**Հիմաչալ-Պրադեշ** (հինդի՝ हिमाचल प्रदेश, ՄՀԱ։ ɦɪmaːtʃəl prəd̪eːʃ ; անգլ.՝ Himachal Pradesh), նահանգ Հնդկաստանի հյուսիսում։

Տարածքը 55 673 կմ² է, բնակչությունը՝ 6 856 509 (2011 թվականի դրությամբ), վարչական կենտրոնը՝ Սիմլա։ Նահանգի տարածքը հատվում է Արևմտյան Հիմալայների լեռնաշղթաներով։ Անտառապատ է։ Զբաղվում են հացահատիկի, կարտոֆիլի մշակությամբ, պտղաբուծությամբ, անտառահատմամբ, արհեստագործությամբ, դեղաբույսերի մթերմամբ։ Արդյունահանվում է քացախ։ Հիմաչալ-Պրադեշում է գտնվում Աիմլա լեռնային առողջարանը։

Հինդիից թարգմանաբար «հիմաչալ» նշանակում է «ձնածածկ լեռների երկիր», իսկ «պրադեշ» բառը նշանակում է «շրջան, տարածաշրջան»։

Աշխարհագրություն
----------------

Ամառը Խաջջիարում
Նահանգը հյուսիսում սահմանակցում է Ջամմու և Քաշմիր, արևմուտքում և հարավ-արևմուտքում՝ Փենջաբ, հարավում՝ Հարյանա և Ուտար Պրադեշ, հարավ-արևելքում՝ Ուտարակհանդ նահանգների և արևելքում՝ Տիբեթի ինքնավար շրջանի հետ։ Հյուսիսում և արևելքում ձգվում են Հիմալայների լեռնաշղթաները (նահանգի սահմաններում 6-7 հազար մետր բարձրություններ), հարավում՝ Սիվալիկ լեռնաշղթան։ Գլխավոր գետը Սաթլեզ գետն է (Ինդոսի վտակ)։ Հիմաչալը գտնվում է արևմտյան Հիմալայներում։ Զբաղեցնում է 55 673 կմ² տարածք։ Հիմաչալ-Պրադեշը լեռնային նահանգ է՝ ծովի մակարդակից 650-6000 մ բարձրությունների վրա։ 

Լահուլ, Հիմաչալ-Պրադեշ
Ցամաքուրդը բաղկացած է գետերից և սառցադաշտերից։ Հիմալայան գետերը հատում են ամբողջ լեռնաշղթան։ Որոշ գետերի տարիքն ավելի բարձր է, քան լեռնաշղթայի տարիքը։ Հիմաչալի գետերը թափվում են և՛ Ինդոսի, և՛ Գանգեսի ավազան։ Գետային համակարգի մեջ են մտնում Չինաբ, Ռավի, Բիաս, Սաթլեզ և Ջամնա գետերը։ Այդ գետերն ունեն ձնհալքային և անձրևային սնում։

Նահանգում վառ արտահայտված է բարձր գոտիականությունը։ Կլիման հարավում շոգ մերձարևադարձային է, իսկ հյուսիսում և արևելքում՝ ցուրտ, ալպիական։ Այնպիսի վայրերում, ինչպիսին է Դարմսալան, շատ են անձրևները, իսկ Լահաուլ և Սփիտիում հաճախ լինում են ցուրտ և չոր եղանակներ։ Հիմաչալում կա երեք սեզոն՝ շոգ, ցուրտ և անձրևոտ։ Շոգ սեզոնը («ամառ») շարունակվում է ապրիլի կեսերից մինչև հունիսի վերջը։ Նահանգի մեծ մասում (բացի ալպիական գոտուց) այդ սեզոնին տաք է՝ 28-32 ˚C: Ձմեռը տևում է նոյեմբերի վերջից մինչև մարտի կեսերը։ Ալպիական հատվածում (հիմնականում >2200 մ) հաճախ ձյուն է տեղում։

Բուսական և կենդանական աշխարհ
----------------------------

Դրախտային ճանճորսը՝ Կուլու քաղաքում:
Հիմալայան մոնալը Սիմլայի թռչունների պարկում:
2003 թվականի «Հնդկաստանի անտառների հետազոտություն» հաշվետվության համաձայն, անտառային տարածքները կազմում են Հիմաչալ Պրադեշի տարածքի 66,52 %-ը, սակայն անտառային ծածկույթի մակարեսը կազմում է ընդամենը 25,78 %: Նահանգի բուսականությունը կախված է բարձրությունից և խոնավությունից։

Նահանգի հարավային (ցածրադիր) հատվածն ունի ինչպես արևադարձային և մերձարևադարձային չոր լայնատերև անտառներ, այնպես էլ խոնավ արևադարձային անտառներ։

Հիմաչալը իր այգիների շնորհիվ մրգային նահանգ է համարվում։ Գարնան ամիսներին այստեղ ծաղկում են դաշտային ծաղիկները։ Աճեցվում է թրաշուշան, մեխակ, թավշածաղիկ, վարդ, քրիզանթեմ, կակաչ և շուշան։

Հիմաչալում հանդիպում է թռչունների 1200 տեսակ և կենդանիների 359 տեսակ։ Ամենահայտնիներն են՝ ընձառյուծը, ձյունահովազը (նահանգի պաշտոնական կենդանին), մշկայծյամը, սևագլուխ տրապոգանը և այլն։ Նահանգում գործում է 12 արգելանոց և արգելոց։ Կուլու վարչական կենտրոնում գտնվող Մեծ Հիմալայներ ազգային պարկը ստեղծված է Հիմալայան լեռնաշղթայի բնությունը պահպանելու համար, մինչդեռ Պին հովիտը (ազգային պարկ) պահպանում է ցուրտ անապատի բուսական և կենդանական աշխարհը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2011 census of India
2. ↑  «Literal meaning of Himachal Pradesh»։ www.himachalpradesh.us։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2007-05-20
3. ↑  «Statistical Facts about India»։ www.indianmirror.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2006-10-26
4. ↑  «Himachal at a glance»։ www.himachalpradesh.us։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2007-05-20
5. ↑  «Rivers in Himachal Pradesh»։ www.himachalpradesh.us։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2006-10-26
6. ↑  «Rivers in Himachal Pradesh»։ Suni Systems (P)։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2006-04-28
7. ↑  «Climate of Himachal Pradesh»։ www.himachalpradesh.us։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2006-10-26
8. 1 2  Himachal Pradesh Forest Department։ «The Forests»։ National Informatics Center, Himachal Pradesh։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-10-ին։ Վերցված է 2008-04-03
9. ↑  In Himachal Pradesh Striking gold with marigold
10. ↑  «Fauna»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2007-05-28


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հնդկաստան Հնդկաստանի նահանգներ և տարածքներ |
| --- |
|  |
| Նահանգներ | Անդհրա Պրադեշ • Արունաչալ Պրադեշ • Ասսամ • Բիհար • Չհաթիսգարհ • Գոա • Գուջարաթ • Հարյանա • Հիմաչալ Պրադեշ • Ջամմու և Քաշմիր • Ջարքանդ • Կարնատակա • Քերալա • Մադհյա Պրադեշ • Մահարաշտրա • Մանիպուր • Մեգհալայա • Միզորամ • Նագալենդ • Օրիսսա • Փենջաբ • Ռաջաստան • Սիքիմ • Թամիլ Նադու • Տրիպուրա • Ուտար Պրադեշ • Ուտարաքհանդ • Արևմտյան Բենգալիա |  |
|  |
| Միութենականտարածքներ | Անդամանյան և Նիկոբարյան կղզիներ • Դադրա և Նագար Հավելի • Դելի ազգային մայրաքաղաքային տարածք • Դաման և Դիու • Լաքշադվիպ • Պուդուչերիի • Չանդիգարհ |
|  |
| **Պորտալ:Հնդկաստան** |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 406)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4240080-6 · LCCN: n50055502 · NKC: ge453685 · VIAF: 154738697 · WorldCat VIAF: 154738697 |

 |