recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Փյունիկյան արմավենի։ Եգիպտոս»**, հայ մեծ նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի 1911 թվականին ստեղծած կտավը, որը գտնվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում։

Պատմություն
-----------

Մարտիարոս Սարյանը 1911 թվականին էտյուդների և հիշողությունների հիման վրա ստեղծել է եգիպտական նկարաշարը, որի կտավները, այդ թվում նաև «Փյունիկյան արմավենին» 1910-ական թվականներին Մոսկվայում ներկայացվեցին որպես զարմանահրաշ ասք Արևելքի մասին։

Նկարագրություն
--------------

«Փյունիկյան արմավենի» կտավն ունի գեղարվեստական հարուստ նկարագիր՝ տարբեր երանգների առատություն, ձևերի անսովոր և անկաշկանդ հարաբերություն, գեղարվեստն իբրև նշանային համակարգ դիտելու օրինակ է։ Կտավը լի է արևելյան շնչով։ «Փյունիկյան արմավենի» կտավը Եգիպտոսի մասին է։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Փյունիկյան արմավենի» կտավը Եգիպտոսի հավաքական կերպարն է։- Վիլհելմ Մաթևոսյան |  |

Սարյանի պատկերած արմավենին նման չէ այն իրական արմավենուն։ Այն երկինքը ծածկող գլխավոր առարկան է և այդ ֆոնի վրա հնչում է մոնումենտալ։ Սարյանը կտավում ամեն ինչ ենթարկել է արմավենու ուրվագծին և կտավի ձգված ուղղանկյանը։ Կտավի աջ անկյունում պատկերված է ուղտի գլուխ, որը լարում է առաջացնում դիտողի տեսադաշտում, սակայն ստեղծագործության հավասարակշռությունը չի խախտում, կտավը լի է ներդաշնակ տաք գույներով, որի կապույտը դիտողի երևակայությունը տանում է դեպի երկնքի գաղափարը, դեպի հին եգիպտոսի առասպելները։

Չափազանց պարզ կառուցվածք ունեցող սարյանական կտավը ժամանակի ու տարածության մեջ շարունակում է մնալ խորհրդավոր ու առեղծվածային։

Տվյալներ
--------

* «Փյունիկյան արմավենի։ Եգիպտոս», 1911, ստվարաթուղթ, տեմպերա, 106,8 x 71 սմ։ Տրետյակովյան պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «ՄԱՐՏԻՐՈՍ ՍԱՐՅԱՆԻ ՏՈՒՆ-ԹԱՆԳԱՐԱՆ»։ *www.sarian.am* (en-gb)։ Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 5
2. ↑  Մ. Միքայելյան, «Գույն, նշան, գիր»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մարտիրոս Սարյանի նկարներ |
| --- |
|  |
| 
* Գիշերային բնանկար: Եգիպտոս
* Դեպի աղբյուր
* Եգիպտական դիմակներ
* Եղիշե Չարենցի դիմանկարը
* Երևանյան բակ գարնանը
* Ինքնադիմանկար
* Ինքնադիմանկար
* Ինքնադիմանկար: Երեք հասակ
* Ծովափին: Սֆինքս
* Կոստանդնուպոլսի շները
* Հեքիաթ
* Պարսկաստան
* Ջրհորի մոտ, շոգ օր
* Փյունիկյան արմավենի: Եգիպտոս
* Քայլող կինը
* VII դարի Կարմրավոր եկեղեցին: Աշտարակ
* Զանգվի կամուրջը

 |

 |
**Օլիմպիական մարզադաշտ** (հոլ.՝ Olympisch Stadion), բազմաֆունկցիոնալ սպորտային մարզադաշտ Նիդեռլանդների Ամստերդամ քաղաքում, որը ներկայումս հանդիսանում է օլիմպիական թանգարան։ Կառուցվել է ճարտարապետ Յան Ուիլսի նախագծով որպես 1928 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի գլխավոր մարզադաշտ։ Համարվում է առաջին մարզադաշտը, որում եղել է օլիմպիական կրակի վառման համար կառուցված հատուկ աշտարակ։ Տեղավորում է 31 600 հանդիսատես։ Մինչև 1996 թվականը եղել է «Այաքս» ֆուտբոլային ակումբի երկրորդ մարզադաշտը, որտեղ կայացել են մի շարք կարևոր և դիտարժան խաղեր (ակումբի գլխավոր մարզադաշտը «Դե Մերն» էր)։ Սակայն 1996 թվականին 51'000 նստատեղ ունեցող Ամստերդամ Արենայի բացումից հետո Օլիմպիական մարզադաշտը խաղերի համար օգտագործելու անհրաժեշտությունը վերացավ։ 1972 - 1980 թվականներին եղել է Ամստերդամ ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտը։ Երբեմն մարզադաշտը ազգային հավաքականի հանդիպումների վայրն էր։ Հոլանդիայի ազգային հավաքականը մարզադաշտում առաջին խաղն անցկացրեց Ուրուգվայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ Օլիմպիական խաղերի շրջանակներում, 1928 թվականը մայիսի 30-ին։ Խաղն ավարտվել է 0։2 հաշվով։ Մարզադաշտում վերջին միջազգային խաղը տեղի է ունեցել 1989 թվականի սեպտեմբերի 6-ին։ Դանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հետ ընկերական հանդիպումն ավարտվեց 0:2 հաշվով։

Օլիմպիական մարզադաշտը 1928 թվականին
Երկու անգամ մարզադաշտը եղել է եվրոպական ֆուտբոլային գավաթի եզրափակիչ մրցաշարի անցկացման վայր։ 1962 թվականին Բենֆիկան Չեմպիոնների գավաթի եզրափակչում 5:3 հաշվով հաղթեց Ռեալ Մադրիդին։ 1977 թվականին ՈՒՖԱ-ի գավաթակիրների գավաթի եզրափակչում Համբուրգը 2։0 հաշվով հաղթեց Անդերլեխտին։ 1987 թվակին Ամստերդամի իշխանությունները առաջարկեցին քանդել մարզադաշտը, սակայն վերջում որոշվեց պահել այն որպես ճարտարապետական և պատմական հուշարձան։ 1996-2000 Ժամանակահատվածում մարզադաշտում վերականգնողական աշխատանք է կատարվել, որի արդյունքում այն վերադարձվել է 1928 թվականի սկզբնական տեսքին։

Ամստերդամի քաղաքապետարանը և Նիդերլանդների թագավորության թեթև ատլետիկայի միությունը դիմել էին Եվրոպայի 2014 թվականի թեթև ատլետիկայի առաջնությունը ընդունելու համար, սակայն հետագայում Ցյուրիխն ընտրվեց որպես հյուրընկալող քաղաք, իսկ Ամստերդամին բաժին հասավ 2016 թվականի առաջնությունը։

Երկար տարիներ մարզադաշտը ծառայել է որպես Ամստերդամի մարաթոնի մեկնարկի և ավարտի տարածք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  «The Dutch Olympic Stadium: When was it used and what is it now?»։ 2018 թ․ փետրվարի 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2017-08-14 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · StadiumDB |

 |
**Օլյոկմա** (յակուտ.՝ Өлүөхүмэ), գետ Անդրբայկալյան երկրամասում, Ամուրի մարզում և Սախա-Յակուտիայի Հանրապետությունում, Լենա գետի աջ վտակն է։

Աշխարհագրություն
----------------

Գետի երկարությունը 1436 կմ է, ջրահավաք մակերեսը 210000 կմ2 է։ Սկիզբ է առնում Մուրայսական լեռնաշղթայից, հոսում է լայն հովտով հյուսիս-արևելք։ Դառնալով դեպի հյուսիս՝ հասնում է Չելբաուս (արևելքից) և Հարավային ու Հյուսիսային Դիրինդինսյկան լեռնաշղթաներ։ Հետո հոսում է մինչև Ստանկովյան և Ուդոկանյան լեռնաշղթաների միջև ընկած խոր հովտում, հոսքի արագությունը հասնում է 5—5,5 մ/վ-ի։ Ներքևում, Օլյոկմայի խորը ճանապարհը սարահարթը բաժանում է Չուգինական և Չորուոդական բարձրավանդակների։ Հետո Օլյոկման արևելքից շրջապատում է Օլյոկմա-Չարսական սարահարթը, ճանապարհը լայնանում է և հոսքի արագությունը իջնում է մինչև 0,5—1,2 մ/վ-ի։

Հիդրոգրաֆիա
-----------

Գետի սնուցումը անձրևային և ձնային է։ Ամռանը հեղեղներ են լինում։ Ջրի միջին տարեկան ծախսը 1950 մ³/վ է։ Սառչում է հոկտեմբերին, առանձին տարիներին վերին մասը սառչում է փետրվարից մինչև մարտ։ Հալվում է մայիսին։

|  |
| --- |
| **Օլյոկմա գետի միջին ջրածախս (մ³/վրկ) ըստ ամիսների և տարվա ընթացքում **The time allocated for running scripts has expired.**-ից մինչև **The time allocated for running scripts has expired.****The time allocated for running scripts has expired.****The time allocated for running scripts has expired.** թթ.**(չափումները կատարվել են Ջրագրական կետին Կուդու Կյույոլ շրջան)

 |

Վտակներ
-------

Հիմնական վտակներն են, աջից՝ Տունգիրը, Նյուժկան, իսկ ձախից Չարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  **The time allocated for running scripts has expired.**
**The time allocated for running scripts has expired.**

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիքիպահեստի պատկերանիշ Մեդիաֆայլեր **Օլյոկմա** թեմայով Վիքիպահեստում:
* **The time allocated for running scripts has expired.**

**The time allocated for running scripts has expired.**
**Սուրբ Մանե** (հայտնի է նաև որպես Սուրբ Մանե կույս, վախճանվել է 323), III դարի վերջի – IV դարի 1-ին կեսի ճգնավոր, տոնելի սրբուհի, Հայաստանում քրիստոնեության քարոզիչ, սուրբ կույս։

### Վարքը

Մանեն Սուրբ Հռիփսիմյանց կույսերից էր։ Դիոկղետիանոս կայսեր հալածանքների ժամանակ Մանեն թողնում են Հռոմը և գալիս Հայաստան (նա Հայաստան հասած 37 կույսերց մեկն էր) փակվելով Սեպուհ լեռան մի քարայրում՝ ճգնում է։ Նրա հետ էր նաև Նունեն, որը հասնելով Հայաստան Վարագ լեռան մոտ առանձնացել է ընդհանուր խմբից և մեկնել Վիրք, ճգնողական կյանքը շարունակել Մցխեթ քաղաքի մոտակայքում։
Սակայն այս երկու կույսերին Տիրոջ կողմից նախախնամված չէր նահատակվել իրենց հավատակիցների հետ։ Ըստ ավանդության Հայաստան հասած 37 կույսերց զատվելով՝ Մանեն հեռանում է Եկեղյաց գավառի Սեպուհ լեռը, որտեղ փակվելով մի քարայրում՝ ճգնում է։ Մանե կույսը «հրեշտակային կյանքով», աղոթքով և աստվածային մխիթարությամբ զորացած ապրում է այդ այրում, որը և հետագայում իր անունով է կոչվում «Մանեի այր» ( ըստ վարքագրի)։ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը (այդ ժամանակաշրջանում) ցանկանում է հեռանալ հասարակությունից և իր կյանքի վերջին օրերն ապրել առանձնության մեջ։ Այդ ներշնչումով Հայոց Հայրապետը գնում է Դարանաղյաց լեռներ և բնակության վայր ընտրում Սեպուհ լեռան քարայրը, ուր ճգնում էր Մանեն։ Մանեն խնդրում է Հայոց Հայրապետին երեք օրից վերադառնալ իր ընտրած քարայրի մոտ։ Կատարելով սրբի ցանկությունը՝ Հայրապետը վերադառնում է երեք օրից, Սրբուհուն վախճանված գտնելով՝ սաղմոսներ ասելով թաղում է նրան քարայրում (323 թ)։

Կույսերի հիշատակության օրը
--------------------------

Մանե և Նունե կույսերի հիշատակը տոնվում է Կաթոլիկե Սուրբ Էջմիածնի տոնին հաջորդող երեքշաբթի օրը։

Աղբյուրներ
----------

* Վարք սրբոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սուրբ Նունե և Սուրբ Մանե կույսերի հիշատակության օր | Surb Nune Ev Surb Mane Kuyseri Hishatakutyan Or»։ *www.surbzoravor.am*։ Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 14
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
**Սոչիի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի** (ռուս.՝ Собор Святого Саркиса), հայ առաքելական եկեղեցի, որը գտնվում է Ռուսաստանի ԴաշնությանԿրասնոդարի երկրամասիՍոչի քաղաքում։ Համարվում է Սոչիի հինգ հայկական եկեղեցիներից մեկը։

Պատմություն
-----------

Սոչիի Սուրբ Սարգիս եկեղեցու շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1992 թվականին և ավարտվել միայն հինգ տարի անց՝ 1998 թվականին։ Նույն տարում էլ տեղի է ունեցել կրոնական այս կառույցի օծման արարողությունը։ Եկեղեցու օծումը տեղի է ունեցել Նոր Նախիջևանի և Ռուսաստանի թեմիառաջնորդ Տիրան արքեպիսկոպոս Կյուրեղյանի կողմից։

1998 թվականին եկեղեցին բացվել է և գործում է մինչ օրս։ Եկեղեցու բակում կան հայկական խաչքարեր։ Կառուցված է նեոհայկական ճարտարապետական ոճով և համարվում է Սոչիի խոշորագույն հայկական եկեղեցին։ 2004 թվականին ավելացվել է զանգակատունը։

Հայ առաքելական եկեղեցու հյուսիսկովկասյան առաջնորդարանի կենտրոնն է։

Տես նաև
-------

* Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմ
* Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Սոչի)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ադլերի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի»։ *ru.esosedi.org* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2017-05-26

|  |
| --- |
| 
  **Ռուսաստան**   **Հայաստան**   **Ճարտարապետություն**
 |
**Օլտա Ջաչկա** (ալբաներեն՝ Olta Xhaçka, դեկտեմբերի 25, 1979(1979-12-25), Տիրանա, Ալբանիա), Սոցիալիստական կուսակցությունը ներկայացնող ալբանական քաղաքական գործիչ։ Խորհրդարանի պատգամավոր 2009 թվականից, 2017 թվականի մարտ-հունիս ամիսներին եղել է սոցիալական ապահովության և երիտասարդության նախարար, 2017 թվականի սեպտեմբերի 11-ից՝ Ալբանիայի պաշտպանության նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Օլտա Ջաչկան ստացել է քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերությունների բակալավրի կոչում Ամերիկայի Քլարկի համալսարանից։ Ջաչկան ակտիվորեն մասնակցել է քաղաքացիական հասարակության կյանքին մարդու իրավունքների ոլորտում, ինչպես նաև երեք տարի դասավանդել է քաղաքագիտություն Նյու Յորքի Տիրանայի մասնավոր համալսարանում։

### Քաղաքական գործունեություն

2009 թվականից նա հանդիսանում է սոցիալիստական խորհրդարանական խմբակցության անդամ, սկզբում ՝ երկու գումարումների ընթացքում եղել է Կորկայի տարածաշրջանի ներկայացուցիչ։ Ջաչկան Ալբանիայի Սոցիալիստական կուսակցության վարչության անդամ է, իսկ 2010 թվականից ղեկավարում է կանանց ֆորումը։ 2015 թվականից մինչև 2017 թվականը, երբ նա պաշտոնավարում էր Ալբանիայի կառավարության կազմում, միաժամանակ ղեկավարում է նաև Քեմալ Ստաֆի հիմնադրամը։ Որպես գենդերային հավասարության բնագավառի իրավապաշտպան և Սոցիալիստական կուսակցության կանանց ֆորումի գործող նախագահ, Ջաչկան 2014 թվականից անչափահասների, գենդերային հավասարության և ընտանեկան բռնության հարցերով խորհրդարանական ենթահանձնաժողովի նախագահն է։ Նա նաև աշխատանքի, սոցիալական հարցերի և առողջության և արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամ է։

2017 թվականի մարտին նա նշանակվեց սոցիալական ապահովության և երիտասարդության նախարար։ Նա այդ դերակատարման մեջ անցկացրեց ընդամենը մի քանի ամիս, քանի որ 2017 թվականի օգոստոսին նախարարությունը լուծարվեց և միացվեց այլ նախարարությունների հետ։

### Պաշտպանության նախարար

2017 թվականի հունիսին նա վերընտրվեց խորհրդարանում, այս անգամ ՝ Տիրանայից։ Իր ընտրատարածքում գրանցվեց Սոցիալիստական կուսակցությանը տրված ձայների ամենամեծ աճը մայրաքաղաքում։

2017 թվականի սեպտեմբերին նա Ռամայի երկրորդ կառավարությունում ստանձնեց Պաշտպանության նախարարի պաշտոնը, այդ պաշտոնում դառնալով երկրորդ կինը՝ Միմի Կոդհելիից հետո։

2018 թվականի ապրիլին այցելեց Միացյալ Նահանգներ և Պենտագոնում հանդիպեց Պաշտպանության նախարար Ջեյմս Մետտիսին։

Անձնական կյանք
--------------

Օլտա Ջաչկան ամուսնացած է Արտան Գաչիի հետ, որը նախկինում եղել է սոցիալիստ պատգամավոր։ Նրանք ունեն մեկ դուստր՝ Խանան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Albanian Premier Replaces 4 Cabinet Ministers»։ *Seattle Times*։ 2017 թ․ մարտի 13։ Վերցված է 2018 թ․ մարտի 21
3. ↑  Mejdini Fatjona (2017 թ․ օգոստոսի 27)։ «Albania PM Reveals New Cabinet»։ *Balkan Insight*։ Վերցված է 2018 թ․ մարտի 21
4. ↑  «38 Female MPs in Albania's New Parliament»։ albaniannews.com։ Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 25
5. ↑  «Shqiptarja.com - Xhaçka shkëlqen në Tiranë shënon rritjen më të lartë për PS - Video»։ shqiptarja.com։ Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 25
6. ↑  «Albanian PM introduces new cabinet for next four years»։ *Xinhua News Agency*։ 2018 թ․ օգոստոսի 27
7. ↑  «Mattis Reaffirms U.S. Albanian Defense Relationship»։ *defense.gov*։ 2018 թ․ ապրիլի 17
**Փոքրիկ սև զգեստ**, կոկտեյլային կամ երեկոյան սև գույնի զգեստների տեսակներից է, երկարությունը՝ մինչև ծունկ, որը կարելի է հագնվել ոչ միայն աշխատավայրում, այլև հանդիսավոր ընդունելության ժամանակ, լրացնելով զգեստը հագուստի պարագաներով։

Փոքրիկ սև զգեստը հնարել է Կոկո Շանելը 1926 թվականին ի հիշատակ մահացած սիրեցյալի։ Մինչ այդ, սև գույնը ասոցացվում էր սգի հետ, բայց փոքրիկ սև զգեստի գալուստով հայտնի դարձավ։ Շանելիի ստեղծած զգեստը ծածկում էր ծնկերը, քանի որ նա ծնկները համարում էր կանանց մարմնի ամենատգեղ մասը։ Այն նաև տարբերվում էր պարզ կտրվածքով, երկար նեղ թևերով և ավելցուկների բացակայությամբ, ինչպիսիք են ծայրերը, կոճակները։ Ամեն մի կին կարող էր իրեն թույլ տալ փոքրիկ սև զգեստ, նույնիսկ ցածր եկամուտով, այսպիսի հագուստ ունենալով հնարավոր է ստեղծել բազմաթիվ համադրություն պարագաների օգնությամբ և ամեն անգամ տարբեր տեսք ունենալ։

Հագուստի ժամանակակից տարբերակը զգալիորեն տարբերվում է դասականից։ Փոքրիկ սև զգեստը ներկա է բազմաթիվ նորաձևության դիզայներների հավաքածուներում։

Ամենահայտնի փոքր սև զգեստներից մեկը Հուբերտ Զիվանշիի պարզ հագուստն է, որը կրում էր Օդրի Հեփբերնի հերոսուհին, «Նախաճաշ Թիֆանիի մոտ» ֆիլմում (1961):

2009 թվականին, ներշնչված փոքրիկ սև զգեստի կերպարից, պարֆյումեր Տերրի Վասերն ստեղծեց նույնանուն բուրմունք «La Petite Robe Noire» Guerlain նորաձևության տան համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Дом Guerlain создал своё чёрное платье… в парфюмерной версии.»։ Cosmo-online։ 2012 թ․ օգոստոսի 5։ Վերցված է 2014 թ․ մարտի 11

Արտաքին հղումներ
----------------

* История маленького чёрного платья
* *Andre Leon Talley, Paula Wallace* Little Black Dress. — Skira Rizzoli, 2013. — 184 с. — ISBN 0-8478-4057-3, 978-0-8478-4057-1;
* *Isabel Sanchez Hernandez* Little Black Dress. — A & C Black Publishers Ltd, 2011. — 192 с. — ISBN 978-1-4081-2989-0
**Սուրբ Վալենտինի բանալի** Իտալիայի Պադովա քաղաքում օգտագործվող թալիսման։ Այն մետաղյա բանալի է՝ Սուրբ Վալենտինի՝ սիրո և ամուսնության հովանավոր սրբի անվամբ։ Բայց հավատում են նաև, որ դա էպիլեպսիան բուժող խորհրդանիշ է, և հաճախ խորհրդանիշը կոչվում է «Սուրբ Վալենտինի հիվանդություն»։ Այս հավատամքը տարածված է Հարավային Գերմանիայում, Արևելյան Շվեյցարիայում, Ավստրիայում և Հյուսիսային Իտալիայում։ Նրանք հավատում են, որ թալիսմանը կօգնի բուժել նույնիսկ ամենավերջին հիվանդությունը։

Բանալին ռոմանտիկ սիրո խորհրդանիշ է համարվում և «հովանավորի սիրտը բացող» հրավեր։

Օրաթորիո դի Սան Ջիորջոյի արարողության ժամանակ Իտալիայի Պադովա գավառի Մոնսելիչե կոմունայի աղոթարանում ամեն տարի՝ Սուրբ Վալենտինի օրը, երեխաներին տրվում են փոքրիկ ոսկե բանալիներ՝ իբրև այդպես ցանկություն հայտնելով հետ մղել էպիլեպսիան։

Տեղական մշակույթում
-------------------

Յուրահատուկ արարողակարգի ժամանակ երեխաներին տրվում են ոսկե բանալիներ՝ զերծ մնալու համար էպիլեպսիա հիվանդությունից։ Այս ամենը տեղի է ունենում ամեն տարի փետրվարի 14-ին, Պադովայի Սուրբ Գևորգի աղոթարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Illes Judika (հոկտեմբերի 11, 2011)։ *Encyclopedia of Mystics, Saints & Sages*։ HarperCollins։ էջ 1238։ ISBN 978-0-06-209854-2։ «Saint picture of saint valentine's keys is invoked for healing as well as love. He protects against fainting and is requested to heal epilepsy and other seizure disorders. In northern Italy, epilepsy was once traditionally known as Saint Valentine's Malady.»
2. ↑  Pitt Rivers Museum, Oxford, "St Valentine Key, Italy"
**Էդմոնդ Արամ Կազասյան** (բուլղար․՝ Едмонд Арам Казасян), հայտնի է որպես **Vili Kazasyan** (բուլղար․՝ Вили Казасян, դեկտեմբերի 8, 1934(1934-12-08), Սոֆիա, Բուլղարիայի թագավորություն - հուլիսի 12, 2008(2008-07-12), Սոֆիա, Բուլղարիա), ծագումով հայ բուլղարացի ջազ երաժիշտ, կոմպոզիտոր, դիրիժոր, դաշնակահար։ Երգչուհի Հիլդա Կազասյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Կազասյանը ծնվել է 1934 թվականին Սոֆիայում։ 1957 թվականին, նախքան երաժշտությամբ զբաղվելը, ավարտել է Սոֆիայի տեխնիկական համալսարանը, այնուհետև Բուլղարիայի ազգային երաժշտական ակադեմիայի տեսական ֆակուլտետը։ Որպես երաժիշտ և կոմպոզիտոր նրա դեբյուտը կայացել է 1950-ականներին որպես «Jazz երիտասարդության» (բուլղար․՝ Джаза на младите) դաշնակահար։
Կազասյանը «Ոսկե Օրփեոս» (Златният Орфей) փառատոնի նախաձեռնողներից է։

Արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների, այդ թվում՝ «Սիրակ Սկիտնիկ» (Сирак Скитник) 2005 թվականին Բուլղարիայի ազգային ռադիոյում իր ավանդի համար։

Մահացել է 2008 թվականին Սոֆիայում մեկ շաբաթ կոմայում լինելուց հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  «Профил на Вили Казасян в "omda» (Bulgarian)։ omda.bg։ Վերցված է 2014-12-13
3. ↑  «Профил на Вили Казасян в "големите мъже» (Bulgarian)։ div.bg։ Վերցված է 2014-12-13
4. ↑  «Биография на Вили Казасян в "slava» (Bulgarian)։ slava.bg։ Վերցված է 2014-12-13
5. ↑  «Последно сбогом с маестро Вили Казасян» (Bulgarian)։ mediapool.bg։ հուլիսի 14, 2008։ Վերցված է 2014-12-13

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1212340558 · ISNI: 000000011819805X · LCCN: n2011015206 · VIAF: 169210126 · WorldCat VIAF: 169210126 |

 |
**Սուրբ Վարդանի այգի** (անգլ.՝ St. Vartan Park), 1,12 հա տարածքով հանրային զբոսայգի է Նյու Յորքի Մանհեթենի Մյուրեյ Հիլ թաղամասում։ Գտնվում է Առաջին և Երկրորդ պողոտաների` 35-րդ և 36-րդ փողոցներով սահմանափակվող տարածքում։ Այգին կոչվում է մոտակայքում գտնվող Սուրբ Վարդան հայկական եկեղեցու անունով։ Սուրբ Վարդան այգին ներառում է բասկետբոլի և հանդբոլի խաղահրապարակներ, խոտածածկ մարզահրապարակ, խաղահրապարակ և զբոսայգի։

Պատմություն
-----------

Այգու հողատարածքը քաղաքը՝ որպես փոխհատուցում, ձեռք է բերել 1903 թվականին։ Այգին կառուցվել է 1904-1905 թվականներին և ի սկզբանե կոչվել է Սուրբ Գաբրիելի այգի՝ նախկին Սուրբ Գաբրիել եկեղեցու անունով, որը գտնվել է Արևելյան 37-րդ փողոցի 310 հասցեում։

1938 թվականին այգու մի մասը քանդվել է՝ դեպի Քուինս-Միդթաուն թունել տանող ճանապարհ բացելու համար, որն ավարտվել է 1940 թվականին։ 42-րդ փողոցի հարևանությամբ նոր այգի է ավելացվել՝ փոխհատուցելու այս հողերի գրավումը, ինչի արդյունքում կառուցվել է Ռոբերտ Մոզես խաղահրապարակը։ Քուինս-Միդթաուն թունելի Մանհեթեն պորտալի կառուցումը նաև հանգեցրել է Սուրբ Գաբրիել եկեղեցու վերացմանը։

1978 թվականին Սուրբ Գաբրիելի այգին վերանվանվել է Սուրբ Վարդանի այգի։

East Side Coastal Resiliency ծրագրի շինարարության ընթացքում գոյություն ունեցող այգիները բարելավելու նպատակով այգու ասֆալտապատ խաղահրապարակը 2021 թվականին փոխարինվել է սինթետիկ խոտածածկով։

2022 թվականին ստեղծվել է «Սուրբ Վարդան զբոսայգու պահպանություն» շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունը՝ այգին բարեկարգելու նպատակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Geographic Names Information System — 2018.
2. ↑  «St. Vartan Park»։ *New York City Department of Parks and Recreation*։ Վերցված է August 25, 2022
3. 1 2 3  «St. Vartan Park Highlights»։ *New York City Department of Parks and Recreation*։ Վերցված է August 25, 2022
4. ↑   ﻿Report for the Year 1905﻿ (Report). City of New York Department of Parks. 1906. p. 43. ։ Վերցված է August 25, 2022.
5. ↑  «Koch in Tribute to Armenians in '15 Massacre»։ *The New York Times*։ April 24, 1978։ Վերցված է August 25, 2022
6. ↑  Garber Nick (October 1, 2021)։ «3 Midtown Parks Get Green Makeovers As Turf Replaces Asphalt»։ *Patch*։ Վերցված է August 25, 2022
7. ↑  Bussanich Marc (May 9, 2022)։ «New Conservancy to Care for St. Vartan Park»։ *TAPinto.net*։ Վերցված է August 25, 2022

Արտաքին հղումներ
----------------

* St. Vartan Park – NYC Department of Parks and Recreation (անգլ.)
* St. Vartan Park Conservancy (անգլ.)
**Քաղաքացու երգը**, որը հայտնի է նաև որպես **Իմ քայլը**, Նիկոլ Փաշինյանի հեղինակած և Հայկ Ստվերի կողմից կատարված երգ, որը դարձել է Հայկական թավշյա հեղափության գլխավոր սիմվոլներից։ Որոշ հեղինակներ և լրատվամիջոցներ երգն անվանում են «Հեղափոխության հիմն»։

Պատմություն
-----------

Տե՛ս նաև՝ Թավշյա հեղափոխություն (Հայաստան)
Երգն առաջին անգամ հրապարակվել է 2018 թվականի մարտի 30-ին՝ Յություբում, իսկ հաջորդը օրը Գյումրի քաղաքից մեկնարկեց Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության վարչության անդամ և ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած բողոքի քայլերթն ընդդեմ Սերժ Սարգսյանի հետագա իշխանավարմանը։

Ըստ Հայկ Ստվերի, երբ սկզբում իր եղբայրը՝ Մխիթար Հայրապետյանը, որը Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամ է, առաջարկել էր երգել երգը՝ մերժեց, քանի որ այլ ոճի երգեր է երգում, սակայն մեկ շաբաթ հետո եղբայրը իրեն կրկին դիմեց, քանի որ բոլորը «վախեցել են» երգել այն։ Հայկ Ստվերի խոսքով, Քաղաքացու երգը կատարել է նաև մեկ այլ երգիչ՝ կիթառով, սակայն վերջում ընտրել են իր կատարման իր տարբերակը։ Երգի կատարող Հայկ Ստվերը Նիկոլ Փաշինյանին վաղուց գիտեր, սակայն պաշտոնապես ծանոթ չէր։ Առաջին անգամ իրար հանդիպել են 2018 թվականի ապրիլի 25-ին, երբ Կիևից, որտեղ այն ժամանակ բնակվում էր Հայկ Ստվերը, իրեն կանչել էին Երևան՝ Հանրապետության հրապարակ, որտեղ նա այդ օրն առաջին անգամ կատարեց Քաղաքացու երգը Արդյունքում, 5-6-ամյա դադարից հետո երգի կատարաումը դարձավ Հայկ Ստվերի ստեղծագործական վերելքը, որն իրեն ճանաչում բերեց։

Երաժշտություն և տեքստ
---------------------

Երգի խոսքի հեղինակն է Նիկոլ Փաշինյանը, երաժշտության՝ Հայկ Ստվերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Քաղաքացու երգի» հեղինակ․ Մնացել է Հանրապետականի շտաբում լսեմ
2. ↑  Քաղաքացու երգը
3. ↑  Technologies Peyotto։ «Լինելու են ոչ թե շուրջօրյա նստացույցեր, այլ շուրջօրյա հանրահավաքներ․ ՔՊ անդամ (տեսանյութ)»։ *1in.am*։ Վերցված է 2018-04-08
4. ↑  «Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց 14-օրյա քայլարշավ սկսելու մասին»։ *www.panorama.am* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-04-08

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Նիկոլ Փաշինյան |
| --- |
|  |
| 
* Հայաստանի վարչապետ (2018-ից)
* Ելք դաշինքի առաջնորդ (2016–2018)
* ՀՀ ԱԺ պատգամավոր (2012–2018)

 |
|  |
| Վարչապետություն | 
* Առաջին 100 օրը
* Կառավարություն
* Երկրորդ կառավարություն
* Միջազգային այցեր
* Ժամանակագրություն

 |  |
|  |
| Կյանք և քաղաքականություն | 
* Քաղաքական հայացքներ
* Ընտրական պատմություն
* Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
* Ելք դաշինք

 |
|  |
| Ընտրություններ | 
* 2017 ԱԺ

 |
|  |
| Ընտանիք | 
* Աննա Հակոբյան (կին)
* Մարիամ Փաշինյան (ավագ դուստր)
* Աշոտ Փաշինյան (որդի)
* Շուշան Փաշինյան (միջնեկ դուստր)
* Արփի Փաշինյան (կրտսեր դուստր)

 |
|  |
| Ստեղծագործություններ | 
* Քաղաքացու երգը
* Երկրի հակառակ կողմը
* Չար տնակի հեքիաթը

 |
|  |
| Կապված | 
* Մարտի 1-ի իրադարձություններ
* Հայկական թավշյա հեղափոխություն
* Անձի պաշտամունք
* Նիկոլ Փաշինյանը զանգվածային մշակույթում
	+ կինոյում
	+ երաժշտությունում
* Սոցիալական մեդիայում

 |
|  |
| 
* Գիրք
* Կատեգորիա

 |

 |
**Փրիքվել** (անգլ.՝ prequel, առաջացել է *pre-* (նախա) նախածանցից և *sequel* բառից (սիքվել)), գիրք, ֆիլմ, սերիալ կամ համակարգչային խաղ, որի գործողությունը տեղի է ունենում նախկինում ստեղծված ստեղծագործության իրադարձություններից կամ ներքին ժամանակագրությունից առաջ։ Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի համաձայն՝ բառի առաջին օգտագործումը գրանցվել է 1970-ական թվականներին, որից հետո տերմինը մտել է անգլիախոս մշակույթ և այնուհետև փոխառվել է այլ լեզուներում։

Առաջացման պայմաններ
-------------------

Երբ ստեղծագործությունը կոմերցիոն առումով հաջողակ և հանրաճանաչ է դառնում, բայց շարունակություն ստեղծելու տարբերակ չկա, օրինակ, եթե հերոսները մահանում են առաջին ստեղծագործությունում, ապա կարող է ստեղծվել փրիքվել, որը պատմում է ավելի վաղ իրադարձությունների մասին։ Օրինակ՝ ամենաշատ եկամուտ ունեցող վեսթերններից մեկի «Բաչ Քեսիդին և Սանդենս Քիդը» ֆիլմից հետո նկարահանվեց «Բաչ և Սանդենս. երիտասարդ տարիներ» ֆիլմը՝ բացահայտելով հերոսների անցյալը։ Իսկ «Աստղային պատերազմներ» գերճանաչված եռերգությունից հետո նկարահանվել են երեք փրիքվելներ։

Տես նաև
-------

* Սփին-օֆֆ
* Սիքվել

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Silverblatt, Art* Genre Studies in Mass Media: A Handbook. — M. E. Sharpe․, 2007. — С. 211. — ISBN 9780765616708
2. ↑  Новый словарь иностранных слов. 2009 г.
3. 1 2  Энциклопедический словарь. 2009 г.
4. ↑  Definition of prequel noun from the Oxford Advanced Learner's Dictionary
5. ↑  Чижинцева, Ксения; Анушевская, Анастасия (2015-03-12)։ «Что такое сиквел, приквел и мидквел?»։ *Аргументы и факты*։ Վերցված է 2020-05-15
6. ↑  Энциклопедия кино. 2010. Пётр Карцев
7. ↑  «Butch and Sundance: The Early Days»։ *Box Office Mojo*։ Վերցված է 2022-02-19
8. ↑  «Star Wars: Episode VI Return of the Jedi»։ StarWars.com։ Վերցված է 2015-12-30

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Սուրեն Անդրանիկի Ամարյան** (մարտի 18, 1953(1953-03-18), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), մետաղաձուլման բնագավառի գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1999):
Ռուբեն Ամարյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Ամարյանը ծնվել է 1953 թվականի մարտի 18-ին, Մոսկվայում (Ռուսաստան)։ 1975 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պողպատի և ձուլվածքների ինստիտուտը։ 1979-1986 թվականներին եղել է Մոսկվայի թանկարժեք երկրորդական մետաղների գործարանի կենտրոնի գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ, 1986-2000 թվականներին՝ Մոսկվայի պողպատի և ձուլվածքների ինստիտուտի բարձրդիսպերսիոն նյութերի բաժանմունքի վարիչ։ 1999 թվականին պաշտպանել է ատենախոսություն «Գիտության հիմունքները և մատրիցային ջրածնի տեխնոլոգիայի մշակումը ` աղի և օքսիդ-աղի համակարգերից խիստ ցրված փոշոտ նյութեր պատրաստելու համար», արժանացել է տեխնիկական գիտությունների դոկտորի կոչման։ 2000 թվականից եղել է ցենտրտելեկոմ ընկերության գլխավոր տնօրենի տեղակալ։

Աշխատանքները վերաբերում են ռադիոէլեկտրոնիկային, էլեկտրատեխնիկայի արդյունաբերության և կապի միջոցների համար նոր նյութերի ստացմանը։

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ բարձրագույն կրթության նախարարության լավագույն ԳՀ աշխատանքի համար մրցանակ (1989)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005:
3. ↑  «Koha online catalog › Entry»։ *haygirk.nla.am*։ Վերցված է 2019-08-25

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11195 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Շահինյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սուրեն Գուրգենի Շահինյան** (ապրիլի 13, 1926(1926-04-13), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 13, 2005(2005-08-13), Երևան, Հայաստան), հայ ինժեներ-շինարար։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1965), պրոֆեսոր (1991): Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1961):

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Շահինյանը ծնվել է 1926 թվականի ապրիլի 13-ին Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1979-1992 թվականներին եղել է Շինարարության և ճարտարապետության գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, 1992 թվականից՝ «Շինինդուստրիա» գիտատեխնիկական կենտրոնի գլխավոր տնօրեն։ 2001 թվականին ղեկավարել է Գյումրիի քաղաքացիական և պետական նշանակության հուշարձանների (Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոն, Սերգեյ Մերկուրովի տուն-թանգարան և այլն), Զվարթնոց և Գառնի համալիրների վերականգնման աշխատանքները։ Եղել է ՀՀ շինարարների գիտատեխնիկական ընկերության նախագահ (1980), Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի փոխնախագահ (1993)։

Աշխատանքները վերաբերում են երկրաշարժակայուն շինարարության, շենքերի և սեյսմիկ ազդեցությունների մոդելավորման, ստորգետնյա պայթեցումների եղանակով երկրաշարժերի ազդեցության հարցերին։

Կառույցներ
----------

* Բնակելի տուն Լենինականի Շիրակացի փողոցում
* Կենցաղային ծառայության տաղավար Լենինականում
* Ֆիզիկական թերապիայի շենք Լենինականում
* Լենինականի «Երևան» կինոթատրոն
* Պանսիոնատ Լենինականում
* Մանկապարտեզ Լենինականում
* Արթիկի մշակույթի պալատ

Անդամակցություն
---------------

* Միջազգային ճարտարագիտական ակադեմիայի անդամ (1999)
* Տարածական և բարակաթաղանթ կառուցվածքների միջազգային ընկերության անդամ (1984)

Մրցանակներ
----------

* Գերագույն Խորհրդի նախագահության դիպլոմներ (1962, 1969)

Երկեր
-----

* Փայտե և պլաստմասսայի կոնստրուկցիաներ։ Երևան։ Գեոիդ, 2004։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Члены союза»։ *uaa.am*։ Վերցված է 2019-03-12 (չաշխատող հղում)
2. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 242
3. ↑  Շահինյան Սուրեն Գուրգենի (2004)։ *Փայտե և պլաստմասսայի կոնստրուկցիաներ*։ Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիա։ Երևան: Գեոիդ։ ISBN 9789993090090 (չաշխատող հղում)
4. ↑  Շահինյան Սուրեն Գուրգենի (2004)։ *Փայտե և պլաստմասսայի կոնստրուկցիաներ* (հայերեն)։ Գեոիդ։ ISBN 9789993090090  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
Քանաքեռի ջրաէլեկտրակայանը՝ համանուն թաղամասում
**Քանաքեռ ՀԷԿ թաղամաս**` Երևանի թաղամասերից մեկը՝ ձևավորված Քանաքեռի ջրաէլեկտրակայանի շուրջ տարածքում։ Մաս է կազմում է Արաբկիր վարչական շրջանի։

Դիրքը
-----

Քանաքեռ ՀԷԿ թաղամասը զբաղեցնում է Հրազդան գետի ձախակողմյան մասը՝ Երևանի հյուսիսային սկզբնամասից սկսած մինչև Նիկողայոս Ադոնցի փողոց։ Համապատասխանաբար արևմտյան սահմանագիծը անցնում է Հրազդան գետով, իսկ արևելյանը՝ Թբիլիսյան խճուղիով։

Տարածքում գտնվող հուշարձանների մեջ է մտնում 1936 թվականին Մարկ Գրիգորյանի նախագծով կառուցված հիդրաէլեկտրակային հիմնական շենքը։ Տարածքում են գտնվում նաև մի շարք միջնադարյան քարանձավներ, որոնք զբաղեցնում են Հրազդանի կիրճի ողջ երկայնքը՝ մինչև նախկին Երևանի բերդը ու հարավ։ Թաղամասում էն գտնվում խորհրդային շրջանի մնացած մի շարք այլ գործարանային տարածքներ։ 2011 թվականին այստեղ բացվել է Այբ դպրոցը։ Տարածքում պատմական բնակավայրերի մասին տեղեկություններ չկան։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Այս տարածքում Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտին մոտ ու հետագա մի քանի տարիներին գտնվում էր նացիստական ռազմագերիների երևանյան՝ կենտրոնական ճամբարը։

Թաղամասի կլիման չոր է։ Առկա են նաև ուժգին քամիներ՝ նույնիսկ ողջ տարածաշրջանի համար շոգ ամառային շրջանում։

2020-ական թվականների սկզբի դրությամբ թաղամասի հարավային մասում կառուցվում են բազմաթիվ բարձրահարկ շենքեր՝ Ադոնցի փողոցի երկայնքով ու դեպի թաղամասի խորքը՝ Ղափանցյան փողոցի շուրջ։ Հյուսիսային մասերը զբաղեցված են ցածրահարկ առանձնատներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Այբ» դպրոց»։ *aybschool.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 11  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երևանի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Աջափնյակ | 
* Աջափնյակ
* Անաստասավան
* Չերեմուշկա
* Նազարբեկյան
* Նորաշեն
* Լուկաշին
* Սիլիկյան
* Վահագնի

 |  |
|  |
| Արաբկիր | 
* Այգեձոր
* Քանաքեռ ՀԷԿ
* Նոր Արաբկիր
* Մերգելյան
* Ռայկոմ

 |
|  |
| Ավան | 
* Հին Ավան
* Նոր Ավան
* Աղի հանք
* Ավան Առինջ

 |
|  |
| Դավթաշեն | 
* Դավթաշեն
* Հյուսիսային Դավթաշեն
* Հույսի Ավան

 |
|  |
| Էրեբունի | 
* Արգիշտի
* Էրեբունի
* Նոր Արեշ
* Նոր Բութանիա
* Մուշավան
* Սարիթաղ
* Վերին Ջրաշեն
* Վարդաշեն

 |
|  |
| Քանաքեռ-Զեյթուն | 
* Քանաքեռ
* Մոնումենտ
* Նոր Զեյթուն

 |
|  |
| Կենտրոն | 
* Այգեստան
* Կոնդ
* Նորագյուղ
* Նոր Կիլիկիա
* Փոքր Կենտրոն
* Կոզեռն
* Կասկադ

 |
|  |
| Մալաթիա-Սեբաստիա | 
* Արարատյան
* Զորավար Անդրանիկ
* Հաղթանակ
* Նոր Մալաթիա
* Շահումյան

 |
|  |
| Նորք-Մարաշ | 
* Նորք
* Նորք-Մարաշ

 |
|  |
| Նոր Նորք | 
* Բագրևանդ
* Նոր Նորք

 |
|  |
| Նուբարաշեն | 
* Նուբարաշեն

 |
|  |
| Շենգավիթ | 
* Աէրացիա
* Ներքին Չարբախ
* Ներքին Շենգավիթ
* Նորագավիթ
* Վերին Չարբախ
* Վերին Շենգավիթ

 |

 |
**Քաջարի զինվոր Շվեյկի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник бравому солдату Швейку), հուշարձան Ռուսաստանի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, որը տեղադրված է Բալկանյան հրապարակում և նվիրված է չեխ գրող Յարոսլավ Հաշեկի «Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները» վեպի գլխավոր հերոս, երգիծական կերպար զինվոր Շվեյկին։

Պատմություն
-----------

Քանդակի ստեղծման նախաձեռնողները տեղական իշխանությունների ներկայացուցիչներն էին. քաղաքի 300-ամյակը համընկել էր չեխ անվանի գրող Յարոսլավ Հաշեկի հոբելյանին, որն իր երգիծական ստեղծագործությունում նկարագրել էր ձախորդ զինվորի արկածները։

Շվեյկի բրոնզե հուշարձանը կերտել է քանդակագործ Ալբերտ Չարկինը` Դմիտրի Պախոմովի համահեղինակությամբ, Մ. Գ. Մանիզերի անվան գեղարվեստական ձուլման «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում (Ռաստաննի նրբանցք, 1)։ Ճարտարապետն է Ա. Պոլեշչուկը։

Որպես հիմք վերցված է գրական հերոսի իրական հասակը` 160 սմ, իսկ տակառի տեսքով պատրաստված պատվանդանի բարձրությունը 80 սմ է։ Հեղինակների գաղափարը լիովին արտացոլում է հերոսի էությունը. հուշարձանը պատկերում է խիզախ զինվորին ծաղրական կերպարով, որը համապատասխանում է նրա անհոգ և ուրախ կենսակերպին. Շվեյկն աջ ձեռքով պատիվ է տալիս, իսկ ձախով թիկունքում թաքցնում է գարեջրի գավաթը։ Քանդակի ստեղծողները կարողացել են լիարժեք կերպով փոխանցել գրական հերոսի կերպարը, որը հեղինակը ցանկացել է հաղորդել իր ընթերցողներին։

Հուշարձանը տեղադրվել է Բալկանյան հրապարակում, որից սկիզբ է առնում Յարոսլավ Հաշեկի փողոցը, մետրոյի «Կուպչինո» կայարանի հյուսիսային մուտքից 40 մետր հեռավորության վրա։ Բացումը տեղի է ունեցել 2003 թվականի ապրիլի 11-ին։ Բացման արարողությանը մասնակցել է գրողի թոռը` Ռիխարդ Հաշեկը, որը զբաղվում է պապի գրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ։ Սակայն ո՛չ Յարոսլավ Հաշեկը, ո՛չ էլ նրա հերոս Շվեյկը երբեք չեն եղել Սանկտ Պետերբուրգում։

Հետագայում առևտրային համալիրի կառուցման պատճառով այն տեղափոխվել է մետրոյի կայարանի հյուսիսային մուտքին ավելի մոտ և տեղադրվել փոքր պատվանդանի վրա, ինչը հուշարձանը դարձրել է ավելի կոմպակտ և արտահայտիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Памятник бравому солдату Швейку»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 14

Արտաքին հղումներ
----------------

* Бачина Мелани (2003-04-30)։ «120-летие Ярослава Гашека»։ Радио «Свобода»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-17-ին։ Վերցված է 2013-04-15
**Օրելյակի արգելոց** (բուլղար․՝ Ореляк), բնական արգելոց Բուլղարիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Պիրին լեռնաշղթայի կենտրոնական հատվածում։ Այն գտնվում է Գոցե Դելչևի համայնքում, Բլագոևգրադի մարզ։ 1985 թվականի փետրվարի 22-ին հայտարարվեց Կենտրոնական Պիրինի ամենաբարձր գագաթ Օռելյակ լեռան (2.099 մ) հարևանությամբ հաճարենու հին անտառների պաշտպանության մասին։ Այն զբաղեցնում է 757 հա կամ 7.57 կմ² տարածք։

Աշխարհագրական նկարագրություն
----------------------------

Արգելոցի սահմանը ձգվում է հիմնական լեռնաշղթայից դեպի Օռելյակ լեռան հյուսիսային մասը։ Լեռնաշղթան ինքնին արգելոցի բուֆերային գոտում է։ Արևելյան հատվածը գտնվում է Մարեվո գետի վտակ Լաժնիչկա գետի հովտում։ Օռելյակի արգելոցը գտնվում է 900 մ-ից մինչև 1800 մ բարձրության վրա։ Ժայռե հիմքը ձևավորվել է մարմարից։ Կլիման մայրցամաքային միջերկրածովյան և ալպիական է բարձրադիր բարձրության վրա։

Բուսակ աշխարհ
-------------

Եվրոպական հաճարենու անտառները (*Fagus sylvatica*) պահպանման կարևորագույն նշանակություն ունեն։ Նրանց միջին տարիքը ավելի քան 150 տարի է, և չնայած մեծ տարիքին, անտառները շատ խիտ են մնացել։ Արգելոցի ստորին հատվածներում հաճարենու անտառները փոխարինվել են այլ տերևաթափ ծառերով, ինչպիսիք են եվրոպական բոխին (*Ostrya carpinifolia*, սովորական բոխի) և Հարավ-եվրոպական ծաղկող հացենին (*Fraxinus ornus*, հացենի սպիտակ)։ Արևմտյան հատվածներում, մոտ 1700 մ բարձրության վրա, կան նաև մակեդոնական սոճու (*Pinus peuce*, ռումելիական սոճի) փոքր տարածքներ։

Օռելյակի արգելոցում աճում են բուլղարական և բալկանյան էնդեմիկ խոտաբույսերի տեսակներ, այդ թվում՝ Պիրինի թեյ (*Sideritis scardica*), *Draba scardica*, *Achillea chrysocoma*, *Saxifraga ferdinandi-coburgi*, *Viola grisebachiana*, *Polygala rhodopaea*, *Arabis ferdinandi-coburgii*, *Thymus perinicus* և այլն։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Չնայած արգելոցի փոքր տարածությանը, կենդանական աշխարհը շատ բազմազան է։ Տիպիկ կենդանիները ընդգրկում են գորշ արջը, գորշ գայլը, կարմիր աղվեսը, վայրի խոզը, այծյամը, հունական գետի գորտը, հրային սալամանդրան և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Register of the Protected Territories and Zones in Bulgaria»։ *Official Site of the Executive Environment Agency of Bulgaria*։ Վերցված է դեկտեմբերի 11, 2017

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Օրելյակի արգելոց Վիքիպահեստում |

* «Official Site of the Ministry of Environment and Water of Bulgaria»։ Վերցված է դեկտեմբերի 11, 2017
* «Orelyak Reserve»։ Official Site of the Regional Inspectorate on Environment and Water – Blagoevgrad։ Վերցված է դեկտեմբերի 11, 2017
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ցնցողական բնագետ Լ. Ֆ. Ռիչարդսոնը (1880-1953) նկատեց, որ անգլո-գերմանական **սպառազինության մրցավազքն** ուներ այն առանձնահատկությունը, որ երկրորդ փուլում Անգլիայի կառուցած լրացուցիչ նավերի թիվը մասամբ արտացոլում էր առաջին փուլում Գերմանիայի կառուցած նավերի թիվը, իսկ երրորդ փուլում Գերմանիայի կառուցած նավերի թիվը մասամբ արտացոլում էր երկրորդ փուլում Բրիտանիայում կառուցված նավեր թիվը։ Ռիչարդսոնը այս գործընթացքը ներկայացրեց տարբերությունների հավասարումների համակարգի միջոցով, որը կարող է ունենալ անկայուն (ինչպես 1914 թ.) և կայուն լուծում։ Մի քանի տասնամյակ շարունակ անտեսվելուց հետո Ռիչարդսոնի՝ սպառազինության մրցավազքի կաղապարը դարձյալ ուսումնասիրվում է թե՛ միջազգային հարաբերություններում և թե՛ տևափոխական կենսաբանության մեջ։

Միջուկային զենք
Միջուկային զենք
Սառը պատերազմ
Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանի բնորոշ կողմերից էր զենքի նորագույն տեսակների, հատկապես զանգվածային ոչնչացման զենքի, պատերազմի վարման եղանակների կատարելագործման ուղղությամբ ընթացող մրցավազքը։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները և ԽՍՀՄ–ը տարեկան միլիարդավոր դոլարներ էին ծախսում սպառազինությունների ասպարեզում հակառակորդի նկատմամբ գերազանցություն ապահովելու նպատակով։1949 թվականին Խորհրդային Սոցալիստական Հանրապետությունների Միությունը նույնպես ստեղծեց ատոմային զենք, իսկ չորս տարի անց փորձարկեց աշխարհում առաջին ջերմամիջուկային ռումբը։

ԱՄՆ-ում ստեղծվեցին ռազմավարական ռմբակոծիչներ, իսկ ի պատասխան դրան՝ ԽՍՀՄ–ում՝ միջմայրցամաքային հրթիռներ։ Տիեզերքի նվաճումից հետո մրցավազքը տեղափոխվեց նաև այս ոլորտ։ Հետագայում միջուկային զենքին տիրապետող տերություններ դարձան նաև Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Չինաստանը (հետ սառը պատերազմյան շրջանում՝ նաև Իսրայելը, Հնդկաստանը, Պակիստանը)։ Ինչպես այն ժամանակներում, այնպես էլ մեր օրերում մարդկության գլխին դեռ կախված է միջուկային պատերազմի և դրա հետևանքով համաշխարհային քաղաքակրթության վերացման վտանգը։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն ապավինելով իր տնտեսական ավելի մեծ հզորությանը, ԽՍՀՄ–ին ներքաշեց սպառազինությունների մրցավազքի մեջ, որպեսզի տնտեսապես հյուծի իր հակառակորդին։ Այդ մրցավազքը մեծ վնաս էր հասցնում ԽՍՀՄ–ի տնտեսությանը, ինչն էլ դարձավ խորհրդային գերտերության կործանման գլխավոր պատճառներից մեկը։ Միջուկային զենքի կիրառման սպառնալիքը, տնտեսական, քաղաքական և հոգևոր–մշակութային առճակատումը մշտական վտանգ էին ներկայացնում միջազգային խաղաղությանն ու անվտանգությանը։

Երկու գերտերությունները՝ ԱՄՆ–ը և ԽՍՀՄ–ը, սառը պատերազմի տարիներին, ճիշտ է, կարողացան խուսափել միմյանց դեմ պատերազմելուց, սակայն նրանց միջև ռազմական հակամարտությունը դրսևորվեց տարածաշրջանային և տեղական պատերազմների միջոցով։ Դրանք ուղեկցվում էին երկու խմբավորումների ռազմական կամ քաղաքական միջամտությամբ այդ հակամարտություններին։ Ընդհանուր առմամբ՝ Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո մինչև 1982 թվականին աշխարհում տեղի են ունեցել 255 պատերազմներ և ռազմական բախումներ։

Գրականություն
-------------

* Richard J. Barnet։ *Der amerikanische Rüstungswahn.* Rowohlt, Reinbek 1984, ISBN 3-499-11450-X (գերմ.)
* Jürgen Bruhn։ *Der Kalte Krieg oder: Die Totrüstung der Sowjetunion.* Focus, Gießen 1995, ISBN 3-88349-434-8 (գերմ.)
«Քարե զառիթափի բնանկարը» (ճապ.՝ 雪村周継筆　山水図), նկար հորիզոնական թղթագլանի վրա, որը ստեղծվել է ճապոնացի նկարիչ և զեն-բուդայական վանական Սեսսոն Սյուկեյի կողմից մոտավորապես, 16-րդ դարի վերջին։ Աշխատանքը կատարվել է թանաքի ներկերի և թղթի միջոցով։ 2015 թվականին ստեղծագործությունը Մերի և Ջեքսոն Բյորկով հիմնադրամի կողմից նվիրաբերվել է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանին։

Գնալով Սեսսյուի հետքերով` Սեսսոնը 16-րդ դարում շարունակեց և պահպանեց սևաներկով ճապոնական գեղանկարչության ավանդույթները։ Ինչպես Սեսսյուն, Սեսսոն Սյուկեյը ձգտում էր օգտագործվող սևաներկի հատկությունների և գունային սպեկտրի միջոցով ստեղծել արտահայտիչ և դինամիկ բնանկարներ։ «Քարե զառիթափի բնանկարը», Մուրոմատի ժամանակաշրջանի պահպանված հայտնի թղթագլաններից մեկն է, որտեղ արտահայտված է կոմպոզիցիայի արտասովոր զգացողությունը, որտեղ նկարիչն աշխատանքի միջնամասն առանձնացրել է դինամիկ և հստակ նրբագծերով։ Սեսսոն Սյուկեյի այս և մյուս բնանկարներին բնորոշ են այնպիսի հատկանիշներ, ինչպիսիք են վեհությունը և լակոնիկությունը։ Նկարիչը հմտորեն օգտագործել է սևաներկի մուգ սև նրբերանգից դեպի մուգ գորշ նրբերանգի աստիճանական անցումները։ Սևաներկի փոփոխվող նրբերանգները և կրկնվող ձևերը ստեղծում են նկարչի կողմից հորինված չինական լեռնային բնանկարը գետի և մարդկանց հետ։ Չինաստանի նման տեսարանները Սեսսոն Սյուկեյի ժամանակ արդեն դարձան հանրահայտ մոտիվ ճապոնացի նկարիչների մոտ, որոնք էլ իրենց կոլորիտը մտցրին այնտեղ։ Առջևի պլանում գտնվում է ոչ մեծ շինություն, որտեղից մի խումբ մարդիկ անցնելով գետը գնում են դեպի լեռնային արահետ։ Անկյունագծային վրձնախազերով Սեսսոն Սյուկեյը պատկերում է ժայռերի կազմվածքը` ընդգծելով ժայռերի ստորոտում կամարների և ելուստների կորացված ձևը։ Լեռան վրա գտնվում են մի շարք շինություններ, անտառ և ժայռեր որոնք սուզված են մառախուղի մեջ։ Առանձին նրբագծերով նկարիչը ստեղծում է լողունակության տպավորություն, տները կարծես լողում են մառախուղի մեջ։ Աշխատանքի տարբեր մասերում պատկերված են մի քանի մարդիկ, որը ստեղծում է հեռանկարի տպավորություն, մի քանի մարդ նավակով լողում են գետում, մի մասը գտնվում են առաջին պլանում գետի ափին, մեկը անցնում է գետը, ևս երկուսը գտնվում են լեռան վրա հետին պլանում։ Պատմաբան Կոմիտա Մեյն ընդգծում է կամրջի և լեռան հստակ և ցայտերանգ պատկերման հակադրությունը, ճանապարհի բարդությունը, որն ի վերջո տանում է դեպի լեռների հովվերգական վայրեր` պատկերված ավելի նուրբ վրձնախազվածքով և նրբերանգներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑  Մետրոպոլիտեն թանգարան — 1870.
3. 1 2 3 4 5 6  «雪村周継筆　山水図 Landscape with Rocky Precipice»։ The Metropolitan Museum of Art
4. 1 2  Stephen Addiss,Gerald Groemer,J. Thomas Rimer, ed. (2006)։ *Traditional Japanese Arts And Culture: An Illustrated Sourcebook*։ University of Hawaii Press
5. ↑  «Sesson Shūkei»։ Encyclopedia Britannica։ Վերցված է 2017-09-24
6. 1 2  Norman, Howard. (2011)։ «On Bold Ocean»։ *Dwell*
7. 1 2  «Сэссон Сюкэй»։ *Хронос*
**Քերոբ Ծառուկի Սողոմոնյան** (հուլիսի 29, 1951(1951-07-29), Չալթր, Ռոստովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 18, 2022(2022-05-18), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայազգի նկարիչ։ ԽՍՀՄ նկարիչների (1987), Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ (1987)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1951 թվականի հուլիսի 29-ին, Ռոստովի մարզի Չալթր գյուղում։ 1971 թվականին ավարտել է Մ. Բ. Գրեկովի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1974 թվականից սկսած կարճ ժամանակում տիրապետել է ճարտարապետ ռեստավրատորի, յուղաներկային գեղանկարչի և սրբապատկերներ վերականգնողի մասնագիտությանը։

1978 թվականին՝ Մոսկվա մեկնելուց հետո, աշխատել է որպես տանիքագործ և միայն 1986 թվականին, ընկերների պնդմամբ, որոշել է մասնակցել 16-րդ, ապա 17-րդ Երիտասարդական ցուցահանդեսներին։

1985 թվականից ակտիվորեն մասնակցել է հայրենական և արտասահմանյան ցուցահանդեսների Փարիզում, Թուլուզում, Ժնևում, Մադրիդում և այլն։ 1991 թվականից սերտորեն համագործակցել է «*LES OREADES*» պատկերասրահի հետ, որը ցուցադրել է նկարչի ստեղծագործությունները Ռուսաստանում և արտերկրում։

Սողոմոնյանի անհատական ցուցահանդեսներն անցկացվել են 1994, 1996 թվականներին։ Նրա աշխատանքները գտնվում են Ռուսաստանի և արտասահմանյան երկրների մասնավոր հավաքածուներում (Անգլիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Ճապոնիա, Կանադա, ԱՄՆ, Շվեյցարիա, Գերմանիա, Նոր Զելանդիա), ինչպես նաև Դոլորես Թոմաս թանգարանում (Մադրիդ)։

Մահացել է 2022 թվականի մայիսի 18-ին, Մոսկվայում։

Գրականություն
-------------

* Рязанов В.В. От первого приюта до наших дней. Из истории изобразительного искусства Нахичевани-на-Дону. – Ростов-на-Дону: Изд-во ООО «Ковчег», 2011, С. 117

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Согомонян Кероп Дзарукович — Энциклопедия фонда «Хайазг»»։ *ru.hayazg.info*։ Վերցված է 2023-08-26
2. ↑  «Согомонян Кероп»։ *gallerynazarov.ru* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2023-08-26
3. ↑  «Согомонян Кероп (Sogomonyan Kerop) (1951- 2022) - Каталог художников | Художники | Московские Живописцы»։ *www.moscow-painters.ru*։ Վերցված է 2023-08-26
4. ↑  «Памяти ушедших от нас во 2-м квартале 2022 года | СОГОМОНЯН Кероп Дзарукович (1951-2022)»։ *www.donvrem.dspl.ru*։ Վերցված է 2023-08-26
| **՞**Սովորական քարաթռչնակ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կեռնեխներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Oenanthe oenanthe

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սովորական քարաթռչնակ** (լատին․՝ Oenanthe oenanthe), կեռնեխների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարություն 14,5-15,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 26-32 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 17-28 գ։ Հոնքը բաց գույնի է, պոչի սև շերտը՝ միջին լայնության։ Բնադրման շրջանում հասուն արուի գագաթից մինչև մեջքը կապույտ-մոխրագույն է, ակնադիմակը, թևերը՝ սև, կոկորդը, կուրծքը՝ բաց նարնջագույն, մարմինը ներքևից՝ սպիտակ։ Էգը վերևից ավելի դարչնագույն է, դիմային մասը՝ ավելի բաց գույնի։ Հետբնադրման շրջանում արուն նմանվում է էգին, սակայն ամբողջ փետրածածկը դեղին երանգ ունի, թևերի փետուրները բաց երիզով են։ Երիտասարդը նման է հետբնադրման շրջանի էգին, սակայն ավելի մուգ ու խամրած է, մարմինը ներքևից թեփուկանման նախշով է։

Կենսակերպ
---------

Քարերին նստած՝ հետևում է միջատներին, դրանց որսում մանրավազքով կամ քայլելով։ Երգում է 15-30 մ բարձր թռչելիս։ Բնակվում է բաց քարքարոտ հարթավայրերում (կիսաանապատներից մինչև բարձրադիր լեռներ, գետաձորեր), չուի ընթացքում՝ դաշտերում և խոտածածկ տարածքներում։ Գարնանային վերադարձը և բնադրազույգերի ձևավորումը՝ ապրիլի 2-րդ կեսին։ Չափազանց ցուցադրական են արուների հարսանեկան խաղերը, որոնք ուղեկցվում են կոշտ և նուրբ երանգներից բաղկացած անընդմեջ երգով (այդ ընթացքում էգը թաքնվում է)։

Սնունդ
------

Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։

Բնադրում
--------

Բույնը պատրաստում է էգը՝ ապրիլի 2-րդ կես-մայիսին կամ մինչև հունիսի վերջը։ Բույնը գավաթաձև է՝ խոտաբույսերից։ Բնադրում է ժայռերի, պատերի ճեղքերում, բնակելի տարածքներում՝ բետոնե սալերի խոռոչներում։ Դնում է 22 մմ տրամագծով, բաց կապույտ 4-7 ձու։ Թխսակալում է էգը, արուն պաշտպանում է բույնը և էգին։ Ձագերը բնից դուրս գալուց հետո ևս 1 շաբաթ մնում են ծնողների խնամքի տակ՝ մինչև լավ թռչելու ունակություն են ձեռք բերում։ Հուլիսից սեպտեմբեր ձևավորվում են չուի պատրաստ խմբերը (20-25 թռչուն)։ Այլ տեսակների համակարգում սովորական քարաթռչնակը որոշակի դեր ունի վնասատու բզեզների և կիսակարծրաթևների ոչնչացման գործում։ Աչքի է ընկնում բավական կայուն թվաքանակով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Oenanthe oenanthe oenanthe*Oenanthe oenanthe oenanthe*

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |