recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալգոնկիներեն**, հյուս-ամերիկյան հնդկացիական լեզու, պատկանում է ալգոնկինյան լեզուների կենտրոնական խմբին։ Երբեմն այս անունով են կոչում ալգոնկինյան լեզվաընտանիքը։ Այս լեզուն ազգակից է օջիբվե լեզվին, որը օջիբվե բարբառի տարատեսակ է։ Ֆրանսերենի և անգլերենի հետ նրանով խոսում են Քվեբեկի և Օնտարիոյի ալգոնկինները։ 2006 թվականի դրությամբ՝ կային 2,680 ալգոնկիներեն խոսողներ, որոնցից միայն 10%-ից պակասն էր միալեզու։ Ինչպես շատ հնդկացիական լեզուներ, ալգոնկիներենը նույնպես բայական լեզու է, որտեղ բառերի մեծ մասի իմաստները ներառվում է բայերի մեջ՝ նախդիրների առանձին բառեր, ժամանակաձևեր օգտագործելու փոխարեն։

Քանի որ այս լեզվի անվանումից ծագել է ամբողջ ալգոնկինյան լեզուների խմբի անվանումը, հաճախ այն առաջացնում է տերմինաբանական շփոթություն։ Ըստ կառուցվածքի ալգոնկինյան լեզուն բազմահամադրական լեզու է։ Նախադասության հիմքը բայն է, ձևույթների միաձուլմամբ, բայը կարող է արտահայտել ամբողջ մի նախադասության իմաստ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 3։
2. ↑  *Statistics Canada*, 2006, Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 25-ին, Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ (անգլ.)  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119389466 · Microsoft: 2776207921 · NKC: ph924284 |

 |
**Աղբայրիկ Վարդպետ** (ծննդյան և մահվան թվականներ անահայտ), Վաչուտյանների իշխանական տան ճարտարապետ։ Կառուցել էր Տեղեր գյուղի (Արագածոտնի մարզ) Տեղերի վանքը՝ բաղկացած եկեղեցուց, զավթից և վերջինիս արևմտյան երկու անկյունների վրա կանգնեցված մատուռներից։ Ըստ շինարարական արձանագրությունների, կառուցումը տևել էր 1207-1232 թվականները, որը Աղբայրիկ Վարդպետի գործունեության մեջ հայտնի միակ ժամանակահատվածն էր։ Աղբարյան Վարդապետի շինարարական արձանագրությունը փորագրված էր գավթի սյան խոյակի վրա (1221)։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 249)։*  |
**Ղասիմ բեկ Հաջիբաբաբեկ օղլի Հաջիբաբաբեկով** (ադրբ.՝ Hacıbababəyov Qasım bəy Hacıbaba bəy oğlu, 1811, Շամախի - 1874, Շամախի, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն) — 19-րդ դարի ադրբեջանցի ճարտարապետ, որը մեծ դեր խաղաց Բաքվի կենտրոնի ձևավորման գործում։ Կովկասցիների շրջանում առաջինը, ով աշխատել է ճարտարապետության և քաղաքաշինության ոլորտում պետական և հասարակական հաստատություններում;

Կենսագրություն
--------------

Ղասիմ բեկ Հաջիբաբաբեկովը ծնվել է 1812 թվականին Շամախիում։ 1848 - 1856 թվականներին աշխատել է որպես Շամախիի գավառական ճարտարապետի օգնական։ Եվ 1856 թվականին նա դարձավ գավառական ճարտարապետ։ 1858 - 1859 թվականներին նա կազմել է Շամախի քաղաքի գլխավոր հատակագիծը։ Նաև 1858 թվականին նա կառուցեց թատրոնի շենքը Շամախիում։ Դա առաջին թատրոնն էր Ադրբեջանում։ 1860 թվականից մինչև 1868 թվականն աշխատել է որպես Բաքվի քաղաքային ճարտարապետ, մասնակցել է քաղաքի պլանավորմանը և կազմակերպմանը։

1860-1870 թվականների ժամանակաշրջանում Ղասիմ բեկի նախագծով կառուցվել են «Նավթագործներ» (1860-1861), Կառուցված բնակելի շենքերը Բաքվում (1870), ստեղծվել է առաջին քաղաքի հրապարակը `«Պարապեդ» (1868) և այլն։ Կյանքի ավարտին նա աշխատել է որպես Շամախիի ճարտարապետ։

Մահացավ 1874 թվականին Շամախիում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Шамиль Фатуллаев ГРАДОСТРОИТЕЛЬСТВО БАКУ XIX - начала XX веков/ Под ред. проф. В. И. Пилявского. — Ленинград: Стройиздат, 1978. — 215 с
2. ↑  Гаджибабабеков Касым-бек - архитектор
3. ↑  Һаҹыбабабәјов Гасымбәј / Под ред. Дж. Кулиева. — Азербайджанская советская энциклопедия: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1987. — Т. 10. — С. 146.
**Ռասիմ Հասան օկլի Ալիև** (ադրբ.՝ Rasim Həsən oğlu Əliyev, հուլիսի 16, 1934(1934-07-16), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 13, 2021(2021-11-13)), ադրբեջանցի ճարտարապետ և նկարիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1979), Պետական մրցանակի դափնեկիր, Ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի պատվավոր անդամ, Ռուսաստանի ճարտարապետության և շինարարության ակադեմիայի անդամ, Արևելյան երկրների ճարտարապետության ակադեմիայի լիիրավ անդամ; Ադրբեջանի գիտնական, հասարակական և քաղաքական գործիչ, ակադեմիկոս Հասան Ալիևի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Ռասիմ Ալիևը ծնվել է 1934 թվականի հուլիսի 16-ին Գանձակում, ակադեմիկոս Հասան Ալիևի ընտանիքում։ 1958 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետության բաժինը։ Նրա ուսուցիչը եղել է Միքաել Ուսեյնովը։ 1958-1965 թվականներին աշխատել է «Ազպետականճարտարապետանախագծ»ում և Ադրբեջանի Գիտությունների ակադեմիայի ճարտարապետության արվեստի ինստիտուտում։ 1965-1974 թվականներին Ռասիմ Ալիևը Բաքվի գլխավոր ճարտարապետի առաջին տեղակալն էր, իսկ 1974 թվականից մինչև 1988 թվականը `Բաքվի գլխավոր ճարտարապետը։ 1980-1988 թվականներին Ադրբեջանի ճարտարապետների միության քարտուղարն էր։ 1992 թվականին նա դարձավ Արևելյան երկրների ճարտարապետության ակադեմիայի լիիրավ անդամ։ Ռասիմ Ալիևը հեղինակն է շուրջ գերեզմանի վրա գտնվող Ադրբեջանի բանաստեղծ և դրամատուրգ Հուսեյն Ջավիդի դամբարանի ՝Նախիջևանում (1996), Հեյդար Ալիևի անվան Բաքվի միջազգային օդանավակայանի և Նախիջևանի օդանավակայանի շենքերի, Թուրքիայում Ադրբեջանի դեսպանատան շենքի, Ղուբայում մշակույթի պալատի և այլ շենքերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Əliyev Rasim Həsən oğlu // Naxçıvan ensiklopediyası. — Б.: Изд-во Национальной академии наук Азербайджана, 2002. — S. 145—146.
3. ↑  Ռասիմ Ալիև
4. ↑  Ахундова Э.Еще раз о Микаиле Усейнове: «Завтра тебя отвезут в аэропорт, садись в самолет. Микаил Алескерович в возрасте, он не сможет без тебя…»
**Զագրեբի Միրոսլավ Կռլեժայի անվան բառարանագրության ինստիտուտ** (խորվ.՝ Leksikografski zavod Miroslav Krleža կամ **LZMK**), Խորվաթիայի
բառարանագրության ազգային ինստիտուտ։ Տեղակայված է Զագրեբում։ Հիմնադրվել է 1950 թվականին՝ որպես Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության բառարանագրության ազգային ինստիտուտ։ Մասնաճյուղերը գտնվել են Բելգրադում և Լյուբլյանայում։

