**ArmSCII**
Առաջին հայերեն համակարգիչը՝ Электроника-60, 1987 թ․
**ArmSCII — Armenian Standard Code for Information Interchange**, ՏՓԿՀՀ, Տեղեկատվության Փոխանակման Կոդի Հայկական Հիմնօրինակ, ստեղծվել է Հայաստանի մասնագետների համանուն նախաձեռնող խմբի կողմից 1987 թ․:

ArmSCII-ն տեղեկատվական ոլորտում հայերեն տառեր և նշաններ օգտագործելու համար ստեղծված կոդավորման ստանդարտ է, որն օգտագործվել է մինչև Յունիկոդի ներդրումը։ Անգլերեն հապավումը կարդացվում է **Armenian Standard Code for Information Interchange**, որը հեղինակները թարգմանել են **Տեղեկատվության Փոխանակման Կոդի Հայկական Հիմնօրինակ** (Ստանդարտ)։ Այն ստեղծվել է 1987 թ․-ին հասարակական հիմունքների վրա կազմակերպված նախաձեռնող խմբի կողմից։ Թեթևակի լրամշակման է ենթարկվել 1991 թվականին։ Վերջնականապես պետության կողմից հաստատվել է Հայաստանի Ստանդարտների Ազգային Ինստիտուտի կողմից 1997 թվականի հուլիսի 4-ին։

**Ստանդարտների Ազգային Ինստիտուտում 1997 թ. քննարկման մասնակիցները (հերոսները),   
ովքեր ստիպեցին ընդունել ArmSCII-ն որպես ՀՀ պետական ստանդարտ**
  
**Վերևում, ձախից աջ՝**
Տիգրան Հարությունյան — «Նոյյան տապան» լրատվական-վերլուծական կենտրոնի տնօրեն 
  
Գևորգ Մարկարով — «Դանմար» ՍՊԸ տնօրեն 
  
Ռաֆիկ Մարության — HPL-ից, ծրագրավորող, KDWin-ի հեղինակ 
  
Վարուժան Դանիելյան — ՀայՀամակարգիչ կենտրոն, «Լազերային տեխնիկա», ArmEGA, ArmVGA
  
Գագիկ Բաղդասարյան — ՀՀ Սոցիալական ներդրումների հիմնադրամ, ծրագրավորող 
  
Հովիկ Մելիքյան — ՀայՀամակարգիչ կենտրոն, ԵրՖԻ, NLS-ի հեղինակ
  
Գէորգ Տէր-Վարդանեան — Ազգային Գրադարանի տնօրեն։ 
**Ներքևում, ձախից աջ՝**
Նորայր Հարությունյան —ՀՊՃՀ Համակարգչային հրատարակչական կենտրոնի տնօրեն 
  
Ալբերտ Տոնեյան — ԵրՖԻ, Ինտերնետ միջազգային ցանցի ծառայության տնօրեն 
  
Վահրամ Մխիթարյան — ՀայՀամակարգիչ կենտրոնի տնօրեն 
  
Իվան Լուլուկյան — ՀայՀամակարգիչ կենտրոն, ծրագրավորող 
  
Սամվել Ստեփանյան — Արմինքո համակարգչային կենտրոնի համակարգող 
  
Ռուբեն Թարումյան-Հակոբյան — տառաստեղծ, Նախագահի աշխատակազմ 
**Նրանց միացան այդ պահին բացակայող և   
Հայաստանում չգտնվող գործընկերներ՝**
Պավել Դալլաքյան — ծրագրավորող, տառաստեղծ, FM 106.5 
  
Հովհաննես Կիզոգյանը — Իսրայելից, «Գանձասար» աստվածաբանական կենտրոն, Տեխնիկական տնօրեն 
  
Ալեքսանդր Ֆարամազյանը — Վրաստանից, ՀՀ Սոցիալական ներդրումների հիմնադրամ, բաժնի վարիչ 
  
Գարեգին Չուգասզյանը — ԱՄՆ-ից, «Առագաստ բեն» համակարգչային կենտրոնի փոխտնօրեն 
  
Անդրեյ Քալանթարյանը — ԱՄՆ-ից, ծրագրավորող, WinKey-ի հեղինակ 
  
Վռամ Ջիհանյանը — ԱՄՆ-ից, Լեզվի ինստիտուտ, բաժնի վարիչ 
  
Արամ Հայրապետյանը — ԱՄՆ, ՀայՀամակարգիչ կենտրոնի նախագահ
Կոդավորման համար օգտագործվում է 6, 7 կամ 8 բիթ։ Հայաստանի տեղեկատվական ոլորտում մեծ տարածում է ստացել 8 բիթանոց տարբերակը, ArmSCII-8 անվանումով։ Ժողովրդի շրջանում այն ունի բազմաթիվ անուններ․ Արմսքի, ԱՆՍԻ և Արիալ Արմենիան։ Վերջինս թյուրիմացության հետևանք է, երբ կոդավորումը շփոթվում է տառատեսակի (ֆոնտ) հետ։

ArmSCII ստանդարտի կոդավորումները
--------------------------------

Ընդունվել են հիմնականում այս 3 տարբերակները՝

* **ArmSCII-7** նկարագրված է ՀՍՏ 34.005-ում, 7 բիթանոց կոդավորում է առանց լատինական տառերի
* **ArmSCII-8** նկարագրված է ՀՍՏ 34.002-ում, 8 բիթանոց, լատինական տառերը գտնվում են իրենց ստանդարտ տեղում
* **ArmSCII-8A** նկարագրված է ՀՍՏ 34.002-ում, այլընտրանքային 8 բիթանոց, լատինական տառերը գտնվում են իրենց ստանդարտ տեղում, պահպանված է նաև կեղծգրաֆիկան (պսևդոգրաֆիկա)

### ArmSCII-7

| ՀՍՏ 34.005։1997 (ArmSCII-7) |
| --- |
|  | x0 | x1 | x2 | x3 | x4 | x5 | x6 | x7 | x8 | x9 | xA | xB | xC | xD | xE | xF |
| 0x | *չօգտագործված* |
| 1x |
| 2x | SP | ֍ | և / § | ։ | ) | ( |  » | «  | ― | · | ՝ | , | ‐ | ֊ | … | ՜ |
| 3x | ՛ | ՞ | Ա | ա | Բ | բ | Գ | գ | Դ | դ | Ե | ե | Զ | զ | Է | է |
| 4x | Ը | ը | Թ | թ | Ժ | ժ | Ի | ի | Լ | լ | Խ | խ | Ծ | ծ | Կ | կ |
| 5x | Հ | հ | Ձ | ձ | Ղ | ղ | Ճ | ճ | Մ | մ | Յ | յ | Ն | ն | Շ | շ |
| 6x | Ո | ո | Չ | չ | Պ | պ | Ջ | ջ | Ռ | ռ | Ս | ս | Վ | վ | Տ | տ |
| 7x | Ր | ր | Ց | ց | Ւ | ւ | Փ | փ | Ք | ք | Օ | օ | Ֆ | ֆ | ՚ |  |

### ArmSCII-8

| ՀՍՏ 34.002։1997 (ArmSCII-8) |
| --- |
|  | x0 | x1 | x2 | x3 | x4 | x5 | x6 | x7 | x8 | x9 | xA | xB | xC | xD | xE | xF |
| 0x | *չօգտագործված* |
| 1x |
| 2x | SP | ! | "| # | $ | % | & | ' | ( | ) | \* | + | , | - |. | / |
| 3x | 0
 | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | : | ; | < | = | > | ? |
| 4x | @ | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O |
| 5x | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | [ | \ | ] | ^ | \_ |
| 6x | ` | a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o |
| 7x | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z | { | | | } | ~ |  |
| 8x | *չօգտագործված* |
| 9x |
| Ax | NBSP | ֍ | և / § | ։ | ) | ( |  » | «  | ― | · | ՝ | , | ‐ | ֊ | … | ՜ |
| Bx | ՛ | ՞ | Ա | ա | Բ | բ | Գ | գ | Դ | դ | Ե | ե | Զ | զ | Է | է |
| Cx | Ը | ը | Թ | թ | Ժ | ժ | Ի | ի | Լ | լ | Խ | խ | Ծ | ծ | Կ | կ |
| Dx | Հ | հ | Ձ | ձ | Ղ | ղ | Ճ | ճ | Մ | մ | Յ | յ | Ն | ն | Շ | շ |
| Ex | Ո | ո | Չ | չ | Պ | պ | Ջ | ջ | Ռ | ռ | Ս | ս | Վ | վ | Տ | տ |
| Fx | Ր | ր | Ց | ց | Ւ | ւ | Փ | փ | Ք | ք | Օ | օ | Ֆ | ֆ | ՚ |  |

### ArmSCII-8A

| ՀՍՏ 34.001։1997 (ArmSCII-8A) |
| --- |
|  | x0 | x1 | x2 | x3 | x4 | x5 | x6 | x7 | x8 | x9 | xA | xB | xC | xD | xE | xF |
| 0x | *չօգտագործված* |
| 1x |
| 2x | SP | ! | "| # | $ | % | & | ' | ( | ) | \* | + | , | - |. | / |
| 3x | 0
 | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | : | ; | < | = | > | ? |
| 4x | @ | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O |
| 5x | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | [ | \ | ] | ^ | \_ |
| 6x | ` | a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o |
| 7x | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z | { | | | } | ~ |  |
| 8x | Ա | ա | Բ | բ | Գ | գ | Դ | դ | Ե | ե | Զ | զ | Է | է | Ը | ը |
| 9x | Թ | թ | Ժ | ժ | Ի | ի | Լ | լ | Խ | խ | Ծ | ծ | Կ | կ | Հ | հ |
| Ax | Ձ | ձ | Ղ | ղ | Ճ | ճ | Մ | մ | Յ | յ | Ն | ն | Շ | շ | «  |  » |
| Bx | *չօգտագործված* |
| Cx |
| Dx | *չօգտագործված* | ֍ | ֊ | … | ՞ |
| Ex | Ո | ո | Չ | չ | Պ | պ | Ջ | ջ | Ռ | ռ | Ս | ս | Վ | վ | Տ | տ |
| Fx | Ր | ր | Ց | ց | Ւ | ւ | Փ | փ | Ք | ք | Օ | օ | Ֆ | ֆ | ՚ | NBSP |

### Հայերենի գրանշաններ Յունիկոդում

|  |
| --- |
| Հայերենի տառեր և կետադրական նշաններ Յունիկոդում |
|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| U+053x |  | Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ |
| U+054x | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ |
| U+055x | Ր | Ց | Ւ | Փ | Ք | Օ | Ֆ |  |  | ՙ | ՚ | ՛ | ՜ | ՝ | ՞ | ՟ |
| U+056x | ՠ | ա | բ | գ | դ | ե | զ | է | ը | թ | ժ | ի | լ | խ | ծ | կ |
| U+057x | հ | ձ | ղ | ճ | մ | յ | ն | շ | ո | չ | պ | ջ | ռ | ս | վ | տ |
| U+058x | ր | ց | ւ | փ | ք | օ | ֆ | և | ֈ | ։ | ֊ |  |  | ֍ | ֎ | ֏ |
| U+201x | ‐ |  |  |  |  | ― |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| U+202x |  |  |  |  | ․ |  | … |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Հայերենի կրճատագրեր Յունիկոդում |
| U+FB1x |  |  |  | ﬓ | ﬔ | ﬕ | ﬖ | ﬗ |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Էմոջի |
| U+1F1E6 U+1F1F2 | 🇦🇲 |

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  ArmSCII-ի ստեղծման պատմություն, 1987-2012, Հայերեն համակարգեր - արդեն 25 տարեկան, Վահրամ Մխիթարյան, ԵՊՀ, ապրիլի 20, 2012
2. ↑  ԳՈՐԾՈՂ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐ, ՆԱԽԱԳԾԵՐ ԵՒ ԱՅԼ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ, Տեղեկատվության Փոխանակման Կոդի Հայկական Հիմնօրինակ (Ստանդարտ)

Արտաքին հղումներ
----------------

* YouTube, Aram Palian, Armenian in MS DOS - Հայերեն MS-DOS-ում (1989, ArmVGA 0.1 Ա)
* YouTube, Aram Palian, Armenian Norton Commander - Հայերեն Նորթըն հրամանաշար (1989, v. 2.0)