**Ծաղկոտն** (Ծաղկեոտն, Ծաղկոոտն, Ծաղկուտն), գավառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգում։ «Աշխարհացույց»-ում (VII դ.) հիշատակված է որպես Այրարատ նահանգի յոթերորդ գավառ։ Տարածվում էր Ծաղկանց լեռների շրջանում։ Պատկանում էր Գնունիների նախարարական տանը, հետագայում, անցնում է Արշակունիների արքունիքին։ Լեռնային զով կլիմա ունենալու պատճառով ծառայում էր որպես հայկական զորքերի ճամբարային կայանատեղի։ Ծաղկոտնի պատմական հիշարժան վայրերն են՝ Զարեհավան քաղաքը, Շահապիվան բնակավայրը, Անգղ բերդն ու գյուղաքաղաքը։ Ծաղկոտնի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին, փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Ծաղկոտնը հյուսիս-արևելքից սահմանակից էր Կոգովիտ, արևմուտքից՝ Բագրևանդ գավառներին, հարավից՝ Վասպուրական, հարավ-արևմուտքից՝ Տուրուբերան նահանգներին։ Տարածվում էր Արածանի գետի վերին ավազանում, Ծաղկանց (Ալադաղ) լեռների լանջերին, որտեղից սկիզբ է առնում Եփրատի ամենամեծ վտակը՝ Արածանին։ Ծաղկոտնի հարավային մասում ձգվում են Ծաղկանց, իսկ հյուսիսում՝ Դիադինի լեռները։

Պատմություն
-----------

Ծաղկոտնում հայկական ցեղերը բնակվել են վաղ ժամանակներից։ Ենթադրվում է, որ ուրարտական շրջանում (մ.թ.ա. IX-VI դարեր) Ծաղկոտնը կոչվել է *Lusa*, որից մնացել է գավառի ուշ շրջանի իշխանական տոհմի ներկայացուցիչների «Ալուզ» անունը։ Արտաշեսյանների և Արշակունիների տիրապետության ժամանակ (մ.թ.ա. 189-մ.թ.428) Ծաղկոտնը հաճախ ենթարկվել է պարսիկների և հռոմեացիների հարձակումներին։ 368-369 թվականներին պարսից Շապուհ II ավերել է Զարեհավան քաղաքը և գերեվարել 13 000 ընտանիք, որից 5 000 հայ։ Ծաղկոտն սկզբում պատկանել է Գնունիների նախարարական տանը, հետո անցել է Արշակունիների արքունիքին։

Հայաստանի առաջին բաժանումով (387) Ծաղկոտն անցել է Պարսկաստանին, 591 թվականին՝ Բյուզանդիային, իսկ VII դարի 2-րդ կեսից՝ արաբներին։ X դարի 2-րդ կեսին Հայաստանի մեծ մասը, այդ թվում Ծաղկոտնը, անցավ Բագրատունիներին. XI դարի կեսին Ծաղկոտնը գրավել են սելջուկ-թուրքերը։ XII դարի սկզբին հայ-վրացական միացյալ զորքերը Զաքարե Զաքարյանի հրամանատարությամբ ազատագրել են Ծաղկոտնը։ 1236-1237 թվականներին Ծաղկոտնը գրավել են մոնղոլները, 1387 թվականին՝ Լենկթեմուրի զորքերը, XV դարում՝ ակ-կոյունլու և կարա-կոյունլու թուրքմեն ցեղերը, իսկ XV դարի սկզբին՝ օսմանյան թուրքերը։ XIX դ.-XX դ. սկզբին ռուսական զորքերը երեք անգամ՝ 1828 թ, 1877 թ, 1916 թ գրավել են Ծաղկոտնը։

Մշակույթ
--------

Ծաղկոտնը Հայաստանի մշակութային կենտրոններից էր։ Գավառի նշանավոր բնակավայրերից էր Զարեհավան քաղաքը, որտեղ, բացի հայերից, բնակվել են նաև հրեաներ (նրանց մ.թ.ա. I դարում գաղթեցրել էր Տիգրան Բ Մեծը)։ 450 թվականին Ծաղկոտնում ապստամբները կոտորել են պարսից մոգերին։ Ծաղկոտնում էին գտնվում Շահապիվան ավանը և վանքը, որի տեղադրությունը վերջնականապես չի ճշտված։ 443 թվականին (կամ 444 թ) Շահապիվանում գումարվել է ժողով, որը հաստատել է մի շարք կրոնական-եկեղեցական օրենքներ և կանոններ՝ հիմնականում ուղղված մծղնեական աղանդավորական շարժման դեմ։ Ծաղկոտնում հիշատակվում են նաև Անգղ բերդը և գյուղաքաղաքը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «ՄԵԾ ՀԱՅՔԻ ԳԱՎԱՌՆԵՐ։ ԾԱՂԿՈՏՆ»։ *Արևմտահայաստանի և Արևմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն* (en-US)։ 2011 թ․ փետրվարի 21։ Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 11