Ինստիտուտի աշխատակիցների թվում է խորհրդային նախկին կինոդերասան և ներկայումս գրական գործիչ Նատալյա Վորոբյովան։

Պատմության
----------

Ինստիտուտը հիմնադրվել է 1950 թվականին՝ որպես Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության բառարանագրության ազգային ինստիտուտ և 1964 թվականին անվանափոխվել է Հարավսլավիայի բառարանագրության ինստիտուտ (*Jugoslavenski leksikografski zavod*, ***JLZ***)։

Երկար ժամանակ ինստիտուտի տնօրենը եղել է Միրոսլավ Կռլեժան։

1981 թվականին, Կռլեժայի մահից հետո, ինստիտուտը նրա պատվին վերանվանվել է Հարավսլավիայի Միրոսլավ Կռլեժայի անվան բառարանագրության ինստիտուտ (*Jugoslavenski leksikografski zavod "Miroslav Krleža"*)։

Իր ներկայիս անվանումը ստացել է 1991 թվականին, Հարավսլավիայի կազմալուծումից հետո։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Aligned ISNI and Ringgold identifiers for institutions // *zenodo* — 2017. — doi:10.5281/ZENODO.758080
2. ↑  Jelavich, Charles (1962 թ․ հունիս). «The Importance of the Leksikografski Zavod to the Scholar». *Slavic Review*. **21** (2): 330–335. doi:10.2307/3000636. ISSN 0037-6779. JSTOR 3000636.
3. ↑  Хабарова, Наталья. (2011 թ․ մայիսի 24). «Творчество – тайна души человеческой». Республика.kz]. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 1-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000121547820 · LCCN: n92120004 · NKC: ko2003197198 · VIAF: 127807431 · WorldCat VIAF: 127807431 |

 |
**Ռոբեր Գերեն** (ֆր.՝ Robert Guérin, 28 հունիսի, 1876 - 19 մարտի, 1952)՝ ֆրանսիացի լրագրող և սպորտային ասպարեզի գործիչ, ՖԻՖԱ առաջին նախագահ, նախագահի պաշտոնը զբաղեցրել է 1904 թվականի մայիսի 23-ից մինչև 1906 թվականի հունիսի 4-ը։ 1904 -1906 թվականներին եղել է Ֆրանսիայի ազգային հավաքականի մարզիչ։

Մասնագիտությամբ լրագրող է, աշխատել է ֆրանսիական Լե Մատե հրատարակչությունում, ինչպես նաև եղել է Ֆրանսիական հասարակության սպորտային միության անդամ։ Հենց այնտեղ նա առաջ քաշեց ֆուտբոլի միավորման գաղափարը։

1904 թվականի մայիսի 1-ին Բելգիան և Ֆրանսիան կազմակերպեցին առաջին միջազգային մրցումները, Գերենը օգտագործեց տվյալ առիթը, որպեսզի հանդիպի ֆուտբոլային կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ և խոսի ֆուտբոլի միավորման մասին։ 1904 թվականի մայիսի 21-ին ստեղծվեց ՖԻՖԱ կազմակերպությունը, իսկ այդ կազմակերպությունը առաջին նիստի ժամանակ՝ մայիսի 23-ին, 28 ամյա Գերենը ընտրվեց նախագահ։ Եվրոպական կազմակերպությունները ընդունեցին այդ գաղափաևը և սկսեցին միանա ՖԻՖԱ կազմակերպությանը, իսկ դրանից 1 տարի անց Գերենը վերընտրվեց ՖԻՖԱ նախագահ։

Սակայն ՖԻՖԱ-ին չհաջողվեց կազմակերպել միջազգային մրցախաղեր, ֆրանսիական ֆուտբոլային միությունը լուծարվեց, և Գերենը հրաժարվեց ինչպես ՖԻՖԱ նախագահի պաշտոնից, այնպես էլ ազգային հավաքականից՝ իր ձայնը տալով Վիկտոր Շնայդերին։ Նա նույնիսկ չմասնակցեց 1906 թվականին Շվեյցարիայի մայրաքաղաք Բերնում կայացած ՖԻՖԱ 3-րդ կոնգրեսին այն ժամանակ, երբ նրա փոխարեն նախագահ ընտրվեց Դենիել Վուլֆոը։
Սուրեն Սպանդարյանի արձանը Գարեգին Նժդեհի հրապարակում
**Սուրեն Սպանդարի Սպանդարյան** (դեկտեմբերի 3 (15), 1882, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 24, 1916(1916-09-24), Կրասնոյարսկ, Ենիսեյսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, լրագրող, գրաքննադատ։ ՌՍԴԲԿ անդամ 1901 թվականից։

Սպանդար Սպանդարյանի որդին, Ստեփան Սպանդարյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսում։ Ավարտել է Թիֆլիսի արական գիմնազիան (1902)։ Սովորել է Մոսկվայի պետական համալսարանի պատմաբանասիրական (1902-1903), ապա՝ իրավաբանական ֆակուլտետներում, հաճախել Հայդելբերգի (Գերմանիա) համալսարանի պարապմունքներին։ Տիրապետել է հայերեն, ռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, գերմաներեն և այլ լեզուների։ Եղել է ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության կոմիտեի կազմում։ Սպանդարյանը 1906 թվականի օգոստոսին Ստեփան Շահումյանի հետ ղեկավարել է Ալավերդու պղնձահանքերի բանվորների գործադուլը։

Սպանդարյանը ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Անդրկովկասի բոլշևիկյան մամուլի ստեղծման ու զարգացման գործում։ Ստեփան Շահումյանի և Սարգիս Կասյանի հետ խմբագրել է «Կայծ», «Նոր խոսք», «Օրեր» հայկական բոլշևիկյան թերթերը և գրել է բազմաթիվ հոդվածներ։

1907 թվականի սկզբին Սպանդարյանը կուսակցական աշխատանքի է ուղարկվել Բաքու. ընտրվել է Բաքվի կոմիտեի անդամ և քաղաքական կուսակցական կազմակերպիչ։ Մասնակցել է «Բակինսկի ռաբոչի», «Գուդոկ» (երկուսն էլ՝ ռուսերեն) և այլ թերթերի հրատարակությունը։ Քանիցս ձերբակալվել է, իսկ 1909 թվականի օգոստոսին աքսորվել Բաքվի նահանգից։ 1910 թվականի հունվարից գործել է Թիֆլիսում, ղեկավարել «Կուրյեր կոպեյկա», «Լիստոկ կոպեյկա» (երկուսն էլ՝ ռուսերեն) և այլ լեգալ թերթեր, աշխատակցել է բոլշևիկյան «Զվեզդա» (ռուսերեն) լրագրին։ 1912 թվականի հունվարին, որպես Բաքվի կազմակերպության պատգամավոր, մասնակցել է ՌՍԴԲ(բ) կ VI (Պրահայի) կոնֆերանսին։ Ընտրվել է ՌՍԴԲ(բ) կ կենտկոմի և նրա ռուսաստանյան բյուրոյի անդամ։ Կոնֆերանսից հետո մեկնել է Լայպցիգ, մասնակցել ՌՍԴԲ(բ) կ կենտկոմի ու Պետական դումայում սոցիալ-դեմոկրատ խմբակցության ներկայացուցիչների խորհրդակցությանը։

1912 թվականին վերադարձել է արտասահմանից, մասնակցել IV Պետական դումայի բոլշևիկյան նախընտրական քարոզարշավին, Թիֆլիսում կազմակերպել է ընդհատակյա տպարան։ 1912 թվականի մայիսին ձերբակալվել և բանտարկվել է Թիֆլիսի Մետեխի բանտում։ 1913 թվականի մայիսին դատապարտվել է ցմահ աքսորի՝ Սիբիր, որտեղ (Կրասնոյարսկ) էլ մահացել է։

