**Նայջել Դեյվիդ Շորթ** (անգլ.՝ Nigel Short, հունիսի 1, 1965(1965-06-01), Leigh, Wigan, Մեծ Մանչեսթեր, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի շախմատի գրոսմայստեր, սյունակագիր, մարզիչ, մեկնաբան։ 19 տարեկանում նա ստացել է գրոսմայստերի կոչում և զբաղեցրել երրորդ հորիզոնականը աշխարհում։ 1993 թվականին նա դարձել է առաջին անգլիացի խաղացողը, որը իրավունք ստացել խաղալ Գարրի Կասպարովի հետ Լոնդոնում կայացած Պրոֆեսիոնալ շախմատային ասոցիացիայի վարկածով աշխարհի առաջնությունում, որտեղ Կասպարովը հաղթել է 12½-ից 7½ հաշվով։

2022 թվականի սեպտեմբերից Նայջել Շորթը զբաղեցնում է ՖԻԴԵ-ի Շախմատի զարգացման տնօրենի պաշտոնը։

Շախմատի բնագավառում ունեցած վաստակի համար 1999 թվականին դարձել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի ասպետ։

Կենսագրություն
--------------

Շորթը ծնվել է 1965 թվականի հունիսի 1-ին, Լանկաշիր նահանգի Լեյ քաղաքում։ Հայրը եղել է լրագրող, իսկ մայրը՝ դպրոցի քարտուղար։ Նայջել Շորթը մեծացել է Աթերտոնում, հաճախել է Բոլթոն Սուրբ Ֆիլիպի տարրական դպրոց։ Նրա ծնողները ամուսնալուծվել են, երբ նա եղել է 13 տարեկան։

Շորթը սկսել է շախմատ խաղալ հինգ տարեկանից՝ այն բանից հետո, երբ տեսել է, թե ինչպես է հայրը սովորեցնում իր ավագ եղբորը՝ Մարտինին։ Եղել է հոր կողմից հիմնադրած Աթերթոնի շախմատի ակումբի անդամ, իսկ ավելի ուշ՝ Բոլթոնի շախմատի ակումբի անդամ։ Շախմատային հրաշամանուկը առաջին անգամ զգալի լրատվամիջոցների ուշադրությունը գրավել է 10 տարեկանում՝ հաղթելով Վիկտոր Կորչնոյին, որն այն ժամանակ զբաղեցնում էր 2-րդ տեղը աշխարհում․ Վիկտոր Կորչնոյը Լոնդոնում 31 խաղատախտակի վրա միաժամանակյա խաղի սեանս է անցկացրել, որտեղ Շորթը միակ հաղթողն է եղել։ 1977 թվականին նա դարձել է Մեծ Բրիտանիայի շախմատի առաջնության ամենաերիտասարդ մասնակիցը՝ իր 12-ամյակից երեք օր առաջ։ Մրցաշարում նա հաղթել է Մեծ Բրիտանիայի տասնակի չեմպիոն Ջոնաթան Փենրոուզին։ Շորթը 11 հնարավորից վաստակել 5 միավոր։ Նա այդ ժամանակահատվածում հաճախ է հանդես եկել բրիտանական պատանեկան մրցաշարերում և 1977 թվականի բրիտանական եզրափակչում իր ելույթի շնորհիվ վաստակել է վարպետի կոչում։

1979 թվականին Չեստերում կայացած Մեծ Բրիտանիայի առաջնությունում Շորթը առաջին տեղի համար ոչ-ոքի է խաղացել Ջոն Նանի և Ռոբերտ Բելինի հետ և լրացրել իր միջազգային վարպետի առաջին նորմը։

1979/80 «Hastings Premier» մրցաշրջանում Շորթը 11 հնարավորից վաստակել է 8 միավոր և դարձել այդ ժամանակ շախմատի պատմության ամենաերիտասարդ միջազգային վարպետը՝ գերազանցելով Ռոբերտ Ֆիշերի 1958 թվականի ռեկորդը։
1978 թվականին՝ 13 տարեկան 5 ամսական 11 օրական հասակում, նա նվաճել է մեծահասակների ազգային տիտղոսը՝ Մեծ Բրիտանիայի կայծակնային առաջնությունում։ Նույն տիտղոսը նա նվաճել է 1980 թվականին։