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մեծ Հայք
Մեծ Հայքի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Բարձր Հայք | Դարանաղի • Աղիվն • Մզուր • Եկեղյաց • Մանանաղի • Դերջան • Սպեր • Շաղագոմք • Կարին |
|  |
| Ծոփք | Խորձյան • Հաշտյանք • Պաղնատուն • Բալահովիտ • Ծոփք Շահունյաց • Անձիտ • Դեգիք • Գավրեք |
|  |
| Աղձնիք | Անգեղտուն • Նփրկերտ • Արձն • Կեթիկ • Տատիկ • Ազնվաց ձոր • Երխեթք • Գզեղխ • Սալնո ձոր • Սանասունք • Քաղ |
|  |
| Տուրուբերան | Խույթ • Ասպակունյաց ձոր • Տարոն • Արշամունիք • Մարդաղի • Դասնավորք • Տվարածատափ • Դալառ • Հարք • Վարաժնունիք • Բզնունիք • Երևարք • Աղիովիտ • Ապահունիք • Կորի գավառ • Խորխոռունիք |
|  |
| Մոկք | Իշայր • Մյուս Իշայր • Իշոց գավառ • Առվենից ձոր • Միջա • Մոկք Առանձնակ • Արգաստովիտ • Ջերմաձոր • Արքայից գավառ |
|  |
| Կորճայք | Կորդուք • Ճահուկ • Փոքր Աղբակ • Որսիրանք • Կարթունիք • Այտրվանք • Այգարք • Մոթողանք • Վերին Կորդրիք • Միջին Կորդրիք • Ներքին Կորդրիք |
|  |
| Նոր Շիրական | Այլի • Մարի գավառ • Թրաբի • Արասխ • Առնա • Տամբեր • Զարեհավան • Զարևանդ • Հեր |
|  |
| Վասպուրական | Ռշտունիք • Տոսպ • Բոգունիք • Արճիշակովիտ • Կուղանովիտ • Առբերանի • Գառնի • Բուժունիք • Առնոյոտն • Անձևացիք • Տրպատունիք • Հայոց ձոր • Բուն Մարդաստան • Մարդաստան • Արտազ • Ակե • Աղբակ Մեծ • Անձախի ձոր • Թոռնավան • Ճվաշռոտ • Կրճունիք • Մեծնունիք • Պալունիք • Գուկանք • Աղանդռոտ • Պարսպատունիք • Արտաշիսյան • Բաքրան • Գաբիթյան • Գազրիկյան • Տայգրյան • Վարաժնունիք • Գողթն • Նախճավան |
|  |
| Սյունիք | Երնջակ • Ճահուկ • Վայոց ձոր • Գեղարքունիք • Սոթք • Աղահեճք • Ծղուկք • Հաբանդ • Բաղք • Ձորք • Արևիք • Կովսական |
|  |
| Արցախ | Մյուս Հաբանդ • Սիսական-ի-Կոտակ • Վայկունիք • Բերդաձոր • Մեծ Առանք • Մեծ Կվենք • Հարճլանք • Մուխանք • Պիանք • Պարզկանք • Քուստ-ի-Փառնես • Կողթ |
|  |
| Փայտակարան | Հրաքոտ-Պերոժ • Վարդանակերտ • Յոթնփորակյան Բագինք • Քոեկյան • Ռոտիբաղա • Քաղանռոտ • Առոս • Պիճան • Հանի • Աթշի-Բագավան • Սպանդարան-Պերոժ • Որմիզդ-Պերոժ • Ալևան |
|  |
| Ուտիք | Առանռոտ • Տռի • Ռոտ-Պացյան • Աղվե • Տավուշ • Գարդման • Շակաշեն • Ուտի Առանձնակ |
|  |
| Գուգարք | Ձորափոր • Կողբափոր • Ծոբոփոր • Տաշիր • Թռեղք • Կանգարք • Վերին Ջավախք • Արտահան • Կղարջք • Քվիշափոր • Բողնոփոր • Շավշեթ • Մանգլյաց փոր |
|  |
| Տայք | Կող • Բերդաց փոր • Պարտիզաց փոր • Ճակք • Բողխա • Ոքաղե • Ազորդաց փոր • Արսյաց փոր |
|  |
| Այրարատ | Բասեն • Գաբեղյանք • Աբեղյանք • Հավնունիք • Արշարունիք • Բագրևանդ • Ծաղկոտն • Վանանդ • Շիրակ • Արագածոտն • Ճակատք • Մասյացոտն • Կոգովիտ • Աշոցք • Նիգ • Կոտայք • Մազազ • Վարաժնունիք • Ոստան Հայոց • Ուրծաձոր • Արած • Շարուրդաշտ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 112)։*  |