**Էդվարդ Բելամի** (անգլ.՝ Edward Bellamy, մարտի 26, 1850(1850-03-26)[…], Chicopee, Համպդեն շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - մայիսի 22, 1898(1898-05-22)[…], Chicopee, Համպդեն շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), սոցիալիստական հայացքներով ամերիկացի քաղաքական մտածող, ֆանտաստիկ, երևակայական վեպերի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Չիկոպի-Ֆոլս (Մասսաչուսեթս նահանգ) քաղաքում։ Սովորել է Յունիոն քոլեջում, սակայն կրթությունը չի ավարտել։ 18 տարեկան հասակում ճանապարհորդել է Եվրոպայով։ 1871 թվականին աշխատել է լրագրող, սկզբում՝ *New York Evening Post* թերթում, ապա՝ *Springfield Union*-ում (1872-1876 թթ.): 1882 թվականին ամուսնացել է Էմմա Ավգուստա Սենդերսոնի հետ (Emma Augusta Sanderson, 12.02.1861 թ.-4.09.1956 թ.), նրանք ունեցել են երկու երեխա՝ որդին՝ Փոլը (Paul, 1884 թ.—?) և աղջիկը՝ Մերիոնը (Marion, ամուսնացել է Earnshaw, 1886-1978 թթ.): Դրանից հետո աշխատել է թերթում և դարձել է փորձառու գրող։ Բելամին մահացել է տուբերկուլոզից։

«Հայացք անցյալին»
-----------------

Բելամին գրել է ավելի քան երեք տասնյակ հեքիաթներ և երեք վեպ։ Ամենամեծ փառքը նրան բերել է 1888 թվականին գրած սոցիալիստական ուտոպիստական «Հայացք անցյալին» (անգլ.՝ Looking Backward):

Գրքերի գլխավոր հերոսը հիպնոսի ազդեցությամբ լեթարգիական քուն է մտնում Բոսթոնում 19-րդ դարի վերջին և արթնանում 2000 թվականին և պարզում է, որ ԱՄՆ-ի ամբողջ արտադրական հզորությունն արդեն պետական սեփականությունն է և յուրաքանչյուր 21-ից 45 տարեկան երիտասարդ աշխատում է «արդյունաբերական բանակում», բայց պետական ներդրումների հիման վրա ստանում ամեն անհրաժեշտը (վեպում առաջին անգամ հիշատակվում է դեբետային քարտերի և սուպերմարկետների մասին), այդ թվում՝ կացարան։ Ապագայի ֆինանսական և տնտեսական համակարգերը Բելամին անվանել է «ազգայնական», որ չնմանեցնեն այդ ժամանակի սոցիալիստների արմատականության հետ։

Գիրքը ստացել է լայն արձագանք, ԱՄՆ և ուրիշ պետություններում առաջ եկան քաղաքական և սոցիալական շարժումներ, որոնց նպատակն էր գործնական դարձնել վեպում նկարագրվածը։ Այդ քաղաքական շարժերը տևեցին ավելի քան 15 տարի, օրինակ մինչև 1947 թվականը Նիդերլանդներում գոյություն է ունեցել Բելամիի կուսակցությունը։ Վեպը վերահրապարակվել է շատ անգամներ և ընդհանուր հրատարակված վեպերի քանակը մեկ միլիոն տպաքանակ է։

1897 թվականին Բելամին գրել է «Հավասարություն» (անգլ.՝ Equality) վեպը, որը «Հայացք անցյալին» վեպի շարունակությունն է, որտեղ նա պատասխանել է առաջին գրքի տարբեր քննադատությունների։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

2011 թվականին Եկատերինբուրգում բացվել է Բանկային պլաստիկ քարտի հուշարձանը։ Հուշարձանը տեղադրվել է Մալիշև 316 հասցեում։ Չուգունե բանկի քարտի վրա փորագրված է Էդվարդ Բելամիի անունը։ Հենց նրա անունն է փորագրված, որովհետև իր «Հայացք անցյալին» վեպում նա առաջին անգամ է հիշատակել բանկային քարտի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
4. ↑  Find A Grave — 1996.
5. ↑  Институт нидерландской истории
6. ↑  "Էդվարդ Բելամի". OZON. Retrieved 2010 թ․ մարտի 20.
7. ↑  Եկատերինբուրգում տեղադրվել է չուգունե բանկային քարտ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեթյու Բյումոնտ՝ «Աշխարհը որպես բազմակողմանի խանութ՝ երազանքի և քաղաքականության առաքում XIX դարի վերջում»։ Հոդված «Հայացք անցյալին» վեպի մասին: