**Բիոահաբեկչություն**, ահաբեկչության տեսակ, որը բաղկացած է կառավարության, կազմակերպության կամ անհատի կողմից բնակչության դեմ կենսաբանական զենքի օգտագործումից։ Այս դեպքում միկրոօրգանիզմները կամ մանրէների կողմից արտադրված թունավոր միացությունները հանդես են գալիս որպես զենք։

Կենսաբանական զենքն օգտագործվում է մարդկանց հիվանդություն կամ մահ պատճառելու, անասուններն ու բերքը ոչնչացնելու համար։ Ինչպես ահաբեկչության ցանկացած այլ ձև, բիոահաբեկչությունը սովորաբար նպատակ ունի քաոս սերմանել մարդկանց մեջ։

Բիոահաբեկիչների կողմից օգտագործվող զենք
---------------------------------------

Հիմնական հոդված՝ Կենսաբանական զենք
Կենսաբանական զենքը կարող է հասնել նույնքան կործանարար նպատակների, որքան քիմիական և միջուկային, և միևնույն ժամանակ նրանց նկատմամբ ունի մի շարք առավելություններ. դրա արտադրությունն ավելի էժան է, այն կարող է արտադրվել նույնիսկ սովորական պահեստում կամ գյուղական տանը, այն հեշտ է տեղափոխել, այն կարող է անտեսանելի լինել անվտանգության համակարգերի համար։ Կենսաբանական զենքը կարող է ավելի դանդաղ գործել, քան քիմիական զենքը, ուստի կենսահաբեկչական հարձակումը վաղ փուլերում կարող է սխալմամբ համարվել վարակիչ հիվանդության բնական բռնկում, ինչը կարող է հանգեցնել ավելի շատ զոհերի։

Կենսաբանական զենքը, որը, ամենայն հավանականությամբ, կարող է օգտագործվել կենսահաբեկիչների կողմից, ներառում է հետևյալ հիվանդությունների հարուցիչները․

* variola վիրուսով առաջացած ջրծաղիկ
* Bacillus anthracis-ի կողմից առաջացած սիբիրախտ
* Yersinia pestis-ի պատճառած ժանտախտ

Իր շարժունակության և խոցելիության մեծ հնարավորությունների պատճառով (համաճարակը կարող է տարածվել խոցման գոտուց հեռու) կենսաբանական զենքը կործանարար կարողություններով կարող է գերազանցել սովորական սպառազինությանը։ ԱՄՆ պետական մարմինները գնահատում են, որ «Վաշինգտոնում քամուց արձակված Bacillus anthracis-ի մի քանի հարյուր ֆունտ սպորները կարող են քսան չորս ժամվա ընթացքում հարյուր հազարավոր միլիոնավոր մարդկանց հիվանդության կամ մահվան պատճառ դառնալ»։

1972 թվականին ստորագրվել է կենսաբանական զենքի մասին կոնվենցիան, որն արգելում էր կենսաբանական զենքի արտադրությունն ու կուտակումը, սակայն, փորձագետների կարծիքով, չնայած դրան, պահպանվում է ռիսկը, որ շատ երկրներում կարող է իրականացվել ջրծաղիկի վիրուսի՝ որպես կենսաբանական զենքի չարտոնված մշակում, որի հնարավորություններն ուսումնասիրվել են նաև ահաբեկչական կազմակերպությունների կողմից։ Բիոահաբեկչությունը կանգնած է պետական անվտանգության լուրջ սպառնալիքների շարքում։

Սինթետիկ վիրուսներ
------------------

2002 թվականին Նյու Յորքի համալսարանում ստեղծվել է պոլիոմիելիտի առաջին սինթետիկ վիրուսը։

2018 թվականին կանադացի վիրուսաբան Դեյվիդ Էվանսը տխուր համբավ ձեռք բերեց մարդկանց համար անվտանգ ձիու ջրծաղիկի վիրուսը վերականգնելու փորձից հետո։ Դա անելու համար նրա թիմին պահանջվեց ընդամենը մի քանի տարի, հրապարակայնորեն մատչելի գենետիկական հաջորդականություններ և ԴՆԹ-ի սինթեզի առևտրային հավաքածուներ։ Էվանսը փորձեց հասկանալ, թե արդյոք սովորական կենսահաքերը կարող է վտանգավոր վիրուս հավաքել «ծնկի վրա»։ Ցանկության դեպքում լաբորանտի հմտություններ ունեցող անձը կկարողանա հասարակ լաբորատորիայում կյանքի կոչել ոչնչացված համարվող ցանկացած վիրուս, օրինակ՝ ջրծաղիկը։ Դա անելը հեշտ չի լինի, բայց հնարավոր է։

Հետազոտությունը նաև հիմք է հանդիսացել նոր պատվաստանյութի մշակման համար։ Ինչպես բնականը, ձիու ջրծաղիկն ամբողջությամբ ոչնչացվել է, և միակ նմուշը հասանելի չէ հետազոտության համար։ Այսպիսով, փորձեր սկսելու համար Էվանսը և նրա գործընկերները ստիպված էին զրոյից սինթեզել վիրուսը։ Արդյունքը TNX-801 ջրծաղիկի պատվաստանյութն էր, որն արդեն հաջողությամբ փորձարկվել է մկների վրա։

Ձիու ջրծաղիկի վերստեղծման փորձից հետո կառավարությունները սկսեցին շատ ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել կենսահաքերների խնդրին, որոնք ունակ էին սինթեզել կենսաբանական զենքերը։ Հայտնվել են նաև կենսանվտանգության ուժեղացման կոնկրետ առաջարկներ։

Օրինակ, Ginkgo Bioworks ընկերությունը օգնել է մշակել հատուկ ալգորիթմ, որը տեղադրվում է ԴՆԹ-ի սինթեզման սարքերի վրա։ Եթե ինչ-որ մեկը փորձում է արգելված ցուցակից վիրուսի կամ բակտերիաների գենոմ ստեղծել, ծրագիրը տագնապ կհաղորդի։ Այնուամենայնիվ, նույնիսկ ամենախիստ միջոցները կարող են բավարար չլինել։ Շատ փորձագետներ վստահ են, որ ջրծաղիկի վերածնունդը միայն ժամանակի հարց է։ Եվ հին թշնամուն լիարժեք զինված հանդիպելու համար հարկավոր է պատրաստվել հիմա։

Պաշտպանություն բիոահաբեկչությունից
----------------------------------

Բիոահաբեկչության դեմ պաշտպանությունը բարդ գործընթաց է։ Միկրոօրգանիզմների նույնականացման ավանդական մեթոդները հիմնված են մանրէների աճի նույնականացման վրա։ Ավելի ժամանակակից տեխնոլոգիաների և պաշտպանության ռազմավարությունների շարքում առանձնանում են գենետիկական տեխնոլոգիաները, որոնք հիմնված են գենետիկական նյութի հաջորդականության միջոցով մանրէների որոշման վրա և թույլ են տալիս դրանք հաշված րոպեների ընթացքում հաշվարկել։ 2002 թվականին այս տեխնոլոգիաները հասանելի էին միայն ամենաժամանակակից հետազոտական միավորներին։

Նոր տեխնոլոգիաները ներառում են սենսորներով ռոբոտների կամ չիպերով մեքենայացված միջատների օգտագործումը, որոնք թույլ են տալիս իրական ժամանակում տեղեկատվություն ստանալ հնարավոր կենսաբանական սպառնալիքների մասին։ Հետազոտություններ են տարվում նաև մանրէների մեջ գենետիկ նմանություններ գտնելու ուղղությամբ, ինչը, ենթադրաբար, կօգնի պատվաստանյութ արտադրել, որը պաշտպանություն կտա որոշակի խմբի ցանկացած բակտերիայից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lerner, 2004, էջ 125
2. 1 2 3 4  Hoyle, 2004, էջ 123
3. 1 2 3 4  Hoyle, 2004, էջ 124
4. ↑  Cello, Jeronimo; Paul, Aniko V.; Wimmer, Eckard (2002-08-09). «Chemical synthesis of poliovirus cDNA: generation of infectious virus in the absence of natural template». *Science (New York, N.Y.)*. **297** (5583): 1016–1018. doi:10.1126/science.1072266. ISSN 1095-9203. PMID 12114528.
5. ↑  «Синтезирован вирус полиомиелита» (ռուսերեն). Русская служба Би-Би-Си. 2002 թ․ հուլիսի 11. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 9-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
6. ↑  «Синтетическая биология может легко возродить натуральную оспу». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 15-ին.

Գրականություն
-------------

### Ռուսերեն լեզվով

* *Онищенко Г.Г. Сандахчиев Л.С. Нетесов С.В. Мартынюк Р.А.* Биотерроризм: Национальная и глобальная угроза // *Вестник Российской академии наук*. — 2003. — Т. 73. — № 3. — С. 195-204.
* *Онищенко Г.Г.* Противодействие биотерроризму: стратегия национального здравоохранения // *Вакцинация / Биотерроризм*. — 2002. — № 3.
* *Сандахчиев Л. С. Мартынюк Р. А.* Необходимость международного сотрудничества для успеха борьбы с инфекционными заболеваниями и биотерроризмом // *Химическая и биологическая безопасность*. — 2004. — № 1-2. — С. 3-8.

### Անգլերեն լեզվով

* *Hoyle B.* Bioterrorism // Encyclopedia of Espionage, Intelligence, and Security. — Gale, 2004. — Vol. 1. — P. 123-125. — ISBN 0-7876-7686-1
* *Lerner K. L.* Bioterrorism, Protective measures // Encyclopedia of Espionage, Intelligence, and Security. — Gale, 2004. — Vol. 1. — P. 125-127. — ISBN 0-7876-7686-1
* *Frist W.H.* When Every Moment Counts: What You Need to Know about Bioterrorism from the Senates only Doctor. — Rowman & Littlefield, 2002.
* *Henderson D. A. Inglesby T. V.* Bioterrorism: Guidelines for Medical and Public Health Management. — American Medical Association, 2002.
* *Inglesby T. V.* Bioterrorist Threats: What the Infectious Disease Community Should Know about Anthrax and Plague // *Emerging Infections*. — American Society for Microbiology Press, 2001.
* *Kaufmann A.F. Meltzer M.I. Schmid G.P.* The Economic Impact of a Bioterrorist Attack: Are Prevention and Postattack Intervention Program Justifiable? // *Emerging Infectious Diseases*. — 1997. — № 3. — С. 83-94.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13772466r · LCCN: sh00006846 · Microsoft: 2909271929 · NKC: ph139307 |

 |