, ԴմիտրիԴմիտրի Գալյամին | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2004 | 2004 | 7000600000000000000♠6 | 5000000000000000000♠0 | 7000200000000000000♠2 | 7000400000000000000♠4 | &05000000000000000000♠0,00 |
| Բասկակով, ՎասիլիՎասիլի Բասկակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2004 | 2004 | 7000300000000000000♠3 | 7000100000000000000♠1 | 7000100000000000000♠1 | 7000100000000000000♠1 | 7001333300000000000♠33,33 |
| Գոստենին, ԱլեքսանդրԱլեքսանդր Գոստենին | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2004 | 2004 | 7001380000000000000♠38 | 7001270000000000000♠27 | 7000400000000000000♠4 | 7000700000000000000♠7 | 7001710500000000000♠71,05 |
| Ստուկալով, ԲորիսԲորիս Ստուկալով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2005 | 2005 | 7001200000000000000♠20 | 7000500000000000000♠5 | 7000700000000000000♠7 | 7000800000000000000♠8 | 7001250000000000000♠25,00 |
| Բիշովեց, ԱնատոլիԱնատոլի Բիշովեց | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2005 | 2005 | 7001120000000000000♠12 | 7000500000000000000♠5 | 7000300000000000000♠3 | 7000400000000000000♠4 | 7001416700000000000♠41,67 |
| Պետրակով, ՎալերիՎալերի Պետրակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2006 | 2008 | 7001790000000000000♠79 | 7001260000000000000♠26 | 7001240000000000000♠24 | 7001290000000000000♠29 | 7001329109999999999♠32,91 |
| Ռոմաշչենկո, ՄիրոսլավՄիրոսլավ Ռոմաշչենկո | Բելառուս Բելառուս | 2008 | 2008 | 7001100000000000000♠10 | 7000400000000000000♠4 | 7000100000000000000♠1 | 7000500000000000000♠5 | 7001400000000000000♠40,00 |
| Բասկակով, ՎասիլիՎասիլի Բասկակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2008 | 2008 | 7000100000000000000♠1 | 5000000000000000000♠0 | 5000000000000000000♠0 | 7000100000000000000♠1 | &05000000000000000000♠0,00 |
| Նեպոմնյաշչի, ՎալերիՎալերի Նեպոմնյաշչի | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2008 | 2011 | 7001980000000000000♠98 | 7001270000000000000♠27 | 7001280000000000000♠28 | 7001430000000000000♠43 | 7001275500000000000♠27,55 |
| Բասկակով, ՎասիլիՎասիլի Բասկակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2011 | 2011 | 7000200000000000000♠2 | 5000000000000000000♠0 | 5000000000000000000♠0 | 7000200000000000000♠2 | &05000000000000000000♠0,00 |
| Պերեդնյա, ՍերգեյՍերգեյ Պերեդնյա | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2011 | 2013 | 7001530000000000000♠53 | 7001230000000000000♠23 | 7001140000000000000♠14 | 7001160000000000000♠16 | 7001434000000000000♠43,40 |
| Դավիդով, ԱնատոլիԱնատոլի Դավիդով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2013 | 2013 | 7000800000000000000♠8 | 5000000000000000000♠0 | 7000100000000000000♠1 | 7000700000000000000♠7 | &05000000000000000000♠0,00 |
| Բասկակով, ՎասիլիՎասիլի Բասկակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2013 | 2013 | 7000400000000000000♠4 | 7000200000000000000♠2 | 7000100000000000000♠1 | 7000100000000000000♠1 | 7001500000000000000♠50,00 |
| Բասկակով, ՎասիլիՎասիլի Բասկակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2013 | 2014 | 7001260000000000000♠26 | 7001100000000000000♠10 | 7000600000000000000♠6 | 7001100000000000000♠10 | 7001384600000000000♠38,46 |
| Նեպոմնյաշչի, ՎալերիՎալերի Նեպոմնյաշչի | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2014 | 2014 | 7000400000000000000♠4 | 7000300000000000000♠3 | 7000100000000000000♠1 | 5000000000000000000♠0 | 7001750000000000000♠75,00 |
| Նեպոմնյաշչի, ՎալերիՎալերի Նեպոմնյաշչի | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2014 | 2016 | 7001620000000000000♠62 | 7001310000000000000♠31 | 7001180000000000000♠18 | 7001130000000000000♠13 | 7001500000000000000♠50,00 |
| Պետրակով, ՎալերիՎալերի Պետրակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2016 | 2018 | 7001770000000000000♠77 | 7001190000000000000♠19 | 7001150000000000000♠15 | 7001430000000000000♠43 | 7001246800000000000♠24,68 |
| Բասկակով, ՎասիլիՎասիլի Բասկակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2018 | 2018 | 7001120000000000000♠12 | 7000700000000000000♠7 | 7000400000000000000♠4 | 7000100000000000000♠1 | 7001583300000000000♠58,33 |
| Բասկակով, ՎասիլիՎասիլի Բասկակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2018 | 2020 | 7001700000000000000♠70 | 7001250000000000000♠25 | 7001220000000000000♠22 | 7001230000000000000♠23 | 7001357100000000000♠35,71 |
| Սեբելև, ՎիկտորՎիկտոր Սեբելև | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2020 | 2020 | 7000400000000000000♠4 | 5000000000000000000♠0 | 7000100000000000000♠1 | 7000300000000000000♠3 | &05000000000000000000♠0,00 |
| Կերժակով, ԱլեքսանդրԱլեքսանդր Կերժակով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2020 | 2021 | 7001310000000000000♠31 | 7001100000000000000♠10 | 7000800000000000000♠8 | 7001130000000000000♠13 | 7001322590000000000♠32,26 |
| Ժուկով, ՍերգեյՍերգեյ Ժուկով | Ռուսաստան Ռուսաստան | 2021 | 2022 | 7001390000000000000♠39 | 7001130000000000000♠13 | 7001100000000000000♠10 | 7001160000000000000♠16 | 7001333300000000000♠33,33 |

Ակումբի ֆուտբոլիստների անձնական նվաճումները
-------------------------------------------

### «Տոմ»-ի ֆուտբոլիստները հանդես են եկել իրենց ազգային հավաքականների կազմում

*Տոմ-ում հանդես եկող ֆուտբոլիստների ցանկն իր ազգային հավաքականներում հանդես գալու փորձով։*

* Ռուսաստան Ռուսաստան, Նիկիտա Բաժենով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Ալբերտ Բորզենկով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Դենիս Բոյարինցև
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Ալեքսեյ Բուգաև
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Դենիս Դավիդով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Արտյոմ Ձյուբա
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Դենիս Եվսիկով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Մաքսիմ Կանուննիկով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Նիկիտա Կրիվցով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Ֆյոդոր Կուդրյաշով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Դենիս Լակտիոնով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Վենիամին Մանդրիկին
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Կիրիլ Պանչենկո
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Սերգեյ Պեսյակով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Պավել Պոգրեբնյակ
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Իգոր Պորտնյագին
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Ալեքսեյ Ռեբկո
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Արտյոմ Ռեբրով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Սերգեյ Ռիժիկով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Ալեքսանդր Սոբոլև
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Դմիտրի Տարասով
* Ռուսաստան Ռուսաստան, Ալեքսանդր Շիրկո
* Ադրբեջան Ադրբեջան, Ալեքսանդր Ժիդկով
* Ադրբեջան Ադրբեջան, Էմին Մահմուդով
* Հայաստան Հայաստան, Արտյոմ Սիմոնյան
* Բելառուս Բելառուս, Մաքսիմ Բորդաչև
* Բելառուս Բելառուս, Վիտալի Բուլիգա
* Բելառուս Բելառուս, Դմիտրի Եկիմով
* Բելառուս Բելառուս, Սերգեյ Կորնիլենկո
* Բելառուս Բելառուս, Ալեքսանդր Կուլչի
* Բելառուս Բելառուս, Պավել Նեխայչիկ
* Բելառուս Բելառուս, Սերգեյ Օմելյանչուկ
* Բելառուս Բելառուս, Սերգեյ Սոսնովսկի
* Բելառուս Բելառուս, Յան Տիգորև
* Բելառուս Բելառուս, Եգոր Ֆիլիպենկո
* Բելառուս Բելառուս, Վասիլի Խոմուտովսկի
* Բելառուս Բելառուս, Սերգեյ Յասկովիչ
* Վրաստան Վրաստան, Նիկոլոզ Տոգոնիձե
* Ղազախստան Ղազախստան, Ալեքսանդր Ֆամիլցև
* Ղրղզստան Ղրղզստան, Բախտիյար Յուլդաշև
* Լիտվա Լիտվա, Անդրյուս Գեդգաուդաս
* Լիտվա Լիտվա, Էդվինաս Գիրդվայնիս
* Լիտվա Լիտվա, Թոմաս Միկուցկիս
* Լիտվա Լիտվա, Անդրյուս Սկերլա
* Մոլդովա Մոլդովա, Վալերի Կատինսուս
* Մոլդովա Մոլդովա, Սերգեյ Կովալչուկ
* Մոլդովա Մոլդովա, Եվգենի Սիդորենկո
* Մոլդովա Մոլդովա, Եղիա Չեբանու
* Մոլդովա Մոլդովա, Վալերի Չուպերկա
* Մոլդովա Մոլդովա, Օլեգ Շիշկին
* Ուզբեկստան Ուզբեկստան, Վիտալի Դենիսով
* Ուզբեկստան Ուզբեկստան, Ալեքսեյ Պոլյակով
* Ուկրաինա Ուկրաինա, Իլյա Բլիզնյուկ
* Ուկրաինա Ուկրաինա, Կիրիլ Կովալչուկ
* Ուկրաինա Ուկրաինա, Դենիս Օնիշչենկո
* Ուկրաինա Ուկրաինա, Պավել Շկապենկո
* Էստոնիա Էստոնիա, Եվգենի Նովիկով
* Էստոնիա Էստոնիա, Սերգեյ Պարեյկո
* Բուլղարիա Բուլղարիա, Ժիվկո Միլանով
* Բուլղարիա Բուլղարիա, Պլամեն Նիկոլով
* Բոսնիա և Հերցեգովինա Բոսնիա և Հերցեգովինա, Օգնեն Վրանյոշ
* Բոսնիա և Հերցեգովինա Բոսնիա և Հերցեգովինա, Բրանիսլավ Կրունիչ
* Հունգարիա Հունգարիա, Նորբերտ Նեմեթ
* Հունգարիա Հունգարիա, Ադամ Պինտեր
* Հյուսիսային Մակեդոնիա Հյուսիսային Մակեդոնիա, Գորան Մազնով
* Ռումինիա Ռումինիա, Էրիկ Բիքֆալվի
* Ռումինիա Ռումինիա, Օվիդիու Դենենաե
* Ռումինիա Ռումինիա, Գաբրիել Մուրեշան
* Ռումինիա Ռումինիա, Ադրիան Ռոպոտան
* Ռումինիա Ռումինիա, Պոմպիլիու Ստենդ
* Սերբիա և Չեռնոգորիա Սերբիա և Չեռնոգորիա, Ջորջե Յոկիչ
* Սլովակիա Սլովակիա, Կոնել Սալաթա
* Սլովակիա Սլովակիա, Ալեքսանդր Ռադոսավլևիչ
* Խորվաթիա Խորվաթիա, Հրվոյե Վեյիչ
* Չեռնոգորիա Չեռնոգորիա, Մլադեն Բոժովիչ
* Չեխիա Չեխիա, Լուկաշ Դրոպպա
* Չեխիա Չեխիա, Մարտին Յիրանեկ
* Շոտլանդիա Շոտլանդիա, Հարի Օ'Քոնոր
* Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա, Կիմ Նամ Իլ
* Ճապոնիա Ճապոնիա, Դաիսուկե Մացու

### «Տոմ»-ի ֆուտբոլիստները միջազգային խոշոր մրցաշարերում

| Մրցաշար | Անդամներ |
| --- | --- |
| Ավստրիա Շվեյցարիա Եվրոպայի Առաջնություն 2008 | Խորվաթիա Հրվոյե Վեյիչ |
| Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Աշխարհի առաջնություն 2010 | Հարավային Կորեա Կիմ Նամ Իլ |
| Կատար Ասիայի Գավաթ 2011 | Ճապոնիա Դաիսուկե Մացուի |
|

### «Տոմ»-ի ֆուտբոլիստները՝ Ռուսաստանի առաջնությունների 33 լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկում

| Մրցաշար | Դիրք | Համար | Խաղացող |
| --- | --- | --- | --- |
| 2006 | Հարձակվող | 2 | Ռուսաստան Պավել Պոգրեբնյակ |
| 2006 | Կիսապաշտպան | 3 | Ռուսաստան Վալերի Կլիմով |
| 2010 | Հարձակվող | 3 | Ռուսաստան Արտյոմ Դյուբա |
|

### «Տոմ» Ֆուտբոլային ակումբի մրցաշրջանի ֆուտբոլիստներ

1997 թվականից սկսած յուրաքանչյուր մրցաշրջանի արդյունքներով ընտրվում է «Տոմ»-ի անցած մրցաշրջանի լավագույն ֆուտբոլիստը (1997-2013 թվականներին լավագույններին ընտրել են լրագրողները, 2014 թվականից՝ ակումբի երկրպագուները)։

* 1997 թվական՝ Ռուսաստան Վիկտոր Սեբելև
* 1998 թվական՝ Ռուսաստան Սերգեյ Ժուկով
* 1999 թվական՝ Ռուսաստան Վիկտոր Սեբելև
* 2000 թվական՝ Ռուսաստան Վալերի Կոնովալով
* 2001 թվական՝ Ռուսաստան Ալեքսանդր Սուրովցև
* 2002 թվական՝ Ռուսաստան Ալեքսեյ Բուգաև
* 2003 թվական՝ Ռուսաստան Սերգեյ Պերեդնյա
* 2004 թվական՝ Ռուսաստան Վասիլի Յանոտովսկի
* 2005 թվական՝ Բոսնիա և Հերցեգովինա Բրանիսլավ Կրունիչ
* 2006 թվական՝ Ռուսաստան Պավել Պոգրեբնյակ
* 2007 թվական՝ Ռուսաստան Սերգեյ Սկոբլյակով
* 2008 թվական՝ Ռուսաստան Ջորջե Յոկիչ
* 2009 թվական՝ Սերբիա Ջորջե Յոկիչ և Էստոնիա Սերգեյ Պարեյկո
* 2010 թվական՝ Ռուսաստան Արտյոմ Դյբունա
* 2011-2012 թվականներ՝ Ռուսաստան Սերգեյ Պեսյակով
* 2012-2013թվականներ՝ Ռուսաստան Անդրեյ Գորբանեց
* 2013-2014 թվականներ Ռուսաստան Եվգենի Բաշկիրով
* 2014-2015՝թվականներ Բուլղարիա Ժիվկո Միլանով
* 2015-2016 թվականներ՝ Ուկրաինա Օլեգ Չուվաև
* 2016-2017 թվականներ՝ Ռուսաստան Ալեքսեյ Պուգին
* 2017-2018 թվականներ՝ Խորվաթիա Անտե Պուլիչ
* 2018-2019 թվականներ՝ Ռուսաստան Ալեքսանդր Ստավպեց
* 2019-2020 թվականներ Ռուսաստան Մաքսիմ Կազանկով
* 2020-2021 թվականներ՝ Ռուսաստան Նիկիտա Կրիվցով
* 2021-2022 թվականներ՝ Ռուսաստան Ալեքսանդր Ստավպեց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Томь» потеряла статус профессионального клуба». *sport-express.ru* (ռուսերեն). 2023 թ․ հունվարի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 20-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 20-ին.
2. 1 2 3  «История футбольного клуба «Томь» на официальном сайте». Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 21-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 1-ին.
3. ↑  «Итоговая таблица зезона 2002 года в первом дивизионе». Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 1-ին.
4. ↑  «Итоговая таблица сезона 2003 года в первом дивизионе». Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 1-ին.
5. ↑  «Протоколы матчей сезона 2003 года в первом дивизионе». Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 1-ին.
6. ↑  «Официальный пресс-релиз ФК «Томь»». *Официальный сайт ФК «Томь»*. 2004 թ․ նոյեմբերի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 28-ին.
7. ↑  «Протокол матча «Локомотив» — «Томь»». *Официальный сайт РФПЛ*. 2005 թ․ մարտի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 21-ին.
8. ↑  «Протокол матча «Томь» — ЦСКА». *Официальный сайт РФПЛ*. 2005 թ․ մարտի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 21-ին.
9. ↑  «Протокол матча «Томь» — «Зенит»». *Официальный сайт РФПЛ*. 2005 թ․ ապրիլի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 21-ին.
10. ↑  «Бышовец - тренер-консультант «Томи». Стукалов подал в отставку». *Спорт-Экспресс*. 2005 թ․ օգոստոսի 2. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.
11. ↑  «Протокол матча «Торпедо» — «Томь»». *Официальный сайт РФПЛ*. 2006 թ․ մարտի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 20-ին.
12. ↑  «Протокол матча «Томь» — «Динамо»». *Официальный сайт РФПЛ*. 2006 թ․ մարտի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 21-ին.
13. ↑  «Протокол матча «Шинник» — «Томь»». *Официальный сайт РФПЛ*. 2006 թ․ ապրիլի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 21-ին.
14. ↑  «Игрокам «Зенита» присвоены звания заслуженных мастеров спорта». *Sports.ru*. 2008 թ․ հունիսի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հուլիսի 11-ին.
15. ↑  «Степанов и Ромащенко озвучили свои условия для продолжения совместной работы». *Sports.ru*. 2008 թ․ սեպտեմբերի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
16. ↑  «Мирослав Ромащенко: «Принял решение об уходе, когда Степанов назвал меня юнцом»». *Sports.ru*. 2008 թ․ սեպտեմբերի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մայիսի 9-ին.
17. ↑  «Валерий Непомнящий подал заявление об увольнении». *Официальный сайт ФК «Томь»*. 2011 թ․ սեպտեմբերի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
18. ↑  «Сергей Передня возглавил «Томь»». *Официальный сайт ФК «Томь»* (ռուսերեն). 2011 թ․ սեպտեմբերի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
19. ↑  ««Спартак» поспособствовал томскому рекорду». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
20. ↑  «1165 минут томской засухи». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
21. ↑  «Футбол. «Томь» может сняться с чемпионата». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
22. 1 2  «Томь» добровольно покинет Премьер-лигу из-за финансовых проблем Արխիվացված 2017-02-08 Wayback Machine NEWsru.com, 06.02.2017
23. ↑  «Новости | Президент ФК «Томь» Сергей Жвачкин назначил новым главным тренером Сергея Жукова». *fctomtomsk.ru*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 17-ին.
24. ↑  ««Томи» отказали в лицензии РФС-2». *fctomtomsk.ru*. 2022 թ․ հունիսի 3. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 3-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 3-ին.
25. ↑  «Томь» не сыграет в новом сезоне на профессиональном уровне. Клуб не получил лицензию Արխիվացված 2022-06-28 Wayback Machine.
26. ↑  ««Газпром» готов помочь футбольному клубу «Томь» вернуть профессиональный статус». ТАСС. 2022 թ․ սեպտեմբերի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ սեպտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2022 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
27. ↑  Алексей Евстифеев (2007 թ․ մայիսի 19). «ПРИСМОТРИТЕСЬ. «Томь»». *Sport-express.ru*. «Спорт-Экспресс-Футбол». Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 2-ին.
28. ↑  «Презентация нового герба «Томи»». *Официальный сайт ФК «Томь»*. 2008 թ․ հունվարի 29.(չաշխատող հղում)
29. ↑  «Инфраструктура клуба». Официальный сайт ФК «Томь». Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 20-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 17-ին.
30. ↑  «Директор ФК «Томь» Юрий Степанов: Москва не представляет сибирских реалий». РИА Новости. 2010 թ․ դեկտեմբերի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 7-ին.
31. ↑  «Архитектор: участок у Сенной Курьи подходит для нового стадиона Томска». РИА Томск. 2022 թ․ հունվարի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 27-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 17-ին.
32. ↑  Навоша, Дмитрий (2011 թ․ սեպտեմբերի 6). «Исследование Nielsen: самый популярный клуб России – «Зенит», в топ-10 – 4 зарубежных клуба». *Sports.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 14-ին.
33. ↑  Еженедельник «Футбол». № 52 (2374) 2005 г. стр. 11
34. ↑  ««Томь» получила приз «12 игрок»». *Sports.ru*. 2010 թ․ դեկտեմբերի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
35. ↑  «Болельщики «Томи» - лучшие в стране!». *Официальный сайт ФК «Томь»*. 2012 թ․ մայիսի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
36. ↑  «Новый гендиректор и его задачи». *vk.com* (անգլերեն). 2023 թ․ հունվարի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ փետրվարի 16-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 28-ին.
37. ↑  «Tom Tomsk». *national-football-teams.com*.
38. ↑  «Традиция родилась под Новый год». Официальный сайт ФК «Томь». 2020 թ․ դեկտեմբերի 30. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 16-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
39. ↑  «Полузащитник Никита Кривцов - лучший игрок «Томи» в сезоне 2020/21 по версии болельщиков!». Официальный сайт ФК «Томь». 2021 թ․ հունիսի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
40. ↑  «Александр Ставпец - лучший игрок «Томи» в сезоне 2021/22 по версии болельщиков!». Официальный сайт ФК «Томь». 2022 թ․ հունիսի 3. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Официальный сайт ФК «Томь»» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին.
* «Профиль на сайте Wildstat.ru *(СССР)*» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին.
* «Профиль на сайте Wildstat.ru *(Россия)*» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տոմ (ֆուտբոլային ակումբ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · Օդնոկլասնիկի · Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Transfermarkt · worldfootball.net |

 |