recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ադել Էռնեստ** (անգլ.՝ Adele Earnest, 1901, Ուոլթեմ, Միդլսեքս շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - 1993, Մաունտ Վերնոն, Վաշինգտոն, ԱՄՆ), ամերիկացի ժողովրդական արվեստի հավաքորդ և պատմաբան, որը հայտնի է վայրի թռչունների կրկնօրինակներ ստեղծելու իր հեղինակությամբ։

Վաղ կյանք
---------

Ծնվել է Մասաչուսեթս նահանգի Ուոլթեմ քաղաքում, հաճախել Ուելսլի քոլեջը։ Երիտասարդ, նոր ամուսնացած կինը որոշ ժամանակ ապրել է Փենսիլվանիայի գերմանական հատվածում․ ժամանակաշրջան, որին նա վերագրել է ժողովրդական արվեստի հանդեպ իր հետաքրքրությունը։

Արվեստի հավաքածու
-----------------

Որոշ ժամանակ աշխատել որպես դերասանուհի Եվա Լե Գալյենի բեմական մենեջեր, որից հետո տեղափոխվել է Նյու Յորք նահանգի Սթոնի Պթյնթ քաղաքն ու 1948 թվականին Կորդելիա Հեմիլթոնի հետ բացել Սթոնի Փոյնթի ժողովրդական արվեստի պատկերասրահը։ Պատկերասրահը շուտով հայտնի դարձավ ժողովրդական քանդակագործության ցուցադրություններով, որոնցից հատկապես կարևորվում էին կրկնօրինակ-խայծերը։ Հիմնվելով այդ հետաքրքրության վրա՝ 1965 թվականին հրատարակել է *The Art of the Decoy: American Bird Carving* գիրքը, որն առաջիններից մեկն էր, որը գիտական համատեքստում քննարկում էր կրնօրինակումները։

Հեմիլթոնի, Մարիան Վիլարդի, Ալբերտ Բուլովայի և այլոց հետ հանդիսացել է Ամերիկյան ժողովրդական արվեստի թանգարանի հիմնադիր հոգաբարձու։ Հավաքածուին բազմաթիվ աշխատանքներ է նվիրել, որոնց թվում՝ Լոթրոփ Թ․ Հոլմսի հեղինակած երկու կրկնօրինակում ու Գաբրիել հրեշտակապետին պատկերող մի հողմացույց, որը դարձել է հաստատության խորհրդանիշը։ 

Հողմացույց, Ամերիկյան ժողովրդական արվեստի թանգարան, նյու Յորք, ցուցանմուշ 5873
1984 թվականին հրատարակել է «*Folk Art in America: A Personal View»* վերնագրով ժողովրդական արվեստի հավաքագրման ոլորտի հուշագրական պատմությունը։ Էռնեստը դեքոյների արվեստի նկատմամբ իր հետաքրքրությունը վերագրել է 1954 թվականին ձեռք բերած ազավնապոչ սագերի երեք քանդակի, որոնցից երկուսը վաճառել է ժողովրդական արվեստի հավաքորդ Ստյուարտ Գրեգորիին։

Մահ
---

Մահացել է Մաունթ Վերնոն շրջանային կենտրոնի ծերանոցում։ Ամուսինը՝ Ջոելը, մահացել էր մի քանի տարի առաջ։ Ունի որդի՝ Յուջինը և թոռներ։ Նրա փաստաթղթերը պահվում են Ամերիկայի ժողովրդական արվեստի թանգարանի արխիվներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Gerard C. Wertkin (2004 թ․ օգոստոսի 2). *Encyclopedia of American Folk Art*. Routledge. ISBN 978-1-135-95614-1.
2. ↑  National Museum of American Art (U.S.); Lynda Roscoe Hartigan (1990 թ․ հունվարի 1). *Made with Passion*. National Museum of American Art. ISBN 978-0-87474-289-3.
3. ↑  "A Record Finish As Copley Closes Chapter On $7.35 Million O'Brien Sporting Collection". Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 12-ին.
4. ↑  "Adele Earnest, Expert On Folk Art, Dies at 92". 1993 թ․ դեկտեմբերի 3. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 12-ին – via NYTimes.com.
5. ↑  "American Folk Art Museum Archives | AFAM | Adele Earnest Papers". *folkartmuseum.libraryhost.com*. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 12-ին.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ադել Էռնեստ** կատեգորիայում։ |
**ՀՀ ԳԱԱ Ա. Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտ**, կազմակերպվել է 1938 թվականին ԱրմՖԱՆ-ի կենսաբանության բաժնի և բուսաբանական այգու միավորմամբ։

Հիմնական խնդիրներ
-----------------

Հիմնական խնդիրներն են Հայաստանի բուսական աշխարհի, բուսական պաշարների, բարձրակարգ բույսերի էվոլյուցիայի ուսումնասիրությունը, անտառաբուծությունը, տնտեսապես արժեքավոր և գեղագարդիչ բույսերի ներմուծումն ու կլիմայավարժեցումը, ինչպես նաև բույսերի անատոմիայի, ֆիզիոլոգիայի, էկոլոգիայի, փոշեհատիկաբանության, բրածո բույսերի հետազոտությունը։ Կազմված է բարձրակարգ բույսերի կարգաբանության և աշխարհագրության, անտառագիտության, հումքի և բույսերի էկոլոգիայի, երկրաբուսաբանության, ծառագիտության և ծաղկաբուծության, «Հայաստանի բուսաշխարհ» բաժիններից, բույսերի ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիայից և բուսաբանական այգուց՝ Սևանի ու Վանաձորի բաժանմունքներով։ Ինստիտուտում մշակվել են Հայաստանի անտառապատման և կանաչապատման գիտական հիմունքները, որի հիման վրա անտառապատվել է Սևանա լճից ազատված շուրջ 17 հզ հա տարածք, հարյուրավոր գեղազարդիչ ներմուծված բուսատեսակներ ներդրվել են քաղաքների և բնակավայրերի կանաչապատման գործում, ստեղծվել են եթերայուղատու, դեղատու և այլ օգտակար հատկություններով բուսատեսակներ։ Կազմվել և հրատարակվել է (1989) բույսերի Կարմիր գիրքը։ Բուսաբանական ինստիտուտում ստեղծվել է բույսերի հարուստ հերբարիում (բուսապահոց՝ շուրջ 500 հզ թերթով)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բուսաբանության ինստիտուտի մասին ՀՀ ԳԱԱ կայքում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Լուիջի Կառլո Բորրոմեո** (իտալ.՝ Luigi Carlo Borromeo, հոկտեմբերի 26, 1893(1893-10-26), Գրաֆինյանա, Լոդի, Լոմբարդիա, Իտալիայի թագավորություն - հուլիսի 4, 1975(1975-07-04), Պեզարո, Մարկե, Իտալիա), իտալացի Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու եպիսկոպոս։ Պիուս XII պապի կողմից 1952 թվականի դեկտեմբերի 28-ին նշանակվել է Պեզարոյի արքեպիսկոպոսական թեմի առաջնորդ և այն ղեկավարել մինչ իր վախճանը։

Կենսագրություն
--------------

Լուիջի Կառլո Բորրոմեոն ծնվել է 1893 թվականին Գրաֆինյանայում։ Կաթոլիկ քահանա է ձեռնադրվել 1918 թվականի մարտի 20-ին։ 1951 թվականի նոյեմբերի 4-ին նշանակվել է Լոդիի թեմի օգնական եպիսկոպոս և ձեռնադրություն ստացել նույն թվականի դեկտեմբերի 2-ին Չոմայի եպիսկոպոսի տիտղոսով։ Հռոմի Պիուս XII պապի կողմից 1952 թվականի դեկտեմբերի 28-ին նշանակվել է Պեզարոյի արքեպիսկոպոսական թեմի առաջնորդ և այն ղեկավարել մինչև իր մահը։ Վատիկանի երկրորդ ժողովի 4 նստաշրջանների համակարգող ղեկավարն էր։ 1971 թվականին Պեզարոյում նոր ծխական համայնք է հիմնել կաթոլիկ սուրբ Կառլո Բորրոմեոյի անվամբ։

Մահացել է 1975 թվականի հուլիսի 4-ին՝ 81 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  BeWeB
3. ↑  Correva l'anno
4. ↑  Mons. Luigi Carlo Borromeo a Pesaro negli anni Cinquanta
5. ↑  "La storia della parrocchia". Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.

