**Թուրք-ղազախական հարաբերություններ,** երկկողմանի դիվանագիտական հարաբերություններ Թուրքիայի և Ղազախստանի միջև։

Պատմություն
-----------

1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին՝ Նուրսուլթան Նազարբաևի կողմից «Ղազախստանի Հանրապետության պետական անկախության մասին» սահմանադրական օրենքի ստորագրումից 20-30 րոպե անց, Թուրքիան դարձավ առաջին պետությունը, որը ճանաչեց Ղազախստանի անկախությունը։ Երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի մարտի 2-ին։ 1992 թվականի ապրիլի 21-ին Ղազախստանում Թուրքիայի առաջին դեսպան Արգուն Օզփայն իր հավատարմագրերը հանձնեց Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևին։ Թուրքական դիվանագիտական առաքելությունը դարձել է Ղազախստանում առաջին օտարերկրյա ներկայացուցչությունը։

Երկրների միջև ակտիվորեն զարգանում էին տնտեսական հարաբերությունները։ Թուրքիայի կողմից Ղազախստանում ուղղակի ներդրումները 1993 թվականից մինչև 2009 թվականի մարտ ընկած ժամանակահատվածում կազմել են ավելի քան 800 միլիոն դոլար։

1993 թվականին Նուրսուլթան Նազարբաևը նախաձեռնեց թյուրքական մշակույթի միջազգային կազմակերպության (ԹՅՈՒՐՔՍՈՅ) ստեղծումը՝ նպատակ ունենալով վերականգնել թյուրքալեզու ժողովուրդների միջև մշակութային, հումանիտար և հոգևոր կապերը և միջազգային մակարդակով տարածել թյուրքական մշակույթը։ ԹՅՈՒՐՔՍՈՅ-ի կազմում ընդգրկվել են բոլոր անկախ թյուրքալեզու պետությունները (Ադրբեջան, Ղազախստան, Ղրղզստան, Թուրքմենստան, Թուրքիա և Ուզբեկստան), որպես դիտորդ՝ Ալթայի Հանրապետությունը, Բաշկորտոստանը, Գագաուզիան, Խակասիան, Հյուսիսային Կիպրոսի չճանաչված Թուրքական Հանրապետությունը, Յակուտիան, Թաթարստանը և Տիվան։

2008 թվականին Նազարբաևի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է թյուրքալեզու երկրների խորհրդարանական վեհաժողովը, որին անդամակցում են Ադրբեջանը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը և Թուրքիան։

2009 թվականի հոկտեմբերին Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևի Թուրքիա կատարած պաշտոնական այցի ժամանակ երկրների միջև ստորագրվել է ռազմավարական գործընկերության մասին համաձայնագիր։

2010 թվականին Անկարայում կանգնեցվեց Նուրսուլթան Նազարբաևի արձանը։ 2017 թվականին Անկարայում փողոց է անվանակոչվել ի պատիվ ղազախական ժիրաու Ջամբուլ Ջաբաևի։ 2018 թվականին Անկարայում բացվել է Մագժան Ժումաբաևի հուշարձանը, Աբայ Կունանբաևի անունն է տրվել Ստամբուլի դպրոցներից մեկին։

2012  թվականի մայիսին ստեղծվեց ղազախ-թուրքական ռազմավարական համագործակցության խորհուրդը։

Ընդհանուր առևտրաշրջանառությունը 2015 թվականին կազմել է ավելի քան 2 միլիարդ դոլար։ Թուրքական ընկերությունները ներդրումներ են կատարում սննդի, բժշկության և շինարարության ոլորտներում։ Թուրքիայում 2015 թվականի հունիսի դրությամբ ղազախական կապիտալի մասնակցությամբ 482 ընկերություն է եղել։

Զարգանում են նաև համատեղ ծրագրերը կրթության ոլորտում։ Ղազախստանում բացվել են 2 համատեղ համալսարաններ՝ Թուրքիայում Հոջա Ահմեդ Յասավիի անվան միջազգային ղազախա-թուրքական համալսարանը և Ալմաթիի մարզի Սուլեյման Դեմիրելի անվան համալսարանը։ Ղազախստանի տարածքում գործում էր նաև ղազախ-թուրքական լիցեյների ցանց։ 2010 թվականի մարտին Աստանայում բացվել է Յունուս Էմրեի անվան մշակութային կենտրոնը։

2022 թվականին Ղազախստանն ու Թուրքիան ռազմական համագործակցության ծրագիր են ստորագրել։

Ռազմական համագործակցություն
---------------------------

1990-ական թվականների վերջին և 2000-ական թվականների սկզբին Թուրքիան օգնեց Ղազախստանին ազգային ռազմածովային ուժերի կայացման գործում։ Անհատույց հանձնվել են երկու դուրս գրված պարեկային մոտորանավակներ՝ «Ակտոբե» և «Նայզագայ» («Թյուրք»)։ Բացի այդ, ղազախ նավաստիները սկսել են ուսուցում անցնել այդ երկրի ռազմածովային ուսումնական հաստատություններում։

2023 թվականի հուլիսի 29-ին հայտնի դարձավ, որ ավարտվել են Կասպից ծովում ծովային հարթակների կառուցման բանակցությունները ռազմական գործարանի և նավաշինարանի (ASFAT) և Ուրալի «Զենիթ» գործարանի միջև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Двусторонние отношения Турция — Казахстан". *ahiska-gazeta.com*. Արխիվացված from the original on 2017 թ․ մարտի 20. Retrieved 2017 թ․ մարտի 19.
2. 1 2 3 4 5  "Казахстан — Турция: символ братства и единства". *elbasylibrary.gov.kz*. Արխիվացված from the original on 2022 թ․ հունվարի 8. Retrieved 2011 թ․ նոյեմբերի 7.
3. 1 2 3  "Архитектор тюркской интеграции". *liter.kz*. 2019 թ․ սեպտեմբերի 24. Արխիվացված from the original on 2020 թ․ օգոստոսի 12. Retrieved 2011 թ․ նոյեմբերի 7.
4. 1 2 3  "Relations between Turkey and Kazakhstan". Արխիվացված է the original 2017 թ․ մարտի 20-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 19.
5. ↑  "В Казахстане растет интерес к турецкому языку". Արխիվացված from the original on 2017 թ․ մարտի 20. Retrieved 2017 թ․ մարտի 19.
6. ↑  "«Казахстан — великая страна, где царит взаимоуважение культур, языков и религий, живущих под единым шаныраком» — руководитель Турецкого культурного центра Мехмет Арслан". *inform.kz*. 2011 թ․ ապրիլի 29. Արխիվացված from the original on 2016 թ․ հոկտեմբերի 10. Retrieved 2011 թ․ նոյեմբերի 7.
7. ↑  "Подписан план военного сотрудничества Казахстана и Турции". *Новости Mail.ru*. 2022 թ․ փետրվարի 27. Արխիվացված from the original on 2022 թ․ փետրվարի 28. Retrieved 2022 թ․ փետրվարի 28.
8. ↑  Жандарбек Жанзаков: Военно-морские силы Казахстана — гарант стабильности в каспийском регионе
9. ↑  "Все о военно-морском флоте Казахстана". Արխիվացված from the original on 2023 թ․ ապրիլի 23. Retrieved 2023 թ․ ապրիլի 23.
10. ↑  Казахские военно-морские силы Archived 2023-04-23 at the Wayback Machine. журнал «Сова», 2010, № 3 (5), стр. 40-44
11. ↑  "Турция и Казахстан заключили соглашение в оборонной сфере". *EADaily* (in ռուսերեն). 2023 թ․ հուլիսի 29. Արխիվացված from the original on 2023 թ․ հուլիսի 31. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 31.