**Մզեչաբուկ (Ճաբուա) Իրակլիի Ամիրեջիբի** (վրաց.՝ ჭაბუა [მზეჭაბუკ] ამირეჯიბი, 18 նոյեմբերի, 1921, Թիֆլիս — 12 դեկտեմբերի, 2013, Թբիլիսի), վրացի գրող, XX դարի վրացական գրականության դասական, «Դաթա Թութաշխիա» (1973-1975) վեպի և բազմաթիվ այլ ստեղծագործությունների հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսում, իրավաբանի ընտանիքում, ով սերում էր հին իշխանական տոհմից։ 1938 թվականին հայրը ենթարկվել է բռնաճնշումների և մահացել հետաքննության ժամանակ, իսկ մայրը դատապարտվել է տասը տարի անցկացնել ճամբարում։

1944 թվականին «Սպիտակ Գեորգի» քաղաքական խմբակին անդամակցության համար Ճաբուա Ամիրեջիբին դատապարտվել է 25 տարվա բանտարկության։ Երեք անգամ փախել է կալանավայրից, ընդ որում, երրորդ անգամ նա կարողացել է կեղծ փաստաթղթերով հասնել Բելառուս, որտեղ դարձել է գործարանի տնօրեն, սակայն շուտով նորից ուղարկվել է կալանավայր։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Նարիլսկում Գորլագի ճամբարային չորրորդ բաժանմունքի կալանավորների ընդվզմանը։ Կալանավայրից ազատվել է 1959 թվականին։ 1960 թվականից զբաղվում է գրական գործունեությամբ։ Առաջին գիրքը՝ «Ճանապարհը» (պատմվածքների ժողովածու), լույս է տեսել 1962 թվականին։

«Դաթա Թութաշխիա» (1973—1975, ռուսերեն է թարգմանվել հեղինակի կողմից 1976 թվականին) վեպը չորս մասից բաղկացած էպիկական ստեղծագործություն է, որի գործողությունները տեղի են ունենում մինչհեղափոխական Վրաստանում։ Վեպի հերոսը՝ Դաթա Թութաշխիան, «ազնվաբարո ավազակ» է ու անարդարության դեմ պայքարի մարտիկ։ Դաթան, ում կոչել են վրացական հեթանոսական առասպելական հերոս Թութաշխիայի պատվին, ձգտում է աշխարհը դարձնել ավելի լավը։ Վեպի չորս մասերից յուրաքանչյուրում նա անցնում է հետևյալ փուլերից մեկը՝ խանդավառություն բռնության դեմ պայքարում, հիասթափություն, պայքար ինքնազոհողության միջոցով։ Գիրքը գրված է սյուժետային ընդհանուր գծով միմյանց հետ կապվող առանձին նովելների ձևով։ Ճաբուա Ամիրեջիբիի ոճը հիշեցնում է մոգական ռեալիզմ։

Ամիրեջիբիի երկրորդ վեպը կոչվում է «Գորա Մբորգալի» (1994, ռուսերեն է թարգմանվել հեղինակի կողմից 1996 թվականին)։ Վեպի գործողությունները կատարվում են խորհրդային տարիներին։ Ստեղծագործության հերոսը Իագոր Կարգորեթելին է, ում կոչում են Գորա Մբորգալի։ Նա թափառում է երկրում՝ վեց անգամ փախչելով ճամբարից առանց որևէ նպատակի, միայն հանուն շարժման՝ որպես բացարձակ արժեքի։

Ճաբուա Ամիրեջիբիի երրորդ վեպը՝ «Գեորգի Փայլող» (XIV դարի վրացական պատմության հիման վրա), լույս է տեսել 2005 թվականին։

Ամիրեջեբին աշխատել է կինոյի ու լրագրության բնագավառում։ Իր «Դաթա Թութաշխիա» վեպի հիման վրա նա գրել է «համանուն» ֆիլմի սցենարը։ Եղել է իր հիմնադրած «Վերածնված Իբերիա» թերթի գլխավոր խմբագիրը։

1992—1995 թվականներին եղել է Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր։ 2010 թվականին քննադատել է Միխեիլ Սաակաշվիլիի գործող վարչակարգը։

Պարգևատրվել է Վրաց ուղղափառ եկեղեցու Սուրբ Գեորգի շքանշանով (2009), Պատվո շքանշանով (1995), Վախթանգ Գորգասալի առաջին և երկրորդ աստիճանի շքանշաններով։

Ճաբուա Ամիրեջիբիի անունով է կոչվել 2004 թվականին Հարավային Կորեայում պատրաստված վրացական հեղուկանավը, որ Վրաստանի անկախության հռչակումից հետո պատրաստված երկրորդ նավն է։ Գրողն ինքը չի կարողացել մասնակցել նավը ջուրն իջեցնելու արարողությանը։ Նրա փոխարեն ներկա է գտնվել որդին՝ Լաշա Ամիրեջիբին։

2010 թվականի հոկտեմբերին Ճաբուա Ամիրեջիբին քահանա է ձեռնադրվել Վրաց ուղղափառ եկեղեցու առաջնորդ Իլյա Երկրորդի կողմից։ Նա նա Պատրիարքից օրհնություն է ստացել գրական գործունեությունը շարունակելու համար։ Վրաց ուղղափառ եկեղեցու Սուրբ Սինոդը որպես բացառություն ութսունիննամյա գրողին թույլ է տվել չգնալ եկեղեցի (գրողն արդեն երկար ժամանակ չէր կարողանում խոսել և ծանր հիվանդ էր), այլ ձեռնադրության կարգն անցնել սեփական տանը։ Նա ստանում է Դավիթ անունը։ Գրողի՝ քահանա ձեռնադրման ծիսակարգն անցկացրել է Նորին բարձր սրբազնություն Սերաֆիմը (Ջոջուա)՝ Բորժոմի ու Բակուրիանի միտրոպոլիտը։ Վերջինս լրագրողների հետ իր զրույցում նշել է, որ Ճաբուա Ամիրեջիբին Վրաստանի կաթողիկոս Իլյա II կողմից ձեռնադրվել է քահանա՝ Դավիթ անունով, ի պատիվ սուրբ թագավոր Դավիթ Շինարարի։

Ընտանիք
-------

* Քույրը՝ Ռոդամ (1918-1994), եղել է բանաստեղծ Միխայիլ Սվետլովի կինը, հետո ամուսնացել է Բրունո Պոնտեկերվոյի հետ.
* Քույրը՝ Նաթիա (1934-2014), փիլիսոփա Կակաբաձեի կինը

Ճաբուա Ամիրեջիբին վեց երեխա ունի տարբեր կանանցից։ Իր կյանքի վերջին տարիներին նա ամուսնացել է բանաստեղծ-թարգմանչուհի Թամարա Ջավախիշվիլիի հետ։

* Դուստր՝ Մանանա, գրող,
* Դուստր՝ Լայլա, Մոսկվայում Շվեյցարիայի դեսպանության աշխատակից,
* Որդի՝ Իրակլի, զոհվել է Աբխազիայի պատերազմում,
* Որդի՝ Լաշա, քանդակագործ, Աբխազիայի պատերազմի վետերան,
* Որդի՝ Կուցնա, վավերագրական ֆիլմերի օպերատոր,
* Որդի՝ Շալվա, կենսաբան, պատերազմի մասնակից։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Ճանապարհը» (պատմվածքների ժողովածու, 1962)
* «Իմ քեռին կոշկակար է» (վրաց.՝ მოთხრობები «ჩემი მეჯღანე ბიძა» (მოთხრობების კრებული), 1963)
* «Ցուլի խոստովանությունը» (վրաց.՝ ხარის აღსარება (მოთხრობების კრებული), 1964)
* «Գեորգի Բուրդուլի» (վրաց.՝ გიორგი ბურდული, նովել, 1965)
* «Դաթա Թութաշխիա», (վրաց.՝ დათა თუთაშხია, վեպ, 1973—1975, Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակ (1982))
* «Գորա Մբորգալի», (վրաց.՝ გორა მბორგალი, վեպ, 1995)
* «Գեորգի Փայլող», (վրաց.՝ გიორგი ბრწყინვალე, վեպ, 2005)
* «Դաթա Թութաշխիա» ֆիլմի սցենարը (1977), ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1981)
* Պատմվածքներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Скончался классик грузинской литературы XX века Чабуа Амирэджиби
3. 1 2  *Кораллов М.* Дата Чабуа. Тост-воспоминание. К 85-летию Чабуа Амирэджиби Archived 2008-09-28 at the Wayback Machine. // Новая газета. 2006. 25 декабря.
4. ↑  *Долин А.* Предисловие к роману Чабуа Амирэджиби «Гора Мборгали».
5. 1 2  Чабуа Амирэджиби награждён Орденом Грузинской Православной Церкви.
6. ↑  Известные общественные деятели Грузии выступили против режима Саакашвили.
7. ↑  «Чабуа Амирэджиби» поплыл вслед за «Жиули Шартава»(չաշխատող հղում)
.
8. ↑  Автор «Дата Туташхиа» постригся в монахи //. GeorgiaTimes.
9. ↑  «Чабуа Амиреджиби посвящён в монахи // Информационно-аналитический портал Грузия Online». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 30-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
10. ↑  «Известный грузинский писатель Чабуа Амирэджиби постригся в монахи // Радио Свобода». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ նոյեմբերի 9-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
11. ↑  «АВТОР РОМАНА «ДАТА ТУТАШХИЯ» ПОСТРИГСЯ В МОНАХИ // REGIONS.RU». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
12. 1 2 3 4  «Скончался клаcсик грузинской литературы Чабуа Амирэджиби». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճաբուա Ամիրեջիբին գրապահարանում Archived 2020-07-03 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 28517, 28515 · BNF: 16650276v · CONOR: 94752355 · GND: 119033070 · ISNI: 0000000083261329 · LCCN: n85198498 · NKC: ola2003162713 · SUDOC: 168039079 · VIAF: 116674695 · WorldCat VIAF: 116674695 |

 |

 |