recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ծաղկած փշալարեր**, Գուրգեն Մահարու ինքնակենսագրական վիպակներից։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1971-72 թվականներին Բեյրութում Ա. Ծառուկյանի «Նաիրի» շաբաթաթերթում։ Առանձին գրքում հրատարակվել է դարձյալ Բեյրութում 1986 թվականին։

Վիպակի բնաբանն է՝ «Ու երգում էին փշալարերը, իսկ նրանց երգը ժանգոտ էր ու արյունոտ, իսկ արյունը սև էր»։

Նախապատմություն
---------------

Գուրգեն Մահարու բազմաթիվ ստեղծագործություններ ինքնակենսագրական բնույթի են։ Նրա «Մանկություն» (1928), «Պատանեկություն» (1929-1930), «Երիտասարդության սեմին» (գրվել է 1952-1955 թվականներին՝ երկրորդ աքսորի տարիներին) եռագրությունն արտացոլում է հեղինակի կյանքը մինչ 1920 թվականը։ «Երիտասարդություն» վեպը պիտի արտացոլեր 1920-1936 թվականների իրադարձությունների շղթան։ Վեպը գրվել է 1968 թվականին, սակայն մնացել է կիսատ։ «Ծաղկած փշալարեր» վիպակը կոչված էր շարունակելու հեղինակի կենսապատումը սկսած 1936 թվականից և հասցներ մինչև 1947 թվականը՝ ընդգրկելով գրողի առաջին աքսորի տարիները։

Իր կյանքի այս հնգապատումի գրված էջերով Գուրգեն Մահարին վերակենդանացնում է հանրային, ազգային, քաղաքական, մշակութային իրադարձությունների բարդ պայմաններում մարդկային սերունդներին վիճակված մի ամբողջ ժամանակաշրջանի որքան անձնական, նույնքան էլ անանձնական կյանքի հավաստի պատմությունը։ Անմռունչ, ինքնակեղեքման գնով վերականգնված մի այդպիսի անխարդախ վավերագիր է «Ծաղկած փշալարեր» վիպակը։

Սյուժե
------

1936 թվականին Գուրգեն Մահարուն ձերբակալում են։ Երկու տարի անց երեք րոպեանոց դատավարության արդյունքում նրան դատապարտում են 10 տարվա ազատազրկման ու աքսորում։

Աքսորի տարիներին Մահարին աշխատել է բրուտանոցում։ Նրա հետ աշխատում են Աշոտ դային, լիտվացի Իոնասը, ադրբեջանցի նախկին կառապան Մամոն, Բեռլինի նկարչական ակադեմիայի նախկին ուսանողուհի, քանդակագործ Լյուդմիլա Շարթը և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գուրգեն Մահարի, Ծաղկած փշալարեր, Երևան, 1988, էջ 13։
2. ↑  Գուրգեն Մահարի, Ծաղկած փշալարեր, Երևան, 1988, էջ 4։

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Ծաղկած փշալարեր*** հոդվածին
**Ճիշտ մատ (պատ)**, շախմատային պարտիայում կամ խնդիրներում մատի (պատի տարատեսակ, որը միաժամանակ և՛ մաքուր մատ է, և՛ խնայողական, այսինքն՝ նրա ժամանակ ներգրավված են գրոհող կողմի բոլոր խաղաքարերը (բացի արքայից և զինվորներից), իսկ գրոհի ենթարկված արքայի շուրջը բոլոր դաշտերը կա՛մ մրցակցի խաղաքարերի գրոհի տակ են ուղիղ մեկ անգամ, կա՛մ զբաղված են սեփական խաղաքարերով և զինվորներով։ Որպես միակ բացառություն թույլատրվում է սեփական արքայի հարևան դաշտերից մեկում գտնվող կապակցված խաղաքարով ճիշտ մատը (պատը) *(տե՛ս ներքևում):* Կրկնակի շախի դեպքում թույլատրվում է արքայի դաշտի վրա կրկնակի հարձակում։

Գրոհի ենթարկվող արքայի գույնի կապակցված խաղաքարով ճիշտ մատի (պատի) դեպքում այդ խաղաքարը հնարավորություն ունի խոչընդոտելու շախին (պատին) կապի բացակայության դեպքում։ Եթե այդպիսի հնարավորություն չկա, մատը (պատը) համարվում է *ոչ խնայողական*։ Այն դեպքում, երբ կապված խաղաքարը գտնվում է սեփական արքայի հարևան դաշտերից մեկում, նրա զբաղեցրած դաշտը չի գրոհվում ուրիշ ոչ մի խաղաքարով, բացի կապողից։ Այլապես մատը համարվում է *ոչ մաքուր*։

Ճիշտ մատերը (պատերը) չափազանց հազվադեպ են գործնական շախմատում (թեև, օրինակ, միայնակ արքայի դեմ արքայով և նավակով վերջնախաղը կարող է ավարտվել միայն ճիշտ մատով), սակայն զգալի ավանդ են ներդնում շախմատային խնդիրների և էտյուդների գեղեցկության մեջ, քանի որ համարվում են գեղարվեստական։

Ճիշտ մատը հանդիպում է VIII—IX դարերի արաբական մանսուբներում, միջնադարյան տարբեր խնդիրներում և շախմատային ժողովածուներում։

Օրինակներ
---------

Ճիշտ մատի օրինակ

**•** - վերահսկում է սպիտակ թագուհին  

**×** - վերահսկում է սպիտակ փիղը  

ο - վերահսկում է սև արքան գրոհող ձին  

d5 դաշտը խլում է սև ձին

 Կապակցված սև փղով ճիշտ մատ

Տես նաև
-------

* Մատ (շախմատ)
* Մաքուր մատ
* Խնայողական մատ
* Կատարյալ մատ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շախմատային եզրերի բառարան. ճիշտ մատ
**Վիրունգա լեռներ** կամ **Մուֆումբիրո****,** հրաբխային լեռնային համակարգ Աֆրիկայում, Կիվու և Էդուարդ լեռների միջև, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության, Ռուանդայի, Ուգանդայի սահմանագծին։ Արևելյան Աֆրիկայի խզումային խախտման մի մասը։ Բարձրությունը՝ մոտ 4500 մետր։

Վիրունգա լեռնաշղթայում կա 8 խոշոր հրաբուխ, նրանցից 2-ն են՝ Նյիրագոնգո (3462 մ) և Նյամլագիրա՝ գտնվում է Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության տարածքում։ 1977 թվականին, Նիրագոնգոյի ժայթքման հետևանքով, մահացել է ավելի քան 2000 մարդ։ 2002 թվականին, շիկացած լավայով է լցվել Նիրագոնգոյի խառնարանը և այն ծածկել է Գոմա քաղաքը, որը գտնվում է հրաբխից 20 կմ հեռավորության վրա։ Մահացել է 147 մարդ, 250 000 մարդ փախել են, հարևան Ռուանդայի տարածք։

Լեռնաշղթայի կենտրոնական մասը կազմում են Կարիսիմբի հրաբուխները (4507 մետր), Միկենոն (4437 մ) և Բիսոկոն (3711 մ)։ Արևելյան մասում՝ լեռնային համակարգի հնագույն հրաբուխ է՝ Սաբինոն (3634 մ), նաև Գաբինդա հրաբուխը (3474 մ) և Մուհաբուրա (4127 մ)։

Վիրունգայի լեռնաշղթաները ծածկված են արևադարձային անտառներով, որտեղ ապրում են ամենահազվագյուտ գորիլլաների տեսակներ՝ լեռնային գորիլաներ։ Պահպանելու համար այդ կենդանիներին, 1925 թվականին իշխան Ալբերտ Սաքսեն Կոբուրգ Գոթացին հիմնադրել է աֆրիկյան մայրցամաքում առաջին ազգային պարկը՝ Ալբերտի ազգային պարկ։ 1969 թվականին նա առանձնացել է Հսկաների այգի՝ Ռուանդայում և Վիրունգայի ազգային պարկ՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում։ Բացի այդ 2 վայրից, լեռնային գորիլաները ապրում են Ուգանդայի Բվինդի ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Peakware.com Archived 2016-09-27 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000298514 · NKC: ge1178176 |

 |
**Մաքս Յոզեֆ Աուեր** (գերմ.՝ Max Joseph Auer, մայիսի 6, 1880(1880-05-06), Ֆյոկլաբրուկ, Վերին Ավստրիա, Ավստրիա - սեպտեմբերի 24, 1962(1962-09-24), Բադ Իսչլ, Գմունդեն, Վերին Ավստրիա, Ավստրիա), ավստրիացի երաժշտագետ։

Ավարտել է Զալցբուրգի ուսման ինստիտուտը (1900), միաժամանակ զբաղվելով երաժշտությամբ, մասնավորապես` Յոզեֆ Ֆրիդրիխ Հումելյաի ղեկավարությամբ։ 1920 թվականին նա աշխատել է՝ որպես ուսուցիչ և լիովին նվիրվել է իր սիրելի կոմպոզիտոր՝ Անտոն Բրուքների աշխատանքին։ 1927 թվականին հիմնադրել է Միջազգային Բրուկները և նախագահն էր մինչև 1938 թվականը, այնուհետև կրկին 1946-1954 թթ։

1927 թվականին հիմնադրել է Միջազգային Բրուքները և նախագահն էր մինչև 1938 թվականը, այնուհետև կրկին նախագահ՝ 1946-1954 թվականներին։ 1927 թվականին նա հրատարակեց «Անտոն Բրուքները որպես եկեղեցական երաժիշտ» գիրքը, (գերմ.՝ Anton Bruckner als Kirchenmusiker)։

Աուերի ամենակարևոր աշխատանքը Բրուքների կենսագրության հրատարակման ավարտն ու պատրաստումն էր, որը գրել էր իր ուսանող Օգյուն Գելերիչը, որը միայն կարողացավ թողարկել իր ստեղծագործության առաջին հատորը՝ 1922 թվականին։ Աուերը ուշադիր վերլուծեց և վերանայեց Գելերիչի նախապատրաստական նյութերը և լիովին հրապարակեց իր գիրքը՝ 1936 թվականին (գերմ.՝ Anton Bruckner: ein Lebens- u. Schaffensbild), այն համալրելով իր դիտողություներով ու լրացումներով։ Գելերիչի և Աուերի աշխատանքը բարձր գնահատվեց մասնագետների կողմից (մասնավորապես՝ Սոլերտինսկու):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Соллертинский И. И. Музыкально-исторические этюды. — Л. 1956. — С. 271.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Max Auer Nachlässe in Österreich - Personenlexikon
* Max Auer Archived 2016-11-04 at the Wayback Machine. auf den Seiten der Stadt Wien

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11548803 · BNF: 131783390 · CONOR: 197510499 · GND: 130102865 · ISNI: 0000 0001 1443 246X · LCCN: n85821174 · NKC: mzk2013791551 · NLA: 53140663 · NLP: A17739895 · NTA: 073776270 · NUKAT: n2003097526 · SUDOC: 03527333X · VIAF: 46900410 · WorldCat VIAF: 46900410 |

 |

 |
**Հարավարևելյան Միացյալ Համաշխարհային Քոլեջ**, (անգլ.՝ United World Colleges (or UWC) ) Միացյալ Համաշխարհային Քոլեջների շարժման անդամ և անկախ, միջազգային դպրոց Սինգապուրում։ Դպրոցն ունի երկու հիմնական տարածք՝ Դովեր և Արևելք։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրումից ի վեր դպրոցումը հիմնական կրթությամբ էր։ 1990-ականներին դպրոցն ընդլայնվեց և այժմ միջնակարգ է։ Այսօր երեխաները դպրոց ընդունվում են 4 տարեկանից՝ ստանալով ամբողջական կրթություն ՝ բաղկացած 5 փողկապակցված առարկաներից․ ակադեմիական, խմբակներ, արդատասարանական կրթություն, անհատական և սոցիալական կրթություն և ծառայություն։ Քոլեջի կրթական ծրագիրը տանում է դեպի GCSE 9-10-րդ դասարաններում և IB (ՄԲ) 11-12-րդ դասարաններում։ 3000-ից ավել ուսանողներ կան Դովերում, 2300-իս ավել՝ արևելյան կամպուսում։ Երբ արևելյան կամպուսը լիովին համալրվի, ուսանողների թիվը կհասնի 2500-ի։

Հարավարևելյան Ասիայի Աշխարհի Միացյալ Քոլեջը տարբերվում է մնացյալ Համաշխարհային Միացյալ Քոլեջների անդամ հանդիսացող դպրոցներից։ Վերջիններս լիովին գիշերօթիկ դպրոցներ են, որոնք առաջարկում են միայն ՄԲ ծրագիրը 16-19 տարեկան երիտասարդների համար։ Այս քոլեջը երեխաներին ընդում է 4 տարեկանից, աշակերտների մեծամասնությունը Սինգապուրից վտարվածների երեխաներ են։ Դպրոցում կացություն հաստատում են 300-ն ընդհանուր աշակերտներից, որոնք հիմնականում հարևան ասիական երկրներից են։ Դպրոցի աշակերտների մի ստվար զանգված, որոնց կրթաթոշակ է տրամադրվում, ընտրվում են ազգային կոմիտեների միջոցով, կամ պարզապես անմիջապես դիմում են քոլեջին։ Սինգապուրի կառավարությունը հիմնականում փորձում է թույլ չտալ իր քաղաքացիներին հաճախել միջազգային դպրոցներ երկրի ներսում, այդ իսկ պատճառով Հարավարևելյան Ասիայի Աշխարհի Միացյալ Քոլեջն ամբողջ ցանցում տեղացի աշակերտների ամենաքիչ քանակն ունի։ Դասավանդող անձնակազմի անդամները ավելի քան 25 ազգութան ներկայացուցիչներ են։

Քոլեջի ՄԲ-ի տարեկան միջին բալը 36․5 է, այնինչ համաշխարհային ստանդարտն է ՝ 29․8։
Ամբողջական ծրագիրը նաև առաջակում է ընդլայնված սպորտի, թատրոնի, երաժշտության, առաջնորդության խմբակներ և արտադասարական կրթական ծրագիր։ Դպրոցի կրթական ծրագրի շեշտը դրված է ծառայության վրա, այն լայնորեն ճանաչված է որպես մոդել երեխաներին ընդգրկելու իմաստալից հասարակական ծառայության մեջ։ Good Schools Guide International's-ը ասում է. «Դպրոցն ունի բավականին լավ կրթական համբավ, սակայն առաջարկում է շատ ավելին, քան պարզապես հաջող քննությունները հանձնելուն պատրաստվելն է․․․Դպրոցն ակնհայտորեն նրանց համար չէ, ովքեր սիրում են կողքից լուռ հետևել»:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942
2. ↑  ?


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0004 0643 1098 · Microsoft: 2800533921 |

 |
**Ալեքսանդր Բարդ** (ծնվել է 1961 թվականի մարտի 17-ին)–շվեդ երգահան, երգիչ, կոմպոզիտոր, բանաստեղծ, երաժշտական պրոդյուսեր, սոցիոլոգ, Շվեդական ամենախոշոր ինտերնետ–կազմակերպություններից մեկի սեփականանատերը։ Army of Lovers, Vacuum, BWO, Alcazar, Gravitonas նախագծերի մասնակիցը։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Բարդը լայն ճանաչում է ստացել որպես մասնակից և հեղինակ Army Of Lovers խմբի երգի։ 1996 թվականին, երբ Army Of Lovers–ը կորել էր հորիզոնից և նրա մասնակիցները սկսել էին մոռացության տալ, Բարդը ստեղծեց նոր նախագիծ՝ Vacuum։ 2004 թվականի գարնանը Շվեդիայում դուրս եկավ նոր «Living In A Fantasy» ձայնասկավառակը։ Այդ ժամանակ Ալեքսանդրի խումբը թողարկեց Bodies Without Organs ձայնասկավառակը։ Ներկա պահին Բարդը աշխատում է Gravitonas խմբի հետ։ Այսօր Բարդը Stockholm Records կազմակերպության և ինտերնետ-կազմակերպության սեփականատերներից մեկն է։ Գրել է 3 գիրք սոցիոլոգիայի մասին․«Նետոկրատիա. Նոր իշխող էլիտա և կյանքը կապիտալիզմից հետո», «Новая глобальная империя» և «Kroppsmaskinerna»։ Առաջին երկու գրքերը ունեցել են մեծ հաջողություններ Եվրոպայում և Ամերիկայում։ Վերջին գիրքը դուրս է եկել վերջերս և ակնկալում է անգլերեն թարգմանություն իսկ հետագայում ռուսերեն լեզվով։ Իր առաջին գրքում՝ «Նետոկրատիա» համատեղ գրված Յան Զոդերկվիստի հետ, Ալեքսանդրն առանձնացրեց, նկարագրեց և համակարգեց բավարար տվյալներ նոր սոցիոլոգիայի և քաղաքականության հասկացության մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Babelio (ֆր.) — 2007.
2. ↑  LIBRIS — 2013.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Александр БАРД «NETократия»
* Интервью с Александром Бардом
* Интервью с Бардом на портале chaskor.ru Archived 2018-07-20 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify · Յանդեքս երաժշտություն |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 3025545 · BNF: 15619307h · GND: 13150553X · ISNI: 0000 0001 0914 5853 · LCCN: nb2002014611 · LNB: 000056506 · NUKAT: n2006088891 · LIBRIS: 316279 · SUDOC: 121139549 · VIAF: 71719116 · WorldCat VIAF: 71719116 |

 |

 |
**Էնգելսբերգի երկաթաձուլական գործարան** (շվեդերեն՝ Engelsbergs bruk), մետաղագործական գործարան, որը գտնվում է Էնգելսբերգ գյուղում, Ֆագերստայից մոտավորապես 10 կմ հեռավորության վրա, Վեսթմանլանդ լեն, Շվեդիա։ Պատմական տեսարժան վայր է, գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։

Անվանում
--------

Էնգելսբերգի գործարանը անվանվել է ի պատիվ Անգիլկա, ով ծնվել էր Գերմանիայում և Էնգելսբերգում սկսել էր արտադրել երկաթ 14-րդ դարում։

Պատմություն
-----------

Գործարանի ստեղծման թիվը վերագրվում է 13-րդ դարին։ Գրիչ Լարսոն Յուլենհեկի կողմից (1645—1706), իսկ XVII—XVIII դարերում աշխարհի առավել ժամանակակից մետաղագործական գործարաններից մեկն էր։ Այդ ժամանակ Շվեդիայում բարձրորակ երկաթ արտադրելով դարձրել է այդ շրջանում առաջատարը։ Տեղի գյուղացիները երկաթ էին ձուլում սովորական վառարաններում։

Ձուլման գործարանը աշխատել է մինչև 1919 թվականը։ Էնգելսբերգի գործարանը այսօր Շվեդիայում այդ ժամանակներից առավել պահպանված երկաթագործական արտադրությունն է։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որոշմամբ 1993 թվականին այս ձեռնարկությունը գրանցվել է Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։

Պատկերասրահ
-----------

* Առանձնատունը թևերովԱռանձնատունը թևերով
* Առանձնատունը այգու կողմիցԱռանձնատունը այգու կողմից
* Հետևի թևըՀետևի թևը
* Երկու աշտարակները խարամաբլոկիցԵրկու աշտարակները խարամաբլոկից
* ԴարբնոցԴարբնոց
* Հին գրասենյակըՀին գրասենյակը
* Axel Johnson խմբի արխիվը Axel Johnson խմբի արխիվը
* Նոր գրասենյակըՆոր գրասենյակը
* Ամբարտակը և հրահալոցային վառարանըԱմբարտակը և հրահալոցային վառարանը
* Հին ամբարըՀին ամբարը
* Էնգելսբերգի մետալուրգիական կոմբինատի ճանապարհըԷնգելսբերգի մետալուրգիական կոմբինատի ճանապարհը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* UNESCO description
* *Riksantikvarieämbetet* description Archived 2007-09-30 at the Wayback Machine.
* *Ekomuseum Bergslagen* description Archived 2012-05-23 at the Wayback Machine.
* *Photos from Engelsberg Ironworks* description

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1207188298 · LIBRIS: 289335 |

 |
**ՌեԱնիմանիա** (անգլ.՝ ReAnimania), ամենամյա հայկական միջազգային կինոփառատոն՝ նվիրված անիմացիոն ֆիլմերին։

Անվանակարգեր
------------

* «Լավագույն լիամետրաժ ֆիլմ»
* «Լավագույն կարճապետրաժ ֆիլմ»
* «Լավագույն փաստագրական աշխատանք»
* «»Լավագույն կրթական ֆիլմ (2010 թվականին միացել է «*Լավագույն հեռուստատեսային/գովազդային ֆիլմ*» անվանակարգին)
* «Լավագույն հեռուստատեսային/գովազդային ֆիլմ»(2010 թվականին միացել է *Լավագույն հեռուստաատեսային ծրագիր* անվանակարգին)
* «Լավագույն երաժշտական հոլովակ»
* «Երեխաների կարծիքով լավագույն ֆիլմ»

Պատմություն
-----------

Հայկական միջազգային անիմացիոն կինոփառատոնը ստեղծվել է Երևանում՝ 2009 թվականին, սակայն դրա գաղափարը ծնվել էր պաշտոնական բացումից դեռ երեք տարի առաջ։

*«ReAnimania»* փառատոնի հիմնական առաքելությունը կայանում էր անիմացիոն արվեստը զարգացնելու և նոր սերնդի միջազգային մակարդակի նկարիչ-անիմատորներ դաստիարակելու մեջ։ Նպատակ կար ստեղծելու մի հարթակ, որտեղ հնարավոր կլիներ ցուցադրել հայ անիմատորների աշխատանքները և ամբողջ աշխարհի լավագույն անիմացիոն ֆիլմերը։ Փառատոնի ընթացքում իրականացվում են ցուցադրություններ, սեմինարներ, վարպետական դասընթացեր և քննարկումներ։ Հետագայում պլանավորվում է բացել անիմացիային նվիրված թանգարան։ Մրցույթին ներկայացված ֆիլմերը ցուցադրվում են ոչ միայն Երևանում, այլ նաև Դիլիջան քաղաքում։ ՌեԱնիմանիան համագործակցում է «Անսի» միջազգային անիմացիոն կինոփառատոնի, Շտուտգարտի կինոփառատոնի, *«Aardman Studio»*-ի, Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի և «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի հետ։

Անցկացված և անցկացվող փառատոններ
--------------------------------

* 2009 թվականի ամինացիոն կինոփառատոն (I) (հոկտեմբերի 3-ից 6-ը)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ИА PanARMENIAN //10.08.2009 // Первый ереванский анимационный кинофестиваль «ReAnimania» действительно стал международным

Արտաքին հղումներ
----------------

* «ReAnimania» միջազգային կինոփառատոնի պաշտոնական կայք

Տես նաև
-------

* «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոն
**Չեխովի պողոտա** (ռուս.՝ Проспект Чехова), պողոտա Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքի Կիրովի շրջանում։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1917 թվականը Չեխովի պողոտան կոչվել է Փոքր պողոտա։ 1912 թվականին Չեխովի անունով Դոնի Ռոստովում կոչվել է այն նրբանցքը, որն այժմ նույնպես կոչվում է Փոքր և գտնվում է Մեծ պողոտայից մինչև Կազանսկի նրբանցք (այժմ`Վորոշիլովի պողոտա և Գազետնի նրբանցք), վերջինի երկարությունն ընդամենը մեկ թաղամաս է։

Չեխովի պողոտան հայտնվել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, Սուրբ Դիմիտրի Ռոստովցու ամրոցի լուծարումից զգալիորեն հետո։ Այստեղով, համաձայն քարտեզների, նախկինում անցել է ամրոցի արևմտյան սահմանը։ Նախահեղափոխական հատակագծում պողոտան ձգվում է Դոնից մինչև Սկոբելևի (այժմ` Կրասնոարմեյսկայա) փողոց, ապա, այն ժամանակ գոյություն ունեցած խոտաշուկայով ամայի տարածության միջով, մինչև Գիմնազիչեսկայա (այժմ` Վոլոս քաղաքի փողոց), դրանից հետո գերեզմանոց էր, որի հետևում` ձիարշավարան։ Ըստ կառուցապատման` սա սովորական քաղաքային փողոց է։ Բնակիչների տներում բնակարաններ էին վարձակալում բժիշկները, մասնավոր փաստաբանները, տեխնիկները։ Շուտով պողոտայում եռահարկ մեծ առանձնատուն կառուցեց գիլդիայի վաճառական Տոկարևը։ Նրա ամբողջ տունը հանձնվում էր բժիշկներին։

Խորհրդային տարիներին պողոտան վերանվանվեց։ Երկար տարիներ այն կոչվում էր Օսոավիախիմի պողոտա, իսկ Հայրենական մեծ պատերազմից հետո կոչվեց մեծանուն գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի անունով։ Գրողի 150-ամյակի առթիվ Չեխովի պողոտայի և Պուշկինի փողոցի անկյունում հայտնվեց Չեխովի` ռոստովցի քանդակագործ Անատոլի Սկնարինի հեղինակած հուշարձանը։ Այդպես ձևավորվեց «ռուս գրականության եռանկյունը». Պուշկինի հուշարձանը և Չեխովի հուշարձանը Պուշկինի բուլվարում, Լերմոնտովի հուշարձանը Վորոշիլովի պողոտայում։

Պատկերասրահ
-----------

* Շենքեր Չեխովի պողոտայում
* Մ. Ի. Մեսարոշի եկամտաբեր տուն, Չեխովի, 32Մ. Ի. Մեսարոշի եկամտաբեր տուն, Չեխովի, 32
* Ի. Վ. Կաշչենկոյի բնակելի տուն, Չեխովի, 41Ի. Վ. Կաշչենկոյի բնակելի տուն, Չեխովի, 41
* Առանձնատուն, որտեղ ապրել է ԽՍՀՄ կրկնակի հերոս Ի. Ա. Պլիևը, Չեխովի, 60Առանձնատուն, որտեղ ապրել է ԽՍՀՄ կրկնակի հերոս Ի. Ա. Պլիևը, Չեխովի, 60
* Պ. Ի. Լիվենսկու եկամտաբեր տուն, Չեխովի, 72/155, Պուշկինի փողոցՊ. Ի. Լիվենսկու եկամտաբեր տուն, Չեխովի, 72/155, Պուշկինի փողոց
* Ն. Ի. Տոկարևի եկամտաբեր տուն, Բոլշայա Սադովայա փողոց, 106/46, Չեխովի պողոտաՆ. Ի. Տոկարևի եկամտաբեր տուն, Բոլշայա Սադովայա փողոց, 106/46, Չեխովի պողոտա

Գրականություն
-------------

* Вера Волошинова. Ростов-на-Дону: проспект Чехова // газета «Молот». — 30.03.2012. №№ 41-42 — с. 6.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Старые названия ростовских улиц

Արտաքին հղումներ
----------------

* АНТОН ПАВЛОВИЧ ЧЕХОВ
* Проспект Чехова в Ростове-на-Дону
* ПРОСПЕКТ ЧЕХОВА
**Չավդար Մութաֆով** (բուլղար․՝ Чавдар Мутафов, հոկտեմբերի 1, 1889(1889-10-01), Սևլիևո, Գաբրովոյի մարզ, Բուլղարիա - մարտի 10, 1954(1954-03-10), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի ճարտարապետ, գրող, երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում համարվել է առաջատար էքպրեսիոնիստ գրող։ Հանդես է եկել նաև «Չավդար» անունով։

Կենսագրություն
--------------

Չավդար Մութաֆովը ծնվել է բուլղարական Սևլիևո քաղաքում։ 1908-1914 թվականներին Մյունիխում ուսանել է ճարտարապետություն։ Ամուսնացել է Ֆանի Պոպովա-Մութաֆովայի հետ։

Մութաֆովն աշխատել է որպես ճարտարապետ։ Տպագրել է էսսեներ *Zlatorog* (Ոսկեղջյուր) ամսագրում, հարցազրույցներ է ունեցել ժամանակակից արվեստի, երաժշտության, ֆիլմերի և արդյունաբերական դիզայնի մասին։ Բացի էսսեներն ու վեպերը գրել է գրոտեսկ ժանրի գործեր, կարճ պատմվածքներ։ Նրա ստեղծագործությունները գրաքննության են ենթարկվել Բուլղարիայում կոմունիստական վարչակարգի օրոք։

Մահացել է 1954 թվականին Սոֆիայում։

1993 թվականին տպագրվել է նրա էսսեների ընտրանին։

Ընտրյալ երկեր
-------------

* Zeleniiat kon (Կանաչ ձին), էսսե (1920)
* Diletant (Դիլետանտ), վեպ (1926)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  De Haan Francisca, Bucur, Maria, Daskalova, Krassimira (2008)։ *Aspasia 2008: International Yearbook of Central, Eastern, and Southeastern European Women's and Gender History*։ էջ 102։ ISBN 1845456343
2. 1 2 3 4 5 6 7  Chevalier Tracy (2012)։ *Encyclopedia of the Essay*։ էջ 588։ ISBN 1135314101


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 123423848 · ISNI: 0000 0000 6320 5792 · LCCN: n94044027 · NKC: js2009523695 · NTA: 272923877 · NUKAT: n2017242497 · SUDOC: 069282676 · VIAF: 3379525 · WorldCat VIAF: 3379525 |

 |

 |
**Ֆերուհխան Բարունակ Միքայելի Քրթիկյան** (Քռթիկյան) , Բարունակ բեյ Ֆերուհխան (հոկտեմբերի 14, 1824(1824-10-14), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հունիսի 15, 1869(1869-06-15), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հասարակական, քաղաքական, մշակութային-կրթական գործիչ, բժիշկ-գնդապետ, հրապարակախոս։

Գործունեություն
---------------

1847 թվականին որպես բժիշկ-ուղեկցորդ հատուկ ծառայության է մեկնել Թուրքիայի տիրապետության տակ գտնվող փոքրասիական կուսակալությունները, հայաբնակ գավառները։ Տասնամյա շրջագայության ընթացքում Քրթիկյանը զբաղվել է բժշկությամբ, պատվաստումներով, իր նոթերն ու տպավորություններն ամփոփել «Ճանապարհորդություն ի Բաբելոն ընդ Հայաստան» աշխատությունում (հրատարակվել է 1876 թվականին, Արմաշում)։ 1849 թվականին, ավարտելով Կոստանդնուպոլսի ռազմա-բժշկական ուսումնարանը, աշխատել է Հեյդար փաշայի զինվորական հիվանդանոցում։ 1850-1860-ական թվականներին Կոստանդնուպոլսում զբաղվել է մանկավարժական և բժշկական աշխատանքով։ 1856 թվականին նա կայսերական բժշկական, 1858-1859 թվականներին՝ Հասարակաց կրթական ժողովների, 1860 թվականին՝ արքունի զինվորական բժշկական ժողովի, մալարիայի, խոլերայի դեմ պայքարող բժշկական հանձնաժողովի անդամ էր։ Ակտիվորեն մասնակցել է Ազգային սահմանադրության աշխատանքներին, ղեկավարել դրանք, ընտրվել Ազգային ընդհանուր ժողովի, Սահմանադրական առաջին ուս․խորհրդի ատենապետ։ Քրթիկյանը հեղինակ է բժշկամանկավարժական բազմաթիվ հոդվածների, տեղեկագրերի, նաև թարգմանությունների (ֆրանսերենից)։ Կազմել է գրիպի, խոլերայի, տուբերկուլոզի վերաբերյալ տեղեկագրեր։

Գրականություն
-------------

* Մեզպուրյան Ա. Հայ և ծագումով հայ բժիշկներ, մաս 1, Ստամբուլ, 1950։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 492)։*  |
**Սիամանթոյի անվան թիվ 162 միջնակարգ դպրոց**, 1973 թվականին Երևան քաղաքի, Հարավարևմտյան թաղամասի Ա2 թաղամասի, Անդրանիկի 4 հասցեում բացվեց Սիամանթոյի N 162 միջնակարգ դպրոցը։

Ընդհանուր նկարագիր
------------------

Դպրոցն ունի 9 մասնաշենք, որը բավարարել է կաբինետային համակարգով աշխատելուն։ Դպրոցի հիմնադիր տնօրենը եղել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ Գրիգոր Մաթևոսի Մաթևոսյանը։ Կրթօջախն աշխատել է վարժարանային համակարգով՝ մասնագիտական կողնորոշում տալով իր սաներին։
Դպրոցի պատմությունը կերտելու մեջ իրենց ավանդն են ունեցել նաև Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից ուսուցիչները՝ Գրիգոր Մաթևոսյանը, Հարություն Զոհրաբյանը, Պատվական Աճեմյանը, Գուրգեն Սաղյանը, Արշամ Խաչատրյանը, Սուրեն Տոնոյանը, որոնց արժանի հետևորդները դարձան դպրոցի մի շարք շրջանավարտներ՝ հերոսանալով Արցախյան ազատամարտում։

2015 թվականի ապրիլի 16-ին դպրոցի բակում բացվեց Սիամանթոյի կիսանդրին։

Կոչումներ և տիտղոսներ
---------------------

Սիամանթոյին նվիրված նամականիշ
Հիմնադիր տնօրենի գործը շարունակել է նույն դպրոցի փոխտնօրեն Ս. Վ. Հակոբյանը։ 2001-2002 թվականների ուստարում ՀՀ Կրթության վարչության կողմից դպրոցն արժանացել է «Տարվա լավագույն դպրոց» կոչմանը։ 2004-2005 ուստարում տնօրեն Սիլվա Հակոբյանն արժանացել է «Տարվա լավագույն տնօրեն» կոչմանը։

Դպրոցի ավանդույթները
--------------------

1994 թվականին դպրոցն անվանակոչվել է արևմտահայ մեծանուն բանաստեղծի՝ Սիամանթոյի (Ատոմ Յարճանյան) անունով։
Սիամանթոյի անվան դպրոցը հաջողություններ է ունեցել շրջանային, քաղաքային և հանրապետական օլիմպիադաներում։ Դպրոցի սաները օլիմպիադաներում բազմիցս հաղթող են ճանաչվել։ Անվանակոչումից հետո դպրոցում ավանդական է դարձել Սիամանթոյական շաբաթի անցկացումը։
Իր պատմության ընթացքում դպրոցը ստեղծել է բազմաթիվ ավանդույթներ՝ ուսուցչի երդման և օծման արարողություն, առաջին դասարանցիների օծման օր, «Ծաղկի տոն», «Ինքնակառավարման օր», երգի և ասմունքի փառատոն, նորաձևության մրցույթ։ Դպրոցը կարևորում է ոչ միայն գրական-գեղարվեստական, այլև ռազմահայրենասիրական դաստիարակություն ապահովող միջոցառումները։

Դպրոցի թատերական խմբակի փոքրիկ դերասանները մասնակցել են «Նռան հատիկ» փառատոնին, բեմադրվել են շատ ներկայացումներ, որոնցից մի քանիսը ցուցադրվել են նաև հեռուստատեսությամբ։ Դպրոցում բեմադրվել են ոչ միայն հայ, այլև համաշխարհային դասականների ստեղծագործություններից՝ «Հին աստվածներ», «Անուշ», «Աշնան արև», «Իմ զոքանչը», «Փոքրիկ իշխանը», «Ատամնաբույժն արևելյան», «Ջեյն Էյր», «Դիմակահանդես», հատվածներ «Սամվելից»։ Կազմակերպվել են ցերեկույթ-բեմականացումներ՝ նվիրված հայ գրողների կյանքին և ստեղծագործությանը՝ Եղիշե Չարենց, Վիլյամ Սարոյան, Սիամանթո, Խաչիկ Դաշտենց, Գրիգոր Նարեկացի, Ակսել Բակունց, Հովհաննես Թումանյան, Սայաթ-Նովա։ Կազմակերպվել են հանդիպումներ գրողների, երգիչների, դերասանների հետ։ Դպրոցը հրատարակում է իր թերթը «Դասամիջոց» վերնագրով։

Այժմյան դպրոցը
--------------

2008 թվականին դպրոցի տնօրենն է Աննա Ստեփանյանը։
Կենտրոնական կարգավորող կշեռքներ
**Ազատության աստիճաններ**, մեխանիկական համակարգի դիրքը միարժեքորեն որոշող անկախ կոորդինատներ։

Այդ Կոորդինատների կամ ազատության աստիճանների թիվը կախված է համակարգի մեջ մտնող մասնիկների քանակից, մեխանիկական կապերի թվից և բնույթից։ Օրինակ՝ մասնիկի դիրքը որոշվում է երեք (դեկարտյան կոորդինատների համակարգում x, **Չհաջողվեց վերլուծել (MathML, SVG կամ PNG անցումով(խորհուրդ է տրվում ժամանակակից բրոուզերների և հասանելիությունը բարձրացնող գործիքների համար):: Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "http://localhost:6011/hy.wikipedia.org/v1/":): y**
, z) *կոորդինատներով*՝ ազատության երեք աստիճաններով, հետևաբար, {\displaystyle N} մասնիկից կազմված համակարգի ազատության աստիճանների թիվը կլինի 3 N, իսկ k թվով երկրաչափական կապերի առկայությամբ՝ {\displaystyle S=3N-k}։ Տարածության մեջ մեխանիկական համակարգի դիրքը որոշելու համար, դեկարտյանն կոորդինատներից բացի, կարելի է օգտվել ցանկացած անկախ {\displaystyle q\_{1},q\_{2},...q\_{S}} (S ազատության աստիճանների թիվն է) մեծություններից՝ ընդհանրացված կոորդինատներից։

Բնորոշում
---------

Ազատության աստիճաններ բնորոշում են համակարգի հնարավոր անկախ շարժումները, օրինակ, պինդ մարմինն ունի վեց ազատության աստիճաններ, քանի որ կարող է կատարել 3 շարժում, մասնավորապես՝ {\displaystyle x,y,z} առանցքների ուղղությամբ և 3 պտտական՝ նույն առանցքների շուրջը։

Թերմոդինամիկական համակարգի վիճակը բնութագրող այն անկախ պարամետրերը, որոնց կամայական փոփոխությունը չի խախտում նրա փուլային հավասարակշռությունը, կոչվում են *թերմոդինամիկական ազատության աստիճաններ*։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 105567661 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 99)։*  |
**Հայկական գեղջկական երաժշտություն**, սկզբնավորվել է հազարամյակներ առաջ և իր պատմության ընթացքում անդրադարձել է ազգային մշակույթի զարգացման բոլոր նշանակալի փուլերին։ Գեղջկակական երգի տեսակը պայմանավորված է բանաստեղծական տեքստով, յուրաքանչյուրն ունի իրեն բնորոշ առանձնահատկությունները և
երաժշտական արտահայտչամիջոցները։ Հայկական գեղջկական երաժշտությունը բազմաժանր է՝ աշխատանքային, ծիսական, լալիք, քնարական, պատմական, պանդխտության (անտունիներ) երգեր, վիպերգեր, պարերգեր, կատակերգեր, օրորներ և այլն։ Գեղջկական երաժշտության մեջ ժանրային հատկանիշները երևան են գալիս ինչպես բանաստեղծական, այնպես էլ երաժշտական բնագրերում՝ լադաելևէջային ու ռիթմային միջոցներով, համապատասխան երգային ձևերում։ Առանձնանում են հոգևոր բնույթի բանաստեղծություններով ժողովրդի ստեղծած երգերը, տարբեր բովանդակության աշխարհիկ տաղերը և այլն։ Այս ժանրերից հայտնի են բազմաթիվ նմուշներ, որտեղ կան բացառիկ արժեքավոր ստեղծագործություններ՝ երաժշտական բանահյուսության համաշխարհային չափանիշներով՝ Կոմիտասի գրառած Լոռու, Ղարաբաղի և Ապարանի հորովելները, Սանահինի և Լոռու կալերգերը, Իգդիրի, Վայոց ձորի և Ղազախի սայլերգերը, սոցիալական թեմայով՝ «Ծիրանի ծառ, բար մի տա», «Կանչե, կռունկ», «Սիրտս նման է էն փլած տներ», բնությանը նվիրված՝ «Լուսնակն անուշ», «Բինգյոլ», սիրո քնարական՝ «Գարուն ա», «Չինար ես՝ կեռանալ մի», «Քելեր, ցոլեր իմ յարը», «Կուժն առա ելա սարը» և «Գնա, գնա, հետիդ եմ», հարսանեկան երգերի ամբողջությունը, Ակնա բազմաժանր երգերի շարքերը։

Դարերի ընթացքում աստիճանաբար մշակվել է ու կատարելագործվել ժողովրդական երգը (անհետացել են որոշ ժանրեր, ի հայտ են եկել նորերը)։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Շավարշ Թորիկյան** (1926, Բեյրութ, Լիբանան - 1990, Բեյրութ, Լիբանան), իրավաբան, միջազգային իրավունքի մասնագետ (ԱՄՆ)։

Կենսագրություն
--------------

Կրթությունը ստացել է Լոնդոնի և Օքսֆորդի համալսարաններում։ Դասախոսել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանում։ Լիբանանում եղել է պետական բարձր պաշտոնյա, Քուվեյթում՝ կառավարության խորհրդական, ՄԱԿ-ի տարբեր հանձնաժողովներում՝ միջազգային իրավունքի խորհրդատու, Լավեռնի ամերիկահայ քոլեջում՝ ամբիոնի վարիչ։ 1965-1970 թվականներին՝ Լիբանանի Հայ դատի հանձնախմբի, 1974-1978 թվականներին՝ Հայ դատի կենտրոնական մարմնի նախագահ։ 1975 թվականին որպես միջազգային իրավունքի փորձագետ և Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի ներկայացուցիչ՝ մասնակցել է ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովում ցեղասպանության կանխման և դրա համար պատժի վերաբերյալ զեկուցման քննարկմանը և նշել, որ Օսմանյան կայսրությունում հայերի կոտորածը «20-րդ դարում ցեղասպանության առաջին դեպքն է»։ «Հայկական հարցը և միջազգային իրավունքը» (1973, անգլերեն) աշխատության մեջ հայերի ցեղասպանությունը դիտելով որպես թուրքական կառավարության կողմից կազմակերպված կանխամտածված հանցագործություն, Թորիկյանը նշել է, որ ՄԱԿ-ի 1948 թվականի Կոնվենցիան անկասկած կիրառելի է 1915-1923 թվականների հայերի ոչնչացման փաստի նկատմամբ, տվել է թուրքական կառավարողների գործած հանցանքների նկատմամբ վաղեմության ժամկետի անկիրառելիության իրավական վերլուծությունը, ինչպես նաև հիմնավորել սփյուռքահայերի պահանջների արդարացիությունը Արևմտյան Հայաստանի նկատմամբ։

Երկեր
-----

* The Armenian Qauestion and International Law, 2ndl, La Verna, California, 1988.
* Թորիկյան Շ. Հայկական հարցը և միջազգային իրավունքը, անգլերեն, 1973։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ Սմերչ
**Ռեակտիվ հրետանի** (կամ **հրթիռային հրետանի**), հրթիռահրետանային սպառազիության տեսակ է, նախատեսված հրետանուն բնորոշ առաջադրանքների կատարման համար։ Ռեակտիվ հրետանին հրետանու այլ տեսակներից տարբերվում է նրանով, որ ռեակտիվ հրետանում օգտագործվում են հատուկ ռեակտիվ շարժիչներով արկեր, որոնց նետման, կրակման համար օգտագործվում է ռեակտիվ շարժիչներ տեղադրված հենց այդ արկերի մեջ։ Ռեակտիվ հրետանին լինում է երկու տեսակի՝ համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգեր և տակտիկական հրթիռներ։ Ժամանակակից համազարկային կրակի հրթիռային կայանքները իրենց արդյունավետությամբ համեմատելի են տակտիկական միջուկային զենքի հետ, իսկ տակտիկական հրթիռները ըստ որոշ փորձագետների համեմատելի են ստրատեգիական միջուկային զենքի հետ.

Ստեղծման նախադրյալները
----------------------

Փողային հրետանու և ռեակտիվ հրետանու տարբերությունը հիմնականում այն է, որ փողային հրետանու նետող սարքը տեղադրված է հրանոթի վրա, իսկ ռեակտիվ հրետանու նետող սարքը՝ հենց արկի(հրթիռի) վրա։

Բնութագրերով համեմատելի «Դորա» (սև) թնդանոթի և «Տոչկա» (կարմիր) տակտիկական հրթիռային համալիրի գաբարիտների համեմատականությունը
Մի ԲՄ-21(Գրադ) կայանքի համազարկը(կարմիր ուրվագիծ) համարժեք է 18 հատ 152-մմ «Մստա-Էս» մեքենայից բաղկացած մի հրետանային դիվիզիոնի(սև ուրվագիծ) համազարկին
Հրթիռային հրետանին փողային հրետանու հետ համեմատելիս պետք է նշել, որ փողային հրետանին ունի փողի և նշանառության համակարգի բազմաթիվ անգամ օգտագործելու հնարավորություն, նաև որ փողային հրետանու արկերի ինքնարժեքը ցածր է, պատրաստումը դյուրին, ուստի արձակումը(կրակում) ավելի էժան է համեմատած հրթիռի արձակման հետ։ Պետք է հաշվի առնել նաև, որ փողային հրետանու արկը թռչելիս արագացում է ստանում քանի դեռ գտնվում է փողանցքի մեջ, որը առաջացնում է մի շարք խնդիրներ՝ կրակման պահին մեծ գերբեռնվածություն, փողային մեծ արագություն, նետող սարքի ուժեղ բեռնվածություն և սկզբնական պահին արկը հաղթահարում է բավականին մեծ օդի դիմադրություն։ Այդ պատճառով փողերը պատրաստվում են ավելի ծանր և հաստապատ՝ արդյունքում մեծանում է նշանառության համակարգի, փակաղակի և թնդանոթի քաշն ու գաբարիտը։

Տես նաև
-------

* Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բուրատինոն հրկիզում է Archived 2011-11-05 at the Wayback Machine. Ժամանակակից մեխանիկա
2. ↑  Արտասահմանյան ժամանակակից ռազմական շինարարության զարգացման ուղղությունը Archived 2015-04-03 at the Wayback Machine. ՌԴ ֆեդերալ համաժողովի ֆեդերացիոն խորհրդի անալիտիկ տեղեկագիր
**Ճիչ** (հոլ.՝ De Schreeuw) - հուշահամալիր Ամստերդամի Օստերպարկ պուրակում, նվիրված հոլանդացի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր և լրագրող Թեոդոր վան Գոգի հիշատակին, ով սպանվեց 2004 թվականի նոյեմբերի 2-ին արմատական իսլամիստ Մուհամմադ Բայերիի կողմից։

Մրցույթին ներկայացրած 150 աշխատանքներից ընտրվել է քանդակագործ Ժերոեն Հենեմանի ստեղծագործած հուշարձանը, որի ժյուրի կազմում էին Վան Գոգի ծնողները։ Այն տեղադրվել է Օստերպարկի պուրակի եզրին՝ Հոլանդիայի մայրաքաղաքի արևելյան մասում գտնվող Լինաուստրատ հանցագործության վայրից ոչ հեռու։ Մի կողմից նրա դեմքը պատկերված է բերանը բացված ճիչով, իսկ մյուս կողմից՝ փակ։ Հուշարձանի բացումը վեց ամսով հետաձգվեց՝ դրա տեղադրման անհրաժեշտ ձևավորության կարգավորումները անելու համար։

Մեծ բացումը տեղի է ունեցել 2007 թվականի մարտի 18-ին՝ Վան Գոգի հայրիկի, երկու քույրերի և ընկերների, ինչպես նաև պաշտոնատար անձանց ներկայությամբ՝ Ամստերդամի բռնակալ Իոբ Քոենի գլխավորությամբ։ Քաղաքապետարանի ներկայացուցիչ Մարտին Վերբենի կարծիքով «Ճիչը» պետք է դառնար Խոսքի ազատության խորհրդանիշ։ Արարողության ընթացքում բազմիցս շեշտվեց խոսքի ազատության թեման, քանի որ Թեոդոր Վան Գոգի մահվան պատճառը նրա աշխատանքում արմատական իսլամի կոշտ քննադատությունն էր։ Միջոցառմանը ներկա մահացած կինոռեժիսորի ընկերներից մեկը՝ դերասան Հանս Թեուենը, կատարեց երգ, որը նույնպես նվիրված էր խոսքի ազատությանը։

2007 թվականի սեպտեմբերի 15-ին հուշարձանը վանդալիզմի զոհ դարձավ։ Հանցագործություններ չեն հայտնաբերվել։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Monument voor Theo van Gogh onthuld *18-03-2007 NRC Handelsblad*(նիդեր.)
* Monument Theo van Gogh onthuld (video) *18-03-2007 NU.nl[en] (նիդեր.)*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tekst toespraak tijdens onthulling beeld Theo van Gogh hansteeuwen.net (նիդեր.)
2. ↑  Monument Theo van Gogh beklad met zwarte stift NU.nl[en] (նիդեր.)
**Քրիս Կոլորադո** (անգլ.՝ *Chris Colorado*), 26 էպիզոդից կազմված ֆրանսիական հեռուստատեսային անիմացիոն սերիալ, ստեղծել են Թիբո Շատելը, Ֆրանկ Բեղթղանը և Ժակլին Մոնսեյնեն, երաժշտության հեղինակը Ֆաբրիկ Աբուլկյեղն է։ Այն առաջին անգամ Ֆրանսիայում հեռարձակվել է 2000 թվականի դեկտեմբերի 18-ին *Canal+* հեռուստաալիքով, ավելի ուշ՝ *FR3*-ով, հաճախակի ցուցադրվել է *Mangas* ալիքով։

Յուրաքանչյուր էպիզոդի տևողությունը մոտ 26 րոպե է։ DVD տարբերակները գրեթե անհնար է գտնել, քանի որ շատ սակավաթիվ են թողարկվել։ Մեկ DVD-ը ներառում է Ֆրանսիայում հեռարձակված առաջին չորս էպիզոդները։

Համաշխարհային ցուցադրություն
----------------------------

2001 թվականին Միացյալ Թագավորությունում մուլտսերիալը հեռարձակվեց *Toonami* ալիքով։ Այն ցուցադրվել է նաև *ABC iView* հեռուստաալիքով Ավստրալիայում, *Club RTL*-ով՝ Բելգիայում, *VRAK.TV*-ով՝ Քվեբեկում, *ProSieben* և *Kabel 1*-ով՝ Գերմանիայում, *Cartoon Network*-ով՝ Լեհաստանում, Հունգարիայում և Ռումինիայում, *A1 TV*-ով՝ Մակեդոնիայում, *Happy TV*-ով Սերբիայում և Հ1-ով՝ Հայաստանում։

Հիմնական կերպարներ
------------------

### Քրիս Կոլորադո

Գլխավոր հերոսն է, Աշխարհի Դաշնության լավագույն զինվորներից և փորձառու օդաչուներից մեկն է։ Նա նաև մարտարվեստի վարպետ է և ունի օրենսդրության ու գիտության դոկտորի կոչում։ Բարձրակարգ զինվորների գաղտնի խմբից հետո հարկադրված է լինում թողնել բանակը, որոնք վախենում են, որ Քրիսը կարող է անցնել Թանատոսի կողմը և երևան հանել Աշխարհի Դաշնության վերաբերյալ գաղտնի տեղեկատվությունը, որն ուներ նրա հայրը։ Նա ապրում է պապի՝ Սամուել Կոլորադոյի տանը, որը տեղակայված էր Մեծ կանյոնի հատակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Chris Colorado(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
**Ղալամքարի** (պարս. قلمکاری), կտորը նկարազարդելու իրանական արվեստ։ Իրականացվում է ինչպես ձեռքով, այնպես էլ հատուկ նկարազարդված տպագրական շտամպներով։ Ղալամքարիի կենտրոնը համարվում է Իրանի Սպահան նահանգը։

Անվանում
--------

Ղալամքարին պարսկերենից թարգմանաբար նշանակում է «աշխատանք ղալամով»։ Ղալամը հատուկ գործիք է, որը պատրաստված է բամբուկից կամ խուրմայի ծառի ճյուղից, որն ունի սուր ծայր։ Մյուս ծայրի վրա ամրացված է փոքրիկ մազափունջ, որն օգտագործվում է որպես վրձին։ Սակայն ղալամքարին իրականացվում է ոչ միայն ձեռքով ու ղալամի միջոցով, այլ նաև հատուկ տպագրական շտամպներով։

### Պատմություն

Գոյություն ունի տարածված կարծիք, որ Սպահանի արհեստավորները ղալամքարին հայտնագործել են մոնղոլական արշավանքներից հետո։ Մոնղոլների գրավումից հետո իրանական շուկաներում հայտնվեցին չինական ու մոնղոլական սփռոցներ։ Դա իրանցի արհեստավորներին ստիպեց ստեղծել կտորը նկարազարդելու սեփական ձևը։ Եվ այսպես հայտնվեց ղալամքարին։
Որոշ հետազոտողնր կարծում են, որ ղալամքարին հայտնվել է 16-րդ դարում Սեֆևյանների ժամանակաշրջանում։

Նկարներ
-------

Ղալամքարիում օգտագործվող հիմնական մոտիվները պատմական տեսարժան վայրեր են, տնային ու վայրի կենդանիներ, երաժիշտներ, ծաղիկներ, արաբեսկներ, գրություններ, մեջբերումներ պարսիկ պոետների ստեղծագործություններից, պատմական իրադարձություններ։ 
Ներկայումս շատ տարածված են ծաղկային նախշերը, արաբեսկները և բուտա նախշը։ Իրանական ղալամքարիում կա երկու հիմնական գունային գամմա` կրեմագույն կտորի վրա արված կարմիր, կապույտ, դեղին և ձյունաճերմակ կտորի վրա` սև, սպիտակ ու կապույտ գույներով արված նախշեր։

### Տեխնիկա

Ղալամքարիի ժամանակ արհեստավորներն օգտվում են միայն մետաղական օքսիդներից և բնական նյութերից ստացված գույներից։ Ղալամքարիի համար օգտագործվում է հիմնականում բամբակ, մետաքս և կտավ։ Ղալամքարին ամենից շատ արվում է սփռոցների վրա։ Մետաքսից հիմնականում կարում էին հագուստ, իսկ նկարազարդումն արվում էր ձեռքով։ Ղալամքարին թույլ է տալիս օգտագործել մեկից 17 գույն, որոնք պետք է կիրառվեն խիստ հերթականությամբ։ Երբեմն այս տեխնիկայի վարպետներն օգտագործում են նաև ոսկե և արծաթե թելեր։

Գույնի ամրացում
---------------

Ղալամքարիի համար օգտագործվում են տարբեր արմատներից ու տերևներից, ինչպես նաև մետաղական օքսիդներից ստացված ներկեր։ Երբեմն օգտագործվում են նաև ծաղկների սերմեր և թերթիկներ։ Գոմեշի կաթից բացի, կտորը մշակելու համար օգտագործվում է նաև միրոբալան բույսը։ Արդյունքում ներկերն ավելի հատատուն են դառնում։ Կա նաև ներկերը կտորի վրա պահելու համար մշակման մեկ այլ մեթոդ. կտորը երկար ժամանակ եռացնում են նռան կճեպի թուրմի մեջ, այնուհետև միանգամից տեղափոխում սառը ջրի մեջ։

Աղբյուրներ
----------

* مراحل تولید پارچه های قلمکار Archived 2017-12-13 at the Wayback Machine.
* قلمکاری و چاپ سنتی(չաշխատող հղում)
* Вековые традиции каламкари(չաշխատող հղում)
**Յոհանն Յակոբ Գուգգենբյուլ** (գերմ.՝ Johann Jakob Guggenbühl, օգոստոսի 13, 1816(1816-08-13), Մայլեն - փետրվարի 2, 1863(1863-02-02), Մոնտյո, Շվեյցարիա), շվեյցարացի հոգեբույժ։

Կյանք և ստեղծագործություն
-------------------------

Գուգգենբյուլի կյանքի կարևոր գործն է եղել կրետինիզմով հիվանդների համար առաջին մասնագիտացված առողջարանի բացումը, որը տեղի է ունեցել 1840 թվականին Ինտերլակենի մոտ գտնվող Աբենդբերգ լեռան վրա՝ ընտրված ամենագեղատեսիլ բնապատկերի սկզբունքի վրա։ Գուգգենբյուլը պնդել է, որ մտավոր հետամնացները, ինչպես բոլոր մյուս մարդիկ, ունեն անմահ հոգի, հետևաբար ենթակա են լավ վերաբերմունքի և հոգատարության։

Նա առողջարանում հավաքել է մտավոր հետամնաց երեխաներին, սկզբում մինչև 10 տարեկան մոտ 30 տղա և աղջիկ (ենթադրելով, որ միայն երեխաներին կարելի է լիովին օգնել), նրանց հետ մարմնամարզությամբ է զբաղվել, փորձել է զարգացնել այն նվազագույն ինտելեկտուալ կարողությունները, որոնք նրան հաջողվել է բացահայտել։ Գուգգենբյուլի հաստատությունը արագորեն լայն ճանաչում է ունեցել՝ մասնավորապես, Չարլզ Դիքենսը Գուգգենբյուլի մեթոդի տպավորիչ արդյունքների մասին գրել է, թեև ոչ առանց հեգնանքի, իր 1853 թվականի «Ապուշներ» ակնարկում։ Գուգգենբյուլին սկսել են հրավիրել ելույթ ունենալու Եվրոպայի տարբեր գիտական և բժշկական հաստատություններում, իսկ առանց նրա անձնական մասնակցության և հսկողության, Աբենբերգի առողջարանը սկսել է անկում ապրել և ի վերջո, Գուգգենբյուլի մահից հետո փակվել է։ Այդուհանդերձ, Գուգգենբյուլը համարվում է մտավոր հետամնաց մարդկանց նկատմամբ ժամանակակից մոտեցումների նախակարապետներից մեկը։

Աշխատություններ
---------------

* Hülfsruf aus den Alpen, zur Bekämpfung des schrecklichen Cretinismus. In։ Maltens Bibliothek der neuesten Weltkunde. Band 1, Aarau 1840, p. 191 et seq.
* Briefe über den Abendberg und die Heilanstalt für Cretinismus, 1846.
* Die Heilung und Verhütung des Cretinismus und ihre neuesten Fortschritte, 1853.

Գրականություն
-------------

* Johann Jacob Guggenbühl (1816—1863)։ A Biographical Sketch. // The Journal of Special Education, Vol. 8, No. 3, 214—215 (1974).
* Horst Isermann. The Swiss Physician Johann Jabob von Guggenbühl (1816—1863)։ A Pioneer in the Care for Mentally Retarded People? // Schriftenreihe der Deutschen Gesellschaft für Geschichte der Nervenheilkunde. — Würzburg։ Königshausen und Neumann, 2007. — Band 13.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Base biographique (ֆր.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Johann Jakob Guggenbühl. Die Heilung und Verhütung des Cretinismus und ihre neuesten Fortschritte: Mittheilungen an die Schweizerische Naturforschende Gesellschaft — Huber & comp. 1853.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 116920165 · ISNI: 0000 0000 7858 2494 · LCCN: n2003127374 · NLG: 254814, 120725 · NTA: 168419386 · SUDOC: 241944708 · VIAF: 64770167, 56158790619938851305 · WorldCat VIAF: 64770167, 56158790619938851305 |

 |

 |
**Խուրաման Էքրեմ ղիզի Ղասիմովա** (ադրբ.՝ Xuraman Əkrəm qızı Qasımova, հունիսի 6, 1951(1951-06-06), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի օպերային երգչուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1986), Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, 1994 թվականից Ստամբուլի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր է։ Նա դասավանդում է Բաքվի երաժշտական ակադեմիայում։ Ֆիդան Ղասիմովայի քույրն է։

Կենսագրություն
--------------

Խուրաման Ղասիմովան ծնվել է 1951 թվականի հունիսի 6-ին Բաքվում։ 1975 թվականին անվարտել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան։ 1976 թվականից հանդիսանում է Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի մենակատար։ Մասնակցել է տարբեր միջազգային մրցույթների՝ «Կատարողների 5-րդ Անդրկովկասյան մրցույթ» (1977), Վոկալիստների Միխայիլ Գլինկայի անվան «7-րդ համամիութենական մրցույթը» (1977), Մարիա Կալասի անվան «Միջազգային մրցույթ» (1981): Նա նաև կատարողների Պ. Չայկովսկու անվան «8-րդ միջազգային մրցույթ»ի դափնեկիր է։ 1982 թվականից դասավանդում է Բաքվի երաժշտական ակադեմիայում։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Բուլղարիայի, Չեխոսլովակիայի, Մալթայի, Ֆրանսիայի, Ավստրիայի, Նորվեգիայի, Թուրքիայի, Ֆինլանդիայի բեմերում։

Ներկայացումներ, դերերգեր
------------------------

| Հեղինակ | Ստեղծագործություն | Դեր |
| --- | --- | --- |
| Ֆիքրեթ Ամիրով | «Սեվիլ» | Սեվիլ |
| Ուզեիր Հաջիբեկով | «Քորոկլի» | Նիգար |
| Ջակոմո Պուչինի | «Բոհեմի» | Մուզետա |
| Ջուզեպպե Վերդի | «Օթելլո» | Դեզդեմոնա |
| Ջուզեպպե Վերդի | «Աիդա» | Աիդա |
| Պյոտր Չայկովսկի | «Եվգենի Օնեգին» | Տատյանա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խուրաման Էքրեմ ղիզի Ղասիմովա
2. ↑  Բաքվի երաժշտական ակադեմիա
3. ↑  Կենսագրություն
4. ↑  Խուրաման Ղասիմովա

Արտաքին հղումներ
----------------

* Խուրաման Ղասիմովա
* Խուրաման և Ֆիդան Ղասիմովաներ
* «Երկիրս»
* Խուրաման Ղասիմովա
**«Թալիշստանի ձայն»** (թալ.՝ Tolışi Sədo), 2013 թվականից Շուշիում բացված առաջին թալիշալեզու ռադիոկայան[1][2]։ Ռադիոկայանի օպերատորն է «Իմպուլս» ռադիոկայանը (Երևանում՝ «106.5 Լրատվական ռադիո»)[3]։ Եթերի ընթացքում բարձրացվում են մշակութային, քաղաքական, պատմական և ազգային թեմաներ, զուգահեռ դրվում է երաժշտություն և այլն[3]։

Թալիշ քաղաքական գործիչներն ու մտավորականության ներկայացուցիչները, ինչպես Ֆահրեդդին Աբոսզոդեն, Ռուստամ Իսկանդարովը, Զախիրիդդինը և այլք պարբերաբար հանդես են գալիս մամուլում՝ կոչ անելով ունկնդրել «Թալիշստանի ձայնը»։ Ստեղծվել է մի մեծ շաժում ամբողջ թալիշական հանրույթի շրջանում՝ հյուսիսից հարավ և ի սփյուռս աշխարհի, որը կոչվում է «Թոլիշստթոնի սադո չըմա սադոյե», այսինքն՝ *«Թալիշստանի ձայնը» մեր ձայնն է»*[1]։

Պատմություն
-----------

Ռադիոկայանը բացվել է 2013 թվականի մարտի 20-ին Շուշիում՝ Իրանագիտության կովկասյան կենտրոնի և Մոդուս վիվենդի կենտրոնի համատեղ նախաձեռնությամբ։ Առաջին թողարկումը ռադիոկայանը սկսել է «Ամրա Շուշի» արտահայտությամբ (այսինքն՝ «Խոսում է Շուշին»)[3]։

Կայանը եթեր է դուրս գալիս աշխատանքային օրերին՝ օրական հինգ անգամ, իսկ շաբաթ ու կիրակի օրերը կրկնվում են նախորդ օրերի ծրագրերը։ Օրվա գլխավոր թողարկումը տեղի է ունենում 19։00-20։00 ժամին թալիշերենով և ադրբեջաներենով[3]։

Նպատակներ
---------

Ռադիոկայանը բացվել է թալիշ ժողովրդի մշակույթի զարգացմանն ու թալիշների ազգային ինքնության կայացման նպատակով[1]։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Թալիշստանի ձայն»-ը  էջը Յություբ տեսահոսթինգում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Թալիշներն ու «Թալիշստանի ձայնը». հարցազրույց Գ. Ասատրյանի հետ. մաս 1
2. ↑  «Թալիշստանի ձայն»-ը մեկ տարեկան է
3. 1 2 3 4  «Թալիշստանի ձայն»-ն արթնացրեց Ադրբեջանի ննջող ինքնությամբ ապրող ցեղերին. մշակութայի՞ն, թե՞ քաղաքական ֆենոմեն
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարլ Մարքսի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Կարլ Մարքսի փողոց** (ռուս.՝ Улица Карла Маркса, մինչև 1919 թվականը՝ Խաչվերաց փողոց), տեղակայված է Եկատերինբուրգի կենտրոնական բնակելի շրջանում, Միչուրինի և Սպլավնոյ առափնյա փողոցների միջև։ Փողոցի երկարությունն արևմուտքից դեպի արևելք կազմում է 1720 մետր։ Իր ներկայիս անվանումը փողոցը ստացել է Կարլ Մարքսի պատվին։

Պատմություն և տեսարժան վայրեր
-----------------------------

Քաղաքի նախագծում փողոցը կարելի է դիտարկել արդեն 1785 թվականից, սակայն եկատերինբուրգցի գավառագետ Վ. Մ. Սլուկինի կարծիքով ամենայն հավանականությամբ հայտնվել է 1760-ական թվականներին Բաննոյ գյուղարվարձանում Ի. Ի Սուսորովի նախագծով «դարբինների շարքի» շինարարությունը սկսելուց հետո։

Փողոցը հիմնականում կառուցապատված էր մեկ և երկու հարկանի շենքերով։ Փողոցի վրա գտնվող շենքերից հայտնի են` Ե. Պ. Մարշինի «Գինու և օղու» առևտրական ընկերության շենքը, Խաչվերաց եկեղեցին Կարլ Մարքսի և Լունաչարսկու փողոցների հատման տեղում, Ի. Գ. Ռյաբով-Կլիմենտևայի և Լ. Ֆ. Ռեյնֆելդի առանձնատունը (բնակելի տուն, կրպակ, ծառայություններ), (ճարտարապետներ՝ Մ. Լ. Ռեուտով, Ե. Մ. Կոսյակով), տեղական ինքնավարության ընդունարանի շենքը (ճարտարապետ՝ Մ. Լ. Ռեուտով), Ե. Վ. Ֆիլիտցի տունը (ճարտարապետ՝ Յու. О. Դյուտել), Պոկրովսկու պողոտայից տեղափոխված առանձնատունը, 19-20-րդ դարերի քաղաքի փայտե ճարտարապետության նմուշներ։ Փողոցում է գտնվում նաև նախկին № 65 դպրոցի շենքը, որտեղ սովորել են շատ հայտնի եկատերինբուրգցիներ, գիտնականներ, գրողներ, հասարակական գործիչներ։

Գրականություն
-------------

* *Зорина Л. И. Слукин В. М.* Улицы и площади старого Екатеринбурга. — Екатеринбург: «Баско», 2005. — 256 с. — ISBN отсутствует
* *Рабинович Р. И. Шерстобитов С. Л.* Улицы Свердловска. — 2-е издание. — Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1965. — 25 000 экз.
* *Худякова М. Ф.* Улицы Екатеринбурга. — Екатеринбург: Средне-Уральское книжное издательство, 2003. — 336 с. — ISBN 5-7529-0048-4

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Слукин В. М. Карла Маркса, ул. // Энциклопедия Екатеринбурга [Электрон. ресурс] : электронная энциклопедия. — Электрон. дан. и прогр. — Екатеринбург. : ИИиА УрО РАН, год не указан. — 1 электрон. опт. диск (CD-ROM)