**Կոլոման Մոզեր** (գերմ.՝ Koloman Moser, մարտի 30, 1868(1868-03-30)[…], Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա - հոկտեմբերի 18, 1918(1918-10-18)[…], Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա), ավստրիացի նկարիչ, գրաֆիկ, Վիեննական սեցեսսիոնիզմի հիմնադիրներից մեկը։ Հայտնի է նաև դիազայներական տարբեր առարկաներով` ներառյալ փոստային նամականիշեր, վիտրաժներ, խեցեգործական իրեր, ապակի, կահույք։

Կենսագրություն
--------------

Կոլոման Մազերը ծնվել է 1868 թվականի մարտի 30-ին Վիեննայում։ Նկարչի հայրը` Յոզեֆ Մոզերը, եղել է գիմնազիայի տնօրեն։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Կոլոմանը, ծնողներին չհայտնելով, 1885 թվականին ընդունելության քննություններ է հանձնել Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Այնտեղ սովորել է Ֆրանց Ռումպլերի (1886-1889), Քրիստիան Գրիպենկերլի (1889-1890) և Մատիաս ֆոն Տրենկվալդի (1890-1893) դասարաններում։ Հոր մահից հետո 1888 թվականին Մոզերը ստիպված էր կրթությունն անձամբ ֆինանսավորել, ինչի նպատակով էլ նկարազարդումներ է անում ամսագրերում։ 1892-1893 թվականներին Տրենկվալդի հանձնարարականով Մոզերը դառնում է էրցհերցոգ Կարլ Լյուդվիգի երեխաների նկարչության ուսուցիչը Ռայխենաու ան դեր Ռաքսի Վարտհոլց ամրոցում։

1892-1897 թվականներին Մոզերը եղել է «Զիբեներ ակումբ» (գերմ.՝ Siebener-Club) նկարչական միավորման անդամ, որ Վիեննայի սեցեսսիոնի նախակարապետն էր։ 1893-1895 թվականներին նա սովորել է Ֆրանց ֆոն Մաչի մոտ, իսկ 1897 թվականին դարձել է Վիեննայի սեցեսսիոնիզմի հիմնադիրներից մեկը։ Սեցեսսիոնիզմի ամսագրի` *Ver Sacrum*-ի համար նա ստեղծել է մոտ 140 նկարազարդում։ 1897 թվականի աշնանը Կոլոման Մոզերը ճանապարհորդություն է կատարել Մյունխեն, Նյուրնբերգ և Բամբերգ, Լայպցիգ, Դրեզդեն և Պրահա։

1890-ական թվականներին Մոզերը զբաղվում էր կիրառական արվեստով։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն են թողել շոտլանդացի մոդեռնիստներ Չառլզ Ռեննի Մակինթոշը և Մարգարետ Մակդոնալդ Մակինթոշը, ինչպես նաև անգլիական *Արվեստի և արհեստի շարժումը*։ 1899 թվականին նա ևս մեկ ուղևորություն է կատարում Պրահա, Դրեզդեն և Բեռլին, 1900 թվականին Մյունխենից ու Ստրասբուրգից հետո լինում է Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսում։ 1901 թվականին կրկին լինում է Բոհեմիայում և Մյունխենում։ 1902 թվականին տեղափոխվում է նոր ատելիե Շտայնֆելդգասե 19 հասցեում, որը ձևավորում է իր նախագծած կահույքով։ Նույն թվականին նա ճանապարհորդում է Իտալիայում։ 1902 թվականին նա նկարիչ Յոզեֆ Հոֆմանի և ձեռնարկատեր Ֆրից Վերնդորֆերի հետ ստեղծում է *Վիեննական վարպետանոց* ընկերությունը (գերմ.՝  Wiener Werkstätte), որը անգլիական *Արվեստի և արհեստի շարժման* օրինակով զբաղվում էր արտադրական դիզայնով. նրանք ստեղծում էին կենցաղային առարկաներ` ներառյալ ափսեներ, արծաթե սպասք, գորգեր և տեքստիլ։ 1904 թվականին նա ստեղծում է *Apse* խճանկարը ապակե պատուհաններ Վիեննայի Ամ Շթայնհոֆ եկեղեցու համար։ 1903 թվականի ամռանը Մյունխենով ուղևորվում է Բեռն, որտեղ հանդիպում է շվեյցարացի նկարիչներ Ֆերդինանդ Հեդլերի հետ, ով մեծ ազդեցություն է թողնում նրա արվեստի վրա, ինչպես նաև Կունո Ամյեի հետ, լինում է Բազելում, ապա Փարիզում, Բրյուգեում, Սհեվենինգենում, Անտվերպենում, Լյուբեկում և Համբուրգում։ 1904 թվականին նա կրկին այցելում է Իտալիա, իսկ նույն թվականի սեպտեմբերին` Բեռլին, որտեղ մասնակցում է *Wiener Werkstätte* առաջին ցուցահանդեսին։

Մերձանտառային հատված, 1913
Հուշատախտակ Մոզերի տան պատին, Լանդշտրասեր Հաուպտշտրասե 138
1905 թվականին Կոլոման Մոզերը Գուստավ Կլիմտի և նրա շրջանի նկարիչների հետ դուրս է գալիս Վիեննական սեցեսսիոնիզմց, իսկ հուլիսի 1-ին ամուսնանում է ձեռնարկատեր Դիտե Մաունտերի աղջկա հետ և տեղափոխվում է Լանդշտրասեր Հաուպտշտրասե 138 հասցեում գտնվող բնակարան։ Այնտեղ նա ապրել է մինչև իր մահը։ Այդ տան պատին այժմ կա հուշատախտակ։ 1906 թվականին ընտանիքում ծնվում է ավագ որդին` Կարլը։ 1907 թվականին Կոլոման Մոզերը դուրս է գալիս *Wiener Werkstätte*-ից Վերնդորֆերի հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով և սկսում է ավելի շատ ուշադրություն հատկացնել նկարչությանը։ 1909 թվականին ծնվում է նրա երկրորդ որդին` Դիտրիխը։

1907 թվականից հետո Մոզերը կանոնավոր կերպով Վիեննայում մասնակցում է ցուցահանդեսներին, որոնք կազմակերպում է Կլիմտի խումբը։ 1909 թվականին մասնակցում է Վիեննայի և Դյուսելդորֆի միջազգային ցուցահանդեսներին։ 1911 թվականին Վիեննայի Միտկե պատկերասրահում կազմակերպվում է նրա անհատական ցուցահանդեսը, իսկ 1912 թվականին մասնակցում է Հռոմի սեցեսսիոնի ցուցահանդեսին, ապա Դյուսելդորֆի և Մանհայմի ցուցահանդեսներին, իսկ 1916 թվականին՝ Բեռլինի վիեննական ցուցահանդեսին։

Կոլոման Մոզերը մահացել է 1918 թվականին կոկորդի քաղցկեղից։ Թաղված է Վիեննայի Հիտցինգսկի գերեզմանատանը։ 1969 թվականին նրա պատվին Վիեննայում անվանակոչվել է նրբանցք (Kolo-Moser-Gasse), իսկ 1989 թողարկվել են 500 շիլինգ անվանական արժեքով դրամներ` նրա դիմանկարով։ Մոզերը պատկերված է 1968 թվականի թողարկության ավստրիական նամականիշին։

Ստեղծագործություն
-----------------

Կոլոման Մոզերը 20-րդ դարասկզբի ավստրիական և մասնավորապես վիեննական արվեստի նշանավոր դեմքերից է, մոդեռնի ամենանշանավոր դեմքերից մեկը։ Վաղ շրջանում նրա ոճը Ֆերդինանդ Հոդլերի ուժեղ ազդեցության տակ էր, ում հետ Մոզերը հանդիպել է երկու անգամ։ Բացի գեղանկարչությունից` Մոզերը մեծ ճանաչում է ձեռք բերել որպես գեղարվեստական դիզայներ և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ներկայացուցիչ։

Կոլոման Մոզերի գեղարվեստական ամենամեծ հավաքածուն գտնվում է Վիեննայի Լեոպոլդ թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Koloman Moser (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
4. 1 2 3 4  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
5. ↑
6. ↑  Fanelli, Giovanni; Bonito Fanelli, Rosalia (1976). Il Tessuto Moderno : Disegno moda architettura 1890-1940. Florence: Valecchi, Firenze.
7. ↑  Baroni, Daniele (1984). Kolo Moser. Graphic Artist and Designer. New York: Rizzoli. p. 72, 109. ISBN 0 8478 0667 7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոլոման Մոզերի կենսագրությունը, գրականություն և աշխատանքներ
* Մոզեր(չաշխատող հղում)
* Wiener Werkstätte

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կոլոման Մոզեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · RKDartists · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 2130227 · BNC: a19337863 · BNF: 124790400 · CiNii: DA01519652 · CONOR: 191541859 · GND: 118737112 · ICCU: UFIV000357 · ISNI: 0000000121006848 · LCCN: n82047170 · LNB: 000278038 · NDL: 00621177 · NKC: xx0040132 · NLA: 35692558 · NSK: 000051740 · NTA: 068490356 · NUKAT: n98703816 · LIBRIS: 223841 · SUDOC: 027783987 · VIAF: 37018321 · ULAN: 500030689 · WorldCat VIAF: 37018321 |

 |

 |