**Ննգի**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։ Վարանդայի հնագույն բնակավայրերից է։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Ննգին Մարտունու շրջկենտրոնից գտնվում է 22 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 20 կմ հեռավորության վրա։ Համայնքը լեռնային է, ունի 2348,7 հա տարածք, որից 1585,04 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 595,65 հա` անտառային հողեր են։ Ննգի համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Խանաշեն գետի վտակը։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ` անասնապահությամբ և հողագործությամբ։ Համայնքում գործում է գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 36 աշակերտ։ Համայնքի տարածքում առկա են գաբրո-պորֆիրիտի հանքային պաշարներ։

Գյուղը, երեք կողմից շրջափակված է անտառապատ լեռներով, ինչի շնորհիվ հիմնովին պաշտպանված է տարբեր տեսակի տոթակեզ ու սառնաշունչ հոսանքներից, որի շնորհիվ ունի առողջարար կլիմա։ Ննգիի հյուսիսում է Ծառեխի լեռնաշղթան, հյուսիս-արևմուտքում՝ Պլպուզտի լեռնաշղթան, արևմուտքում՝ Բաղիրխանի սարերը, իսկ հարավ-արևելքում՝ Ղավախանի լեռն է և Շուքա վանքը։

Երկու բլուրների վրա, պայտաձև գոգավորության մեջ է այժմյան Ննգին։ Այն ծածկված է պտղատու այգիներով, աղբյուրներով, անտառներով, բազմաթիվ հուշարձաններով։

Ննգին հայտնի է նաև որպես բրուտագործական հնադարյան կենտրոններից մեկը։ Բրուտանոցը գտնվում է գյուղական գերեզմանատնից ոչ այնքան հեռու՝ պտղատու այգու մեջ՝ կավի հանքավայրի մոտ։

Ննգիի ձորում կան սրբատաշ քարեր, վիմագրեր, խաչքարներ, խոյակներ, որոնք պոկվել և ներքև են գլորվել եկեղեցիների, բերդերի և բնակավայրերի պատերից։ Վերաշինված կամ նոր կառույցված գյուղերն այստեղ ունեցել են Ննգի, Զամյաթ, Ննգիջան, Մկնակերտ անունները։

Համայնքի տարածքում առկա են թվով 27 աղբյուրներ` «Ցորտ», «Սահակեն», «Ըլբլաղ», «Ըրցախգոր», «Բալասանեն», «Օրթեր», «Պիծի ջուր», «Անմահական», «Չոքած», «Ներքե», «Քյութունց», «Օխտը», «Համբարցուն», «Տանձուն», «Բովուրխան», «Վանքի», «Ըլաջա ջուր», «Ըզբաշի ջուր», «Ակնեն տակը», «Ծլլոկ», «Նուվերեն ծորը», «Դերունց», «Ծուվերեն», «Բլանց բաղեն», «Ըրզմանանց», «Բազեն» և «Ղզարանց»։

Առկա են գաբրո-պորֆիրիտի հանքային պաշարներ։

Բնակչություն
------------

2015 թվականին Ննգի համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 334 մարդ, կա 99 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 2008 | 2009 | 2010 |
| Բնակիչ | 354 | 326 | 322 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Սուրբ Օջախ հնավայրում պահպանվում է մեծաքանակ պատկերաքանդակներով, տապանագրերով գերեզմանատունը։ Մեկ այլ հանգստարան էլ գտնվում է Ծառեխ լեռան «Ըլաջա ջրի» տարածքում։ Ճընթըռմիխաչի, Ըրցախպյուրի, Մկնակերտի մոտակայքում նույնպես նկատվել են հնագույն գերեզմանատներ։

Ննգիի գյուղամիջում է գտնվում Սբ. Աստվածածին եկեղեցին։ Այն հատկանշական է չորս սյուներով, մեծ ու փոքր խորաններով, կամարներով, պատերի մեջ ամրեցված խաչքարներով և վերմագրերով։ Շինարարական արձանագրությունների համաձայն եկեղեցին կառուցվել է 1858 թվականին, սակայն տեղում պահպանված հնագույն հոշարձանները վկայում են, որ եկեղեցին նախկինում եղածի վրա է կառուցվել։

Այժմ ավերակ դարձած Սբ, Լուսավորիչ եկեղեցին գտնվում է Ծառեխ լեռան ոստին։ Այդ ավերակների վրա մեծ ուշադրություն է գրավում 1225 թվականի ՈՀԴ խաչքարը։

Ննգիում արտադրական բնույթի բազմաթիվ հուշարձաններ են հանդիպում։ Ղարաբաղի պատմության մեջ կարևոր առիթով հիշվում է Ննգիջանի ջրաղացը։ Ըստ ականատեսների և տպագիր աղբյուրների, այստեղ ընդհատակյա տպարան է գործել։

Ննգին նաև բրուտագործական հնադարյան հայտնի կենտրոնների մեկն է։ Բրուտանոցը գտնվում է գյուղական գերեզմանատնից ոչ հեռու։

Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են` Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1895 թ.), Բովուրխան վանական համալիր, գյուղատեղի (XIX-VII դդ.), հաշվառված է 21 հուշարձան։

Հասարարակական կառույցներ
------------------------

2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 36 աշակերտներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մկրտչյան, Շ. Մ. (1985). *Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները*. Երևան: «Հայաստան». էջեր 155–156. ISBN 490202000. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: length (օգնություն)
2. 1 2  Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Շահեն Մկրտչյան, Հայաստան հրատարակչություն, Երևան-1985
3. ↑  «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների». Վերցված է 2021 Մայիսի 1-ին.
4. ↑  Ղահրամանյան, Հակոբ (2015). *Տեղեկաատու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի*. Երևան. էջ 255.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Մարտունու շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Մարտունի** |
|  |
| Գյուղեր | Աշան • Ավդուռ • Բերդաշեն • Գիշի • Եմիշճան • Զարդանաշեն • Թաղավարդ • Խերխան • Խնուշինակ • Ծովատեղ • Կաղարծի • Կավահան • Կարմիր Շուկա • Կաքավաձոր • Կոլխոզաշեն • Հաղորտի • Հացի • Հերհեր • Ճարտար • Մաճկալաշեն • Մյուրիշեն • Մուշկապատ • Մսմնա • Ննգի • Նորշեն • Շեխեր • Պառավաթումբ • Ջիվանի • Սարգսաշեն • Սխտորաշեն • Սոս • Սպիտակաշեն • Վազգենաշեն • Վարանդա • Վերին Ճարտար • Քաջավան • Քարահունջ • Քերթ | Հադրութի շրջանը ԼՂՀ քարտեզին |

 |