**Լուկրեցիա Բորի** (անգլ.՝ Lucrezia Bori, իսպ.՝ Lucrecia Borja y González de Riancho, դեկտեմբերի 24, 1887(1887-12-24)[…], Վալենսիա, Իսպանիա - մայիսի 14, 1960(1960-05-14)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), իսպանացի օպերային լիրիկական սոպրանո, որը Մետրոպոլիտեն օպերայի համար արդյունավետ դրամահավաքներ է իրականացրել։

Կենսագրություն
--------------

Լուկրեցիա Բորջիա ի Գոնսալես դե Ռիանքոն ծնվել է 1887 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքում, իսպանական բանակի սպայի ընտանիքում։ Ընտանիքը սերում էր իտալական Ռենեսանսի ժամանակաշրջանի ազդեցիկ Բորջիաներ գերդաստանից, և երեխային անվանել են իր նախնու՝ Լուկրեցիա Բորջիայի պատվին։

Նրա ձայնն ունեցել է անկրկնելի տեմբր և թափանցիկ որակ։ Ուսանել է Միլանում և դեբյուտը կատարել Հռոմի «Տեատրո Ադրիանո» օպերային թատրոնում 1908 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Բիզեի «Կարմեն» օպերայից Միքաելայի դերերգով։ 1910 թվականի դեկտեմբերին Լա Սկալայում հանդես է եկել դեբյուտով՝ կատարելով Դոմենիկո Չիմարոզայի «Գաղտնի ամուսնություն» օպերայից Կարոլինայի դերերգը, իսկ հաջորդ տարի «Վարդի ասպետը» օպերայի իտալական պրեմիերայի ժամանակ երգել է Օկտավիան։

Մետրոպոլիտեն օպերայում կարիերան սկսել է 1910 թվականի ամռանը, երբ այդ թատրոնը հյուրախաղերով գտնվում էր Փարիզում։ Նույն տարվա հունիսի 9-ին Պուչինիի «Մանոն Լեսկո» օպերայում Մանոնի դերում փոխարինել է հիվանդացած մի երգչուհու։ 1912/13 համերգաշրջանի բացման երեկոյին Նյու Յորքում Էնրիկո Կարուզոյի հետ դեբյուտով հանդես է եկել Մետրոպոլիտեն օպերայում։ 1915 թվականին ստիպված է եղել թողնել երգելը ձայնալարերի ուռուցքների վիրահատման նպատակով, որին հաջորդած երկարատև ապաքինումից հետո բեմ է վերադարձել 1921 թվականին։ Օպերային կարիերայի ընթացքում երգել է 629 անգամ և գլխավոր դերեր կատարել 39 օպերաներում։ Հայտնի էր Ժյուլ Մասնեի «Մանոն» օպերայի գլխավոր հերոսուհու դերակատարմամաբ, ինչպես նաև «Բոհեմ» օպերայից Միմիի, «Երեք արքաների սերը» օպերայից Ֆլորայի, «Պելեաս և Մելիսանդե» օպերայից Մելիսանդեի և «Տրավիատա» օպերայից Վիոլետայի դերակատարումներով։

1932 թվականի վերջից Բորին սկսել է զբաղվել դրամահավաքի գործընթացով։ Մեծ ճգնաժամն սկսվելուց հետո Մետրոպոլիտենը շարունակում էր առանց դժվարության տոմսեր վաճառել, բայց բաժնետերերի ներդրումները նվազել էին, և արդեն 1932 թվականի վերջին տնօրենների խորհուրդը հասկացել էր, որ բավականին մեծ գումար անհրաժեշտ կլիներ, եթե որոշվեր կազմակերպել հաջորդ համերգաշրջանը։ 1933 թվականի սկզբին Բորին համաձայնել է ֆոնդեր հայթայթելու նպատակով աշխատել թատրոնի մենեջերների հետ։ Այս աշխատանքում նա պարզապես մասնակից չէր․ նա ղեկավարում էր «Մետրոպոլիտեն օպերան փրկելու հանձնաժողով» կոչվող կազմակերպությունը, և մամուլում լայնորեն լուսաբանվող գործողություններով՝ թռուցիկներով ու նամակներով կոչեր անելով, ինչպես նաև անձնական շփումներով, դիմում էր հնարավոր բոլոր բարերարներին։ Վագների «Տրիստան և Իզոլդա» օպերայի 1933 թվականի մարտի 11-ի ռադիոթողարկման ժամանակ իր կոչին արձագանքած հազարավոր մարդկանց անձնապես երախտագիտություն է հայտնել։ Նաև շատ է ճանապարհորդել ու մասնակցել բազմաթիվ բենեֆիսների ու հանդես եկել կատարումներով։ Այս ամբողջ ընթացքում շարունակել է իրականացնել իր դերակատարումների ծանրաբեռնված ժամանակացույցը։ Պահանջվել է ընդամենը երկու ամիս անհրաժեշտ $300,000 գումարը հավաքելու համար։ 1933 թվականի մայիսին Մետրոպոլիտեն օպերայի տնօրենը հրապարակավ շնորհակալություն է հայտնել երգչուհուն ասելով, որ նա կատարել է անհնար համարված սխրագործություն։ «Նա իրավիճակն իր ձեռքն էր վերցրել և ձգտել նպատակի կատարմանն այնպիսի երևակայությամբ ու տաղանդով, որն իր աշխատանքում իրեն դարձնում է բոլոր ժամանակների ամենամեծ արվեստագետներից մեկը»։

1933 - 1935 թվականների ընթացքում եղել է «Փրկենք Մետրոպոլիտենը» կազմակերպությանը հաջորդած «Պահպանենք Մետրոպոլիտենը» կազմակերպության նախագահը։ 1934/35 օպերային համերգաշրջանն ապահովելու համար այս կազմակերպության կողմից հավաքվել է մոտավորապես նույն չափի գումար, ինչքան նախորդ տարի։ 1935 թվականին դարձել է տնօրենների խորհրդի կազմում ընդգրկված առաջին կատարողը, սակայն շարունակել կազմակերպության նախագահի իր պարտականությունները ևս։

1936 թվականի մարտի 29-ի նրա հրաժեշտի համերգը բացառիկ իրադարձություն էր Մետրոպոլիտենում, որի ընթացքում երգել է տեսարաններ «Մանոն» և «Տրավիատա» օպերաներից Կիրսթեն Ֆլագսթադի, Էլիզաբեթ Ռեթբերգի, Ռոզա Պոնսելեի, Ջովանի ՄԱրտինելլիի և այլոց մասնակցությամբ։

Մետրոպոլիտեն օպերայից հեռանալուց հետո շարունակել է հանդես գալ մենահամերգներով և ձայնագրություններ անել, իսկ երգելը թողնելուց հետո ընտրվել է *Մետրոպոլիտեն օպերայի գիլդայի* նախագահ։

1960 թվականի մայիսի 2-ին տարել է ուղեղային արյունահոսություն և վախճանվել մայիսի 14-ին Նյու Յորքի Ռուզվելտ հիվանդանոցում։ Երբեք չի ամուսնացել, մտածելով, որ արվեստագետները չպետք է ամուսնանան։

Ձայնագրություններ
-----------------

Բորիի ամբողջական ձայնագրությունները թողարկվել են 1995 թվականին Ռամոֆոն բրիտանական ձայնագրման լեյբլի չորս խտասկավառակների վրա, 81016-2 և 81017-2 համարների ներքո։ Պահպանվում է նաև 1936 թվականի մարտի 29-ի՝ Մետրոպոլիտեն օպերայում տեղի ունեցած հրաժեշտի համերգի ուղիղ եթերի ձայնագրությունը։