Գրականություն
-------------

* Ernestus Preziosi; "*La marea che sale…*" Mons. Luigi Borromeo vescovo di Pesaro e l’apertura a sinistra; Pisaurum; From: *Frammenti. Quaderni per la ricerca*, n. 11/2007.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Profile of Mons. Borromeo *www.catholic-hierarchy.org*
* Official Page of diocese of Pesaro

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BAV: ADV12372439 · ICCU: SBLV052874 · ISNI: 0000000375128749 · VIAF: 251718067 · WorldCat VIAF: 251718067 |

 |
**Լենինականի երկրաշարժ**, խոշոր երկրաշարժ, որը տեղի է ունեցել 1926 թվականի հոկտեմբերի 22-ին ՀԽՍՀ Լենինական քաղաքում։ Երկրաշարժի հասցրած հետևանքները ուսումնասիրելու համար ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայից ժամանել է աշխատանքային խումբ՝ երկրաբան Պյոտր Լեբեդևի գլխավորությամբ։ Նրա զեկույցը ներկայացվել է ակադեմիայի քննարկմանը 1927 թվականի մարտի 9-ին ակադեմիկոս Ֆրանց Յուլի Լեվինսոն-Լեսինգի կողմից, այնուհետ նաև հրապարակվել է։

Լենինականի երկրաշարժի վերաբերյալ Լեբեդևի զեկույցը
-------------------------------------------------

Երկրաշարժը տեղի է ունեցել Արաքսի վտակ Արփաչայ գետի հովտում։ Երկրաշարժը գրանցվել է Թիֆլիսի գեոֆիզիկական աստղադիտարանի սեյսմոգրաֆների և Լենինգրադի Պուլկովոյի աստղադիտարանի կողմից։ Երկրաշարժը տեղի է ունեցել երկու խոշոր ալիքներով։ 

> 
> 
> Առաջին ցնցման ժամանակ (ժամը 19:38) կանգնել է աշտարակի ժամացույցը, որը կախված է եղել Լենինականի կոմկուսի շենքի արևելյան պատի վրա։ Երկրորդ ցնցման ժամանակ, որը մեծ փլուզումներ է առաջացրել քաղաքում և հարակից շրջաններում, կանգնել են սենյակային ժամացույցները, որոնք ցույց են տվել ժամը 22:58-ը:

Ցնցումները զգացվել են Երևանում, Թիֆլիսում, Սոչիում, սակայն լուրջ փլուզումներ չեն եղել։ Մեծապես տուժել են Կարսի մարզի գյուղերը, սակայն թուրքական հատված խորհրդային գիտնականները չեն կարողացել ներթափանցել։ Կարսի խորհրդային հյուպատոսը հաղորդել է, որ փլուզվել է շուրջ 20 գյուղ։

Երկրաշարժի էպիկենտրոնը գտնվել է Լենինականից մի քանի կիլոմետր դեպի հարավ։ Հաջորդող օրերին, ընդհուպ Նոր տարի, զգացվել են թույլ ցնցումներ։

Խորհրդային տարածքում երկրաշարժից տուժել են 44 գյուղեր, որոնցից 9-ը ամբողջությամբ են կործանվել։ Զոհերի ընդհանուր թվաքանակը կազմել է շուրջ 300 մարդ։ Զոհերի մեծ մասը Լենինականի շրջակա գյուղերի բնակիչներն են եղել։

Լենինականում քարե տները վնասվել են, սակայն մնացել են կանգուն։

Որպես եզրակացություն գիտականները նշել են՝

> 
> 
> Այս երկրաշարժը աղետալի է եղել Լենինականի ողջ շրջանի համար։ Փլուզումները եղել են տների ոչ ամուր լինելու, ինչպես նաև հակասեյսմիկ անվտանգության կանոնները չպահպանելու համար։ Երկրաշարժը չի կարող դասվել ուժեղ երկրաշարժերի ցանկը:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  П. И. Лебедев, Ленинаканское землетрясение 22 октября 1926 г. Известия Академии наук СССР. VI серия, 1927, том 21, выпуск 5, 887—912.
**Մարկ Սլեն թանգարան** (անգլ.՝ Marc Sleen Museum) թանգարան, որը գտնվում է Բելգիայի Բրյուսել քաղաքում, որը նվիրված է բելգիացի կոմիքս նկարիչ Մարկ Սլենի աշխատանքներին. վերջինս հայտնի է «Ներոնի արկածները», Piet Fluwijn en Bolleke և De Lustige Kapoentjes շարքերով։ Այն գտնվում է բելգիական Comic Strip Center շենքի դիմաց և սպասարկվում է Բրյուսել-Կոնգրես երկաթուղային կայարանի կողմից։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը հանրության համար բացվել է 2009 թվականի հունիսի 19-ին, Մարկ Սլենի և Բելգիայի թագավոր Ալբերտ II-ի մասնակցությամբ։
Թագավորը իր պատանեկության տարիներին Ներոնի երկրպագուն էր, և նա և իր եղբայրը` Բելգիայի թագավոր Բոդուենը հոլանդերեն են սովորել` Ներոն կարդալով։

Դրա գտնվելու վայրը խորհրդանշական է, քանի որ Մարկ Սլենն իր կարիերան որպես ծաղրանկարիչ սկսել է 1947 թվականին, «De Nieuwe Gids» թերթում աշխատելով, որի գրասենյակը գտնվում էր նույն փողոցում։ Առաջին շենքը կառուցել են ճարտարապետներ Ֆերնանդ Բրունֆաութը և նրա որդին՝ Մաքսիմ Բրունֆաութը։

Ցուցահանդես
-----------

Թանգարանը կառավարվում է Մարկ Սլեն հիմնադրամի կողմից։ Այդ ցուցանմուշները բնօրինակ արվեստի գործեր և հուշագրություններ են, որոնք արվել են Մարկ Սլենի կողմից, ինչպես նաև` անդրադարձ իր երկար և բազմակողմանի կարիերաին, այդ թվում` նրա վավերագրություններին, որը նա թողարկել է բելգիական Allemaal Beestjes հեռուստաշոուի համար Մոտավորապես 15.000 գծագրեր որոնք արխիվացվել են նկուղում և հասանելի են ժամանակավոր ցուցանմուշների համար։

Թանգարանն ունի երեխաների համար նախատեսված ընթերցանության անկյուն։ Կարելի է գնել նաև Սլենի գրքերից։ Պատմություններից մեկը` Het Spook uit de Zandstraat («Ուրվականը Զանդսթրասից»), թարգմանվել է անգլերեն, ֆրանսերեն և գերմաներին և որպես հուշանվեր հասանելի է զբոսաշրջիկների համար։
Թանգարանում կազմակերպվում են նաև ժամանակավոր ցուցահանդեսներ։

