**Սթենֆորդ Ուայթ** (անգլ.՝ *Stanford White*, նոյեմբերի 9, 1853(1853-11-09)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - հունիսի 25, 1906(1906-06-25)[…], Madison Square Garden, Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի ճարտարապետ։

1879 թվականին Չարլզ Ֆոլեն Մաքքիմի և Ուիլյամ Ռաթերֆորդ Միդի հետ հիմնադրել է «Մակքիմ, Միդ ընդ Ուայթ» ընկերությունը, որը 19-րդ և 20-րդ դարերում ԱՄՆ-ում համարվել է ամենաազդեցիկ ճարտարապետական ընկերությունը։ Ուայթը բոզար ոճի կողմնակից էր, նախագծել է ինչպես էլիտայի մասնավոր տներ, այնպես էլ հասարակական, կրթական և կրոնական շենքեր։ Ուայթի ամենահայտնի նախագծերն են` Վաշինգտոնի կամարը և երկրորդ Մեդիսոն Սքուեր Գարդենը։

Կենսագրություն
--------------

Ստենֆորդ Ուայթը ծնվել է հանրահայտ իրավաբան, լրագրող և Շեքսպիրի ստեղծագործությունները հետազոտող Ռիչարդ Գրանտ Ուայթի ընտանիքում։ Ստենֆորդը ստացել է գերազանց կրթություն։ Սովորել է մասնավոր դպրոցներում, պարապել է դասուսույցների մոտ, ավարտել է Նյու Յորքի համալսարանը։ Ավարտելուց հետո Ուայթը աշխատել է Չարլզ Գամբրիլի և Հենրի Գոբսոն Ռիչարդսոնի ճարտարապետական ընկերություններում և որպես Ռիչարդսոնի գլխավոր օգնական, նրան օգնել է Բոստոնում գտնվող Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու աշխատանքներում։

1878-1880-ական թվականներին Ուայթը շրջագայել էր Եվրոպայում, ուսումնասիրել տեղի ճարտարապետությունը։ Վերադառնալով ԱՄՆ՝ նա Չարլզ Մաքքիմի և Ուիլյամ Միդի հետ հիմնել էր «Մակքիմ, Միդ ընդ Ուայթ» ճարտարապետական ընկերությունը։ 19-րդ դարի վերջին Ուայթը մասնակցություն էր ունեցել Արևելյան ափին կառուցվող մի շարք շենքերի նախագծմանը, հիմնականում՝ Նյու Յորքում։  Այն բաղկացած էր բազմաթիվ էլիտար ակումբներից և գեղարվեստական ընկերություննեից։

1884 թվականին Ուայթը ամուսնացել էր Բեսի Սմիթի հետ և ունեցել որդի՝ Լոուրենս Գրանթ Ուայթը։ 1906 թվականին Մեդիսոն Սքուեր Գարդենի տանիքում, որի նախագծման աշխատանքներով զբաղվել էր Ուայթը, երաժշտական ներկայացման ընթացքում նրան գնդակահարել է միլիոնատեր Հարի Թոուն։ Սպանության պատճառը Ուայթի սիրավեպն էր Թուի կնոջ՝ երիտասարդ դերասանուհի և մոդել Էվելին Նեսբիթի հետ։ Սպանությունը լայն տարածում էր ստացել մամուլում, իսկ Թոուի դատավարությունը թերթերի կողմից անվանվել էր «Դարի դատավարություն»։ Իր հարստության և կապերի շնորհիվ Թուին հաջողվել էր խուսափել բանտից, սպանության պահին նա անմեղսունակ էր ճանաչվել, տեղափոխվել էր հոգեբուժարան և ազատվել 1913 թվականին։

Աշխատանք
--------

* Վաշինգտոն Սքվեր կամար (1889)Վաշինգտոն Սքվեր կամար (1889)
* Երկրորդ Մեդիսոն Սքուեր Գարդեն (1890)Երկրորդ Մեդիսոն Սքուեր Գարդեն (1890)
* Ռոուզկլիֆի կալվածքը Նյուպորտում (1902)Ռոուզկլիֆի կալվածքը Նյուպորտում (1902)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Internet Broadway Database — 2000.
4. 1 2
5. ↑  Find A Grave — 1996.
6. ↑  Union List of Artist Names — 2019.
7. 1 2  Prominent Families of New York. — BiblioLife, 2009. — С. 621. — ISBN 978-1115372305
8. ↑  «Harry Thaw Trials: 1907-08». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 9-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Stanford White. The New York Historical Society

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սթենֆորդ Ուայթ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Structurae · Internet Broadway Database · RKDartists · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · American National Biography · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 99046450 · BNF: 11988448j · CiNii: DA09708218 · GND: 119445700 · ISNI: 0000000121307042 · LCCN: n50020242 · NKC: jo20241215847 · NLA: 35820890 · NTA: 070242690 · NUKAT: n2012128762 · SUDOC: 027952290 · VIAF: 45112028 · ULAN: 500002702 · WorldCat VIAF: 45112028 |

 |

 |