«Ոսկե կտուցով կարմրակատարը» և Անտոնիո դի Լիտերեսի «Ացիս և Գալատեա» ստեղծագործություններից մեներգների ձայնագրությունները թողարկվել են «SanCtuS Recordings» ընկերության «Դարի ձայները էկզոտիկա են երգում» խտասկավառակի վրա, որտեղ Բորին ներկայանում է իր ժամանակի լավագույն երգիչների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  Archivio Storico Ricordi — 1808.
3. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
4. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
5. 1 2 3 4 5  Catalano, Julie (1993). «Lucrezia Bori». In Diane Telgen; Jim Kamp (eds.). *Notable Hispanic American Women*. Vol. 1. Gale Research. էջեր 58–59. ISBN 978-0-8103-7578-9.
6. 1 2 3 4  «Lucrezia Bori Dies, Famed Opera Singer Of Met 'Golden Age'» (PDF). *Philadelphia Inquirer*. 1960 թ․ մայիսի 15. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 19-ին.
7. 1 2  «Only Singing Phase of Her Career Is Ended, Lucrezia Bori Insists». *The New York Times*. 1936 թ․ մարտի 30. էջ 16.
8. ↑  Paul Jackson (1992). *Saturday Afternoons at the Old Met: The Metropolitan Opera Broadcasts, 1931–1950*. Amadeus Press. էջ 60. ISBN 978-0-931340-48-2.
9. 1 2  H. Howard Taubman (1936 թ․ մարտի 30). «Metropolitan Pays Homage to Bori as Diva Sings Farewell to Stage». *The New York Times*. էջ 1.
10. ↑  Kolodin, Irving (1936). *The Metropolitan Opera 1883–1935*. New York: Oxford University Press. էջ 451.
11. ↑  Joseph Horowitz (2005). *Classical Music in America: A History of Its Rise and Fall*. W. W. Norton. էջեր 363–64. ISBN 978-0-393-05717-1.
12. 1 2  Braggiotti, Mary (1943 թ․ հոկտեմբերի 25). «La Bori's in Tune With Times» (PDF). *New York Evening Post*. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 19-ին.
13. ↑  Federal Writers' Project (1939). *New York City Guide; American Guide Series*. Random House, New York, Printed for the Federal Writers' Project, 1939. էջեր 324–25. ISBN 978-1-62376-055-7.
14. ↑  «Lucrezia Bori, Soprano, Dead; Was a 'Met' Star for 24 Years». *The New York Times*. 1960 թ․ մայիսի 15. էջ 1.
15. ↑  «Lucrezia Bori Reveals Part Radio Listeners Are Playing to Keep Metropolitan Doors Open Next Season». *The New York Times*. 1933 թ․ մարտի 26.
16. ↑  «Pleas For Opera Win Wide Replies; About 2,000 Letters Daily Reaching Lucrezia Bori». *The New York Times*. 1933 թ․ մարտի 1.
17. ↑  «Opera Saved As Benefit Nets $30,000» (PDF). *Brookly Daily Eagle*. 1933 թ․ ապրիլի 29. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 19-ին.
18. ↑  «Opera Heads Laud Bori for Campaign». *The New York Times*. 1933 թ․ մայիսի 1.
19. ↑  «Opera Group Asks New Fund Support; Lucrezia Bori's Committee». *The New York Times*. 1934 թ․ մարտի 9.
20. ↑  «Miss Lucrezia Bori Now on Opera Board». *The New York Times*. 1935 թ․ մայիսի 28.
21. ↑  Steane, John Barry. Historic vocal Lucrezia Bori Opera and Operetta Arias, Volumes 1 and 2. Lucrezia Bori (sop) with various artists, *The Gramophone*, November 1996, p. 54. Accessed 27 February 2012

Գրականության ցանկ
-----------------

* *Վերջին Պրիմադոննաները*, հեղինակ՝ Լանֆրանկո Ռասպոնի, Ալֆրեդ Ա․ Նոպֆ, 1982. 0-394-52153-6

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուկրեցիա Բորիի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
* Works by Lucrezia Bori at Recorded Sound Archives

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լուկրեցիա Բորի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Յանդեքս երաժշտություն |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Discogs · MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a10760489 · BNE: XX1502253 · BNF: 14410710v · CiNii: DA12829673 · CONOR: 138211171 · GND: 140887695 · GTAA: 261312 · ICCU: INTV007273 · ISNI: 0000000115708878 · LCCN: n82139132 · VIAF: 54361772 · WorldCat VIAF: 54361772 |

 |

 |