Թանգարանը բաց է ամեն օր, 11:00-13:00 և 14:00-18:00, բացի երկուշաբթի օրերից։

Մարկ Սլեն թանգարանի երթուղի
---------------------------

Թանգարանը Բրյուսելում կազմակերպում է հատուկ զբոսաշրջային երթուղիներ, որոնց մեջ ընդգրկվում են հիմնականում այն տեղանքները, որոնք հայտնվել են Ներոնի մասին կոմիքսների ալբոմներում։ Այդ վայրերից են Սև աշտարակը, Արդարության պալատը, Չապել եկեղեցին, Սաբլոնը, Կենտրոնական կայարանը, Գրան Պլասը և Միզող տղան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4 5
3. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունիսի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 28-ին.
4. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունիսի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 28-ին.
5. ↑  «Արխիվացված պատճենը» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ հուլիսի 14-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 28-ին.
6. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
Հին բաբելոնյան գլանաձև կնիք հեմատիտից, թվագրվում է մ.թ.ա. 1800 թվականին: Զգեստավորված թագավորը կենդանի է զոհում Շամաշին: Կնիքը ենթադրաբար պատրաստվել է Սիպարում:
**Գլանաձև կնիք,** փոքր գլան, մոտ 2.5 սմ երկարությամբ, տառերի կամ պատկերների փորագրություններով, որը հին աշխարհում օգտագործվել է հարթ մակերեսները, հատկապես կավե սալիկները կնքելու համար։ Գլանաձև կնիքները հայտնաբերվել են մոտ մ.թ.ա. 3500 թվականին՝ Մերձավոր Արևելքում, ժամանակակից Շոշի (Իրան) և Ուրուկի տարածքում։ Նրանց ստեղծումը կապված է կավի սալիկների վրա սեպագրով գրելու հետ։ Գլանաձև կնիքները օգտագործվել են որպես կառավարչական գործիքներ՝ ստորագրության փոխարեն, ինչպես նաև որպես զարդարանք և կախարդական հմայիլ. ավելի ուշ տարբերակները պարունակում են նաև Միջագետքի սեպագրեր։ Ավելի ուշ այս կնիքներն օգտագործվել են կավե սալիկները պաշտոնապես հաստատելու համար։ Դամբարաններում շատ հաճախ ոսկու, արծաթի, մարգարիտի ու տարբեր թանկարժեք քարերի հետ ներառում էին նաև գլանաձև կնիքներ։

Կնիքները սովորաբար պատրաստվում էին կիսաթանկարժեք քարերից, և որոշները նման էին փորագրված թանկարժեք քարերի։ Կնիքի պատրաստման համար օգտագործվում էր հեմատիտ, օբսիդիան, ճարպաքար, ամեթիստ, լաջվարդ և սարդիոն։ Քանի որ Միջագետքում սովորաբար կիսաթանկարժեք քարերը բացակայում էին, մեծ քարերը ենթադրաբար ներկրվում էին Իրանից։ Կնիքների մեծ մասը մարմնի ներսում ուներ սին խողովակ, որի միջով անցկացված թելի միջոցով կապում էին վզին՝ սրանով միշտ կրելով իրենց հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Al-Gailani Werr, L. 1988. Studies in the chronology and regional style of Old Babylonian Cylinder Seals. Bibliotheca Mesopotamica, Volume 23.
2. ↑  Mesopotamian cylinder seals, British Museum
3. 1 2  Why Cylinder Seals? Engraved Cylindrical Seal Stones of the Ancient Near East, Fourth to First Millennium B.C. by Edith Porada © 1993 College Art Association. The Art Bulletin, Vol. 75, No. 4 (Dec. 1993), pp. 563-582, JSTOR
4. ↑  Ancient cylinder seal found in Iran Archived 2013-06-02 at the Wayback Machine. 2 March 2009, Press TV
Лущенко

**Ղուշչի** (վրացերեն՝ კუშჩი), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Ծալկայի շրջանում, Խրամ գետի ափին, Ծալկայից 25 կմ արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1540 մ բարձրության վրա։

Բնակչությունը
-------------

2014 թվականի տվյալներով, գյուղն ուներ 532 բնակիչ, ովքեր զբաղվում են հացահատիկի, բանջարեղենի, կարտոֆիլի մշակությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում կա միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, ակումբ, գրադարան, բուժկետ։

Գյուղը հիմնադրվել է 1830 թվականին։ 1870թ-ին Ղուշչիում կառուցվել է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին և կամարակապ քարե կամուրջ Խրամ գետի վրա։

Ղուշչիում է ծնվել գեներալ-մայոր Հրայր Սիմոնյանը։

Պատմությունը
------------

1992 թվականից՝ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո գյուղում փակվեցին գրադարանը, ակումբը և մանկապարտեզը։ 
Գյուղի հայկական եկեղեցին և քարե կամուրջը, որը կապում է Ղուշչի գյուղը հույնաբնակ Ջինիս, այժմ Արծիվան, գյուղի հետ կառուցել է Հովակիմ Մեհրաբյանը։
Ղուշչին կառուցվել է Խռամ գետի ձախ ափին փոքրիկ բլրի վրա, Ծալկայից 23կմ հեռավորության վրա։ Գյուղի բնակիչները գաղթել են Էրզրումի նույնանուն գյուղից, որը գտնվում է Տղմուտ գետի ձախ ափին բլրի վրա։ Գյուղը հյուսիսից հարևան է հույնաբնակ Ջինիս, այժմ Արծիվան, գյուղին, հարավից՝ հայաբնակ Նարդևան գյուղին, արևմուտքից՝ հույնաբնակ Օլյանկ, այժմ Բերթա, գյուղին, հյուսիս-արևմուտքից՝ հայաբնակ Ղզլքիլիսա գյուղին, իսկ արևմուտքում գետն է և արոտավայրերը։ Հարավ-արևմուտքում Սուրբ Հովհաննես սարն է իր եկեղեցով։ Սուրբ Հովհաննես սարի ներքևում գյուղի ձորն է կրկին իր եկեղեցով։ Ձորն ունի իր այգին, որը տնկել է Վարդան Մեհրաբյանը։ Այգում կա խնձորենի, տանձենի, բարդի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014". საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. ნოემბერი 2014. Retrieved 26 ივლისი 2016.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Վրաստան Ծալկայի հայաբնակ գյուղեր |
| --- |
|  |
| Ծալկայի հայաբնակ գյուղեր | Այազմա • Աշկալա • Բուռնաշեթ • Դամալախարաբա • Դաշբաշ • Դարագյուղ • Խաչգյուղ • Ղաբուռ • Ղզլքիլիսա • Ղուշչի • Նարդևան • Չիֆթքիլիսա • Օզնի |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ծալկայի շրջան |
| --- |
|  |
| Քաղաք | **Ծալկա** (վարչկենտրոն) | Ծալկայի շրջանի դրոշը |
|  |
| Բնակավայրեր | Ավրանլո  • Այազմա  • Արծիվանի  • Արջևան-Սարվանի  • Աքենդա  • Աշկալա  • Ախալշենի  • Բարեթի  • *Բեդիանի*  • Բերթա  • Բեշթաշեն  • Բուռնաշեթ  • Գանթիադի  • Գեդեքլար  • Գումբաթ  • Դարագյուղ  • Դաշբաշ  • Դամալախարաբա  • Թեջիսի  • *Թրիալեթ*  • Իմերա  • Լիվադ  • Խանդո  • Ստորին Խարաբա  • Խաչգյուղ  • Խրամհեսի  • Ծինծկղարո  • Ղաբուռ  • Կավթա  • Ղզլքիլիսա  • Կոխտա  • Ղուշչի  • Նարդևան  • Չիֆթքիլիսա  • Չոլմանի  • Չրդիլիսուբանի  • Ռեխա  • Սաբեճիսի  • Սամադլո  • Սամեբա  • Սանթա  • Սակղդրիոնի  • Տարսոնի  • Տբեթի  • Օզնի |
|  |
| Պորտալ:Վրաստան |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Հովաննիսյան** (1865, Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1935, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վիրաբույժ։ Նրա պատվերով 1914-1917 թվականներին Երևանում կառուցվել է ԱՕԿՍ-ի շենքը, որն այն ժամանակ ծառայում էր որպես մասնավոր վիրաբուժական հիվանդանոց։

