recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սամվել Սերգոյի Չիլինգարյան** (1923, Ջուջևան, Հայաստան - 2001), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1978): Պատմական գիտությունների թեկնածու (1972): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սամվել Չիլինգարյանը ծնվել է 1923 թվականին, Նոյեմբերյանի շրջանի Ջուջևան գյուղում:Սովորել է տեղի յոթնամյա դպրոցում, ապա՝ Կողբի, Ղոշխոթանի դպրոցներում։ Տասնամյակն ավարտել է 1941 թվականին։

1942 թվականին մեկնել է ռազմաճակատ, 409-րդ դիվիզիայի կազմում մարտնչել գերմանացիների դեմ։ Եղել է Հյուսիսային Կովկասում, Ուկրաինայում, Ռումինիայում, Հունաստանում, Ավստրիայում։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղ շքանշանով, բազմաթիվ մեդալներով։ 1947 թվականին զորացրվել է և վերադարձել հայրենի Ջուջևան։

1954 թվականին ավարտել է Երևանի Մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ եղել է Նոյեմբերյանի թիվ 1 դպրոցի տնօրեն, 1978 թվականին արժանացել ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի կոչման։ Մանկավարժական գործունեությանը զուգահեռ զբաղվել է գիտական աշխատանքով։ Նոյեմբերյանի տարածքում կատարել է բազմաթիվ հնագիտական պեղումներ, ձեռք բերել գիտական հարուստ տվյալներ։ Պաշպանել է պատմական գիտությունների թեկնածուի թեզ։ Մասնակցել է շրջանային, հանրապետական և միութենական ընթերցումների, հանդես է եկել զեկուցումներով, որոնցից շատերը տպագրվել են գիտամեթոդական ժողովածուներում, գիտական հանդեսներում, արժանացել դիպլոմների, գովասանագրերի, դրամական պարգևների։

Սամվել Չիլինգարյանը մահացել է 2001 թվականին։

Սամվել Չիլինգարյանի ջանքերով Նոյեմբերյանի Հովհաննես Թումանյանի անվան թիվ 1 դպրոցում բացվել է հնագիտական-պատմական և հայրենասիրական փառքի թանգարան։ Թանգարանի պատվավոր հյուրերի կազմում են եղել ՀՀ ԳԱ ակադեմիկոս Բաբկեն Առաքելյանը, ԽՍՀՄ հերոս, գեներալ-մայոր Ասքանազ Կարապետյանը, գրողներ Անահիտ Սահինյանը, Աղավնին, Մկրտիչ Կորյունը, դերասան Մհեր Մկրտչյանը, Վրաստանի ԳԱ նախագահ Ակակի Շանիձեն, Վ. Ցիոկաշվիլին, ինչպես նաև հանրապետության դպրոցների մանկավարժական կոլեկտիվների ներկայացուցիչներ, հյուրեր Ուկրաինայից, Մոսկվայից, Բուլղարիայից։
Հնագիտական թանգարանը ՀՀ մշակույթի նախարարության կողմից արժանացել է «Ժողովրդական թանգարան» կոչմանը։

Ընտանիք
-------

* Կինը՝ Ռոզա Ամիրաղյանը, եղել է Ջուջևանի դպրոցի գրադարանավարուհին, արժանացել է վաստակավոր գրադարանավարուհու կոչմանը։
* Որդի՝ Հայկ Չիլինգարյան, ճարտարագետ։
* Որդի՝ Տիգրան Չիլինգարյան, մաթեմատիկոս։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  Սամվել Սերգոյի Չիլինգարյան
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սևան Պարույրի Դավթյան** (հունիսի 22, 1942(1942-06-22) - հունիսի 9, 2020(2020-06-09)), հայ քիմիկոս, գիտնական։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1976 թ.), ԽՍՀՄ-ի ԳԱ Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի պրոֆեսոր (1988 թ.), թղթակից անդամ (2006 թ.)։ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի տեսական քիմիայի ամբիոնի վարիչ, քիմիական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (2008 թ.)։

Գործունեություն
---------------

1965 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1966-1968 թթ. եղել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտ, 1969-1970 թթ.՝ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտաշխատող, 1970-1977 թթ.՝ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ազատ պոլիմերների կինետիկ հետազոտությունների գիտական խմբի ղեկավար, 1977-1991 թթ.՝ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի պոլիմերային լաբորատորիայի վարիչ, 1992-2002 թթ.՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի պոլիմերային հետազոտությունների լաբորատորիայի վարիչ, 2002-2006 թթ.՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտի տնօրեն, 2006 թվականից՝ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի տեսական քիմիայի ամբիոնի վարիչ, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից-անդամ, պոլիմերային կենտրոնի տնօրեն։

Պոլիմերներին և նանոտեխնոլոգիաներին վերաբերող մի շարք գիտական հոդվածների հեղինակ է։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* 2008 թ. հոկտեմբերի 16-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում։
* 2016 թվականին Անահիտ Տոնոյանի հետ միասին արժանացել է Հայաստանի նախագահի 2015 թվականի մրցանակի՝ «Ադիաբատ և ֆրոնտալ պոլիմերացման տեսությունը և պրակտիկան» (ռուսերեն) մենագրության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  Սևան Դավթյանի մասին ՀՀ ԳԱԱ կայքում
4. ↑  Ս.Պ. Դավթյանին Հայաստանի գիտությունների վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում շնորհելու մասին
5. ↑  Տեղի է ունեցել Հայաստանի նախագահի 2015 թվականի մրցանակների հանձնման արարողությունը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12159 |

 |
**Շիրակ Ծառուկի Պապանյան** (1916, Ղարաքիլիսա Թուրքի, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1965): ԽՄԿԿ անդամ (1944): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Շիրակ Պապանյանը ծնվել է 1916 թվականին, Ախուրյանի շրջանի Ախուրիկ գյուղում։ 1939 թվականին ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարությունը Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի 4-րդ կուրսի ուսանող Շիրակին գործուղել է գյուղական շրջանները՝ փոխարինելու բանակ զորակոչված ուսուցիչներին։ Շիրակն Ախուրյանի շրջանի Ոսկեհատ գյուղի դպրոցում նշանակվել է ուսմասվար, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Եղել է նաև նույն դպրոցի տնօրեն։

1942 թվականի հունվարին զորակոչվել է բանակ և ուղարկվել ռազմաճակատ։ Նա 35-րդ բանակի 20-րդ դիվիզիայի 20-րդ գնդում իր առաջին մկրտությունը ստացել է Կալինին քաղաքի մատույցներում։ Դիվիզիան ազատագրել է Պսկով, Նեվել քաղաքները և մի շարք բնակավայրեր։ Այնուհետև տեղափոխվել է 1-ին Բելոռուսական ռազմաճակատ, Բերեզինան դարձել է գերմանացի զավթիչների գերեզմանոց։ Այնուհետև ազատագրել են Օրշա քաղաքը։ Այդ մարտերում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։ Մերձբալթյան ռազմաճակատում մասնակցել է լիտվական անտառներում պաշարված գերմանական զորքերի ջախջախմանը։ Պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով։ 1944 թվականին ռազմաճակատում Պապանյանը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

1945 թվականին Պապանյանը զորացրվել է բանակից, վերադարձել հայրենի Ախուրյանի շրջանի Ախուրիկ գյուղ և աշխատել որպես դպրոցի տնօրեն, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Աշխատել է նաև շրջանի Ոսկեհատ գյուղում, իսկ 1954 թվականից եղել է Ախուրիկի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1965 թվականին Պապանյանին շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի կոչում։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1965)
* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պետրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հովհաննես Մնացականի Պետրոսյան** (փետրվարի 16, 1892(1892-02-16), Երևան, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 10, 1961(1961-04-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային մատենագետ, Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1909), Մայիսյան ապստամբության (1920) և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Ավարտել է Երևանի հոգևոր սեմինարիան, մոտ 10 տարի ուսուցչություն է արել հայկական դպրոցներում։ Վարել է կուսակցական, պետտական տարբեր պաշտոններ։ Եղել է Երևանի գավառի Կոտայքի գավառամասային կուսկոմիտեի քարտուղար (1921), ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի գործերի կառավարիչ (1921-1922), Ներքին Ախտայի (այժմ՝ Հրազդան) գավառամասային գործկոմի նախագահ (1922), Էջմիածնի գավառային կոմիտեի քարտուղար (1923), ՀԱՄ1ս-ի Լուսաշխի կոմիտեի նախագահ (1923)։ Պետրոսյանը մասնակցել է Սովետական Ռուսաստանից, Թիֆլիսից, Բաքվից և սփյուռքից ականավոր հայ մտավորականների՝ Խորհրդային Հայաստան վերադարձնելու գործին։ 1934-1935 թվականներին եղել է կոմունիստական համալսարանի ռեկտոր, 1937 թվականից՝ ՀՍՍՀ գրապալատի տնօրեն։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8787 · BNF: 170029363 · ISNI: 000000004032828X · LCCN: n2006005436 · VIAF: 21563736 · WorldCat VIAF: 21563736 |

 |
**Կիչանի անապատ**, հուշարձան, որը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Կիչան գյուղից 1․5 կմ արևմուտք։ Այն, ըստ տեղի վիմական արձանագրության, հայտնի է նաև «Խութավանք» անվամբ։ Տեղացիները այն կոչում են «Անահիտին տոն»։

Պատմություն
-----------

Վանքը բաղկացած է երեք եկեղեցիներից, սեղանատնից, գավթից, միաբանների խցերից, իսկ հենց վանքի մերձակայքում և վանքից հարավ-աևևմուտք ձգվում է մի ընդարձակ գերեզմանատուն։ Մի խաչքարի վրա պահպանվել են համալիրի ամենահին արձանագրության հետքերը, որը թվագրվում է 1191 թվականին։ Փաստացի սա միակ արձանագրությունը չէ, քանի որ վանքի տարբեր մասերում գտնվել են 10-ից ավելի արձանագրություններ, որոնք հետագայում հրատարակվել են։
Համալիրի հարավ-արևելյան թևում գլխավոր եկեղեցու մուտքն է։ Այն ունի ընդարձակ սրահ, միանավ կառուցվածք։ Եկեղեցին ունի գեղեցիկ զարդաքանդակներով չորս պատուհան, իսկ ներսում կան խորշեր ու վեց պատուհան։ Եկեղեցին հիմնադրվել է 18-րդ դարում, սակայն մերձակայքում գտնվող հուշարձանների արձանագրությունները վերագրվում են 12-13-րդ դարերին։ Սա հուշում է, որ եկեղեցին կառուցվել է այլ եկեղեցու ավերակների կամ հին պատմական հնավայրի վրա։
Երկրորդ եկեղեցին գտնվում է վանական համալիրի հյուսիս-արևելյան թևի վրա։ 18-րդ դարում վերակառուցված այս եկեղեցին ունի թաղակապ դահլիճի հորինվածք։ Այս երկու եկեղեցիների միջև գտնվում է գավիթը, ընդարձակ սրահը, որը ներկայումս ավերված է։
Վանքի երրորդ եկեղեցին տեղակայված է համալիրի հարավային մասում՝ մի առանձնացված տեղում։ Եկեղեցին գրեթե ամբողջովին պահպանվել է։ Այն կառուցված է կրաքարերով, որոշ տեղերում օգտագործված են սրբատաշ ու կիսամշակ քարեր։ Հարավ-արևելյան կողմից ունի մեկ մուտք, իսկ հարավից բացվում է պատուհան։ Եկեղեցին վերագրվում է 18-րդ դարին։
Կիչանի վանական համալիրը հատկանշական դեր է խաղացել Արցախի պատմության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բարսեղյան, Անահիտ (2011). *Արցախի վանքերը*. Ստեփանակերտ. էջ 27.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
**Քրիստոֆեր Սայց** (անգլ.՝ Christopher "Chris" Seitz, մարտի 12, 1987(1987-03-12), Սան Լուիս Օբիսպո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի ֆուտբոլիստ, «Դալաս» ակումբի դարպասապահ։

Ակումբայի կարիերա
-----------------

Սայցը «Խյուստոն Դինամո» ակումբում
Սայցը սկսել է իր կարիերան, առաջին անգամ խաղացել է Մերիլենդի համալսարանի «Մերիլենդ Տերապինս» ակումբում։ Ուսումից հետո ընտրվեց «Ռեալ Սպլտ–Լեյկ» ակումբի կողմից։ Ուսման ավարտից հետո Սայցին ընտրել է «Ռեալ Սոլտ-Լեյկ» ակումբը։ 2007 թվականին առաջնելույթ է կատարել Ֆուտբոլի բարձրագույն լիգա (MLS) ակումբում։ 2009 թվականին խաղային պրակտիկա ստանալու համար կարճաժամկետ վարձակալվել է «Կլիվլենդ Սիթի Ստարզ» և «Պորտլենդ Տիմբրես» ակումբների կողմից։ Այդ նույն տարում Սայցը տիրեց Ֆուտբոլի բարձրագույն լիգա (MLS) գավաթին, թեև անվանապես չի մասնակցել խաղամրցույթներում և եղել է պահեստային դարպասապահ։ 2010 թվականին Քրիսը փոխարնվել է «Ֆիլադելֆիա Յունիոն» ակումնի հետ։ Մարտի 26-ին Քրիսն առաջնելույթ է կատարել իր նոր ակումբում «Սիէտլ Սաունդերս»-ի դեմ։ Սեզոնի ավարտից հետ նրա հետ պայմանագիրը չերկարացվեց և Քրիսը ընտրվեց «Դալաս» ակումբի կողմից։ Նոր ակումբում Քրիսը դարձավ Կեվինա Խարտմանայի դուբլյորը։ 2013 թվականին Սայցն առաջնելույթ է կատարել «Դալաս» ակումբում «Սան-Խոսե Էրտկբեյկս» ակումբի դեմ։

Միջազգային կարիերա
------------------

2008 թվականին Սայցը հրավիրվել է ԱՄՆ-ի օլիմպիական ակումբից որպեսզի մասնակցի Պեկինում Օլիմպիական խաղերին։ Մրցախաղում նա եղել է պահեստային դարպասապահ և խաղադաշտ այդպես էլ դուրս չի եկել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2
3. 1 2  As (իսպ.) — Madrid: Grupo Prisa, 1967. — ISSN 1888-6671
4. ↑  Сиэтл Саундерс VS. Филадельфия Юнион 2:0
5. ↑  Сан-Хосе Эртквейкс VS. Даллас 4:2

Աղբյուրներ
----------

* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քրիստոֆեր Սայց» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AS.com · FootballDatabase.eu · MLS · Soccerbase (խաղացող) · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) · ՖԻՖԱ |

 |
**Միկոլա Ցիհան** (ուկրաիներեն՝ Микола Олександрович Циган; օգոստոսի 9, 1984(1984-08-09), Նիկոլաև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի և ռուս ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։

Գործունեություն
---------------

Նիկոլաևի «Տորպեդո» ՄՄԴ-ի աշակերտ։

Նա իր մասնագիտական գործունեությունը սկսել է հայրենի քաղաքում՝ «Նիկոլաև» ակումբում։ Բայց, չհասցնելով ակումբում ոչ մի հանդիպում անցկացնել, նա մեկնել է Ռուսաստան՝ Վլադիկավկազ։ Յոթ տարի (2002 թվականից 2009 թվականներին) նա խաղացել է տեղի «Ալանիա» ակումբում։ Երկար ժամանակ նա թիմի հիմնական դարպասապահն ու առաջատարն էր։

2010 թվականին նա լքել է «Ալանիա»-ն և տեղափոխվել է «Կռիլյա Սովետով»։ Միկոլայը չի կարողացել տեղ գրավել բազայում, որի պատճառով թիմի մեկ այլ դարպասապահ՝ Էդուարդո Լոբոսը, ամենից հաճախ հայտնվում էր մեկնարկային կազմում, իսկ Ցիհանը մրցաշրջանի ընթացքում ընդամենը երեք հանդիպում է անցկացրել։

2011 թվականի մարտի 24-ին դարձել է «Սիբիրի» խաղացող։ 2012 թվականի ամռանը նա տեղափոխվել է Յարոսլավլի «Շիննիկ», որը հանդես է գալիս ֆուտբոլի ազգային լիգայի առաջնությունում։ Թիմում վերցրել է 1 համարով մարզաշապիկը։ 2013 թվականի հունիսի 2-ին տեղափոխվել է «Սպարտակ-Նալչիկ» ակումբ՝ կնքելով 2 տարվա պայմանագիր։ 2014 թվականի ամառային արտասեզոնին նա վերադարձել է Սիբիր Նովոսիբիրսկ։ 2016 թվականի մարտի 2-ին 4 տարով երկարաձգել է պայմանագիրը Սիբիրի հետ։

2018-19 մրցաշրջանից հետո նա կողմերի փոխադարձ համաձայնությամբ լքել է ակումբը և միացել է Մոսկվայի «Տորպեդոյին», որը վերադարձել է ՖՆԼ։ 2020 թվականի ձմեռային տրանսֆերային պատուհանում «Տորպեդոն» ու Նիկոլայ Ցիհանը կողմերի համաձայնությամբ խզել են գործող պայմանագիրը։

2020 թվականի փետրվարի 15-ին նա պայմանագիր է կնքել Նովոսիբիրսկի ակումբի հետ մինչև 2019-20 մրցաշրջանի ավարտը, բայց հետո հաջորդ մրցաշրջանում նա շարունակել է խաղալ թիմում, որն ի վերջո լքել է 2021 թվականի հունիսի վերջին։

2023 թվականին դարձել է Դիմիտրովգրադի Օրգեներգոստրոյ թիմի խաղացող, որը մասնակցում է MFS «Պրիվոլժիե» առաջնությանը և գավաթին՝ Ռուսաստանի մարզաբազայի առաջնության շրջանակներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. ↑  ««Сибирь» подписала контракт с Цыганом». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 25-ին.
4. ↑  «Цыган и Ятченко присоединятся к «Сибири» в Южной Корее». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 14-ին. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 14-ին.
5. ↑  «Николай Цыган вернулся в Новосибирск» (ռուսերեն). ФК «Новосибирск». 2020 թ․ փետրվարի 15. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 16-ին.
6. ↑  ««Новосибирск» покидает группа футболистов» (ռուսերեն). ФК «Новосибирск». 2021 թ․ հունիսի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 29-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 28-ին.
7. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միկոլա Ցիհան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · Transfermarkt (խաղացող) · ՌՊԼ (խաղացող) · ՈւՖԱ |

 |
**Հայաստանի կամերային երգչախումբը (ՀԿԵ)**, հիմնադրվել է 2000 թվականին, «Վաչէ և Թամար Մանուկեան» բարեգործական միության հովանավորությամբ։ Երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժորն է Ռոբերտ Մլքեյանը։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 2000 թվականի հոկտեմբերին «Վաչէ և Թամար Մանուկեան» բարեգործական միության հովանավորությամբ։ 2008 թվականին երգչախումբն ստացել է պետական կարգավիճակ և վերանվանվել է Հայաստանի Պետական կամերային երգչախումբ (ՀՊԿԵ)։

ՀՊԿԵ 35 երաժիշտներից կազմված պրոֆեսիոնալ երգչախումբ է, որի ծավալուն և բազմաբնույթ երգացանկում ընդգրկված են Գաբրիելլիի, Յոհան Սեբաստիան Բախի, Յոհաննես Բրամսի, Վասքսի, Շնիտկեի և այլ մեծանուն կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները։ ՀՊԿԵ կատարում է Կոմիտասի, ժամանակակից հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները։

Երգչախումբը հանդես է եկել համաշխարհային պրեմիերաներով՝ կատարելով Տիգրան Մանսուրյանի, Դավիթ Հալաջյանի, Էդուարդ Հայրապետյանի և այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները։ Հայ ունկնդրին առաջին անգամ ներկայացրել է Բրիտենի, Շնիտկեի, Շչեդրինի, Վասքսի, Պուլենկի, Դեբյուսիի և այլ ստեղծագործողների երգչախմբային արվեստի գլուխգործոցները։

ՀՊԿԵ իրագործում է բարեգործական ծրագիր՝ բազմաթիվ ստեղծագործությունների կատարումներով հանդես գալով Հայաստանի շրջաններում՝ ներկայացնելով երգչախմբային արվեստը Հայաստանի լայն հանրությանը։

Շրջագայություններ
-----------------

2001 թվականին երգչախումբը 3 անգամ համերգներով հանդես է եկել Լոնդոնում։ 2006 թվականին մասնակցել է Իտալիայի Բերգամո քաղաքում՝ Գաետանո Դոնիցետիի օպերային թատրոնում կայացած ժամանակակից երաժշտության միջազգային փառատոնին։ Համերգներով հանդես է եկել Սանկտ Պետերբուրգի «Սպիտակ դահլիճ»-ում և «Եկատերինյան պալատում»` եզրափակելով Ռուսաստանի Դաշնությունում Հայաստանի մշակութային տարին։ 2007 թվականին երգչախումբը բացառիկ համերգով հանդես է եկել Ստրասբուրգի Եվրախորհրդի համերգային դահլիճում։ 2009 թվականին երգչախումբը մեծ հաջողությամբ համերգ-դասախոսություններով հանդես է եկել Ֆրանսիայում և Շվեյցարիայում։

Ճանաչում, մրցանակներ
--------------------

Կամերային երգչախմբի ձեռքբերումներից է համաշխարհային ճանաչում ունեցող ECM Records-ի 2006 թողարկած` Եղիշե Չարենցի 10 բանաստեղծությունների հիման վրա գրված Տիգրան Մանսուրյանի ՙARS POETICA՚ երգչախմբային կոնցերտի ձայներիզը, որը 2006 թվականին համաշխարհային երաժշտական գեղխորհրդի կողմից ստացավ 5 աստղ ամենաբարձր վարկանիշը։

ARS POETICA ձայներիզը ընդգրկվել է աշխարհի ամենահեղինակավոր The Gramophone երաժշտական կատալոգի մեջ, որը ներկայացնում է 1923 թվականից մինչ այսօր անգերազանցելի հեղինակություն ունեցող դասական ձայներիզները /the world unrivalled authority on classical music since 1923/։

2009 թվականին, Կոմիտասի ծննդյան 140-ամյակի կապակցությամբ երգչախումբը Սաղմոսավանքում ձայնագրել է Կոմիտասի խմբերգերի ստվար ընտրանին՝ հոգևոր և աշխարհիկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռոբերտ Մլքեյան. «Խորհրդային բանակում ծառայության իմ 2 տարին կորուստ եմ համարում»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանի պետական կամերային երգչախումբ - Կամերային երաժշտության ազգային կենտրոն
* Պաշտոնական կայքը
**Բորիս Ռադունովիչ** (սերբ.՝ Борис Радуновић, մայիսի 26, 1996(1996-05-26), Բելգրադ, Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետություն), սերբ ֆուտբոլիստ, «Ավելինո 1912» ֆուտբոլային ակումբի դարպասապահը։

Ակումբային կարիերա
------------------

Բորիսը «Ռադ» ֆուտբոլային ակումբի սան է, որի հիմնական կազմում իր դեբյուտը նա նշել է իր տասնյոթերորդ տարեդարձին, 2013 թվականի մայիսի 26-ին` դաշտ դուրս գալով 2012/13 մրցաշրջանի եզրափակիչ փուլում` Նիշ քաղաքից «Ռադնիչկի» ֆուտբոլային ակումբի դեմ խաղում։ Դաշտում հայտնվելուց ընդամենը մեկ րոպե անց Ռադունովիչը գնդակ է բաց թողնում։

