Խաղ
**Խաղադաշտով սեղանի խաղ**, սեղանի խաղի տեսակ նախապես նշագրված մակերևույթի («դաշտի») օգտագործմամբ։ Այս տիպի ավանդական խաղեր համարվող շախմատը, նարդին, գոն, սյոգին օգտագործել են փայտե դաշտեր կամ տախտակ, որից էլ առաջացել է դրանց ընդհանրացնող անգլիական անվանումը *board game* (անգլ.՝ board — տախտակ, անգլ.՝ game — խաղ)։

Որպես կանոն խաղի անցկացման ժամանակ դաշտի կիրառման հետ մեկտեղ օգտագործվում են ֆիշկաներ կամ քարտեր, որոնք մատնաշում են խաղի ընթացքի քայլերը։ Հաճախ օգտագործում են խաղային փայտիկներ։

Հին խաղեր
---------

Տախտակների օգտագործմամբ խաղերը հայտնի են դեռևս հին ժամանակներից։ Նմանատիպ խաղերից մեկը եղել է սենետը, որը հայտնի է եղել Հին Եգիպտոսում մ․թ․ա․ 3500 թվականին։ Մի քիչ ավելի ուշ մ․թ․ա․ 2000 թ Եգիպտոսում լայն տարածում գտավ «Շներ և շակալներ» խաղը («58 անցքեր»), որը հայտնաբերվել է 1922 թվականին Գովարդ Կարտերայի ղեկավարությամբ հնէաբանական պեղումների արդյունքում Ֆիվա քաղաքի դամբարանում , իսկ հետո 2018 թվականին ամերիկացի հնէաբան Ուոլտեր Քրիստի կողմից Ադրբեջանի տարածքում Գոբուստանյան Ազգային պարկում։ Հայտնաբերվել է, որ այս խաղը մեծ տարածում է ունեցել նաև Մեսոպոտամիայում ու Անատոլիայում։

Չինական գո խաղը համարվում է 2500 տարեկան։ Մեր թվարկությունից առաջ ակցետները նախակոլումբյան Ամերիկայում խաղացել են պահոլ։ Ի վերջո խաղադաշտով ամենահայտնի խաղերից մեկը շախմատն է, որն առաջացել է Հնդկաստանում և հայտնի է ոչ քիչ քան 1500 տարի։ Շախմատին համընթաց հին Հնդկաստանում գոյություն ուներ «չաուպար» անվանումով սեղանի խաղը, որի մասին հիշատակվում է «Մախաբխարատա» էպոսում։

Եվրոպայում հիմնականում Սկանդինավիայում գոյություն ուներ շաշկիի նման սեղանի խաղ «խնեֆտաֆլ» («տավլի»)։

Խաղերը միջնադարում
------------------

Միջնադարի դարաշրջանում շախմատը կատարելագործված է։ Միագույն տախտակը վերափոխվել է սև-սպիտակի, ներմուծվել են նոր պատկերներ։
XVIII—XIX դարերում մեծ տարածում գտան քարտային խաղերը։ Խաղային դաշտում պատկերվում էր այս կամ այն իրադարձությունը՝ մարոցներ, նոր տարածքների գրավում և այլն։ Ռուսաստանում ի հայտ եկան նոր թեմատիկ խաղեր՝ «Իսմայիլի փոթորիկ», «Մոսկվայից Նապոլեոնի նահանջը» և այլն, և դրա հետ մեկտեղ առաջանում են այնպիսի նոր խաղեր, ինչպիսիք են լոտոն, սագեր և այլն։

Ժամանակակից խաղեր
-----------------

Միացյալ Թագաավորությունում XIX դարում առաջացել է հակադարձման խաղը,որը ամենից շատ տարածում գտավ ХХ հարյուրամյակում։

Մասսայական մշակույթի տարածման հետ սկսվեց սեղանի խաղերի բուռն զարգացումը։ XX դարում ի հայտ եկան դրանց նոր ձևերը, որոնց մեջ ամենից շատ հայտնի են «Մոնոպոլիան» (1934, Չարլզ Դերրոու), «Ծովամարտ» (1931), «Սքրեբբլ» (1938, Ալֆրեդ Մոշեր Բատտս; ռուսական տարբերակով — «Էրուդիտ»), «Ռիսկ» (1957), *Mastermind* (1970, ռուսերեն տարբերակով — «Ցլեր և կովեր»), բազմաթիվ Գերմանական ոճի խաղեր։ «Գաղութարարները» (1995, Կլաուս Թոյբեր), «Ցիտադել» (2000)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Walter Crist, Anne-Elizabeth Dunn-Vaturi, Alex de Voogt* Ancient Egyptians at Play: Board Games Across Borders. — Bloomsbury Publishing, 2016-02-25. — С. 104—105. — 233 с. — ISBN 9781474221207
2. ↑  «A 4,000-Year-Old Bronze Age Game Called 58 Holes Has Been Discovered In Azerbaijan Rock Shelter» (անգլերեն). WSBuzz.com. 2018 թ․ նոյեմբերի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 19-ին.
3. ↑  «4,000-Year-Old Board Game Called 58 Holes Discovered in Azerbaijan | Mysterious Universe» (անգլերեն). mysteriousuniverse.org. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 19-ին.
4. ↑  «A Bronze Age game was found chiseled into stone in Azerbaijan» (անգլերեն). Science News. 2018 թ․ նոյեմբերի 16. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 19-ին.
5. ↑  *Новотельнов Н. А.* Знакомьтесь: шахматы. — Л.: Лениздат, 1976. — С. 256.
6. 1 2 3  «Кинем кости? Невероятная история настольных игр» (ռուսերեն). www.vokrugsveta.ru. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 19-ին.
7. ↑  ««Пузеля» и прочие настольные игры: чем забавлялись в дореволюционной России». Культурология. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 19-ին.

Գրականություն
-------------

* Настольные игры для всей семьи с игровыми полями и фишками / Редактор Панкова Л.. — Эксмо-Пресс, 2011. — 34 с. — ISBN 978-5-699-49913-7
* *Bell, R. C.* The Boardgame Book. — Exeter Books, 1983. — ISBN 0-671-06030-9
* *Murray, H. J. R.* A History of Board-Games other than Chess. — Hacker Art Books Inc, 1978. — ISBN 0-87817-211-4

Կաղապար:Перевести
Категория:Настольные игры