**Գանգի հիմի կոտրվածք**, գանգի հիմային հատվածում ոսկրային կոտրվածք։ Ախտանշաններից են կապտուկները ականջի հետևում, աչքերի շուրջ և թմբկաթաղանթի հետևում առկա արյունազեղումը։ Ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի (ՈՒՈՀ) արտահոսք դիտվում է դեպքերի 20 %-ում և կարող է առաջանալ քթից կամ ականջից հեղուկի արտահոսքի պատճառով։ Մենինգիտը, որպես բարդություն, առաջանում է 14% դեպքերում։ Այլ բարդություններից են գանգային նյարդի կամ արյունատար անոթի վնասումը։

Այս ախտաբանական վիճակն առաջանալու համար անհրաժեշտ է որոշակի աստիճանի վնասվածք։ Կոտրվածքը առաջանում է հետևյալ ոսկրերից առնվազն մեկում՝ քունքոսկր, ծոծրակոսկր, սեպոսկր, ճակատոսկր կամ մաղոսկր։ Այս կոտրվածքները լինում են առաջային գանգափոսի, միջին գանգափոսի և հետին գանգափոսի կոտրվածքներ։ Դիմային կոտրվածքները նույնպես հաճախ են հանդիպում։ Ախտորոշումը սովորաբար դրվում է ՀՇ հետազոտությամբ։

Բուժումը հիմնականում կախված է գանգի խոռոչում առկա կառուցվածքների վնասման աստիճանից։ Վիրահատությունը կատարվում է ՈւՈՀ-ի չդադարող արտահոսքի, արյունատար անոթի կամ նյարդի վնասման դեպքում։ Հակաբիոտիկների կանխարգելիչ օգտագործման ապացուցողական փաստեր չկան։ Այն առաջանում է ծանր գանգուղեղային վնասվածքների 12% դեպքերում։

Նշաններ և ախտանշաններ
---------------------

Երկկողմանի ակնոցի ախտանիշ
* Բաթլի նշան – քունքոսկրի պտկաձև ելունի հատվածում կապտուկ
* Ակնոցի ախտանիշ – կապտուկ աչքերի շուրջ, այլ կերպ՝ «սև աչքեր»
* Ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի քթահոսություն (ռինոլիկվոռեա)
* Գանգային նյարդի պարեզ
* Քթային (երբեմն առատ) և ականջային արյունահոսություն
* Արյունազեղում թմբկաթաղանթում
* Հաղորդչական կամ զգայական խլություն, նիստագմ, փսխում
* 1-10% դեպքերում առաջանում է տեսանյարդի ճնշում։ Տեսանյարդը կարող է սեղմվել կոտրված գանգի ոսկրերով՝ բերելով տեսողության աղավաղման։
* Ծանր դեպքերը կարող են մահվան պատճառ դառնալ։

Ախտաֆիզիոլոգիա
--------------

ՀՇ հետազոտությամբ երևում է գանգի հիմի կոտրվածքը
Մարդու գանգի սխեմատիկ պատկեր, որը ցույց է տալիս գանգի ոսկրերը` կողմնային դիրքից։
Գանգի հիմի կոտրվածքներն ընդգրկում են հետին գանգափոսի կամ առաջային գանգափոսի կոտրվածքներ։ Հետին գանգափոսն ընդգրկում է ծոծրակոսկրը, քունքոսկրը և սեպոսկրի որոշ մասը, իսկ առաջայինը՝ սեպոսկրի վերին մասը և մաղոսկրը։ Քունքոսկրի կոտրվածքը դիտվում է գանգի հիմի կոտրվածքների 75% դեպքում և կարող է լինել երկայնաձիգ, լայնաձիգ կամ խառը, կախված կոտրվածքի գծի հարաբերությունից բրգի երկայնական առանցքին։

Ոսկրերը կարող են կոտրվել մեծ անցքի շրջանում՝ անցք գանգի հիմային հատվածում, որի միջով դուրս է գալիս ուղեղի ցողունը վերածվելով ողնուղեղի, և պայմանավորում դուրս եկող արյունատար անոթների և նյարդերի վնասման ռիսկը։

Գանգային նյարդերի մոտ դասավորության պատճառով, հնարավոր է նրանց վնասում։ Արդյունքում կարող է զարգանալ դիմանյարդի կամ ակնաշարժ նյարդի ֆունկցիայի կորուստ կամ լսողության կորուստ պայմանավորված 8-րդ նյարդի վնասմամբ։

Վարում
------

Չնայած ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտահոսքի առկայությանը՝ կանխարգելիչ առումով հակաբիոտիկների օգտագործումը չունի ապացուցողական հիմք։

Կանխատեսում
-----------

Առանց տեղաշարժ կոտրվածքները սովորաբար լավանում են առանց որևէ միջամտության։ Գանգի հիմի կոտրվածքով հիվանդները մենինգիտի առաջացման մեծ ռիսկ ունեն։ Դժբախտաբար, կանխարգելիչ հակաբիոտիկների արդյունավետությունը անհայտ է։

### Քունքոսկրի կոտրվածքներ

Ներքին քնային զարկերակի սուր վնասումը (քնային զարկերակի շերտազատում, խցանում, կեղծ անևրիզմայի առաջացում) կարող է լինել ասիմպտոմատիկ կամ բերել կյանքին վտանգ սպառնացող արյունահոսության։ Քնային խողովակի վնասման դեպքում զարկերակը գրեթե միշտ ամբողջությամբ հետազոտվում է, չնայած նրան, որ քնային խողովակի կոտրվածքների միայն փոքր մասն է բերում անոթի վնասման։ Քնային խողովակի վնասման դեպքում վիմային մասի ընդգրման պարագայում քնային զարկերակի վնասման հավանականությունը համեմատաբար ավելի բարձր է։

Հասարակություն և մշակույթ
-------------------------

Գանգի հիմի կոտրվածքները մահվան հաճախ հանդիպող պատճառ են մեքենաների մրցավազքի ժամանակ ։ Գանգի հիմի կոտրվածքնեից մահացած հայտնի վարորդներից են Ֆորմուլա Մեկի վարորդներ Ռոլանդ Ռացենբերգերը և Այրտոն Սեննան, IndyCar-ի վարորդներ Բիլլ Վուկովիչը, Թոնի Բեթթենհաուզենը, Ֆլոյդ Ռոբերտսը և Սկոտտ Բրայտոնը, NASCAR-ի վարորդներ Դեյլ Էարնհարդտը, Ադամ Փեթթին, Թոնի Րոփերը, Քեննի Իրվինը, Նեյլ Բոննետտը, Ջոն Նեմեչեկը, Ջ․Դ․ ՄակԴաֆֆին և Րիչի Էվանսը, CART-ի վարորդներ Ջովի Մարսելոն, Գրեգ Մուրը և Գոնսալո Ռոդրիգեսը, և ARCA-ի վարորդներ Բլեյս Ալեքսանդրը և Սլիք Ջոնսոնը։

Այս վնասման կանխարգելման համար շատ մրցավազքային սպորտաձևերում մարզիկներին տրամադրվում են գլխի և պարանոցի անվտանգությունն ապահովող սաղավարտներ, ինչպիսին է HANS սարքը։ HANS սարքը բազմաթիվ անգամներ է ցուցադրել իր կյանքեր փրկող հատկությունները, ներառյալ Ջեֆֆ Գորդոնի դեպքը 2006-ի Պոկոնո 500-ում, Մայքլ ՄակԴոուելլը Թեքսասի մրցավազքում (2008թ․), Ռոբերտ Կուբիկան 2007-ի Կանադական Գրան Պրի-ում և Էլիոթ Սեդլերը 2010-ի Պոկոնո կարմիր խաչ 500-ում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Baugnon, KL; Hudgins, PA (August 2014). «Skull base fractures and their complications». *Neuroimaging Clinics of North America*. **24** (3): 439–65, vii–viii. doi:10.1016/j.nic.2014.03.001. PMID 25086806.
2. 1 2 3  Nellis, JC; Kesser, BW; Park, SS (January 2014). «What is the efficacy of prophylactic antibiotics in basilar skull fractures?». *The Laryngoscope*. **124** (1): 8–9. doi:10.1002/lary.23934. PMID 24122671.
3. 1 2  Ratilal, Bernardo O; Costa, João; Pappamikail, Lia; Sampaio, Cristina; Ratilal, Bernardo O (2015). «Antibiotic prophylaxis for preventing meningitis in patients with basilar skull fractures». *The Cochrane Database of Systematic Reviews*. **4** (4): CD004884. doi:10.1002/14651858.CD004884.pub4. PMID 25918919.
4. 1 2 3  Head Trauma *907273*, բաժին *Pediatric Head Trauma*(անգլ.) *EMedicine* կայքում
5. ↑  Fracture *248108*, բաժին *Skull Fracture*(անգլ.) *EMedicine* կայքում
6. ↑  «About Brain Injury». Brain Injury Association of America. 2012 թ․ հոկտեմբերի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
7. ↑  Dagi, T.Forcht; Meyer, Frederick B.; Poletti, Charles A. (1983). «The incidence and prevention of meningitis after basilar skull fracture». *The American Journal of Emergency Medicine*. **1** (3): 295–8. doi:10.1016/0735-6757(83)90109-2. PMID 6680635.
8. ↑  Butler, John. «Antibiotics in base of skull fractures». *BestBets*. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 22-ին.
9. ↑  Resnick, Daniel K.; Subach, Brian R.; Marion, Donald W. (1997). «The Significance of Carotid Canal Involvement in Basilar Cranial Fracture». *Neurosurgery*. **40** (6): 1177–81. doi:10.1097/00006123-199706000-00012. PMID 9179890.
10. ↑  «NASCAR mandates HANS for 3 series». *The Washington Times*. The Washington Times LLC. 2001 թ․ հոկտեմբերի 18. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 2-ին.
11. ↑  «MSA confirms Motor Sports Council decisions regarding Frontal Head Restraints». *MSA*. Motor Sports Association. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 2-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 2-ին.
12. ↑  «Head and Neck Restraints Mandatory!». *NNJR SCCA*. Sports Car Club of America. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 2-ին.
13. ↑  ANDERSON, LARS. «HOW SAFE IS RACING?». *SI.com*. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 4-ին.
14. ↑  «Sadler: Sunday's crash hardest in Cup history». *ESPN.com*. 2010 թ․ օգոստոսի 3. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 4-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10 · eMedicine |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777073635, 2909048163 |

 |