**Աննա Ռոսա Տորներո** (իսպ.՝ Ana Rosa Tornero, 1907, Բոլիվիա - փետրվարի 27, 1984(1984-02-27), Ալբուկերկե, Նյու Մեքսիկո, ԱՄՆ), բոլիվիացի գրող, լրագրող, ուսուցիչ, սոցիալական բարեփոխիչ և ֆեմինիստ, Բոլիվիայի առաջին ֆեմինիստական կազմակերպության հիմնադիրներից։ Բոլիվիայում հրատարակել է առաջին ֆեմինիստական ամսագիրը։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Ռոսա Տորներոն ծնվել է 1907 թվականին, Բոլիվիայում։ 1920-ական թվականների սկզբից ղեկավարել է Կոչաբամբայի և Լա Պասի դպրոցները, եղել գրականության և փիլիսոփայության ուսուցիչ։ Միաժամանակ եղել է *El Norte* թերթի խմբագիրը, հետագայում նաև՝ *El Diario de La Paz* թերթի խմբագիրը։ 1922 թվականի օգոստոսին Աննա Ռոսա Տորներոն Լա Պասում հրատարակել է *Ideal Femenino* առաջին ֆեմինիստական ամսագիրը։ 1920-ական թվականներին ամուսնացել է Ռոբերտո Բիլբաո լա Վիեխայի հետ։ Նրանք ունեցել են որդի՝ Ռոբերտոն, որը նույնպես եղել է ուսուցիչ։

1923 թվականին Մարիա Սանչես Բաստամանտեն Բոլիվիայում կազմավորել է առաջին ֆեմինիստական *El Ateneo Femenino* խումբը` քաղաքացիական և քաղաքական հավասարության հասնելու, ինչպես նաև իրենց գեղարվեստական աճի համար։ Խմբի անդամները արվեստագետներ, լրագրողներ, ուսուցիչներ և գրողներ էին, այդ թվում՝ Լետիսիա Անտեսանա դե Ալբերտին, Էլվիրա Բենգուրիան, Ֆիդելիա Կոռալ դե Սանչեսը, Մարինա Լիխերոն (որը հետագայում ամուսնացել է Բետաչինիի հետ), Խուլիա Ռեյես Օրտիս դե Կանյեդոն, Էմա Ալինա Պալֆրեյը, Էմմա Պերես դե Կարվախալը, Մարիա Խոսեֆա Սաավեդրան, Անա Ռոսա Տորներո դե Բիլբաո լա Վիեխան, Անա Ռոսա Վասկեսը և Էտելվինա Վիլանուևա Սաավեդրան։ Նրանք ստեղծեցին իրենց սեփական "*Eco Femenino*" ամսագիրը։ Ստեղծման օրվանից Տորներոն վարել է տպագիր գրական նյութերի և ֆեմինիզմի վերաբերյալ հոդվածները։

1920-ականներին մի խումբ մտավորականներ ստեղծեցին *La Brasa* կոչվող խումբը՝ ուսումնասիրելու ամերիկանիզմի հայեցակարգը։ Այն ի սկզբանե ձևավորվեց Արգենտինայի Սանտիագո դել Էստերո քաղաքում։ Տորներոն Ամերիկայի ժողովրդական հեղափոխական դաշինքի (*APRA*) անդամ էր, որը նմանատիպ նպատակներ ուներ և կենտրոնացած էր հողային բարեփոխումների, բնիկների իրավունքների և մշակութային պահպանման վրա։ *La Brasa* խմբի անդամները Տորներոյին 1928 թվականին հրավիրեցին Սանտիագո դել Էստերո և Լա Բանդա քաղաքներ՝ մասնակցելու գրական ընթերցումների։ 1929 թվականին *El Ateneo Femenino* խումբը Լա Պասում կազմակերպեց առաջին ֆեմինիստական կոնգրեսը։ Տորներոն Կոնգրեսի առաջնորդներից մեկն էր։ Հանդիպման վերջում ընդունված օրակարգը վերաբերում էր քաղաքացիական, տնտեսական և քաղաքական ազատականացմանը, մասնավորապես` անձը հաստատող փաստաթուղթ ունենալուն, գույքի տնօրինմանը, ծնողների հավասարությանն ու գրագետ կանանց քվեարկելու իրավունքին։

1930-ականների սկզբին Տորներոն նշանակալից դերակատարություն ունեցավ «Չակո» պատերազմի ժամանակ *Radio Illimani* միջոցով նվիրատվություններ խնդրելու գործում, ինչպես նաև հանդիսացավ Բոլիվիայի Կարմիր խաչի կամավոր։ Այդ շրջանում նա ներգրավվեց կինոասպարեզում՝ Լուիս Պիսառոսո Կուենկայի հետ նկարահանվելով ռեժիսոր Խոսե Մարիա Վելասկո Մայդանայի *Wara Wara* (1930) ֆիլմում։ *Ateneo de la Juventud* թատերական խմբի երկու աստղերի միջև համբույրի տեսարանի նկարահանումից հետո Տորներոն հրաժարվեց նկարահանվել ֆիլմում։ Վախենալով, որ ֆիլմը վնաս կհասցնի իր հեղինակությանը, նա թողեց այն և ռեժիսորին ստիպեց նոր դերակատար գտնել։ Հետագայում ֆիլմի գլխավոր դերում նկարահանվեց Խուանիտա Տաիլանսիերին։

1947 թվականին Տորներոն մասնակցել է Գվատեմալայում կազմակերպված Կանանց առաջին միջազգային համաժողովին, որի նպատակն էր կանանց հնարավորություն ընձեռել խոսելու միջազգային հարցերի շուրջ, այդ թվում՝ խաղաղության, քաղաքական հավասարության և մարդկային բարեկեցության անվտանգության մասին։ Տորներոն ղեկավարել է համաժողովի երրորդ կոմիտեն, որի ուշադրության կենտրոնում են եղել մարդու իրավունքների, այդ թվում` տնտեսական անվտանգության, կրթության, առողջապահության և խոսքի ազատության հարցերը։

Տորներոն մահացել է 1984 թվականի փետրվարի 27-ին, Ալբուկերկեում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «pasión por la palabra El periodismo boliviano a través de sus protagonistas» (PDF). La Paz, Bolivia: Raúl de la Quintana Condarco Ramiro Duchen Condarco. 199. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 3-ին.
2. ↑  Ticona Alejo, Esteban (2013). «Eduardo Nina Quispe: El emancipador, educador y político aymara» (PDF). *Revista de análisis político* (Spanish). La Paz, Bolivia: Vicepresidencia del Estado Plurinacional de Bolivia (Nº 7): 69 (footnote 8). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ հուլիսի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 3-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
3. ↑  Lema, Ana Maria; Choque, Maria Eugenia; Jiménez, Maritza (2006). Montes, Patricia (ed.). «La participación de las mujeres en la historia de Bolivia» (PDF). *Coordinadora de la Mujer*. Proyecto Mujeres y Asamblea Constituyente: 41. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 2-ին.
4. 1 2  Payer, Margarete; Payer, Alois (2002 թ․ հոկտեմբերի 23). «librarians Bolivia unite! = Bibliotecarias de Bolivia ¡Unios! : Reports from the training 2001/02. – Part 2: History of Bolivia. – 15. From 1917 to 1925». *Payer (Germany)*. Stuttgart, Germany: Margarete and Alois Payer. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 2-ին.
5. ↑  Who's Who (1947). *Who's Who in Latin America: Part IV, Bolivia, Chile and Peru*. California: Stanford University Press. էջ 7. ISBN 0-8047-0737-5. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 2-ին.
6. 1 2  Torres, Ángel (2011 թ․ մայիսի 15). «De la prensa femenina y religiosa al periodismo de alta competitividad» (Spanish). La Paz, Bolivia: La Patria. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 2-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
7. ↑  Guzman, Hector Daniel (2014 թ․ դեկտեմբեր). «La red americanista en Santiago del Estero» (PDF). *Revista Trazos* (Spanish). Santiago del Estero, Argentina: Catholic University of Santiago del Estero: 13. ISSN 1853-6425. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 2-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
8. ↑  "Lema, et al. (2006)", p35
9. ↑  «Guerra del Chaco (año 1932)» (Spanish). Chochabamba, Bolivia: Opinión. 2012 թ․ օգոստոսի 6. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 2-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
10. ↑  Villazón, Fernando Vargas (2010). *Wara Wara : la reconstrucción de una película perdida* (Spanish) (1. ed.). La Paz, Bolivia: CAF. ISBN 978-99954-1-310-1. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 3-ին.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
11. 1 2  López, Matilde Elena (1947 թ․ օգոստոս). «Balance del Primer Congreso Interamericano de Mujeres» (PDF). *Balance del Congreso de Mujeres* (Spanish). Guatemala City, Guatemala: Instituto Universitario de la Mujer de la Universidad de San Carlos de Guatemala. էջեր 1–15. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ հունիսի 21-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 21-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
12. ↑  Miller, Francesca (1991). *Latin American women and the search for social justice*. Hanover: University Press of New England. էջ 126. ISBN 0-87451-557-2. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 20-ին.
13. ↑  "Miller (1991)," p 128
14. ↑  Lora, Guillermo (2002). *Obras completas: Diccionario (N-Z)* (PDF) (Spanish). Bolivia: Ediciones Masas. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 3-ին.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)(չաշխատող հղում)