Հիշատակ
-------

Սուրեն Սպանդարյանի պատվին է անվանվել Արարատի մարզի Սուրենավան գյուղը։ Գյուղի կենտրոնում գտնվում է նրա կիսանդրին։

Սուրեն Սպանդարյանի պատվին է անվանվել նաև Շիրակի մարզի Սպանդարյան գյուղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ*. Երևան: ՀՀ ԳԱԱ, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. 2007. էջ 487.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9551 · ISNI: 0000000082635915 · LCCN: n83136380 · NUKAT: n2010177117 · VIAF: 72769238 · WorldCat VIAF: 72769238 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թորոյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մանուկ Հարությունի Թորոյան** (*Թորոյենց Մանուկ*, մայիսի 4, 1864(1864-05-04), Խաստուր - օգոստոսի 4, 1958(1958-08-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վիպասաց, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի Խաստուր գյուղում։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Մանուկը, համագյուղացիների հետ, թողել է իր ծննդավայրը և գաղթել Արևելյան Հայաստան։ Սկզբում խաստուրցիները բնակություն են հաստատում Կոտայքի շրջանի Զառ գյուղում, ապա Սարդարապատի շրջանի Ուզունօբա գյուղում։ Այստեղից Մանուկը իր եղբայրների հետ փոխադրվում է Երևան։

1922 թվականին Հայաստանի Պարժողկոմատի գումակում աշխատել է որպես սայլապան, 1923-1931 թվականներին՝ բեռնակիր Երևանի կայարանում։ 1931 թվականից անցել է կենսաթոշակի։ Մանուկն անտառաճանաչ էր։ Ճիշտ է, 1931 թվականին անգրագիտության վերացման խմբակում նա տառաճանաչ էր դարձել, բայց շուտով մոռացել էր սովորածը։ Դրա փոխարեն ունեցել է բացառիկ հիշողություն։

«Սասնա ծռեր» հայ էպոսի տասը լավագույն պատումներից մեկի հեղինակը Մանուկ Թորոյանն է (գրի է առել մեծագույն հայագետ Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանը, 1932 թվականին)։ Մանուկը «Դավթի պատմությունը» լսել է հայրենի Խաստուր գյուղում, հեքիաթասացներ Ռես Գսպոյից և Վարդանե Քոչեից։ Վեպը նա համարել է ոչ թե հեքիաթ, այլ իրական պատմություն, եղելություն։

Հաշվի առնելով Մանուկ Թորոյանի վիպասանական արտակարգ ձիրքը, Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանի նրան ընդունում են ԽՍՀՄ գրողների միության շարքերը։ Մանուկ Թորոյանի՝ «Սասնա ծռեր»-ի պատումը տպագրվել է «Սասնա ծռեր» գրքի Բ հատորի Ա մասում (Երևան, 1944) և «Սասնա ծռեր» գրքում (Երևան, 1977):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «AV Production - Մանուկ Թորոյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 21-ին.
2. ↑  *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». 1981. էջ 155-156.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբովյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վարդան Խաչատուրի Աբովյան** (մայիսի 31, 1840(1840-05-31), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 16, 1896(1896-11-16), Վաղարշապատ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), հայ կրթական գործիչ։

Խաչատուր Աբովյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տանը։ Հոր անհետացումից մեկ տարի հետո՝ 1849 թվականի աշնանը մոր՝ Էմիլիայի հետ Երևանից փոխադրվել է Թիֆլիս։ Ինը տարեկանից սովորել է Թիֆլիսի ազնվական գիմնազիայում։ Երկու տարի հետո ընդունվել է Ներսիսյան դպրոցը հայերենը կատարելագործելու համար։ 1854-1859 թվականներին սովորել է Խարկովի մասնավոր պանսիոնում, ապա՝ 1861-1862 թվականներին ուսումը շարունակել է Դորպատի համալսարանում, ստացել ռուսաց լեզվի կրտսեր ուսուցչի վկայական։ Ռուսաց լեզու, պատմություն, գեղագրություն է դասավանդել Լիֆլանդիայի նախ Ֆելին գյուղաքաղաքում, ապա Տալլինի (Էստոնիա) տարբեր ուսումնական հաստատություններում։ 1869 թվականի վերջերին վերադարձել է Հարավային Կովկաս և անմիջապես ուսուցչի պաշտոն ստացել Ախալքալաքում։ Ռուսերենի, պատմության և աշխարհագրության դասեր է տվել տղամարդկանց և կանանց գիմնազիաներում, տեղի հոգևոր դպրոցում։ Մեկ տարի հետո վերադարձել է Թիֆլիս, այստեղ մասնավոր դպրոցներում և գիմնազիաներում դասեր է տալիս նույն առարկաներից։ 1875 թվականին տեղափոխվել է Էջմիածին։ Այստեղ հինգ տարի ուսուցչություն է արել Գևորգյան ճեմարանում։ Այնուհետև տասը տարի ապրել է Երևանում և աշխատել թեմական դպրոցում որպես ուսուցիչ և դաստիարակ։ 1891-1896 թվականներին աշխատել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում որպես դաստիարակ, միաժամանակ դասեր է տվել ռուսերենից, պատմությունից և աշխարհագրությունից։ Մահացել է Էջմիածնում և թաղվել Գայանե վանքի բակում։

Վարդան Աբովյանը մեծ ընտանիքի հայր է եղել։ Իր կնոջ՝ Կատարինե Աբովյան-Յարալյանի հետ ունեցել են ութ զավակ, որոնցից Խաչատուրը, Վահանն ու Պետրոսը մահացել են դեռ մանուկ հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Լևոն Երիցյան, Մեծ լուսավորչի ժառանգները, Ե. «Հայաստան», 1971, էջ 5-12։
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973). *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*. Երևան: «Հայաստան». էջ էջ 16.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 20052 |

 |
**Հովհաննես Հակոբի Չալթիկյան** (նոյեմբերի 22, 1902(1902-11-22), Կարս, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - մարտի 8, 1972(1972-03-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ֆիզքիմիկոս։ ՀԽՍՀ-ում ֆիզքիմիայի դպրոցի հիմնադիրը։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1946), պրոֆեսոր (1948),
ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ՝ 1961 թվականից։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980)։

Ֆիզիկոս-տեսաբան Վիգեն և ֆիզքիմիկոս Ռուբեն Չալթիկյանների հայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Չալթիկյանը ծնվել է 1902 թվականի նոյեմբերի 22-ին Կարսում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Ալեքսանդրապոլում։ 1927 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը։ 1930 թվականին գործուղվել է Մոսկվա՝ ստաժավորման։ 1931 թվականին մեկնել է Գերմանիա, մեկ տարի Մյունխենում զբաղվել ուժեղ էլեկտրոլիտների լուծույթների ջերմադինամիկայի հարցերով։ 1932-1933 թվականներին եղել է ԵՊԻ քիմիայի ֆակուլտետի դեկան, 1937 թվականից աշխատել է ԵՊՀ-ում, 1940-1972 թվականներին՝ ֆիզիկայի և կոլոիդային քիմիայի ամբիոնի, 1959-1972 թվականներին, միաժամանակ՝ պոլիմերման շարժընթացների կինետիկայի հիմնախնդրային լաբորատորիայի հիմնադիր-վարիչ։

Չալթիկյանի ստեղծած գիտական դպրոցը լայն ճանաչում ստացավ Հայաստանում և նրա սահմաններից դուրս, որի վկայություններից մեկը 1968 թվականին պերօքսիդների քիմիային նվիրված 4-րդ հերթական համամիութենական գիտաժողովի կազմակերպումն էր Երևանում։

