recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նվիրակ** (նվեր բառից-նվիրատվություններ հավաքող), եպիսկոպոս կամ վարդապետ, որը Ամենայն հայոց կաթողիկոսի հրամանով գործում է հիմնականում հայկական գաղթավայրերում տարագիր հայության շրջանում կաթողիկոսի անունից հոգևոր ու բարոյական մխիթարիչ լինելու և հանուն Մայր աթոռի կամավոր նվիրատվությունը ժողովելու համար։ Նվիրակի պաշտոնը, գործունեության ծավալման վայրերը և ժամկետը վավերացվել են կաթողիկոս հատուկ նվիրական կոնդակով։ Նվիրակին ուղեկցել և ծառայության մեջ օժանդակել են ցածր աստիճան ունեցող մեկ կամ մի քանի սպասավորներ։ Նվիրակը, դուրս գալով Սուրբ Էջմիածնից, բացի հայրապետական կոնդակից, իր հետ վերցրել է նաև Սուրբ Մյուռոն ժողովրդին բաշխելու համար։ Նվիրակության պաշտոնը Մայր աթոռի համար ժողովրդից նվերներ հավաքելուց զատ կապված էր Մյուռոնի բաշխման հետ։ Նվիրակության համար եղել են առանձին թեմեր, շրջաններ, որոնցից յուրաքանչյուրում նշանակվել է մեկական Նվիրակ, որը սովորաբար իր գործը կատարել է երեք, երբեմն ավելի տարիների ընթացքում։ Նվիրակը հաստատուն նստավայր չի ունեցել, ինչպես թեմի առաջնորդը։ Նա շրջել է բնակավայրերում և հայկական գաղթավայրերում ներկայացրել Հայոց կաթողիկոսին։ Վերջինս թեմերի հետ հարաբերվել է նաև Նվիրակիի միջոցով։ Նվիրակի ամեն քայլի համար պետք է հաշվետու լիներ կաթողիկոսին։ Շատ անգամ կաթողիկոսը հաշվի է առել Նվիրակի կարծիքը տվյալ շրջանի որևէ հոգևորականի եպիսկոպոս ձեռնադրելու նպատակահարմարության մասին։ Յուրաքանչյուր նվիրապետական շրջան ունեցել է իր գանձարանը, որտեղ հավաքվել են Մայր աթոռի անունով ժողովված բոլոր նվերները։ Գանձարաններն ունեցել են գանձապետներ կամ գանձապահներ, որոնց վստահվել է նվիրատվությունների նկատմամբ հսկողության իրականացումը և դրամի կամ բեռների Մայր աթոռ տեղափոխումը։ Նվիրակության ժամանակ եպիսկոպոս Նվիրակը հաճախ իր սպասավոր սարկավագին ժողովրդի բազմության առաջ ձեռնադրել է վարդապետ օտար ափերում հայրենի ավանդներին և ծեսերին հայությանը հաղորդակից դարձնելու համար։ Բացի այդ Նվիրակը իր շրջանում ձեռնարկել է զանազան արարողություններ, բարենորոգություններ, օծել եկեղեցիներ, հիմնել դպրոցներ, կազմակերպել բազմամարդ ուխտագնացություններ Սուրբ Էջմիածին և այլն։ Հատկապեստաճար։ Փակ դռան առաջ ասվել է տունը, ապա եկեղեցու դուռը բացվել է, և Զողորմութեանց քոց դուռն շարականը երգելով մտել են տաճար։ Հանդիսավորությամբ են կատարվել ուխտագնացությունները։ Նվիրակների առաջնորդությամբ ուխտավորները հեռավոր վայրերից Սուրբ Հռիփսիմյանց տոնին Սուրբ Էջմիածին ուխտ գալով, եկեղեցական թափորով առաջնորդվել են դեպի Մայր տաճար։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Սկանդինավյան դիցաբանության ինը աշխարհները
**Մուսպելհայմ** (հին նորվ.՝ Muspellr կամ Muspellzheimr, գերմ.՝ Muspellsheim կամ Muspell, թարգմանվում է՝ Կրակի երկիր), գերմանո-սկանդինավյան դիցաբանության ինը աշխարհներից մեկը՝ կրակե հսկաների երկիրը՝ կրակե թագավորությունը, որի տիրակալն էր կրակե հսկա Սուրթը, իր կնոջ՝ Սինմարայի հետ։ Մուսպելհայմը Նիֆլհայմի (հին նորվ.՝ Niflheimr, թարգմանվում է՝ Խավարի աշխարհ) հետ գոյություն է ունեցել կենդանական աշխարհի հայտնվելուց դեռևս շատ ժամանակ առաջ։

Ժամանակների վերջում Մուսպելլեի որդիներին կթռցնեն Մյուրկվիդի (միֆական «Մութ անտառ») միջով դեպի Բիվրյոստ և նրանց թռիչքից կքանդվի ասերի ծիածանային կամուրջը։ Տարածքային կառուցվածքով Մուսպելհայմը համապատասխանում է հարավային հատվածին։

Ըստ լեգենդների ՝ Մուսպելհեյմից եկող կայծերը առաջացրել են կյանք հալված ջրում։ Կայծերից ասերը նաև ստեղծել են աստղերը։ Աստղերի մի մասը նրանք անշարժ են ստեղծել, մնացածը, ժամանակն իմանալու համար, տեղավորել են այնպես, որ նրանք շարժվեն շրջանի շուրջ՝ շրջանցելով այն մեկ տարում։

Մուսպելհայմի նկարագիրը
----------------------

Մուսպելհայմում չկա ցերեկվա և գիշերվա հերթափոխ։ Արևը և լուսինը աներևութ են, որովհետև երկինքը միշտ ծածկված է մառախուղով, բացի այդ ամբողջ գետնին նստած է շիկակարմիր կրակե հուր։ Տեղի բնակիչները գիտեին ՝ ինչպես տարբերել տարվա եղանակները և օրերը, բայց չէին ասում մնացածին։ 
Երկու ամենակարևոր և ամենամեծ կառույցները Մուսպելհայմի ափամերձ գոտում Սուրտրի ամրոցն է և Նարլֆար նավը։ Կրակե հսկաները ասում էին, որ ահա արդեն քանի դար ինչ-որ անհասանելի գոտում կառուցում են մեծ, մի քանի մղոն երկար լավային շատրվաններ, բայց դրանց հասնել ոչ ոքի չի հաջողվում, բացի բնիկ մուսպելհայմցիների։ Սուրտրի դղյակը փորված է սև հրաբխային քարից, որը նույնպես մեծ է. գրեթե քաղաքային մի քանի թաղամասի չափ։ Բոլոր ինը աշխարհներում կա միայն երկու այդպիսի կառույց, և երկրորդը չափսերով կրկին զիջում է Սուրտրի ամրոցին։ Այն այլ բան չէ, քան անդրաշխարհի տիրակալ Հելի ամրոցը, որը նվիրել է Սուրտրը՝ իբրև նրա որդեգիր տղայի՝ Լոկիիդուստր։

Նագլֆարը իսկապես զարմանալի բան է։ Այն Սուրտրի և Հելի համատեղ աշխատանքն է. հսկայական նավ, որը բացառապես կառուցվել է Հելհեյմ ընկած մեռածների եղունգներից։ Այն սպիտակ նավ-ուրվական է, որը, իր ահեղ ստվերով, կանգնած է սև ավազների վրա, և նրա կառուցումը արդեն գրեթե անցել է կեսից ավելին։ Ոչ մեծ սև ծովը, որը ողողում է Մուսպելհայմի ափերը, եզերում է նաև Հելհեյմը։ Ասում են, որ ժամանակ առ ժամանակ այնտեղից գալիս են Հելի պատգամավորները՝ կառուցման հերթական նյութերը բերելով, այնուհետև այդ ամենը համբերատարորեն ամրացնում են հսկայական նավին իրենց արյունով և թքով և վերադառնում հետ։ Երբ սկսվի Ռագնարյոկը նավի մեջ կտեղավորվեն Հելհեյմի լեգեոնները և այնքան յոտուն, որքան տեղավորվի, ու նավը նրանց կհասցնի մարտի դաշտ։

Գրականություն
-------------

* John Lindow: Norse Mythology: A Guide to Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs. Oxford University Press, Oxford 2002, ISBN 0-19-515382-0.
* Rudolf Simek: Mittelerde: Tolkien und die germanische Mythologie. C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52837-6.
* Rudolf Simek: Lexikon der germanischen Mythologie. 3. völlig überarbeitete Aufl. Alfred Kröner Verlag, Stuttgart 2006, ISBN 978-3-520-36803-4.

Աղբյուրներ
----------

* Սկանդինավյան դիցաբանություն. Մուսպելհայմ և Նիֆլհայմ
* Մուսպելհայմի նկարագիրը
**Վերին Նավեր**, բրոնզի և վաղ երկաթի դարերի (մ․թ․ա․ 23-10-րդ դարեր) դամբարանադաշտ (մոտ 100 հեկտար) Հայաստանում, Աշտարակից 3 կիլոմետր արևմուտք, Արագածի հարավային ստորոտում։ Բազմաթիվ դամբարաններ ավերվել են հողամշակման և շինարարական աշխատանքների հետևանքով։ Ներկայումս տեղանքի բարձրադիր վայրերում առանձին խմբերով պահպանվել են ավելի քան 300 դամբարանաբլուր, որոնցում բացվել են գետնափոր դամբարանախցեր (ծածկված են 2—5 տուֆե խոշոր սալաքարերով) և դրանք օղակող քարաշեն կրոմլեխներ։ Կավանոթ Միջին բրոնզի դարաշրջանի դամբարաններից հայտնաբերվել են գունազարդ, դարչնագույն և սև փայլեցված խեցանոթներ, բրոնզե զենքեր, պղնձե և բրոնզե զարդարանքի առարկաներ, ապակուց, հախճապակուց, գիշերասաթից, սարդիոնից, ծովային խխունջներից պատրաստված ուլունքներ և այլն։ Թաղումները հիմնականում անհատական են։ Տոհմային համայնքում դեռևս չէր խորացել գույքային շերտավորումը։ Ուշ բրոնզի դարաշրջանի դամբարաններից հայտնաբերվել են գորշ և սև փայլեցված զանազան խեցանոթներ (սափոր, թաս, կարաս, կճուճ, աղաման և այլն), բրոնզե զենքեր, զարդեր, գործիքներ, արձանիկներ, ձիու սանձ, սարդիոնե, ապակե և հախճապակե ուլունքներ, վանակատե նետասլաքներ։ Սև փայլեցված անոթները զարդարված են խորաքանդակ և հարթաքանդակ գոտիներով։ Առանձնապես շքեղ են պաշտամունքային անոթները (երկփող գավաթներ, հնգափող սափորներ, խորանարդաձև շարժական սրբարան և այլն)։ Արվեստի վայելչագեղ նմուշներ են արծվի և աղավնու բրոնզե արձանիկները, որոնք խարսխաձև պատվանդանի վրա պտտվում են առանցքի շուրջ։ Հայտնաբերվել են նաև ընտանի և վայրի կենդանիների (ցուլ, կով, ոչխար, ձի, մուֆլոն, այծ, վայրի էշ, նապաստակ, եղնիկ, ազնիվ եղջերու, ուղտ, այծյամ, վարազ, առյուծ, կզաքիս, աղվես և այլն), զանազան թռչունների ոսկորներ։ Ուշ բրոնզի դարի թաղումներն ուղեկցվել են նաև մարդկային զոհաբերություններով։ Հարուստ դամբարաններում հավանաբար դիակիզել-թաղել են քուրմ ցեղապետներին։ Պեղածոները հիմք են տալիս ենթադրելու, որ ուշ բրոնզի դարաշրջանում վերին նավերում արագորեն սկսել են քայքայվել տոհմատիրական կարգերը, խորացել է գույքային անհավասարությունը, կազմավորվել է ցեղային հզոր միություն։ Ավագանին, իր ձեռքում կենտրոնացնելով աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունը, միջցեղային անընդմեջ պատերազմների հետևանքով կուտակել է զգալի հարստություն։ Ուսումնասիրված բրոնզեդարյան դամբարանների մեծ մասը պատկանում են կարմիրբերդյան մշակույթին (տես Կարմիր բերդ)։ Մի շարք գտածոներ (բրոնզե արձանիկներ, խեցանոթներ և այլն) նման են Սևանա լճի ավազանի նույն ժամանակաշրջանի հուշարձաններից (Լճաշեն և այլն) հայտնաբերված նույնատիպ իրերին։ Վաղ երկաթի դարի (մեր թվարկությունից առաջ XI-X դարեր) դամբարաններից գտնվել են սև փայլեցված, ուղղահայաց ակոսներով զարդարված խեցանոթներ, սարդիոնից ու հախճապակուց ուլունքներ և այլն։ Դամբարանադաշտի տարածքում հայտնաբերվել են նաև վաղ միջնադարյան երկու քառակող տուֆե կոթողներ (ենթադրվում է, որ դրանք Աշտարակ, Օշական և Փարպի գյուղերի հողատարածությունները նշող սահմանաքարեր են)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 404)։*  |
**Տղամարդու արձան-կուռք**  (մ.թ.ա. 8-7-րդ դարեր, Նոյեմբերյան, Ջուջևան), Ք. ա. առաջին հազարամյակի քանդակագործությանը բնորոշ տղամարդու քանդակ է։ Պահվում է Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված է 2984 համարի տակ։

Քանդակը համարվում է Ք. ա. 8-7-րդ դարերի հնություն, կրաքարից է, չափերը՝ 60×22×23 սմ։ Հայտնաբերվել է Հայաստանի Տավուշի մարզի Նոյեմբերյանի Ջուջևան գյուղի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Աստվածների, կուռքերի և նախնիների պաշտամունքին նվիրված արձաններ կանգնեցնելու սովորույթը Հայաստանում գոյություն է ունեցել հնագույն ժամանակներից։ Այսպիսի արձանները դրվում էին սրբատեղիներում՝ իբրև կուռք, կամ իբրև մահարձան կանգնեցվում առաջնորդների ու սոցիալական աստիճանակարգում բարձր դիրք գրավող անձանց դամբարանների վրա։ Նախնիներին երկրպագությունը համակցվել է լուսատուների երկրպագությանը, որի խորհրդանիշն է այս արձանի վզից կախված սկավառակաձև զարդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages

Աղբյուրներ
----------

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակի նյութը տրամադրված է* Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից **ԳԼԱՄ** ծրագրի շրջանակներում։ *GLAMGLAM* |
**«Քեզ պե՞տք է շնիկ»** (ղազ.՝ Саған күшік керек пе?), գունավոր մանկական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Կանիմբեկ-Կանո Կասիմբեկով 1994 թվականին «Ղազախֆիլմ» կինոստուդիայում։ Ղազախ դրամատուրգ Եսկեն Ելուբաևի պիեսի էկրանավորումն է։

Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 26-ին։

Սյուժե
------

Ֆիլմը նվիրված է կենսանիների և մարդկության մասին հոգ տանելու թեմային։ Սյուժեի կենտրոնում քաղաքից իր հարազատ պապի մոտ հյուրընկալված Ազամատն է և նրա նոր ընկերներն։ Ինչպես շատ երեխաներ, Ազամատը անտարբեր չէ թափառող կենդանիների նկատմամբ։ Մի օր փողոցում նա գտնում է երեք լակոտների, որոնք ցանկանում են խաղալ նրա հետ։ Տղան որոշում է նոր ընկերներին տանել իր տուն, բայց այնտեղ նրա արարքը հավանության չի արժանանում։ Հատկապես, երբ նոր բնակիչներն սկսում են փչացնել կոշիկները և կամաց-կամաց տան հարմարավետությունը վերածել խառնաշփոթի։

Պապը թոռանից պահանջում է առաջիկայում ազատվել շան ձագերից։ Ազամատը հականում է, որ առանց իրեն շնիկները կարող են դժվար կացության մեջ ընկնել և նույնիսկ սատկել։ Փոքր մարդու մեծ սիրտը չի կարող դա թույլ տալ։

Դերերում
--------

* Ազամատ Օմարով – *Ազամատ, թոռ*
* Ատագելդի-աղա Իսմայիլով – *պապ*
* Թամարա Կոսուբաևա – *տատ*
* Ս. Մուկիշև – *Սպանդիյար*
* Գ. Օսկենբաևա – *վաճառողուհի*
* Ա. Աբիտբեկովա – *Այագուլ*
* Ն. Ռայմկուլով – *Մոնտի*

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսոր՝ Կանիմբեկ Կասիմբեկով
* Սցենարի հեղինակ՝ Եսկեն Ելուբաև
* Օպերատոր՝ Մարատ Տոխտաբակիև
* Կոմպոզիտորներ՝ Բեյբիթ Դալդենբաև, Կուատ Շիլդեբաև

Մրցանակներ
----------

* 2004 – «Շակենի աստղերը» երկրորդ կինոփառատոնի մրցանակ «Մանկական թեմատիկայի լավագույն ցուցադրման համար»,
* 2004 – «Ամենաբարի ֆիլմի համար» հատուկ մրցանակ «Կինոտավրիկ» միջազգային մանկական կինոփառատոնում, Սոչի, Ռուսաստան։

Փաստեր
------

Ռեժիսոր Կանիմբեկ Կանո Կասիմբեկովը ֆիլմը նկարահանել է 1994 թվականին ռեկորդային կարճ ժամանակահատվածում՝ 15 օրում։ Սակայն ֆիլմը ցուցադրվել է միայն 10 տարի անց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Քեզ պե՞տք է շնիկ» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Քեզ պե՞տք է շնիկ» (ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**SSC Tuatara**, ամերիկյան Shelby Super Cars ընկերության սուպերմեքենա։ Նախատիպը պաշտոնապես ցուցադրվել է 2011 թվականին Չինաստանի Շանհայ քաղաքում։ Հյուսիսային Ամերիկայում մեքենան ցուցադրվել է Պեբլ Բիչ ամենամյա մրցույթում (քաղաք Մոնտեռեյ)։ Ընկերությունը ներկայացնում է, որպես ամենաարագ սերիական մեքենան աշխարհում։ Արտադրության մեկնարկը տրված է արդեն մի քանի տարի։

Ստեծման պատմությունը
--------------------

Tuatara-ն հանդիսանում է Shelby Super Cars-ի երկրորդ սուպերմեքենան։ Նոր սուպերմեքենա ստեղծելու գաղափարը SSC-ում առաջացավ այն բանից հետո, երբ 2010 թվականի հուլիսի 4-ին Bugatti Veyron Super Sport-ը սահամանեց արագության համաշխարհային նոր ռեկորդ։ Մինչ այդ ընկերությունը արդեն սահմանել էր արագության ռեկորդ SSC Ultimate Aero TT սուպերմեքենայով։
Մեքենայի դիզայնը մշակել է շվեդական SAAB ընկերության գլխավոր դիզայներ Ջեյսոն Կաստրիոտան։
Երկար ժամանակ մեքենան կրում էր SSC Ultimate Aero TT 2 անվանումը, մինչև ընկերությունը որոշեց այն անվանել Tuatara։ Անվանումը գալիս է հատերիա(տուատարա) մողեսի անվանումից, որն ապրում է Նոր Զելանդիայում։ Մաորիների լեզվից թարգմանաբար tuatara նշանակում է «գագաթները մեջքին», որը խորհրդանշում է մեքենայի հետևի մասում տեղադրված թևերը։ Մեկ այլ պատճառ ևս անվան ընտրության հարցում. հատերիայի ԴՆԹ-ն շատ արագ է ձևափոխվում։ Այս կերպ SSC-ն ընդգծում է, որ մեքենան ունի մի շարք տարբերություններ SSC Ultimate Aero TT-ի համեմատ։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

Tuatara-ն սարքավորված է V8 երկու տուրբո ներմղիչներով, 1350 ձիաուժ (6800 պտույտ/րոպեի պայմաններում) հզորությամբ շարժիչով։ Շարժիչի զանգվածը կազմում է 194 կգ։ Այն միցած է 7 աստիճան մեխանիկական H-Patten կամ 7 աստիճան կիսաավտոմատ SMG փոխանցման տուփին։ 
Մեքենան հագեցած է հատուկ մշակված ածխածնային-կերամիկական արգելակման կոճղակներով։ Մեքենայի անվահեծերը պատրասված են կարբոնից և յուրաքանչյուրը կշռում է 5,8 կգ։ 
Մեքենայի առավելագույն արագությունը կազմում է 443 կմ/ժ(տեսականորեն)։ 0-ից 100 կմ/ժ-ին մեքենան հասնում է 2,5 վայրկյանում։

* Տեսքը դիմացիցՏեսքը դիմացից
* Տեսքը կողքիցՏեսքը կողքից
* Տեսքը հետևիցՏեսքը հետևից

Արտաքին հղումներ
----------------

1. Archived 2012-09-21 at the Wayback Machine.
2. 
3. Archived 2012-04-24 at the Wayback Machine.
Սպիտակ գինով գավաթ
Սպիտակ խաղող
Torrontés գինու համտեսում Արգենտինայի Կաֆայատ քաղաքում
**Սպիտակ գինի** ինչպես սպիտակ, այնպես էլ խաղողի կարմիր կամ վարդագույն տեսակներից պատրաստված գինի է, որը ստացվում է անկեղև խաղողի խմորման արդյունքում։ Հենց կեղևի բացակայությամբ է պայմանավորված է գինու բաց գույնը․ խաղողի տեսակների մեծ մասի մոտ պտղահյութը գրեթե անգույն է։

Սպիտակ խաղողի տեսակներ
----------------------

* Շարդոնե (Chardonnay)
* Ռիսլինգ (Riesling)
* Ալիգոտե (Aligote)
* Սովինյոն Բլան (Sauvignon Blanc)
* Սեմյոն (Semillon)
* Տոկայ (գինի)
* Մյուսկադե (Muscadet, Melon de Bourgogne)
* Փթի Մանսեն և Գղո Մանսեն (Petit Manseng, Gros Manseng)
* Խենեն Բլան (Chenin Blanc)
* Գեվյուրցտրամիներ (Gewürztraminer)
* Մուսկատ (գինի) (Muscat)
* Մյուլեր-Տուրգաու (Müller-Thurgau, Riesling-Silvaner, Rivaner)
* Վիոնյե (Viognier)
* Մյուսկադել (Muscadelle)
* Պինո-գրի (Pinot Gris, Pinot Gridgio, Tokay Pinot Gris)
* Պինո Բլան (Pinot Blanc, Pino Blanco, Weifiburgunder)
* Սիլվաներ (Silvaner, Sylvaner)
* Մարսան (խաղող) (Marsanne, Ermitage)
* Ռուսան (Roussanne)
* Սավանիեն (Savagnin)
* ԳրյուներՖելտլիներ (Grüner Veltliner)
* Վերնաչա (Vernaccia)
* Գրեկո (խաղող) (Greco)
* Մակաբեո (Macabeo, Viura)
* Ալբարինո (Albarino, Alvarinho)
* Վերդելո (Verdelho,Verdejo)
* Ֆուրմինտ (Furmint)
* Մալվազիա (Malvasia, Malmsey)
* Տրեբյանո (Trebbiano, Ugni Blanc)
* Գարգանեգա (Garganega)
* Կորտեզե (գինի) (Cortese)

Արտադրություն
-------------

Խաղողի շատ տեսակների մոտ գունանյութ (անտոցիան) պարունակում է միայն կեղևի մեջ, դրա համար էլ սպիտակ գինի հնարավոր է պատրաստել ցանկացած գույնի խաղողից (սպիտակ, վարդագույն , կարմիր)։ Պարտադիր պայման է հանդիսանում այն, որ խաղողի հյութը չպետք է շփվի կեղևի հետ։ Բացառություն են «ներկիչ» տեսակները, անվանվում են նաև «Տենտյուրիե» (ֆր.՝ teinturier), որոնց հյութն ի սկզբանե գունավոր է։ Այս տեսակին են պատկանում Սապերավին, Ալիկանտ Բուշեն և այլն։

Որպեսզի հյութն ու կեղևը քիչ շփվեն իրար հետ, գինու գործարաններում հնարավորինս արագ ճզմվում են, երբեմն նույնիսկ հատիկները չեն առանձնացվում, ճզմվում են ամբողջական ողկույզներով։

Թարմ ճզմած խաղողը խաղողի մասնիկներից և մանր աղբից (ողկույզի և կորիզների կտորներ) մաքրելու համար կիրառվում է երկու տեխնոլոգիա՝ կա՛մ ցենտրիֆուգավորում են, կա՛մ բնական ճանապարհով թողնում են մինչև նաստվածքն առանձնանա։

Սպիտակ գինի պատրաստելիս խմորման դեպքում անհրաժեշտ է ավելի մանրամասն վերահսկել ջերմաստիճանը, քան կարմիր գինու արտադրության ժամանակ և անհրաժեշտ է լինում պարբերաբար սառեցնել խաղողահյութը։ Սպիտակ գինու խմորման հաջողության համար պետք է ապահովել 20 աստիճան ցելսիուս ջերմաստիճան։

Տարիքի հետ սպիտակ գինին ավելի մուգ երանգ է ձեռք բերում, իսկ կարմիր գինին, ընդհակառակը, դառնում է ավելի բաց և նստվածք է տալիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  K. MacNeil *The Wine Bible* pg 31 Workman Publishing 2001 ISBN 1-56305-434-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Varieties of white wines — (անգլ.) (ֆր.)
**Ան-պան**(ճապ.՝ あんパン «ամպան»), ճապոնական քաղցր թխվածք՝ հիմանականում լցոնված լոբուց պատրասվտած խյուսով՝ աձուկայով։ Բացի աձուկայից, որպես միջուկ՝ կարող են օգտագործվել սպիտակ բակլայից (սիրո-ան), քնջութից (գոմա-ան) և հաճարից (կուրի-ան) պատրաստված խյուսերը։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ ան-պանը պատրաստվել է 1875 թվականին՝ Մեյձի ժամանակաշրջանում։ Պատրաստել է սամուրայ Յասուբեյ Կումուրան, ով կորցրել էր աշխատանքը՝ Կայսերական բանակի ստեղծմանը մասնակցելու և, որպես այդպիսին, սամուրայների դասի վերացման համար։ Մեյձի ժամանակաշրջանում Ճապոնիայում շատ սամուրայների տալիս էին աշխատանքներ, որոնցով նրանք երբեք չէին զբաղվել։ Հացթուխի առաջադրանքն այդ նոր արևմտյան մասնագիտություններից էր։

Մի օր Յասուբեյը զբոսնում էր մի թաղամասում, որտեղ աշխատում էին ճապոնացիները, ովքեր ընտրել էին արևմտյան մասնագիտություններ։ Այնտեղ Յասուբեյը հանդիպեց մի երիտասարդ հացթուխի։ Նա բացեց հացի նոր արտադրամաս՝ «Բունեիդո» (ճապ․ 文英堂 բունեյդո, բառացիորեն՝ «արևմտյան մշակույթի տաճաև»)։ 1874 թվականին նա տեղափոխվեց Գինձա և արտադրամասը վերանվանեց «Կիմուրայ» (ճապ․ 木村屋, «Կիմուրայի ձեռնարկություն»)։ Յասուբեյը փորձում էր պատրաստել ավելի «ճապոնական» հաց՝ պատրաստման հիմքում դնելով մանձյուի խմորը։ Որպես միջուկ՝ Յասուբեյը վերցրեց լոբուց պատրաստված խյուսը՝ անկոն։ Ան-պան դարձավ շատ հայտնի ոչ միայն համեղ լինելու, այլ նաև ժողովրդի՝ միշտ նորը փորձելու ցանկության շնորհիվ։

Ավելի ուշ ան-պանի սիրահար Տակայոկի-Յամաոկան՝ կայսր Մեյձի մաժորդոմը, խնդրեց սյոգունատ Տոկուգավային (Ճապոնիայի կառավարիչը մինչ Մեյձիի ժամանակաշրջանը) կայսերը բերել ան-պան։ Հացթուխ Յակուբեկը պատրաստեց ան-պան, որը շատ դուր եկավ կայսերը։ Նա անգամ խնդրեց Յասուբեյին՝ իր համար ամեն օր պատրաստել ան-պան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ինչպե՞ս ան-պան պատրաստել

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kimuraya Sohonten(In Japanese, accessed 21 March 2006)
* The Birth of Anpan (Accessed on 21 March 2006)
**Սպիտակ երշիկ**, **վայսվուրստ** (լեհ.՝ Kiełbasa biała, գերմ.՝ Weißwurst), նրբերշիկի տեսակ խաշելու համար։ Սովորաբար պատրաստվում է հորթի մսից, խոզի ճարպից և համեմունքներից։ Քանի որ պատրաստման ժամանակ չի օգտագործվում նատրիումի նիտրիտ, ուստի այն ունի բաց մոխրասպիտակավուն գույն։

Գերմանիայում կա այդ երշիկի մի քանի տեսակ։ Ամենահայտնիները մյունխենական, սիլեզիական և համբուրգյան սպիտակ երշիկներն են։

Սիլեզիական սպիտակ երշիկ
-----------------------

Սիլեզիական սպիտակ երշիկը սովորաբար պատրաստում են դեկտեմբերին։ Այն ուտում են Սուրբ Ծնունդին և Ամանորին։ Երշիկը բաղկացած է հորթի մսից և խոզի ճարպից, որոնք մանրացնում են և ավելացնում համեմունքներ, սառույց, կիտրոն ու սպիտակ գինի։ Խճողակը լցնում են խոզի աղիքների մեջ և մի քանի վայրկյան եփում են։ Պատրաստի երշիկը տաքացնում են ջրի մեջ և չեն թողնում, որպեսզի ջուրը սկսի եռալ կամ եփում են յուղի մեջ։ Սիլեզիական խոհանոցի սովորության համաձայն՝ այն մատուցում են թթված կաղամբի և կարտոֆիլի խյուսի հետ, քաղցր մանանեխի հետ մատուցվում է նաև «Տունկե» սոուսը, որը պատրաստված է մանր փշրված անուշահացից (գերմ.՝ Lebkuchen), այն եփում են արգանակի մեջ, որն էլ պատրաստված ծխեցրած մսից, նեխուրից, վայրի գազարից և ավելացվում է մուգ գարեջուր։ Սոուսի մեջ ավելացվում է չամիչ և նուշ։

Տես նաև
-------

* Սպիտակ նրբերշիկների հասարակած
* Բոկվուրստ
* Բրատվուրստ

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սպիտակ երշիկ Վիքիպահեստում |

* Վայսվուրտ՝ սպիտակ նրբերշիկ
* Food from Bavaria Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine. published by the *Bavarian ministry of state for agriculture and forests*
* The correct treatment of a Weißwurst - essay about preparing and eating Weißwurst properly (pdf file)

Գրականություն
-------------

* Peter M. Lill, Ludwig Markgraf: *Mythos Weißwurst*. Knürr, München 1999, ISBN 3-928432-23-0
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սպիտակ գվարդիա (այլ կիրառումներ)

**Սպիտակ բանակ** (ռուս.՝ *Белая Армия*) կամ **Սպիտակ Գվարդիա** (ռուս.՝ Белая Гвардия), Ռուսաստանում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, բոլշևիկյան ուժերի դեմ պայքարող ազգային պրոցարիստական զինվորական խմբավորումների (սպիտակ գվարդիականներ) ոչ պաշտոնական անվանումը։ Խորհրդական գրականության և հրապարակախոսության մեջ, ինչպես նաև առօրյայում, «Սպիտակ Գվարդիան» անվանումն օգտագործվել է մի շարք հակահեղափոխական ազգային զինվորական խմբավորումներ (սպիտակ ֆիններ, սպիտակ չեխեր, սպիտակ լեհեր) և, ընդհանրապես, հակահեղափոխություն նշելու համար։ «Սպիտակ Գվարդիան» տերմինի առաջացումը կապված է «օրինական» իրավակարգի կողմնակիցների ավանդական խորհրդանշական գույնի՝ սպիտակ գույնի հետ (ի հակադրություն կարմիր գույնի՝ ապստամբների և հեղափոխության գույնի)։

Տես նաև
-------

* Ռուսաստանի Քաղաքացիական պատերազմ
* Սպիտակ շարժում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԲԳԿՀ հետախուզության գնահատականը


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 74)։*  |
**Բաց զվարճալի ֆուտբոլի դպրոցներ** (*Open fun football schools*, OFFS), մարդասիրական նախագիծ, որի նպատակն է օգտագործել մանկական ֆուտբոլի զարգացումը որպես քաղաքական նպատակների հասնելու միջոց, այն է՝ խաղաղ գոյակցություն, ժողովրդավարություն և քաղաքացիական հասարակության զարգացում։

Նպատակները և պատմությունը
-------------------------

ԲԶՖԴ-ն սկիզբ է առել Դանիայի ֆուտբոլի ասոցացիայի ամառային ֆուտբոլային դպրոցներից։ Նպատակն է հակամարտող տարածաշրջանների երեխաներին զվարճանալու հնարավորություն տալ ֆուտբոլի միջոցով։ Ծրագիրն առաջին անգամ 1998 թվականին իրագործվել է Բոսնիայում։ 2009 թվականի դրությամբ ծրագիրը կիրառվում է Մակեդոնիայում, Սերբիայում, Խորվաթիայում, Վրաստանում, Հայաստանում, Ադրբեջանում, Մոլդովայում, Հորդանանում, Սիրիայում և Լիբանանում։ Ծրագիրն իրականացնում են Դանիայի, Նորվեգիայի, Շվեդիայի, Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարությունները և ՈՒԵՖԱ-ն։

ԲԶՖԴ-ն Հայաստանում
------------------

ՀՖՖ-ն 2003 թվականին առաջարկություն է ստանում ԲԶՖԴ-ի դանիացի ղեկավար Անդերս Լևինսենից՝ ծրագրին մասնակցելու համար։ Նույն թվականին փորձնական ծրագիր է անցկացվում Մալաթիայի և «Փյունիկի» մարզադպրոցներում։ 2004 թվականին մասնակից մարզադպրոցների թիվը հասնում է 8-ի՝ ներառելով նաև մարզերի դպրոցները։ Արդեն 2005 թվականին ծրագրին մասնակցեցին 15 դպրոցներ, որոնցից միայն երկուսն էին մայրաքաղաքը ներկայացնում։ Նույն թվականից ծրագրի հայաստանյան ղեկավար է նշանակվում Մարինա Թաշչյանը։
2009 թվականին ևս մասնակցել են տասնհինգ դպրոցներ։

Խաղերի կազմակերպումն ու խաղերի բնույթը
--------------------------------------

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Բաց զվարճալի ֆուտբոլի դպրոցներ*։ Երևան: «Լուսակն»։ 2008։ էջ 3
2. ↑  *Ֆուտբոլ՝ բաց ու զվարճալի*։ Երևան: «Կանչ» մանկապատանեկան պարբերական։ 2009, թիվ 9։ էջ 1
3. ↑  *OFFS-ն Հայաստանում*։ Երևան: «Մեծ ֆուտբոլ» ամսագիր։ 2006, թիվ 2։ էջ 7
**Սպիտակ աստղի շքանշան** (էստ․՝ Valgetähe teenetemärk), Էստոնիայի Հանրապետության պետական պարգև։

Շքանշանը հաստատվել է 1936 թ.-ին էստոնացի ժողովրդի անկախության պատերազմի հիշատակին։

Սպիտակ աստղի շքանշանով պարգևատրվում են Էստոնիայի քաղաքացիները պետական ծառայությունում և տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատանքում ունեցած մեծ ներդրման համար, ինչպես նաև օտարերկրյա քաղաքացիները, ովքեր ներդրում են ունեցել Էստոնիայի պետականության կայացման և պահպանման գործում։

Սպիտակ աստղի շքանշանը ունի հինգ հիմնական կարգ, ինչպես նաև մեկ հատուկ կարգ՝ շքանշանի վզնոց և մեկ մեդալի կարգ։

### Սպիտակ աստղ շքանշանի կարգերը

Շքանշանի առաջին, երկրորդ և երրորդ կարգերը ունեն առանձին ձևավորում տղամարդկանց և կանանց համար։ Չորրորդ և հինգերորդ կարգերը ունեն համանման ձևավորում ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց համար։ Առաջին և երկրորդ կարգերը ունեն շքանշանի աստղ և նշան։ Երրորդից մինչև հինգերորդ կարգի շքանշանների հետ տրվում է միայն աստղը։

### Սպիտակ աստղ շքանշանի գեղարվեստական ձևավորումը

Պատկերներ
---------

Գրականություն
-------------

* *Walter, Hannes*. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations. — Tallinn։ Miniplast Pluss, 1998. — 396 lk. — ISBN 9985900170. (էստոներեն)(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էստոնիայի պետական խորհրդանիշները.Սպիտակ աստղի շքանշան (էստոներեն)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սպիտակ աստղի շքանշան
**Արվիդ Յանովիչ Պելշե** (հունվարի 26 (փետրվարի 7), 1899, Բաուսկե շրջան, Կուրլանդիական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 29, 1983(1983-05-29), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ, պատմաբան, Լատվիական ԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1946), սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1969-1979)։ ԽՄԿԿ անդամ 1915 թվականից։

Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1914 թվականից բանվորություն է արել Ռիգայում, ուր մտել է Լատիշական երկրամասի սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպության մեջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին աշխատել է Վիտեբսկում, Խարկովում, Պետրոգրադում, Արխանգելսկում։ Մասնակցել է Փետրվարյան հեղափոխությանը (1917)։ Ընտրվել է Պետրոգրադի սովետի անդամ, Արխանգելսկի կուսկազմակերպության կողմից՝ ՌՍԴԲ(բ)Կ YI համագումարի պատգամավոր։ Մասնակցել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության (1917) նախապատրաստմանն ու իրականացմանը։ 1918 թվականին՝ ՎՉԿ-ի աշխատակից Մոսկվայում։ 1919 թվականին աշխատել է Խորհրդային Լատվիայում, մասնակցել Ռիգայի մոտ սպիտակլատիշների դեմ մղվող մարտերին։ 1919-1929 թվականներին կուսքաղաքացիական և դասախոսական աշխատանքներ է կատարել կարմիր բանակում և ռազմածովային նավատորմում։ 1931 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը, 1931-1933 թվականներին՝ ասպիրանտ նույն ինստիտուտում։ 1933-1937 թվականներին աշխատել է Ղազախական ԽՍՀ Մագաջանյան, ապա՝ Չեռնոիրտիշյան սովխոզների քաղբաժնի պետ, ԽՍՀՄ սովխոզների ժողկոմատի քաղվարչության սեկտորի պետի տեղակալ։ 1937-1940 թվականներին դասախոսական աշխատանքներ է կատարել Մոսկվայում։ 1941-1959 թվականներին եղել է Լատվիայի կոնկուսի ԿԿ քարտուղար։ Հայրենական պատերազմի տարիներին (1941-1945) աշխատել է Խորհրդային Լատվիայում կուսակցական և խորհրդային կադրերի պատրաստման ասպարեզում։ 1959-1966 թվականներին եղել է Լատվիայի կոմկուսի ԿԿ առաջին քարտուղար։ 1966-1983 թվականներին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական վերահսկողության կոմիտեի նախագահ։ ԽՄԿԿ 22-26 համագումարների պատվիրակ է։ 1961 թվականից ԽՄԿԿ ԿԿ, 1966-1983 թվականներին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ։ ԽՍՀՄ 2, 10 գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Հեղինակ է ԽՄԿԿ պատմությանը, ինչպես նաև Լատվիայում հեղափոխական շարժումներին նվիրված աշխատությունների։ Պարգևատրվել է Լենինի 7, Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշաններով։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 126813825 · ISNI: 0000 0000 1518 1001 · NTA: 128882441 · VIAF: 77318731 · WorldCat VIAF: 77318731 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 225)։*  |
**Ապաճնշումային հիվանդություններ,** դեկոմպրեսիոն հիվանդություններ, առավել հաճախ առաջանում են ջրասույզների (խորջրյա սուզումների ժամանակ), օդաչուների, կեսոններում աշխատողների (կեսոնային հիվանդություն) օրգանիզմում՝ բարձր ճնշման վայրից շատ արագ ցածր ճնշման գոտի անցնելիս (դեկոմպրեսիա)։ Բարձր ճնշման գոտում արյունը և հյուսվածքները հագենում են ազոտով կամ հելիումով, որը շարունակվում է այնքան ժամանակ, մինչև շնչած օդում այդ գազերի ճնշումը հավասարվում է հյուսվածքներում եղած դրանց ճնշմանը։

Հյուսվածքների հագեցումն ազոտով մինչև 4 մթնոլորտ ճնշման դեպքում (բարձր ճնշում ստեղծելու կանոնները պահպանելով) օրգանիզմի վրա վնասակար ներգործություն չի ունենում։ Սակայն բարձր ճնշման վայրից ցածր ճնշման գոտի շատ արագ անցնելիս լուծված ավելցուկային ազոտը չի հասցնում թոքերի միջոցով արտազատվել, որի հետևանքով արյան և հյուսվածքների գազերը լուծված վիճակից անցնում են գազանման վիճակի՝ առաջացնելով պղպջակներ։

Պատճառ
------

Ապաճնշումային հիվանդությունների անմիջական պատճառն արյունատար անոթների խցանումն է գազային պղպջակներով կամ վերջիններիս կողմից մոտակա հյուսվածքների ճնշումը։ Էական նշանակություն ունեն նաև ուղեկցող գործոնները, ծանր ֆիզիկական աշխատանքը, օրգանիզմի սառեցումը, վնասվածքները և այլն։

Ախտանիշներ
----------

Հիվանդության ախտանշանները հիմնականում ի հայտ են գալիս բարձր ճնշման գոտուց դուրս գալու առաջին ժամվա ընթացքում, բայց հաճախ՝ նաև ավելի ուշ։ Հիվանդությունն արտահայտվում է մաշկի քորով, հոդերի ու մկանների ցավերով։ Ամենածանր կլինիկական ախտանշաններն առաջանում են գլխուղեղի, թոքերի և կենսական կարևոր մյուս օրգանների արյունատար անոթները գազային պղպջակներով խցանվելիս։

Գլխուղեղի անոթներն ախտահարվելիս նկատվում են գլխապտույտ, շշմածություն, փսխում, թուլություն, ուշագնացություն, երբեմն՝ կիսալուծանքներ և լուծանքներ, թոքերի անոթներն ախտահարվելիս՝ կրծքային ցավեր, ուժեղ հազ։

Կանխարգելում
------------

Կանխարգելումը, բարձր ճնշումից ցածրին անցնելիս ճիշտ ռեժիմի պահպանում։

Բուժում
-------

Բուժման առավել արդյունավետ մեթոդը ճնշման բարձրացումն է՝ հետագա դանդաղ իջեցումով (ռեկոմպրեսիա)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Կամբեճան**, *Կամբիճան, Կամբեճ, Կապիճան, Կամբեխճան, Քամբեճան* (հուն. Καμβυσηνη, արաբ. Qambĭrān), գավառ Անդրկուրյան կամ Խորին Հայքում, Կուր գետի և Կապ-կոհ լեռնագոտու միջև, Կամբեճ (Իորի) և Աղվան (Ալազան) գետերի ստորին հովտում։

Մ.թ.ա. II դ. սկզբից հայաբնակ Կամբեճան մտել է վերամիավորված Մեծ Հայքի պետության մեջ։ I դ. հույն պատմիչ և աշխարհագրագետ Ստրաբոնը Կամբեճանը անվանում է Հայոց ծայր հյուսիս և «ձնառատ» գավառ, որն արևմուտքից սահմանակից էր Վիրքին, արևելքից՝ Աղվանքին։ V դ. մտել է Աղվանից մարզպանության, իսկ V դ. վերջից՝ Հայոց Արևելից կողմանքում ստեղծված Առանշահիկ թագավորության մեջ։ Վաչագան Բարեպաշտ թագավորի օրոք (478-510) Կամբեճանում հիմնավորապես հաստատվել է քրիստոնեությունը, կարգվել «եպիսկոպոս և երիցունս և հայեցողս ի Կամբեճս»։ Այնուհետև Կամբեճանը մտել է Գարդմանքի Միհրանյանների իշխանության մեջ։ Արաբական տիրապետության ժամանակ (VIII -IX դդ.) Կամբեճանը միացած էր Կուրի աջափնյակի հայ իշխանություններին։ Խաչենի տեր Ատրներսեհի (Սահլի որդի) թոռ և Գրիգոր-Համամի որդի Ատրներսեհ Բ ժառանգական իրավունքով տիրել է նաև Կամբեճանին և հարակից հողերին։ 910 թվականին նրա հիմնած թագավորությունն ընդգրկել է բուն Կամբեճանը, վրացական Հերեթ երկրամասը (որի անունով կոչվել է թագավորությունը) և բուն Աղվանքի Շաքի նահանգը (որի անունով հաճախ կոչվել է թագավորությունն արաբական աղբյուրներում)։ 958 թվականին Անանիա Մոկացի կաթողիկոսի՝ Արցախում գումարած քաղկեդոնական ժողովին, որին ներկա էին Հայաստանի հյուսիսարևելյան նահանգների իշխաններն ու բարձրաստիճան հոգևորականները, մասնակցում էր նաև Ատրներսեհ Բ-ի որդին և հաջորդը՝ Կամբեճան-Հերեթի թագավոր Իշխանակը։ Իշխանակի մայր Դինարը Վրաց իշխանաց իշխան Գուրգենի քույրն էր, դավանանքով՝ քաղկեդոնական։ Նրա ջանքերով Կամբեճանի բնակչության զգալի մասը դարձավ քաղկեդոնական, որի հետևանքով այնտեղ աստիճանաբար ուժեղացավ վրացական կրոնական ու քաղաքական ազդեցությունը։ Այնուհանդերձ հետագա դարերում ևս Կամբեճան-Հերեթի վարչատնտեսական ու մշակութային կյանքում որոշիչ դեր են խաղացել հայերը, հատկապես ուշ միջնադարում, երբ Ուտիքից ու Արցախից հարյուրավոր հայ ընտանիքներ, թուրք, ցեղերի ճնշմամբ, հաստատվեցին այնտեղ։ Ենթադրվում է, որ Կամբեճան-Հերեթի թագավորանիստ կենտրոնը գտնվել է Ալազանի աջափնյակում։ Վրաց Հերակլ II թագավորը XVIII դ. Կամբեճանում կառուցել է Սիղնաղ բերդաքաղաքը, որի բնակիչները հիմնականում Խաչենից գաղթած հայերն էին։ Նրանք ունեին Սբ. Գևորգ և Սբ. Կարապետ եկեղեցիները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 200)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալաջա (այլ կիրառումներ)

**Ալաջա**, (հնում՝ Արջո–Առիճ), հրաբխային լեռ Թուրքիայի Կարսի մարզում, Կարսի սարահարթում, Անիից արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 2695 մ։ Առաջացել է նեոգենի դարաշրջանի հրաբխային արտավիժումներից։ Ծածկված է լեռնատափաստանային և մերձալպյան բուսականությամբ, բարձր մասերը՝ քարակարկառներով։ Ալաջայից սկիզբ են առնում Ալաջա և Տեկոր գետերը։ Ալաջայի բարձունքներում է տեղի ունեցել Ալաջայի ճակատամարտը։ Կարսի սարահարթի հարավարևելյան և հյուսիսարևելյան կողմերում առանձնանում են Ալաջա Մեծ և Ալաջա փոքր լեռնագագաթները։

Տես նաև
-------

* Ալաջայի ճակատամարտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 138)։*  |
**Ռոտմիստր Պերեյասլավցևի դաստակերտ** (ռուս.՝ Усадьба ротмистра Переяславцева), շինություն Ռուսաստանի Դաշնության Եկատերինբուրգ քաղաքի պատմական կենտրոնում։ Ճարտարապետության հուշարձան է։ Գտնվում է Կարլ Լիբկնեխտի փողոց, տուն 3 հասցեով։ Եռահարկ աղյուսե շենք է բարոկկո ոճով։

Պատմություն
-----------

1889 թվականի տվյալներով` Վոզնեսենսկի պողոտայի (այժմ` Կարլ Լիբկնեխտի փողոց), թիվ 3 դաստակերտի սեփականատեր էր Միխայիլ Պավլովիչ Դեխանովը, որը 1881 թվականին այստեղ կառուցել է երկհարկանի քարե տուն։

1890-ական թվականներին դաստակերտն անցել է ռոտմիստր Ֆեոդոր Անդրեևիչ Պերեյասլավցևին։ 1894-1995 թվականներին նա վերակառուցել է Դեխանովի տունը ճարտարապետ Ս. Ս. Կոզլովի նախագծով, որը համաձայնեցված է եղել քաղաքի ճարտարապետ Յուլի Դյուտելի և Ե. Մ. Կոսյակովի հետ։ 1900-ական թվականներին արևմտյան կողմից կցակառուցվել է երկհարկանի շինություն։ 

XX դարի սկզբին տան սեփականատեր է դարձել երդվյալ հավատարմատար Ֆ. Ի. Պինովսկին։

1988 թվականին հիմնանորոգման ժամանակ ավելացվել է կամարակապ անցուղի, իսկ հարավային ճակատին բացվել է չորս պատուհան։ Քանդվել է տան երկու մասերը միացնող աղյուսե պատը։ Նոր գործառնական նշանակության պատճառով մասամբ փոխվել է տան ներքին դասավորությունը։ Այդ ժամանակ շենքում տեղակայված էր ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի Ուրալի բաժանմունքի մեքենագիտության ինստիտուտը։

Նկարագրություն
--------------

Շենքի հատակագիծը П-աձև է։ Անհամաչափ գլխավոր ճակատը ձեւավորված է ելունով և նրան հարակից երկու մասերով. հավասար բարձրությամբ` ձախից և մի փոքր ցածր` աջից։ Շքամուտքով ելունն ընգծված է թիակներով, պսակված է պատվանդանի վրա կանթաձև գմբեթիով, վերևում խոփով և կոփածո թագագլխիկով։

Ճակատի ձևավորումը հիմնված է դեկորի դասական տարրերի օգտագործման վրա։ Բոլոր պատուհանների շրջանակները զարդարված են լողաթներով (վերինները լցված են ծեփածո ծաղկային նախշերով) և ճակտոնիկներով։

Ճակատի ձախ կողմի և ելունի երկրորդ հարկում կրկնակի պատուհանների վերին հարկը միավորված է ստորինի հետ միասնական շրջանակով։ Կողային լողաթներն այստեղ զարդարված են խոյազարդ կալունակներով։

Տունն ունի երեք մուտք` մեկը գլխավոր ճակատի կողմից և երկու բակային։

Կարգավիճակ
----------

Շինությունը մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային (մարզային) նշանակության օբյեկտ է 6620016000 գրանցման համարով. ««Ռոտմիստր Պերեյասլավցևի դաստակերտ». տուն, աղյուսե ցանկապատ, 1894-1895 թվականներ, ճարտարապետ` Կոզլով Ս. Ս. 1900-ական թվականներ, 1988 թվական (վերակառուցում)»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  «Усадьба ротмистра Переяславцева»։ Վերցված է 2018 Հունիս 5
2. ↑  «Дом ротмистра Переяславцева»։ Վերցված է 2018 Հունիս 5

Գրականություն
-------------

* Свод памятников истории и культуры Свердловской области. Том 1. Екатеринбург: Сократ, 2007.
L'Hemisfèric
L'Umbracle
El Museu de les Ciències Príncipe Felipe
El Palau de les Arts Reina Sofía
La ciudad de las Ciencias y las Artes
**Արվեստների և գիտության քաղաք** (վալենս. *Ciutat de les Arts i les Ciències*, իսպ.՝ Ciudad de las Artes y las Ciencias), Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքում Թուրիա գետի չորացած հունի վրա հինգ կառույցից կազմված ճարտարապետական համալիր։ Դիզայնը վալենսիացի ճարտարապետ Սանտյագո Կալատրավեինն է, շինարարությունն սկսվել է 1996 թվականին։ Համալիրը հանդիսանում է ժամանակակից ճարտարապետության ակնառու օրինակներից մեկը։

«Քաղաքը» կազմված է հինգ շենքից, որոնց սովորաբար անվանում են իրենց վալենսերեն (կատալոներեն) անուններով.

* El Palau de les Arts Reina Sofía - օպերային թատրոն և բեմ այլ թատերական բեմադրությունների համար
* L'Hemisfèric - IMAX կինոթատրոն, պլանետարիում, լազերային բեմադրությունների թատրոն
* L'Umbracle - պատկերասրահ/այգի
* El Museu de les Ciències Príncipe Felipe - գիտական թանգարան
* L'Oceanogràfic - օվկիանոսագիտական պարկ բաց երկնքի տակ

Համալիրը շրջապատված է զբոսայգիներով, առվակներով և ավազաններով, այս տարածքը քաղաքի բնակիչների և հյուրերի հանգստի հանրահայտ վայր է, այստեղ աշխատում են բարեր և սրճարաններ։

Պատմություն
-----------

Նախագծի աղբյուրները
1989 թվականին Վալենսիայի նախագահ Ժուան Լերման ընդունում է Վալենսիայի համալսարանի պատմական գիտությունների պրոֆեսոր Մարիա Լոպես Պայերոյի առաջարկը՝ Թուրիա գետի հին հունի զբոսայգում կառուցել գիտական թանգարան։ Թանգարանի նախագիծը մշակում է նման տարածքներում նմանօրինակ բնութագիչներով Մյունխենում, Լոնդոնում և Կանադայում նախագծեր և կառուցում իրականացրած մի թիմ։

«Գիտության քաղաք» անունը նախագծին տվել է ինքնավար կառավարությունը։ Նախագիծը ներառում էր 370 մետրանոց կապի աշտարակ, որը պիտի լիներ աշխարհում երրորդ տեղում, պլանետարիում և գիտության թանգարան։ Աշխատանքների ընդհանուր արժեքը գնահատվում էր մոտավորապես 25 մլրդ պեսետ կամ մոտ 150 մլն եվրո։

Շինարարություն
1991 թվականի մայիսին խորհուրդը հաստատում է հողերի հանձնումը։ Չորս ամիս անց ներկայացվում է Սանտյագո Կալատրավայի մշակած նախագիծը։ Շինարարությունը սկսվում է 1994 թվականի վերջին։

Բացում
1998 թվականի ապրիլին համալիրի L'Hemisfèric շենքն իր դռները բացում է հանրության առջև։
Տասնմեկ ամիս անց բացվում է նաև El Museu de les Ciències Príncipe Felipe: 2002 թվականի դեկտեմբերի 12-ին տեղի ունեցավ L'Oceanographic-ի (Եվրոպայի ամենամեծ ակվարիում) բացումը։ 2005 թվականի հոկտեմբերի 8-ին բացվում է Palau de les Arts Reina Sofía և դառնում Վալենսիայի օպերային թատրոնը։

Գիտության և տեխնիկայի թանգարանը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Բուդդայի բամիանական արձաններ**, (փուշթու՝ د باميانو بودايي پژۍ *də Bāmyāno būdāyī paĵəy*, դարի՝ بت‌های بودا در بامیان *bothāy-e būdā dar Bāmyān*, դարի՝ تندیس‌های بودا در بامیان *tandīshāy-e būdā dar Bāmyān*), Բուդդայի 55 և 37 մ բարձրություն ունեցող երկու արձաններից կազմված արձանախումբ, որը ընդգրկված է Բամայան հովտում գտնվող Բուդայական վանական համալիրների կազմում։ Արձանները թվագրվում է մ.թ. 6-րդ դարով և դասվում են հնդկական Գանդհարյան արվեստին.

2001 թվականին, չնայած միջազգային հանրության հակազդեցությանը, արձանները պայթեցվեցին թալիբների կողմից, ում համար արձանները հեթանոսական կուռքեր էին և հետևաբար՝ ոչնչացման ենթակա։

Արձանները փորագրված էին հովիտը շրջապատող ժայռերի մեջ՝ մասամբ լրացված ամուր ծեփով, որը պահվում էր փայտյա ամրաններով։ Դեմքի՝ փայտից պատրաստված վերին հատվածները մաշվել են դեռևս հին ժամանակներում։ Բացի նշված ոչնչացված արձաններից, հովտի վանքերի տարածքում առկա է ևս մեկ արձան, որը պատկերում է պառկած Բուդա։ Վերջինիս պեղումները սկսվել են 2004 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Kenneth W. Morgan* The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists. — Motilal Banarsidass Publ. 1986. — P. 43. — 432 p. — ISBN 8120800303


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հանրագիտարանային բառապաշար |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2009006835 |

 |
**Հերմ** (անգլ.՝ Herm, ֆր.՝ Herm, նորմանդ. Herm), Նորմանդյան կղզիների ոչ մեծ կղզի (մոտ 2 կմ²), Կոտանտեն թերակղզու արևմտյան ափի մոտ։ Պատկանում է Մեծ Բրիտանիայի Բրիտանական թագի Գերսնի շրջանին։ Բնակչությունը՝ 60 մարդ (2005 թվականի տվյալներով)։

1973 թվականին Մեծ Բրիտանիան միացել է ԵՄ-ին, այսինքն Նորմանդյան կղզիները, Մեն կղզին և Ջիբլարթարը մտնում են Եվրոպական Միություն Մեծ Բրիտանիայի Միացյալ Թագավորության և Հյուսիսային Իռլանդիայի անդամության միջոցով, և համարվում են ԵՄ մաքսային տարածք, բացառությամբ Ջիբրալթարի։

Աշխարհագրություն
----------------

Հերմը Նորմանդյան կղզիներից ամենափոքրն է, որն ունի մշտական բնակչություն և ազատ մուտք։ Սակայն, ավտոմեքենաներ և հեծանիվներ կղզու վրա օգտագործել չի թույլատրվում։ Չնայած տեղաբնիկներին թույլ է տրվում օգտագործել կվադրոցիկլներ և մինի տրակտորներ։

Պատմություն
-----------

Կղզու վրա հայտնաբերվել են նոր քարի դարաշրջանի քարանձավեր, իսկ առաջին արձանագրված բնակավայրը թվագրվում է VI դարին։

Բնակչություն
------------

Կղզու բնակչությունը կազմում է մոտ 60 մարդ (2005 թվականի դրությամբ), այնուամենայնիվ, Հերմն ունի դրոշ և զինանշան։ Կղզու բնակիչները խոսում են ֆրանսերեն լեզվով։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Կղզու գլխավոր տեսարժան վայրը սպիտակ ավազով լողափն է։

Պատկերասրահ
-----------

* Հերմի դրոշըՀերմի դրոշը
* Հերմի զինանշանըՀերմի զինանշանը
* Կղզու զանգակատունըԿղզու զանգակատունը
* Հերմի տեսարանը ՍարկիցՀերմի տեսարանը Սարկից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  European Communities Act 1972 — Акт Великобритании о Европейских сообществах 1972 года

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հերմ կղզի Archived 2008-10-26 at the Wayback Machine. (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4583349-7 · VIAF: 233881185 · WorldCat VIAF: 233881185 |

 |
**Կսանֆ** (*Arñna*, հին հունարեն՝ Ξάνθος, լատ.՝ Xanthus), պատմական Լիկիայի ամենամեծ քաղաքը։ Լեթոն սրբավայրի հետ մեկտեղ ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Քաղաքի ավերակները տեղակայված են Թուրքիայի Անթալիա նահանգում։

Սկզբնապես քաղաքի անունը լիկերեն հնչում էր Արնա։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումներից հետո, հելլենիզացիայի արդյունքում, անունը վերածվել է Կսանֆի։

Պատմություն
-----------

Այն հիմնադրվել է մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի սկզբին։

Մ.թ.ա. 546 թվականին գրավվել է պարսիկների կողմից և ամբողջովին ավերվել։

Մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջին, ընդգրկվել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու ստեղծած կայսրության մեջ, իսկ մ.թ.ա. 190 թվականից` Լիկիայի քաղաքների (Լիկյան միություն) անկախ միության մեջ։

Մ.թ.ա. 180 թվականին հայտնի են բռնակալներ Լիսանին և Էվդեմը։

Մ.թ.ա. 42 թվականին գրավվել և կրկին ոչնչացվել է հռոմեական զորքերի հրամանատար Մարկոս Բրուտոսի զորքերի կողմից.:

Հետագայում Հռոմեական Լիկիա նահանգի մաս է կազմել։

Մշակութային ժառանգություն
-------------------------

Մինչ օրս պահպանվել է հնագույն քաղաքի միայն մի փոքր մասը, որը հայտնաբերվել է պեղումների ժամանակ, ներառյալ թատրոնը։ Մեզ հասած լիկյան մշակույթի ամենակարևոր հուշարձանները՝ գերեզմանաքարեր են։ Տարբերվում են երկու տեսակի գերեզման.

* ժայռերին փորագրված տների երևակայական ճակատները, որոնք զարդարված են փորագրված տարրերով
* բարձրադիր գերեզմաններ, որոնք կանգնած են բարձունքի վրա, կառուցված տների տեսքով կամ շրջապատված են սյունաշարերով։

Այս տեսակի ամենահայտնի կառույցները մ.թ.ա. 6-րդ դարի «Հարպիաների հուշարձանն» է, որը այսպես է կոչվել նրա վրա պահպանված ռելեֆի համար, ինչպես նաև մ.թ.ա. 5-րդ դարի «Ներիիդ հուշարձանը»՝ պատրաստված հոնիական տաճարի տեսքով, որը կանգնած է բարձր բլրի վրա։ Այս երկու դամբարանները դասակարգվում են որպես Փոքր Ասիայի հոնիկական մշակույթի նշանավոր գործերի շարքում։

Այստեղ է գտնվել նաև լիկյան գրերի ամենամեծ հուշարձանը` լիկյան-մղոնական ստելան (մ.թ.ա. 380):

Գրականություն
-------------

* Кембриджская история Древнего мира. — Т. IV: Персия, Греция и западное Средиземноморье. — М. 2011. — С. 267—271.
* *Аппиан Александрийский*. Гражданские войны. — Кн. IV, 76.
* *Treuber O.* Geschichte der Lykier. — 1887.
* *Houvink ter Cate Ph.H.J.* Nhe Luwian population groups of Lycia and Cilicia Aspera during the Hellenistic period. — Leiden, 1961.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Щукарев А. Н. (1890–1907)։ «Ксанф, город»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4067141-0 · LCCN: sh85148773 · NKC: ge693582 · VIAF: 315170003 · WorldCat VIAF: 315170003 |

 |
**Թեոդոսիայի դելֆինարիում**, հատուկ տարածք վարժեցրած ծովային կաթնասունների՝ դելֆինների և ծովակատուների ցուցադրության համար։

Տեղակայված է Կուրորտնոե քաղաքատիպ ավանի մոտակայքում, Կարադագսի բիոկայանի տարածքում։

Պատմություն
-----------

1960 թվականի վերջին ԽՍՀՄ-ում սկսսվեծ դելֆինների վարժեցման իրարանցում, և Կարադագսկի բիոկայանը դարձավ առաջին հիմարկությունը, որը տեղավորեց դելֆիններին լողազանում։ Այս ուղղության զարգացումը հանձնարարվել էր ԽՍՀՄ-ի պաշտպանության նախարարությանը, Լենիգրադի ռազմական նավաստիներին։ Ի սկզբանե բռնում էին ամենափոքր դելֆիններին։ Այնուհետև սպիտակակող դելֆինին լողավազանում պահելու փորձեր են ձեռնարկել։

Կարադագի բիոկայանում աշխատում էին ՄՊՀ-ի, Կիևի հիդրոմեխանիկայի ինստիտուտի մասնագետներ։ Մոսկվայի ակադեմիկական ինստիտուտի հետ համատեղ իրականացրել են ձայնային ազդանշանների ուսումնասիրություն։ Կարադագսի բիոկայանի առաջին տվյալների հրապարակումից հետո գումար են հատկացրել ծովային կաթնասունների հետ աշխատելու համար նախատեսված համալիրի ծրագրավորման և կառուցման համար։

Համալիրը պաշտոնապես բացվել է 1977 թվականի օգոստոսին։ Բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ Բորիս Եվգենևիչ Պատոնը, Ուկրաինայի կենտրոնական կոմիտեի կուսակցականներ։

ԽՍՀՄ-ի անկումից հետո, պետությունը միջոցներ չտրամադրեց կենդանիների խնամքի համար, այդ իսկ պատճառով բիոկայանի անձնակազմը ստիպված էր կենդանիների փրկության համար ուղիներ փնտրել։ Այդ նպատակով դելֆինների և ծովակատուների մասնակցությամբ առևտրային շոու ստեղծվեց։ Չնայած տարածքի անհարմարություններին, բիոկայանի ծրագիրը մեծ ճանաչում ուներր զբոսաշրջիկների շրջանում։

Նկարագրություն
--------------

Պատկանում է Ղրիմի Թեոդոսիա շրջանին։ Գտնվում է Կուրորտնոե ավանի շրջակայքում, Կարադագի բիոկայանի տարածքում։ Գիտական կենտրոնում գործում է նաև ակվարիումների ցուցադրություն, որտեղ ներկայացված են Սև ծովի կենդանական աշխարհի ձկները։

Տվյալներ
--------

Հասցե։ Բերեգովոյ փողոց 11, Կուրորտնոե, Թեոդոսիա, Ղրիմ

Հեռախոս:+7 (36562) 26-204

E-mail: poza@dolphin.crimea.com, biopol@ukr.net

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Семёнова Л.* Наследие доктора Вяземского // Победа. — 2008. — 16 февр.
2. 1 2  *Семёнова Л.* Наследие доктора Вяземского // Победа. — 2008. — 23 февр.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դելֆինարիումի պաշտոնական կայք Archived 2014-05-14 at the Wayback Machine.
* Թեոդոսիայի դելֆինարիում Archived 2014-05-14 at the Wayback Machine.