**Կարլ Իվանովիչ Ռոսսի** (դեկտեմբերի 18 (29), 1775 կամ դեկտեմբերի 18 (29), 1777, Նեապոլ, Նեապոլի թագավորություն - ապրիլի 6 (18), 1849, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս ճարտարապետ, ուշ կլասիցիզմի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

1796 թվականից աշխատել է Ռուսաստանում գործող իտալացի ճարտարապետ Վ․ Ֆ․ Բրեննայի մոտ։ 1802-1803 թվականներին սովորել է Իտալիայում։ 1809 թվականից աշխատել է Մոսկվայում և Տվերում, 1815 թվականից՝ Պետերբուրգում, 1816 թվականից՝ Կառուցման և ջրաբաշխական աշխատանքների կոմիտեի գլխավոր ճարտարապետներից։ Այդ ժամանակից սկսվել է Ռոսսիի ստեղծագործական ծաղկման շրջանը, որի ընթացքում կերտվել են Պետերբուրգի կենտրոնը կերպավորող մի շարք ճարտարապետական անսամբլներ, որոնք XIX դարի ռուսական կլասիցիզմի քաղաքաշինության գագաթնակետն են։ Ռոսսին կառուցել է Ելագինի կղզու պալատա-պարտեզային համալիրը (1818-1822 թթ.), Միխայլովյան պալատը (1819-1825 թթ. այժմ՝ Ռուսական թանգարան), իր նախագծով իրագործել նույնանուն հրապարակի շինարարությունը, մարտակառքով պսակված կրկնակի հաղթակամարով գլխավոր շտաբի շենքով (1819-1829 թթ.) ավարտել Դվորցովայա հրապարակի անսամբլը։ 1816-1834 թվականներին Ռոսսին կերտել է Պետերբուրգի կենտրոնի լավագույն անսամբլներից մեկը, որն ընդգրկում է Ալեքսանդրյան թատրոնը (1832, այժմ՝ Լենինգրադի Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի անվան Դրամայի պետական ակադեմիական թատրոն), Թատերական փողոցը (այժմ՝ ճարտարապետ Ռոսսիի անվան), Ալեքսանդրյան (այժմ՝ Օստրովսկու անվան) և Չեռնիշովի կամրջի (այժմ՝ Լոմոնոսովի անվան) հրապարակները։ Վերջին խոշոր գործով՝ Սենատի և Սինոդի շենքերով (1829-1834 թթ.) Ռոսսին ամբողջացրել է Սենատի (այժմ՝ Դեկաբրիստների) հրապարակի ձևավորումը։ Ամպիրի տարբերակի ռուս ստեղծողներից Ռոսսիին բնորոշ է ճարտարապետական խնդիրների ընդգրկման լայնությունը (խոշոր անսամբլների նախագծումից մինչև ինտերիերների հարդարանքի մանրամասն մշակում), արտահայտիչ և ճոխ օրդերային հորինվածքները, ճարտարապետական ձևերի և քանդակային հարդարանքի (քանդակագործներ Մ․ Ս․ Պիմենով, Վ․ Ի․ Դեմուտ-Մալինովսկի և այլք) ներդաշնակ համադրումը, նորարարական կոնստրուկտիվ հնարքների (օրինակ, մետաղական ծածկեր) կիրառումը։ Ռոսսիի գործերում արտացոլվել են 1812 թ.-ի Հայրենական պատերազմի հաղթանակի գաղափարները։ Ռոսսին կառուցել է նաև Պավլովսկում՝ պալատի գրադարանը (1822-1824 թթ.) և Նիկոլաևյան դարպասը (1826 թ.), Նովգորոդում՝ Յուրևի Գլխավոր շտաբի շենքը (1819-1829 թթ.) Լենինգրադում, հատված մենաստանի զանգակատունը (1838-1841 թթ.), Պետերբուրգում՝ Ձմեռային պալատում ձևավորել է 1812 թ.-ի Հայրենական պատերազմի սյունասրահը (1826 թ. որը 1837 թվականի հրդեհից հետո վերականգնել է Վ․ Պ․ Ստասովը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3  Большая российская энциклопедия (ռուս.) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. 1 2
3. ↑  Росси Карл Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Structurae · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական · Ռուսական կենսագրական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 118855956 · ICCU: SBNV075303 · ISNI: 0000000066784339 · LCCN: n81056430 · LNB: 000093239 · NKC: jn20011211181 · NTA: 159063434 · NUKAT: n2005009604 · SUDOC: 183698096 · VIAF: 67263071 · ULAN: 500033654 · WorldCat VIAF: 67263071 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |