**Բասդեո Պանդայ** (անգլ.՝ Basdeo Panday, մայիսի 25, 1933(1933-05-25), Princes Town, Տրինիդադ և Տոբագո - հունվարի 1, 2024(2024-01-01), Ջեքսոնվիլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), տրինիդադացի և տոբագոնացի իրավաբան, քաղաքական գործիչ, արհմիութենական գործիչ, տնտեսագետ, դերասան և պետական ​​ծառայող։ Նա հնդկական ծագմամբ առաջին մարդն է եղել, որը զբաղեցրել է Տրինիդադ և Տոբագոյի վարչապետի պաշտոնը։

Կենսագրություն
--------------

Բասդեո Պանդայը ծնվել է 1933 թվականի մայիսի 25-ին, հնդկական-տրինիդադական ընտանիքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա աշխատել է շաքարեղեգի պլանտացիայում, իսկ ավելի ուշ՝ որպես տարրական դպրոցի ուսուցիչ և վարչական գործավար Սան Ֆերնանդոյում։ 1960 թվականին դերասանի դիպլոմ է ստացել Լոնդոնի դրամատիկական արվեստի դպրոցից, 1962 թվականին Լոնդոնի «Լինքոլն Ինն» իրավաբանական հաստատությունում ստացել է իրավաբանի կոչում, իսկ 1965 թվականին Լոնդոնի համալսարանում՝ տնտեսագիտության մագիստրոսի կոչում։ 1960-ականների սկզբին խաղացել է մի քանի դերասանական դերեր ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։

Տրինիդադ և Տոբագո վերադառնալուց հետո աշխատել է որպես իրավաբան և արհմիության խորհրդական, նրա քաղաքական կարիերան սկսվել է 1966 թվականին, երբ նա միացել է բանվորների և ֆերմերների կուսակցությանը։ 1973 թվականին դարձել է Տրինիդադի շաքարի և ընդհանուր բանվորների արհմիության առաջին նախագահը և այդ պաշտոնը զբաղեցրել մինչև 1995 թվականը։ 1976-1986 թվականներին եղել է «Միավորված աշխատանքային ճակատ» կուսակցության նախագահը։

1976 թվականին Բասդեո Պանդայը առաջին անգամ ընտրվել է Ներկայացուցիչների պալատի անդամ և այդ ժամանակվանից ներկայացրել է Հյուսիսային Կուվա նահանգի ընտրատարածքը Տրինիդադ և Տոբագոյի խորհրդարանում։ 1981-1986 թվականներին խորհրդարանում եղել է ընդդիմադիր առաջնորդ։ 1986 թվականին երկրում իշխանության եկած վարչապետ Արթուր Ռոբինսոնի կաբինետում Բասդեո Պանդայը ստացել է արտաքին գործերի և միջազգային առևտրի նախարարի պաշտոնը։ Սակայն երկու տարի անց Բասդեո Պանդայը այլ գործիչների հետ լքել կառավարությունն ու կուսակցությունը և նրանց հետ հիմնել «Ակումբ 88» կուսակցությունը (Սիրո, Միասնության և Եղբայրության կուսակցություն), որը հետագայում կոչվել է Միացյալ ազգային կոնգրես։ 1989 թվականից մինչև 1995 թվականի նոյեմբեր եղել է ընդդիմության առաջնորդ։

1995 թվականին Պանդայը մեղադրվել է սեռական անպարկեշտության հինգ հոդվածով՝ կապված նախկին կնոջ հետ։ Նույն թվականի համընդհանուր ընտրություններից երկու շաբաթ անց նա ազատ է արձակվել և ընտրվել վարչապետ։ Պանդայը դարձնել է Տրինիդադ և Տոբագոյի հնդկական արմատներով առաջին վարչապետը։

1997 թվականի հունվարին Բինարեսի համալսարանից (Հնդկաստան) ստացել է իրավունքի պատվավոր դոկտորի կոչում։

Բասդեո Պանդայը վերընտրվել է վարչապետի պաշտոնում 2000 թվականի դեկտեմբերի 22-ին կայացած համընդհանուր ընտրություններից հետո։ 2001 թվականի հունվարի 25-ին ստանձնել է նաեւ Ազգային անվտանգության նախարարի պաշտոնը։ 2001 թվականի դեկտեմբերին տեղի ունեցած արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում Պատրիկ Մենինգը կրկին դարձել է երկրի վարչապետ, իսկ Բասդեո Պանդայը գլխավորել է ընդդիմությունը, բայց նաև պարտություն է կրել 2002 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Ներկայացուցիչների պալատում վերընտրվելիս։

2006 թվականի ապրիլի 24-ին իսպանական դատարանը Բասդեո Պանդայը դատապարտել է վեց տարվա ազատազրկման՝ 1997-1999 թվականներին հարկերից խուսափելու համար։ Դատարանը ապացուցել է, որ վարչապետի պաշտոնում եղած ժամանակ նա չհայտարարագրված ավանդներ է պահել Լոնդոնի բանկում։ Դատավճռից հետո Բասդեո Պանդայը հրաժարական է տվել ընդդիմության առաջնորդի պաշտոնից։ 2007 թվականի մարտին դատարանի վճիռը բեկանվել է վերաքննիչ բողոքը քննարկելուց հետո։

2010 թվականին Կամլա Բասդեո Պանդայը պարտվել է կուսակցության ղեկավարի ընտրություններում, իսկ չորս ամիս անց հեռացել քաղաքականությունից։

Բասդեո Պանդայը մահացել է 2024 թվականի հունվարի 1-ին Ֆլորիդայի Ջեքսոնվիլ քաղաքում, 90 տարեկան հասակում։ Նրա մահվան մասին սոցցանցերում հայտնել է նրա դուստրը՝ Միքելա Պանդայը։

Ընտանիք
-------

Բասդեո Պանդայն ամուսնացած է եղել երկու անգամ, առաջին կինը՝ Նորման, մահացել է 1981 թվականին, երկրորդ անգամ Պանդայն ամուսնացել է Օմայի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  Payne, Anthony; Sutton, Paul K. (1993). *Modern Caribbean politics*. Baltimore: Johns Hopkins University Press. pp. 108–112. ISBN 978-0801844355. OCLC 25711755.
4. ↑  Viranjini, Munasinghe (2001). *Callaloo or tossed salad? : East Indians and the cultural politics of identity in Trinidad*. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press. pp. 244. ISBN 978-0801486197. OCLC 46836925.
5. ↑  "UNC Founder". *United National Congress* (in ամերիկյան անգլերեն). 2013 թ․ փետրվարի 26. Արխիվացված from the original on 2019 թ․ օգոստոսի 28. Retrieved 2017 թ․ օգոստոսի 23.
6. ↑  "Congrats Dr Panday". *newsday.co.tt*. 2019 թ․ նոյեմբերի 17. Արխիվացված from the original on 2019 թ․ դեկտեմբերի 5. Retrieved 2022 թ․ հունվարի 4.
7. ↑  "Биография на веб-сайте парламента Тринидада и Тобаго". Արխիվացված է the original 2020 թ․ օգոստոսի 12-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 23. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
8. ↑  Deonanan, Nicole (2024 թ․ հունվարի 2). "The Life and Legacy of Basdeo Panday". *Medium* (in անգլերեն). Retrieved 2024 թ․ հունվարի 6.
9. ↑  "State funeral for former PM Basdeo Panday - CNC3". 2024 թ․ հունվարի 2. Արխիվացված from the original on 2024 թ․ հունվարի 2. Retrieved 2024 թ․ հունվարի 2.
10. ↑  Kissoon, Carolyn (2024 թ․ հունվարի 1). "Basdeo Panday has died". Trinidad Daily Express. Արխիվացված from the original on 2024 թ․ հունվարի 1. Retrieved 2024 թ․ հունվարի 2.
11. ↑  Chan Tack, Clint (2009 թ․ փետրվարի 21). "Panday is a grandfather". *Trinidad and Tobago Newsday*. Արխիվացված from the original on 2017 թ․ օգոստոսի 13. Retrieved 2017 թ․ օգոստոսի 12.

Արտաքին հղումներ
----------------

* NALIS Biography of Basdeo Panday
* Panday turns 87, vows to help daughter in elections

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1193493595 · ISNI: 0000000032656187 · LCCN: n92030383 · NTA: 242833284 · SUDOC: 193373610 · VIAF: 13962221 · WorldCat VIAF: 13962221 |

 |

 |