Կենսագրություն
--------------

1891 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1895 թվականին նշանակվել է Երևանի քաղաքային հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, աչքի հիվանդությունների ու վիրաբուժական բաժանմունքների վարիչ։ Կատարելագործվել է Մոսկվայի (1889 թվական), Բեռլինի (1904 թվական), Վիեննայի և Փարիզի (1906, 1908 թվականներ) վիրաբուժական կլինիկաներում։ 1911 թվականին Երևանում բացել է սեփական վիրաբուժական հիվանդանոց՝ 10 մահճակալով, որը գոյություն է ունեցել մինչև 1923 թվականը։ Եղել է հասարակական ակտիվ գործիչ, դպրոցական բժիշկ, Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության Երևանի բաժանմունքի նախագահ, քաղաքների միության Երևանի կոմիտեի բժշկական բաժնի վարիչ, Երևանի բժշկական ընկերության նախագահության անդամ։ Գրել է նաև վիրաբուժության տարբեր հարցերի վերաբերյալ աշխատություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  "«ԱՕԿՍ-ի շենք»` կենդանի պատմություն". *mediamax.am* (անգլերեն). Վերցված է 2024-03-05-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 571)։*  |
**Մահմուդ II-ի դամբարան** (թուրքերեն՝ II. Mahmud Türbesi), Ստամբուլի տեսարժան վայրերից մեկը։ Այն օսմանյան վերջին սուլթանների ընտանեկան դամբարանն է։ Դամբարանի մոտ է գտնվում օսմանյան հայտնի քաղաքական գործիչների և գրողների գերեզմանատունը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Դամբարանի ներքին տեսքը
Ութանկյուն կառուցվածք ունեցող դամբարանը կառուցված է ամպիրի ոճով՝ սպիտակ մարմարից։ Գմբեթը զարդարված է լորենու ծաղիկներով։ Կառույցի ներսում՝ մարմարե քարատախտակի վրա է գտնվում գեղանկարիչ Մեհմեդ Հաշիմի պատկերը։ Ճենապակե ջահը, որը կախված է դամբարանի գմբեթից, նվիրել է թագուհի Վիկտորիան։ Ոսկեպատ ժամացույցը դամբարանին է նվիրել կայսր Նապոլեոն III-ը։

Պատմություն
-----------

Դամբարանը կառուցվել է սուլթան Աբդուլ Մեջիդ-ը հրամանով՝ իր հոր Մահմուդ II-ի աճյունը թաղելու համար։ Ճարտարապետները եղել են հայազգի Պողոս և Հովհաննես Դադյանները։ Կառուցումը ավարտվել է 1840 թվականին։

Ավելի ուշ դամբարանում են թաղվել նաև Աբդուլ Ազիզ և Աբդուլ Համիդ II սուլթանների աճյունները, ովքեր, համապատասխանաբար, Մահմուդ II-ի որդին և թոռն էին։

Մինչ 1920 թվականը, դամբարանին կից գտնվող գերեզմանատանը թաղվել են անվանի քաղաքական գործիչներ և գրողներ, ինչի շնորհիվ դամբարանի տարածքը մարդաշատ է ողջ տարին։

2009 թվականին դամբարանի կողքին թաղվել է Օսման Էրթողրուլը՝ օսմանյան գահի ժառանգորդներից մեկը։

Հայտնի անձինք, ովքեր թաղված են դամբարանում
------------------------------------------

* Մահմուդ II
* Բեզմիալեմ սուլթան
* Աբդուլ Ազիզ
* Աբդուլ Համիդ II
* Յուսուֆ Իզզեդին էֆենդի

Հայտնի անձինք, ովքեր թաղված են գերեզմանատանը
--------------------------------------------

Գերեզմանատունը
* Բեդրեդին Սիմավի
* Զիա Գյոքալփ
* Հալիլ Ռըֆաթ փաշա
* Սայիդ Հալիմ փաշա
* Օմեր Ֆարուկ Օսմանօղլու
* Էրթողրուլ Օսման

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Sultan II.Mahmud Türbesi». *www.dunyabulteni.net* (թուրքերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 8-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 24-ին.
Վիշապաքար սրճարանի տարածքում (մ.թ.ա. 3-2 հզ)
**Առագաստ** (*Պոպլավոկ*), 1960-ական թվականների Երևանի չորս սրճարաններից («Սկվոզնյաչոկ», «Կոպեյկա», «Պոպլավոկ», «Կոզիրյոկ») մեկը։ Գտնվում է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի Օղակաձև զբոսայգում։

Պատմություն
-----------

Սրճարանը 1964 թվականին նախագծել է ճարտարապետ Ֆելիքս Հակոբյանը, ով սրճարանը շրջակա բնական ռելիեֆի հետ տեղադրել է բարձրության վրա՝ շինության վերևի մասին հաղորդելով դարավանդի տեսք, իսկ տարբեր մակարդակների միջև եղած տարածությունը զբաղեցրել է սրճարան-«նավի» ներքևի մասը։ Սրճարանի անվանումն ընտրել է ճարտարապետը։ Նա սրճարանի ձևավորման համար օգտագործել է տենտ, որը պարաններով ամրացրել է կառույցին։ «Առագաստ» սրճարանի և «Օղակաձև զբոսայգու» մեկ հատվածի նախագծման համար Ֆելիքս Հակոբյանը ճանաչվել է Խորհրդային ճարտարապետության նվաճումների համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր։

Սրճարանը եղել է դերասանների, գրողների, ռեժիսորների, երաժիշտների, արվեստագետների, նկարիչների, ուսանողների սիրած ժամանցային վայրերից մեկը։ Սրճարանը Ալեքսանդր Գրինի գրքի անունով հաճախ անվանել են «Ալ Առագաստ»։

1997 թվականին սրճարանը վերակառուցվել է և հին սրճարանին փոխարինել է ծավալային կառույց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  "«Պոպլավոկ»` կենդանի պատմություն". *mediamax.am* (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 21-ին.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Առագաստ (սրճարան)** կատեգորիայում։ |
**Մեծ եգիպտական թանգարան**, թանգարան Գիզայում (Եգիպտոս), բացումը կլինի 2018 թվականին։ Այն քաղաքի նոր գլխավոր հատակագծի մասն է կազմում, նրա մակերեսը կկազմի 50հա։ 2002 թվականի հունվարի 5-ին Եգիպտոսի նախագահ Հոսնի Մուբարաքը թանգարանի հիմքում դրել է առաջին քարը։ Թանգարանի շինարարության արժեքը մոտ 550 միլիոն դոլար է։

Թանգարանի հեռավորությունը Գիզայի բուրգերից կազմում է մոտ 2 կմ։

Թանգարանի ճարտարապետական կառուցվածքը և դիզայնը որոշվել են 2002 թվականի հունվարի 7-ին կազմակերպված մրցույթի արդյունքում։ Կազմակերպիչները ստացել են 1557 նախագիծ աշխարհի 82 երկրներից։ Մրցույթի երկրորդ փուլում ընտրվել են 20 նախագիծ, 2003 թվականի հունիսի 2-ին հրապարակվել է հաղթողի անունը։ Հաղթողն է դարձել իռլանդական «Heneghan Peng» ընկերությունը Դուբլինից։ Թանգարանի սրահները կլիեն եռանկյունաձև` բուրգաձև տանիքով։ Պատերը կլինեն կիսաթափանցիկ քարից։ Գլխավոր մուտքի մոտ կցուցադրվեն ամենախոշոր ցուցանմուշները։

2010 թվականի փետրվարի 2-ին Եգիպտոսի ղեկավարությունը պայմանագիր է կնքել «Hill International» ընկերության հետ, որի մասնագետները կվարեն շինարարության կառուցողական և կազմակերպական ապահովումը։ Շինարարության 550 միլիոն դոլարից 300 միլիոնը ֆինանսավորվում է միջազգային համագործակցության Ճապոնական բանկի կրեդիտի հաշվից, մնացած գումարը Հնությունների գլխավոր խորհրդի և այլ միջազգային ֆոնդերի նվիրատվությունների հաշվից:.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942
2. ↑  «Hill International-Led Joint Venture Selected as Project Manager for the Grand Egyptian Museum». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 6-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 17-ին.
3. ↑  «World news and international headlines - The National». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ սեպտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի պաշտոնական կայք
* Թանգարանի շենքի մանրամասն նկարագիրը (անգլ.)

