**Քրիստափոր Պլանտեն** կամ *Պլանտեյն* (լատին․՝ Christophorus Plantinus, ֆր.՝ Christophe Plantin, հոլ.՝ Christoffel PlantijnChristoffel Plantijn, մոտ մայիս 1520, Saint-Avertin - հուլիսի 1, 1589(1589-07-01)[…], Անտվերպեն, Բրաբանտ, Հաբսբուրգյան Նիդերլանդներ), հոլանդացի հրատարակիչ և տպագրիչ՝ ֆրանսիական ծագմամբ, հումանիստ։ Ստացել է դասական կրթություն, գրել լատիներեն գրքեր, որոնք Եվրոպայի այդ ժամանակվա համար միջազգային են եղել։ 16-րդ դարի կեսին Պլանտենը եղել է Եվրոպայի առաջատար հրատարակիչ, հիմնադրել է *Officina Plantiniana* ընկերությունը, որն ուներ մասնաճյուղեր Գերմանիայի և Հոլանդիայի , Անգլիայի և Շոտլանդիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի պետությունների, Իսպանիայի և Պորտուգալիայի բոլոր մասերում։ Պլանտենի հրատարակչություն հրատարակել է ավելի քան 40 գրքեր` ներառյալ պատմության համար կարևոր գրատպություններ, նրա հրատարակություններից ամենահայտնին դարձել է «Անտվերպենսկի պոլիգլոտը» (1568-1573) և երկրագնդի առաջին ատլասը` *Theatrum Orbis Terrarum* (1580): 1570 թվականին ստացել է «գլխավոր արքայական տպագիր» կոչումը, որը նրան տվեց մենաշնորհ արարողակարգային գրքեր տպագրել իսպանական տիրույթներում։ Նրանց ընդհանուր տպաքանակը 1571-1574 թվականներին կազմել է շուրջ 75 000 օրինակ։ 20-րդ դարի հետազոտողները Պլանտենին դիտարկել են որպես ֆլամանդական վերածնուի վառ ներկայացուցիչ, ով էական ազդեցություն է թողել Գերմանիայի և Ֆրանսիայի հրատարակչական գործի և գրքային արվեստի վրա։ Լիովին պահպանված տպապագրական հաստոցները և գրատպական այլ սարքերը 77 թվականից ի վեր կազմում են Պլանտեն-Մորետուսի թանգարանի մի մասը։

Վաղ կենսագրություն
------------------

Ցուցանակ Պլանտենի կյանքի ամենակարևոր իրադարձություններով նիդերլանդերեն և ֆրանսերեն:
Պլանտենի ծագման մասին նրա մահից 17 տարի անց վկայել է նրա թոռը` Բալթազար Մորետուս I-ը` տեղեկացնելով Անտվերպենի եպիսկոպոսին, որ իր պապը եղել է ազնվական ընտանիքից, բայց ընտանեկան վիճակը և կալվածքը բաժին է հասել եղբայրներից ավագին։ Պլանտեն-Մորետուսի թանգարանի արխիվների 17-րդ դարի փաստաթղթերից դատելով` Պլանտենի հայրը եղել է Շառլ դե Տերլեսենը` սենյոր Լա Ռոշ-դյու-Մայն, կապիտան թագավորական բանակից։ Նրա կրտսեր որդիները ստիպված են եղել փոխել ազգանունը, որ չխայտառակեն գերդաստանը «ամոթալի» մասնագիտություններով, սակայն, ամենայն հավանականությամբ, դա փորձ է եղել՝ Անտվերպենի ամենահարուստ ընտանիքներից մեկի ծագումը լավացնելու նպատակով։ Փաստագրական վկայություններ ծննդյան օրվա և վայրի վերաբերյալ չկան։ Առաջին կենսագրություն գրողները կարծում էին, որ նա ծնվել է Տուրում կամ նրա մերձակայքում (Մոն-Լուի), ժամանակի ընթացքում պատմաբանների մեծ մասը հակվել են այն տեսակետին, որ Պլանտենը ծնվել է Սենթ-Ավերտենում, որտեղ դեռ 1580-ական թվականներին ապրում էին Պլանտեն ազգանունով երեք ընտանիքներ։ Տպագրիչի թոռը` Ֆրանցիսկոս Ռաֆելենգ կրտսերը, իր պապիկի հայրենիքը համարել է Շատելրոյի մոտակայքում գտնվող Շիտրեն։ Կան երկու հիմնական տարբերակներ ամսաթվի վերաբերյալ. Անտրվերպենի տաճարի գրառումների գրքում նշվում է, որ Պլանտենը մահացել է 1589 թվականի հուլիսի 1-ին՝ 75 տարեկան հասակում և հետևաբար նրա ծննդյան տարեթիվը 1514 է։ Այնպես թվագրված է տպագրիչի դրոշմված դիմանկարը, որը նկարել է Յան Վերիքսը 1588 թվականին։ Սակայն նույն Ֆ. Ռաֆելենգը պնդում է, որ իր պապը ծնվել է 1520 թվականի մայիսին, և նույն տվյալները պահպանվում են նաև Լեյդենում գտնվող նկարում։ Դատելով Պլանտենի կողմից ստորագրված փաստաթղթերից` նա չէր կողմնորոշվում իր սեփական տարիքի մեջ. ըստ նրա վարքագրի` Կ. Կլերի` շատ վկայությունները թույլ են տալիս նրա ծննդյան տարեթիվն ընդունել 1520 թվականը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  *Agence bibliographique de l'enseignement supérieur (France)* Système universitaire de documentation (ֆր.) — Montpellier: ABES, 2001.
3. 1 2 3 4 5 6
4. 1 2  Christoffel Plantijn — 2009.
5. ↑
6. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

### Պլանտենի նամակագրություններ

* «Correspondance de Christophe Plantin»։ *Vol. I* (ֆրանսերեն)։ 1883։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30
* «Correspondance de Christophe Plantin»։ *Vol. II* (ֆրանսերեն)։ 1885։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30
* «Correspondance de Christophe Plantin»։ *Vol. III* (ֆրանսերեն)։ 1911։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30
* «Correspondance de Christophe Plantin»։ *Vol. IV* (ֆրանսերեն)։ 1914։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30
* «Correspondance de Christophe Plantin»։ *Vol. V* (ֆրանսերեն)։ 1915։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30
* «Correspondance de Christophe Plantin»։ *Vol. VI* (ֆրանսերեն)։ 1916։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30
* «Correspondance de Christophe Plantin»։ *Vol. VII* (ֆրանսերեն)։ 1918։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30
* «Correspondance de Christophe Plantin»։ *Vol. VIII—IX* (ֆրանսերեն)։ 1918։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30

### Պլանտենի հրապարակումները Իսպանիայի ազգային գրադարանում

* «Registros de para la búsqueda Autor Plantin, Christophe (ca. 1520—1589)» (իսպաներեն)։ BIBLIOTECA DIGITAL HISPÁNICA. BIBLIOTECA NACIONAL DE ESPAÑA։ Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 1

### Պլանտենրի հրապարակումները «համացանցի արխիվում»

* «Christophe Plantin»։ Archive.org։ Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 18

### Այլ

* «Welcome to the premises of the Plantin and Moretus family» (անգլերեն)։ Museum Plantin-Moretus։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30
* «Drafts of Letters Sent by Christopher Plantin and Jan Moretus I, 1579–1590»։ The World Digital Library (WDL)։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 30

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · ECARTICO |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Allgemeine Deutsche Biographie · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90673632 · BNC: a10138559 · BNE: XX1085772, XX1715120 · BNF: 12522917d · BPN: 38256043, 04663550 · GND: 118741004 · GTAA: 142009 · ICCU: BVEV017379 · ISNI: 0000000122845133 · LCCN: n50019905 · LNB: 000276368 · NDL: 01002231 · NKC: jn20000701422 · NLA: 35425123 · NLG: 253455 · NTA: 068911416 · NUKAT: n2007144600 · PTBNP: 65448 · LIBRIS: 224025 · SUDOC: 03447675X · VIAF: 120696841 · WorldCat VIAF: 120696841 |

 |

 |