2013/14 մրցաշրջանում երիտասարդ դարպասապահը չի հայտնվել դաշտում։ Սերբիայի հաջորդ առաջնության 8-րդ փուլից հետո Ռադունովիչը դարձել է թիմի գլխավոր դարպասապահը։ 2014/15 մրցաշրջանում խաղացած առաջին խաղում Բորիսին հաջողվել է իր դարպասն անառիկ պահել, իսկ իր թիմը խոշոր հաշվով հաղթել է Կրագուևաց քաղաքի «Ռադիչկի» ֆուտբոլային ակումբին։

2015 թվականին հուլիսի 18-ին հայտարարվել է Ռադունովիչի` իտալական «Ատալանա» ակումբ տեղափոխվելու մասին։

Կարիերան հավաքականում
---------------------

Ռադունովիչը խաղացել է Սերբիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում (մինչեւ 16 տարեկան)։ Բորիսը պարբերաբար հրավիրվում է մինչև 19 տարեկանների ազգային հավաքականում խաղալու, սակայն նրան դեռ չի հաջողվել իր դեբյուտը նշել թիմի կազմում, քանի որ մարզիչը նախընտրում է դաշտ դուրս բերել Վանյա Միլինկովիչ-Սավիչին։

Անձնական կյանք
--------------

Բորիսը ունի երկվորյակ եղբայր, որի անունը Պավլե է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  «Рад» — «Раднички» Ниш 3:1
3. ↑  «Раднички» Крагуевац — «Рад» 0:3
4. ↑  Сербия (до 19) — Италия (до 19) 1:3
5. ↑  Армения (до 19) — Сербия (до 19) 0:1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը Srbijafudbal.net կայքում Արխիվացված 2015-09-24 Wayback Machine
* Պրոֆիլը Utakmica.rs կայքում Արխիվացված 2019-03-01 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AS.com · BDFA · BDFutbol · FootballDatabase.eu · Soccerway · playmarkerstats.com (խաղացող) · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) · ՈւԵՖԱ |

 |
Լույսի պատարագ
**Պատարագ** (նվեր, ընծա), քրիստոնեական գլխավոր աստվածապաշտական արարողություն։ Խորհրդանշում է Հիսուս Քրիստոսի զոհաբերությունը։

Սուրբ Պատարագի արարողության բուն առանցքը կազմում է Հաղորդության խորհուրդը, որը հաստատվել է Հիսուս Քրիստոսի կողմից Խորհրդավոր ընթրիքի ժամանակ։ Այն Քրիստոսի ինքնազոհաբերման խորհուրդն է, որի ժամանակ Անմահ Գառն Աստծու՝ որպես հաշտության զոհ, խորհրդավոր կերպով պատարագվում է Սուրբ Սեղանի վրա՝ բաշխելով մեզ իր Սուրբ մարմինն ու արյունը, որով վերականգնվում է ի սկզբանե հաստատված հաղորդակցական կապը։
Կա Պատարագամատույց, որում գրված պատարագի սաղմոսները կատարումը և այլն։

Բովանդակություն և ընթացակարգ
----------------------------

Պատարագը բովանդակում է Հիսուսի մարդեղության ողջ խորհուրդը, կյանքի դրվագները և նրա բոլոր փրկագործության տնօրինությունները՝ Ծնունդից մինչև Համբարձում և Հոգեգալուստ, որոնք արտացոլվում են խորհրդապաշտական գործողություններով՝ Աստվածաշնչյան ընթերցումներով, սաղմոսների և շարականների կատարմամբ, խրատներով, քարոզներով ու աղոթքներով։

Պատարագը բաղկացած է չորս հիմնական մասերից.

1. Պատրաստություն, որի նպատակն է սրբագործել խորհրդակատար քահանային և հավատացյալ ժողովրդին՝ պատրաստ լինելով Ս. Պատարագի արարողությանը։ Խորհրդանշում է Քրիստոսի մարդեղությունը։
2. Երախայից կամ ճաշու պատարագ։ Խորհրդանշում է Քրիստոսի գործունեությունը։
3. Հավատացելոց կամ Սրբեցելոց պատարագ։ Խորհրդանշում է Վերջին ընթրիքը և Ավագ Շաբաթը։
4. Վերջին օրհնություն և Արձակում։ Խորհրդանշում է Համբարձումն ու Սուրբ Հոգու գալուստը։

Պատարագի ժամանակ կատարվում է հաղորդություն՝ հավատացյալները ճաշակում են Հիսուս Քրիստոսի մարմինն ու արյունը խորհրդանշող սրբազան հաց և գինի։ Դարերի ընթացքում պատարագը կրել է ծիսական փոփոխություններ։ Քրիստոնեական տարբեր դավանանքներում ընթանում է տարբեր ձևերով։ Սովորաբար Հայկական Առաքելական եկեղեցին պատարագը կատարում է կիրակի, սրբոց և տերունական օրերին։ Պատարագի լեզուն հին հայերենն է՝ գրաբարը։

Ծագում
------

Պատարագի առաջին կազմողը եղել է Հակոբոս առաքյալը՝ Եդեսիայի առաջին եպիսկոպոսը։ Առաջին պատարագամատյանը կամ խորհրդատետրը Կեսարիայից Հայաստան է բերել Գրիգոր Լուսավորիչը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրբ Պատարագի խորհուրդը և Հայոց Պատարագամատույցի կազմավորումը
* Մեր Ս. Պատարագը Արխիվացված 2021-08-15 Wayback Machine
* Ս. Պատարագի մեկնություն, Խոսրով Անձևացի Արխիվացված 2021-08-15 Wayback Machine
* Arak29 Badarak Komitas Music Notes Արխիվացված 2013-06-09 Wayback Machine
* Arak29 Badarak Yekmalian Music Notes Արխիվացված 2013-06-09 Wayback Machine
* Arak29 (Badarak) Պատարագամատոյց Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ Արխիվացված 2012-04-02 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Ուղղափառ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777738375 · NKC: ph135474 |

 |
**Դեյան Ռադիչ** (սերբ.՝ Dejan Radić, հուլիսի 8, 1980(1980-07-08), Ինջիա, Socialist Autonomous Province of Vojvodina, Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), սերբ ֆուտբոլիստ։

Կարիերա
-------

Ֆուտբոլային կարիերան սկսել է «Ռադ» երիտասարդական ակումբի կազմում։ 2000 թվականին ներգրարվվել է թիմի մեկնարկային կազմում։ 2003/04 թվականների մրցաշրջանում կեսամյա վարձավճարով տեղափոխվել է «Ռադնիչկի» ակումբ։ 2004 թվականի հունվարին տեղափոխվել է «Ալանիա» ակումբ, որի կազմում խաղացել է 26 խաղ։

2005 թվականի ամռանը վերադարձել է Սերբիա, որտեղ կես տարվա ընթացքում ելույթ է ունեցել «Վաիվոդինա» ակումբում։ 2007 թվականի հունվարին տեղափոխվել է «Սպարտակ-Նալչիկ» ակումբ, 3 խաղաշրջանում խաղացել է 43 խաղ։ 2010 թվականի հունվարին երկամյա պայմանագիր է կնքել «Ռոստով» ակումբի հետ։ 2011/12 թվականների Ռուսաստանի առաջնության 6-րդ փուլում «Տերեկ» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ ակումբի հարձակվող Զաուր Սադաևի հետ բախման արդյունքում երիկամի ճեղքվածք է ստացել։ Վիրահատության արդյունքում բժիշկները հեռացրել են Ռադիչի մեկ երիկամը։ Իսկ մայիսի վերջին սկսել է թեթև պարապմունքներ անցկացնել։

2012 թվականին ֆուտբոլիստի պրոֆեսիոնալ կարիերան վերսկսելու վերաբերյալ որոշում չի կայացվել, և Դեյան Ռադիչը դուրս է մնացել Ռուսաստանի առաջնությունից։

2012 թվականի ամռանը դարձել է «Ռոստով» ակումբի անդամ։ Նրա պարտականություններից է ակումբի համար նոր ֆուտբոլիստների ընտրությունն ու վերահսկողությունը, «Ռոստովի» երկրպագուների հետ աշխատանքը։

