ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության **Ազատանի միջնակարգ դպրոց** - ՊՈԱԿ, հանրակրթական դպրոց Շիրակի մարզի Ազատան գյուղում

Պատմություն
-----------

1836 թվականին ռուսական կառավարությունը մի դեկրետ հրապարակեց, ըստ որի՝ Էջմիածնի Մայր Աթոռին իրավունք էր վերապահվում գործող հայ եկեղեցիներին կից ստեղծել մեկական ծխական դպրոց։ Ծխական դպրոց է հիմնվում նաև Խլի Ղարաքիլիսայում։ «Ալեքսանդրապոլի գավառի Խլի Ղարաքիլիսա գյուղի դպրոցը հիմնադրվել է 1867 թվականին»։
Նորաբաց դպրոցի մասին հպանցիկ տեղեկություններ ենք քաղում շուրջ քսան տարի հետո մեզ հասած մի ոչ մեծ տեղեկագրից.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Խլի Ղարաքիլիսան ունի մեկդասյա ծխական դպրոց, արականոց ա դասարան, ա բաժանմունք, 18 նոյեմբերի 1887 ամի, 40 աշակերտ, դպրոցի արժեքապահպանությանը հատկացված է 120 [[ռուբլի]]։ Դասավանդել է Ալեքսանդր Տեր-Հարությունյանը, որն ունեցել է տնային կրթություն, նրա տարեկան աշխատավարձը կազմել է 70 ռուբլի, դասավանդել է հայոց լեզու, թվաբանություն, երգ, վայելչագրություն»։-  |  |

1887 թվականի վերջերին ցարական կառավարության հրամանով փակվում են բոլոր ազգային դպրոցները, այդ թվում՝ և հայկական։ Վեցամյա դադարից հետո, թեև ծանր պայմաններում, բայց հայկական դպրոցները նորից բացում են իրենց դռները։ 
Քանի որ գյուղի երկդասյա դպրոցը իր գոյությունը պահպանում էր շատ խղճուկ միջոցներով, տեղացիների մոտ միտք է հղանում համառ ջանքերով մշակելի դարձնել եկեղեցու բակը և ստացած ամբողջ գումարը հատկացնել դպրոցին։
1900 թվականի վերջերին Փոքր Ղարաքիլիսայում բացվում է մեկդասյա ռուսական պետական դպրոց, որի տնօրեն է նշանակվում Ալեքսանդր Չմշկյանը։ 1901 թվականի մայիսի 20-ին Ալեքսանդր Չմշկյանը Երևանի նահանգապետի հասցեով ուղարկում է մի խնդրագիր, որով խնդրում է, որ մեկ տարի առաջ գյուղում բացված մեկդասյա ռուսական դպրոցի բազայի վրա բաց անեն երկդասյա դպրոց։ Դպրոցը շուտով դառնում է երկդասյա, սակայն տեսուչ Ալեքսանդր Զախարովը, որ փոխարինել էր Չմշկյանին, խիստ կերպով պատժում էր բոլոր նրանց, ովքեր դպրոցի պատերի ներսում կփորձեին խոսել մայրենի լեզվով։ Գյուղի հասարակությունը սկսում է բողոքել ցարական աստիճանավորների կամայականությունների դեմ և խնդրագրեր է ուղարկում տարբեր հասցեներով։ Գյուղացիների բողոքն իզուր չի անցնում։
1901 թվականի նոյեմբերի 18-ին ավագների խորհուրդը գումարում է համայնքի ընդհանուր ժողով, որին մասնակցում է տանուտեր Նիկոլ Հարությունյանը։ Ժողովը միաձայն որոշում է գյուղում հիմնել երկդասյա դպրոց։ ժողովի որոշման մեջ ասված է. «Մենք կտանք ուսուցչի վարձը և մյուս ծախսերը, միայն թե դպրոցը դառնա երկդասյա» ։
Հիշյալ հասարակական վճռի տակ ստորագրում է 250 մարդ, և այն ներկայացվում է Երևանի նահանգական դպրոցների տնօրենին։ 
1902 թվականի գարնանը նորընտիր տանուտեր Ալեքսանդր Ռևազյանի մասնակցությամբ գյուղի եկեղեցու բակում տեղի է ունենում հասարակության բազմամարդ ժողով, և որոշվում է կառուցել դպրոցական շենք։ 1903 թվականի մայիսի 30-ին գյուղում բացվում է երկդասյա դպրոց, որի տնօրեն է նշանակվում Ներսիսյան դպրոցի սան, երկարամյա մանկավարժական փորձ ունեցող Թադևոս Գևորգյանը։
1907-1908 ուստարում դպրոցում սովորել են 162 երեխաներ։ Դպրոցում դասավանդել են երեք ուսուցիչներ՝ Հովհաննես Սխրիկյանը, Հարություն Խրխոյանը, Ռուբեն Ասլանյանը։

Ազատանի միջնակարգ դպրոց
-----------------------

Դպրոցական 1-ին մասնաշենքը կառուցվել է 1938 թվականին, 1964 թվականին կառուցվել է եռահարկ մասնաշենքը, 1987 թվականին՝ երկհարկանի մասնաշենքը:1988 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժի պատճառով դպրոցի եռահարկ մասնաշենքը դարձել է վթարային, իսկ հետո՝ ապամոնտաժվել։ 
Այժմ ուսումնական պարապմունքներն անցկացվում են 1987 թվականին կառուցված երկհարկանի հարմարեցված և 2004 թվականին կառուցված երկհարկանի մասնաշենքերում։ Գործող 2 մասնաշենքերը գտնվում են իրարից 2 կմ հեռավորության վրա։ Դպրոցում իրականացվում է նաև ներառական կրթություն։

Տնօրեններ
---------

* Վահագ Մահտեսյան
* Վիտալի Վարժապետյան (1999-2011 թթ.)
* Համլետ Ոսկանյան (2011 թ-ից մինչ օրս)

Գրականություն
-------------

Հրաչյա Իկիլիկյան, Հրայր Իկիլիկյան, Գյուղ Ախուրյանի ափին, Երևան «Հայաստան», 1986, Էջ 36-47

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ պարբերական մամուլի ՊԿԱ, ֆոնդ 48, ցուցակ 1, գործ 630, էջ 44
2. ↑  ՀՊԿԱ, ֆոնդ 48, ցուցակ 1, գործ 511. Էջ 14
3. ↑  ՀՊԿԱ, ֆոնդ 19, ցուցակ 1, գործ 538, էջ 11-12
4. ↑  ՀՊԿԱ ֆոնդ 196, ցուցակ 1, գործ 530, էջ 32

Պատկերասրահ
-----------

* Շիրակի մարզի Ազատանի միջնակարգ դպրոցի ցուցանակՇիրակի մարզի Ազատանի միջնակարգ դպրոցի ցուցանակ
* Ազատանի միջնակարգ դպրոցի մեծ մասնաշենք՝ կառուցված 1987 թվականինԱզատանի միջնակարգ դպրոցի մեծ մասնաշենք՝ կառուցված 1987 թվականին
* Հրաչյա Մարգարյանի կիսանդրին Ազատանի միջնակարգ դպրոցի բակումՀրաչյա Մարգարյանի կիսանդրին Ազատանի միջնակարգ դպրոցի բակում
* Ազատանի դպրոցի եռահարկ մասնաշենք՝ կառուցված 1964 թվականինԱզատանի դպրոցի եռահարկ մասնաշենք՝ կառուցված 1964 թվականին
* Վիտալի Վարժապետյան. Ազատանի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն 1999-2011թվականներՎիտալի Վարժապետյան. Ազատանի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն 1999-2011թվականներ
* Համլետ Ոսկանյան. Ազատանի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն -2011 թվականից մինչ օրսՀամլետ Ոսկանյան. Ազատանի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն -2011 թվականից մինչ օրս

Արտաքին հղումներ
----------------

Դպրոցի պաշտոնական կայք Archived 2019-01-17 at the Wayback Machine.