Որպեսզի ամբողջությամբ կենտրոնանա շախմատի վրա, նա 17 տարեկանում որոշ ժամանակով թողել է դպրոցը։ 1983 թվականին Պլովդիվում կայացած Եվրոպայի թիմային առաջնությունում նա ներկայացրել է Անգլիան։ 1984 թվականին 19 տարեկան հասակում արժանացել է գրոսմայստերի կոչման՝ դառնալով այդ պահին աշխարհի ամենաերիտասարդ գրոսմայստերը։ Հետագայում այդ տիտղոսը նվաճել է Սիմեն Ագդեստեյնը։

1985 թվականից Շորթը սկսել պայքարել Շախմատի աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսի համար։ Նույն թվականին Բիլում տեղի ունեցած Միջզոնալ մրցաշարում նա զբաղեցրել է 4-րդ տեղը և ձեռք բերել Հավակնորդների մրցաշարի ուղեգիր։ Նա եղել է բրիտանացի առաջին շախմատիստը, որը նվաճել է այդ ուղեգիրը։ Անգլիացի շախմատիստը մրցաշարում տանուլ է տվել 2 պարտիա՝ Ռաֆայել Վահանյանին և Լև Պոլուգաևսկիին։

1985 թվականին Մոնպելիեի Հավակնորդների մրցաշարում Շորթը 15 հնարավորից վաստակել է 7 միավոր և կիսել 10-12-րդ տեղերը։ 1987 թվականին Սերբիայի Սուբոտիցա քաղաքում տեղի ունեցած Միջզոնալ մրցաշարում Շորթը Դյուլա Սաքսին և Ջոնաթան Սփիլմանիի հետ 10½ միավորով կիսել է 1-3 տեղերը և ձեռք բերել Հավակնորդների մրցախաղի ուղեգիր։ Սեյնթ Ջոնում Շորթը հաղթել է Դյուլա Սաքսին, իսկ Լոնդոնում պարտվել իր հայրենակից՝ Ջոնաթան Սփիլմանին։

Շորթի հաջորդ փորձն ամենահաջողվածն է եղել․ 1990 թվականի Մանիլայում տեղի ունեցած Շախմատի միջզոնալ մրցաշարում Շորթը Վիշվանաթան Անանդի հետ 8½ միավորով կիսել է 3-4-րդ տեղերը։ Հնդիկ և անգլիացի շախմատիստները զիջել են խորհրդային շախմատիստներ Բորիս Գելֆանդին և Վասիլի Իվանչուկին։ 1991-1993 թվականների հավակնորդների մրցաշարին մասնակցել են 15 շախմատիստ, որոնց հաղթողը պետք է աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար մրցեր աշխարհի չեմպիոն Գարրի Կասպարովի հետ։ Քառորդ եզրափակչում Շորթը մրցել է Բորիս Գելֆանդի դեմ և առավելության հասել 5-3 հաշվով։ Կիսաեզրափակչում Շորթի մրցակիցը եղել է Անատոլի Կարպովը, որին անգլիացի շախմատիստը հաղթել է 6-4 հաշվով և դուրս եկել եզրափակիչ։ Եզրափակչում Շորթը հանդիպել է հոլանդացի Յան Թիմանին և հաղթել նրան 7½-5½ հաշվով։

Աշխարհի չեմպիոնի կոչման խաղ, Լոնդոն 1993 թվական
-----------------------------------------------

Կասպարովի և Շորթի միջև աշխարհի առաջնության խաղը նախատեսված է եղել 1993 թվականի երկրորդ կեսին։ 1993 թվականի փետրվարի 26-ին Լինարեսի մրցաշարի ժամանակ երկու շախմատիստները հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ՝ առանց ՖԻԴԵ-ի մասնակցության աշխարհի առաջնության խաղ անցկացնելու մասին։ Պատճառը հանդիսացել է այն, որ ՖԻԴԵ-ի նախագահ Ֆլորենսիո Կամպոմանեսը որոշում է կայացրել հանդիպման անցկացման վայրի մասին՝ առանց հաշվի առնելու խաղացողների կարծիքը։