Տես նաև
-------

* Բեռլինի եգիպտական թանգարան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2004060965 · Microsoft: 2800826735 · VIAF: 247407204 · WorldCat VIAF: 247407204 |

 |
**Մեյ Լան Ֆանի տուն-թանգարան** (չինարեն ավանդ. 梅蘭芳紀念館, հեշտ. 梅兰芳纪念馆 , պինին: *Méi Lánfāng Niàn Guǎn*), բացվել է 1986 թվականի նոյեմբերի 27-ին Պեկինում։

Թանգարանի մասին
---------------

Թանգարանը բացվել է Պեկինի Հուգոսիձե փողոցի տուն 9 հասցեում, որտեղ Մեյ Լան Ֆանն ապրել է իր կյանքի վերջին 10 տարիները։ Տունն ինքը տիպիկ է ներկայացնում Պեկինի ճարտարապետական համալիրի համար քառակուսի ներքնագավիթի հետ միասին։ Բակի մակերեսը կազմում է 1000 մ2։

Թանգարանի հիմնադրումից հետո այստեղ հանձնել են բազմաթիվ իրեր և գրական նյութեր, որը Մեյ Լան Ֆանի ընտանիքը նվիրել էր պետությանը 1962 թվականին։

Թանգարանում այժմ գործում է չորս ցուցասրահ։

Մակագրությունը թանգարանի ցուցանակների համար կատարել է Չինաստանի Կոմունիստական Կուսակցության Կենտրոնական Կոմիտեի հինգերորդ գլխավոր քարտուղար` Դեն Սյաոպինը։

Հասցե
-----

Թանգարանը գտնվում է Պեկինի, Սիչեն շրջանի, Հուգոսիձե փողոցի, տուն 9 հասցեում։

Հեռախոսահամար` +86 (10) 83223598:

Աշխատանքային ժամեր
------------------

Թանգարանը բաց է յուրաքանչյուր օր 9-ից մինչև 16-ը, բացի երկուշաբթի օրվանից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дом-музей Мэй Ланьфана.
2. ↑  Почтовый ящик 04-11-18.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Дом-музей Мэй Ланьфана(չին.)
* Дом-музей Мэй Ланьфана(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 1089145856858522920068 · WorldCat VIAF: 1089145856858522920068 |

 |
**Խեթերեն**, «խեթերեն» անվամբ հայտնի են Փոքր Ասիայի հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի խեթա-լուվիական խմբին պատկանող երկու բնիկ լեզուներ՝ Սեպագրային խեթերեն և Գաղափարագրային խեթերեն։

Սեպագրային խեթերեն
------------------

Սեպագրային խեթերեն (հեթիթերեն), կոչվում է նաև նեսերեն (նեսիտերեն)՝ Հին խեթական թագավորության մայրաքաղաք Նեսայի անունով։ Փոքր Ասիայում հայտնաբերված սեպագիր արձանագրություններից (մ. թ. ա. XVII-XIII դդ.) հնագույնները ամենահինն են հնդեվրոպական լեզուներից պահպանված հուշարձանների մեջ։ Ըստ նորագույն ուսումնասիրությունների, խեթերենը և նրան ցեղակից լեզուները ծագել են մեկ մայր անատոլիական լեզվից, որը տեղաբաշխված է եղել Փոքր Ասիայի հարավային շրջաններում։ Մասնագետները այս շրջանները համարում են հնդեվրոպական նախալեզվի բնօրրան։ Խեթերենում պահպանված են հնդեվրոպական շատ բառեր, բառակազմական համակարգը հնդեվրոպական է, ունի հնդեվրոպական կոկորդային հնչյունը։ Կա գոյականների քերականական երկու սեռ՝ ընդհանուր և միջին (չկա իգական-արական հակադրություն), երկու թիվ (եզակի, հոգնակի), նախապես ունեցել է յոթ, ապա՝ վեց հոլով, հոլովման համակարգում հակադրվում են ուղղականի, հայցականի հիմքերը մյուս հոլովների հիմքերին։ Բայն ունի ներկա և անցյալ ժամանակներ։ Խեթերենն առաջին անգամ ուսումնասիրել ու վերծանել է չեխ գիտնական Բ. Հրոզնին։

Գաղափարագրային խեթերեն
----------------------

Գաղափարագրային (հիերոգլիֆային) խեթերենը կամ լուվիերենը, տարածված է եղել Փոքր Ասիայում և Ասորիքում։ Ավանդված է գաղափարագրերով գրված կնիքային նիշերի ու արձանագրությունների մեջ (մ. թ. ա. XVI-XIII դդ.)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Archaeology and Language: The Puzzle of Indo-European Origins — Pimlico, 1998. — P. 54. — ISBN 0-7126-6612-5

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 46)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11932024z · GND: 4120195-4 · LCCN: sh85061276 · Microsoft: 532480735 · NDL: 00563291 · NKC: ph119165 |

 |

 |
**Սևան ընկերություն**, հայկական ընկերակցություն Սոչի քաղաքի և հարակից շրջանների հայերի համախմբման համար։ Շտաբ-բնակարանը տեղակայված է Ադլերում։ Նախագահը Օքսեն Մումջյանն է, տեղակալը Տոպիկ Կոչկոյանը։ Գործում է նաև «Սևան» երիտասարդական թիմը։

Պատմություն
-----------

Սոչիի մերձակայքում գտնվող հայկական վերաբնակեցված բնակավայր՝ 1910-ականներ
Սոչիում հայերը թվաքանակով երկրորդն են ռուսներից հետո։ «Սևան» ազգային ընկերությունը ստեղծվել է 1997 թվականին։ Այն Հայաստանի հետ ակտիվ համագործակցում է տարբեր բնագավառներում։

«Սևան» ընկերությունը գրանցվել է 15 տարի առաջ։ Նրա առաջին նախագահ է ընտրվել Հովհաննես Չեպնյանը։ Սոչիում և նրա շրջակայքում ապրում են ավելի քան 100 հազար հայեր, որոնք տարբեր պատմական պատճառներով 19-րդ դարի վերջերից բնակություն են հաստատել Սև ծովի ափին։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո հայերի թիվն ավելացել է Աբխազիայից, Ղարաբաղից, Ադրբեջանից, Հայաստանից, Վրաստանից գաղթածների պատճառով։ «Սևան» համայնքի հիմնական խնդիրը հայերի համախմբումն է, լեզվի, մշակույթի ու ավանդույթների պահպանումը։ 2002 թվականից ընկերությունում գործում է հայկական դպրոց, որտեղ աշակերտները սովորում են իրենց մայրենի լեզուն։ Գործում է Սոչի քաղաքի Կենտրոնական շրջանի «Սևան» վոկալ և երգչախմբային անսամբլը։ Ընկերությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում սպորտին՝ աջակցելով հայ մարզիկներին։ Բռնցքամարտի աշխարհի պատանեկան չեմպիոն Էդուարդ Համբարձումյանը գտնվում է «Սևան» ընկերության հովանավորության ներքո։

Տես նաև
-------

* Հայկական սփյուռք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "ВПЕРЕДИ — «СЕВАН»". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 12.
2. ↑  «СЕВАН» В ОЛИМПИЙСКОМ СОЧИ
3. ↑  Сочи — летняя столица России
**Կանտուծիլի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), Խեթական թագավության զորքի գլխավոր հրամանատար Թութհալիաս Գ-ի (շուրջ մ.թ.ա. 1400-մ.թ.ա. 1380) կառավարման ժամանակ։ Մասնակցել է Թութհալիաս Գ-ի դեպի Հայասա կատարված արշավանքներին։

Հայասա կատարած արշավանքները
---------------------------

Մ.թ.ա. 14-րդ դարի սկզբին Նոր Խեթական թագավորության թագավոր Թութհալիաս Գ-ի դեպի Հայասա, որտեղ արդեն թագավորում էր Կարաննին (Կարաննիս), ձեռնարկած արշավանքի մասին գրել է նրա թոռը՝ Մուրսիլիս Բ-ն (մ.թ.ա. 1340 - մ.թ.ա. 1320): Ըստ Մուրսիլիս Բ-ի արձանագրության Թութհալիասը՝ նրա պապը, Հայասա երկրի հետիոտն զինվորներին և կառամարտիկներին հաղթել է, ապա Խաթթի երկրի (Խեթական թագավորություն) հետիոտն զինվորներին և կառամարտիկներին թողել խեթական զորքի գլխավոր հրամանատար Կանտուծիլիի մոտ, որից հետո նրանց վերադարձրել իր երկիր։ Ըստ մեկ այլ արձանագրության Թութհալիաս Գ-ն Կանտուծիլիին ուղարկում է Հայասայի դեմ, Հայասային պատերազմ հայտարարում ու նրա հետևից գնում դեպի Հայասա։ Այս պատերազմի ժամանակ խեթական բանակը գրավում է Արծիյա քաղաքը և նրա ողջ ունեցվածքը ենթարկում ավարի։ Վճռական ճակատամարտը Կումմախա քաղաքի մոտ առավելություն չի տվել խեթերին։ Մ.թ.ա. 1397 թվականին խեթերը հաղթել են Կարաննիին՝ Կաթխալաիայի (Կապադովկիայում) ճակատամարտում։ Զարգացնելով հաջողությունը, Խեթերը կրկին հարձակվում են Ծոփքի վրա, բայց ետ են շպրտվում։ Նույն թվականին տեղի է ունենում Անիի ճակատամարտը, որի արդյունքում խեթերի զորքերը ստիպված են լինում նահանջել։ Պատերազմը տևում է մինչև մ.թ.ա. 1380 թվականը։ Կարաննիի բանակը մի քանի անգամ հարձակվում է Խեթերի թագավորության վրա և ավերում այն։ Մ.թ.ա․ 1380 թվականին Կարաննիին նույնիսկ հաջողվեց գրավել մայրաքաղաք Հատտուսան և այրել այն։ Վրեժի համար՝ տարիներ շարունակ պատերազմը շարունակվում էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 7
2. ↑  Կարաննի հոդված

Աղբյուրներ
----------

* «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 7
**Սիմոնովիչի տուն** (ռուս.՝ Дом Симоновича), մշակութային ժառանգության օբյեկտ ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Գտնվում է Չեխովի փողոց, 30 հասցեում։ Համաձայն Ռոստովի մարզի վարչակազմի ղեկավարի 16.01.1995 թվականի № 7 որոշման` ենթակա է պահպանման և վերանորոգման։

Պատմություն
-----------

Վաճառական Չիլիկինը կառուցեց նոր շենք Չեխովի փողոց, տուն 30 հասցեում 1850-ական թվականներից հետո։ Նա այդ տան սեփականատերն էր մինչև 1890-ական թվականների սկիզբը, այնուհետև այն վաճառեց ռոստովցի վաճառական Մարկուս Գորդոնին։ Արդեն 1906 թվականին տունը կրկին փոխեց սեփականատիրոջը, այն գնեց Լոգաչովը։ Իսկ 1915 թվականից մինչև 1918 թվականը տունը պատկանում էր Սիմոնովիչին, որի անունով էլ շենքը ստացել է իր պատմական անվանումը, թեև սեփականատերն այդ տանը չի ապրել, այլ հանձնել է վարձակալությամբ շրջանային ոստիկանական վարչության կարիքների համար։ Շենքի որոշ տարածքներում գտնվում էր հողային գործերի շրջանային կոմիտեն։ Շենքում գործել է տպարան։ XXI դարում սա բնակելի տուն է։

Նկարագրություն
--------------

Տունը երկհարկանի է` կառուցված քարից։ Ցանցկեն ծածկով արտասանդուղքը տեղադրված է ոչ կենտրոնով, այլ շեղված է դեպի աջ։ Տան անկյունն ունի կլորացված ձև, դրա վերևում գտնվում է յուրօրինակ ճակտոնը։ Լուսամուտների վերևի տարածքը զարդարում են դեկորի տարբեր տարրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Энциклопедия Таганрога
2. ↑  "Постановление Главы Администрации Ростовской области от 16. 01. 1995 г. № 7". Արխիվացված է the original 2017 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 15. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 69 (help)
**Հայասա-խեթական պայմանագիր**, հաշտության և դաշինքի պայմանագիր Հայասայի և Խեթական պետության միջև։ Կնքվել է Հայասայի արքա Հուկկաննայի (Խուկաննա) և Խեթական պետության արքա Սուպպիլուլիում Ա-ի միջև։ Հայասան առաջացել է ցեղային միություների միավորման արդյունքում՝ մ․թ․ա․ 15-րդ դարում։ Հայասան և Խեթական պետության միջև եղել են ռազմական, դիվանագիտական, տնտեսական, մշակութային հարաբերություններ։ Մ․թ․ա․ 15-րդ դարի վերջին և 14-րդ դարի սկզբին Հայասան եղել է խեթերի տիրապետության տակ, սակայն կարողացել է ազատագրվել։ Մ․թ․ա․ 14-րդ դարի սկզբին բախում է տեղի ունեցել Հայասայի արքա Կարաննի և Խեթական պետության արքա Թութհալիաս Գ-ի միջև։ Ի վերջո Թութհալիաս Գ-ի որդին՝ Սուպիլուլիումա Ա-ը պայմանագիր է կնքում Հայասայի արքա Հուկկաննայի (Խուկաննա) հետ, որպեսզի ապահովի իր թիկունքը՝ Միտաննիի դեմ պատերազմներում։

Կետեր
-----

Հայասա-խեթական պայմանագրի կետերն էին՝

* Միմյանց վրա չհարձակվել
* Մեկ այլ երկրի հետ պատերազմի դեպքում օգնություն ցույց տալ միմյանց
* Չհրապարակել միմյանց պետական գաղտնիքները
* Հայասան պետք է հետ վերադարձներ Խեթթական պետության գերիներին
* Սուպիլուլիումաս Ա-ի քույրը դառնալու էր Հայասայի թագուհին՝ Հուկկաննայի կինը
* Հայասայի կողմից պայմանագրի խախտման արդյունքում խեթերը իրավունք ունեին ավերել Հայասա երկիրը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կարեւորագույն պայմանագրերը Հայաստանում սկզբից մինչև XIV դարը, էջ 2-3
**Սուրբ Աստվածածնին եկեղեցուն ընծայելու տաճար** (ռուս.՝ Храм в честь Введения во храм Пресвятой Богородицы, կարճ՝ *Ընծայման տաճար, Վվեդենսկի տաճար*, ռուս.՝ Введенский храм), ռուս ուղղափառ եկեղեցու Աստրախանի թեմի տաճարը, որը գտնվում է Աստրախանում։ Ներկայումս վերագրվում է Յոհան-Պրեդտեչենսկի վանքին, որի մոտակայքում էլ գտնվում է։

Պատմություն
-----------

Տաճարը կառուցվել է 1818-1822 թվականներին։ 1923-1939 թվականներին գրավվել է բարենորոգիչների կողմից, այնուհետև փակվել է և հանձնվել ավտոդպրոցին։  Աստրախանի մարզգործկոմի՝ 1953 թվականի օգոստոսի 11-ի որոշմամբ տաճարի շենքը վերասարքավորվել է «Գլավավտոտրանսկադրայի» ավտոդպրոցի համար։ Տաճարի զանգակատունը քանդվել է, ներսում տեղադրվել բազմաթիվ միջնորմներ։

1994 թվականին տաճարը վերադարձվել է Ռուս ուղղափառ եկեղեցուն։ 1996 թվականին տաճարի վրա խաչ է տեղադրվել։ 2005 թվականին անցել է Յոհան-Պրեդտեչենսկի վանքի հովանու տակ, տաճարում վերսկսվել են ժամերգությունները։

Ժամանակակից վիճակ
-----------------

Ներկայում տաճարը գտնվում է ծայրահեղ վթարային վիճակում։ Կիրակի օրերին և տասներկու տոներին տաճարում պատարագ է մատուցվում։ Խոստովանությունը տեղի է ունենում նախօրեին՝ երեկոյան ժամը 16:30-ին Յոհան-Պրեդտեչենսկի վանքում։