Անձնական կյանք
--------------

Ռադիչն ամուսնացած է։ Նրա կինը` Դեյանան, Բելգրադի արվարձան Ինժիյայից է։ Նրանք ծանոթացել են 1988 թվականին։ Ունեն 2 որդի և մեկ դուստր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  Вратарь «Ростова» Деян Радич прооперирован. Комсомольская правда. 24.04.2011 10:12
3. ↑  Деян Радич в новом сезоне не будет играть за «Ростов» Արխիվացված 2012-09-13 Wayback Machine 20.07.2012 г.
4. ↑  Беспочечное опасение Արխիվացված 2015-01-22 Wayback Machine

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը sports.ru կայքում
* Պրոֆիլը «КП-Ростов» կայքում
* Պրոֆիլը «Ռոստով» ՖԱ-ի կայյքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դեյան Ռադիչ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) · ՌՊԼ (խաղացող) |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սիմետրիա (այլ կիրառումներ)
**Սիմետրիա**, ֆիզիկայում ֆիզիկական համակարգի հատկություն, որը պահպանվում է կամ անփոփոխ է մնում որոշակի ձևափոխությունների նկատմամբ։ Սիմետրիան ժամանակակից ֆիզիկայի հիմնարար հասկացություններից է, որը կարևորագույն դեր ունի ֆիզիկական տեսությունների ձևակերպման մեջ։ Ֆիզիկայում քննարկվող սիմետրիաները բազմազան են, սկսած սովորական եռաչափ ֆիզիկական տարածության սիմետրիայից (ինչպես, օրինակ, հայելային սիմետրիան), վերջացրած ավելի աբստրակտ և պակաս ակնհայտ սիմետրիաներով (օրինակ՝ տրամաչափային ինվարիանտությունը)։

Ժամանակակից ֆիզիկայում որոշ սիմետրիաներ ճշգրիտ են համարվում, մյուսները՝ մոտավոր։ Կարևորագույն դեր ունի սիմետրիայի ինքնակամ խախտման հասկացությունը։

Պատմականորեն սիմետրիայի կիրառումը ֆիզիկայում գալիս է հին ժամանակներից, սակայն ֆիզիկայի համար առավելապես հեղաափոխական էր սիմետրիայի այնպիսի սկզբունքի կիրառությունը, ինչպես հարաբերականության սկզբունքը (թե Գալիլեյի, թե Պուանկարե-Լորենց-Այնշտայնի), որն այնուհետև ներմուծման և կիրառման օրինակ դարձավ տեսական ֆիզիկայում սիմետրիայի այլ սկզբունքների կիրառության համար (որոնցից առաջինը՝ ընդհանուր կովարիանտության սկզբունքը, հարաբերականության սկզբունքի ուղղակի ընդլայնումն է և հանգում է հարաբերականության ընդհանուր տեսությանը)։

Նյոթերի թեորեմ
--------------

Հիմնական հոդված՝ Նյոթերի թեորեմ
1918 թվականին գերմանացի մաթեմատիկոս Էմմի Նյոթերն ապացուցեց թեորեմ, ըստ որի՝ ֆիզիկական համակարգի յուրաքանչյուր անընդհատ սիմետրիային համապատասխանում է որոշակի պահպանման օրենք։ Այս թեորեմը թույլ է տալիս ֆիզիկական համակարգի ունեցած սիմետրիաների վերաբերյալ եղած տվյալների հիման վրա վերլուծել այդ համակարգը։ Դրանից, օրինակ, բխում է, որ ժամանակի ընթացքում մարմնի շարժման հավասարումների ինվարիանտությունը հանգում է էներգիայի պահպանման օրենքին, տարածության մեջ տեղափոխության նկատմամբ համասեռությունը՝ իմպուլսի պահպանման օրենքին, պտույտների նկատմամբ ինվարիանտությունը՝ իմպուլսի մոմենտի պահպանման օրենքին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սիմետրիան ֆիզիկական օրենքներում - ֆեյնմանյան դասախոսություններ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ուժային դաշտ (այլ կիրառումներ)
Գրավիտացիոն պոտենցիալի երկչափ գծապատկերը համասեռ սֆերիկ մարմնի շուրջ։
**Ուժային դաշտ**, ֆիզիկայում վեկտորական դաշտ տարածության մեջ, որի յուրաքանչյուր կետում մասնիկի վրա ազդում է որոշակի մեծություն և ուղղություն ունեցող ուժ։
Տեխնիկապես տարբերակում են *ստացիոնար ուժային դաշտեր*, որոնց մեծությունը և ուղղությունը կարող է կախված լինել բացառապես տարածության կետից (կոորդինատներից) և *ոչ ստացիոնար ուժային դաշտեր*, որոնք կախված են նաև ժամանակի t պահից։
Տարբերակում են նաև *համասեռ ուժային դաշտ*, որտեղ մասնիկի վրա ազդող ուժը նույնն է տարածության բոլոր կետերում, և *անհամասեռ ուժային դաշտ*, որը այդպիսի հատկություն չունի։
Հետազոտության համար առավել պարզ է ստացիոնար համասեռ ուժային դաշտը, որը, սակայն, հաճախ չի հանդիպում։

Պոտենցիալ դաշտ
--------------

Եթե դաշտում տեղաշարժվող մասնիկի վրա ազդող ուժի աշխատանքը կախված չէ մասնիկի հետագծից և որոշվում է միայն մասնիկի սկզբնական և վերջնական դիրքերով, ապա դաշտը կոչվում է *պոտենցիալային*։ Պոտենցիալային դաշտի համար կարելի է ներմուծել մասնիկի պոտենցիալ էներգիայի գաղափարը։ Պոտենցիալ էներգիան մասնիկի կոորդինատների մի այնպիսի ֆունկցիա է, որ նրա արժեքների տարբերությունը 1 և 2 կետերում հավասար է 1 կետից 2 կետ մասնիկի տեղափոխման ժամանակ դաշտի կատարած աշխատանքին։

Պոտենցիալային դաշտում ուժը պոտենցիալ էներգիայի գրադիենտ է՝

{\displaystyle {\vec {F}}=-\mathrm {grad} \ U}։

Օրինակներ
---------

Պոտենցիալային ուժային դաշտեր են՝

* Նյուտոնի ձգողության դաշտը։ Նյութական կետի դաշտի համար իրավացի են
* ։ {\displaystyle {\vec {g}}({\vec {r}})=-G{\frac {M}{r^{3}}}{\vec {r}}},
* ։ {\displaystyle U({\vec {r}})=-G{\frac {mM}{r}}}
* արտահայտությունները, որտեղ {\displaystyle {\vec {g}}}-ն դաշտի լարվածությունն է (ազատ անկման արագացումը), {\displaystyle U}-ն՝ պոտենցիալ էներգիան, M-ն՝ նյութական կետի զանգվածը, {\displaystyle {\vec {r}}}-ը՝ նյութական կետից դիտման կետին տարված շառավիղ-վեկտորը, *r*-ը՝ շառավիղ-վեկտորի երկարությունը, *G*-ն՝ հաստատուն մեծություն (կոչվում է գրավիտացիոն հաստատուն), որի թվային արժեքը կախված է ընտրված չափման միավորների համակարգից։ *m* զանգվածով մասնիկի վրա ազդող գրավիտացիոն ուժը տրվում է {\displaystyle {\vec {F}}=m{\vec {g}}} բանաձևով։
* {\displaystyle {\vec {E}}} էլեկտրական դաշտը վեկտորական դաշտ է, որը *q* կետային լիցքի վրա ազդում է {\displaystyle {\vec {F}}=q{\vec {E}}} ուժով։
* Առաձգական դեֆորմացիաների դաշտը։

Ուժային դաշտի կատարած աշխատանքը
-------------------------------

Ուժային դաշտում *C* հետագծով մասնիկի շարժվելիս ուժի կատարած աշխատանքը տրվում է կորագիծ ինտեգրալով.

{\displaystyle W=\int \_{C}{\vec {F}}\cdot d{\vec {r}}}։
Այս արժեքը կախված չէ մասնիկի շարժման արագությունից կամ իմպուլսից։ Կոնսերվատիվ ուժային դաշտի համար այն անկախ է նաև շարժման հետագծից, և կակված է միայն սկզբնական և վերջնական կետերից։ Այսպիսով, եթե սկզբնական և վերջնական կետերը նույնն են, կոնսերվատիվ ուժային դաշտի կատարած աշխատանքը զրո է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Vector calculus, by Marsden and Tromba, p288
2. ↑  Engineering mechanics, by Kumar, p104
3. ↑  Calculus: Early Transcendental Functions, by Larson, Hostetler, Edwards, p1055

Գրականություն
-------------

Е. П. Разбитная, В. С. Захаров «Курс теоретической физики», книга 1. — Владимир, 1998.
**Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Տրուսևիչ** (ռուս.՝ Николай Александрович Трусевич, նոյեմբերի 22, 1909(1909-11-22), Օդեսա, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 24, 1943(1943-02-24), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ֆուտբոլիստ, դարպասապահ, հանդես է եկել Օդեսայի «Պիշչևիկ» և «Դինամո», ավելի ուշ՝ Կիևի «Դինամո» ակումբներում։

Մասնակցել է օկուպացված Կիևում 1942 թվականին (հունիսի 7-ից մինչև օգոստոսի 16-ը) անցկացված խաղերին Կիևի «Դինամո» և «Լոկոմոտիվ» ակումբների խաղացողներից հավաքված «Ստարտ» թիմի կազմում։

Կենսագրություն
--------------

ԽՍՀՄ առաջնություններում Նիկոլայ Տրուսևիչը մասնակցել է 65 հանդիպման, 1941 թվականին՝ 8 խաղի։ Երկու անգամ դարձել է ԽՍՀՄ առաջնության մրցանակակիր (1936 թվականի գարուն, 1937)։ 1936 թվականին մասնակցել է Թուրքիայի ակումբների հավաքականի դեմ հետ հաղթական խաղին, 1935 թվականին՝ Ուկրաինայի հավաքականի հաղթական խաղին ընդդեմ «Ռեդ Սթարի» (Փարիզ, Ֆրանսիա), 1937 թվականին՝ Բասկոնիայի հավաքականի դեմ խաղին։ 1935 թվականին «Ուկրաինայի տարվա ֆուտբոլիստ» հարցման արդյունքներով զբաղեցրել է երրորդ տեղը։

Նիկոլայ Տրուսևիչը գնդակահարվել է 1943 թվականի փետրվարի 24-ին Սիրեցի համակենտրոնացման ճամբարում «Դինամոյի» այլ ֆուտբոլիստների՝ Իվան Կուզմենկոյի և Ալեքսեյ Կլիմենկոյի հետ։

Ընդգրկվել է 20-րդ դարի Օդեսայի լավագույն ֆուտբոլիստների թվում։

Ի հիշատակ Նիկոլայ Տրուսևիչի՝ 1966 թվականից ամեն տարի անցկացվում է Օդեսայի մարզային գավաթի խաղարկությունը։

Գրականության մեջ
----------------

* Պ. Սևերով, Ն. Խալեմսկի. «Վերջին մենամարտը» (ռուս.՝ «Последний поединок», 1959) - Նիկոլայ Ռուսևիչ։

Կինեմատոգրաֆում
---------------

* Երրորդ խաղակես (ֆիլմ, 1962) - դերակատար՝ Գենադի Յուխտին
* Մրցախաղ (ֆիլմ, 2012) - դերակատար՝ Սերգեյ Բեզռուկով

Տես. նաև
--------

* Մահվան մրցախաղ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  Նիկոլայ Տրուսևիչի էջը footballfacts.ru կայքում
3. ↑  Георгій Кузьмін. «Матч смерті» котрого не було. — «Киевские ведомости», 13.08.2007

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նիկոլայ Տրուսևիչի էջը «Junik.lv» կայքում Արխիվացված 2020-08-03 Wayback Machine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · teams.by · Transfermarkt (խաղացող) · Спорт-страна.ру |

 |
**Ագուստին Օրիոն** (իսպ.` Agustín Ignacio Orión, հունիսի 26, 1981(1981-06-26) կամ հուլիսի 26, 1981(1981-07-26), Բուենոս Այրես, Արգենտինա), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ Հանդես է գալիս իսպանական «Ռասինգ»։

Ակումբային կարիերա
------------------

### «Սան Լորենսո»

Ագուստինը իր կարեիրան սկսել է «Սան Լորենսոյում»։ 2006/07 մրցաշրջանում դարձել է Արգենտինայի չեմպիոն։ 2010 թվականին թիմի կազմում մասնակցել է Հարավային Ամերիկայի Գավաթի խաղարկությանը։

### «Էստուդիանտես»

2009 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Օրիոնը տեղափոխվել է «Էստուդիանտես», որտեղ փոխարինել է Մարիանո Անդուխարին, ով տեղափոխվել է իտալական «Կատանիա»։

### «Բոկա Խունիորս»

2011 թվականին Ագուստինը «Էստուդիանտեսից» տեղափոխվել է «*Բոկա Խունիորս*»։ Տրանսֆերն արժեցել է 1.3 միլիոն եվրո։

Միջազգային կարիերա
------------------

2011-ից 2014 թվականներին Ագուստինը հանդես է եկել Արգենտինայի ազգային հավաքականում։ Հավաքականի կազմում մասնակցել է ԱԱ 2014-ին, և դարձել փոխչեմպիոն։

Ձեռքբերումներ
-------------

### Ակումբային

* Արգենտինայի չեմպիոն - 2007, 2010
* Հարավային Ամերիկայի գավաթակիր - 2010

### Միջազգային

* ԱԱ փոխչեմպիոն - 2014
* Ամերիկայի գավաթի փոխչեմպիոն - 2007

### Անձնական

* Տարվա լավագույն դարպասապահ - 2011

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. 1 2  Արգենտինական ֆուտբոլի տվյալների շտեմարան (իսպ.)
4. ↑  Argentina World Cup 2014 squad

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը national-football-teams.com կայքում
* Պրոֆիլը soccerway.com կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ագուստին Օրիոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AS.com · BDFA · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · ՖԻՖԱ |

 |
**Իլչո Նաումոսկի** (մակեդոներեն՝ Илчо Наумоски, հուլիսի 29, 1983(1983-07-29), Պրիլեպ, ՀՍՖՀ),մակեդոնացի ֆուտբոլիստ, որը խաղացել է հարձակվողի դիրքում։ Նա խաղացել է Մակեդոնիայի ազգային հավաքականում։ Ունի նաև Ավստրիայի քաղաքացիություն։

Ակումբային գործունեություն
--------------------------

Հանդես է եկել «Կորնեբուրգ», վիեննական «Ռապիդ» և «Շտոկկերաու» երիտասարդական ակումբներում։ Ֆուտբոլային կարիերան սկսել է 2001 թվականին «Կլիգենբախ» ակումբում։ 2002 թվականին տեղափոխվել է ավստրիական ԳԱԿ ակումբ։ Ակումբում անցկացրել է երկու մրցաշրջան։ 2004 թվականին մեկնել է Թուրքիա, հանդես է եկել «Մալատյասպոր» ակումբի կազմում։ 2005 թվականին տեղափոխվել է իտալական
Կատանիա, որում ոչ մի հանդիպում չի անցկացրել։ Վերադարձել է Ավստրիա և պայմանագիր ստորագրել «Մատերսբուրգ» ակումբի հետ։ «Մատերսբուրգ» ակումբի կազմում առաջին հանդիպումը անցկացրել է 2005 թվականի հուլիսի 20-ին՝ «Ռեդ Բուլ» ակումբի դեմ։ Ակումբի կազմում առաջին գոլը խփել է 2005 թվականի օգոստոսի 14-ին՝ «Ռիդ» ակումբի հետ հանդիպման ժամանակ՝ ձևակերպելով դուբլ։

2013 թվականին չորս հանդիպում է անցկացրել Բաքուի «Ինտեր» ակումբում։ 2014 թվականին տեղափոխվել է մակեդոնական 
«Վարդար», բայց մարտի 15-ին «Ռաբոտնիչկի» ֆուտբոլային ակումբի հետ խաղի մեկնարկում կոտրել է ոտքը։ Վիրահատությունից 5 օր հետո սայթաքել և կոտրվածք է ստացել ոտքի նույն հատվածում։

Միջազգային գործունեություն
--------------------------

Մակեդոնիայի կազմում առաջին հանդիպումն անցկացրել է 2003 թվականի փետրվարի 9-ին՝ Խորվաթիայի հավաքականի հետ ընկերական խաղում։ 2003 թվականի օգոստոսի 20-ին Ալբանիայի դեմ խաղում խփել է առաջին գոլը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  Արգենտինական ֆուտբոլի տվյալների շտեմարան (իսպ.)
3. ↑  RB Salzburg — SV Mattersburg — *«transfermarkt», 20 июля 2005*
4. ↑  SV Mattersburg — SV Ried — *«transfermarkt», 14 августа 2005*
5. ↑  Ilco Naumoski - Career Statistics | Transfermarkt
6. ↑  «ВАРДАР» АНДРЕЕВА

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ilco Naumoski(անգլ.)
* Naumoski, Ilčo(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իլչո Նաումոսկի» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BDFA · eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerbase (խաղացող) · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · worldfootball.net (խաղացող) · ԹՖՖ (խաղացող) · ՈւԵՖԱ |

 |
**Պատասխանատվության դիֆուզիա**, խմբի մի քանի անդամների միջև որևէ արարքի համար հաշվետվականության սուբյեկտիվ բաշխման երևույթ, որի արդյունքում յուրաքանչյուր անդամի պատասխանատվության մակարդակը դառնում է ելակետայինից զգալիորեն ցածր։ Պատասխանատվության դիֆուզիոն երևույթը տեղի է ունենում, երբ գործողություն կամ հակազդեցություն է իրականացվում մի խումբ մարդկանց կողմից, և միևնույն ժամանակ դժվար է պարզել, թե կոնկրետ ով պետք է պատասխանատվություն կրի դրա համար։ Պատասխանատվության դիֆուզիան սովորաբար նկատվում է մարդկանց խմբի կամ ամբոխի մեջ։

Պատասխանատվության դիֆուզիայի երևույթն ուսումնասիրելու համար իրականացվել են մի շարք փորձեր։ Դրանցից առաջինը ներկայացվել է 1968 թվականին սոցիալական հոգեբաններ Բիբ Լատանեի և Ջոն Դարլիի կողմից։ Փորձն անցկացվել է Նյու Յորքում, և էությունն այն էր, որ քոլեջի մի ուսանող նմանակել է էպիլեպտիկ նոպա։ Այն իրավիճակում, երբ նոպայի ժամանակ մոտակայքում մի անցորդ է հայտնվել, ուսանողը 85% դեպքերում օգնություն է ստացել, իսկ եթե մոտակայքում մի քանի մարդ է եղել, միայն 35% դեպքերում։

Վկաների մոտ ապատիայի առաջացման հարցում սոցիալական ապացույցի դերը գնահատելու նպատակով փորձի պայմանները մասնակիորեն փոխվել են։ Պատահական դիտորդների խմբերի մեջ ներդրվել են հատուկ վերապատրաստված մարդիկ, որոնք ձևացրել են, թե կրիտիկական պահին ոչ մի առանձնահատուկ բան տեղի չի ունեցել։ Այսպես, Լատանեի և Դարլիի անցկացրած մեկ այլ փորձ ցույց է տվել, որ այն մարդկանց 75%-ը, ովքեր այլ մարդկանց հետ խմբում չեն եղել և տեսել են, որ դռան տակից ծուխ է արտահոսում, այդ մասին հայտնել են հրշեջ ծառայությանը։ Եթե ծուխը տեսել են երեք մարդ, ապա հրշեջ ծառայությանը հայտնել են միայն 38%-ը։ Եթե երեք հոգուց բաղկացած խմբում ընդգրկված է եղել երկու հատուկ վերապատրաստված անձ, ովքեր ուշադրություն չեն դարձրել ծխին, ապա ծխի մասին հաղորդվել է միայն 10%-ի դեպքում։

Տես նաև
-------

* Վկայի էֆեկտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kassin, Fein; Markus, Burke (2013). *Social Psychology*. Toronto: Nelson Education.
2. ↑  Ciccarelli, S. K. & White, J. N. (2009). *Psychology* (2nd ed.) New Jersey: Pearson Education. 978-0-13-600428-8.
3. ↑  Darley, J.M.; Latané, B. (1968). «Bystander intervention in emergencies: diffusion of responsibility». *Journal of Personality and Social Psychology*. **8** (4): 377–383. doi:10.1037/h0025589. PMID 5645600.

Գրականություն
-------------

* Bickman, L. (1975). Social influence and diffusion of responsibility in an emergency. // Journal of Experimental Social Psychology, 8, 438-445.
* Mathes, E. W. & Kahn, A. (1975). Diffusion of responsibility and extreme behavior. Journal of Personality and Social Psychology, 31, 881-886.
* Wallach, M. A. Kogan, N. & Bem, D. J. (1964). Diffusion of responsibility and level of risk taking in groups. // Journal of Abnormal and Social Psychology, 68, 263-274.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Диффузия ответственности — бездействие толпы
* *Greater Good Magazine* article examines how to overcome the bystander effect

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 78594492 |

 |
**«Ավելորդը»**, հայ գրող Դերենիկ Դեմիրճյանի պատմվածքներից։ Գրվել է 1916 թվականին։

Սյուժե
------

Պատմվածքը մի ընտանիքի մասին է. ապրում էին Հաճի աղան և իր ընտանիքը՝ Հաճի մարը, Հաճի աղայի որդիները, հարսները, թոռները, Սրբունը՝ Ավելորդը։ Երբ Հաճի աղայի քույրը՝ Սրբունը, որը կորցրել էր իր ամուսնուն, հիվանդանում է տիֆով և անդամալույծ է դառնում, Հաճի աղան նրան բերում է իր տուն և նրա համար անկյուն է հատկացնում, որովհետև չի ուզում, որ Սրբունը բեռ դառնա ուրիշների ուսերին, և նրանք բողոքեն իրենից։ Բայց այդ անում է թերևս ոչ թե իր քրոջ, այլ իր պատվի մասին մտածելով։ Նրանք ապրում էին մի քաղաքում, որտեղ լուր էր տարածվել, որ շուտով թուրքերը կհասնեին իրենց սահմանամերձ քաղաքին, և Հաճի աղան որոշում է փրկել իր կարողությունը և իր ընտանիքի հետ հեռանալ քաղաքից։ Նրանք պատրաստվում էին արդեն գնալու, երբ նրա կինը՝ Հաճի մարը, լաց լինելով աղաչում էր Հաճի աղային, որ իրենց հետ տանեին անդամալույծին։ Սակայն Հաճի աղան հրաժարվում էր վերցնել անդամալույծին՝ պատճառաբանելով, որ սայլի մեջ նրա համար տեղ չկա, քանի որ առանց այն էլ իրենք շատ իրեր են իրենց հետ վերցնում, և նրա փոխարեն կարելի է ավելի օգտակար մի բան վերցնել։

Վերջում Հաճի աղան զղջում է իր արածի համար։ Հաճի աղան ինքն իրեն չի ներում այդ արարքը, հոգեպես շատ է տանջվում, հասկանում է, որ աշխարհում գոյություն չունի ավելորդ մարդ։ Մահից առաջ «ավելորդի» հիշատակի համար ոսկի է տալիս տերտերին՝ աղքատներին բաժանելու համար։

Կերպարներ
---------

* Հաճի աղա - ծեր, ֆեյս ուներ գլխին, գավազանով։
* Սրբուն - խաղաղ, խոշոր ու մարած աչեր, ճերմակ դեմք
* Հաճի մար - հաճի աղայի կինը, խաղաղ, բարի
* Հարսներ
* Որդիներ
* Տերտեր
* Հարևաններ

Տես նաև
-------

* Դերենիկ Դեմիրճյան
* Վասակ (պատմական դրամա)
* Քաջ Նազար (հեքիաթ-դրամա)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դերենիկ Դեմիրճյան, «Ավելորդը»
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եղիազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գագիկ Բալաբեկի Եղիազարյան** (1925, Դդմաշեն, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գագիկ Եղիազարյանը ծնվել է 1925 թվականին Սևանի շրջանի Դդմաշեն գյուղում։ Դպրոցը դեռ չավարտած, Գագիկն իր խնդրանքով զորակոչվել է կարմիր բանակ։

Ծառայել է 336-րդ հրաձգային գնդում, ստացել է սերժանտի կոչում և 1943 թվականին մեկնել է ռազմաճակատ։ Կռվել է Կուրսկի ճակատամարտում։ 1-ին Բելոռուսական ռազմաճակատի 15-րդ դիվիզիայի 47-րդ հրաձգային գնդի կազմում ջոկի հրամանատար Եղիազարյանը 1943 թվականի հոկտեմբերի 14-ին մասնակցել է Դնեպր գետի անցմանը Գոմելի մարզում։ Մարտում վիրավորվել է, բայց չի հեռացել առաջավոր գծից։ Դնեպրի աջ ափում գրաված դիրքերն ամրապնդելու համար Եղիազարյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Մասնակցել է Օսիպովիչ, Սլուցկ, Բարանովիչ և մի շարք քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրման մարտերին, պարգևատրվել Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշանով և մեդալներով։ Մարտերից մեկում Եղիազարյանը ծանր վիրավորվել է և 1945 թվականին զորացրվել է բանակից։

Զորացրվելուց հետո 1946-1951 թվականներին Եղիազարյանը մանկավարժական աշխատանք է կատարել Սևանի շրջանի դպրոցներում։ 1951-1955 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրական ֆակուլտետում, որն ավարտելուց հետո նշանակվել է հայրենի գյուղի դպրոցի աշխարհագրության ուսուցիչ։ 1958 թվականին տեղափոխվել է նորաստեղծ Գագարինավանի դպրոցը։ Եղել է Հայաստանի աշխարհագրական ընկերության Սևանի բաժանմունքի նախագահը։ Պարգևատրվել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության և արհմիության հանրապետական կոմիտեի պատվոգրերով։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Ռուբեն Գևորգի Խաչատրյան** (1912, Իգդիր, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ռուբեն Խաչատրյանը ծնվել է 1912 թվականին, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառի Իգդիր ավանում։ Վաղ է զրկվել ծնողներից։ Դրան հաջորդել է բռնագաղթը։ Եղբոր և քրոջ հետ ապաստանել է Էջմիածնում։ Լենինյան կոմերիտմիությունն է եղել նրա առաջին դաստիարակն ու հովանավորը։ 1938-1939 թվականներին ծառայել է կարմիր բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո անցել է մանկավարժական աշխատանքի։

1941 թվականին պատերազմի հենց առաջին օրը, առանց ծանուցագրի, ներկայացել է զինկոմիսարիատ՝ ռազմի դաշտ մեկնելու համար։ Լենինգրադի մատույցներում շատ սխրանքներ է կատարել տանկիստ Խաչատրյանը, որի համար արժանացել է Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշանի։ Մարտերից մեկում վիրավորվել է, տեղափոխվել հոսպիտալ։ Բուժվելուց հետո նորից մեկնել է գործող բանակ այս անգամ՝ որպես հրետանավոր։ 1943 թվականին Խաչատրյանը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։ Մի քանի անգամ է վիրավորվել Խաչատրյանը, բայց միշտ ապաքինվելուց հետո վերադարձել է առաջին գիծ։ Խաչատրյանը կռվել է նաև Չեխոսլովակիայում, Ավստրիայում, մասնակցել Պրահայի և Վիեննայի ազատագրմանը և այստեղ էլ դիմավորել է մայիսի 9-ը։

Զորացրվելուց հետո Խաչատրյանը վերադարձել է Էջմիածին և շարունակել մանկավարժական աշխատանքը։ Պարգևատրվել է մարտական մեդալներով և աշխատանքային մի շարք պատվոգրերով։

Պարգևներ
--------

* Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտե,** Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր կոմիտե։

Պատմություն
-----------

Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեն ստեղծվել է 1997 թվականին, մշակում և իրականացնում է անշարժ գույքի պետական միասնական կադաստրի վարման բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության քաղաքականությունը։

Գործառույթներ
-------------

Հիմնական գործառույթներն են՝ գույքի (անկախ սեփականության ձևից) նկատմամբ իրավունքների, սահմանափակումների և օգտագործման նկատմամբ սահմանափակումների պետական գրանցման իրականացումը, Հայաստանի Հանրապետության հողային ֆոնդի հաշվեկշռի կազմումը, անշարժ գույքի կադաստրային և տեղագրական քարտեզների ստեղծումը, անշարժ գույքի կադաստրային գնահատումը, հողի հարկի, գույքահարկի հենքի ստեղծումը,անշարժ գույքի ծածկագրման (կոդավորման) համակարգի, պետական գրանցման ծածկագրերի մշակումն ու ներդրումը, անշարժ գույքի պետական համակարգված դիտարկումների (մոնիթորինգ) կազմակերպումն ու իրականացումը, Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների և պետական սահմանի սահմանագծման (դելիմիտացիա) ու սահմանազատման (դեմարկացիա) աշխատանքներին մասնակցությունը, աշխարհագրական անվանումների ազգային տեղեկատվական բանկի և Հայաստանի Հանրապետության աշխարհագրական անվանումների պետական քարտադարանի ստեղծման ու վարման աշխատանքների ղեկավարումը այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վայշեշիկա** (սանսկրիտ, Vaiśeṣika (Sanskrit: वैशेषिक) վիշեշա- առանձնահատկություն, տարբերություն), հին հնդկական փիլիսոփայության 6 ուղղափառ համակարգերից։ Ըստ ավանդության, հիմնադիրը Քանադան է, որին է վերագրվում վայշեշիկայի հիմնական երկը՝ «Վայշեշիկա-սուտրա»-ն (վերջնական խմբագրությունը՝ մ․թ․ I դարից ոչ ուշ)։ Մոտ է Նյայային, որի հետ հետագայում կազմել է միասնական դպրոց։ Ըստ վայշեշիկաի, գոյություն ունի ռեալության յոթ տեսակ, որոնք ճանաչողության օբյեկտ և այլն դրական՝ սուբստանց (որը որակի և գործողության սուբստրատն է և հանդես է գալիս ինը ձևով, որոնցից հողը, ջուրը, հուրը, օդը, եթերը զգայարաններով ընկալվող ֆիզիկական տարրեր են, իսկ տարածությունը, ժամանակը, հոգին և միտքը անզգայելի են, միասնական, հավերժական և ամենաթափանց), որակ (որոշում է իրերի բնույթը), գործողություն (ֆիզիկական շարժում դեպի վեր, վար, ներս, դուրս և տեղից տեղ), ընդհանրություն (տվյալ դասի տարրերի համար ընդհանուր հավերժական էություն), առանձնահատկություն (անհատականացնում, տարբերակում է հավերժական էությունները), ներհատուկություն կամ անբաժանելիություն (անքակտելի և մշտական կապ) և բացասական՝ ոչ կեցություն (հակադրվում է դրական տեսակներին)։ Ըստ վայշեշիկաի ատոմիստական ուսմունքի, տիեզերքը կազմված է ֆիզիկական տարրերից և ենթարկվում է արարման ու ոչնչացման հավերժական շրջապտույտին։ Ֆիզիկական օբյեկտները բաղկացած են ատոմներից, որոնք այդ օբյեկտների մասնատման սահմանն են։ Ատոմները անստեղծ են, հավերժական, սակայն նրանց շարժում է հաղորդում աստվածը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 258)։*  |