Մարտին ՖԻԴԵ-ն Կասպարովին զրկել չեմպիոնի տիտղոսից, իսկ Շորթին՝ հավակնորդի իրավունքից։ ՖԻԴԵ-ի որոշմամբ աշխարհի չեմպիոնին պետք է որոշել հավակնորդների մրցամարտի եզրափակչի և աշխարհի նախկին չեմպիոն Կարպովի միջև։ 1993 թվականի սեպտեմբերի 6-ից մինչև նոյեմբերի 1-ը նրանց միջև տեղի է ունեցել ՖԻԴԵ-ի վարկածով շախմատի աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար մրցաշաար, որտեղ հաղթող է դարձել Կարպովը։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 7-ից մինչև հոկտեմբերի 21-ը Լոնդոնում Կասպարովի և Շորթի միջև Պրոֆեսիանալ շախմատային ասոցիացիայ վարկածով տեղի է ունեցել աշխարհի առաջնություն, որի հաղթող է դարձել Կասպարովը։

Այլ գործունեություն
-------------------

2018 թվականի հոկտեմբերին Նայջել Շորթը նշանակվել է ՖԻԴԵ-ի փոխնախագահ։ Նա սյունակներ և գրախոսություններ է գրել բրիտանական «The Sunday Times», «The Daily Telegraph», «Daily Mail» թերթերի համար։ Մոտ տաս տարի գրել է «The Sunday Telegraph» թերթի համար, մոտ մեկ տարի՝ The Guardian օրաթերթի համար։ 2005 թվականին Արգենտինայի Սան Լուիս քաղաքում կայացած ՖԻԴԵ-ի շախմատի աշխարհի առաջնության մասին նա ռեպորտաժ է պատրաստել «ChessBase» կայքի համար։

2011 թվականի հունվարից մինչև 2018 թվականի դեկտեմբերը եղել է «New in Chess» ամսագրի «Կարճ պատմություններ» բաժնի սյունակագիրը։ 2013 թվականի Շախմատի աշխարհի առաջնության ժամանակ նա մի շարք հոդվածներ է գրել անգլալեզու հնդկական «Indian Express» օրաթերթում։ 2014 թվականին նա հարցազրույց է վերցրել անգլիացի ֆուտբոլիստ Սոլ Քեմբելից, որը տպագրվել է «Financial Times» միջազգային գործարար թերթում։

Նայջել Շորթը եղել է երիտասարդ հրաշամանուկներ Պենտալա Հարիկրիշնայի, Սերգեյ Կարյակինի, Դեյվիդ Հաուելի և Փարիմարյան Նեգիի մարզիչը։ 2006-2007 թվականներին եղել է Իրանի ազգային հավաքականի մարզիչը և նրա օրոք հավաքականը բրոնզե մեդալ է նվաճել Դոհայում տեղի ունեցած «Ասիական սեղանի խաղեր մրցաշարում»։

1993 թվականին Շորթը դարձել է Բոլթոնի բարձրագույն կրթության ինստիտուտի պատվավոր անդամ, իսկ 2010 թվականին նույն ինստիտուտը շնորհել է նրան գիտությունների դոկտորի պատվավոր կոչում։

1999 թվականին դարձել է Բրիտանական Կայսրության շքանշանի ասպետ՝ ի նշան նրա շախմատային նվաճումների։ 2005 թվականի օգոստոսին միաձայն ընտրվել է Համագործակցության շախմատի ասոցիացիայի գլխավոր քարտուղար, իսկ 2006 թվականի հունիսին՝ նախագահ։ Այդ պաշտոնը նա զբաղեցրել է մինչև 2008 թվականը։ 2009-2014 թվականներին ՖԻԴԵ-ի կողմից եղել է Անգլիայի շախմատի ֆեդերացիայի պատվիրակ։

Վերջին տարիների կարևոր շախմատային իրադարձությունների ժամանակ մեկնաբանություններ է արել ուղիղ եթերներով։ Շախմատի պատմաբան Էդվարդ Ուինթերը նրան դասել է հինգ լավագույն ինտերնետ հեռարձակողների շարքում։

2021 թվականին լույս է տեսել նրա «Հաղթանակ» գիրքը։

2001 թվականին Շորթը «The Sunday Telegraph» թերթի շախմատային սյունակում նշել է, որ ինքը 99 տոկոսով վստահ է, որ առցանց շախմատային հարթակում արագ շախմատի պարտիա է խաղացել Բոբի Ֆիշերի հետ, սակայն Ֆիշերը դա հերքել է։

2007 թվականի հունվարին Շորթը հարցազրույց է տվել հնդկական «DNA» թերթին, որտեղ նա կոչ է արել հետաքննություն անցկացնել՝ քննելու այն վարկածները, որ իբր Վեսելին Տոպալովը Սան Լուիս քաղաքում տեղի ունեցած մրցաշարի ժամանակ օգտվել է «Rybka» համակարգչային ծրագրի հուշումներից։

Անձնական կյանք
--------------

Շորթը բնակվում է Հունաստանում։ 1987 թվականին ամուսնացել է Կարագեորգիուի հետ, նրանք ունեբ երկու երեխա։ Նա աթեիստ է։

Սպորտային արդյունքներ
---------------------

| Տարի | Քաղաք | Մրցաշար | + | − | = | Արդյունք | Տեղ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1983 | Բաքու | Միջազգային մրցաշար | 5 | 0 | 8 | 13-ից 9 | 1 |
| 1984 | Սալոնիկ | 26-րդ օլիմպիադա | 1 | 1 | 4 | 6-ից 3 |  |
| 1985 | Բիլ | Միջզոնալ մրցաշար | 6 | 2 | 9 | 17-ից 10½ | 4-6 |
|  | Մոնպելիե | Հավակնորդների մրցաշար | 2 | 3 | 10 | 15-ից 7 | 10-12 |
| 1986 | Դուբայ | 27-րդ օլիմպիադա | 8 | 1 | 4 | 15-ից 10 |  |
| 1987 | Սուբոտիցա | Միջզոնալ մրցաշար | 7 | 1 | 7 | 15-ից 10½ | 1-3 |
| 1988 | Սալոնիկ | 28-րդ օլիմպիադա | 3 | 1 | 8 | 12-ից 7 |  |
| 1990 | Նովի Սադ | 29-րդ օլիմպիադա | 2 | 8 | 2 | 12-ից 3 |  |
| 1992 | Մանիլա | 30-րդ օլիմպիադա | 3 | 6 | 2 | 11-ից 4 |  |
| 1993 | Լոնդոն | Խաղ աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար 
Գարրի Կասպարովի դեմ | 1 | 6 | 13 | 20-ից 7½ |  |
| 1994 | Մոսկվա | 31-րդ օլիմպիադա | 6 | 5 | 2 | 13-ից 7 |  |
| 1996 | Երևան | 32-րդ օլիմպիադա | 3 | 8 | 1 | 12-ից 3½ |  |
| 1998 | Էլիստա | 33-րդ օլիմպիադա | 2 | 9 | 0 | 11-ից 2 |  |
| 2000 | Ստամբուլ | 34-րդ օլիմպիադա | 3 | 8 | 1 | 12-ից 3½ |  |
| 2002 | Բլեդ | 35-րդ օլիմպիադա | 5 | 1 | 7 | 13-ից 8½ |  |
| 2004 | Կալվիա | 36-րդ օլիմպիադա | 1 | 2 | 1 | 4-ից 1½ |  |
| 2006 | Թուրին | 37-րդ օլիմպիադա | 5 | 0 | 6 | 11-ից 8 |  |
| 2007 | Մոնրեալ | Միջազգային մրցաշար | 1 | 6 | 2 | 9-ից 2 | 10 |
| 2008 | Դրեզդեն | 38-րդ օլիմպիադա | 6 | 2 | 2 | 10-ից 7 |  |
| 2009 | Լոնդոն | 1-ին միջազգային մրցաշար | 0 | 2 | 5 | 21-ից 5 | 8 |
| 2010 | Վեյկ-Ան-Զեե | 72-րդ միջազգային մրցաշար | 0 | 3 | 10 | 13-ից 5 | 11-12 |
|  | Հավանա | Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկայի 45-րդ հուշամրցաշար | 3 | 2 | 5 | 10-ից 5½ | 3-4 |
|  | Լոնդոն | 2-րդ միջազգային մրցաշար | 0 | 5 | 2 | 21-ից 2 | 8 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119072505 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  ratings.fide.com
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  OlimpBase
4. ↑  The London Gazette The London Gazette
5. ↑  Forbes, 1993, p. 3
6. ↑  Forbes, 1993, pp.10-11
7. ↑  Forbes, 1993, p.14
8. ↑  Lidz, Franz (1988 թ․ հուլիսի 11). "SHORT ISN'T A LONG SHOT". *Sports Illustrated Vault*. Արխիվացված from the original on 2021 թ․ հոկտեմբերի 22. Retrieved 2021 թ․ հոկտեմբերի 22.
9. ↑  "Bolton Chess Club". Bolton YMCA. Արխիվացված է the original 2008 թ․ հուլիսի 24-ին. Retrieved 2008 թ․ դեկտեմբերի 27.
10. ↑  Winter, Edward. "6429. International Master title". *Chess Notes*.
11. ↑  Saunders, John. "Nigel Short's Collected Games". *BritBase.info*.
12. ↑  Friedel, Frederic (2005 թ․ հունիսի 1). "Nigel Short turns forty". *ChessBase*. Արխիվացված from the original on 2014 թ․ նոյեմբերի 8. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 8.
13. ↑  Simen Agdestein
14. ↑  Harston, W. (1993 թ․ հունվարի 31). "Now for Kasparov: The champion awaits as Britain's challenger Nigel Short clinches victory against Timman to win a place in the world chess final. William Hartston reports". The Independent. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 27. Retrieved 2011 թ․ մարտի 31.
15. ↑  Darnton, J. (1993 թ․ սեպտեմբերի 6). "Chess Adopts Boxing's Anarchy and Attitude". New York Times. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 27. Retrieved 2011 թ․ ապրիլի 1.
16. ↑  Партии матча в базе Chessgames
17. ↑  Short, Nigel (2014 թ․ սեպտեմբերի 5). "Chess grandmaster class: Nigel Short v Sol Campbell". *FT.com*. The Financial Times LTD. Retrieved 2015 թ․ մարտի 5.
18. ↑  Winter, Edward. "Chess Broadcasts on the Internet". *ChessHistory.com*. Edward Winter. Retrieved 2015 թ․ մարտի 5.
19. ↑  "Who is Honestgirl??". 2021 թ․ հոկտեմբերի 17.
20. ↑  Tagore, Vijay (2007 թ․ հունվարի 30). "Short take: Veselin Topalov could have been cheating". *DNA*. Diligent Media Corporation Ltd. Retrieved 2015 թ․ մարտի 5.
21. ↑  Forbes, 1993, p.18
22. ↑  "The chess games of Nigel Short". *Chessgames.com*. Chessgames Services LLC. Retrieved 2015 թ․ մարտի 5.
23. ↑  ""I am still slightly baffled as to how I, an oenophile, atheist Englishman, became Iran's national chess coach", writes Nigel in this eminently readable Times article." Chess in Iran – Nigel Short's illuminating report, *ChessBase.com*, 9 December 2007.
24. 1 2  За победу давали 3 очка и 1 за ничью.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անձնական քարտը OlimpBase.org կայքում
* Հարցազրույց (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ՖԻԴԵ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Munzinger |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90117896 · BNE: XX958171 · GND: 119072505 · GTAA: 153906 · ISNI: 0000000078602854 · LCCN: n82140186 · NKC: jo2018999903 · NTA: 073769983 · NUKAT: n2017003758 · VIAF: 47563608 · WorldCat VIAF: 47563608 |

 |

 |