**Լաբիրինթոս Օրտա զբոսայգի** (կատ.՝ Parc del Laberint d’Horta, իսպ.՝ Parc del Laberint d’Horta), պատմական զբոսայգի Բարսելոնայում, քաղաքի նմանատիպ ամենահին այգին։ Գտնվում է Դեսվալս ընտանիքի նախկին կալվածքի տարածքում` Կոլսերոլա լեռնապարի բարձունքներից մեկի լանջին։ Զբոսայգին ընդգրկում է 18-րդ դարի այգին` նեոդասականության ոճով, և 19-րդ դարի այգին` ռոմանտիզմի ոճով։

Պատմություն
-----------

*Լաբիրինթոս* այգու պատմությունը սկսվում է 1791 թվականին, երբ մարքիզ Ժոան Անտոնի Դեսվալս ի դ’Արդենան` հողատարածքի սեփականատերը, ճարտարապետ Դոմենիկո Բագուտիի հետ մշակում է նեոդասականության ոճով այգի։ Ծրագիրն իրականություն են դարձնում վարպետներ Ժաումեն և Անդրեու Վալսը, ինչպես նաև ֆրանսիացի այգեպան Ժոզեֆ Դելվալիեն։

19-րդ դարի կեսին մարքիզի սերունդները վարձում են ճարտարապետ Էլիես Ռոջենթին, որպեսզի ընդարձակի այգին։ Ռոջենթը մշակում է ռոմանտիզմի ոճով նախագիծը` տաղավարներով, ծաղկաթմբերով, ջրվեժներով։ Ծրագրում կար նաև ջրանցք, որ միացնում էր վերին և միջին սանդղավանդերը։ Ջրանցքը կառուցվել է 1853 թվականին։

1880 թվականին Դեսվալսի պալատի կողքին ձևավորվում է ընտանեկան այգի։

19-րդ դարի վերջին Դեսվալսների առանձնատունը դառնում է հասարակական ու մշակութային միջոցառումների, ինչպես նաև բացօթյա թատերական ներկայացումների կազմակերպման վայր։

1967 թվականին Դեսվալսների ընտանիքը այգին հանձնում է Բարսելոնայի քաղաքային իշխանություններին, ինչից հետո այն բացվում են հասարակության այցելությունների համար 1971 թվականին։ Եվրամիության հովանավորությամբ մասշտաբային վերականգնման աշխատանքներ են իրականացվել 1994 թվականին։

Ժամանակակից կիրառում
--------------------

Ներկայումս տարածքը զբոսայգի-թանգարան է` այցելությունների սահմանափակումով (այգի միաժամանակ չի կարող մտնել 750-ից ավել մարդ), որ սահմանվել է 1994 թվականին զբոսայգին և նրա տարածքի շինությունները պահպանելու նպատակով։ Այգու տարածքում արգելված են պիկնիկները (դրանց համար հրապարակ է ձևավորվել այգու մուտքից ոչ հեռու), շների զբոսանքները, հեծանվով այցելությունները և աղմկոտ խաղերը։

1993 թվականից սկսած` Դեվալսների հին պալատում գործում են Լաբիրինթոսի կառուցման կենտրոնը (Centre de Formación del Laberint), Բարսելոնայի քաղաքային իշխանություններին պատկանող Այգեգործական ինստիտուտը, ինչպես նաև մասնագիտացված գրադարան։

Հունիս-հուլիս ամիսներին քաղաքային իշխանությունները կազմակերպում են դասական երաժշտության համերգներ։

Կառուցվածք
----------

Զբոսայգու հատակագիծը. 1. Մուտք 2. Էրոսի արձանը 3 Ելք 4. Նիմֆերի քարանձավ 5. Դանայայի քարանձավը 6. Արիադնայի տաճարը 7. Դևկալիոնի և Պիրայի բարձրաքանդակը 8. Երկու կանանցով բարձրաքանդակ 9. Արևային ժամացույց
Մուտքից աջ գտնվում է Դեսվալսների նախկին պալատը, որը նեոգոթիկայի տարրերով է և նեոարաբական ոճով։ Այս համալիրի մեջ է մտնում նաև *Torre Sobirana* միջնադարյան աշտարակը։

Այգին, որի մակերեսը 9.1 հա է, բաժանված է երկու մասի` նեոդասական և ռոմանտիկ այգիներ։ Ամբողջ այգու տարածքում տեղակայված են բազմաթիվ քանդակներ, որոնցից շատերը ստեղծված են հին հունական դիցաբանության մոտիվներով, մյուսները` ազգային։

### Նեոդասական այգի

Նեոդասական այգին բաղկացած է երեք սանդղավանդերից.