Հեղինակ է ավելի քան 200 գիտական հոդվածների, «Կուպրոկատալիզ» (ռուսերեն` Երևան, 1963, անգլերեն, Նյու Յորք, 1966) մենագրության, «Ֆիզիկական քիմիա» (Երևան, 1969, 1975) ուսումնական և պրակտիկումի ձեռնարկների։

Գործունեություն
---------------

Գիտական առաջին լուրջ ձեռքբերումը բենզոիլ պերօքսիդ երկրորդային ամին ռեակցիաների կինետիկական մեթոդով ուսումնասիրությունն է։ Մոսկվայում զբաղվելով գիտական երկարատև բանավեճի նյութ դարձած մետաղվակուում սահմանագծի վրա վոլտապոտենցիալի գոյության հարցով՝ կարճ ժամանակում լուծել է այն, որի համար 1936 թվականին առանց ատենախոսության ներկայացման նրան շնորհվել է քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

Բացահայտել է կապրոկատալիտիկ ռեակցիաներում կինետիկորեն ակտիվ կոմպլեքսի բաղադրությունը և ռեակցիաների մեխանիզմը։ Ուսումնասիրել է ուժեղ էլեկտրոլիտների մետաղ-վակուում բաժանման մակերևույթում վոլտոպոտենցիալի, ացետիլենի դիմերման, վինիլացետիլենի հիդրոքլորման կատալիտիկ ռեակցիաների մեխանիզմը։ Տվել է ամին-գերօքսիդ ռեակցիայի միաժամանակ ռադիկալային և ոչ ռադիկալային մեխանիզմով ընթանալու վարկածը։

Հովհաննես Չալթիկյանի հետազոտություններն ունեն կարևոր կիրառական նշանակություն։

Պարգևներ
--------

* Լենինի շքանշան
* ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ, 1961 թ.

Երկեր
-----

* Ֆիզիկական քիմիայի պրակտիկում, 2 հրտ. Ե. 1969։
* Ֆիզիկական քիմիա, Ե. 1975։
* Copper Catalytic Reactions, N.Y. 1966.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հովհաննես Չալթիկյան». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 12-ին. Վերցված է 2014 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
3. ↑  ՀՀ ԳԱԱ, Վախճանված անդամներ, Հովհաննես Չալթիկյան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8779 |

 |
**Մայքլ Գորդոն Պիտերսոն** (անգլ.՝ *Michael Gordon Peterson*, ծնվել է 1952 թվականի դեկտեմբերի 6-ին, Լութոն, Մեծ Բրիտանիա), առավել հայտնի որպես **Չարլզ Բրոնսոն**, քիքբոքսեր, անգլիացի հանցագործ, որը բրիտանական մամուլում հաճախ կոչվել է «Բրիտանիայի ամենակատաղի բանտարկյալը» և «բրիտանացի ամենատխրահռչակ բանտարկյալը»։ Կալանքի՝ ավելի քան 50 տարվա ժամկետներն անց է կացրել Ռեմթոնի, Բրոդմուրի և Էշվորթի բարձր անվտանգությամբ հոգեբուժարաններում և ևս 120 ուղղիչ հաստատություններում։

Կենսագրություն
--------------

Ուանդսվորթ բանտը, որտեղ Բրոնսոնը երեք տարի է անցկացրել
Ծնվել է Ուելսի փոքր Լութոն քաղաքում, Էյրա և Ջո Պիտերսոնների նյութապես ապահով ընտանիքում։ Ապագա քրեական հանցագործի հորեղբայրը 2 անգամ անընդմեջ եղել է Լութոնի քաղաքագլուխը՝ 1960 թվականից 1970 թվականը։ Ի տարբերություն մյուս հանցագործների՝ Մայքլի մանկության ընթացքում բռնություն և սարսափելի ողբերգություն չի եղել, որը կարողանար ազդել անձնավորության ձևավորման վրա։ Սիրում էր դպրոցը, լավ է սովորել, եղել քաղաքավարի շրջապատի և հարազատների նկատմամբ, ունեցել է շատ ընկերներ։ Մորաքույրը կարծում էր, որ ամեն ինչ սկսվել է երիտասարդ ընտանիքի տեղափոխությունից հետո, երբ, ըստ նրա, Մայքլն ընկել է վատ շրջապատի ազդեցության տակ։ Անվան փոփոխությունից հետո (նա վերցրեց հոլիվուդյան դերասան Չարլզ Բրոնսոնի ավելի հնչեղ անունը) սկսեց մասնակցել բռնցքամարտերի, նաև մոտ մեկ տարի աշխատում էր *Mini-house* առաքման ծառայությունում։ 19 տարեկանում ամուսնացավ Իրեն անունով կնոջ հետ, և ծնվեց նրանց որդին։ Որոշ ժամանակ անց սկսեց զբաղվել սպորտով, մարզեց մկանները և սկսեց հանդես գալ կրկեսում։ Չնայած սրան՝ 26 տարեկանում նա առաջին անգամ հայտնվեց բանտում զինված կողոպուտի համար, որից հետո կինն ամուսնալուծվեց նրանից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Thursday, 17 Bronson: 'Gentle boy' to terror inmate February, 2000, 18:30 GMT
2. ↑  Prison thug Charles Bronson admits 'I’m not ashamed' in message to moviegoers
3. ↑  Why are women drawn to men behind bars
4. ↑  Lord Longford toasts madcap marriage of jailed Bronson
5. ↑  'Dangerous' Charles Bronson refused parole after more than 33 years behind bars
6. ↑  'The most frightening prison experience I had': Reggie Kray’s fears over meeting with Charles Bronson

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1606126541109 · ISNI: 0000000385107810 · LCCN: nb99048680 · NLA: 36749857 · SUDOC: 150822774 · VIAF: 13029285 · WorldCat VIAF: 13029285 |

 |

 |
**Մարո Սաղյան** (դեկտեմբերի 10, 1910(1910-12-10), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 31, 1974(1974-01-31), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ թարգմանչուհի, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1960 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բաքվում։ 1926 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան։ 1932 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը։ 1936 թվականին՝ ՏԱՍՍ-ի թղթակցական միամյա դասընթացը, 1943 թվականին՝ Երևանի ռուսական մանկավարժական ինստիտուտի օտար լեզուների ֆակուլտետի գերմաներեն բաժինը։ 1932-1935 թվականներին աշխատել է «Խորհրդային Հայաստան» օրաթերթում, 1936-1937 թվականներին՝ Հայկական հեռագրական գործակալությունում (Արմենպրես), 1939 թվականին՝ «Կոմունիստ» (ռուսերեն), 1942-1945 թվականներին՝ «Սովետական Հայաստան» թերթի խմբագրությունում, 1960-1968 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի հրատարակչական խմբում, 1968-1974 թվականներին՝ Հայկական սովետական հանրագիտարանի խմբագրությունում։

Նրա թարգմանությամբ (հայերենից) ռուսերեն լույս են տեսել Ստեփան Ալաջաջյանի «Անապատում» (Երևան, 1956), Նար-Դոսի «Պայքար» (Երևան, 1960), Խաչիկ Հրաչյանի «Ուրցի Մարան» (Երևան, 1964) գրքերը։ Մահացել է Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». 1986. էջ էջ 478.
**Վլադիմիր Պետրովիչ Պոտյոմկին** (ռուս.՝ *Владимир Петрович Потёмкин*, հոկտեմբերի 7 (19), 1874, Տվեր, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 23, 1946(1946-02-23), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, պատմաբան, դիվանագետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ և ՌՍՖՍՀ ՄԳԱ իսկական անդամ, ԽՄԿԿ անդամ (1919)։

1898 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ 1900-1917 թվականներին դասավանդել է Մոսկվայի և Եկատերինոսլավի (այժմ՝ Դնեպրոպետրովսկ) ուսումնական հաստատություններում։ 1918-1919 թթ. եղել է ՌԽՖՍՀ լուսժողկոմատի կոլեգիայի անդամ, 1918-1920 (1943) թթ. քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ՝ 6-րդ բանակի ռազմահեղափոխական խորհրդի անդամ, Արևմտյան և Հարավային ռազմաճակատների քաղբաժինների պետ։ 1922 թվականից անցել է դիվանագիտական աշխատանքի, եղել է ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչ Հունաստանում (1929-1932 թթ.), Իտալիայում (1932-1934 թթ.), Ֆրանսիայում (1934-1937 թթ.)։ 1937-1940 թթ.՝ ԽՍՀՄ արտաքին գործերի ժողկոմի առաջին տեղակալ։ 1940-1946 թվականներին եղել է ՌԽՖՍՀ լուսժողկոմ։ Մասնակցել է ՌԽՖՍՀ ՄԳԱ ստեղծմանը, որի նախագահն էր 1943 թվականից։ Պոտյոմկինի գիտական աշխատությունները նվիրված են Ֆրանսիայի պատմության, անգլյական բանվորական շարժման, միջազգային հարաբերությունների խնդիրներին։ «Դիվանագիտության պատմության» եռահատորի ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1942 թ. 1946 թ.) գլխավոր խմբագիրն էր և հեղինակներից։

1939 թվականից եղել է ԽՄԿԿ ԿԿ և 1935 թվականից ԽՍՀՄ ԿԳԿ անդամ։ Եղել է նաև ԽՍՀՄ 1-2-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմելի պատի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Потёмкин Владимир Петрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 388)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 105905933 · ICCU: CUBV166921 · ISNI: 000000011678563X · LCCN: n91020889 · LNB: 000090308 · NKC: mzk2005300677 · NLG: 154562 · NTA: 074442627 · NUKAT: n2006096237 · SUDOC: 098425579 · VIAF: 74327068 · WorldCat VIAF: 74327068 |

 |

 |
**Ատրոպատես** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), Աքեմենյանների սատրապը Փոքր Մարաստանում, մ.թ.ա. IV դարում։

Գավգամելայի ճակատամարտում (մ.թ.ա. 331) Ատրոպատեսը գլխավորում էր մարական զորքը։ Դարեհ III Կոդոմանոսի պարտությունից հետո Ատրոպատեսը մ.թ.ա. 328 թ. դստերը կնության տալով Պերդիկաս զորավարին, մերձեցավ մակեդոնական իշխողներին և պահպանեց Փոքր Մարաստանի ինքնավարությունը։ Պերդիկասի դավադրական սպանությունից (մ.թ.ա. 321) հետո Ատրոպատեսը, օգտվելով դիադոքոսների մեջ ծագած պատերազմական իրադրությունից և հենվելով իր ռազմական ուժերի (10 հազար հեծյալ, 40 հազար հետևակ) վրա, Փոքր Մարաստանը հռչակեց անկախ թագավորություն։ Փոքր Մարաստանն այնուհետև Ատրոպատեսի անունով հունական աղբյուրներում կոչվում էր «Ատրոպատենե», «Ատրոպատյան Մեդիա», հայկականում՝ «Ատրպատական»։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իրանիկա |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 663)։*  |
Հորհե Չամը Իլինոյի համալսարան Ուրբանա-Շամպեյնում տված խոսակցությունից հետո
**Կուտակված Ավելի Բարձր և Ավելի Խոր - Կյանքը (կամ նրա բացակայությունը) Ակադեմիայում** (անգլերեն՝ *Piled Higher and Deeper - Life (or the lack thereof) in Academia*) (նաև ճանաչված որպես **ՓիԷյչԴի Կոմիքս** (անգլերեն՝ *PhD Comics*), թերթի և կայքային շարանկար է, որը գրում և նկարում է Հորհե Չամը։ Շարանկարը հետևում է բազմաթիվ ասպիրանտուրայի ուսանողների կյանքը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1997 թվականի աշնան, երբ Չամն անձամբ ասպիրանտուրայի ուսանող էր Ստանֆորդի համալսարանում։ Նկարաշարը շրջանավարտումից հետո համալսարանական կյանքի մասին է, և ընդգրկում է գիտական հետազոտության դժվարությունները, ձգձգման վտանգները, բարդ ուսանող-ղեկավարի հարաբերությունները, և ձրի ուտելիքի անվերջ փնտրտուքները։ Չամը շարունակեց գործել շարանկարի վրա երբ որպես մեքենայաշինության դասավանդող աշխատում էր Քալթեքում, իսկ ներկայում ամբողջ ժամանակն է հատկացրել շարանի նկարելուն և նրա մասին խոսակցություններ տալուն։ Սկզբում, նկարաշարն արվում էր սև ու սպիտակով, հետո անցավ մոխրագույնի սանդղակի, և վերջապես 2004 թվականի հունիսին գունավոր դարձավ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Piled Higher and Deeper* պաշտոնական կայք
* Սմագլիք, Փոլ (2005 թ․ օգոստոս). «Պետք է ծիծաղել... (անգլերեն՝ You've got to laugh...)». *Նեյչր*. **436**: 745. doi:10.1038/nj7051-745a..
**Ամալիա Ռամիրես** (իսպ.՝ Amalia Ramírez, ծննդյան անունը՝ **Մարիա Ամալիա դե լոս Դոլորես դե լա Ապարիսիոն դե Սանտիագո** (իսպ.՝ María Amalia de los Dolores de la Aparición de Santiago), մայիսի 23, 1834(1834-05-23), Լուպիոն, Խաեն, Անդալուզիա, Իսպանիա - փետրվարի 25, 1918(1918-02-25), Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի օպերային երգչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ամալիա Ռամիրեսը ծնվել է 1834 թվականի մայիսի 23-ին Իսպանիայի Խաեն պրովինցիայի Լուպիոն քաղաքատիպ ավանում զինվորականի ընտանիքում։ Հայրը՝ Ռամոն Ռաֆայել Ռամիրեսը հետևազորի հրամանատար էր, իսկ մայրը՝ Անա Սանչես դել Կամպո Ռուբիոն էր։

Ամալիան փոքր հասակից հետաքրքրվում էր երաժշտությամբ, սակայն հոր աշխատանքի պատճառով ընտանիքն անընդհատ տեղափոխվում էր քաղաքից քաղաք, և Աննային այդպես էլ չհաջողվեց շարունակական երաժշտական կրթություն ստանալ։ Այնուամենայնիվ, 11 տարեկան հասակում նա առաջին անգամ ելույթ ունեցավ մի բարեգործական միջոցառմանը՝ հաջողությամբ կատարելով Սալվատորե Բետիի օպերան։

Կառլիստների հայտնվելուց, ինչպես նաև հոր մահվանից հետո ընտանիքը տնտեսական դժվարությունների առաջ կանգնեց, որի պատճառով էլ Ամալիան որոշեց հետևողականորեն զբաղվել իր երաժշտական կարիերայով, որի համար ընդունվեց Մադրիդի կոնսերվատորիա՝ Վալդեմոսայի և Սալդոնի դասարան։

Երաժշտական կարիերա
------------------

Ամալիա Ռամիրեսն առաջարկներ ստացավ օպերային թատերախմբերից, սակայն որոշեց հանդես գալ սարսուելա ժանրում, որն այդ ժամանակ նոր-նոր էր ձևավորվում։ Առաջնելույթը տեղի ունեցավ Կրկեսում 1853 թվականի սկզբներին՝ Էմիլիո Առիետայի և Ֆրանսիսկո Կամպրոդոնի «El dominó azul» սարսուելայում։ Հետագա տարիներին հանդես եկավ «Կատալինա», «Իմ երկու կանայք», «Պատերազմ մինչև մահ», «Ղեկավարի դուստրը» ներկայացումներում։

Կադիսի թատերախմբում հանդես գալով՝ գրավեց տվյալ ժամանակաշրջանի հեղինակների ուշադրությունը, ովքեր ցանկացան տեսնել Ամալիային իրենց ներկայացումներում։ Եվ այսպես, Ամալիան սկսեց հանդես գալ իսպաներեն թարգմանված իտալական կատակերգական օպերաներում, որոնք այն ժամանակ նորաձև էին համարվում։

Մոր մահից հետո լքեց բեմը և վերադարձավ որոշ ժամանակ անց։ 1857-1860 թվականներին շրջագայություններով հանդես եկավ Ամերիկայում, որոնք բավականին հաջողություն ունեցան։

Ամուսնացավ հանրապետական բժիշկ Ադոլֆո դե լա Ռոսայի հետ, ումից ունեցավ 3 դուստր։ 1874 թվականին՝ Վերակառուցման տարիներին ընտանիքն արտագաղթեց, որը նրան հնարավորություն տվեց հանդես գալ Կորսիի օպերաներում՝ Միլանում, Գայառեի, Պատիերնեի և Ալգդիգիերիի օպերաներում՝ Բոլոնիայում և Վերգերի օպերաներում՝ Փարիզում։

Ներկայացումներ
--------------

* Galanteos en Venecia
* El valle de Andorra
* La cisterna encantada
* La Cacería Real
* Los jardines del Buen Retiro
* La cola del diablo
* El grumete
* El estreno de un artista

Աղբյուրներ
----------

* Biblioteca Nacional de España "Heraldo de Madrid"
* Florentina García García. «Amalia Ramírez (Lupión)». Վերցված է 14 de diciembre de 2015-ին.
* Discurso de Teresa Agudo Lopez "El ateneo y las mujeres ante el siglo XXI"
* «Soneto de G.B. dedicado a Amalia Ramírez». *ceres.mcu.es*. Վերցված է 14 de diciembre de 2015-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|editorial=` ignored (օգնություն)
**Սաքայի դարաշրջան** (Շակա),կամ **Շալիվահանայի դարաշրջան**(Շալիվահանա Շակա), Արեգակնային տարիների հաշվման համակարգը, որը տարածված է Հնդկաստանում և Կամբոջայում մ. թ. 78 թվականի մարտի 15-ից, երբ Սատավահանա դինաստիայի տիրակալը Գաուտամիպուտրա Սատաքարնի անունով (ավելի հայտնի է Շալիվահանա գահի անունով) ջախջախեց կիսաքոչվոր սակա ցեղերին, որոնք կազմեցին հնդկա-սկյութական թագավորությունը։ Օրացուցային նպատակներով դարաշրջանի սկիզբ է համարվում մ. թ. 78 թվականի գարնանային գիշերահավասարը (մարտի 22)։

Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հնդկական օրացույցներում օգտագործվում էր ոչ թե արևադարձային տարի, այլ մեկ տարի մի փոքր ավելի երկար, քան ասիրեալը (մ.թ. 500 թ. հնդկական տարվա տեւողությունը սահմանվել է 365,258756 օր), ժամանակի ընթացքում Սակա համակարգի համաձայն Նոր տարին երկու-երեք օրվա անհամապատասխանությամբ տեղափոխվեց ապրիլի 12։ Հնդկաստանի միասնական ազգային օրացույցում Նոր տարին վերադարձվում է գարնանային գիշերահավասարի դիրքին։ 1970 թվականը համապատասխանում է Շալիվահանայի դարաշրջանի 1892-1893 թթ. Այնուամենայնիվ, հնդկական ավանդույթում ընդունված է ոչ թե հերթական, այլ տարիների քանակական հաշիվ, ուստի նշված տարիները նշանակվում են 1891-1892 թթ. Հնդկաստանի միասնական ազգային օրացույցը և Կամբոջայի բուդդայական օրացույցը հիմնված են Սակայի դարաշրջանի վրա։

Ճավա կղզում Սակայի դարաշրջանն անփոփոխ է եղել 1555 տարի մինչև 1633 թվականը, երբ դրա հիման վրա մշակվել է ճավայական օրացույցը (Ջավայում Շակա օրացույցի ներմուծումը կապված է մշակութային հերոս Աջի Սակայի հետ)։ Սա պետք է հիշել հին ինդոնեզական արձանագրությունները կարդալիս։ Օրինակ, Ֆիլիպիններում հայտնաբերված ամենահին արձանագրությունը թվագրվում է Սակայի դարաշրջանի 822 թվականին (900 թ.):

Արեգակնային տարիների Շալիվահանայի դարաշրջանը փոխարինեց Վիկրամադիտիայի (Սամվաթ) դարաշրջանին, որտեղ հաշվարկը հիմնված էր լուսնային տարիների վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Шаливагана». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
2. 1 2  Government of India (1955), «The Saka Era», *Report of the Calendar Reform Committee*, էջեր 255–256, Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 7-ին, Վերցված է 2023 թ․ մարտի 31-ին
3. ↑  Government of India (1955), «Preface», *Report of the Calendar Reform Committee*, էջեր viii, Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 7-ին, Վերցված է 2023 թ․ մարտի 31-ին
4. ↑  Shaka // Погадаев, В. Малайский мир (Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур). Лингвострановедческий словарь. М.:"Восточная книга", 2012, с.596
**Սննդի իրավունքի հարցերով ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող** (անգլ.՝ Special Rapporteur on the Right to Food), հատուկ զեկուցող, ով աշխատում է ՄԱԿ-ում և զեկուցում է սննդի իրավունքի հարցերով։ Մանդատը ստեղծվել է 2000 թվականին՝ Մարդու իրավունքների նախկին հանձնաժողովի կողմից, որը նշանակել է առաջին զեկուցող դոկտոր Ժան Ցիգլերին։ 2008 թվականին հանձնաժողովի իրավահաջորդ ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների խորհուրդը նշանակել է երկրորդ զեկուցողին՝ դոկտոր Օլիվիե Դե Շուտտերին։ 2014 թվականին նշանակվել է երրորդ և ներկայիս զեկուցողը՝ Հիլալ Էլվերը։

Մանդատ
------

Նախատեսվում է, որ զեկուցողը մանդատի կատարման վերաբերյալ հաշվետու է ինչպես Մարդու իրավունքների խորհրդին, այնպես էլ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեային (Երրորդ հանձնաժողով)։ Մանդատը ներառում է. սննդի իրավունքի լիարժեք իրացումը և ազգային, տարածաշրջանային ու միջազգային մակարդակներում միջոցառումների ընդունումը խթանելու համար, «ուսումնասիրել առկա և առաջացող խոչընդոտների հաղթահարման ուղիները և միջոցները», շարունակել հիմնական ուղղությունը և հաշվի առնելով սեռային և տարիքային հեռանկարները, ներկայացնել առաջարկություններ, իրականացնել Հազարամյակի զարգացման թիվ 1 նպատակը՝ մինչև 2015 թվականը կիսով չափ կրճատելով քաղցից տառապողների թիվը, սերտ համագործակցել բոլոր պետությունների, միջկառավարական և հասարակական կազմակերպությունների և Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների հանձնաժողովի հետ, մասնակցել և ներդրում ունենալ համապատասխան գիտաժողովներում։

Այցեր երկրներ
-------------

Առաջին զեկուցողը 2002-2007 թվականներին զբաղվել է 12 երկրի առաքելություններով։ Երկրորդ զեկուցողը 2010 և 2012 թվականների ընթացքում զբաղվել է 10 երկրի առաքելություններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Commission on Human Rights 2000 harvnb error: no target: CITEREFCommission\_on\_Human\_Rights2000 (help).
2. ↑  Food and Agriculture Organization 2012b.
3. ↑  Special Rapporteur on the Right to Food 2012a: "Mandate."
4. ↑  «OHCHR | Hilal Elver - Special Rapporteur on the right to food». *www.ohchr.org* (English). Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 16-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
5. ↑  Human Rights Council 2007; summarised in Special Rapporteur on the Right to Food 2012a: "Mandate."
6. ↑  Ziegler 2012.
7. ↑  Special Rapporteur on the Right to Food 2012a: "Country Missions."

**Մատենագիտություն**

Commission on Human Rights (17 April 2000), Res. 2000/10, United Nations.
Food and Agriculture Organization (2012b), *Right to Food Timeline*, Legal Office, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 5-ին, Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 18-ին.
Human Rights Council (2007), *Mandate of the Special Rapporteur on the right to food. (Resolution A/HRC/6/L.5/Rev.1)*, Human Rights Council.
Special Rapporteur on the Right to Food (2012a), *Website of the United Nations Special Rapporteur on the Right to Food, Olivier De Schutter*, Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 24-ին
Ziegler, Jean (2012), «Publications», *Right to Food. Website of the former Special Rapporteur*, Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 30-ին, Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 18-ին

Տես նաև
-------

* ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող
**Սոլարիս**, Յունիքսի վրա հիմնված օպերացիոն համակարգ, որը ներդրվել է Sun Microsystems–ի (այժմ Օրաքլին պատկանող) կողմից 1992 թվականին և հանդիսանում է SunOS-ի իրավահաջորդ։
Solaris-ը հայտնի է իր ընդլայնելիությամբ, հատկապես SPARC համակարգերում և իր նորարարական հատկանիշների առաջացմամբ, ինչպիսիք են՝ Dtrace-ն ու ZFS-ն։ Solaris-ը մատակարարվում է ինչպես Sun-ի կողմից, այդպես էլ այլ ընկերությունների ստեղծած SPARC և x86-ի վրա հիմնված աշխատակայանների ու սերվերների վրա։ Solaris-ը դեմ է Single Unix Specification-ին։ Չնայած, որ պատմականորեն Solaris-ը փակ սկզբնական կոդերով օպերացիոն համակարգը է, նրա ծրագրային կոդի մեծ մասը բաց է և հասանելի։

Աջակացվող ճարտարապետությունները
-------------------------------

* Sun UltraSPARC
* Fujitsu SPARC64
* 32 և 64 բիթային պրոցեսորներ՝ AMD, Intel և VIA x86

Solaries 10-ում Sun Microsystems-ը մշակել է կրկնակի համատեղելիություն Լինուքսի հետ, որը թույլ է տալիս Linux-ը թողարկել Solaris՝ x86 ճարտարապետության և BrandZ միջավայրերում։

2009 թ. դրությամբ շատ ընկերություններ իրենց x86 և AMD64 ճարտարապետություններով համակարգերում պաշտոնապես ապահովում են Solaris-ը։ Այդ ընկերություններն են՝

* IBM
* Intel
* Hewlett-Packard
* Dell
* Fujitsu Siemens Computers
* Core Micro Systems
* Egenera

Օգտագործողի գրաֆիկական ինտերֆեյս
--------------------------------

Սկզբնական տարբերակներում Solaris-ն օգտագործում էր GUI OpenWindows-ը։ Սկսած 2.6 տարբերակից այն փոխարինվել է CDE-ով, իսկ 10-ում մտցվել է Sun Java Desktop System-ը, որը հիմնված է GNOME-ի վրա։

Ֆայլային համակարգերը
--------------------

Սկզբում Solaris-ն օգտագործում էր UFS ֆայլային համակարգը, իսկ սկսած 2004 թվականից Sun Microsystems-ը մշակել է ZFS համակարգը, որը սկսվեց ներառվել Solaris-10-ի մեջ՝ սկսած 6.06 թողարկումից։
Solaris–10-ն ապահովում է հետևյալ ֆայլային համակարգերը՝

* UFS
* ZFS
* SMBFS
* VxFS
* PCFS
* HSFS
* TMPFS
* NFS
* CacheFS
* AutoFS
* SpecFS
* ProcFS
* SockFS
* fifos

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Michael Totty (2006 թ․ սեպտեմբերի 11). «Innovation Awards: The Winners Are...». *Wall Street Journal*. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 5-ին. «The DTrace trouble-shooting software from Sun was chosen as the Gold winner in The Wall Street Journal's 2006 Technology Innovation Awards contest»
2. ↑  «2008 Technology of the Year Awards: Storage - Best File System». *InfoWorld*. 2008 թ․ հունվար. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 5-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սամվել Սարգսյան (այլ կիրառումներ)

**Սամվել Հովհաննեսի Սարգսյան** (դեկտեմբերի 5, 1944(1944-12-05), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մեխանիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1987), պրոֆեսոր (1989), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2006), ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

1967 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի Լենինականի մասնաճյուղը։ 1987-1994 թվականներին՝ նույն մասնաճյուղի տեսական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ, 1994-1997 թվականներին՝ ԳՄԻ ռեկտոր, 1998 թվականից՝ մաթեմատիկական անալիզի և դիֆերենցիալ հավասարումների ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են բարակ սալերի և թաղանթների ոչ գծային տեսություններում ֆունկցիոնալ անալիզի մեթոդներին, բարակ սալերի ու թաղանթների կոնտակտային խնդիրներին, դրանց մագնիսաառաձգականության տեսությանը և առաձգականության ոչ համաչափ ընդհանուր տեսության մշակմանը։

Երկեր
-----

* Ասիմպտոտիկ մեթոդները պինդ մարմնի մեխանիկայում, Ե. 1989 (համահեղինակ)։
* Общая двумерная теория магнитоупругости тонких оболочек. Е.. 1992.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7390 |

 |
**Ֆելիքս Ալոնսո Կանտորնե** (իսպ.՝ Félix Alonso Cantorné, օգոստոսի 8, 1959(1959-08-08), Բարսելոնա, Իսպանիա), իսպանացի պետական և քաղաքական գործիչ, մասնագիտությամբ՝ լրագրող։ Կատալոնիայի Ալտաֆուլյա քաղաքի քաղաքապետը և Իսպանիայի 11-րդ գումարման պատգամավորական ժողովի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ֆելիքս Ալոնսո Կանտորնեն ծնվել է 1959 թվականի օգոստոսի 8-ին Իսպանիայի Բարսելոնա քաղաքում։ Ավարտել է Բարսելոնայի համալսարանի պատմության և աշխարհագրության ֆակուլտետը։ 1976 թվականին աշխատանքային գործունեություն է ծավալել «Cataluña Express»-ում, իսկ 1981 թվականից՝ սպորտային թերթի խմբագրությունում։

1981 թվականին դարձել է Կատալոնիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Շուտով դարձել է Կատալոնիայի ժուռնալիստների միության համահիմնադիր անդամ։ Որպես լրագրող աշխատել է Կատալոնիայում հրատարակվող «Սպորտ» հեղինակավոր թերթում, ինչպես նաև իսպանական տարբեր լրագրերում։

Ֆելիքս Ալոնսո Կանտորնեն 1999 թվականին տեղափոխվել է Ալտաֆուլյա, որտեղ նրա նախաձեռնությամբ ստեղծվել է լեզվական խորհուրդ։ 2003 թվականին Իսպանիայի քաղաքային ընտրություններում զբաղեցնում է երկրորդ տեղը՝ ըստ ձայների քանակի։ Պասկուալ Մարագալի նախագահության տարիներին դարձել է Կատալոնիայի ռադիոհեռուստատեսային կորպորացիայի խորհրդատվության խորհրդի անդամ, իսկ 2006 թվականից՝ միջազգային ծառայությունների բաժնի տնօրենը։ Որպես Միավորված և այլընտրանքային ձախերի կուսակցության թեկնածու Ֆելիքսը մասնակցել է 2007 թվականի քաղաքային ընտրություններին, սակայն ձախողվել է։

2011 թվականի ընտրությունների ժամանակ մեծամասնական ընտրակարգով ընտրվել է Կատալոնիայի Ալտաֆուլյա քաղաքի քաղաքապետ։ Պաշտոնավարման ժամանակահատվածում եղել է նաև Տարրագոգեների տարածաշրջանային խորհրդի և Քաղաքային համայնքների անկախության ասոցիացիայի անդամ։ Անթաքույց կերպով դեմ է եղել Իսպանիայում «BCN World» նախագծի իրագործմանը։ 2015 թվականի Իսպանիայի քաղաքային ընտրություններում վերընտրվել է Ալտաֆուլյայի քաղաքապետի պաշտոնում։ 2016 թվականի հունվարի 8-ից՝ Իսպանիայի Թագավորության 11-րդ գումարման պատգամավորական ժողովի անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Generalitat de Catalunya (3 de julio de 2017). «Consulta de dades» (կատալոներեն).`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
2. ↑  Congreso de los Diputados (3 de julio de 2017). «Alonso Cantorné, Félix». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 26-ին.
3. ↑  EUiA (3 de julio de 2017). «L'alcalde d'Altafulla, Fèlix Alonso, candidat a les primàries d'Alternativa Altafulla per escollir el cap de llista a les properes eleccions». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 7-ին.
4. ↑  «Fèlix Alonso: 'El sud de Catalunya tindrà veu a les Corts. Una veu clara i pròpia'». 3 de julio de 2017. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|periódico=` ignored (օգնություն)

|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Իսպանիա**   **Եվրոպա**
 |
Աթեիստական գովազդով ավտոբուս
**Ավտոբուսային աթեիստական քարոզարշավ** (անգլ.՝ Atheist Bus Campaign), հասարակական տրանսպորտում աթեիստական ուղղվածության գրությունների տեղադրումը Մեծ Բրիտանիայում և այլ երկրներում ի պատասխան ավետարանչական քարոզիչների քրիստոնեական գովազդի։

Աթեիստական այս քարոզարշավն սկսել է լրագրող և գրող Էրիան Շերինը 2008 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Բրիտանական հումանիստական ասոցիացիայի (British Humanist Association) և Ռիչարդ Դոքինզի աջակցությամբ։ Կամապանիայի սկզբնական նպատակն էր հավաքել £5 500 Լոնդոնում 2009 թվականի սկզբում՝ չորս շաբաթվա ընթացքում 30 ավտոբուս գործարկելու համար, որոնց վրա ամրացված կլինի *«Ամենայն հավանականությամբ, աստված չկա։ Հերիք է անհանգստանալ, վայելեք կյանքը»* (անգլ.՝ There’s probably no God. Now stop worrying and enjoy your life) կարգախոսը։

Սակայն հասարակության կողմից այդ ակցիայի համար նվիրատվությունը արդեն իսկ 2008 թվականի հոկտեմբերի 24-ի դրությամբ հասել էր £100 000, ոնչը օգնել է տարածել ավտոբուսային քարոզարշավը երկրի ողջ տարածքով մեկ։ Ակցիան սկսվել է 2009 թվականի հունվարի 6-ին, երբ Մեծ Բրիտանիայի ամբողջ տարածքով մեկ գործարկվել է կարգախոսով 800 ավտոբուս Դրանից բացի, նախատեսվում էր 1000 գովազդային վահանակ տեղադրել հանրաճանաչ աթեիստների մեջբերումներում Լոնդոնի մետրոյում, իսկ երկու մեծ LCD-էկրան տեղդրվել է Լոնդոնի Օքսֆորդյան հրապարակում.

Աթեիստական այս քարոզարշավը լայն աջակցություն է գտել այլ երկրներում, որի արդյունքում բազմաթիվ այլ երկրներում էլ էին անցկացվել աթեիստական գովազդային կամպանիաներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sherine, Ariane (2009 թ․ հունվարի 17). «I Can't Think Up Yet Another Bus Pun Headline…» (անգլերեն). Atheist Campaign. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 19-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|publisher=`` (օգնություն); Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
2. ↑  «The Bus Campaign» (անգլերեն). British Humanist Association. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 19-ին.
3. ↑  Beckford, Martin (2009 թ․ հունվարի 8). «Atheist buses denying God's existence take to streets». *The Daily Telegraph* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 19-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ավտոբուսային աթեիստական քարոզարշավ Վիքիպահեստում |

* Պաշտոնական կայք Archived 2013-03-30 at the Wayback Machine.
* Atheist Bus donation page
* The Next Stop donation page
* Canadian Atheist Bus Campaign Archived 2019-02-12 at the Wayback Machine.
* Bus Locations Archived 2012-07-02 at the Wayback Machine.—British Humanist Association
* German Atheist Bus Campaign
* New Zealand Atheist Bus Campaign Archived 2010-01-26 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| 
  **Աթեիզմ**
 |
**Բենջամին Արելյանո Ֆելիքս** (իսպ.՝ Benjamín Arellano Félix հայտնի է նաև *«Աստված»* անունով, մարտի 12, 1952(1952-03-12), Կուլյական, Սինալոա, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ), մեքսիկացի խոշոր թմրավաճառ։ Տիխուանայի թմրակարտելի նախկին առաջնորդը։ Լինելով կարտելի առաջնորդ, Ֆելիքսը վերահսկում էր թմրանյութերի վաճառքը Ստորին Կալիֆոռնիա նահանգի հյուսիս-արևմտյան հատվածում։ Ապրանքի ծավալը կազմում էր ԱՄՆ ներմուծված կոկաինի ընդամենը մեկ երրորդը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Մեքսիկայի Կուլյական քաղաքում։ Ունի ևս 6 եղբայր ու 3 քույր։ 1980-ականներին նա արդեն երևելի էր մեքսիկական թմրավաճառության ասպարեզում։ Առաջին անգամ ձերբակալվել է մեքսիկական ոստիկանության կողմից 1982 թվականի մարտի 18-ին։ Սակայն այդ ժամանակ Ալերյանոն խուսափեց պատժից։ Մեքսիկական կառավարությունը Բենջամին Ֆելիքսի գտնվելու վայրի մասին տեղեկատվության համար սահմանել էր 2.000.000 ԱՄՆ դոլար պարգև։ Սակայն ազդեցիկ հովանավորների և մեքսիկական իրավապահ համակարգի կոռումպացվածության շնորհիվ, նարկոբարոնին հաջողվել է խուսափել ձերբակալությունից ևս 20 տարի։ Վերջապես մեքսիկական ոստիկաններին հաջողվել է դուրս գալ հայտնի նարկոբարոնի հետքին՝ դստեր միջոցով։ 2002 թվականի մարտի 9-ին Բենջամին Ֆելիքսը ձերբակալվեց Պուեբլայում։

Երկար դատավարությունից հետո Մեքսիկայում նա դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման։ Որից հետո 2011 թվականի ապրիլի 29-ին հանձնվել է ԱՄՆ-ին, որտեղ նույնպես կանգնել է դատարանի առաջ, և 2012 թվականի ապրիլի 2-ին դատարանը Բենջամին Ալերյանո Ֆելիքսին մեղավոր ճանաչեց թմրանյութերի վաճառքի և փողերի լվացման մեջ ու դատապարտեց 25 տարվա ազատազրկման։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Наркобарон по кличке «Господь» экстрадирован в США Archived 2011-05-02 at the Wayback Machine.
2. ↑  «Blood brothers». *The Guardian*. Cocaine.org. 2002 թ․ մարտի 15. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. `{{cite news}}`: `|first=` missing `|last=` (օգնություն); Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
3. ↑