| **՞**Խոզեր |
| --- |
| Խոզեր  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ողնաշարավորներ |
|
| Ինֆրադաս | Կաթնասուններ |
|
| Կարգ | Երկսմբակավորներ |
| Ենթակարգ | **Խոզեր** |
|
|
| Ընտանիք | Չորոճող կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Suidae Gray, 1821

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Խոզեր** կամ **խոզայիններ** (լատին․՝ *Suidae*), կաթնասունների դասի երկսմբակավորների կարգի չորոճող կենդանիների ընտանիք։

Տարածում և բնական միջավայր
--------------------------

xozerin ayl kerp anvanum en NAREK bnakvum en vorde cankanan snvum en buyserov xerov ev ayln idep kuzes gan cces
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Մարմնի երկարությունը մինչև 2 մ է, պոչինը՝ 20–25 սմ, էգերի կենդանի զանգվածը 125 կգ է, արուներինը՝ 250-300 կգ։ Ընտանի խոզից տարբերվում է մարմնի ամուր կառուցվածքով, ավելի մեծ գլխով, սուր սեպաձև երկար դնչով։ Ստորին ծնոտի 2 կողքերից դուրս են ցցված 2 սուր եռանկյունաձև ժանիքներ։ Մազածածկը զարգացած է. ունի խոզան և ենթաբուրդ։ Մարմնի վերին մասը դարչնագույն է՝ տարբեր երանգներով, ձագինը՝ բաց գույնի երկայնակի շերտերով։ Տեսողությունը թույլ է զարգացած, հոտառությունն ու լսողությունը՝ լավ։ Վայրի խոզերը նստակյաց կյանք են վարում. ցերեկը թաքնվում են, մթնշաղին և գիշերները՝ ակտիվանում։ Ամենակեր են. սնվում են անտառային պտուղներով (տանձ, խձոր, սալոր, կաղին, հաճար, շագանակ), պալարներով, խոտաբույսերով, միջատներով, կրծողներով, սողուններով և այլն։ Ունենում են 4–8 (հազվադեպ՝ 10–16) խոճկոր, որոնք 7–10 օր կերակրվում են միայն կաթով, ապա 3 ամիս՝ նաև բուսական կերով։ Մարմնակազմը ծանր է ու կոպիտ. իր ցեղակցի կողքին հսկա է թվում։ Դունչը երկար է՝ կարճ, շարժուն կնճիթով։ Մազածածկը նոսր է։ Ապրում են հոտերով (բոլուկ)։ Քնում են գիշերը, սնվում ցերեկը, 2–3 անգամ ավելի շատ խոճկորներ են ունենում։ Ընտանի ցեղական խոզերի կենդանի զանգվածը հասնում է մինչև 500 կգ-ի, ծնում և սնում են 10–12-ից մինչև 28–32 խոճկոր (տարին 2 անգամ)։ Հայաստանում մսատու խոզաբուծությունը կենտրոնացված է հյուսիսարևելյան և Արարատյան դաշտի տարածաշրջաններում։ Բացի խոշոր սպիտակից, բուծվում են նաև լանդրաս, ուելս, ուկրաինական, տափաստանային սպիտակ և հյուսիսկովկասյան խոզերի ցեղերը։

Տես նաև
-------

* Վայրի վարազ
* Ընտանեկան խոզ
* Ֆիլմեր խոզերի մասին

Գրականություն
-------------

* Биологический энциклопедический словарь / *Гиляров М. С. Баев А. А. Винберг Г. Г. Заварзин Г. А. и др.* — М.: Советская энциклопедия, 1986. С. 562.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ընտանի կենդանիներ |
| --- |
|  |
| Ընտանի | 
Ակվարիումային ձկներ •
Տնային դեղձանիկ •
Ճագար •
Կատու •
Առնետ •
Ծովախոզուկ •
Թութակներ •
Շուն •
Գերմանամուկ •
Կրիաներ
 |
|  |
| Ցուցահանդեսային | 
Աղավնի •
Կարապ •
Սիրամարգ
 |
|  |
| Կաթնասուններ | 
Ալպակա •
Գոմեշ •
Ուղտ •
Այծ •
Կով •
Ճագար •
Լամա •
Ձի •
Ջորի •
Մուլ •
Ոչխար •
Եղջերու •
Ավանակ •
Խոզ •
Փիղ •
Յակ
 |
|  |
| Թռչուններ | 
Ընտանի սագ •
Հնդկահավ •
Հավ •
Մշկաբադ •
Լոր •
Ջայլամ •
Բադ •
Փասիան •
Խայտահավ
 |
|  |
| Միջատներ | 
Որդան կարմիր •
Մեղրաբեր մեղու •
Թթենու մետաքսագործ
 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 66)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119650516 · LCCN: sh85129751 · Microsoft: 2781022608 · NKC: ph124555 |

 |