**Մարիա Սիբիլլա Մերիան** (ապրիլի 2, 1647(1647-04-02)[…], Ֆրանկֆուրտ, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն - հունվարի 13, 1717(1717-01-13)[…], Ամստերդամ, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն), գերմանական ծագմամբ բնագետ և գիտական պատկերազարդող, Շվեյցարիայի Մերիան ընտանիքի Ֆրանկֆուրտի ճյուղի շառավիղ։ Մերիանն առաջին բնագետներից էր, որն ուղիղ կերպով դիտում էր միջատներին։

Մերիանն իր գեղարվեստական ուսուցումն ստացել է խորթ հորից՝ Ջեյկոբ Մարելից, որը գեղանկարիչ Գեորգ Ֆլեգելի ուսանողն էր։ Նա բնական պատկերազարդումների իր առաջին գիրքը հրատարակել է 1675 թվականին։

Մերիանը դեռևս պատանեկան տարիներից սկսել է հավաքել միջատներ, իսկ տասներեք տարեկանում աճեցնում էր թթենու մետաքսագործ։ 1679 թվականին Մերիանը հրատարակել է թրթուրների մասին երկհատոր գրքի առաջին հատորը, երկրորդ հատորը հրատարակվել է 1683 թվականին։ Յուրաքանչյուր հատորը պարունակում էր 50 ափսեներ, որոնք փորագրվել և պատկերազարդվել են Մերիանի կողմից։ Նա ապացույցներով հաստատել է փաստեր 186 տեսակի եվրոպական միջատների մետամորֆոզի ընթացքում և բույսերի բազմազանության մեջ։ Նկարազարդումների հետ մեկտեղ Մերիանը ներառում էր նաև նրանց կյանքի ցիկլերի նկարագրությունը։

1699 թվականին Մերիանը մեկնել է Սուրինամ՝ արևադարձային միջատներին ուսումնասիրելու և գրառումներ կատարելու համար։ 1705 թվականին հրատարակել է *Metamorphosis insectorum Surinamensium* աշխատությունը։ «Նոր աշխարհի» մի քանի գունավոր պատկերներ տպագրվել են մինչև 1700 թվականը, և այդպիսով Մերիանի «Մետամորֆոզը» արժանացել է մի շարք բնագետ նկարազարդողների հավանությանը։

Թավշաթիթեռի մետամորֆոզի մանրակրկիտ դիտարկումների և փաստաթղթավորման շնորհիվ Դևիդ Աթենբորոյի կողմից համարվում է միջատաբանության ոլորտի ամենակարևոր ներդրում ունեցողներից մեկը։ Նա իր ժամանակի առաջատար միջատաբան էր և իր ուսումնասիրությունների միջոցով հայտնաբերել է շատ նոր փաստեր միջատների կյանքի մասին։

Կյանք և կարիերա
---------------

Մերիանի հայրը՝ Մաթեուս Մերիանը, ազնվական Բազել Մերիան ընտանիքի անդամ: Նա փորագրող էր և ուներ հրատարակչական տուն:
500 գերմանական մարկ թղթադրամի վրա պատկերված Մերիանի նկարը:
Մարիա Սիբիլլա Մերիանի հայրը՝ շվեյցարացի փորագրող և հրատարակիչ Մաթեուս Մերիան Ավագը, 1646 թվականին ամուսնացել էր Մարիայի մոր և իր երկրորդ կնոջ՝ Յոհաննա Սիբիլա Հեյնի հետ։ Մարիան ծնվել է հաջորդ տարվա ընթացքում՝ 1647 թվականին, դառնալով ընտանիքի իններորդ զավակը։ Նրա հայրը մահացել է 1650 թվականին, իսկ 1651 թվականին նրա մայրը նորից ամուսնացել է ծաղիկների և նատյուրմորտի նկարիչ Ջեյկոբ Մարելի հետ։ Մարելը օգնել է Մերիանին նկարել և գունավորել։ Մինչ նա հիմնականում բնակվում էր Հոլանդիայում, նրա աշակերտ Աբրահամ Մինիոնը սովորեցնում էր նրան նկարել։ Տասներեք տարեկան հասակում նա նկարել էր իր գտած և բռնած միջատների և բույսերի առաջին պատկերները։ Վաղ տարիքից նա հնարավորություն է ունեցել կարդալու բնագիտության վերաբերյալ բազմաթիվ գրքեր։ Իր երիտասարդության մասին *Metamorphosis insectorum Surinamensium* գրքի նախաբանում Մերիանը գրել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես ժամանակս անց եմ կացրել միջատների ուսումնասիրության վրա։ Սկզբում ես սկսել եմ շերամի որդերով իմ հայրենի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում։ Ես հասկացա, որ մյուս թրթուրներն առաջացնում են գեղեցիկ թավշաթիթեռներ կամ ուտիճներ, և այս թթենու մետաքսագործները նույնն էին անում։ Դա ինձ տարավ այն բազնին, որ ես հավաքեմ բոլոր թրթուրները, որոնք ես կարող էի գտնել, որպեսզի տեսնեմ, թե ինչպես են դրանք փոփոխվում։ |  |

1665 թվականի մայիսին Մերիանն ամուսնացել է Մարելի աշակերտ Յոհան Անդրեաս Գրաֆի հետ Նյուրնբերգից. նրա հայրը բանաստեղծ էր և տեղական ավագ դպրոցի՝ 17-րդ դարի Գերմանիայի առաջատար դպրոցներից մեկի տնօրեն։ 1668 թվականի հունվարին նա ունեցել է իր առաջին զավակին՝ Յոհաննա Հելենային, և ընտանիքը 1670 թվականին տեղափոխվել է Նյուրնբերգ՝ ամուսնու հայրենի քաղաք։ Այնտեղ բնակվելու ժամանակաշրջանում Մերիանը շարունակում էր նկարել, աշխատել մագաղաթի և կտավի վրա և ստեղծել ասեղնագործության համար ձևավորումներ։ Նա նաև նկարչական դասեր էր տալիս հարուստ ընտանիքների չամուսնացած աղջիկերին (նրա *Jungferncompaney* -ն, այսինքն ՝ կույսերի խումբը), որն իր ընտանիքին օգնել է ֆինանսապես և բարձրացրել նրա սոցիալական դիրքը։ Սա նրան հնարավորություն էր տալիս մուտք ունենալ հարուստների և ազնվականների կողմից հիմնված լավագույն այգիներ, որտեղ նա կարող էր շարունակել միջատներ հավաքել և գրառումներ կատարել նրանց վերաբերյալ։ 1675 թվականին Մերիանն ընդունվել է Յոախիմ ֆոն Զանդրարտի գերմանական ակադեմիան։ Ծաղիկներ նկարելուց բացի, նա կատարել է պղնձե մակերեսների փորագրություններ։ Զանդրարտի դպրոց հաճախելուց հետո նա հրատարակել է ծաղիկների օրինակների գրքեր։ 1678 թվականին նա ունեցել է իր երկրորդ դստերը՝ Դորոթեա Մարիային։

Նատյուրմորտի այլ նկարիչներ, ինչպիսիք են Մերիանի ժամանակակից Մարգարետա դե Հերը, իրենց ծաղկային նկարներում ընդգրկել են միջատներին, բայց չեն պահել կամ ուսումնասիրել դրանք։ Մինչ Մերիանի օրոք կանայք թիթեռներ էին հավաքում, բնագիտության սիրողական գիտությամբ զբաղվում էին տղամարդիկ։ 1679 թվականին նա հրատարակել է միջատների վերաբերյալ իր առաջին աշխատանքը, երկհատորյակի առաջին պատկերազարդ գիրքը, որը կենտրոնանում է միջատների մետամորֆոզի ուսումնասիրության վրա։

1678 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Մայնի Ֆրանկֆուրտ, բայց նրա ամուսնությունը երջանիկ չէր։ Խորթ հոր մահից հետո նա 1681 թվականին տեղափոխվում է մոր մոտ։ 1683 թվականին նա ճանապարհորդում է Գոթորպ և հրապուրվում է Հոլշտեյնի Լաբադիստս համայնքով։ 1685 թվականին Մերիանն իր մոր, ամուսնու և երեխաների հետ ուղևորվում է Ֆրիզլանդ, որտեղ 1677 թվականից ապրում էր նրա խորթ եղբայր Կասպար Մերիանը։

### Ֆրիզլանդ

Մերիանի եղբայր Կասպար Մերիանը
1685 թվականից սկսած Մերիանը, նրա դուստրերն ու մայրը ապրում էին լաբադիստների (բողոքականներ) համայնքի հետ, որը տեղակայված էր Ֆրիզլանդի Վիուվերդ գյուղում գտնվող գեղատեսիլ երկրի Ուոլթա դղյակի ստորոտում։ Նրանք այնտեղ մնացել են երեք տարի, և Մերիանը ժամանակ է գտել ուսումնասիրելու բնական պատմությունը և լատիներենը, այն լեզուն, որով գրված էին գիտական գրքերը։ Ֆրիզլանդի ճահճուտներում նա դիտում էր գորտերի ծնունդը և զարգացումը և հավաքում դրանք բաժանելու համար։ Մերիանը համայնքի հետ մնաց մինչև 1691 թվականը։

Վիուվերդում լաբադիստները զբաղվում էին տպագրությամբ և շատ այլ գործերով, այդ թվում՝ երկրագործությամբ և ալրաղացներով։ Կրոնական համայնքն իր գագաթնակետին ուներ շուրջ 600 մարդ, իսկ շատ հետևորդներ էլ գտնվում էին հեռվում։ Այցելուները գալիս էին Անգլիայից, Իտալիայից, Լեհաստանից և այլ տեղերից, բայց ոչ բոլորն էին հավանություն տալիս խիստ կարգապահությանը, անջատողականությանը և համայնքի սեփականությանը։ Մերիանի ամուսինը մերժվել էր լաբաբիստների կողմից, բայց երկու անգամ նորից վերադարձել էր։

### Ամստերդամ

 1730 թվականի սև-սպիտակ տպագրված *Մետամորֆոզը*. Մերիանի մահից հետո գիրքը վերատպվել է 1719, 1726 և 1730 թվականներին:
Մարիա Սիբիլլա Մերիանի աշխատանքային դիմանկարը (մ. 1700 թվական, պղնձե փորագրության հեղինակ՝ Ջեյկոբուս Հուբրեյքեն, կատարված Գեորգ Գզելի դիմանկարից): Նրա կարգավիճակը որպես գիտնական ընդգծվում է իր կողքի գրքերի կույտով: Գլոբուսը և տպագիր նյութերը ուշադրություն են գրավում նրա կրթության մասին: Փորագրման ասեղների զույգը և նրա հայրական խորհրդանիշը նշում են նրա ծագումը
Մերիանի մայրը մահացել է 1690 թվականին։ Մեկ տարի անց նա դուստրերի հետ տեղափոխվել է Ամստերդամ։ 1692 թվականին ամուսինը ամուսնալուծվեց նրանից։ Նույն թվականին Ամստերդամում նրա դուստրը՝ Յոհանան, ամուսնացել է Յակոբ Հենդրիկ Հերոլտի հետ, որը հաջողակ վաճառական էր Սուրինամից, ծագումով Բաչարաչից։ Ծաղկի գեղանկարիչ Ռեյչել Ռոյշը դարձավ Մերիանի աշակերտը։ Մերիանը ապրուստի համար վաճառել է իր նկարները։ Նա և իր դուստր Յոհանանան ծաղիկների նկարներ են վաճառել արվեստի հավաքորդ Ագնես Բլոկին։ Մինչև 1698 թվականը Մերիանն ապրում էր կահավորված Կերկստրաաթում գտնվող լավ կահավորված տանը։

1699 թվականին Ամստերդամ քաղաքը Մերիանին թույլտվություն է տվել մեկնելու Հարավային Ամերիկայի Սուրինամ փոքր պետությունը իր կրտսեր դստեր՝ Դորոթեա Մարիայի հետ միասին։ Հուլիսի 10-ին հիսուներկուամյա Մերիանը և նրա դուստրը նավարկեցին։ Առաքելության նպատակն էր հինգ տարի անցկացնել միջատների նոր տեսակների նկարազարդման վրա։ Առաքելությունը ֆինանսավորելու համար Մարիա Սիբիլան վաճառել էր իր իսկ նկարներից 255-ը։ Մեկնելուց առաջ նա գրել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հոլանդիայում շատ զարմանալի է, թե ինչ գեղեցիկ կենդանիներ են եկել Օստ Ինդիայից և Վեստ Ինդիայից Ես օրհնված եմ, որ հնարավորություն ունեցա տեսնել ինչպես Ամստերդամի քաղաքապետ և Օստ Ինդիայի հասարակության տնօրեն դոկտոր Նիկոլաաս Վիցենի, այնպես էլ Ամստերդամի քարտուղար պարոն Յոնաս Վիցենի թանկարժեք հավաքածուն։ Ավելին, ես տեսա նաև բժշկագիտության դոկտոր և անատոմիայի ու բուսաբանության պրոֆեսոր պարոն Ֆրեդերիկուս Ռույշի, պարոն Լիվինուս Վինսենթի և շատ այլ մարդկանց հավաքածուները։ Այս հավաքածուներում ես գտա բազմաթիվ այլ միջատներ, բայց գտա, որ դրանց ծագումը և վերարտադրությունն անհայտ է, հարց է առաջանում, թե ինչպես են դրանք վերափոխվում՝ սկսած թրթուրներից և հարսնյակներից և այլն։ Այս ամենը, միևնույն ժամանակ, ինձ ստիպեց երկար ժամանակ երազել Սուրինամ ճանապարհորդելու մասին |  |

### Սուրինամ և վերադարձ Նիդեռլանդներ

Մերիանը սեպտեմբերի 18/19-ին ժամանել է Սուրինամ և հանդիպել նահանգապետ Պաուլուս վան դեր Վեենի հետ։ Նա աշխատել է երկու տարի՝ շրջելով գաղութում և պատկերելով տեղական կենդանիներին և բույսերին։ Նա գրանցել է բույսերի տեղական ազգային անունները և նկարագրել դրանք տեղական օգտագործման մեջ։

Ի տարբերություն հոլանդացի մյուս բնագետների՝ Մերիանը առևտրային ձեռնարկության կամ կորպորացիայի աշխատող չէր։ Բայց նրա ճանապարհորդությունը մասամբ ֆինանսավորվել է հոլանդական Վեստ Ինդիա ընկերության տնօրենների կողմից։ Արշավախմբի վերաբերյալ իր հրապարակման մեջ Մերիանը քննադատել է գաղութատիրական առևտրականների գործողությունները՝ ասելով, որ «մարդիկ այնտեղ ցանկություն չունեն ուսումնասիրելու նման բան, իսկապես նրանք ծաղրում էին ինձ՝ շաքարավազից բացի այլ բան փնտրելու համար»։ Մերիանը դատապարտել է նաև առևտրականների վերաբերմունքը ստրուկների հանդեպ։ Նրան տրվել էր ստրուկ օգնական՝ իր ուսումնասիրությունների համար, և այդ գաղութում ամերինդյան և աֆրիկացի ստրուկների հետ փոխհարաբերությունները նրան կարող էր օգնել Սուրինամի բույսերի և կենդանիների հետազոտության մեջ։ Մերիանը հետաքրքրություն է ցուցաբերել նաև գյուղատնտեսության ոլորտում և ցավում էր շաքարից բացի այլ բանջարեղեն աճեցնելու կամ արտահանելու գաղութի վաճառականների դիմադրության համար։ Հետագայում նա պատկերել է այն բանջարեղենն ու մրգերը, որոնք կարելի է գտնել Սուրինամում, ներառյալ արքայախնձորը։

1701 թվականի հունիսին մալարիան ստիպել է Մերիանին վերադառնալ Հոլանդիայի Հանրապետություն։ Դեռ Նիդերրանդներում Մերիանը խանութ էր բացել։ Նա վաճառել էր Սուրինամում հավաքած նմուշները և բույսերի և կենդանիների կյանքի փորագրությունները։ 1705 թվականին նա հրատարակել է Սուրինամի միջատների վերաբերյալ *Metamorphosis Insectorum Surinamensium* գիրքը։

1715 թվականին Մերիանը կաթված է ստացել։ Չնայած մասնակի կաթվածահար լինելուն՝ նա շարունակել է իր աշխատանքը։ Մարիա Սիբիլլա Մերիանը վախճանվել է Ամստերդամում 1717 թվականի հունվարի 13-ին և թաղվել չորս օր անց *Leidse kerkhof* -ում։ Մահվան գրանցամատյանում նա նշվում է որպես չքավոր։ Նրա դուստրը՝ Դորոթեան, հետմահու հրատարակել է իր մոր աշխատանքի հավաքածուն՝ *Erucarum Ortus Alimentum et Paradoxa Metamorphosis* -ը։

Աշխատանք
--------

### Բուսաբանական արվեստ

Մերիանն առաջինն էր, որ իր համար օգտագործել է բուսաբանական պատկերազարդող անունը։ 1675 թվականին նա սկսել է հրատարակել երեք հատորանոց շարք, որոնցից յուրաքանչյուրը ծաղիկների պատկերազարդումով 12 թիթեղներ էին։ 1680 թվականին նա հրատարակել է *Neues Blumenbuch* -ը՝ միավորելով շարքը։

Նկարները դեկորատիվ էին և ոչ բոլորն էին նկարվել դիտարկման հիման վրա։ Երեք հատորանոց շարքի ծաղիկների մի մասը, կարծես, հիմնված էր Նիկոլաս Ռոբերտի և նրա խորթ հայր Ջեյկոբ Մարելի նկարների վրա։ Մերիանը միջատներին ներառում էր ծաղիկների մեջ, և հնարավոր է, որ նա դրանք բոլորը չի ուսումնասիրել, և դրանցից որոշները կարող էին լինել Ջեյկոբ Հեֆնագելի նկարների օրինակներ։ Երեք հատորների առանձին ծաղիկներ, ծաղկեպսակներ, ծաղկեփնջեր ու փնջեր մոդելներ էին նկարիչների և ասեղնագործների համար։ Ասեղնագործությունն այն ժամանակ կրթության կարևոր մասն էր, որը Եվրոպայում տրված էր արտոնյալ երիտասարդ կանանց։ Այլ նկարիչներից պատճենումը այդ ժամանակ արվեստագետների ուսուցման կարևոր մասն էր։ Նրա կոմպոզիցիաները նման էին պտտվող ցողուններով ասեղնագործության նախշերի ոճին, որը ժամանակին տարածված էր Եվրոպայում։ Թիթեռները և այլ ճպուռները խառնվում էին բույսերի հետ՝ արտացոլելով Հոֆնագելի դեկորատիվ կոմպոզիցիաները։ Նրա հաջորդ *Raupen* գրքերը օգտագործվել են նաև որպես նկարների, գծանկարների և կարի ձևերի նմուշներ։

Մերիանը վաճառել է նաև *Blumenbuch* շարքի ձեռքով գունավորված հրատարակությունները։ Մերիանն իր արվեստի ստեղծման գործընթացում օգտագործում էր սպիտակ բրդից պատրաստված նյութ.: Գիլդիայի համակարգի պատճառով կանանց թույլ չէր տրվում նկարել յուղաներկով։ Դրա փոխարեն Մերիանը նկարել է ջրաներկով և գուաշով։

### Հետազոտություններ միջատների և թրթուրների վերաբերյալ

Մերիանն առաջին բնագետներից էր, որն ուղղակիորեն դիտում էր միջատներին։ Մերիանը հավաքել է և դիտարկել կենդանի միջատներին և ստեղծել մանրամասն նկարներ։ Մերիանի ապրած ժամանակաշրջանում միջատները դեռ ունեին «սատանայի կենդանիների» համբավ, ուստի փոխակերպման գործընթացը մեծապես անհայտ էր։ Մինչ շատ քիչ գիտնականներ հրապարակել էին գործնական տեղեկություններ միջատների, թրթուրների և թիթեռների կյանքի փուլերի մասին, ժամանակի տարածված համոզմունքն այն էր, որ դրանք «ծնվել են ցեխից» տարերային ինքնառաջացման միջոցով։ Մերիանը հակառակն է փաստել ապացույցներով և նկարագրել է 186 տեսակի միջատների կյանքի փուլերը։

Մերիանը սկսել էր միջատներ հավաքել դեռահաս տարիքից և ուսումնական գրառումների մատյան էր պահում։ 13 տարեկանում նա աճեցրել է մետաքսի որդեր և այլ միջատներ։ Նրան հետաքրքրում էին թրթուրները և թիթեռները, որոնք նա հավաքում և ուսումնասիրում էր։ Նյուրնբերգում և Ֆրանկֆուրտում ապրելիս Մերիանն ուղևորվում էր շրջակա գյուղեր՝ թիթեռների թրթուրներ որոնելու համար։ Նա արձանագրել է նրանց համար կեր հանդիսացող բույսերը, դրանց մետամորֆոզների ժամանակը և դիտարկել նրանց վարքագիծը։ Բնագետների համար անսովոր չէր նկարագրել իրենց սեփական հետազոտությունը, բայց Մերիանն առաջին արհեստավարժ կրթված նկարիչներից մեկն էր, որը նկարազարդել է իր ամբողջ կյանքի ուսումնասիրությունները և դիտարկումները։

Նա դիտարկում էր միջատների կյանքի փուլերը տասնամյակների ընթացքում, ուստի նա նկարել է մանրամասն նկարներ՝ հիմնվելով իրենց բնական միջավայրում ապրող միջատների կամ թարմ պահպանված նմուշների վրա։ Սա նրան առանձնացրել է նախորդ նկարիչ-բնագետներից, ինչպիսիք են Կոնրադ Հեսները։ Նրա նկարներում և փորագրված պնակների վրա պատկերված են թիթեռներ, որոնք ձու են դնում, կամ տերևներով սնվող թրթուրներ։ Կենդանի միջատները պատկերելով՝ Մերիանը կարող էր ճշգրիտ պատկերել գույները, քանի որ պահպանված նմուշները կորցնում են գույնը։ Վերջապես նրա հրապարակած փորագրված թիթեղները բարդ կոմպոզիցիաներ են։ Դրանք հիմնված են մանրակրկիտ ուսումնասիրությունների վրա, որոնք նա նկարել է հորթի կաշվի վրա, շատերը պահպանված են նրա ուսումնական օրագրում։ Համեմատությունը ցույց է տալիս, որ նա քիչ է փոփոխել և պահպանել է միջատների դիրքն ու գույնը, երբ դրանք դրել է իր պնակների ավելի մեծ կազմի մեջ։ Միջատների իր ուսումնասիրության ընթացքում նա նաև արձանագրել և նկարել է ծաղիկների վերարտադրողական փուլը՝ բողբոջից մինչև մրգեր։ Որպես կրթություն ստացած նկարիչ՝ Մերիանը մտահոգված էր գույնի ճշգրտությամբ և *Metamorphosis* -ում նա նկարագրել էր այն բույսերը, որոնցից կարող էին ստացվել գունանյութեր։ Նրա կողմից պատրաստած կամ վերահսկվող փորագրությունները մեծ տարբերություն չունեն ջրաներկի բնօրինակ գույներից։ Որոշ փորագրություններ գունավորված էին նրա ձեռքով։

1679 թվականին Մերիանը հրատարակել է թրթուրների մասին երկու հատորանոց շարքի առաջին հատորը, իսկ երկրորդ հատորը՝ 1683 թվականին։ Յուրաքանչյուր հատոր պարունակում էր 50 պնակներ փորագրված և նկարազարդված Մերիանի կողմից։ Նկարազարդումների կողքին Մերիանն ընդգրկում էր իր ուսումնասիրած միջատների, թիթեռների և նրանց թրթուրների նկարագրությունը։ *Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung – The Caterpillars' Marvelous Transformation and Strange Floral Food* աշխատությունը շատ տարածված էր բարձր հասարակության որոշ հատվածներում՝ գերմաներենով հրատարակվելու արդյունքում։ Այնուամենայնիվ, նրա աշխատանքը հիմնականում անտեսվել է ժամանակի գիտնականների կողմից, քանի որ գիտության պաշտոնական լեզուն դեռ լատիներենն էր։

*Caterpillars* -ի վերնագրում գերմաներենով հպարտորեն հայտարարվում էր.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ..... որտեղ, բոլորովին նոր գյուտի միջոցով, թրթուռների, որդերի, թիթեռների, ուտիճների, ճանճերի և այլ նման փոքր կենդանիների ծագումը, սնունդը և զարգացումը, ներառյալ ժամանակը, տեղանքը և առանձնահատկությունները բնագետների, նկարիչների և այգեպանների համար ջանասիրաբար ուսումնասիրվել են, հակիրճ նկարագրվել են, նկարվել են բնական միջավայրում, փորագրվել պղնձի վրա և հրատարակվել առանձին։ |  |