Վանքի կողմից տաճարում կատարվել են մի շարք բարելավումներ, վերանորոգվել է տանիքը, անցկացվել է ջեռուցման համակարգ, կառուցվել է հատակը, դրվել են պատուհաններ, գմբեթը պահող փայտամածներ։ 2014 թվականի դեկտեմբերին ուսումնասիրվել է տաճարի տակ գտնվող գետինն և հիմքը, և Յոհան-Պրեդտեչենսկի վանքի վանահայր Պյոտրը (Բարբաշով) լրագրողներին հայտնել է, որ տաճարը կվերականգնվի` կառուցվելով փայտամածներ, գմբեթը պահող թմբուկ և գմբեթ։

2016 թվականի մայիսին տաճար վրա նոր խաչ է հայտնվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "В Астрахани стараются возродить один из красивейших храмов региона — Введенскую церковь". Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 30. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 67 (help)
2. ↑  Водружение креста на Введенский храм. Астрахань

Արտաքին հղումններ
-----------------

* История Введенской церкви на сайте Иоанно-Предтеченского монастыря.
* 
* Радиопередача Риммы Хохловой с настоятелем астраханского монастыря игуменом Петром (Барбашовым) и другим астраханским священником — о. Вячеславом. В числе прочих вопросов разговор касается и восстановления Введенского храма Archived 2019-04-20 at the Wayback Machine.
* Похищение икон из Введенского храма Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
**Մութ աստղը** (անգլ.՝ Dark star)՝ տեսականորեն ենթադրվող աստղերի տեսակ է, որոնք կարող էին գոյություն ունենալ տիեզերքի առաջացման սկզբնական փուլերում՝ մինչև «ավանդական» աստղերի ձևավորումը։ Ինչպեսև ներկայիս աստղերը, այնպես էլ մութ աստղերը կարող էին կազմված լինել սովորական նյութից, սակայն մութ մատերիայի մեծ խտության պատճառով դրա մասնիկների միջև հավանական անհիլիացիայի շնորհիվ այն ջերմություն կառաջացներ։ Այդ ջերմությունը կսահմանափակեր այդպիդի աստղերի սեղմումը մինչև ներկայիս աստղերի համեմատաբարփոքր չափսերը, հետևաբար կկանխարգելեր «նորմալ» նյութի ատոմների միջև հնարավոր միջուկային սինթեզի ռեակցիաները։

Այդ տեսության շրջանակներում, մութ աստղը կանխատեսվում է որպես ջրածնի և հելիումի հսկայական ամպ՝ 4-2000 ա.մ. տրամագծով։ Այդպիսի աստղերի մակերևույթի ջերմաստիճանն այնքան ցածր է, որ դրանց առաքած ճառագայթումը տեսանելի չէ անզեն աչքով։

Հնարավոր է, որ մութ աստղեր դեռևս գոյություն ունեն։ Չնայած դրանք ճառագայթում են ոչ տեսանելի տիրույթում, դրանք կարող են հայտնաբերվել գամմա ճառագայթման, նեյտրինոյի ճառագայթման կամ էլ հականյութի արտանետման գրանցման միջոցով։ Մութ աստղերը կարող էին ընդունվել որպես սովորական սառը մոլեկուլյար ջրածնի ամպ, սակայն ջրածնի ամպերը չեն կարող նման ակտիվ մասնիկներ ճառագայթել։

«Մութ աստղ» տերմինն օգտագործվում է նաև ավելի վաղ տեսություններում, սակայն դրանք կապ չունեն այստեղ նկարագրված օբյեկտի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The first dark stars». *Astronomy.com*. 2007. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 15-ին.
2. ↑  «NASA - 'Shot in the Dark' Star Explosion Stuns Astronomers». *www.nasa.gov* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 15-ին.
**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի**, հայկական առաքելական ավերված եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության մայրաքաղաք Նախիջևանում։

Պատմույթուն
-----------

Եկեղեցին 1869 թվականին հիմնովին կառուցվել է տեղում նախկինում գոյություն ունեցող եկեղեցու հիմքերի վրա։ Արդեն 1872 թվականին կառուցումն ավարտված էր։

Խորհրդային տարիներին դեռևս կանգուն հուշարձան էր։ Եկեղեցին ամբողջությամբ քանդվել է 1997-2005 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։

Ճարտարապետական նկարագիր
-----------------------

Սուրբ Գևորգ եկեղեցին ուներ քառամույթ գմբեթակիր բազիլիկայի հորինվածք։ Կազմված էր ուղղանկյուն հատակագծով ավագ խորանից, զույգ ավանդատներից և դահլիճից։ Աղյուսից շարված գմբեթը գտնվում էր շինության խաչաձև ծածկի կենտրոնում՝ չորս մույթերի վրա։

Ունեցել է երեք մուտք, որոնք գտնվում էին արևմտյան, հյուսիսային և հարավային ճակատներում։

Արտաքին պատերը երեսպատված էին Աստապատ գյուղի Կարմիր վանքի ձորի քարհանքից բերված սրբատաշ կարմիր տուֆով։

Եկեղեցին արտաքնապես բավականին հետաքրքիր տեսք ուներ, բայց համեստ հարդարանքով։ Զարդաքանդակները միայն մուտքերի և պատուհանների կամարների վրա էին։

Արևմտյան կողմում գտնվող զույգ պատուհանների վրա՝ շրջանակի մեջ, քանդակված էր Սուրբ Սարգսի կոմպոզիցիոն պատկերաքանդակը։ Սուրբ Սարգիսը պատկերված էր հեծյալ և ձիու ոտքերի տակ օձ-վիշապին խաչակոթ նիզակով սպանելու տեսքով։ Ձիու դիմաց աղոթելու տեսքով պատկերված էր նաև մի մարդ։ Սուրբ Սարգիսի գլխին պատկերված էր լուսապսակ։

Տես նաև
-------

1. Նախիջևան (քաղաք)
2. Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (Նախիջևան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Այվազյան, Արգամ, «Նախիջևանի կոթողային հուշարձաններն ու պատկերաքանդակներն», Երևան, 1987 թվական, էջ 86։
2. 1 2 3  "Սամվել Կարապետյան, Նախիջևան քարտեզագիրք, Երևան, 2012, էջ 25։". Արխիվացված է the original 2021 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 20.
3. ↑  Khatchadourian, Lori; Smith, Adam; Ghulyan, Husik; Lindsay, Ian (2022). *Silent Erasure: A Satellite Investigation of the Destruction of Armenian Cultural Heritage in Nakhchivan, Azerbaijan* (PDF). Ithaca NY: Cornell Institute of Archaeology and Material Studies. pp. 322–325. Արխիվացված է the original 24․09․2022-ին. `{{cite book}}`: line feed character in `|title=` at position 61 (help)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Միրզոյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ժիրայր Մելսիկի Միրզոյան** ( մայիսի 5, 1979, Ճարտար, Մարտունու շրջան, ԼՂԻՄ), ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար (25.09.2017-29.05.2020), ԱՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարար (2020-2020)։ ԱՀ արդարադատության նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Ժիրայր Միրզոյանը ծնվել է 1979 թվականի մայիսի 5-ին , Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Ճարտար քաղաքում (նախկինում՝ ԼՂԻՄ)։ 1996 - 2000 թվականներին սովորել է Արցախի պետական համալսարան, «*Իրավագիտություն*» բաժնում։ 2003 - 2005 թվականներին սովորել է Արցախի պետական համալսարանի մագիստրատուրայի Իրավագիտություն բաժնում։ 2000-2002 թվականներին ծառայել է պաշտպանության բանակի շարքերում։ Զինապարտ է։

