**Վ. Ի. Լենինի տուն-թանգարան**, թանգարան Վիբորգում։ Գտնվում է Ռուբեժնայա փողոցի թիվ 15 տանը։ Մեկ հարկանի փայտե շենքը ներառված է մշակութային ժառանգության օբյեկտների գրանցամատյանում։

Պատմություն
-----------

Վիբորգ քաղաքը կարևոր տեղ է գրավում Ռուսաստանի հեղափոխական շարժման պատմության մեջ։ Այդտեղ գործել են հեղափոխական կազմակերպությունների ստորաբաժանումներ, իսկ բոլշևիկյան թերթերը, թռուցիկները և այլ գրականություններ անլեգալ կերպով տպվում և պահվում էին։ Այս կապակցությամբ քաղաք են այցելել բազմաթիվ կուսակցական աշխատողներ, այդ թվում`անլեգալ պայմաններում գտնվողները։ 

Բոլշևիկների կուսակցության առաջնորդ Վլադիմիր Լենինը 1905-1907 թվականների հեղափոխության ընթացքում չորս անգամ անլեգալ այցելել է Վիբորգ, իսկ Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը նախապատրաստվելու ընթացքում՝ 1917 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին, նա թաքնվել է քաղաքում (Սեստրորեցկի գործարանի բանվոր Կ. Իվանովի անունով)՝ խուսափելով իշխանությունների հալածանքներից և ղեկավարել կուսակցական աշխատանքը ապստամբության անմիջական նախապատրաստման ուղղությամբ։ 

Սեստրորեցկի զինապահեստի բանվոր Կոնստանտին Պետրովիչ Իվանովի անունով և Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի լուսանկարով տրված անձը հաստատող կեղծ փաստաթուղթ
Պատգամավոր Էվերտ Հուտտունենի (տեղական աշխատավորական թերթի գլխավոր խմբագիր) ուղեկցությամբ ժամանելով Հելսինգֆորս և նրա տանը կարճատև մնալուց հետո, 1917 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Վլադիմիր Լենինը բնակություն է հաստատել մեկ այլ ֆինն լրագրող սոցիալ-դեմոկրատ Յուհո Լատուկկայի Վիբորգի ծայրամասում գտնվող փոքրիկ փայտե տնակում, որը պատկանել է կերամիկայի գործարանի վարպետ Տուոմաս Հայկոնենին։ Տանը եղել է երկու բնակարան. Հայկոնենն ապրել է մի բնակարանում, որտեղ կար երկու սենյակ և խոհանոց, իսկ նրա փեսա Լատուկկան՝ մյուս բնակարանում, որն ուներ մեկ սենյակ, փոքր խոհանոց և միջանցք։ Լենինի գալուց հետո Լատուկկան իր ընտանիքի հետ տեղափոխվել է աներոջ բնակարան։ 

Լենինը Վիբորգում գրել է ավելի քան տաս աշխատություն («Լրագրողի օրագրից. Մեր կուսակցության սխալները», «Ճգնաժամը հասունացել է», «Բոլշևիկները կպահպանե՞ն արդյոք պետական իշխանությունը», «Մեր կուսակցության խնդիրները Ինտերնացիոնալում» և այլն), պարբերաբար փոխանակվելով թղթակցությամբ Պետրոգրադի հեղափոխականների հետ։ Բոլոր աշխատանքները միավորված են պետական իշխանության նվաճման ընդհանուր գաղափարի շուրջը` որպես կուսակցության առաջնահերթ խնդիր։ Եվ հոկտեմբերի 7-ին, լյութերական քահանայի արտահագուստով կերպարանափոխված, Լենինը Էյնո Ռախյայի ուղեկցությամբ ճանապարհ է ընկել Վիբորգից դեպի Պետրոգրադ։ Ավելի ուշ՝ 1918 թվականին, արդեն որպես կառավարության ղեկավար, Լենինը երկու անգամ Կրեմլում ընդունել է Յուհո Լատուկկային։

Խորհրդա-ֆիննական պատերազմներից հետո (1939-1944)՝ 1948 թվականին, Հայկոնենի նախկին տան պատին տեղադրվել է հուշատախտակ (1977 թվականին այն թարմացվել է), որի վրա գրված է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այս տանը, 1917 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին, անլեգալ պայմաններում բնակվել և աշխատել է Վ. Ի. Լենինը։ Այստեղից նա ղեկավարել է բոլշևիկյան կուսակցությունը և նախապատրաստել զինված ապստամբությունը։ |  |

1958 թվականի հոկտեմբերին տանը բացվել է թանգարան։ Այն սենյակում, որտեղ բնակվել է հեղափոխականը, Լատուկկայի հարազատների ջանքերով թանգարանին են նվիրվել մի շարք բնօրինակ իրեր, վերստեղծվել է հուշահամալիրային կահավորում։ Մյուս երկու սենյակները հատկացված են Հոկտեմբերյան զինված ապստամբության նախապատրաստման շրջանում Լենինի տեսական և կազմակերպչական գործունեության վավերագրական ցուցադրությանը։ Վերականգնման աշխատանքների ընթացքում 1972 թվականին հուշահամալիրին է վերադարձվել այն տեսքը, ինչ տունն ուներ 1917 թվականին. հանվել է նախկին տախտակապատ երեսապատվածքը, երկաթե տանիքը փոխարինվել է տոլե ծախկով, հիմքն ու քարե պարիսպը վերականգնվել են նախնական տեսքով։ 1960-1980-ականներին՝ ստանդարտ նմուշի տների լայնամասշտաբ շինարարության ընթացքում, Վիբորգի հարավային միկրոշրջանի ցածրահարկ փայտե շենքերի մեծ մասը ոչնչացվել է։ Սակայն տուն-թանգարանի հարակից տարածքը ստացել է արգելոցային գոտու պահպանվող տարածքի կարգավիճակ, որի արդյունքում Ռուբեժնայա փողոցի մի փոքր հատված 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարասկզբի շենքերով և թանգարանի շրջակայքի հողատարածքներով, մնացել են անփոփոխ։ 

1974 թվականին տուն-թանգարանի բակում տեղադրվել է քանդակագործ Վ. Խմարայի կողմից պատրասված Լենինի կիսանդրին։ 2013 թվականին մոտակայքում տեղադրվել է Լենինի մարտական ընկեր Միխայիլ Կալինինի հուշարձանը, որը տեղափոխվել է վիբորգյան Գնդերի հրապարակից։

Խորհրդային տարիներին թանգարանում ավանդաբար անցկացվել են վետերանների հանդիպումներ երիտասարդների հետ, պիոներների ընդունելության, կոմերիտական տոմսերի, միջնակարգ դպրոցի ավարտական վկայականների և անձնագրերի հանձնման արարողություններ։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո թանգարանային թեմատիկան ընդլայնվել է նախապատերազմական և հետպատերազմյան ժամանակների Վիբորգի բնակիչների կյանքին և կենցաղին վերաբերվող ցուցանմուշներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дом-музей Ленина в Выборге

Գրականություն
-------------

* *Закатилов Н.И.* Дом-музей В. И. Ленина в Выборге. – 2-е изд. / Зав. ред. А. М. Березина. — Л.: «Лениздат», 1987. — 64 с.
* *Неувонен П. Пёюхья Т. Мустонен Т.* Выборг. Архитектурный путеводитель / Пер. Л. Кудрявцевой. — 2-е изд. — Выборг: «СН», 2008. — 160 с. — ISBN 5-900096-06-8