Նրանից առաջ Ժան Գեդարտը նկարագրել և պատկերել էր եվրոպական թրթուրների և թիթեռների կյանքի փուլերը, բայց Մերիանի «գյուտարարությունը» միջատների տեսակների, դրանց կենսապայմանների և կենսամիջավայրերի մանրամասն ուսումնասիրությունն էր։ Գեդարտը փաստագրել էր տեսակներ՝ պատկերելով մեկ հասուն, մեկ ձագ և մեկ թրթուր։ Մերիանը պատկերում էր արուների և էգերի ֆիզիկական տարբերությունները, թևերը ցույց էր տալիս տարբեր դիրքերում և թևի յուրաքանչյուր կողմում տարբեր գունավորումները։ Նա նաև փաստել է միջատների սնման երկարացված հավանականությունը։ Նրա 1679 թվականի *Caterpillars* գրքի առաջին փորագրված պնակը մանրամասնել է թթենու մետաքսագործի կյանքի փուլերը։ Սկսելով աջ անկյունից ձվերով, առաջ է ընթանում թրթուրներով և աճող թրթուրների մի քանի պատկերներով։ Գեդարտը ձվերը չէր ընդգրկել եվրոպական թրթուրների և թիթեռների կյանքի փուլերում, քանի որ նա հավատում էր, որ թրթուրները ջրից են ստեղծվում։ Երբ Մերիանը հրատարակել է միջատների մասին իր ուսումնասիրությունը, այնուամենայնիվ լայնորեն հավատում էին, որ միջատները ինքնաբուխ են առաջանում։ Մերիանի հայտնագործությունները կատարվել են առանձին և աջակցել են Ֆրանչեսկո Ռեդիի, Մարչելլո Մալպիգիի և Յան Սվամերդամի բացահայտումներին։

Թեև միջատների կյանքի փուլի Մերիանի պատկերումը նորարար էր իր ճշգրտությամբ, այն օրգանիզմների փոխազդեցության վրա իր դիտարկումներն էր, որոնք դարձել են նրա հիմնական ներդրումները էկոլոգիական ուսումնասիրությունների զարգացող դաշտում։ Միջատների և նրանց զբաղեցրած բույսերի պատկերումը ոչ միայն առանձնացնում է Մերիանի աշխատանքը Սվամերդամի և Ֆրենսիս Ուիլոբիի դասականից, այլև նրա հայրենակիցների և ժամանակակիցների աշխատանքներից, ինչպիսիք են Գեորգ Ռումֆը։ Մերիանն առաջինն էր, որ ցույց է տվել, որ թրթուրից դեպի թիթեռ փոփոխության յուրաքանչյուր փուլ կախված է իր սննդի փոքր թվով բույսերից։ Նա նշել է, որ որպես արդյունք, ձվերը դրվել են այդ բույսերի մոտ։ Իր նկարագրության մեջ նա մեկնաբանել է շրջակա միջավայրի գործոնները, որոնք ազդել են միջատների աճի վրա։ Նա նշել է, որ թրթուրների չափը օրվա ընթացքում ավելանում է, եթե նրանք բավարար քանակությամբ սնունդ ունենան։ «Ոմանք մի քանի շաբաթվա ընթացքում հասնում են իրենց ամբողջ չափին. մյուսների համար կարող է պահանջվել մինչև երկու ամիս»։

Գիտության մեջ Մերիանի ամենակարևոր ներդրումների թվում յուրաքանչյուր թրթուրային թիթեռի զուգավորումն է, որը նա դիտարկել է այն բույսի հետ միասին, որի վրա սնվում է։ Իր դիտարկումները հաստատելու համար նա հավաքել է և պահել թրթուրներ և անցկացրել փորձեր։ Նա նշել է, որ «թրթուրները, որոնք սնվում էին միայն մեկ ծաղկային բույսի վրա, միայն կերակրվում էին այդ մեկով և իսկույն կմահանային, եթե ես դա նրանց չմատակարարեի»։ Նա փաստել է, որ որոշ թրթուրներ սնվում են մեկից ավելի բույսերի վրա, բայց ոմանք դա անում էին միայն այն դեպքում, եթե զրկվեն իրենց նախընտրած հյուրընկալող բույսից։ Ի վերջո ճանաչվել է բույս-հյուրընկալող ասոցիացիայի կարևորությունը, իսկ ուտիճների և թիթեռների վաղ տաքսոնոմիայում տեսակներին տրվեցին անուններ, որոնք արտացոլում էին այն բույսերը, որոնց վրա հայտնաբերվել են թրթուրներ։ Այսօր էկոլոգիայի գիտությունը կենտրոնանում է կենդանիների սնման նախասիրությունները հասկանալու վրա, և որ բույսերը կարևոր դեր են խաղում սննդային կապերում։

Մերիանն իր մանրամասն ուսումնասիրություններում կատարել է մի քանի այլ եզակի դիտարկումներ։ Ինչ վերաբերում է թրթուրներին, նա արձանագրել է, որ «շատերը երեք կամ չորս անգամ փոխում են իրենց մաշկը»։ Նա դա ցույց է տվել մի գծապատկերով, որը ցույց էր տալիս, որ թափվում է էկզոկմախքը։ Նա նաև մանրամասնել է, թե ինչպես են թրթուրները ձևավորում իրենց հարսնյակները, կլիմայի հնարավոր ազդեցությունը նրանց մետամորֆոզի և թվի վրա, նրանց տեղաշարժման եղանակը և այն փաստը, որ երբ թրթուրները «սնունդ չունեն, նրանք կուլ են տալիս միմյանց»։ Նման տեղեկությունները Մերիանն արձանագրել է հատուկ տեսակների համար։

### Հետազոտություններ Սուրինամում

Ափսե, որը ցույց է տալիս *Cocytius antaeus* թիթեռի փուլերը *Metamorphosis insectorum Surinamensium* -ից
Պղնձի գունավորված փորագրություն *Metamorphosis* -ից՝ «Սարդեր, մրջյուններ և կոլիբրի գուավաի ճյուղի վրա»: Ստորին ձախ անկյունում գտնվող սարդը թռչուն է ուտում:
*Metamorphosis* -ի պնակ 1-ը, անանաս և ուտիճ:
1699 թվականին Մերիանը մեկնել է հոլանդական Սուրինամ՝ արևադարձային միջատներին ուսումնասիրելու և գրառումներ կատարելու համար։ Սուրինամում նրա կատարած աշխատանքով զբաղվելը անսովոր ջանք էր պահանջում, հատկապես կնոջ համար։ Ընդհանրապես, միայն տղամարդիկ էին ստանում արքայական կամ կառավարության ֆինանսավորում՝ գաղութներում ճանապարհորդելու համար՝ բույսերի և կենդանիների նոր տեսակներ գտնելու, հավաքածուներ պատրաստելու և այնտեղ աշխատելու կամ բնակություն հաստատելու համար։ Այս ժամանակահատվածում գիտական արշավախմբերը սովորական չէին, և Մերիանի ինքնաֆինանսավորված արշավախումբը հոնքեր է բարձրացրել։ Նրան հաջողվել է, սակայն, հայտնաբերել նախկինում անհայտ կենդանիների և բույսերի մի ամբողջ շարք Սուրինամի ներսում։ Մերիանը ժամանակն անց է կացրել ուսումնասիրելու և դասակարգելու իր բացահայտումները և դրանք մանրամասն նկարագրելու համար։ Նա ոչ միայն նկարագրել է իր գտած միջատներին, այլ նաև նշել է նրանց բնակության վայրը, սովորույթներն ու օգտագործումը բնիկների կողմից։ Թիթեռների և ուտիճների նրա դասակարգումը դեռևս արդիական է։ Նա օգտագործել է բույսերին տրված բնիկ ամերիկյան անունները, որոնք գործածելի եղան Եվրոպայում.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Առաջին դասակարգումը ես ստեղծեցի բոլոր այն միջատների համար, որոնք ունեին հարսնյակներներ, ցերեկային թիթեռներ և գիշերային ուտիճներ։ Երկրորդ դասակարգումը թրթուրների, որդերի, ճանճերի և մեղուների դասակարգումն է։ Ես պահպանեցի բնիկների կողմից բույսերին տրված անունները, քանի որ դրանք Ամերիկայում դեռևս օգտագործվում էին ինչպես տեղացիների, այնպես էլ հնդիկների կողմից։ |  |

Մերիանի՝ բույսերի, գորտերի, օձերի, սարդերի, իգուանաների և արևադարձային բզեզների նկարները մինչ այժմ հավաքվում են ամբողջ աշխարհում սիրողական հավաքորդների կողմից։ Գերմանական *Vogelspinne* բառը (միգալոմորֆիկ սարդի ենթատեսակ) բառացիորեն թարգմանվել է որպես *թռչնասարդ*, հավանաբար ունի իր ծագումը Մերիանի փորագրության մեջ։ Սուրինամում նկարված էսքիզներից ստեղծված փորագրությունը պատկերում է մի մեծ սարդ, որը նոր է բռնել թռչնին։ Նույն փորագրության և ուղեկցող տեքստի մեջ Մերիանն առաջին եվրոպացին էր, որը նկարագրել է ինչպես քոչվոր մրջյուններին, այնպես էլ տերևները կտրող մրջյուններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը այլ օրգանիզմների վրա։ Մերիանի նկարած արևադարձային մրջյունների պատկերները հետագայում մեջբերվել և պատճենվել են այլ նկարիչների կողմից։ Օրգանիզմների միջև պայքարի նրա պատկերազարդումները նախորդում են Չարլզ Դարվինի և Լորդ Թեննիսոնի գոյատևման և էվոլյուցիայի պայքարի վերաբերյալ տեսություններին։

1705 թվականին, իր արշավախմբի վերադարձից երեք տարի անց, նա հրատարակել է *Metamorphosis insectorum Surinamensium* աշխատությունը։ *Metamorphosis* -ը առաջին անգամ հրապարակել է իր հաշվին։ Մերիանը Սուրինամից վերադարձել էր էսքիզներով և նշումներով։ Երբ Ամստերդամում լուրը տարածվեց գիտնականների շրջանում, այցելուները եկան դիտելու միջատների և բույսերի նրա էկզոտիկ նկարները։ Նա նշել է. «Հիմա, երբ ես վերադարձել եմ Հոլանդիա, և բնության մի քանի սիրահարներ տեսել են իմ նկարները, նրանք անհամբերությամբ ճնշում էին գործադրում իմ վրա դրանք տպագրելու համար։ Նրանք կարծում էին, որ սա առաջին և ամենաանհավանական գործն էր, որ երբևէ նկարվել է Ամերիկայում»։ Մերիանը դուստրերի՝ Յոհանայի և Դորոթեայի աջակցությամբ պնակների շարք է ստեղծել։ Նա այս անգամ ինքնուրույն չի պատրաստել տպագրական թիթեղները, այլ փորագրությունը կատարելու համար վարձել է երեք տպագիր։ Նա ամբողջությամբ վերահսկում էր աշխատանքը։ Այս աշխատանքի դիմաց վճարելու համար նա գովազդել է բաժանորդներին, որոնք պատրաստ էին նրան նախապես գումար տալ «Մետամորֆոզի» ձեռքով նկարված լյուքս հրատարակության համար։ 12 բաժանորդ նախապես վճարել է թանկարժեք ձեռքի ներկված տարբերակը ձեռք բերելու համար, մինչդեռ տպագրվել է նաև ավելի քիչ թանկ տպագիր սև և սպիտակ հրատարակություն։ Նրա մահից հետո գիրքը վերատպվել է 1719, 1726 և 1730 թվականներին՝ գտնելով ավելի մեծ լսարան։ Այն հրատարակվել է գերմաներեն, հոլանդերեն, լատիներեն և ֆրանսերեն։ Մերիանը մտածում էր գիրքը հրատարակել անգլերենով, որպեսզի կարողանա այն ներկայացնել Անգլիայի թագուհուն։ Նա մտածել է. «Ողջամտություն կլինի կնոջ համար, որ նման նվեր անի նույն սեռի անձի համար»։ Բայց այդ ծրագրից ոչինչ չստացվեց։

*Metamorphosis* -ի և արևադարձային մրջյունների մասին Մերիանի փաստերը մեջբերվել են գիտնականներ Ռենե Անտուանի, Օգյուստ Յոհան Ռյոզել ֆոն Ռոզենհոֆի, Մարկ Քեյթսբիի և Ջորջ Էդվարդսի կողմից։ Նոր աշխարհի մի քանի գունավոր պատկերներ տպագրվել են մինչև 1700 թվականը, և այդպիսով Մերիանի մետամորֆոզը վստահություն է ձեռք բերել մի շարք բնագետ նկարազարդողների կողմից։ Մերիանը նաև փաստեր է հավաքել Սուրինամի ժողովրդի կողմից բույսերի և կենդանիների բուժական օգտագործման մասին։ Նա, ի թիվս այլոց, փաստել է, որ արմավենու բուսահյութն օգտագործվում է որդերի վարակների բուժման համար քոր ունեցող մաշկի վրա քսելու համար։ Մերիանը հետաքրքրություն է ցուցաբերել նաև գյուղատնտեսության ոլորտում, իսկ տեղական մրգերի մեջ, որը նա ցուցադրել էր, արքայախնձորն էր։ Արքայախնձորը նկարագրելիս Մերիանը մեջբերել է բնական պատմության վերաբերյալ մի շարք ստանդարտ աշխատանքներ, որոնք առաջին հերթին նկարագրել էին պտուղը, ինչպիսիք են Ուիլմ Պիսոյի և Գեորգ Մարգգրաֆի *Historia Naturalis Brasilae* -ն, Հենդրիկ վան Ռեդեի *Hortus Malabaricus* -ը և Կասպար Կոմելինի *Medici Amstelodamensis* -ը։ Մինչ այդ արքայախնձորը նկարված էր նախկինում, սակայն Մերիանի պատկերածը դարձել էր առավել հայտնի։ Նա արքայախնձորն անվանել է իր տեղական անունով՝ անանաս և տեղեկություններ է տրամադրել այն մասին, թե ինչպես են թիթեռներն ու ուտիճները ազդում գաղութում բերքի և գյուղատնտեսության վրա։ Սուրինամի բուսաբանությունը գրառելիս Մերիանը հավատարիմ է մնացել միջատների մետամորֆոզը գրանցելու իր մեթոդին։ Սուրինամի միջատները ներկայացվել են իրենց ողջ կյանքի փուլի ընթացքում և այն բույսերի հետ միասին, որոնց վրա ապրել են։

Սուրինամի կենդանական և բուսական կյանքի վերաբերյալ Մերիանի նկարները այնքան ճշգրիտ էին, որ Մերիանի արշավախմբի ուսումնական օրագիրը վերլուծող միջատաբանները կարող էին նույնականացնել թիթեռների 73 տոկոսը ըստ իրենց սեռի, իսկ 66 տոկոսը՝ ըստ ճշգրիտ տեսակների։ Նրա նկարած կենդանիներից և բույսերից որոշները, հավանաբար, անհետացել են։ Նրա նկարները եվրոպացիների գիտական ուսումնասիրության մի մասն են։ Արևադարձային բույսերի վաղ տաքսոնոմիան ապավինում էր պատկերներին կամ նմուշներին։ Ամստերդամ վերադառնալուց հետո նրա ստեղծած պատկերներն օգտագործվել են Կառլ Լիննեյի և այլոց կողմից՝ հարյուրից ավելի նոր տեսակներ հայտնաբերելու համար։ Այն ժամանակ գոյություն չուներ ստանդարտ գիտական տերմինաբանություն՝ բույսեր և կենդանիներ անվանելու համար, ուստի Մերիանը սովորական առօրյա եվրոպական բառեր էր օգտագործում Սուրինամի կենդանիներին նկարագրելու համար, ինչպիսիք են թթենու մետաքսագործը կամ կրետը։ Այդպես նա վերաբերում էր թիթեռներին որպես *ամառային թռչուններ*։ Այնուամենայնիվ, Մերիանի նկարների հիման վրա Լիննեյը 1735 և 1753 թվականներին դասակարգել է Սուրինամի կենդանիներին։ Նա օգտագործել է Մերիանի նկարները 56 կենդանիներ և 39 բույսեր նկարագրելու համար, ներառյալ տարանտուլան։ Մերիանի հետազոտություններին հղում անելու համար Լիննեյը կրճատել է Մերիանի անունը *Mer.sruin*՝ Սուրինամի կենդանիների համար, իսկ *Mer.eur* -ը՝ եվրոպական միջատների համար։

Մերիանն առաջին կին եվրոպացին էր, որն ինքնուրույն գիտական արշավախումբ է տարել Հարավային Ամերիկա։ 19-րդ դարում Իդա Փֆեյֆերը, Ալեքսանդրինա Թինեն, Ֆլորենս Բեյքերը, Մերի Ֆրենչ Շելդոնը, Մերի Հենրիետա Քինգսլին և Մարիաննա Նորթը գնացել են նրա հետքերով և ուսումնասիրել Աֆրիկայի բնական աշխարհը։ Մարգրեթ Ֆոնտայնը թիթեռներ է ուսումնասիրել հինգ մայրցամաքներում։ Մերիանի Սուրինամի գիտական արշավախմբին հաջորդել է Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտի հայտնի Հարավային Ամերիկայի արշավախումբը 100 տարի անց, իսկ Բավարիայի արքայադուստր Թերեզայի արշավախումբը՝ 200 տարի հետո։ Մերիանի հրապարակումը արշավախմբի վերաբերյալ հետագայում ճանաչվել է որպես 17-րդ դարի վերջին Հոլանդիայում սկիզբ առած պատկերազարդ աշխարհագրական հրապարակումների հիմնական նմուշ, որը եվրոպացիներին է ներկայացրել *տարաշխարհիկ*, բայց մատչելի նոր աշխարհ։

### Գիտական պրակտիկա Ամստերդամում

Մերիանի հիմնական աշխատությունը՝ *Metamorphosis insectorum Surinamensium (de)*
Երբ 1691 թվականին Մերիանը տեղափոխվլ է Ամստերդամ, նա ծանոթացել է մի քանի բնագետների հետ։ Ամստերդամը Հոլանդիայի ոսկե դարաշրջանի կենտրոնն էր և գիտության, արվեստի և առևտրի կապակցող օղակը։ Այնտեղ տեղափոխվելիս Մերիանն աջակցություն գտավ նկարիչ Միխիլ վան Մյուսերի կողմից, որը ոչ հեռու էր ապրում։ Նա ուսանողներ էր պահում, որոնցից մեկը՝ Ռաշել Ռյույշը, անատոմիստ և բժիշկ Ֆրեդերիկ Ռյույշի դուստրն էր։ Մերիանը կարևոր կերպար դարձավ Ամստերդամի բուսաբանների, գիտնականների և հավաքորդների շրջանում։ Նրա «Թրթուրներ» (*Caterpillars*) գրքերը ճանաչում գտան Անգլիայի գիտական համայնքի շրջանում, նա շարունակում էր թրթուրներ բազմացնել տանը և խիզախել էր մուտք գործել Ամստերդամը շրջապատող տարածքներ մրջյուններ ուսումնասիրելու համար։ Նրա ընկերների թվում էին Ամստերդամի բուսաբանական այգու տնօրեն Կասպար Կոմելինը, Ամստերդամի քաղաքապետը և «Հոլանդական Օստ հնդկական ընկերության» նախագահ Նիկոլաս Վիտսենը, բժշկության պրոֆեսոր Ֆրեդերիկուս Ռյույշը և առևտրական և հավաքորդ Լևինուս Վինսենթը։

Առևտրային նավերը բերում էին նախկինում չտեսնված խեցիներ, բույսեր և պահպանված կենդանիներ։ Բայց Մերիանին չէր հետաքրքրում նմուշների պահպանումը, հավաքումը կամ ուսումնասիրումը։ Երբ նա նմուշ է ստացել Ջեյմս Պետիվերից, նա գրել է նրան, որ իրեն հետաքրքրում է «արարածների ձևավորումը, տարածումը և մետամորֆոզը, թե ինչպես է մեկը մյուսից առաջանում և նրանց սննդակարգի բնույթը»։ Այնուամենայնիվ, Մերիանն ընդունել է պայմանագրային աշխատանքը։ Նա օգնել է պատկերազարդել Գեորգ Էբերհարդ Ռումֆի *Amboinese Curiosity Cabinet* գիրքը։ Ռումֆը բնագետ էր և Հոլանդական Օստ հնդկական ընկերության համար աշխատանքի ընթացքում հավաքել էր Ինդոնեզիայի խեցիներ, ապարներ, հանածոներ և ծովային կենդանիներ։ Մերիանը և հավանաբար նրա դուստր Դորոթեան, օգնել են գրքի համար կազմել նմուշների նկարազարդումները։ Այն տպագրվել է 1705 թվականին։

Գուցե Ամստերդամում ցուցադրվող էկզոտիկ նմուշներն են ոգեշնչել Մերիանին մեկնել Սուրինամ, բայց միայն կարճ ժամանակով է դադարեցրել եվրոպական միջատների ուսումնասիրությունը։ Մերիանը շարունակել է հավաքորդության և դիտարկումների աշխատանքները՝ իր *Caterpillars* գրքերին ավելացնելով նոր փորագրված պնակներ ու թարմացնելով գոյություն ունեցածները։ Նա 1713 և 1714 թվականներին հոլանդերեն *Der Rupsen* վերնագրով վերահրատարակել է երկու հատորները։ Նա շարունակել է իրուսումնասիրությունները ճանճերի վրա և վերաշարադրել իր գրքերի նախաբանը՝ ինքնառաջացման ցանկացած հիշատակում արմատախիլ անելու համար։ Նա բացատրել է, որ ճանճերն առաջանում են թրթուրներից և ենթադրել է, որ ճանճերը կարող են ծնվել արտաթորանքից։ Եվրոպական միջատների 50 պնակներն ու նկարագրությունները, որոնք, կարծես, նախատեսված էին երրորդ հատորի համար, հրատարակվել են նրա մահից հետո նրա դուստրերի կողմից, որոնք դրանք 1713 թվականի հրատարակությունների հետ համատեղել են մեկ մեծ հատորում։ Նրա ընտանիքի կողմից հետմահու հրատարակվել են նաև *Metamorphosis* -ի մի շարք հրատարակություններ, որոնց ավելացվել են ևս 12 պնակներ։ Բոլորը, բացի երկուսից, կարծես թե Մերիանի աշխատանքն էին։

1711 թվականին այցելության եկած գիտնականի կողմից Մերիանը նկարագրվում էր որպես աշխույժ, աշխատասեր և քաղաքավարի։ Նրա տունը լի էր գծանկարներով, միջատներով, բույսերով, մրգերով, իսկ պատերին նրա Սուրինամի ջրաներկ աշխատանքներն էին։ Մերիանի մահից քիչ առաջ նրա աշխատանքը Ամստերդամում տեսել է Պետրոս Մեծը, որը նրա մահից հետո ձեռք է բերել նկարների մեծ մասը, որոնք մինչ օրս պահվում են Սանկտ Պետերբուրգի ակադեմիական հավաքածուներում։

Անվանումներ
-----------

Բոլոր օրգանիզմների համար դասակարգման համընդհանուր համակարգը սկսել է գործել Կառլ Լիննեուսի կողմից՝ Սուրինամի վերաբերյալ Մերիանի հետազոտությունը հրապարակելուց մոտ 30 տարի անց։ Այն կազմակերպված է թագավորության, դասի, կարգի, սեռի և տեսակների հինգ մակարդակներում։ Նրա մահից հետո Մերիանը կենսաբանների շրջանում այնքան հայտնի է դարձել, որ նրա անունով են կոչվել բազմաթիվ խմբեր, և երկու ցեղ։ Նրա անունով են կոչվել սովորական փոստատար *Heliconius melpomene meriana* և *Opsiphanes cassina merianae* տեսակի երկու թիթեռնիկներ։ Կուբայի սֆինքս ցեցը ստացել է *Erinnyis merianae* անվանումը։ Սովորական անվանում չունեցող մի բզեզ ստացել է *Plisthenes merianae* անվանումը։ Իսկական աղոթարարների մի տեսակ էլ կոչվել է *Sibylla*:

Թռչնակեր սարդը՝ *Avicularia merianae*, կոչվել է նրա պատվին, փաստելով սարդերի վերաբերյալ նրա կատարած հետազոտությունը։ *Metellina merianae* սարդն իր անունն ստացել է 2017 թվականին։ Արգենտինական սև և սպիտակ տեգու մողեսը ստացել է *Salvator merianae* անունը։ Եղեգի դոդոշը անվանվել է *Rhinella merianae*: Ոչ մի տեղական անվանում չունեցող մի խխունջ անվանվել է *Coquandiella meriana*: Մադագասկարի սևագլուխ չքչքանին տրվել է *Saxicola torquatus sibilla* անվանումը։

Էկզոտիկ ծաղկող բույսերի մի տեսակ է անվանվել *Meriana*: Փողաձև շուշանի մի տեսակին տրվել է *Watsonia meriana* անվանումը։

2018 թվականին մի հազվագյուտ թիթեռնիկ անվանվել է նրա անունով՝ *Catasticta sibyllae*:

Ժամանակակից գնահատական
----------------------

20-րդ դարի վերջին քառորդում Մերիանի աշխատանքը վերաարժևորվել է, վավերացվել և վերատպվել։ Նրա դիմանկարը տպագրվել է 500 գերմանական մարկ թղթադրամի վրա, մինչև Գերմանիայի կողմից եվրոյի փոխվելը։ Նրա դիմանկարը հայտնվել է նաև 0,40 գերմանական մարկ դրոշմանիշի վրա, որը թողարկվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, և շատ դպրոցներ անվանվել են նրա անունով։ 1980-ականների վերջին «Պոլիդորի» Archiv ձայնագրման լեյբլը թողարկել է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի դաշնամուրի գործի նոր ձայնագրությունների շարքը, որոնք կատարվել են ժամանակաշրջանի գործիքներով և ներկայացվել են Մերիանի ծաղկային նկարազարդումներով։ 2013-ի ապրիլի 2-ին նրան պատվի է արժանացրել *Google Doodle* -ը՝ նշելով նրա ծննդյան 366-ամյակը։

Նրա աշխատանքի վերաբերյալ նորացված գիտական և գեղարվեստական հետաքրքրություն է դրսևորվել մասնավորապես մի շարք գիտնականների կողմից, ովքեր ուսումնասիրել են նրա ստեղծագործությունների հավաքածուն, ինչպես, օրինակ, այն հավաքածուն, որը գտնվում է Ռոզենբուրգ ամրոցում, Կոպենհագեն։ 2005 թվականին Գերմանիայի Վարնեմյունդե քաղաքում գործարկվել է ժամանակակից գիտահետազոտական նավ՝ *Մարիա Ս. Մերիան*։ 2016 թվականին Մերիանի *Metamorphosis insectorum Surinamensium* -ը վերահրատարակվել է գիտական նորացված նկարագրություններով, իսկ 2017 թվականի հունիսին Ամստերդամում տեղի է ունեցել սիմպոզիում՝ նվիրված Մարիա Սիբիլլա Մերիանին։ 2017 թվականի մարտին *Լլոյդի գրադարան և թանգարան*ում տեղի է ունեցել *Off the Page* ցուցահանդեսը, որը ներկայացնում էր Մերիանի նկարազարդումներից շատերը՝ ցուցադրված պահպանված միջատների, բույսերի և տաքսիդերմային նմուշների 3D քանդակներով։

### Դուստրեր

Այսօր, երբ Մերիանը նորից մեծ համբավ է ձեռեք բերել արվեստի և գիտության ներկայացուցիչների աչքերում, նրա որոշ ստեղծագործություններ վերջապես ճշգրտորեն նորից վերագրվել են դուստրերին՝ Դորոթեային և Յոհանային։ Յոհաննա Հելենա Հերոլտը հաճախ իր արվեստի գործի համար հատուցում չէր ստանում, քանի որ դրանք ստեղծվել են մոր հետ համագործակցության արդյունքում։ Այսօր նրա գործերը վերականգնման փուլում են։ Նմանապես, Դորոթեա Մարիա Գրաֆի նկարները միայն վերջերս են պաշտոնապես ճանաչվել որպես գերմանացի նկարչի գործեր. Սեմ Սեգալը 30 կամ 91 թերթ նորից վերագրել է Բրիտանական թանգարանում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Butterfly on a hibiscus plantButterfly on a hibiscus plant

Մատենագրություն
---------------

* *Blumenbuch. Volume 1.* 1675
* *Blumenbuch. Volume 2.* 1677
* *Neues Blumenbuch. Volume 3.* 1680
* *Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung.* Volume 1, 1679
* *Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung.* Volume 2, 1683
* *Metamorphosis insectorum Surinamensium.* 1705

Տես նաև
-------

* Գիտության մեջ կանանց ժամանակացույց

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Maria Sibylla Merian (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Maria Sybilla Merian — 2009.
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118581082 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  SIKART — 2006.
6. 1 2  Union List of Artist Names — 2019.
7. ↑  Rogers, Kara. «Maria Sibylla Merian». *Encyclopædia Britannica*.
8. ↑  Natural Curiosities film, BBC
9. 1 2  Kristensen, Niels P. (1999). «Historical Introduction». In Kristensen, Niels P. (ed.). *Lepidoptera, moths and butterflies: Evolution, Systematics and Biogeography*. Volume 4, Part 35 of Handbuch der Zoologie:Eine Naturgeschichte der Stämme des Tierreiches. Arthropoda: Insecta. Walter de Gruyter. էջ 1. ISBN 978-3-11-015704-8.
10. 1 2 3 4 5 6  Swaby, Rachel (2015). *Headstrong: 52 Women Who Changed Science - And the World*. New York: Broadway Books. էջեր 47–50. ISBN 9780553446791.
11. 1 2 3 4  Todd, Kim (June 2011). «Maria Sibylla Merian (1647-1717): An Early Investigator of Parasitoids and Phenotypic Plasticity». *Terrestrial Arthropod Reviews*. **4** (2): 131–144. doi:10.1163/187498311X567794. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 10-ին.
12. ↑  Foreword from *Metamorphosis insectorum Surinamensium* (Metamorphosis of the Insects of Surinam)
13. 1 2 3 4  Suzanne Le-May Sheffield (2004). *Women and Science: Social Impact and Interaction*. ABC-CLIO. էջեր 24. ISBN 9781851094608.
14. ↑  Wulf, Andrea (January 2016). «The Woman Who Made Science Beautiful». *The Atlantic*. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 19-ին.
15. ↑  *Women on the Margins: Three Seventeenth-century Lives*. Harvard University Press. 1995. էջեր 155. ISBN 9780674955202. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
16. ↑  *Women on the Margins: Three Seventeenth-century Lives*. Harvard University Press. 1995. էջեր 163. ISBN 9780674955202. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
17. ↑  Detailson the Waltha or Thetinga estate Drawing and map of the estate by Johann Andreas Graff, Merian's husband
18. 1 2  Wolfgang Klötzer (Hrsg.): Frankfurter Biographie. Zweiter Band M–Z. Verlag Waldemar Kramer, Frankfurt am Main 1996, 3-7829-0459-1
19. ↑  *Early Professional Women in Northern Europe, C. 1650–1850*. Taylor & Francis. 2017. էջեր 93–94. ISBN 9781317146742. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
20. 1 2 3  *Flowers, butterflies, insects, caterpillars and serpents...: From the superb engravings of Sybilla Merian and Moses Hariss*. Soldiershop Publishing. 2014. էջ 8. ISBN 9788896519752. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
21. ↑  *Women on the Margins: Three Seventeenth-century Lives*. Harvard University Press. 1995. էջեր 166. ISBN 9780674955202. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
22. 1 2  Reidell, Heidi (April 2008). «A Study of Metamorphosis». *Americas*. **60** (2): 28–35. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 10-ին.
23. ↑  de Bray (2001), p. 48.
24. ↑  *Empire of the Senses: Sensory Practices of Colonialism in Early America*. BRILL. 2017. էջ 211. ISBN 9789004340640. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
25. 1 2  *Empire of the Senses: Sensory Practices of Colonialism in Early America*. BRILL. 2017. էջեր 212–213. ISBN 9789004340640. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
26. ↑  «Merian, Maria Sibylla (1647-1717)». Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
27. ↑  Pieters, F. F. J. M. & Winthagen, D. (1999). "Maria Sibylla Merian, naturalist and artist (1647-1717): a commemoration on the occasion of the 350th anniversity of her birth". Archives of Natural History, 26(1), 1-18.
28. 1 2  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 35. ISBN 9781443830676.
29. ↑  Janice Neri (2011). *The Insect and the Image: Visualizing Nature in Early Modern Europe, 1500-1700*. University of Minnesota Press. էջեր 142. ISBN 9780816667642.
30. ↑  Natalie Zemon Davis (1995). *Women on the Margins: Three Seventeenth-century Lives*. Harvard University Press. էջեր 146. ISBN 9780674955202.
31. ↑  Janice Neri (2011). *The Insect and the Image: Visualizing Nature in Early Modern Europe, 1500-1700*. University of Minnesota Press. էջեր 143. ISBN 9780816667642.
32. ↑  Janice Neri (2011). *The Insect and the Image: Visualizing Nature in Early Modern Europe, 1500-1700*. University of Minnesota Press. էջեր 150. ISBN 9780816667642.
33. ↑  Janice Neri (2011). *The Insect and the Image: Visualizing Nature in Early Modern Europe, 1500-1700*. University of Minnesota Press. էջեր 158. ISBN 9780816667642.
34. ↑  Janice Neri (2011). *The Insect and the Image: Visualizing Nature in Early Modern Europe, 1500-1700*. University of Minnesota Press. էջեր 152. ISBN 9780816667642.
35. 1 2  Kopaneva, N.P. (February 2010). «The Vivid Colors of Merian». *Science First Hand*. **25** (1): 110–123. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 10-ին.
36. 1 2 3 4 5 6 7  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 36. ISBN 9781443830676.
37. ↑  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 37. ISBN 9781443830676.
38. 1 2 3 4  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 39. ISBN 9781443830676.
39. 1 2  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 40. ISBN 9781443830676.
40. 1 2  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 41. ISBN 9781443830676.
41. ↑  Etheridge, Kay (2010). «Maria Sybilla Merian's Frogs» (PDF). *Bibliotheca Herpetologica*. **8**: 20–27. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 27-ին.
42. ↑  Etheridge, Kay (2011). «Maria Sibylla Merian and the metamorphosis of natural history» (PDF). *Endeavour*. **35** (1): 16–22. doi:10.1016/j.endeavour.2010.10.002. PMID 21126767. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 27-ին.
43. ↑  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 42. ISBN 9781443830676.
44. 1 2  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 43. ISBN 9781443830676.
45. ↑  *Maria Sibylla Merian: Artist, Scientist, Adventurer*. Getty Publications. 2018. էջ 71. ISBN 9781947440012. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
46. ↑  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 48. ISBN 9781443830676.
47. 1 2 3  *Maria Sibylla Merian: Artist, Scientist, Adventurer*. Getty Publications. 2018. էջ 76. ISBN 9781947440012. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
48. ↑  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջեր 44, 45, 46 & 47. ISBN 9781443830676.
49. ↑  *Empire of the Senses: Sensory Practices of Colonialism in Early America*. BRILL. 2017. էջ 217. ISBN 9789004340640. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
50. ↑  *Empire of the Senses: Sensory Practices of Colonialism in Early America*. BRILL. 2017. էջ 219. ISBN 9789004340640. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
51. ↑  *Empire of the Senses: Sensory Practices of Colonialism in Early America*. BRILL. 2017. էջ 216. ISBN 9789004340640. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
52. 1 2  Donna Spalding Andréolle & Veronique Molinari, ed. (2011). *Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists*. Cambridge Scholars Publishing. էջ 38. ISBN 9781443830676.
53. 1 2  *Maria Sibylla Merian: Artist, Scientist, Adventurer*. Getty Publications. 2018. էջ 86. ISBN 9781947440012. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
54. ↑  *The Great Apes: A Short History*. Yale University Press. 2017. էջեր 239. ISBN 9780300231656. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
55. ↑  *Große Frauen: Portraits aus fünf Jahrhunderten*. Diederichs Verlag. 2010. ISBN 9783641039721. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
56. ↑  Janice Neri (2011). *The Insect and the Image: Visualizing Nature in Early Modern Europe, 1500-1700*. University of Minnesota Press. էջեր 167. ISBN 9780816667642.
57. 1 2  Kim Todd (2013). *Chrysalis: Maria Sibylla Merian and the Secrets of Metamorphosis*. Houghton Mifflin Harcourt. էջ 9. ISBN 9780547538099.
58. 1 2  Natalie Zemon Davis (1995). *Women on the Margins: Three Seventeenth-century Lives*. Harvard University Press. էջեր 166. ISBN 9780674955202.
59. ↑  Natalie Zemon Davis (1995). *Women on the Margins: Three Seventeenth-century Lives*. Harvard University Press. էջեր 312. ISBN 9780674955202.
60. ↑  Natalie Zemon Davis (1995). *Women on the Margins: Three Seventeenth-century Lives*. Harvard University Press. էջեր 141. ISBN 9780674955202.
61. ↑  *Empire of the Senses: Sensory Practices of Colonialism in Early America*. BRILL. 2017. էջ 208. ISBN 9789004340640. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
62. ↑  *Maria Sibylla Merian: Artist, Scientist, Adventurer*. Getty Publications. 2018. էջ 77. ISBN 9781947440012. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
63. ↑  Kim Todd (2013). *Chrysalis: Maria Sibylla Merian and the Secrets of Metamorphosis*. Houghton Mifflin Harcourt. էջ 222. ISBN 9780547538099.
64. ↑  *Maria Sibylla Merian: Artist, Scientist, Adventurer*. Getty Publications. 2018. էջ 79. ISBN 9781947440012. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
65. ↑  Todd (2007), pp. 228–229
66. ↑  Wettengl, Kurt, ed. (1998). *Maria Sibylla Merian, 1647–1717: artist and naturalist*. Ostfildern-Ruit: Verlag Gerd Hatje. էջեր 34 and 54. ISBN 3775707514.
67. 1 2 3  *Maria Sibylla Merian: Artist, Scientist, Adventurer*. Getty Publications. 2018. էջ 88. ISBN 9781947440012. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
68. ↑  NAKAHARA, SHINICHI. et al. Discovery of a rare and striking new pierid butterfly from Panama.
69. ↑  Laskow, Sarah. A Rare and Striking Butterfly Is Named for a Pioneering Female Naturalist
70. ↑  
Erlanger-Glozer, Liselotte (March–April 1978). «Maria Sibylla Merian, 17th Century Entomologist, Artist, and Traveller». *Insect World Digest*. **3** (2): 12–21.
71. ↑  Lachno, James. «Maria Sibylla Merian: Scientific illustrator honoured with Google doodle». *The Daily Telegraph*. London. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 2-ին.
72. ↑  *Early Professional Women in Northern Europe, C. 1650–1850*. Taylor & Francis. 2017. էջ 96. ISBN 9781317146742. `{{cite book}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
73. ↑  JoAnna Klein (2017 թ․ հունվարի 23). «A Pioneering Woman of Science Re-Emerges After 300 Years». *The New York Times*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 24-ին.
74. ↑  «Conference Changing the Nature of Art and Science. Intersections with Maria Sibylla Merian». *www.aanmelder.nl*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 24-ին.
75. ↑  Merian, Maria Sibylla (2017). *Metamorphosis insectorum Surinamensium 1705*. Lannoo Publishers and Koninklijke Bibliotheek. էջ 200. ISBN 9789401433785. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 24-ին.
76. ↑  Coleman, Brent (2017 թ․ մարտի 19). «Covington, Ky. taxidermist brings insect drawings by German artist to life in 3-D for Lloyd Library». *WCPO*. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 4-ին.
77. ↑  Meddling with Nature (2016-04-04), *Off the Page - Maria Sibylla Merian*, Վերցված է 2018-01-04-ին

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Մարիա Սիբիլլա Մերիան***էջը Վիքիպահեստում |

* *Metamorphosis Insectorum Surinamensium*:
	+ *Metamorphosis insectorum Surinamensium* Արխիվացված 2013-04-08 Wayback Machine images at website sponsored by Johns Hopkins University
	+ Online version of *Metamorphosis insectorum Surinamensium* from GDZ
	+ *Metamorphosis insectorum Surinamensium* Արխիվացված 2017-05-02 Wayback Machine (1705) - full digital facsimile from the Linda Hall Library
* *Das kleine Buch der Tropenwunder : kolorierte Stiche* Արխիվացված 2017-12-03 Wayback Machine from the Digital Library of the Caribbean
* Online version of *Over de voortteeling en wonderbaerlyke veranderingen der Surinaemsche Insecten* from GDZ
* Online version of *Erucarum ortus, alimentum et paradoxa metamorphosis* from GDZ
* Online version of *De Europische Insecten*(չաշխատող հղում)
* The Flowering Genius of Maria Sibylla Merian Ingrid Rowland on Merian from *The New York Review of Books*
* *Der Raupen wunderbare Verwandlung*, images from collection at the University of Wisconsin-Madison
* Gaedike, R.; Groll, E. K. & Taeger, A. 2012: Bibliography of the entomological literature from the beginning until 1863 : online database – version 1.0 – Senckenberg Deutsches Entomologisches Institut.
* Կաղապար:Cite Appletons'
* Maria Sibylla Merian on the RKD website
* The Maria Sibylla Merian Society with links to digitized works from Maria Sibylla Merian and digital sources

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists · ECARTICO · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Շվեյցարական կենսագրական · Allgemeine Deutsche Biographie · Appletons' (1887—1901) · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11023134 · BIBSYS: 97040075 · BNC: a10334725 · BNE: XX1300627 · BNF: 11915660s · BPN: 17208050, 10807172 · CiNii: DA05239920 · CONOR: 38319715 · GND: 118581082 · GTAA: 131958 · ICCU: MILV084366 · ISNI: 0000000121036369 · LCCN: n80115855 · LNB: 000225430 · NDL: 00869582 · NKC: xx0032637 · NLA: 35859409 · NLP: a0000001185968 · NSK: 000335496 · NTA: 068634560 · NUKAT: n01015365 · LIBRIS: 195769 · SUDOC: 032431546, 272809314 · VIAF: 106967757, 137170000245671901353 · ULAN: 500009826 · WorldCat VIAF: 106967757, 137170000245671901353 |

 |

 |

Կաղապար:Use dmy dates