recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Դաջում**, դաջարվեստ, դաջվածք, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի տեսակ, գործվածքի վրա կաղապարով գունավոր զարդեր դաջելու եղանակ։ Կաղապարներ են ծառայում փորագրված զարդերով փայտե տախտակները կամ տախտակի վրա պղնձե թերթերի, լարերի, գամերի միջոցով հավաքված զարդաձևերը (հավաքովի կաղապարներ)։ 

Ենթադրվում է, որ Հայաստանում դաջումը տարածվել է IX−X դդ.։ Հայկական դաջովի գործվածքների մեզ հասած հնագույն օրինակները XIV դ. կազմաստառներն են և ձեռագիր մատյանների հետ պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Հայկական դաջվածքը խմբավորվում է ըստ ոճական առանձնահատկությունների զարդամոտիվի ընդհանրության, գունային գամմայի և կատարման ժամանակի։ Բազմազան կերպափոխումներով կիրառվել են պարզ, սակավաթիվ զարդամոտիվներ (բուսական, երկրաչափական, կենդանական, ճարտարապետական, հերալդիկ և այլն)։ Հայկական դաջովի գործվածքների հատուկ ճյուղն էին «կապույտ սփռոցները», որոնց կապույտ ֆոնը զարդարվում էր ձկների, ճաշի սպասքի ավանդական սպիտակ գծանկարով։ XVII−VIII դդ. հայկական դաջածո գործվածքները Եվրոպայում ունեին հնդկականի արժեք։ XVIII դ. գործվածքներից հայտնի է Ալեքսեյ Միխայլովիչ ցարի վրանը, որը դաջազարդել է Բոգդան Սալթանովը։ Դաջագործության առաջին ֆաբրիկաները Ֆրանսիայում XVIII դ. հիմնել են հայազգի Դոմենիկո Ալլիան (Էլլիա), Ժորժ դը Մարտենը և Ժոզեֆ դը Սիմոնեն, որոնք կիրառել են բնական, կայուն ներկեր։ Մինչև չթատպիչ մեքենայի ստեղծումը (XVIII դ. վերջ) անգլիացիները դաջովի գործվածքներ էին պատվիրում Սպահանի հայ դաջագործներին։ Մեքենայական արտադրության պայմաններում (XVIII դ.) հայ վարպետները շարունակել են դաջման ավանդական տեխնիկան եկեղեցիների բեմավարագույրներ ստեղծելիս։ Այս ասպարեզում մասնագիտացել են Հայաստանի, Հնդկաստանի, Պարսկաստանի, Թուրքիայի հայ դաջագործները։

Նոր տեխնիկական միջոցներով է կատարվում ժամանակակից դաջումը։ Զարգացած մեքենայական արտադրության արդյունք են Երևանի մետաքսի կոմբինատի դաջածո գործվածքները։

Գրականություն
-------------

* Тараян З. Армянская набойка, Ереван, 1978.

Աղբյուր
-------

* Հայկական համառոտ հանրագիտարան. Հատոր 1, 1990

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 291)։*  |
Եգիպտոսը բաժանված է 27 գավառների (նահանգներ, մուխաֆազ), այդ թվում՝ չորս քաղաք-գավառների՝ Ալեքսանդրիա, Կահիրե, Պորտ Սաիդ, Սուեզ։ Ինը գավառներ գտնվում են Ստորին Եգիպտոսում՝ Նեղոսի դելտայում, ութ գավառները՝ Վերին Եգիպտոսում՝ Նեղոսի դաշտավայրի երկայնքով, չորսը՝ Կահիրեի գծով՝ Ասուան և հինգ սահմանային գավառներ Սինայում և անապատային շրջաններում Նեղոսից արևելք և արևմուտք։

Ֆիզիկա-աշխարհագրական շրջաններ
-----------------------------

Եգիպտոսում գերակշռում են անապատները։ Մշակվող մակերեսը կազմում է ընդամենը 35 000 կմ²՝ ընդհանուր տարածքի 3,5%-ը։ Երկրի մեծ մասը ընկած է անապատային գոտիների վրա, որոնք տարածվում են Աֆրիկայի Ատլանտյան ողջ մայրցամաքով մինչև Առաջավոր Ասիա։ 

Եգիպտոսի երկրաբանական պատմությունը որոշել են չորս հիմնական ֆիզիկա-երկրաբանական շրջանները՝ 

* Նեղոսի դելտա և դաշտավայր,
* Լիբիական անապատ,
* Արաբական անապատ,
* Սինայի թերակղզի։

Չնայած այն բանին, որ դելտան և Նեղոսի դաշտավայրը զբաղեցնում են Եգիպտոսի ընդհանուր տարածքի միայն 5,5%-ը, սա առավել կարևոր շրջան է, որտեղ մշակվում են գյուղատնտեսական հողեր և բնակվում է բնակչության մոտավորապես 99%-ը։

Տարածքը և սահմանները
--------------------

### Մակերես

Ընդամենը՝ 1 001 450 կմ²

* ցամաք՝ 995 450 կմ²
* ջուր՝ 6 000 կմ²

### Ցամաքային սահմաններ

Ընդամենը՝ 2689 կմ

### Սահմանները երկրների հետ՝

* Իսրայել- 255 կմ,
* Լիբիա - 1150 կմ,
* Սուդան - 1273 կմ։

### Ափային գիծը՝

* 2450 կմ

### Հավակնություններ ջրային տարածքներում՝

* Ծովափնյա գոտի՝ 24 ծովային մղոն (44 կմ),
* մայրցամաքային խութ՝ խորությունը մինչև 200 մ կամ մինչև շահագործման խորությունը,
* բացառիկ տնտեսական գոտի՝ 200 ծովային մղոն (370 կմ),
* տարածքային ջրեր՝ 12 ծովային մղոն (22 կմ)։

Բարձրություններ
---------------

* Ամենացածր կետը՝ Կատտարա իջվածք − 133 մ,
* ամենաբարձր կետը՝ Սուրբ Եկատերինայի լեռ (Սինայ) 2629 մ։

Ռեսուրսներ և հողօգտագործում
---------------------------

### Բնական ռեսուրսներ՝

* նավթ,
* բնական գազ,
* երկաթի հանքաքար,
* ֆոսֆատներ,
* մանգան,
* կրաքար,
* գիպս,
* տալկ,
* ասբեստ,
* կապար,
* ցինկ։

### Հողօգտագործում՝

* վարելահող՝ 2 %
* մոնոկուլտուրաներ՝ 0 %
* մշտական արոտավայրեր՝ 0 %
* անտառներ՝ 0 %
* ոռոգվող հողեր՝ 32 460 կմ² (1993, գնահատական)
* այլ՝ 98 % (1993, գնահատական)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hopkins, Nicholas and Kirsten Westergaard (1998)։ *Directions of Change in Rural Egypt*։ American University in Cairo։ էջեր 2–4
2. ↑  Rosalie, David (1997)։ «The Geography and Historical Background»։ *Pyramid Builders of Ancient Egypt: A Modern Investigation of Pharaoh's Workforce*։ Routledge։ էջ 14


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Universalis |

 |
**Գադար** (պարսկերեն՝ گادر), գետ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգում։

Սկիզբ է առնում Զագրոսի լեռնաշղթայի Ուլուգդաղ լեռան արևմտյան լանջերից, երեք պետությունների՝ Իրանի, Թուրքիայի և Իրաքի սահմանագծերի միախառնման տեղանքից։ Գետը վերին հոսանքում կոչվում է Գադար։ Գետաբերանի բարձրությունը ծովի մակարդակից ավելի քան 2000 մետր է։

Հիմնականում հոսում է դեպի հարավ-արևելք, Նեգեդե քաղաքից դուրս գալով՝ հստակ հոսում է արևելք և կտրուկ թեքվում է դեպի հյուսիս։ Գետի վրա կառուցված են մի քանի փոքր ջրամբարներ։ Գադարը թափվում է Ուրմիո լճի հարավային եզրի ճահճուտների մեջ՝ ծովի մակարդակից մոտ 1300 մետր բարձրության վրա։

Գետի հովտում գտնվում են Թեփե Հասանլու և Հաջի Ֆիրուզ հնագիտական հուշարձանները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Voigt 1983, էջեր. 268–269
3. ↑  Ghaheri, Baghal-Vayjooee & Naziri 1999, էջ. 20

Աղբյուրներ
----------

* Ghaheri, M.; Baghal-Vayjooee, M.H.; Naziri, J. (1999), «Lake Urmia, Iran: A summary review», *International Journal of Salt Lake Research* **8**: 19–22, doi:10.1023/A:1009062005606
* Voigt, Mary M. (1983), *Hajji Firuz Tepe, Iran: the Neolithic settlement*, University Museum Monograph, **50**, Philadelphia: University Museum, ISBN 0-934718-49-0

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Էլեկտրետային խոսափող
**Էլեկտրետները** դիէլեկտրիկների տեսակ են։

Հայտնագործում
-------------

1896 թվականին անգլիացի ֆիզիկոս Օլիվեր Հևիսայդը (1850-1925 թթ.) առաջ է քաշել այն միտքը, որ, հաստատուն մագնիսների նման, բնության մեջ պետք է գոյություն ունենան «մշտապես բևեռացված դիէլեկտրիկներ»։ Անգլերեն «էլեկտրետ» բառը համապատասխանում է նույն անգլերեն «մագնետ»` մագնիս բառին (հայերեն, ըստ երևույթին, ճիշտ կլիներ անվանել էլեկտրիս)։
Թվում էր, թե հաստատուն մագնիսների նման էլեկտրետները կարող են պատրաստվել միայն սեգնետաէլեկտրիկներից։ Սակայն հետագայում պարզվեց, որ սեգնետաէլեկտրիկները, օժտված լինելով մնացորդային բևեռացմամբ, այդ վիճակը, որպես կանոն, երկար ժամանակ չեն պահպանում։ Բացի այդ` հայտնաբերվեցին բազմաթիվ դիէլեկտրիկներ, որոնք սեգնետաէլեկտրիկներ չեն, բայց էլեկտրական դաշտում բևեռացվելուց հետո երկար ժամանակ ընդունակ են պահպանելու իրենց էլեկտրականացված վիճակը։

Պատրաստման եղանակ
-----------------

Էլեկտրետներ պատրաստելու համար պինդ բևեռային դիէլեկտրիկը հալում և ապա տեղադրում են ուժեղ էլեկտրական դաշտում։ Դիէլեկտրիկի մոլեկուլները հալույթում հեշտությամբ կողմնորոշվում են. մոլեկուլների էլեկտրական մոմենտները ձգտում են դասավորվել դաշտի ուժագծերի երկայնքով։ Հալույթը սառեցնելուց և այնուհետև արտաքին էլեկտրական դաշտը վերացնելուց հետո պինդ դիէլեկտրիկում մոլեկուլների պտույտները դժվարանում են, և նրանք երկար ժամանակ՝ օրերի, նույնիսկ տարիների ընթացքում, պահպանում են կանոնավոր դասավորվածությունը։ Նկարագրված եղանակով առաջին էլեկտրետը պատրաստել է ճապոնացի ֆիզիկոս Մոտոտորո Յոգուչին (1879-1926 թթ.) անցյալ դարի քսանական թվականների սկզբին։

Կիրառություն
------------

Էլեկտրետները շրջապատված են էլեկտրական դաշտով, ուստի բնական է, որ առաջին հերթին այդ բյուրեղները պետք է կիրառվեին որպես հաստատուն էլեկտրական դաշտի (բայց ոչ հոսանքի) աղբյուր։ Էլեկտրետային խոսափողները և հեռախոսները, փոփոխական հոսանքի փոքր հզորության գեներատորները, էլեկտրաստատիկ վոլտաչափները, ծանրաչափները, խոնավաչափները և էլեկտրետների օգտոգործմամբ պատրաստմամբ բազմաթիվ այլ սարքեր լայն կիրառություն ունեն տեխնիկայում։ Էլեկտրետները կիրառվում են նաև հիշող սարքերում՝ էլեկտրական ազդանշաններ գրանցող էլեկտրետային էլեկտրաշարժիչներում։ Ֆոտոէլեկտրետներն օգտագործվում են էլեկտրալուսանկարչության մեջ՝ պատճենահանման նպատակով։ Բժշկության մեջ արհեստական սիրտ և արհեստական անոթներ ստեղծելիս օգտագործում են խողովակներ, որոնք պատրաստված են էլեկտրետային նյութերից։ Էլեկտրետային խողովակի մի կտորը կարող է փոխարինել այս կամ այն պատճառով «մաշված» և շարքից դուրս եկած կենդանի անոթին։

Տես նաև
-------

* Դիէլեկտրիկներ

Աղբյուրներ
----------

* «Ֆիզիկա 11» Էդիթ Պրինտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 28)։*  |
|  |
| --- |
| **Գազ նապաստակապոչ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ նապաստակապոչ** *(A. lagopoides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus lagopoides***Lam. 1783 |

**Գազ նապաստակապոչ** (լատին․՝ Astragalus lagurus), բակլազգիների ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Թուփ է, 30-40 սմ բարձրությամբ։ Ծաղկակիցները ամբողջ երկարությամբ, կամ միայն մինչև միջին մասը մետաքսանման մազմզուկապատ են։ Բաժակի ատամիկները մախաթանման են, գրեթե խողովակին հավասար։ Պսակը համարյա հավասար է բաժակին։ Դրոշակաթիթեղը երկարավուն, բամբիռանման է, գրեթե հավասար թևիկներին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանում տարածված է վերին Ախուրյանում, Շիրակում, Լոռիում, Ապարանում, Սևանի ավազանում, Գեղարդում, Վայքում, Զանգեզուրում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 73։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |
|  |
| --- |
| **Եզնարգել դաշտային** |
| Եզնարգել դաշտայինԵզնարգել դաշտային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Trifolieae* |
| **Ցեղ** | Եզնարգել *(Ononis)* |
| **Տեսակ** | **Եզնարգել դաշտային** *(O. arvensis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ononis arvensis***L. 1759 |

**Եզնարգել դաշտային** (լատին․՝ Ononis arvensis), թիթեռնածաղկավորների ընտանիքից է։

Նկարագիր
--------

Երեսունից վաթսուն սանտիմետր բարձրությամբ բազմամյա փշոտ խոտաբույս է, ծաղկում է ամռան ամիսներին, պտղակալում` աշնանը։ Աճում է գետեզրերին, անտառի բացատներում, թփուտներում։ Բուժման նպատակով օգտագործվում է արմատը, հանում են բահով, սեպտեմբեր - հոկտեմբեր ամիսներին, չորացնում կախված վիճակում, լավ քամահարվող տեղում կամ չորացնում, 40 - 50 աստիճանի պայմաններում։

Քիմիական կազմը
--------------

Պարունակում է եթերայուղ, դաբաղանյութեր, սապոնիններ, գլիկոզիդներ, կիտրոնաթթու։

Բուժական նշանակությունը
-----------------------

Ունի միզամուղ, արյունականգնիչ , հակաբորբոքային, թույլ լուծողական ազդեցություն։ Հաջողությամբ է օգտագործվում թութքի, խրոնիկական փորկապությունների, հոդատապի, միզաքարային հիվանդությունների ժամանակ։

Աղբյուրներ
----------

* Է. Գ. Ղուկասյան - Բուժում դեղաբույսերով։ Երևան։ «Նարեկացի» 1992 թվական էջ 31

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| (1) Բոլոր մարդիկ մահկանացու են։
(2) Սոկրատեսը մարդ է։

---

*դեդուկցիա*
(3) Սոկրատեսը մահկանացու է։ | "|
|  |

**Դեդուկցիա** (լատին․՝ *deductio* — բխեցում), մտահանգման (կշռադատության) տեսակներից, լայն իմաստով՝ հետազոտության մեթոդներից մեկը։

Դեդուկցիան ավանդաբար սահմանվել Է, ներկայումս էլ երբեմն սահմանվում է իբրև այնպիսի մտահանգում, որով ընդհանուր նախադրյալներից կատարվում է մասնավոր եզրակացություն, և այդ առումով այն հակադրվում է ինդուկցիային։ Բայց այս սահմանումը ճշգրտման կարիք ունի, քանի որ անվերապահորեն դեդուկտիվ համարվող մտահանգումների որոշ տեսակներ այդպիսի հատկանիշ չունեն։ Ուստի, դեդուկցիա ասելով ներկայումս ավելի հաճախ հասկացվում է անալիտիկ բնույթի կշռադատությունը, որտեղ եզրակացությունն ստացվում է միայն որպես նախադրյալներում ոչ բացահայտ ձևով պարունակվող ինֆորմացիայի բացահայտում-առանձնացում՝ որոշակի տրամաբանական միջոցներով, այն է՝ արտածման կանոններով։ Դրանով պայմանավորված՝ դեդուկցիայի մեջ եզրակացությունը միշտ լինում է հավաստի (եթե նախադրյալները հավաստի են)։ Այդպես ըմբռնված դեդուկցիան հակադրվում է սկզբունքորեն միայն հավանական եզրակացություն տվող մտահանգումներին (ոչ լրիվ ինդուկցիա, անալոգիա և այլն, իսկ լրիվ ինդուկցիան դիտվում է որպես դեդուկցիա)։  

  

Դեդուկցիայի տեսությունը տրամաբանության հիմնական բովանդակությունն է, նույնիսկ երբեմն նույնացվում է ընդհանրապես ձևական տրամաբանության հետ։ Ելնելով նրանից, որ դեդուկցիան որպես հետազոտության մեթոդ «նոր բան» չի տալիս, որոշ տրամաբաններ այն համարել են կշռադատության ոչ լիարժեք, գիտության համար առանձին նշանակություն չունեցող եղանակ, իսկ իսկական գիտելիք, ըստ նրանց, տալիս է միայն ինդուկցիան։ Ուրիշները (Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ), ընդհակառակը, գերապատվությունը տվել են դեդուկցիային՝ գտնելով, որ այն տալիս է անհրաժեշտաբար հավաստի եզրակացությունը և «ճշմարիտ է բոլոր հնարավոր աշխարհներում», մինչդեռ ինդուկցիան (ոչ լրիվ) տալիս է միայն հավանական կամ պատահականորեն հավաստի եզրակացություն։ 

Դեդուկցիայի տեսության մշակման գործում մեծ ավանդ է մուծել Արիստոտելն՝ իր սիլլոգիստիկայով։

Տես նաև
-------

* Բավարար հիմունքի օրենք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Փիլիսոփայական բառարան Ե. 1975 թ.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 324)։*  |
**Դեզավորում**, բարդոցավորում, պահպանման նպատակով սորուն կամ հակավորած խոտի (ծղոտի) դարսումը կլորավուն գագաթներով, զուգահեռանիստաձև (դեզեր) կամ գմբեթաձև (բարդոցներ) կույտերով։

Կիրառություն
------------

Բարդոցավորում են լավ չորացված, 15–17%-ից ոչ ավելի խոնավությամբ խոտը։ Բարդոցը կամ դեզը պատրաստում են այնպիսի չափերով, որդրանց առավել արագ փչացող մակերևույթը և հիմքի մակերեսը զանգվածի համեմատ լինեն նվազագույնը։ Հվ. չոր շրջանների համար խորհուրդ է տրվում դնել 4,5–5 մ լայնության, 5–6 մ բարձր-յան, իսկ լեռնային շրջանների համար՝ 4–5 մ լայնության, 8 մ-ից ոչ ավելի բարձրության դեզեր։ Բարդոցները դնում են 4–5 մ տրամագծով և 6 մ բարձրությամբ։ Կերի կորուստները նվազեցնելու նպատակով դեզերն ու բարդոցները դնում են կենդանիների ձմեռման վայրերի մոտ՝ պինդ հարթակների կամ չոր ճյուղերից, խարամից են նյութերից պատրաստված հատուկ հիմքերի վրա։ Մակերևութի ջրերով և մթնոլորտային տեղումներով ողողվելուց պահպանելու նպատակով դեզերի (բարդոցների) շուրջը փորում են 25–30սմ խորության առուներ։ Հակահրդեհային ապահովության համար դրանք դնում են միմյանցից 30–40 մ, ջեռուցվող շինություններից՝ 100 մ հեռավորության վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էլիզաբեթ Ռադո** (գերմ.՝ Elisabeth Radó, հոկտեմբերի 28, 1899(1899-10-28), Մոստար, Հերցեգովինա-Ներետվա կանտոն - ապրիլի 3, 1986(1986-04-03), Վիեննա, Ավստրիա), ավստրիացի օպերային երգչուհի և վոկալի ուսուցչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ավստրո-Հունգարիայի (այժմ Բոսնիա և Հերցեգովինա) տարածքում գտնվող Մոստար քաղաքում։ Երգեցողության առաջին դասերը վերցրել է իր խորթ մոր՝ Մարիա Ռադոյից։ 1920-ական թվականներին տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ հանդես է եկել համերգներով և երգել օպերայում։ 1930-ական թվականների սկզբին սկսել է զբաղվել երգեցողության և վոկալի դասավանդմամբ՝ դառնալով Ավստրիայի ամենահարգված և ճանաչված դասախոսներից մեկը, ինչպես նաև բազմաթիվ հայտնի երգիչների դաստիարակ։ Երբեմն ելույթ է ունեցել համերգներում, բայց ժամանակի ընթացքում ավարտել եմ երգչուհու կարիերան՝ անդրադառնալով վոկալ մանկավարժությանը։

1950 թվականից մինչև 1966 թվականը Ռադոն դասավանդել է Վիեննայի երաժշտության և կատարողական արվեստի համալսարանում՝ ստանալով վոկալի լեգենդար մանկավարժի կարգավիճակ։ Նրա դասախոսական տաղանդն ու գործի նկատմամբ լուրջ վերաբերմունքը նշում էր Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի ստեղծագործության մասնագետ բժիշկ Էռնստ Ռայխերտը։ Մի պահ Rադոն ուներ միանգամից 83 աշակերտ, որոնք երգում էին Գերմանիայի, Ավստրիայի և Շվեյցարիայի օպերաներում։  Հայտնի աշակերտների թվում առանձնանում են բարիտոն Էբերհարդ Վեխտերը, տենորներ Ֆրից Ուլը, Վալդեմար Քմենթը, Վերներ Կրենը, մեցցո սոպրանո Գերտրուդե Յանը, բաս-բարիտոն Հայնց Խոլեցեկը, սոպրանո Դորիտ Հանակը, Հերբերտ Պրիկոպը, Լիլիան Բենիգսենը, ինչպես նաև ամերիկացիներ՝ Կիտ Էնջենը, Ջորջ Ֆուրինը, Էմիլ Բելկուրը, Ֆրեդերիկ Գաթրինը, Ջոզեֆ Մայերսը (հետպատերազմյան տարիներին նրանք ժամանել են Վիեննա՝ սովորելու օպերային երգեցողությունը կրթության գերազանց որակով և ավելի էժան գներով) և շատերը։ Ռադոյի աշակերտ դերասանների շարքում առանձնանում է Միխայել Հելթաուն։ Բոլոր աշակերտները նշում էին Էլիզաբեթ Ռադոյի բարձր վարպետությունը։

Էլիզաբեթ Ռադոն բնակվում էր 4-րդ թաղամասում՝ Վիդենում, իր աշակերտ Վալդեմար Քմենթի հետ նույն շենքում, որը հայտնի է ավստրիական օպերային տենորով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1041961596 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  *Heinz Holecek: „Burli, du bist es worden!"* in *Die Presse* vom 11. Dezember 2010
3. ↑  *Eberhard Waechter* in: *The Grove Book of Opera Singers* (Auszüge bei Google Books)
4. ↑  *Waldemar Kmentt* in: *International Who’s who in Music* (Auszüge bei Google Books)
5. ↑  *Michael Heltau oder „prima la musica"* Archived 2019-04-01 at the Wayback Machine.; Internetpräsenz Michael Heltau; abgerufen am 15. Jänner 2013
6. ↑  *Waldemar Kmentt ist 80* *ORF.at* vom 5. Februar 2009; zuletzt abgerufen am 15. Jänner 2013

Գրականություն
-------------

* Alexander Rausch: Radó, Elisabeth. In: Oesterreichisches Musiklexikon. Online-Ausgabe, Wien 2002 ff. ISBN 3-7001-3077-5; Druckausgabe: Band 4, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2005, ISBN 3-7001-3046-5.
**Ելենա Նետեցկայա** (ուկրաիներեն՝ Елена Анатольевна Нетецкая, հոկտեմբերի 27, 1972(1972-10-27), Մակեևկա, Դոնեցկի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի պետական և քաղաքական գործիչ, 5-7-րդ գումարումների Ուկրաինայի ժողովրդական պատգամավոր։ Շրջանների կուսակցության անդամ։

Կրթություն
----------

2004 թվականին ավարտել է Դոնեցկի ազգային համալսարանը՝ «Իրավագիտություն» մասնագիտությամբ և «իրավաբան» որակավորմամբ։

2009 թվականին ավարտել է Դոնեցկի պետական համալսարանը՝ «պետական ծառայություն» մասնագիտություն և մագիստրոսի որակավորմամբ։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1992 թվականից մինչև 2001 թվականն աշխատել է Մակեևկա քաղաքի ժողովրդական պատգամավորների Խորհրդային շրջանային խորհրդի կազմակերպական բաժնի հրահանգիչ, իրավական և կազմակերպական-զանգվածային աշխատանքների բաժնի մասնագետ։

2001 թվականից մինչև 2003 թվականն աշխատել է Մակեևսկի քաղաքային խորհրդի գործկոմի կազմակերպչական բաժնի մասնագետ և վարիչ։

2003 թվականից մինչև 2005 թվականն աշխատել է Դոնեցկի մարզային պետական վարչակազմի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ։

2005-2006 թվականներին աշխատել է Շրջանների կուսակցության կենտրոնական համակարգի պատգամավորների և հասարակական ընդունարանների աշխատանքների համակարգման բաժնի վարիչ։

2006 թվականից մինչև 2007 թվականը եղել է Ուկրաինայի 5-րդ գումարման Ժողովրդական պատգամավոր։

2010 թվականի մարտից մինչև 2011 թվականի փետրվարը եղել է Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության նախարարների խորհրդի նախարար։

2010 թվականից մինչև 2012 թվականը եղել է Ուկրաինայի 6-րդ գումարման Ժողովրդական պատգամավոր։

2012 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Շրջանների կուսակցությունից ընտրվել է Ուկրաինայի 7-րդ գումարման Գերագույն Ռադայի պատգամավոր՝ թիվ 3 միամանդաթ ընտրատարածքով՝ հավաքելով ընտրողների ձայների 50,37 տոկոսը։

2014 թվականին հավանություն չի տվել Ռուսաստանի Դաշնությանը Ղրիմի միացմանը՝ շարունակելով պատգամավորական լիազորությունները մինչև VII գումարման Գերագույն ռադայի աշխատանքի ավարտը 2014 թվականի նոյեմբերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Одномандатний виборчий округ № 3 (Автономна Республіка Крим)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ձախ ափը |

 |
**«Ինչու է ռնգեղջյուրի մաշկը ծալքավոր»** (ռուս.՝ Почему у носорога шкура в складках), 1938 թվականի խորհրդային սև-սպիտակ մուլտֆիլմ։ Նկարահանվել է Ռեդյարդ Քիփլինգի համանուն հեքիաթի (1902) հիման վրա։ Թողարկված լինելով ավելի քան 70 տարի առաջ՝ մուլտֆիլմը հանրային սեփականություն է։ 1936 թվականին նկարահանված «Խիզախ նավաստին» (ռուս.՝ «Отважный моряк») մուլտֆիլմի շարունակությունն է։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմի գործող անձինք են՝

* Ռնգեղջյուր
* Խիզախ նավաստի (անմարդաբնակ կղզու բնակիչ)
* Կապիկ, Թութակ, Վայրենակերպ, Կրիա – նավաստու ընկերները։

Անվհատ նավաստին «Ֆորտունայի» նավաբեկությունից հետո հայտնվում է անմարդաբնակ կղզում, սակայն շատ արագ ընկերներ է գտնում այնտեղ։ Մի անգամ ընկերները պատրաստում են մրգով կարկանդակ, և դրա հոտից գալիս է սոված չար ռնգեղջյուրը։ Նա ավերում է նավաստում ճամբարն ու ուտում կարկանդակը։ Ընկերները որոշում են վրեժ լուծել։

Կուշտ Ռնգեղջյուրը կաշին թողնում է ափին և գնում լողալու։ Մինչ նա լողում է, նավաստին իր ընկերների հետ կարկանդակի փշուրների և սոսնձի օգնությամբ ներսից փչացնում են ավազի վրա փռված կաշին։ Ռնգեղջյուրը շուտով նորից հագնում է կաշին, նրա մարմինը քոր է գալիս, բայց նա այլևս չի կարղանում հանել կաշին։ Նա փորձում է ծառերին քսելով հանել կաշին, բայց ընկերները դրանց էլ են սոսինձ քսում։ Այդ ժամանակից ի վեր ռնգեղջյուրի մաշկը ծալքավոր է։

Մուլտֆիլմի մասին
----------------

> 
> 
> «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի գոյության առաջին տարիները (1936-38) հատկացվել են ցելյուլոիդային տեխնոլոգիայի (այսպես կոչված՝ «դիսնեյյան կոնվեյեր»), որն անհրաժեշտ է նկարված ֆիլմերի զանգվածային արտադրության համար։ Չնայած ֆիլմերի մեծ մասի փոխառված, ոչ օրիգինալ ոճին՝ արդեն այդ ժամանակ սկսել են հայտնվել ախատանքներ, որոնք հաջող են գեղարվեստական տեսակետից (առաջին հերթին՝ Վ․ Գ․ Սուտեևի ֆիլմերը, ինչպիսիք են՝ «Աղմկալի նավարկություն» կամ «Ինչու է ռնգեղջյուրի մաշկը ծալքավոր»)։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *Первые годы существования студии «Союзмультфильм» (1936—38) были отданы освоению целлулоидной технологии (т. н. «диснеевского конвейера»), необходимой для массового производства рисованных картин. Несмотря на заимствованную, неоригинальную стилистику большинства картин, уже в это время стали появляться работы, удачные в художественном отношении (в первую очередь — фильмы В. Г. Сутеева, такие, как «Шумное плавание» или «Почему у носорога шкура в складках?»).*
> 
> 
> 
> — Գեորգի Բորոդին
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Георгий Бородин: Киностудия «Союзмультфильм» Краткий исторический обзор Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ինչու է ռնգեղջյուրի մաշկը ծալքավոր»(անգլ.) Big Cartoon DataBase կայքում
* «Ինչու է ռնգեղջյուրի մաշկը ծալքավոր» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Մուլտֆիլմը *YouTube.com* կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Եկատերինա Վառլամի Վերուլաշվիլի** (վրաց.՝ ეკატერინე ვერულაშვილი, հուլիսի 27, 1917(1917-07-27) - սեպտեմբերի 29, 1973(1973-09-29)), կինոյի և թատրոնի վրացի դերասանուհի, Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1966)։

Կենսագրություն
--------------

Եկատերինա Վերուլաշվիլին ծնվել է 1917 թվականին։ Սովորել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում, որն ավարտել է 1940 թվականին և ընդունվել Քութայիսի դրամատիկական թատրոնի թատերախումբ։ Այնտեղ աշխատել է մինչև 1942 թվականը, երբ կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ծառայել է Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակում՝ զենիթային զորամասում։

1943 թվականին վերադարձել է պատերազմից և խաղացել Խաշուրի (Խաշուրիի բանվորական դրամատիկական թատրոն), Գորի (Գորիի Գ. Էրիսթավիի անվան դրամատիկական թատրոն), Թելավ (Թելավի դրամատիկական թատրոն) քաղաքների թատրոններում։ 1956 թվականին Եկատերինա Վերուլաշվիլին դարձել է Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոնի դերասան։

Պարգևներ
--------

* 1966 – Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1963 – Ես, տատիկը, Իլիկոն և Իլարիոնը – *գյուղացի կին*
* 1964 – Հարսանիք
* 1965 – Հիմա ժամանակներն ուրիշ են
* 1966 – Ես տեսնում եմ արևը – *այծի տիրուհին*
* 1966 – Հանդիպում անցյալի հետ – *Ակվարինե*
* 1966 – Ալադինի կախարդական լամպը – *Ալադինի մայրը*
* 1969 – Մի՛ վշտանա – *Թամար*
* 1969 – Երջանիկ գյուտերի ժամանակ
* 1969 – Տատիկն ու թոռները
* 1970 – Իմ քաղաքի աստղը
* 1971 – Խաթաբալա – *լացող կին*
* 1972 – Ընդհանրապես կորած – *միսս Ուոթսոն*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Եկատերինա Վերուլաշվիլին kino-teatr.ru կայքում (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եկատերինա Վերուլաշվիլին Internet Movie Database կայքում (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
| **՞**Դեղնավուն նապաստակ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Նապաստականմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Նապաստակներ |
|
|
|
| Ցեղ | Նապաստակներ |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lepus flavigularis

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | ITIS**625344**NCBI**430913**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Դեղնավուն նապաստակ** (լատին․՝ Lepus flavigularis), *Lepus*-ին պատկանող, նապաստականմանների ցեղից նապաստակ է։ Դեղնավուն նապաստակին անվանում են նաև (իսպ.՝ Istmo de Tehuantepec)։

Տարածում
--------

Տարածված է Մեքսիկայի շրջանում, Օահակա նահանգում (իսպ.՝ Istmo de Tehuantepec), ծովածոցում։ Ապրում են 500 մետրից ոչ ավելի բարձրության վրա։ Ներկայումս այս նապաստակն ապրում է բացատներում և կանաչ թփուտներում։

Վարք
----

Ապրում է գիշերային կյանքով։ Սնվում է խոտերով և կանաչ բույսերով։

Բազմացման շրջանը կարող է տևել դեկտեմբերից մինչև հունվար ընկած ժամանակաշրջանում։ Զենիթի վերարտադրությունը ձգվում է մայիսից մինչև հոկտեմբեր։ Միջինը ծնում է 2 ձագ։ Երկու սեռերի նապաստակներն էլ սեռականորեն հասունանում են ծնվելուց 6-7 ամիս հետո։

Մորֆոլոգիական հատկանիշներ
-------------------------

Մարմնի երկարությունը հասնում է 59,5 սմ-ի։ Հասուն նապաստակները կշռում են 3500-4000 գրամ։ Ունենում են մեծ ոտքեր և ականջներ։ Մյուսներից առանձնանում է ծոծրակի և ականջների վրա երկու սև գծերով և սպիտակ կողով։ Որովայնը սպիտակ է, մեջքը բաց դարչնագույն է, սև՝ ալիքաձև, սրբանոսկրը մոխրագույն է, պոչը վերևից սև է։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cervantes, F.A. Lorenzo, C. Farías, V. & Vargas, J. 2008. Lepus flavigularis
* Fernando A. Cervantes։ Lepus flavigularis. In։ Mammalian Species. 423, 1993, S. 1-3 PDF

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Էկտոգենեզ**(էկտո… և հուն․՝ *γενής* – ծագում, առաջացում), էվոլյուցիոն ուսմունքի ուղղությունների ընդհանուր անվանում։ Ըստ այդ ուղղությունների, կենդանի բնության պատմական զարգացումը դիտվում է որպես արտաքին միջավայրին օրգանիզմների հարմարվելու ուղղակի, պասսիվ պրոցես։

Էկտոգենեզի կողմնակիցները ժխտում կամ թերագնահատում են կենդանի օրգանիզմների հատկությունները, նրանց զարգացման օրինաչափությունները, ընդունում, որ միջավայրն է «որոշում ամեն ինչ», և փոփոխությունների ուղղության գործում օրգանիզմը ոչ մի դեր չունի։

Չնայած էկտոգենեզը ձևականորեն հակադրվում է ավտոգենեզին, սակայն նույնպես ունի իդեալիստական էություն, ժխտում է ընտրության ստեղծագործական դերը և տանում օրգանիզմի փոփոխության կանխորոշված նպատակահարմարության ընդունման։ Էվոլյուցիոն ուսմունքում էկտոգենետիկ ուղղությունը մեխանոլամարկիզմն է։

Տես նաև
-------

* Լամարկիզմ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 43)։*  |
**Դարավանդում**, հողի էրոզիան կանխող և հողի կայունությունը պահպանող գյուղատնտեսական միջոցառում։ Դարավանդման օգնությամբ լանջերը վերածվում են հորիզոնական կամ քիչ թեքության հողահարթակների՝ հնարավորություն ստեղծելով արդյունավետ օգտագործելու լանջերի հողերը գյուղատնտեսական բույսերի մշակության համար։ Կան դարավանդման կատարային, աստիճանային և խրամատային ձևեր։ Կատարային ձևը կիրառվում է 0,02-0,12 թեքության լանջերում՝ ստեղծելով 25-40 սմ բարձրության լայնակի արգելաթմբեր (հողահարթակներ)։ Արգելաթմբերի միջև եղած հեռավորություևը կախված է լանջի թեքության աստիճանից ու տատանվում է 20-50 մ սահմաններում։ Աստիճանայինը կիրառվում է 0,12-0,25 թեքության դեպքում, լանջի հողը կտրվում է, փոխադրվում, կառուցվում են արգելաթմբեր, որոնց միջև եղած հեռավորություևը 2,5-3 մ է։ Խիստ զառիթափ լանջերում կարելի է կառուցել քարե շարվածքով հենապատեր։ Խրամատային ձևը օգտագործվում է սակավազոր հումուսային շերտով ծածկված լանջերում՝ բազմամյա տնկարկներ մշակելիս։ Խրամատից հանված ենթահողի շերտը օգտագործվում է արգելաթմբեր պատրաստելու համար, իսկ խրամատները լցնում են հումուս պարունակող հող։

Հայաստանում դարավանդում կիրառվում է լեռնային, նախալեռնային շրջաններում․ իրացված հողատարածություններում մշակում են խաղող և պտղատու ծառեր։

Տես նաև
-------

* Դարավանդ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 312)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
Եկեղեցի
Էջմիածնի Մայր տաճարը
**Եկեղեցի** քրիստոնեական դավանանքի պաշտամունքային շենքը, ուր կատարվում է քրիստոնյաների կրոնական ծիսակատարությունը՝ ժամասացությունը։ Այդ նպատակով եկեղեցական առաջին շենքերը կառուցվել են 4–րդ դարում, քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունած Արևելքի երկրներում (Ասորիք, Հայաստան, Բյուզանդիա)։ 4 – 6-րդ դարերում եկեղեցի ասելով հասկացվել է աղոթարան, ժողովարան, վկայարան, կաթողիկե, վանք։ Եկեղեցի անվանվող, բայց գործածական տարբեր նշանակություն ունեցող հիշյալ կառույցները տարբերվում են իրենց չափերով, ծավալային լուծումով և այլ հատկանիշներով։ Պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում, դավանական հոսանքների ներգործմամբ փոփոխվել է եկեղեցու ծիսակատարությունը՝ փոփոխելով նաև նրա հատակագծային լուծումը և ճարտարապետական կերպարը, ըստ գաղափարական և գեղարվեստական ըմբռնումների. օրինակ, ասորիքյան բազիլիկ, բյուգանդական և հայկական գմբեթավոր, ռոմանական, գոթական և Վերածննդի շրջանի եկեղեցիները։ Բոլոր ժամանակների եկեղեցական շենքի պարտադիր տարրերն են աղոթասրահը, ավագ խորանը` բեմի և դասի մասով։ Տարբեր եկեղեցիներ ունեցել են նաև իրենց ինքնատիպ այլ տարրեր` նախասրահ (նարտեքս), վերնահարկ (խորոսներ, էմպորաներ), պրեսբիտերիում, կապելլաների պսակ։ 4-ից - 5–րդ դարերում հայկական եկեղեցիները բազիլիկ և դահլիճ տիպի են, ավագ խորանին կից մեկ կամ երկու սենյակներով, սյունասրահներով (Քասախ, Թանահատ, Երերույք և այլն)։ Պահպանվել են նաև գմբեթավոր եկեղեցիներ։ 6-ից 7-րդ դարերում հայկական եկեղեցիները բացառապես գմբեթավոր են և իրենց հետաքրքրական բազմազան լուծումներով քրիստոնյա աշխարհի ճարտ. մեջ եզակի արժեքներ են։ 10-ից 13-րդ դարերում իշխող դարձան գմբեթավոր դահլիճ և ներսից խաչաձև (չորս ավանդատներով) գմբեթավոր տիպերը, եկեղեցուն արևմուտքից կցվում էր հայկական ճարտարապետության համար խիստ ինքնատիպ գավիթն ու ժամատունը։ 

* Եղիպատրուշի եկեղեցինԵղիպատրուշի եկեղեցին
* Ֆլորենցիա, Սանտա-Մարիա-դել-Ֆիորե եկեղեցու գմբեթըՖլորենցիա, Սանտա-Մարիա-դել-Ֆիորե եկեղեցու գմբեթը
* Պոկրով, Ս. Նիկոլայ հրաշագործի եկեղեցինՊոկրով, Ս. Նիկոլայ հրաշագործի եկեղեցին
* Բարսելոնա, Սուրբ Ընտանիքի քավության մայր տաճար (Սագրադա Ֆամիլիա)Բարսելոնա, Սուրբ Ընտանիքի քավության մայր տաճար (Սագրադա Ֆամիլիա)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX526038 · BNF: 119345731 · GND: 4073436-5 · LCCN: sh85025854 · NKC: ph114992 |

 |
| **՞**Գայլաձկներ |
| --- |
| Գայլաձկներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողակ ձկներ |
|
|
|
| Կարգ | Գայլաձկնակերպեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Գայլաձկներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Esox lucius
Linnaeus, 1758 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 135631 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**162139**NCBI**8010**EOL**206652**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Գայլաձկները** (լատին․՝ Esox lucius) կազմում են գայլաձկնակերպների կարգի ձկների առանձին ընտանիք։ Լայնորեն տարածված է սովորական գայլաձուկը, որն ապրում է Եվրասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի դանդաղահոս, քաղցրահամ ու սակավ աղի ջրերում։
Գայլաձկան մարմնի երկարությունը հասնում է 1, 5 մ-ի, զանգվածը կարող է լինել 35 կգ-ից ավելի։ Գլուխը մեծ է՝ երկար ու տափակ դնչով։ Ունի սուր ատամներ։ Մարմինը և գլուխը պատված են մանր թեփուկներով։

Գայլաձուկը գիշատիչ է, սնվում է ձկներով, գորտերով, ջրլող թռչուններով (սագերի ձագեր, բադեր, կտցարներ)։ Նա իր զոհին չի որոնում և չի հետապնդում, այլ դարանակալում է։ Թաքնվում է ջրիմուռների մեջ. նրա՝ խալերով ու զոլերով ծածկված մոխրագույն կամ մոխրականաչ մաշկը քողարկվելու հիանալի միջոց է։ Հենց որ զոհը հայտնվում է գայլաձկան կողքին, նա կայծակի արագությամբ հարձակվում է զոհի վրա, և ավարն արդեն չի կարող դուրս պրծնել նրա թրանման ատամներով հսկա երախից։

Ձկներին և ջրլող թռչուններին ոչնչացնելով՝ գայլաձկները, անշուշտ, վնաս են հասցնում։ Սակայն որսալով առաջին հերթին հիվանդ և թույլ ձկներ ու ջրլող թռչուններ՝ նրանք կանխում են հիվանդությունների տարածումը ջրամբարներում։

Գայլաձկները սովորաբար ապրում են 20-30 տարի։ Ձվադրում են գետերի գարնան վարարումների ժամանակ առաջացած լճակներում։ Ունեն արդյունագործական նշանակություն և մարզական ձկնորսության օբյեկտ են։

Գայլաձուկ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 678)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 120618453 · GND: 4129643-6 · LCCN: sh85102103 · NKC: ph127880 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կամսարական (այլ կիրառումներ)

**Դարիա (Դարուհի) Գրիգորի Կամսարական** (ապրիլի 24, 1902(1902-04-24), Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս - մարտի 1, 1986(1986-03-01), Փարիզի 14-րդ շրջան, Փարիզ), հայ, ֆրանսագիր վիպասանուհի, քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում։ Տիգրան Կամսարականի եղբոր աղջիկն է։

Կրթությունն ստացել է ֆրանսիական դպրոցում։ Հայերեն սովորել է հայտնի մանկավարժ Էլպիս Կեսարացյանից։ Երիտասարդ հասակից հետևել է գրականության։ Ականատես լինելով Մուսա լեռան խիզախ մարտիկների կյանքին Պորտ Սաիդում, գրել է «Արյան ճակատագրականությանը» ֆրանսերեն վիպակը, որը լույս է տեսել նաև հայերեն, Կահիրեի «Արև» օրաթերթում, Միքայել Կյուրճյանի թարգմանությամբ։

1920-ական թվականների կեսերին մեկնել է Փարիզ, սովորել Փարիզի Գրան Շոմիեր ակադեմիայում, աշակերտելով Անտուան Բուրդելին։ 1935 թվականին Փարիզում կազմակերպվել է նրա անհատական առաջին ցուցահանդեսը, որն իր վրա է հրավիրել ֆրանսիական մամուլի ուշադրությունը։ Հետագայում ցուցահանդեսներ է կազմակերպել տարբեր պատկերասրահներում։ Նրա քանդակներից մի քանիսը արժանի տեղ են գրավում Փարիզի արդիական արվեստի թանգարանում, ինչպես և Եգիպտոսի թանգարաններում։ Մեծ հետաքրքրություն են առաջացրել մասնավորապես նրա 1952 և 1958 թվականների ցուցահանդեսները։

Աչքի ընկնող քանդակներից են Սաշա Պիտոևի, Շառլ Էթիենի, Ռոժե Վայանի, Ժան Ֆոլզենի և այլոց կիսանդրիները, «Ողջույն խախաղության» քանդակը և այլն։ Հեղինակ է «Ճամփորդություն արվեստի հետ» (1957, ֆրանսերեն) վեպի։ 1965 թվականին Փարիզում լույս է տեսել նրա «Հրեղեն օղակ» ֆրանսերեն վեպը։ Գրական անունն է «Անն Սարակ»։ Դարիա Կամսարականը Ֆրանսիայի Դիմադրության շարժման մասնակից է։

Եղել է նաև Հայաստանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 214.
2. 1 2  Gamsaragan, Daria // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00070369


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 121425140 · ISNI: 0000000029638156 · LCCN: n90647239 · SUDOC: 029896665 · VIAF: 66503509 · WorldCat VIAF: 66503509 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 214)։*  |
|  |
| --- |
| **Գառնառվույտ հայկական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գառնառվույտ *(Oxytropis)* |
| **Տեսակ** | **Գառնառվույտ հայկական** *(O. armeniaca)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Oxytropis armeniaca***Mulk. |

**Գառնառվույտ հայկական** (լատին․՝ Oxytropis armeniaca), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

15-30 սմ բարձրության բազմամյա, անցողուն բույս է` ծածկված երկար, դեղին և սպիտակ մազիկներով։ Տերևների երկարությունը հասնում է 8-18 սմ-ի։ Տերևիկները 12-19-ական զույգերով են։ Ծաղկակիրները ամուր են, ուղիղ, տերևները գերազանցող։ Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ է, կլորավուն-ձվաձև, գլխիկաձվաձև, պտղի ժամանակ՝ երկարացող։ Պսակը երկնամանուշակագույն է։ Դրոշի երկարությւոնը հասնում 17-22 մմ-ի։ 23 մմ երկարությամբ, 8-9 մմ լայնությամբ ունդերը երկարավուն-ձվաձև են, կարճ, սև և սպիտակ մազոտ։

Տարածվածությւոն
---------------

Հանդիպում է Լոռու (Ձորագետի վերին հոսանք), Սևանի (Շորժա և Ջիլ գյուղերի շրջակայք) և Գեղամի (Գռիձոր) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային և երթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1950-2700 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, չոր քարքարոտ, խճաքարոտ և կրաքարային լանջերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |
**Էյջավջալավջոկուր** (իսլ.՝ Eyjafjallajökull, թարգ.՝ «լեռնային սառցադաշտերի կղզի»), Լսել [ˈɛɪjaˌfjatlaˌjœːkʏtl̥]) սառցադաշտ Իսլանդիայում, որի մոտ գտնվում է երկրի հինգ ամենամեծ հրաբուխներից մեկը։ Հրաբուխի բարձրությունը 1666 մետր է, խառնարանի տրամագիծը 3-4 կմ է, ծածկված է մի քանի սառցադաշտերով, որոնց ընդհանուր մակերեսը ավելի քանի 100 կմ² է։

Աշխարհագրություն
----------------

Eyjafjallajjalkull հրաբուխը վերջին անգամ ժայթքել է 2010 թվականի ապրիլի 14-ին Իսլանդիայում։ Այն իր հետևում թողեց հսկայական մոխրագույն ամպեր այնքան մեծ, որ որոշ շրջաններում ցերեկային լույսը ամբողջովին մթագնել էր։ Ծխից ոչ միայն խավարեց երկինքը, այլև խանգարեց հարյուրավոր ինքնաթիռների թռիչքներին։ Այնուամենայնիվ, Իսլանդիայի բնակիչները անհանգստացած չէին մոխրագույն ամպերից։ Նրանք ավելի շատ մտահոգված էին ջրհեղեղով։ Այդ տարի հրաբուխին մոտ գտնվող բոլոր բնակիչները ստիպված էին տարհանվել, եթե հանկարծ տարածքում ջրհեղեղ լինի։ Երբ հրաբուխը ժայթքեց, ամբողջ հալված սառույցը ստիպված էր ինչ-որ տեղ գնալ։ Հալվող ջրերի մեծ մասը մտավ գետեր, բայց եթե ջրհեղեղ լիներ գյուղատնտեսական դաշտավայրերում, ապա կարող էր տանել հովտի բոլոր գյուղացիական տնտեսությունները։ Հովտի ֆերմերային տնտեսությունները, ծածկված էին մոխրի փափուկ շերտով, որը, ըստ ֆերմերների, վատ բերք կտար, բայց մոխրի ջերմությունն ու սնուցումը հանգեցրեց բերքի լավ որակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Wikimapia |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7728264-4 · VIAF: 235741798 · WorldCat VIAF: 235741798 |

 |
|  |
| --- |
| **Եղեսպակ փշոտ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խուլեղինջազգիներ (Lamiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կատվադաղձայիններ (Nepetoideae) |
| **Տրիբա** | *Mentheae* |
| **Ցեղ** | Եղեսպակ *(Salvia)* |
| **Տեսակ** | **Եղեսպակ փշոտ** *(S. spinosa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Salvia spinosa***L. 1771 |

**Եղեսպակ փշոտ** (լատին․՝ Salvia spinosa), շրթնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, եթերայուղատու բույս է, որն ունի 40-50 սմ բարձրություն։ Տերևները պարզ են, խոշոր, նստադիր, հարթ, երկու կողմից դեղնավուն։ Ծաղկաբույլերը հուրանաձև են։ Ավելի քան 20 մմ երկարությամբ ծաղիկները երկշուրթ են։ Վերին շուրթի միջի ատամը եզրիններից կարճ է։ Պսակը սպիտակ է, երկար խողովակով, երկշուրթ ետծալով։ Էրեմներն ունեն մոտ 3 մմ երկարություն և համարյա սև են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Հացավան, Զովաշեն) ֆլորիստիկական շրջանում։ Ընդհանուր արեալը, բացի Հայաստանից, ընդգրկում է նաև Նախիջևանը, միջերկրածովյան ավազանի հարավային մասը, Փոքր և Միջին Ասիան, Իրանը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1000-1300 մ բարձրությունների վրա, լեռնային տափաստանի չոր քարքարոտ տեղերում։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
**Եղիշե Միքայելի Շամախյան** (1895, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1921), Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ Դպրոցական տարիներին ընդգրկվել է մարքսիստական աշակերտական խմբակում։ Զբաղվել է ուսուցչությամբ։ Դիլիջանում մասնակցել է բոլշևիկյան ընդհատակյա բջջի և «Սպարտակ» երիտասարդական կազմակերպության ստեղծմանը։ 1920 թվականի հունվարին եղել է Երևանում գումարված Հայաստանի կոմունիստական կազմակերպությունների կոնֆերանսի մասնակիցներից։ 1920 թվականի փետրվարին բանտարկվել է։ Մայիսյան ապստամբության պարտությունից հետո մեկնել է Բաքու, աշխատել ՀԿ(բ)Կ Արտասահմանյան բյուրոյում։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը ռազմակալելուց և երկրում խորհրդային կարգեր հաստատելուց հետո հետո նշանակվել է Դիլիջանի գավկոմի քարտուղար։ 1921 թվականի Փետրվարյան ապստամբության ժամանակ դաշնակների դեմ կռվել է Նոր Բայազետի ճակատում։ Ապստամբության ճնշումից հետո եղել է Նոր Բայազետի գավկոմի քարտուղար, ապա հայկական հրաձգային դիվիզիայի քաղաշխատող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Joint resolution providing for the designation of the third week of July as ""Captive Nations Week"



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 439)։*  |
|  |
| --- |
| **Դեյցիա շքեղ** |
| Դեյցիա շքեղԴեյցիա շքեղ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հոնածաղկավորներ (Cornales) |
| **Ընտանիք** | Դրախտավարդազգիներ (Hydrangeaceae) |
| **Ցեղ** | Դեյցիա *(Deutzia)* |
| **Տեսակ** | **Դեյցիա շքեղ** *(D. gracilis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Deutzia gracilis***Siebold & Zucc. |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Դեյցիա շքեղ** (լատին․՝ Deutzia gracilis), դրախտավարդազգիների ընտանիքի, դեյցիա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 1,5 մ բարձրությամբ, աղեղնաձև կորացած ճյուղերով, որոնք սկզբնական շրջանում ծածկված են աղվամազով, սակայն հետագայում զրկվում են դրանից։ Սկզբնական շրջանում կեղևը դեղնադարչնավուն է, գրեթե մոխրագույն։ Տերևները երկարավուն նշտարաձև են, սրածայր, 3-6 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը 4-9 սմ երկարությամբ ուղղաձիգ հուրաններ են կամ ողկույզներ։ Ծաղիկները սպիտակ են, 1,5-2 սմ տրամագծով, տուփիկը գնդաձև է։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։ Բարձր լեռնային շրջաններում ցրտահարվում է։ Լուսասեր է, բավականին խոնավասեր, վնասատուներով և հիվանդություններով քիչ է վարակվում, ջերմասեր է, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում շքեղ դեյցիան տարածված է Ճապոնիայի լեռների խառն անտառներում, թփուտներում, ժայռուտներում։ Հայաստանում ներկայումս Երևանից բացի հանդիպում է Վանաձորի, Իջևանի, Բյուրականի, Գյուլագարակի դեկորատիվ տնկարկներում։ Հեռանկարային է ծովի մակարդակից մինչև 1 700 մ բարձրություն ունեցող շրջանների համար։

Կիրառություն
------------

Հայաստան է ներմուծվել 50-ական թվականներին, Երևանի կանաչապատման տեսակաշարը համալրելու նպատակով։ Առանձնապես բարձր է գնահատվել շքեղ դեյցիայի լիաթերթիկ ծաղիկներ ունեցող այլատեսակը, որը հետագայում լայն տարածում է գտել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 12։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |