**«Տաթև»**, հայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի քանդակը, որը նա ստեղծել է 1962 թվականին (գիպս, հետագայում ձուլվել է բրոնզից)։ Քանդակը ներկայացնում է Տաթևի ժայռից կոմունիստներին ձորը նետելու տեսարանից մի հատված և ինքնուրույն գործ է, սակայն «գաղափարի, ոգու, գեղարվեստական մտածելակերպի ու մարմնավորման մեծ հարազատություն ունի» հեղինակի «Հիրոսիմա» քանդակի հետ։

Պատմություն
-----------

1950-ական թվականներից Արա Սարգսյանն սկսել է աշխատել Տաթևի ժայռից կոմունիստներին ձորը նետելու սյուժեի վրա, բազմաթիվ էսքիզներ է արել իրար մոտիկ ու իրարից հեռու տարբերակումներով, իսկ 1962 թվականին ստեղծել է վերջնական տարբերակը տարբերակը, որը քանդակվել է գրեթե բնական չափերով ու ձուլվել գիպսից։ Այն առաջին անգամ ներկայացվել է հեղինակի՝ 1962 թվականին անցկացված անհատական ցուցահանդեսում։ Մի քանի տարի անց ստեղծվել է քանդակի բրոնզե տարբերակը, որն ընդգրկվել է Հայաստանի պետական պատկերասրահում ներկայացված Արա Սարգսյանի աշխատանքների շարքում։

Նկարագրություն
--------------

«Տաթև» քանդակը ներկայացնում է տանջանքների ենթարկված ծնկաչոք մարդու, որի ձեռքերը սեղմում են նրա մեջքի հետևում դրված տախտակը։ Ի տարբերություն նույնպես տառապող ծնկաչոք մարդու պատկերող «Հիրոսիմա» քանդակի, որտեղ մարդն ինքն է ծնկի իջել բոլոր կողմերից վրա հասած անտեսանելի հարվածի ազդեցությամբ, «Տաթևում» հերոսին տանջել են, ոլորել, գալարել, ոչ թե ստիպել, որ նա ինքը ծնկի գա, այլ ուժով, հրելով ծնկի են բերել, և մենք գրեթե շոշափելի որոշակիությամբ տեսնում ենք մարդկային այն չքանդակված բիրտ ու անագորյուն ձեռքերը, որ բռնացել են հերոսի վրա, նրան խոշտագնել, զգետնել, գամել տախտակի ծվենին, որն ասես նույնպես խոշտանգված է»։

> «Տաթևի» հերոսը շարունակ գտնվում է իրեն պահող աներևույթ ձեռքերի ծանրության տակ, և եթե մի պահ այդ բռնացող ձեռքերը ետ քաշվեն, նա իսկույն ոտքի կկանգնի։   
> Դա, ինչպես և տախտակի ծվենն ուժգին սեղմող ջլապինդ բազուկները, ակնհայտորեն ցույց են տալիս, որ այստեղ հերոսը ջարդված չէ, հոգեպես ընկճված չէ։
> 
> 
> 

Եթե «Հիրոսիմա» քանդակում Արա Սարգսյանը ներկայացրել է ճապոնացու ընդհանրական կերպար, ապա «Տաթև» քանդակը ներկայացնում է կոնկրետ սյուժե կոնկրետ իրադրության մեջ․ պատկերված է հայ կոմունիստ՝ Զանգեզուրում տեղի ունեցած կոտորածի զոհերից մեկը, որին ցած են նետել ժայռից։ Քանդակագործը այդ ամենը ներկայացրել է մի քանի դետալներով, որոնց թվում են տղամարդու կոմունարկան, նրա ազգային դիմագծերն ու «արձանը ժայռաձև պատվանդանի հետ կապակցող կոմպզիցիոն մի սքանչելի հնար․ հերոսի ծնկները պատվանդանի հորիզոնական հարթությունից դուրս են դրված և դա ակնարկում է նրան ձորը նետելը»։

> 
> 
> Պլաստիկական ձևերի մեջ ամփոփված մի իսկական ողբերգություն է «Տաթևը» (1962), որտեղ ստեղծագործության հիմքում, ինչպես և «Հիրոսիմայում», ընկած է տանջանքը։ Դրսևորելով սյուժետային կոնկրետություն` Սարգսյանն այս քանդակում հետապնդել և հասել է թեմատիկ մեծ ընդհանրացման` տալով մարդկության համար միշտ մաքառող և ընկնող մարտիկի անընկճելի կերպարը` հերոսական տանջանքի պաթոսով։ Կործանվում է, բայց չի ընկնում` այս էր իմ գաղափարը- ասել է քանդակագործը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արա Սարգսյանի մասին Archived 2022-03-25 at the Wayback Machine. *avproduction.am* կայքում
2. 1 2  «Տաթև» քանդակը Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանի կայքում
3. ↑  «Հայկական սովետական հանրագիտարան», խմբագիր՝ Վիկտոր Համբարձումյան, Երևան, Հայ սովետական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1984, էջ 220։
4. 1 2 3 4 5 6  Վահան Հարությունյան, Արա Սարգսյան, Հայաստան հրատարակչություն, Երևան, 1975, էջեր 118-119։
5. ↑  Հուշեր Արա Սարգսյանի մասին, խմբ.` Ռ. Զարյան, Երևան, 1990։
6. ↑  Արա Սարգսյան, Բոսֆորի ափից մինչև անմահություն, ՎարդՀրատ ՍՊԸ, 2017։



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արա Սարգսյան |
| --- |
|  |
| **Վիքիքաղվածք**  • **Վիքիպահեստ** |
|  |
| Դիմաքանդակներ | Նիկողայոս Տիգրանյան  • Վաղարշ Վաղարշյան  • Րաֆֆի   • Թորոս Թորամանյան  • Նելսոն Ստեփանյան  • Վալերի Բրյուսով  • Տիգրան Պետրոսյան  • Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան  • Վարդան Աճեմյան  • Ժասմեն  • Նաիրի Զարյան  • Սուրեն Սպանդարյան |  |
|  |
| Հարթաքանդակներ | Այգեկութ  • Չապաև   • Սևանի ձկնորսները  • Հայկական ԽՍՀ (պաննո) |
|  |
| Հաստոցային քանդակներ | Լուռ վիշտը   • Կժով կինը  • Հիրոսիմա   • Բարձունքի գրավում  • Տաթև |
|  |
| Հուշարձաններ | Ալեքսանդր Սպենդիարյան  • Անտառի արքա  • Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների հուշարձան  • Հովհաննես Թումանյան  • Մայր Հայաստան  • Սահակ Պարթև, Մեսրոպ Մաշտոց  • Կայծակ |

 |