Կարիերա
-------

Ժ. Միրզոյանը 2003 - 2005 թվականներին աշխատել է ԼՂՀ կառավարությանն առընթեր հարկային պետական ծառայության՝ հարկային վարչարարության կատարելագործման առաջատար մասնագետ։ 2005-2007 թվականներին ԼՂՀ Նախագահի աշխատակազմի պետաիրավական վարչության առաջատար մասնագետ էր։ 2007-2009 թվականներին աշխատում էր ԼՂՀ Նախագահի աշխատակազմի ԼՂՀ անվտանգության խորհրդում, որպես աշխատանքների ապահովման բաժնի պետ։ 2009 -2011 թվականներին ԼՂՀ Մարտունու շրջվարչակազմի ղեկավարի տեղակալ էր։ 2011- 2014 թվականներին ԼՂՀ կառավարության աշխատակազմի տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման վարչության տարածքային կառավարման բաժնի վարիչ էր։ 2014 - 2017 թվականներին ԼՂՀ կառավարության աշխատակազմի տարածքային կառավարման և վերաբնակեցման վարչության պետ էր։ 2017 թվականի սեպտեմբերի 25-ից Արցախի Հանրապետության Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար։ 2020 թվականի մայիսի 29-ին ԱՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ԱՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարար։ ԱՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ԱՀ արդարադատության նախարար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ԼՂՀ Կառավարություն».. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 23-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
Ֆիլիպ Դոդրիջի դիմանկարը և զինանշանը: Զինանշանի վրա գրված է «*Dum vivimus vivamus» կարգախոսը*:
***Dum vivimus vivamus,*** լատիներեն արտահայտություն, որը նշանակում է «Քանի կանք, եկեք ապրենք»։ Այն հաճախ ընդունվում է որպես էպիկուրյան հռչակագիր։

Լատիներեն այս արտահայտությունը Ֆիլիպ Դոդրիջի զինանշանի կարգախոսն էր։

Օգտագործում
-----------

Այն հանդիսանում է Հարվարդի Պորչելիանի ակումբի կարգախոսը։ Էմիլի Դիքինսոնը այս արտահայտությունը օգտագործել է 1852 թվականին Ուիլյամ Հոուլանդին գրված վալենտինի յուրօրինակ նամակի մեջ, *որը հետագայում հրապարակվել է «Springfield Daily Republic» ամսագրում*։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | "*Sic transit gloria mundi*,"
"Against Idleness and Mischief|How doth the busy bee,"
"*Dum vivimus vivamus*,"
Ես մնում եմ իմ թշնամին [...] |  |

Արտահայտությունը դաջված է Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան Դելե Ալիի ծոծրակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «dum vivimus, vivamus». Dictionary.com. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 15-ին.
2. ↑  «dum vivimus vivamus». *merriam-webster.com*. Merriam-Webster. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 30-ին.
3. ↑  Job Orton (1766). *Memoirs of the Life, Character and Writings of the Late Reverend Philip Doddridge*. London: J. Eddowes. էջ 145.
4. ↑  Richard Benson Sewall (2003). *The Life of Emily Dickinson*. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. էջ 450. ISBN 0674530802.
5. ↑  «Times Sport Unseen: capturing the beautiful game's magic moments».
Նմանատիպ նիշ Ɐ

**Ընդհանրության քվանտոր** (նշանակում են՝ {\displaystyle \forall }, ∀), պայման է, որը ճշմարիտ է նշված **բոլոր** տարրերի համար, ի տարբերություն գոյության քվանտորի, երբ պայմանը ճշմարիտ է միայն նշված բազմության **որոշ՝ առանձին** տարրերի համար։ Այս քվանտորը ձևականորեն օգտագործվում է նշելու համար, որ բազմությունն ամբողջությամբ գտնվում է նշված նախադրյալի ճշմարտության տիրույթում։ Այն կարդացվում է որպես «բոլորի համար ...», «յուրաքանչյուրի համար ...», «ցանկացածի համար ...» կամ «բոլորը ...», «յուրաքանչյուրը ...», «ցանկացած ...»:

Ընդհանրության քվանտոր, մի ասույթ է, որի օգնությամբ ձևակերպվում է այն պնդումը, որ ինչ-որ տրամաբանական արտահայտություն ճիշտ է ամեն ինչի համար, կամ գոնե որոշման տիրույթի համար, որի մեջ իմաստ ունի այս արտահայտությունը։ Օգտագործվում է նախադրյալի և տրամաբանական դատողության մեջ։

Կարդացման տարբերակներ
---------------------

{\displaystyle (\forall x\in X)P(x)} արտահայտությունը կարդացվում է այսպես․

* X բազմության x (ցանկացած, յուրաքանչյուր) արժեքի համար P(x) (դատողություն) պնդումը ճշմարիտ է.
* X բազմության յուրաքանչյուր (ցանկացած, յուրաքանչյուր) x տարր (որտեղ X-ը x փոփոխականի արժեքների բազմություն է) օժտված է P(x) հատկությամբ․
* ինչ էլ որ լինի, x արժեքը X բազմությունից, P(x)–ը ճշմարիտ է։

Մեկնություններ
--------------

Քվանտորների Փիրսի տեսության մեջ քվանտորները մեկնաբանվում են որպես տրամաբանական ֆունկցիայի տարբերակ։ Գոյության քվանտորը հնարավորություն է տալիս խոսակցին խոսքի տիեզերքում ընտրելու օբյեկտը, մինչդեռ ընդհանրության քվանտորը ընտրության այնպիսի գործառույթ է տալիս նրան, ում կատարվել է այս հայտարարությունը (մեկնաբանողը)։

Պատմություն
-----------

Ընդհանրության քվանտորի նշանը՝ {\displaystyle \forall }, ներդրվել է Գերհարդ Գենցենի կողմից 1935 թվականին, գոյության քվանտորի՝ {\displaystyle \exists }, նշանի նմանությամբ, որը ներկայացվել է Ջուզեպպե Պեանոյի կողմից 1897 թվականին։

Այս տեսությունը ավելի վաղ առաջարկվել էր Begriffsschrift (Հասկացությունների հաշվարկ) գրքում ՝ (1879 թվականին) Գոտլոբ Ֆրեժի կողմից։

Կոդավորում
----------

| Գրաֆեմա | անվանում | Յունիկոդ | HTML | мнемоника | LaTeX |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ∀ | բոլորի համար | U+2200 | `&#8704;` | `&#forall;` | `\forall` |
|

Գործնական
---------

Յաակկո Հինտիկի խաղային-տեսական իմաստաբանության մեջ ընդհանրության քվանտորը կոչվում է «Աբելարդ», իսկ գոյության քվանտորը՝ «Էլոիզ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   `{{cite web}}`: Empty citation (օգնություն)

Տես նաև
-------

1. Քվանտորներ
2. Գոյության քվանտոր
3. Պրեդիկատների տրամաբանություն

Գրականություն
-------------

* *Клини С. К.* Введение в метаматематику, пер. с англ. М. 1957, с. 72—80, 130—138
* *Колмогоров А. Н. Драгалин А. Г.* Математическая логика. Изд. 3-е, стереотипное. — М.: КомКнига, 2006. — 240 с.
* *Новиков П. С.* Элементы математической логики. — М.: Наука, 1973. — 400 с.
* *Чёрч А.* Введение в математическую логику, пер. с англ. т. 1, М. 1960, с. 42—48.
**Գուիդո Պիզարո** (իսպ.՝ Guido Pizarro, 20-րդ դար, Չիլի), չիլիացի աստղագետ, աշխատել է Լա Սիլայի աստղադիտարանում։

Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով Պիզարոն հայտնաբերել է ութ աստերոիդ 1979 թվականից 1996 թվականները, որոնցից յոթը նա հայտնաբերել է Էրիկ Էլստի, իսկ մեկը իր եղբոր Օսկար Պիզարոյի հետ համատեղ։ Հայտնագործություններից ամենանշանակալին (7968) Էլստ-Պիզարոի հայտնավերումն էր, որը դրսևորում է իրեն նաև որպես գիսաստղ, և կրում նաև 133P/Էլստ-Պիզարո նշանակումը։

Եղբայրներ Օսկար և Գուիդո Պիզարոների պատվին է անվանվել (4609) Պիզարո աստերոիդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  IAU. «Scheda sinottica di 4609 Pizarro». `{{cite web}}`: Unknown parameter `|access date=` ignored (`|access-date=` suggested) (օգնություն)
2. ↑  Lutz D. Schmadel. «Dictionary of minor planet names (page 396)». `{{cite web}}`: Unknown parameter `|access date=` ignored (`|access-date=` suggested) (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |