recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կրիստոֆոր Բրեննան** (անգլ.՝ Christopher Brennan, նոյեմբերի 1, 1870(1870-11-01), Սիդնեյ, Ավստրալիա - հոկտեմբերի 5, 1932(1932-10-05), Սիդնեյ, Ավստրալիա), ավստրալիացի բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Քրիստֆեր Բրեննանը ծնվել է Սիդնեյում, Նոր Հարավային Ուելս նահանգում, իռլանդացի գաղթականների ընտանիքում։ Նրա հայրը գարեջրագործ Քրիստոֆեր Բրեննանն է, իսկ մայրը՝ Մերի Էնն Քերոլը։ Երբ նա փոքր էր 6 տարեկան հասակում հիվանդացավ տիֆով։ Առաջին տարիներին նա ուզում էր դառնալ քահանա։ 11 տարեկանում նա ընդունվեց Սուրբ Ալոիզիուսի վարժարան, որտեղ նա առաջին անգամ ծանոթացավ Ջոն Միլթոնի ստեղծագործություններին, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ իր աշխատանքի վրա։ Երեք տարի հետո Բրեննանը տեղափոխվում է Սուրբ Իգնատիուսի քոլեջ։ 1888 թվականին ընդունվում է Սիդնեյի համալսարան, որտեղ սովորում է դասական։ Արտասահման մեկնելու նպատակով կրթաթոշակ ստացավ, Բրեննանը գնաց Բեռլին, որտեղ նա հանդիպում է իր ապագա կնոջը, Էլիզաբեթ Ուերթին և հայտնաբերում Ստեֆան Մալարմեի պոեզիան։ Հենց այդ ժամանակ նա որոշեց, որ պիտի բանաստեղծ դառնա։ Վերադառնալով Ավստրալիա, Բերննանը աշխատանքի է անցնում գրադարանում՝ որպես կատալոգներ կազմող, թողնելով իր ուսումնառությունը համալսարանում։ Հաջորդ տասը տարիներին նա ամբողջովին նվիրվում է պոեզիային։ 1896-1897 և 1908-1909 թվականներին Բրեննանը ժամանակավորապես դասախոսություններ է կարդում ժամանակակից լեզուների վերաբերյալ Սիդնեյի համալսարանում, իսկ 1908 թվականին, ըստ դասականների։

1920-ականների վերջերին Բրեննանը սիրավեպ է սկսում Վիոլետա Զինգերի հետ, որի արդյունքում ամուսնալուծվեց իր օրինական կնոջից։ Վիոլետի մահից հետո (ընկավ տրամվայի տակ) Բրաննանը գրեթե կորցրեց իր բանականությունը և մնացած կյանքը ապրեց աղքատության մեջ։ Նա 1932 թվականին մահացել է քաղցկեղից։

Գրական գործունեություն
----------------------

Բրեննան, «XXI բանաստեղծություններ» բանաստեղծությունների առաջին հավաքածուն, ազատ է արձակվել 1897 թվականին։ 1914 թ.-ին նա գրել է իր գլխավոր գործը, բանաստեղծություններ ` 1913 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Axel Clark, 'Brennan, Christopher John (1870 - 1932)', Australian Dictionary of Biography, Online Edition
* Избранные сочинения

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քրիստոֆեր Բրեննան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ավստրալիական կենսագրական · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11562266c · CONOR: 196246883 · GND: 118659979 · ISNI: 0000000083663694 · LCCN: n50042471 · NKC: ola2002153778 · NLA: 35021635 · NTA: 134332520 · SUDOC: 079161219 · VIAF: 27058634 · WorldCat VIAF: 27058634 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գոհար Լևոնի Վարդանյան** (հունվարի 25, 1926(1926-01-25), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 25, 2019(2019-11-25), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայազգի հետախույզ, օպերատիվ կեղծանունը՝ «Անիտա», նշանավոր հետախույզ Գևորգ Վարդանյանի կինը։

Կենսագրություն
--------------

 Գոհար Վարդանյանը Վլադիմիր Պուտինի հետ, մարտի 8, 2005 թվական
Գոհար Վարդանյանը ծնվել է 1926 թվականին Լենինականում։ 1930 թվականին նա ընտանիքով տեղափոխվել է Իրան։ 16 տարեկան հասակում անդամագրվել է իր ապագա ամուսին և զինակից Գևորգ Վարդանյանի լրտեսական խմբին, որի հետ միասին կատարել է բազմաթիվ հետախուզական աշխատանքներ։ 1943 թվականի նոյեմբերի 30-ին այդ խմբավորմանը հաջողվել է կանխել Թեհրանում կայանալիք կոնֆերանսի ժամանակ Եռյակ դաշինքի ղեկավարների՝ Իոսիֆ Ստալինի, Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի և Ուինսթոն Չերչիլի դեմ գերմանական հատուկ ծառայությունների մահափորձը։ Մահափորձը ծրագրավորված էր իրականացնել Ուինսթոն Չերչիլի ծննդյան տարեդարձին։ 1946 թվականին Գոհարն ամուսնացել է Գևորգ Վարդանյանի հետ։ Հարսանիքի արարողությունը տեղի է ունեցել Թեհրանի հայկական եկեղեցում և եղել է զույգերի երեք ամուսնություններից առաջինը։ Ելնելով իրենց աշխատանքի բնույթից՝ նրանք ամուսնացել են երեք անգամ։ 1951 թվականին Վարդանյանների խնդրանքով գաղտնի խմբակցության կենտրոնը նրանց հնարավորություն է տալիս ստանալու բարձրագույն կրթություն և նույն թվականին նրանք վերադառնում են ԽՍՀՄ։ 1956 թվականին Վարդանյաններն ավարտել են Երևանի օտար լեզուների ինստիտուտը, որից հետո «Անիտա» և «Անրի» օպերատիվ կեղծանուններով ընդհատակյա վիճակում աշխատել են տարբեր երկրներում։ Իտալիայում աշխատելու տարիներին հսկողության տակ են վերցրել ՆԱՏՕ-ի հարավային թևը։ Այստեղ նրանք ծանոթություններ են հաստատել նախարարների, նախագահի և ամերիկյան ծովային սպաների հետ։ 1986 թվականին նրանք վերադարձել են Հայաստան։ Մի քանի ամիս անց Գոհարն անցել է թոշակի, իսկ Գևորգը շարունակել է ծառայությունը մինչև 1992 թվականը։

2019 թվականի դեկտեմբերի 13-ին հետմահու պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Выдающаяся разведчица-нелегал Гоар Вартанян отмечает 90-летие
2. ↑  118 лет в разведке
3. ↑  «Հանրապետության նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ». *www.president.am*. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճանաչենք Մերոնց․ Գոհար Վարդանյան
* Հայաստանի նախագահը հեռախոսով շնորհավորում է Գոհար Վարդանյանի ծննդյան 90-ամյա տարեդարձը

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գոհար Վարդանյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գրիգոր Վարդանյան (այլ կիրառումներ)

**Գրիգոր Բագրատի Վարդանյան** (1918, Ոսկեվազ, Էջմիածնի գավառ - 1957), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգոր Վարդանյանը ծնվել է 1918 թվականին, Աշտարակի շրջանի Ոսկեվազ գյուղում, չքավոր գյուղացու ընտանիքում։ Երկու տարեկան հասակից զրկվել է ծնողներից։ 1939 թվականին ավարտել է Էջմիածնի մանկավարժական տեխնիկումը, որից հետո աշխատել է Ապարանի շրջանի Մուլքի գյուղում որպես ուսուցիչ։

Հայրենական մեծ պատերազմի օրերին Գրիգորը զինվորական ծառայությունն սկսել է նոր կազմակերպված 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայում, որի կազմում մարտնչել է Կովկասի նախալեռներից մինչև Բեռլին։ Ռազմաճակատում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է «Արիության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «Վարշավայի ազատագրման համար», «Բեռլինի գրավման համար» մեդալներով և գովասանագրերով։

Պատերազմի հաղթական ավարտից հետո Վարդանյանը սովորել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում, միաժամանակ աշխատել է հայրենի գյուղի դպրոցում, դասավանդել է պատմություն։ Այնուհետև աշխատել է Ոսկեհատի 8-ամյա դպրոցում։

Մահ
---

Գրիգոր Վարդանյանը մահացել է 1957 թվականին։

Պարգևներ
--------

* «Արիության համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Հանդե Էրչել** (թուրքերեն՝ Hande Erçel) (ծնվ. նոյեմբերի 24, 1993, Բալըքեսիր, Թուրքիա), թուրք դերասանուհի և մոդել:Առավել հայտնի է դարձել` մարմնավորելով Հայաթ Ուզունի դերը Սերը բառեր չի հասկանում հեռուստասերալում։ Վերջինս ցուցադրվում է Show TV-ով։ Հեռուստասերիալում Հանդեի խաղընկերը եղել է դերասան Բուրակ Դենիզը։ Հանդեի առաջին հաջողված դերը եղել է Սելին Յըլմազի դերը Գյունեշի դուստրերը հեռուստասերիալում։ Նա բավականին հայտնի դերասանուհի է արդեն ողջ Թուրքիայում։

Կենսագրություն
--------------

Հանդե Էրչելը ծնվել է 1993 թվականի նոյեմբերի 24-ին Թուրքիայի Բալըքեսիրի մարզում։ 2012 թվականին մասնակցել է "Miss Cilivaliton of the World" մրցույթին` զբաղեցնելով երկրորդ հորիզոնականը։ Հանդե Էրչելը պատկանում է թուրքական կինեմատոգրաֆիայի նոր սերնդին։ Ներկայումս Հանդեն սովորում է Միմար Սինանի անվան թուրքական ավանդական մշակույթի համալսարանում։ Իր եղբոր հետ միասին բնակվում է Ստամբուլում։ Մարմնավորել է մի շարք կերպարներ, որոնցից ամենահայտնիներն են Ֆիլիզը դերը «Կյանքի ծառ» սերիալում և Հայաթի դերը Սերը բառեր չի հասկանում հեռուստասերիալում։

Նախկինում հանդիպել է Էքին Մերթ Դայմազի հետ, ով մարմնավորել է Վոլքանի դերը Ելակի բույրը հեռուստասերիալում։ Ներկայումս սիրային հարաբերությունների մեջ է Քերեմ Բյուրսինի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Rotten Tomatoes |

 |
*Ստամբուլի տեսարան* (մոտ 1900 թվական)
**Հալիլ փաշա** (1857, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1939, Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրք նկարիչ և արվեստի ուսուցիչ։ Թուրքիայի առաջին իմպրեսիոնիստներից է։

Կենսագրություն
--------------

Հալիլ փաշայի ընտանիքը սերում է Հռոդոսից։ Հայրը՝ Սելիմը, Թուրքիայի ռազմական ակադեմիայի հիմնադիրներից է։

Արևմտյան ոճին հետևող վաղ շրջանի շատ այլ թուրք նկարիչների նման նկարչական կրթություն ստացել է Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn դպրոցում (Ճարտարագիտական ռազմական դպրոց, ներկայում հայտնի է որպես Ստամբուլի տեխնիկական համալասարան)։ Այդ ուսումնական հաստատության շրջանավարտները սովորաբար իրավունք են ստացել դասավանդել նկարչություն ռազմական դպրոցներում, սակայն նա նախընտրել է շարունակել ուսումը Փարիզում։ 1880 թվականի նրա հայրը տվել է իր վերջնական համաձայնությունը, և նա 8 տարի աշխատել է Ժան Լեոն Ժերոմի ստուդիաներում։ Իր առաջին ցուցադրությունն անցկացրել է 1889 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսում և արժանացել մեդալի։ Թուրքիա վերադառնալուց հետո, այնուամենայնիվ, աշխատել է որպես ուսուցիչ ռազմական դպրոցում։

1906 թվականին նա ստացել է *փաշա* տիտղոսը։ Երկու տարի անց, երբ սկսվել է Երկրորդ սահմանադրական ժամանակաշրջանը, նա նախընտրել է թողնել աշխատանքը գնդապետի աստիճանով և սկսել է տալ նկարչության մասնավոր դասեր։ Հետագայում նա դասավանդել է Sanayi-i Nefise Mekteb-i Alisi դպրոցում (Գեղարվեստի և արհեստների դպրոց, ներկայում՝ Միմար Սինանի անվան գեղարվեստի համալսարան) և եղել է նրա տնօրենը 1917 թվականից մինչև 1918 թվականը։

Թուրքիայի անկախության պատերազմի ժամանակ Հալիլ փաշան մեկնել է Եգիպտոս Աբաս Հիլմի փաշայի՝ նախկին (և վերջին) խեդիվի հրավերով։ Հետագայում նա երկար ժամանակ հյուրընկալվել է խեդիվի՝ Ստամբուլում գտնվող և հիմնականում չօգտագործվող առանձնատանը, որտեղ ունեցել է ստուդիա։

Պատկերասրահ
-----------

* Çengelköy նավահանգիստը Բոսֆորի ափին (1890)*Çengelköy նավահանգիստը Բոսֆորի ափին* (1890)
* Կինը քաջվարդերի հետ (1898)*Կինը քաջվարդերի հետ* (1898)
* Վարդագույն հագած կինը (1904)*Վարդագույն հագած կինը* (1904)
* Նկարչուհին ու իր ստուդիան (1939)*Նկարչուհին ու իր ստուդիան* (1939)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Brief biography @ Turkish Paintings.
2. 1 2  "Halil Paşa’nın En Pahalı 20 Resmi", with biographical notes @ Lebriz.com

Գրականություն
-------------

* "Halil Paşa", by Taha Toros, from *Antik Dekor Dergisi* @ Antikalar. An appreciation of his life, especially his time in Paris, with numerous paintings and photographs.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ArtNet: More paintings by Halil Pasha

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հալիլ փաշա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 119238926 · ISNI: 0000000013386521 · LCCN: no2024026926 · VIAF: 15575669 · WorldCat VIAF: 15575669 |

 |
**Հայկազ Եգորի Առաքելյան** (1921, Ծովասար, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944):

Կենսագրություն
--------------

Հայկազ Առաքելյանը ծնվել է 1921 թվականին Մարտունու շրջանի Թազագյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Նոր Բայազետի մանկավարժական ուսումնարանը և նշանակվել ուսուցչական աշխատանքի։ 1940 թվականի հունվարին Առաքելյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ և ծառայել հրետանային գնդում։

Պատերազմի օրերին Առաքելյանը մասնակցել է Ղրիմի պաշտպանության մարտերին։ 1941 թվականի հոկտեմբերին վիրավորվել է և բուժման ուղարկվել Տոմսկ քաղաքը։ Ապաքինվելուց հետո մասնակցել է Դնեպրի անցմանը, մարտական առաջադրանքը կատարելու համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Այնուհետև գործուղվել է սովորելու ռազմական ուսումնարան, որն ավարտելուց հետո նորից մեկնել է ռազմաճակատ։ 1944 թվականին Առաքելյանը իր դասակով հետապնդելով թշնամուն, հասել է Ռումինիա և Բուլղարիա։ Սոֆիայում կատարելով առաջադրանքը, ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Հաղթանակից հետո Առաքելյանը պարգևատրվել է ավելի քան քսան շքանշաններով ու մեդալներով, շարունակել է ծառայությունը խորհրդային բանակում։

1962 թվականին Առաքելյանը բանակից զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Երևանի պետական համալսարանի ռազմական ամբիոնում, ակտիվորեն մասնակցել երիտասարդության ռազմահայրենասիրական դաստիարակության գործին։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Արշալույս Մեսրոպի Անտոնյան** (1921, Մեծամոր, Էջմիածնի գավառ, Հայկական ԽՍՀ), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արշալույս Անտոնյանը ծնվել է 1921 թվականին Հոկտեմբերյանի շրջանի Մեծամոր գյուղում։ Ավարտելով գյուղի միջնակարգ դպրոցը, դասավանդել է հայոց լեզու և գրականություն։

Խորհրդա-գերմանական պատերազմի տարիներին զորակոչվել է բանակ, կռվել է Հայկական 89-րդ հրաձգային դիվիզիայի 531-րդ հրետանային գնդում։ Արշալույսը եղել է գնդի դրոշակակիրը։ Կոմունիստ Անտոնյանը կյանքը վտանգելով պահպանել է գնդի դրոշը։ Չնայած ծանր վերքերին, նա կարողացել է դրոշը հասցնել յուրայիններին։ Խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Պատերազմի ավարտից հետո զորացրվել է հայրենի գյուղ։

Պատերազմին հաջորդել են Անտոնյանի ուսումնառության ու մանկավարժական գործունեության տարիները։ Պայքարել է հետ մնացող դպրոցներում աշխատանքները բարելավելու և առաջավորներին հասնելու համար, դասալսումներ, մանկավարժական ընթերցումներ, քննարկումներ, մեթոդական առաջարկություններ, առաջավոր փորձի փոխանակում... այս ամենի հետ նաև հայրենասիրական, ինտերնացիոնալ դաստիարակություն, սահմանապահներին օգնելու աշխատանքներ, «Գիտելիք» ընկերության բաժանմունքի ղեկավարում։ Ղեկավարել է հայոց լեզվի և գրականության մեթոդական միավորումը, օգնել սկսնակ ուսուցիչներին, նրանց փոխանցել իր հարուստ փորձը։ Ղեկավարել է նաև դպրոցի «Բողբոջիկ» գրական խմբակի աշխատանքները։

Արշալույս Անտոնյանը արժանացել է «Ավագ ուսուցիչ» կոչմանը, ստացել է պատվոգրեր, պարգևատրումներ, դիպլոմներ։ Հոկտեմբերյանի շրջանի Մեծամորի № 1 միջնակարգ դպրոցի դահլիճում նշել են Արշալույս Անտոնյանի ծննդյան 60 և մանկավարժական գործունեության 40 տարելիցները։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Հմայակ Միքայելի Ալումյան** (1919, Խնձորեսկ, Զանգեզուրի գավառ, Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հմայակ Ալումյանը ծնվել է 1919 թվականին, Գորիսի շրջանի Խնձորեսկ գյուղում։ 1937 թվականին ընդունվել է Բաքվի երկամյա ուսուցչական ինստիտուտը և 1939 թվականին աշխատել է հայրենի գյուղի ու Սիսիան քաղաքի միջնակարգ դպրոցներում։

1941 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել 76-րդ հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայի 137-րդ գնդում։ 1941 թվականին Ալումյանը դիվիզիայի կազմում անցել է Իրան և մասնակցել նացիստական պլացդարմի վերացմանը։ 1941 թվականի սեպտեմբերի սկզբներին Արևմտյան ռազմաճակատում մասնակցել է մարտերին Պոլտավայի ուղղությամբ։ Սանիտարական ծառայություն է կատարել և գնդակների տարափի տակ կյանքը վտանգի ենթարկելով ծանր վիրավորներ է տեղափոխել ճակատի առաջին գծից։ 1941 թվականի դեկտեմբերին Ալումյանը մարտերից մեկում վիրավորվել է ոտքից, տեղափոխվել հոսպիտալ։ Ապաքինվելուց հետո մեկնել է ռազմաճակատ։ 1942 թվականի մարտի 20-ին Ուկրաինայի Կապինկա գյուղի ուղղությամբ մղվող մարտերում Ալումյանը ծանր վիրավորվել է և կոնտուզիա ստացել։ Ապաքինվելուց հետո զորացրվել է։ Պարգևատրնել է «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» և մի շարք մեդալներով, «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշանով։

Զորացրվելուց հետո Ալումյանը անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ Երկար տարիներ դպրոցի տնօրեն է աշխատել Սիսիանի, ապա Գորիսի շրջաններում։ Վերջին տարիներին եղել է Գորիսի Ակսել Բակունցի անվան միջնակարգ դպրոցի ուսումնական մասի վարիչ։

Պարգևներ
--------

* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Փոլ Մորլի** (անգլ.՝ Paul Morley, մարտի 26, 1957(1957-03-26), Ստոկպորտ, Մեծ Մանչեսթեր, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանական երաժշտական լրագրող, առավել հայտնի է NME (1977-1983) հետ երկար տարիների համագործակցության համար, գրքերի և քննադատական ակնարկների հեղինակ, ռոք մենեջեր, պրոմոուտեր, հեռուստահաղորդավար և երաժիշտ։

Կարիերա
-------

Հենց Մորլին էր, ի սկզբանե հաջող ZTT Records լեյբլի նախաձեռնողն ու «*ուղեղը*», նրա գաղափարները ապահովել են փոփ խմբին սենսացիոն վերելքը Հոլիվուդում։ Որոշ ժամանակ նա աշխատել է որպես Մանչեստերի The Drones փանկ ռոք խմբի մենեջեր։ Art of Noise փորձնական էլեկտրոնային փոփ նախագիծը մեծ ճանաչում է բերել Փոլ Մորլիին, որի կազմակերպիչներից մեկը նա էր։

Մորլին բազմիցս հաղորդումներ է վարել բրիտանական հեռուստատեսությունում (*The Late Show*, BBC 2; *Without Walls*, Channel 4; *Newsnight Review*, BBC 2 և այլն)։ «Ինչպե՞ս լինել կոմպոզիտոր» (BBC 2) հեռուստաֆիլմի համար, Մորլին մի տարի անցկացրել է Երաժշտական թագավորական ակադեմիայում, փորձելով երաժշտություն սովորել՝ առանց երաժշտի որևէ հմտություն կամ կրթություն ունենալու։

Փոլ Մորլին «Words and Music: the History of Pop in the Sshape of a City» գրքի հեղինակն է, որում գլխավոր հերոսուհու դերը տրվել է Քայլի Մինոուգին։ Ավելի ուշ, գրքի հիման վրա, DJ Food- ը ստեղծել է մեկ ժամ տևողությամբ երաժշտական թրեք։ Նրա այլ գրքերից են` «*Ask: The Chatter of Pop*» («*երաժշտական հոդվածների ժողովածու*») և ինքնակենսագրական «*Nothing*» գիրքը։

2005 թվականին Փոլ Մորլին, The Auteurs-ի անդամ Ջամս Բանբերիի հետ (անգլ.՝ James Banbury), ստեղծել են Infantjoy խումբը, որը թողարկել է «Where The Night Goes» ալբոմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Andy Kellman. «The Drones biography». allmusic.com. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 17-ին. Վերցված է 2010 թ․ փետրվարի 2-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.serviceav.com, виртуальный рекорд-лейбл Морли и Бэнбери
* www.infantjoy.com
* Пол Морли о Джоне Пиле
* Paul Morley @ spikemagazine.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փոլ Մորլի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 7026340 · BNF: 141230648 · GND: 123870089 · ISNI: 0000000381540705 · LCCN: n85375104 · NKC: jo2017958240 · NTA: 07226392X · NUKAT: n2017016841 · SUDOC: 161366929 · VIAF: 244456982 · WorldCat VIAF: 244456982 |

 |

 |
**Պիրելի աշտարակ** (իտալ.՝ Grattacielo Pirelli, սովորաբար կոչվում է *Pirellone*), 32 հարկանի, 124․1 մետր բարձրությամբ երկնաքեր Իտալիայի Միլան քաղաքում։ Կառույցի հիմքը 1․900 քառ․ մետր է 75.5 մետր երկարությանբ և 20․5 մետր լայնությամբ։

Ճարտարապետական պատմաբան Հասան-Ուդին Խանը գովաբանում է երկնաքերը, որպես «աշխարհի ամենաշքեղ բարձրահարկ շենքերից մեկը» և «այն սակավաթիվ բարձրահարկ Եվրոպական կառույցներից, որոնք նոր խոսք են ավելացրել երկնաքերերի կառուցվածքի մեջ»։ Պիրելի աշտարակը Նյու Յորքի Pan Am Building (այժմ՝ MetLife Building) երկնաքերի նախագծման ոգեշնչումն էր։

Պատմություն
-----------

1950 թվականին Պիրելի հսկայական անվադողերի ընկերության նախագահ և սեփականատեր Ալբերտո Պիլերին կարգադրեց կառուցել երկնաքեր՝ 19-րդ դարի առաջին առևտրական գործարանի տարածքում։ Նախագիծը մշակվել է ճարտարապետ Ջո Պոնտիի կողմից՝ Պիեր Լուիգի Ներվիի և Արտուրո Դանուսկոի աջակցությամբ։

Աշտարակի շինարարությունը սկսվեց 1956 թվականին, երբ Իտալիան տնտեսական բում էր ապրում։ Աշտարակը պետք է գտնվեր հնգանկյուն հողամասի վրա և շրջապատված լիներ ցածր շենքերով։ 1958 թվականին այս կառույցի շինարարության ավարտումը դարձել էր ոչ միայն Միլանի, այլ նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավերածությունից հետո Իտալիայի տնտեսական վերականգնման խորհրդանիշ։ 127 մետր բարձրությամբ՝ այն Մոլլ Անտոնելոյից հետո մինչ 1995 թվականը Իտալիայի ամենաբարձր շենքն էր։ Շենքը 1978 թվականին վաճառվել է Լոմբարդի շրջանի վարչակազմին։

Պատահարներ
----------

### 2002 թվականի ինքնաթիռի կործանումը

2002 թվականի ապրիլի 18-ի կեսօրին Շվեյցարիայում գրանցված մեկ շարժիչով ինքնաթիռը հարվածել է Rockwell Commander 112-ին։ Օդանավը, ըստ երևույթին, նախատեսված էր Լոկառնոյի օդանավակայանից Միլան թռչել։ Օդանավում վառելիքը քիչ էր, և մինչ վթարը պատրաստվում էր վայրէջք կատարել Լինատի օդանավակայանում, սակայն օդաչուն հանկարծակի շրջվեց և թռավ դեպի շենքը։ Վթարի հետևանքով մահացել են օդաչուն և աշտարակի ներսում գտնվող երկու ուղևոր։ Ընդհանուր վերականգնման նախագծի նպատակն էր պահպանել հուշարձանի ամբողջականությունը և միևնույն ժամանակ բարելավել գործադիր շտաբի կարգավիճակը, ներկայացնել նոր սպասարկման ծառայություններ և տեխնոլոգիական համակարգեր։

Պատկերասրահ
-----------

* Պատկեր:Milano - Scorcio del Grattacielo Pirelli - panoramio - egfa72.jpg
* Պատկեր:Milano - Scorcio del Grattacielo Pirelli - panoramio.jpg
* Պատկեր:Milano - Grattacielo Pirelli - panoramio - egfa72 (3).jpg

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. 1 2 3  SIRBeC (իտալ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Regione Lombardia – official website
* Regione Lombardia
* Diagrama del rascacielos
* Gio Ponti

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պիրելի աշտարակ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4830364-1 · VIAF: 246986350 · WorldCat VIAF: 246986350 |

 |
**Փյունիկեցիներ** (անգլ.՝ Phoenicianism), հնագույն սեմական ցեղեր, պատկանել են արևմտասեմական ցեղերի քանանական ճյուղին։ Բնակվել են Փյունիկիայում՝ ներկայիս Լիբանանի տարածքում Ք.ա.1200-146 թվականներին։ Եղել են արհեստավորներ, առևտրականներ և ծովագնացներ, ստեղծել են առաջին հնչյունային այբուբենը։ Հիմնել են մի շարք գաղութներ, որոնցից հայտնի է հատկապես Կարթագենը։ Խոսել են փյունիկերենով։ Նրանց մշակույթը ոչնչացավ, երբ Ալեքսանդր Մեծը գրավեց այդ տարածքը։

Անվան ծագումնաբանություն
------------------------

Փյունիկեցիների անվանումը ծագել է հունական «ֆոինոս» բառից, որը թարգմանաբար «կարմիր» է նշանակում։ Նրանց այդպես էին կոչում, որովհետև նրանք մյուրեքս կոչվող ծովային խխունջներից պատրաստում էին վառ ծիրանագույն ներկ։ Այդ ներկով ներկված կտորեղենը շատ թանկ էր, այդ պատճառով էլ Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում միայն կայսրերն էին հագնում մյուրեքսից պատրաստված հագուստներ։

Զբաղմունք
---------

Փյունիկեցիները առաջինն էին, որ մեծ քանակով թափանցիկ ապակեղեն արտադրեցին։ Նաև կարողանում էին «ապակի փչել» և ստանալ հրաշալի ապակեղեն։ Փյունիկեցի արհեստավորները վաճառքի համար պատրաստում էին կավե, փղոսկրե և մետաղե իրեր, կտորեղեն, ինչպես նաև մայրի ծառի փայտը։ Նրանք նաև հմուտ նավաստիներ են եղել և ունեցել են լավ կառուցված նավեր, որով նավարկել են դեպի Բրիտանիա, ապրանքներ փոխանակել անագով և արծաթով։ Ք.ա. 600 թվականին Արևմտյան Աֆրիկայի հետազոտության ժամանակ փյունիկեցիները օգնել են եգիպտացիներին։ Նրանք կառուցել են նաև աստվածներին նվիրված բազմաթիվ տաճարներ և սրբավայրեր։ Ռազմիկ աստված Բաալն նրանց գերագույն աստվածն էր։ Քրմերն ու քրմուհիները անհաջողությունների ժամանակ աստվածներին երեխաներ էին զոհաբերում։

Կարթագեն
--------

**Կարթագենը** փյունիկեցիների ամենամեծ քաղաքն էր։

Լեգենդի համաձայն Կարթագենը հիմնել է փյունիկյան թագուհի Դիդոն։ Հյուսիսային Աֆրիկայի ափ իջնելով` Դիդոն քաղաք կառուցելու համար տարածք է խնդրում։ Կառավարողը թույլատրում է վերցնել այնքան տարածք, որքան հնարավոր կլինի շրջափակել ցուլի կաշվով։ Թագուհի Դիդոն կաշին շերտերի է բաժանում և այդպես նշում մի ընդարձակ տարածք։ Կարթագենը դառնում է տարածաշրջանի առևտրական ամենակարևոր քաղաքներից մեկը։

Փյունիկեցիների գիր
------------------

**Փյունիկեցիները** առաջին ժողովուրդներից էին, որոնք պատկերագրերի փոխարեն այբուբեն են օգտագործել, որը բաղկացած էր 30 բաղաձայնից, և չկային ձայնավորներ։ Այդ տառերը հիմք դարձան ժամանակակից այբուբենի համար։

Փյունիկեցիների գաղութների աշխարհագրություն
------------------------------------------

Փյունիկեցիները ժամանակին սփռվել են Միջերկրական ծովի ափերով` գաղութ հիմնելով շատ օտար երկրներում`Կադիսում (Իսպանիա), Մարսելում (Ֆրանսիա), Մալթայում, Սիցիլիայում, Կիպրոսում և Հյուսիսային Աֆրիկայի Կարթագենում (այժմ` Թունիս)։ Կարթագենում նրանք առևտուր էին անում տեղացիների հետ` նրանցից գնելով մորթի և փայտ, թանկարժեք փղոսկրյա իրեր։

Աղբյուրներ
----------

* Տ. Հովսեփյան ՙՙ«1000 հարց և պատասխան» Երևան, «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փյունիկեցիներ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119549877 · GND: 4045822-2 · LCCN: sh85101029 · NKC: ph472851 |

 |
**Պաստա մոլիկատա** (իտալ.՝ pasta mollicata), իտալական մակարոնեղեն՝ չորահացի կամ պաքսիմատի հավելումով, ծագումով Բազիլիկատայից, հայտնի է լուգանական, կալաբրիական և սիցիլիական խոհանոցերում։

Այն ավանդական գյուղական ուտեստ է, որը պատրաստում են Իտալիայի հարավում և ունի բազմաթիվ տարբերակներ՝ կախված տարածքից, թեև հիմնական բաղադրիչները մնում են մակարոնեղենն ու պաքսիմատը։

Ծագում
------

Ուտեստը հին ծագում ունի և շրջապատված է լեգենդար աուրայով։ Պաքսիմատով մակարոնեղենի մասին առաջին հիշատակումը սկիզբ է առել վաղ միջնադարից՝ Պոտենցա գավառի Արմենտո քաղաքից։ 976 թվականին ուտեստը պատրաստվել է ի պատիվ բնակիչների հաղթանակի, որոնք բյուզանդական վանականների գլխավորությամբ արգելափակել են սարացին զավթիչներին։ Ըստ լեգենդի՝ մարտից մեկ օր առաջ մի կին ականատես է եղել Մարիամ Աստվածածնի հայտնությանը, որը կանխատեսելով թշնամու նկատմամբ հաղթանակը, նրան տվել է մակարոն գրտնակելու մի ոչ սովորական փայտ՝ դրանով մակարոն պատրաստելու և բնակիչներին կերակրելու համար։ Կինը մակարոնեղենին ավելացրել է չորացրած հացի փշրանքներ և տապակել է այն ձեթի մեջ։

Պատրաստում
----------

Mollicata մակարոնեղենը սովորաբար պատրաստվում է կտրտված սոխը (նախօրոք կարմիր գինու մեջ թրջված) տապակելով թավայի մեջ ձիթապտղի յուղի և փոքր քանակությամբ խոզի ճարպի հետ։ Ապա զանգվածին ավելացնում են կտրատված լոլիկը և մի քանի րոպե եփում են ուժեղ կրակի վրա։ Դրանից հետո ավելացնում են պաքսիմատ և թավան մոտ 15 րոպե թողնում են ուժեղ կրակի վրա։ Աղ ավելացված մակարոնեղենը քամելուց և ոչ մեծ քանակությամբ կաչիրիկոտա պանրով տապակելուց հետո ուտեստը համեմվում է թարմ կաչիորիկոտայով, ձիթայուղով և ոչ մեծ քանակությամբ կծու պղպեղով։

Տարբերակներ
-----------

Մակարոնեղենը շատ տարատեսակներ ունի՝ կախված տարածաշրջանից։ Ամենապարզ տարբերակը պատրաստվում է *ferretti* կամ *strascinati* մակարոնեղենով, մատուցվում է չորացված հացի փշրանքներով, կարագով և սխտորով։ Այլ լրացուցիչ բաղադրիչներն են կտրատված լոլիկ կամ սոուս, քերած պանիր, մանրացված կամ աղացած պղպեղի կտորներ։ Հազվադեպ ավելացնում են նաև անչոուս, չամիչ կամ նուշ։ Կալաբրիայում և Սիցիլիայում մակարոնեղենը (սովորաբար սպագետտի) երբեմն հացի փոխարեն համեմում են պաքսիմատով, և օգտագործում են անչոուս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ciccio Sultano (2005). *La mia cucina siciliana* (իտալերեն). G.R.H. S.p.A. էջ 191. ISBN 88-89711-00-0.
2. ↑  TOURING CLUB - ITALIA (2003). *La cucina del Bel Paese* (իտալերեն). Touring Editore. էջ 297. ISBN 88-365-2957-7.
3. ↑  «Ricette dell'antica Lucania» (PDF). *regione.basilicata.it*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2022 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 9 settembre 2020-ին.
4. ↑  «La leggenda dei "Ferricelli"». *lucania.one*. Վերցված է 16 agosto 2020-ին.
5. ↑  «Food Safety: How Long Does Pasta Last». Վերցված է 2020 թ․ մարտի 9-ին.
6. ↑  «Fusilli lucani con la mollica di pane». *topfooditaly.net*. Վերցված է 31 agosto 2020-ին.
7. ↑  «La pasta con la mollica alla siciliana». *lacuochinasopraffina*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 3 maggio 2016-ին.
**Փաստաբան Պիեռ Պատլեն** կամ **«Ֆարս փաստաբան Պիեռ Պատլենի մասին»** (ֆր.՝ La Farce de Maître Pathelin), 15-րդ դարի (մոտ 1470-ական թվականներ) անանուն հեղինակի ֆարս է։ Միջնադարի առավել հայտնի դրամատիկական տեքստերից է։

Այս ֆարսի հիման վրա 17-րդ դարում Դավիդ Օգյուստեն Բրյուեսը գրել է «Փաստաբան Պատլեն» (ֆր.՝ «*L’Avocat Patelin*») կատակերգությունը։

Պատմություն
-----------

Ֆարսը ստեղծվել է 1464-1469 թվականներին։ Հեղինակությունը տարբեր ժամանակ վերագրվել է տարբեր հեղինակների՝ Պիեռ Բլանշեին, Անտուան դե լա Սալին, Գիյոմ Ալեքսիսին և Ֆրանսուա Վիյոնին։ Առաջին հրատարակությունը կատարվել է 1485 կամ 1486 թվականներին Լիոնում։

Ստեղծագործության ժողովրդականությունը պայմանավորվել է երկու «շարունակություններով», որոնք արդյունքում ստեղծել են Պատլենի մասին եռերգություն։ 1474 թվականին ստեղծվել է «Փաստաբան Պատլեն» ֆարսը, որը առաջին անգամ հրատարակվել է 1512 թվականին և 1480-1490 թվականներին «Պալենի կտակը» ֆարսը, որը հրատարակվել է 1505 թվականին։

Ֆարսի սյուժեի հիման վրա Ֆրանսուա Բազենը 1856 թվականին և Յակոպո Ֆորոնին 1858 թվականին գրել են համանուն օպերաներ։

Վերադառնանք մեր ոչխարներին
--------------------------

Այս ֆարսից է առաջացել հայտնի «վերադառնանք մեր ոչխարներին» արտահայտությունը (ֆր.՝ «*revenons à nos moutons*»)։ Ֆարսում մահուդագործը հովվին դատի է տալիս, մեղադրելով նրան ոչխարների գողության մեջ։ Դատի ընթացքում մահուդավաճառը հիշում է, որ հովվի դատապաշտպան՝ փաստաբան Պատլենը, իրեն չի վճարել վեց կանգուն կտորի համար, և խոսակցությունը շեղվում է դատավարության թեմայից։ Դատավորը ստիպված ներկաներին հիշեցնում է, ոչխարների մասին, ասելով՝ «վերադառնանք մեր ոչխարներին» (ֆր.՝ *Revenons à nos moutons*)

Նման իրադրություն հանդիպում է հռոմեացի բանաստեղծ Մարցիալիս Վալերիուսի մոտ։ Նրա էպիգրամներից մեկում (VI, 19) փաստաբան Պոստմուսին, որը խոսում էր Միհրդատի, կարթագենացիների մասին, կոչ են անում վերադառնալ երեք գողացած այծերին, որոնց մասին էր վեճը։

Ֆրանսուա Ռաբլեն իր Գարգանտյուան և Պանտագրյուելը վեպում մեջբերված է այս արտահայտությունը, միայն փոխելով «*revenons*» բառը «*retournons*»-ով։

Դավիդ Օգյուստեն Բրյուեսի պիեսում նույնպես հնչում է այս արտահայտությունը։

Պատկերասրահ
-----------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *«Средневековые французские фарсы», Москва: «Искусство», 1981*.
2. ↑  «Ֆարսի համառոն նկարագիրը». .infoliolib.info. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
3. ↑  Ашукин Н. С. Ашукина М. Г. Крылатые слова: Литературные цитаты; Образные выражения. — 4-е изд. доп. — М.: Художественная литература, 1987. — 528 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Le texte en vers avec orthographe moderne et notes de P. Stewart.
* C. E. Pickford, *Analyse méthodique* [w:] *La farce de maistre Pierre Pathelin*, Bordas, Paris 1967

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փաստաբան Պիեռ Պատլեն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12008638q · GND: 4168644-5 · LCCN: n80017726 · SUDOC: 028203615 · VIAF: 181034960 · WorldCat VIAF: 181034960 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալավերդյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Քրիստափոր Նիկողոսի (Նիկոլայի) Ալավերդյան (Ալավերդով)** (մայիսի 25, 1895(1895-05-25), Նախիջևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլ 1942, Նյուրնբերգ, Միջին Ֆրանկոնիա, Բավարիա, Նացիստական Գերմանիա), խորհրդային ռազմական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1917 թ.), գեներալ-մայոր (1940 թ.):

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1897 թվականի մայիսի 25-ին, Փաշալու գավառի Օղբին գյուղում (այժմ՝ Վայոց ձորի մարզ)։ Եղել է հովիվ, սևագործ բանվոր, ցարական բանակի զինվոր։ Սովորել է Կիևի ռազմական դպրոցում, ավարտել Մոսկվայի Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի հատուկ դասընթացը (1936) և Կարմիր բանակի Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիան (1939)։ Ալավերդյանին հիտլերականները տանջամահ են արել Նյուրնբերգի բանտում, 1942 թվականի ապրիլին։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և 2 մարտական Կարմիր դրոշի շքանշաններով։ Ալավերդյանի կիսանդրին դրված է Վայք քաղաքում։ Նրա անունով է կոչվում Արարատի մարզի Մխչյան գյուղի միջնակարգ դպրոցը և Վայոց ձորի մարզի Խնձորուտի միջնակարգ դպրոցը։

Գործունեություն
---------------

1919-1920 թվականներին կարմիր բանակի շարքերում մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին։ Այնուհետև ծառայել է Ուկրաինայում, Միջին Ասիայում, Մոսկվայի զինվորական օկրուգում։ 1931-1935 թվականներին Քրիստափոր Ալավերդյանը հայկական հեծելազորային գնդի հրամանատար էր։ Խորհրդա-ֆիննական պատերազմում (1939-1940 թթ.) եղել է 7-րդ բանակի հեծելազորային դիվիզիայի հրամանատար։ 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմը Քրիստափոր Ալավերդյանը դիմավորեց սահմանագլխին, որպես 113-րդ հետևակային դիվիզիայի հրամանատար։ Ծանր մարտերից հետո դիվիզիան նահանջեց, իսկ վիրավոր Ք. Ալավերդյանը ընկավ թշնամու ձեռքը։ Համելբուրգի համակենտրոնացման ճամբարում գեներալ-մայոր Ի. Ս. Նիկիտինի հետ Ալավերդյանը ստեղծել և գլխավորել է հակաֆաշիստական այն կազմակերպությունը, որը հետագայում ղեկավարեց գեներալ-լեյտենանտ Մ. Դ. Կարբիշևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քրիստափոր Ալավերդյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17185 · BNF: 158780269 · ISNI: 0000000450956166 · VIAF: 316737376 · WorldCat VIAF: 316737376 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 142)։*  |
**Աբիլիո Ջիմ Ակոստա** (անգլ.՝ Abilio James Acosta, ապրիլի 17, 1971(1971-04-17), Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ), ամերիկացի լրագրող, CNN-ի ավագ թղթակից Սպիտակ տանը։

Կենսագրություն
--------------

Ջիմը ծնվել է 1971 թվականի ապրիլի 17-ին Վաշինգտոնում՝ Կոլումբիա շրջանում։ Նրա հայրը Կարիբյան ճգնաժամի սկսվելուց քիչ առաջ՝ տասնմեկ տարեկան հասակում, Կուբայից արտագաղթել է ԱՄՆ։ Ակոստան ծնվել է Վիրջինիա նահանգում։ 1989 թվականին ավարտել է Անանդեյլի ավագ դպրոցը։ 1993 թվականին Ջիմն ավարտել է Ջեյմս Մեդիսոնի համալսարանի զանգվածային հաղորդակցության ֆակուլտետը, որտեղ ուսումնասիրել է քաղաքագիտություն։

Ակոստան լրագրողի կարիերան սկսել է 1994 թվականին Վաշինգտոնում՝ WMAL ռադիոկայանում։ 1995-1998 թվականներին աշխատել է Նոքսվիլի WBIR-TV հեռուստաալիքում որպես լրագրող և հաղորդավար։ 1998 թվականին Ջիմը աշխատանքի է անցել Դալասի KTVT ալիքում, այնուհետև աշխատել է Չիկագոյում։ Երկու ալիքներն էլ մտել են CBS-ի կորպորացիայի կազմի մեջ։ 2003 թվականի փետրվարին սկսել է աշխատել որպես նորությունների թղթակից, զբաղվել է ԱՄՆ-ի և Կանադայի էներգահամակարգի վթարի, Կատրինա փոթորկի հետևանքների, քաղաքական գործիչ Ջոն Քերիի նախագահական արշավի լուսաբանմամբ։ 2004 թվականին Ակոստան աշխատել է Բաղդադում։

2007 թվականին Ջիմը աշխատանքի է անցել CNN-ում։ 2008 թվականի նախընտրական արշավի ժամանակ Ակոստան *Ballot Bowl* ծրագրի համահաղորդավարն էր։ 2009 թվականին Կուբա ուղևորությունների սահմանափակումները վերացնելուց հետո, նա ռեպորտաժ է արել Հավանայից՝ պատմելով սառը պատերազմից հետո ԱՄՆ-ի և Կուբայի միջև հարաբերությունների փոփոխությունների մասին։ 2012 թվականին Ջիմը որպես հաղորդավար թղթակից աշխատել է Միթ Ռոմնիի ընտրական քարոզարշավի լուսաբանման վրա։

2018 թվականից Ակոստան աշխատել է որպես Սպիտակ տանը CNN-ի ավագ թղթակից։ Նա Դոնալդ Թրամփի հետևողական քննադատներից մեկն էր, վերջինս իր հերթին Ակոստային անվանել է «կեղծ նորությունների» հեղինակներից մեկը։ 2018 թվականի նոյեմբերին Սպիտակ տան վարչակազմը հայտարարել է լրագրողի հավատարմագրման գործունեության դադարեցման մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Acosta, Jim (2016 թ․ մարտի 20). «A reporter's personal journey to Cuba». *cnn.com* (անգլերեն). Cable News Network. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
2. 1 2 3  «Jim Acosta». *cnn.com* (անգլերեն). Cable News Network. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
3. ↑  «Корреспондент CNN лишился пропуска в Белый дом после перепалки с Трампом». *ria.ru* (ռուսերեն). РИА Новости. 2018 թ․ նոյեմբերի 8. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջիմ Ակոստա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1560455409700 · BNF: 17849328q · GND: 1192402405 · ISNI: 0000000476645526 · LCCN: no2019079939 · NTA: 422878464 · SUDOC: 240412796 · VIAF: 30156130945958311247 · WorldCat VIAF: 30156130945958311247 |

 |

 |
**Վահան Արշակի Ազատյան** (1919, Բերդավան, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն - դեկտեմբերի 22, 2014(2014-12-22)), հայ մանկավարժ, հեղինակ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ

Կենսագրություն
--------------

Վահան Ազատյանը ծնվել է 1919 թվականին, Նոյեմբերյանի շրջանի Ղալաչա (այժմ՝ Բերդավան) գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի քիմիական տեխնիկումը։ Կարճ ժամանակահատված աշխատել է Կիրովի անվան քիմիական կոմբինատում, այնուհետև զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, հայրենի գյուղում եղել ուսուցիչ, ուսմասվար, դպրոցի տնօրեն։

Մասնակցություն Երկրորդ աշխարհամարտում
-------------------------------------

1941 թվականին զորակոչվել է բանակ։ 1941-1943 թվականներին մասնակցել է Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*) գործողություններին։ Մարտնչել է Կուրսկ-Օրյոլի աղեղում, Բրյանսկի մատույցներում։ Մարտերում աչքի է ընկել խիզախությամբ[*փա՞ստ*]:

Պատերազմից հետո հաշմանդամության երկրորդ խմբի կարգավիճակով վերադարձել է տուն։

Հետպատերազմյա գործունեություն
-----------------------------

1952-1954 թվականներին եղել է ՀԿԿ Նոյեմբերյանի շրջկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ, այնուհետև՝ մինչև 1965 թվականը, շրջխորհրդի գործկոմի նախագահի տեղակալ, ժողկրթության բաժնի վարիչ, Կողբ գյուղի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ Եղել է քիմիայի և բնագիտության ուսուցիչ։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Մեդալներ

Երկեր
-----

* Վրեժի բոցով։ Երևան։ Հայաստան, 1987։
* Խավարից դեպի լույս։ Երևան։ Արձագանք, 2002։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  Ազատյան, Վահան Արշակի (1987). Կարապետյան, Ա Գ (ed.). *Վրեժի բոցով*. Երևան: Հայաստան.
3. ↑  Ազատյան, Վահան Արշակի (2002). Բաբաջանյան, Վարուժան (ed.). *Խավարից դեպի լույս։ Ակնարկներ Նոյեմբերյանի շրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման եւ լուսավորության գործի պատմության վերաբերյալ*. Երևան: Արձագանք.
**Պալացո Կարինյանո** (իտալ.՝ Palazzo Carignano), պատմական կառույց Իտալիայի Թուրին քաղաքում։ Դրա հարկի տակ գտնվում է Ռիսորջիմենտոյի թանգարանը։ Պալատը եղել է Սավոյական արքայատոհմի կրտսեր ճյուղի՝ Կարինյանոների բնակավայրը։ Շինությունն առանձնանում է կլորավուն ճակատամասով։

Պատմություն
-----------

Պալացո Կարինյանոն կառուցվել է Էմմանուել Ֆիլիբերտ արքայազնի պատվերով։ Վերջինս եղել է Թոմաս Ֆրենսիսի՝ Կարինյանոյի արքայազնի և նրա ֆրանսիացի կնոջ՝ Մարիա դե Բուրբոնի որդին։ Պալատը կառուցվել է 1679 թվականին ճարտարապետ Գվարինո Գվարինիի նախագծով։ Հոյակերտ շքամուտքը և գլխավոր դահլիճն ամբողջացնող կրկնակի գմբեթը դասվում են իտալական բարոկկոյի ամենահզոր ճարտարապետական լուծումների շարքում։

Պալատը կառուցված է աղյուսից։ Գվարինին ձևավորել է կառույցը հրապարակի պես՝ ուղիղ և սահմանափակ արևելյան ճակատամասով և էլիպսաձև արևմտյան ճակատամասով։ Ճարտարապետը նաև պալատի կենտրոնում ավելացրել է նախագավիթ։ Կառուցումը սկսվել է 1679 թվականին, երբ արքայազնը 51 տարեկան էր։ 

Պալացո Կարինյանոյի ինքնատիպ ճակատամասը
Պալատի ինտերիերում առկա են շքեղ ֆրեսկոներ և ստուկկոյով հարդարանքներ։ Ֆրեսկոներից մի քանիսը Ստեֆանո Մարիա Լենիանիի աշխատանքներն են և կոչվում են il Legnanino։ Գլխավոր սանդղավանդակը ձևավորված է կիսանդրիներով, որոնց հեղինակն է Պիետրո Սոմացին։

Պալացո Կարինյանոն դե Լամբալլե արքայադստեր ծննդավայրն է (1749)։ 1770 թվականին Չարլզ Էմմանուելը՝ Կարինյանոյի արքայազնը, ևս ծնվել է այնտեղ։ 1820 թվականին պալատում է ծնվել նաև Վիկտոր Էմանուիլ II թագավորը։ 1938 թվականին պալատում ստեղծվում է Ռիսոջիմենտոյի թանգարանը։

Պալացո Կարինյանոն Սավոյների արքայական մյուս պալատների հետ միասին ներառված է Իտալիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Պատկերասրահ
-----------

* Պալացո ԿարինյանոՊալացո Կարինյանո
* Կարինյանոյի պալատը գիշերըԿարինյանոյի պալատը գիշերը
* Ռիսորջիմենտոյի թանգարանՌիսորջիմենտոյի թանգարան
* Պալացո Կարինյանոյի մուտքըՊալացո Կարինյանոյի մուտքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. 1 2 3 4  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.
3. 1 2 3  dati.beniculturali.it — 2014.
4. 1 2  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2023.
5. 1 2  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2024.
6. ↑  *Italian National Institute of Statistics* Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2021.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Palazzo Carignano, from the site of the Museo nazionale del Risorgimento italiano.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պալացո Կարինյանո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4444259-2 · LCCN: sh92001652 · SUDOC: 111126576 · VIAF: 212028634 · WorldCat VIAF: 212028634 |

 |
**Արմեն Գյոզալյան** (հունիսի 16, 1977(1977-06-16), Տեղ, Գորիսի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր, Հայաստանի զինված ուժերի Հատուկ բանակային կորպուսի հրամանատար։

Կրթություն
----------

1984-1994 թվականներին սովորել է Գորիսի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցում,

1994-1998 թվականներին սովորել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում,

2011-2012 թվականներին սովորել և գերազանցությամբ ավարտել է ՌԴ ԶՈւ համազորային ակադեմիան։

Ռազմական կարիերա
----------------

1998 թվականին զորակոչվել է ՀՀ զինված ուժեր։ 2000-2002 թվականներին զբաղեցրել է տարբեր ղեկավար պաշտոններ, 2015-2020 թվականներին զբաղեցրել է տարբեր զորամասերի հրամանատարի պաշտոններ։

2021 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է հատուկ բանակային կորպուսի շտաբի պետ-կորպուսի հրամանատարի տեղակալ։

2022 թվականի փետրվարի 24-ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ օպերատիվ գլխավոր վարչության պետ-ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ պետի տեղակալի պաշտոնում։

2023 թվականի փետրվարի 1-ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հատուկ բանակային կորպուսի հրամանատար։

Կոչումներ
---------

2023 թվականի հուլիսի 5-ին Հայաստանի նախագահի հրամանագրով Արմեն Գյոզալյանին շնորհվել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում։

Պարգևներ
--------

Պագևատրվել է «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, Արցախի Հանրապետության «Արիության համար», Հայաստանի «Մարտական ծառայության», Արցախի «Մարտական ծառայության», Պաշտպանության նախարարության «Մարշալ Բաղրամյան», «Գարեգին Նժդեհ», «Վազգեն Սարգսյան», «Անդրանիկ Օզանյան» «Դրաստամատ Կանայան», «Անբասիր ծառայության համար» 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ աստիճանի գերատեսչական մեդալներով, Արցախի Հանրապետության «Մայրական երախտագիտություն» և  այլ մեդալներով։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Էդվարդ Ասրյանին շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում».
2. ↑  «Արմեն Գյոզալյանը նշանակվել է Հատուկ բանակային կորպուսի հրամանատար». *www.1lurer.am*. 2023 թ․ փետրվարի 1. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 5-ին.
3. ↑  LLC, Helix Consulting. «Էդվարդ Ասրյանին, Արմեն Գյոզալյանին, Գոռ Նիկոյանին, Կարեն Գրիգորյանին, Գարեգին Պողոսյանին նոր կոչումներ են շնորհվել - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից». *www.aysor.am* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 5-ին.
4. ↑  content. «ՀՀ ՊՆ - Արմեն Գյոզալյան». *www.mil.am*. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 5-ին.
**Առաքել Կարապետի Օգանեզով** (մարտի 3, 1907(1907-03-03), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 25, 1974(1974-05-25), Սոչի, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային զինվորական, խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր (1953)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թիֆլիսի 26 կոմիսարների անվան Անդրկովկասյան ռազմահետևակային ուսումնարանը (1931), Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիային առընթեր հրամկազմի կատարելագործման դասընթացները (1947)։ 1931 թվականից ծառայել է 22-րդ դիվիզիայի 65-րդ հրաձգային գնդում, եղել դասակի, վաշտի, գնդի դպրոցի, գումարտակի հրամանատար։ 1939 թվականին փոխադրվել է Հեռավոր Արևելք, նշանակվել 191-րդ հրաձգային գնդի հրամանատարի օգնական, այնուհետև՝ կորպուսի շտաբի հետախուզական բաժնի պետ, հրաձգային գնդի հրամանատար, 1944 թվականի հոկտեմբերին՝ Հեռավոր-արևելյան ռազմաճակատի 15-րդ բանակի 260-րդ առանձին հրաձգային բրիգադի, 1945 թվականին՝ 361-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, մասնակցել Կայսերական ճապոնիայի դեմ ռազմական գործողություններին։ Օգանեզովի հրամանատարությամբ գործող դիվիզիան 1945 թ.-ի օգոստոսին Մանջուրիայում գրավել է Ֆուցզին, Ցզյամուսի, Սանսին և Ֆանչժեն քաղաքները։ 1947 թվականից Օգանեզովը նշանակվել է միավորման հրամանատարի տեղակալ, 1948 թվականին՝ հրամանատար։ 1957 թվականին զորացրվել է։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի 2, Սուվորովի 3-րդ աստիճանի շքանշաններով։

Առաքել Օգանեզովը մահացել է 1974 թվականի մայիսի 25-ին, Սոչի քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  studio, 5165m. «Anunner.com - ԱՌԱՔԵԼ ՕԳԱՆԵԶՈՎ ԿԱՐԱՊԵՏԻ». *www.anunner.com* (ամհարերեն). Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 511)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կամչատկա (այլ կիրառումներ)

**Կամչատկա** (ռուս.՝ полуостров Камчатка), թերակղզի Ասիայի հյուսիս-արևելքում։ Ողողվում է Օխոտի, Բերինգի ծովերով և Խաղաղ օվկիանոսով։

Անվան առաջացում
---------------

Գոյություն ունեն ավելի քան 20 տարբերակներ «Կամչատկա» անվան առաջացման վերաբերյալ։

Ըստ Բ․ Պ․ Պոլևոյի՝ «Կամչատկա» անվանումն առաջացել է Կամչատկա գետի անվանումից, իսկ գետը անվանվել էր ի պատիվ Իվան Կամչատիյի։ 1965 թվականին տուրք հավաքելու նպատակով ուղարկվել էին դեպի Պենժին գետը Ֆյոդոր Չուկիևը և Իվան Իվանովը «Կամչատիյ» մականունով (մականունը տրվել էր այն պատճառով, որ նա միշտ կրում էր միայն մետաքսյա շապիկ, իսկ այն ժամանակներում մետաքսը կոչում էին «Կամչատյան կտոր» կամ «Դամասկ»)։

Ռելիեֆ
------

Ռելիեֆում աչքի են ընկնում Սրեդիննի (Իչինյան Սոպկա հրաբուխը, 3621 մ) և նրան զուգահեռ Արևելյան լեռնաշղթաները, դրանց միջև՝ Կենտրոնական Կամչատկյան ցածրությունը 10-80 կմ լայնությամբ, որով հոսում է Կամչատկա գետը։ Թերակղզում կա 160 հրաբուխ․ 28-ը՝ գործող (Կլյուչևսկայա Սոպկա, 4750 մ ամենաբարձրը կետը, Շիվելուչ և այլն)։ Կամչատկայի հյուսիսում տարածված են տունդրանները, կենտրոնական մասում՝ անտառները, 1000 մետրից վեր՝ ալպյան մարգագետինները, լեռնային տունդրանները։

Կլիմա
-----

Կլիման ծովային մուսսոնային է, կենտրոնական և հյուսիսայ մասերում՝ չափավոր ցամաքային։ Փետրվարի միջին ջերմաստիճանը արևմուտքում -15 °C է, արևելքում՝ -11 °C, կենտրոնական մասում՝ -16 °C, օգոստոսինը, համապատասխանաբար, 12 °C, 12,5 °C, 16 °C, տարեկան տեղումները՝ 600-1100 մմ։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Կենդանիներից կան սամույր, աղվես, գայլ, արջ, ջրասամույր, մշկամուկ, հյուսիսային եղջերու։ Ամենատարածվավծ կենդանին է դարչնագույն արջը։ Կամչատկայի կենդանիների 80% կազմում եմ միջատները, կան շատ տեսակի սարդեր։

Գրականություն
-------------

* Камчатка, полуостров // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Крашенинников С. П. Описание земли Камчатки. — П.։ Академия наук, 1755.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կամչատկայի թերակղզի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11974181c · GND: 4119880-3 · LCCN: sh85071397 · NDL: 00628371 · NKC: ge129523 · VIAF: 258171452 · WorldCat VIAF: 258171452 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 209)։*  |