Վակուումը ցուցադրող պոմպ
**Վակուում** (լատին․՝ vacuum), ոչ մի նյութ չպարունակող տարածություն։ Տեխնիկայում և ֆիզիկայում **վակուում** ասելով՝ հասկանում են մի միջավայր, որը պարունակում է մթնոլորտայինից ցածր ճնշման տակ գտնվող գազ։ Վակուումը բնութագրվում է գազի մոլեկուլների ազատ վազքի երկարության`λ, և միջավայրի չափի` d (օրինակ վակուումային պոմպի պատերի հեռավորությունը), հարաբերությամբ։ Կախված λ/d հարաբերության չափից՝ տարբերում են փոքր(λ/d<<1), միջին(λ/d≈1) և մեծ(λ/d>>1) վակուումներ։ 
x+y=z ելեկտրական վակում

Տեխնիկական վակուում
-------------------

Տուրբոմոլեկուլյար պոմպ (հատույթ)
Վակուումային վիճակ ստանալու և պահպանելու համար օգտագործվող սարքերը կոչվում են **վակուումային պոմպեր**։ 
Գազերի կլանման և անհրաժեշտ աստիճանի վակուումի ստեղծման համար օգտագործվում է Գետտեր (գազի կլանիչներ)։ Կան նաև վակուումալին պոմպերի ավելի լայն տեսականիններ, որոնք ներառում է նաև վակուումի չափման և վերահսկման գործիքներ, վակուումային ապարատի տեխնոլոգիական գործառնությունների իրականացում և այլն։ Բարձր վակուումային պոմպերները համարվում են բարդ տեխնիկական սարքավորումներ։

Ֆիզիկական վակուում
------------------

Ֆիզիկական վակուումի մասին մանրամասն խոսվում է քվանտային ֆիզիկայի դասընթացներում։

### Կեղծ վակուում

Սկալյար դաշտ *φ* կեղծ վակուումային վիճակ  

Հիմնական հոդված՝ Կեղծ վակուում
**Կեղծ վակուումը** քվանտային դաշտի վիճակ է, որը գլոբալ նվազագույն էներգիա ունեցող վիճակ չէ, սակայն համապատասխանում է իր լոկալ նվազագույնին։
Այս վիճակը կայուն է որոշակի ժամանակով (metastable), բայց դա կարող է «թունել» լինել իրական վակուումայինի վիճակի հասնելու համար։

### Էյնշտեյնյան վակուում

Հիմնական հոդված՝ Էյնշտեյնյան վակուում
**Էյնշտեյնյան վակուում**
Բանաձևը գրվում է հետևյալ ձևով՝

{\displaystyle G\_{\mu \nu }+\Lambda g\_{\mu \nu }={8\pi G \over c^{4}}T\_{\mu \nu },}
Տիեզերքը համարվում է վակուումային վիճակ
Վակուումային բարոմետր
Վակուումային պոմպ Մյունխենի թանգարանում

Չափումներ
---------

Վակուումը բաժանված է միջակայքների, համաձայն այն տեխնոլոգիայի, որին անհրաժեշտ է հասնել կամ չափել։ Այդ միջակայքերը չունեն ընդհանուր ընդունված սահմանումներ, սակայն բնորոշ բաշխումը հետևյալն է.

|  | Ճնշում (մմ սնդիկի սյուն) | Ճնշում (Պս) |
| --- | --- | --- |
| Մթնոլորտային ճնշում | 760 | 1,013×10+5 |
| Ցածր վակուում | 760 - 25 | от 1×10+5 до 3,3×10+3 |
| Միջին վակուում | 25 - 1×10−3 | от 3,3×10+3 до 1,3×10−1 |
| Բարձր վակուում | 1×10−3 - 1×10−9 | 1,3×10−1 - 1,3×10−7 |
| Ուլտրա-բարձր վակուում | 1×10−9 - 1×10−12 | 1,3×10−7 - 1,3×10−10 |
| Էքստրեմալ վակուում | <1×10−12 | <1,3×10−10 |
| Տիեզերական տարածություն | 1×10−6 - <3×10−17 | 1,3×10−4 - <1,3×10−15 |
| Բացարձակ վակուում | 0 | 0 |

Կիրառումներ
-----------

Լամպի մեջ օգտագործվում է ցածր վակուում
Վակուումը օգտակար է բազմաթիվ գործընթացների համար և օգտագործվում է տարբեր սարքերում։ Առաջին անգամ այն օգտագործվել է շիկացման լամպերի արտադրության համար, որպեսզի թելանման շիրացվող լարը պաշտպանվի քիմիական տարրերից։

Այս մակերեսային պոմպը նվազեցնում է մթնոլորտի ճնշումը իր սեփական խցիկի ներսում
Վակուումի էլեկտրական հատկությունները հնարավորություն են տալիս ստեղծել էլեկտրոնային մանրադիտակներ և վակուումային խողովակներ, ներառյալ կատոդի ճառագայթային խողովակներ։ Վակուումային անցքահատը արդյունաբերական նշանակություն ունի պողպատի և բարձրորակ որոշ նյութերի արտադրության համար։ Օդային շփման վերացումը օգտակար է ցնցուղի և ծայրակցող սարքի աշխատանքի համար։ Վակուումային զոդման ժամանակ օգտագործվում է վակուումային էլեկտրամագնիսական ներդիր։
Նվազագույն ճնշումները, որոնք ներկայում կարելի է ստանալ լաբորատոր պայմաններում, կազմում են մոտ 10-13 Torr (13 pՊա)։ Այնուամենայնիվ, 5 × 10-17 Torr- ից (6.7 ֆՊա) ցածր ճնշումները անուղղակիորեն չափվում են կրիոգենային վակուումային համակարգով։ Սա համապատասխանում է ≈ 100 մաս / սմ3։ Բարձր վակուումային համակարգերը պետք է մաքուր լինեն, դրանք չպետք է պարունակեն օրգանական նյութեր`գազի արտահոսքը նվազեցնելու համար։

Տես նաև
-------

Մթնոլորտ (չափման միավոր)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Werner S. Weiglhofer (2003). «§ 4.1 The classical vacuum as reference medium». In Werner S. Weiglhofer and Akhlesh Lakhtakia, eds (ed.). *Introduction to complex mediums for optics and electromagnetics*. SPIE Press. էջեր 28, 34. ISBN 978-0-8194-4947-4. `{{cite book}}`: `|editor=` has generic name (օգնություն)
2. ↑  
Tom G. MacKay (2008). «Electromagnetic Fields in Linear Bianisotropic Mediums». In Emil Wolf (ed.). *Progress in Optics, Volume 51*. Elsevier. էջ 143. ISBN 978-0-444-52038-8.
3. ↑  American Vacuum Society. «Glossary». *AVS Reference Guide*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2006 թ․ մարտի 15-ին.
4. ↑  National Physical Laboratory, UK. «What do 'high vacuum' and 'low vacuum' mean? (FAQ – Pressure)». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 22-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Борисов В.П.* Вакуум: от натурфилософии до диффузионного насоса. — М.: НПК «Интелвак», 2001.
* Научные основы вакуумной техники. — М. 1964.
* *Грошковский Я.* Техника высокого вакуума. — М. 1975.
* Основы вакуумной техники. 2-е изд. — М. 1981.
* *Розанов Л. И.* Вакуумная техника. 2-е изд. — М. 1990.
* *L. B. Okun* On the concepts of vacuum and mass and the search for higgs(անգլ.) // *Modern Physics Letters A*. — 2012. — Vol. 27. — P. 1230041. — doi:10.1142/S0217732312300418 — 1212.1031
* *Крамер Д. и др.* Точные решения уравнений Эйнштейна. М.: Мир, 1982. — 416 с.
* Կաղապար:Книга:Ландау Л. Д. Лифшиц Е. М.: Теория поля
* *Паули В.* Теория относительности. М.: Наука, 1991
* *Гриб А. А.* Проблема неинвариантности вакуума в квантовой теории поля. М.: Атомиздат, 1978