* Ստորին հարթակում գտնվում է բավիղը` բույսերից կենդանի ցանկապատով։ Նրանից է առաջացել այգու անունը։ Լաբիրինթոսը բաղկացած է 750 մ երկարությամբ ձգվող նոճիներից։ Մուտքի մոտ տեղադրված է մարմարե քանդակ, որ պատկերում է Արիադնային, Թեսևսին, իսկ կոմպոզիցիայի կենտրոնում սիրո աստված Էրոսն է։
* Միջին հարթակում` ուղիղ լաբիրինթոսի տակ, գտնվում են իտալական ոճով երկու տաղավարներ` տոսկանյան սյուներով ու Դանայայի ու Արիադնայի քանդակներով, որոնք հին հռոմեական կլորավուն տեսակի մեհյանների ճիշտ կրկնօրինակն են։ դեպի երրորդ հարթակ տանող մեծ աստիճանի հարևանությամբ գտնվում է գինու ու գինեգործության աստծո` Դիոնիսոսի քանդակը։
* Երրորդ` ամենաբարձր հարթակում կա տաղավար` նվիրված ինը մուսաներին։ Տաղավարի հետևում գտնվում է մեծ ջրավազան, որի ջուրը բնական աղբյուրներից է։

Երկրորդ և երրորդ սանդղահարթակները բաժանված են «Ռոմանտիկ ջրանցքով», որի ծայրամասերից մեկու ձևավորել են «Սիրո կղզին» (Illa de l’Amor):

### Ռոմանտիկ այգի

Ռոմանտիկ այգի
Ռոմանտիկ այգին բաժանված է տարբեր ծաղկաթմբերի և փոքր հրապարակների, որոնք գտնվում են մեծ ծառերի ստվերում։ Այգու այս մասում կա ջրվեժ։ Այստեղ այգու սկզբնական տեսքից քիչ հետքեր են պահպանվել։ Հավանաբար ռոմանտիկ այգին ձևավորվել է մահվան թեմայով. այստեղ նույնիսկ կա փոքր գերազմանոցի նմանագործում, մինչդեռ նեոդասական այգին սիրո թեմայով է ստեղծված։

Բուսականություն
---------------

Այգում տնկվել են տարատեսակ, այդ թվում և հազվադեպ հանդիպող ծառատեսակներ։ Դրանցից են քարե կաղնին (Quercus ilex), գնդաձև էվկալիպտը (Eucalytus globulus) և մաթուզենին (Arbutus unedo): Շատ են մշտադալար ծառատեսակները։ Ծաղիկներից աչքի են ընկնում աֆրիկյան շուշանները, որոնք անվանում են «սիրո ծաղիկներ»։

Այգում աճեցնում են կամելիաներ, իսկ մուտքը զարդարում են կարմիր ալպիական մանուշակները։

Լաբիրինթոս
----------

Լաբիրինթոսը հիմնադրվել է 1792 թվականին՝ դառնալով այգու գլխավոր տարրը։ Լաբիրինթոսի չափը 45х48 մ է։ Ցանկապատի երկարությունը 750 մ է։ Կենդանի ցանկապատը բաղկացած է նոճիներից, բարձրությունը 2.5 մ է։ Լաբիրինթոսի մուտքը գտնվում է նրա հարավարևմտյան անկյունում. այն նոճիներով ձևավորված կամար է։ Լաբիրինթոսի մուտքի մոտ տեղադրված է բարձրաքանդակ, որ ներկայացնում է Արիադնային Թեսևսին կծիկ տալիս։ Քանդակի պատվանդանին գրված է.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Entra, saldrás sin rodeo
El laberinto es sencillo
No es menester el ovillo
Que dio Ariadna a Teseo. |  |

Լաբիրինթոսի կենտրոնում կա կլորավուն փոքր հրապարակ, որից դուրս է գալիս 8 ճանապարհ։ Նրանցից յուրաքանչյուրը նշված է նոճու կամարով։ Հրապարակի կենտրոնում կա քանդակ, ինչպես նաև քարից շրջանաձև նստարան։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Իսպանիայի միապետները երեք անգամ այցելել են այգի։
* Միջին հարթակի տաղավարները բանաստեղծ Ժոան Մարագալի կողմից ընտրվել են դասական ներկայացումներ ցույց տալու համար։ 1898 թվականի հոկտեմբերի 10-ին տեղի է ունեցել Գյոթեի «Իփիգենիան Տավրիսում» ողբերգության առաջնախաղը, որ թարգմանել էր Մարագալը։
* Այգում նկարահանվել են գերմանացի կինոռեժիսոր Թոմ Տիկվերի «Պարֆյումեր՝ մի մարդասպանի պատմությունը» ֆիլմի դրվագներ։
* Այգում նկարահանվել են ամերիկացի կինոռեժիսոր Լինն Բոուսմանի «11-11-11» ֆիլմի դրվագներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Դեսվալսների պալատըԴեսվալսների պալատը
* Դանայայի տաղավարըԴանայայի տաղավարը
* Երկու տաղավարԵրկու տաղավար
* Դիոնիսոսի կիսանդրինԴիոնիսոսի կիսանդրին
* Նեոդասական տաղավարըՆեոդասական տաղավարը
* Էգերիայի շատրվանըԷգերիայի շատրվանը
* Ռոմանտիկ ջրանցքըՌոմանտիկ ջրանցքը
* Ջրվեժ ռոմանտիկ այգումՋրվեժ ռոմանտիկ այգում
* Տնային այգիՏնային այգի
* Տոսախի այգի: Պալատը գտնվում է աջ կողմում` քարե ցանկապատի հետևում:Տոսախի այգի: Պալատը գտնվում է աջ կողմում` քարե ցանկապատի հետևում:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Home | Turisme | El web de la ciutat de Barcelona". Արխիվացված է the original 2009 թ․ հուլիսի 22-ին. Retrieved 2017 թ․ սեպտեմբերի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2  Parc del Laberint d`Horta in Barcelona(չաշխատող հղում)
3. ↑  Alexandre Cirici i Pellicer, *Barcelona pam a pam*. — Barcelona 1971 (7th ed. 1985) Ed. Teide ISBN 84-307-8187-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բարսելոնայի այգիներն ու զբոսայգիները Archived 2013-08-07 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  Բարսելոնայի տեսարժան վայրեր |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Герб БарселоныГерб Барселоны | 

| Կառույցներ և յուրահատուկ վայրեր |
| --- |
| Բարսելոնայի հաղթակամար ·
Կատալոնիայի գրադարան ·
Ամալյեի տուն ·
Բալիոյի տուն ·
Վիսենսի տուն ·
Լեո Մորերայի տուն ·
Կալվետի տուն ·
Միլայի տուն ·
Փշերով տուն ·
Դրասանաս ·
Երեք դրակոնների ամրոց ·
Բարսելոնայի Մայր տաճար ·
Կոլումբի հուշարձան ·
Կինն ու թռչունը ·
Ֆրանսիական կայարան ·
Ֆորումի շենք ·
Սան Պաու հիվանդանոց ·
Բոկերիա շուկա ·
Մոնժուիկի մոգական շատրվան ·
Մոնժուիկի ամրոց ·
Մոնժուիկ հեռուստաաշտարակ ·
Օլիմպիական նավահանգիստ ·
Գուելի պալատ ·
Կատալոնիայի իշխանական պալատ ·
Սագրադա Ֆամիլիա ·
Սանտա Մարիա դել Մար ·
Ագբար ·
Կամպ Նոու ·
Լա Մերսե եկեղեցի ·
Կատալոնյան երաժշտության պալատ ·
Օպերային թատրոն «Լիսեո» |

| Փողոցներ, հրապարակներ և թաղամասեր |
| --- |
| Դիագոնալ պողոտա ·
Գրան Վիա ·
Լա Ռամբլա ·
Գրասիա ծառուղի ·
Պլասա դե Կատալունյա ·
Իսպանիայի հրապարակ ·
Բարսելոնայի թագավորական հրապարակ ·
Սան Ֆիլիպ Ների հրապարակ ·
Ռամբլա դե Կատալոնիա ·
Բարսելոնայի գոթական թաղամաս ·
Էշամպլե ·
Բարսելոնետա ·
Օլիմպիական գյուղ |

| Թանգարաններ |
| --- |
| Կախաֆորում ·
Բարսելոնայի ակվարիում ·
Բարսելոնայի ժամանակակից արվեստի կենտրոն ·
Ժամանակակից արվեստի թանգարան ·
Ռազմական թանգարան ·
Ծովային թանգարան ·
Եգիպտական թանգարան ·
Կատալոնիայի պատմության թանգարան ·
Բարսելոնայի պատմության թանգարան ·
Կատալոնական արվեստի ազգային թանգարան ·
Պիկասոյի թանգարան ·
Գաուդիի տուն-թանգարան ·
Միրոյի թանգարան ·
Շոկոլադի թանգարան ·
Գերմանիայի տաղավար |

| Զբոսայգիներ |
| --- |
| Լաբիրինթոս Օրտա (զբոսայգի) ·
Սյուտադելի զբոսայգի ·
Զբոսայգի դե լա Դիագոնալ Մար ·
Ինդուստրիալ արվեստի զբոսայգի ·
Գուելի զբոսայգի |

 | Sagrada FamiliaSagrada Familia |

 |

 |