recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մեսրոպ Վարդանյան (այլ կիրառումներ)

**Մեսրոպ Արմենակի Վարդանյան** (1911, Վարդաբլուր, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ»։

Կենսագրություն
--------------

Մեսրոպ Վարդանյանը ծնվել է 1911 թվականին Ստեփանավանի շրջանի Վարդաբլուր գյուղում։ 1932 թվականին ավարտել է Ստեփանավանի գյուղատնտեսական տեխնիկումը։ 1933-1935 թվականներին ծառայել է կարմիր բանակի շարքերում, զորացրվելուց հետո վերադարձել է հայրենի գյուղը, նշանակվել յոթնամյա դպրոցի հայոց լեզվի ուսուցիչ։ Այնուհետև նշանակվել է Ստեփանավան քաղաքի № 2 մանկատան տնօրեն։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։

1942 թվականի օգոստոսից մինչև պատերազմի վերջը Վարդանյանը ծառայել է 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայում։ Նա մարտերով Կովկասյան լեռներից հասել է Բեռլին, ակտիվորեն մասնակցել թշնամու դեմ մղված կռիվներին։ Նրա մասին ջերմ տողեր են գրվել «Թամանցիները» և «Մարտական 89» գրքերում։ Վարդանյանը մասնակցել է Ղրիմի ազատագրմանը և ցուցաբերած խիզախության համար արժանացել է Կարմիր աստղի շքանշանի։ Լեհաստանի ազատագրման կռիվներում մարտական առաջադրանքները գերազանց կատարելու համար պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշանով, և մի քանի մեդալներով։ Լեհական Ռուսկի Բրուտ բնակավայրի մոտ վիրավորվել է, բայց չի հեռացել մարտի դաշտից։ Մարտերով անցել է Օդերը, մասնակցել Բեռլինի գրավմանը։ Ցուցաբերած քաջության համար պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններով։

Վարդանյանը հարուստ գործունեություն է ծավալել նաև հետպատերազմյան տարիներին։ Եղել է ուսուցիչ, ուսմասվար, քաղխմբակի պրոպագանդիստ Գուգարքի շրջանի Համզաչիման գյուղում։ Պարգևատրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն նախագահության պատվոգրով, «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշանով։ 1969 թվականի նոյեմբերի 27-ին կուսակցության Ստեփանավանի շրջկոմը կազմակերպել է Վարդանյանի մեծարման երեկո։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան (կրկնակի)
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
|  |
| --- |
| **Լճային խխունջ** |
| Լճային խխունջԼճային խխունջ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Փափկամարմիններ (Mollusca) |
| **Ենթատիպ** | *Conchifera* |
| **Դաս** | Փորոտանիներ (Gastropoda) |
| **Վերնակարգ** | *Hygrophila* |
| **Ընտանիք** | Աքրոլոքսիդներ (Acroloxidae) |
| **Ցեղ** | **Acroloxus** |
| **Տեսակ** | **Լճային խխունջ** *(A. lacustris)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Acroloxus lacustris***Linnaeus, 1758 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Լճային խխունջ** (լատին․՝ Acroloxus lacustris), աքրոլոքսիդների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Գլխարկանման խեցին առանց պարույրագծի է։ Մինչև 8 մմ երկարությամբ խեցին երկու անգամ մեծ է իր լայնությունից և երեք անգամ` բարձրությունից։ Գագաթը գտնվում է խեցու ձախ կողմում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արևմտյան Սիբիրում, Ալթայում, Միջին Ասիայում, Եվրոպայում, Հյուսիսային Իրանում և Հայաստանում (Սևանա լիճ՝ Սևան քաղաք)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է լճերում, լճակներում և հարթավայրային գետերի ափամերձ մասերում։ Հանդիպում է բույսերի ջրասույզ ցողունների և տերևների վրա։ Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Կենդանին, որը Հայաստանում անհետացած է և վերջին անգամ հավաքվել է 1929 թվականին, բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։ Կենդանու համար վտանգ է հանդիսանում Սևանա լճի մակարդակի իջեցումը։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լճային խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լճային խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780255870 |

 |
**Հայկ Տիգրանի Տատինցյան** (1918, Գորիս, Զանգեզուրի գավառ), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1960): ԽՄԿԿ անդամ (1944):

Կենսագրություն
--------------

Հայկ Տատինցյանը ծնվել է 1918 թվականին Գորիս քաղաքում։ Սովորել է Գորիսի միջնակարգ դպրոցում։ Ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հեռակա բաժնի աշխարհագրության ֆակուլտետը։ 1939 թվականից զբաղվել է մանկավարական գործունեությամբ։ 1940 թվականին եղել է Եղեգնաձորի շրջանի Աղավնաձորի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1940 թվականի հոկտեմբերին զորակոչվել է զինվորական պարտադիր ծառայության։ Հայկ Տատինցյանը Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի հունիսի 23-ից, 481-րդ գնդում որպես գնդացրային ջոկի հրամանատար։ Աչքի է ընկել առաջին Բելոռուսական, այնուհետև Ուկրաինական ռազմաճակատներում ֆաշիստական զավթիչների դեմ մղված մարտերում և արժանացել հրամանատարության խրախուսանքներին և շնորհակալագրերին։

Հյուսիս-Արևմտյան և Վոլխովյան ռազմաճակատներում 2-րդ հարվածային բանակի 23-րդ հրաձգային բրիգադի գնդացրային ջոկի հրամանատար Հայկ Տատինցյանը մարտերում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է «Կարմիր աստղի» շքանշանով։

1942 թվականի փետրվարին Վոլխով գետի ափամերձ մասում գրոհներից մեկում ծանր վիրավորվել է։ Երկարատև բուժում է ստացել զինվորական հոսպիտալում, այնուհետև զորացրվել է։

Տատինցյանը շուրջ 10 տարի եղել է Գորիսի շրջանի Խնձորեսկ գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, 1952-1955 թվականներին նշանակվել է շրջանային ժողկրթբաժնի վարիչ, ապա ղեկավարել Գորիսի գիշերօթիկ դպրոցը, աշխատել ժողկրթբաժնի մեթոդիստ։ ԽՄԿԿ անդամ է 1944 թվականից։

1960 թվականին արժանացել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչման, պարգևատրվել է «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի», «Կովկասի պաշտպանության համար» և մի շարք այլ մարտական ու աշխատանքային մեդալներով։

Տատինցյանը ընտրվել է շրջանային, քաղաքային և գյուղական խորհուրդների պատգամավոր։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1960)
* «Կարմիր աստղի» շքանշան
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակ համար» մեդալ
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  «Պատմություն — Գորիսի Յու. Բախշյանի անվան N․3 հիմնական դպրոց». *goris3.schoolsite.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 6-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
3. ↑  «ՏԱՏԻՆՑՅԱՆ ՀԱՅԿ ՏԻԳՐԱՆԻ». *ԶԱՆԳԵԶՈՒՐ* (ռուսերեն). 2010 թ․ մայիսի 6. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Տոնապետյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Անուշավան Մանուկի Տոնապետյան** (1924, Զովասար, Էջմիածնի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 2004), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Անուշավան Տոնապետյանը ծնվել է 1924 թվականին, Թալինի շրջանի Ահագչի (Զովասար) գյուղում։ 1940-1941 ուսումնական տարում ավարտել է Կարմրաշեն գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ 1941-1942 թվականներին աշխատել է հայրենի գյուղում՝ որպես ուսուցիչ։

1942 թվականի դեկտեմբերին Անուշավանը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1943 թվականին Անդրկովկասյան ռազմաճակատի 18-րդ բանակի հատուկ կամրջաշինական գումարտակի կազմում մասնակցել է Թամանի թերակղզու ազատագրմանը, նոյեմբերին զորամասը տեղափոխվել է Առաջին Ուկրաինական ռազմաճակատ, որի շարքերում մասնակցել է Դնեստր, Վիսլա և Օդեր գետերի անցումներին, Կամենեց-Պոդոլսկ, Տերնոպոլ և Սանդոմիր քաղաքների ազատագրմանը, ինչպես նաև Բեռլինի գրավմանը։ 1945 թվականի օգոստոս ամսին Տոնապետյանը հեռավորարևելյան ռազմաճակատի զորքերի կազմում մասնակցել է Ճապոնիայի դեմ պատերազմին։

Տոնապետյանը պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», «Բեռլինի գրավման համար» և այլ մեդալներով։

1946 թվականի դեկտեմբերին Տոնապետյանը զորացրվել է բանակից և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ 1947-1963 թվականներին աշխատել է Թալինի շրջանի դպրոցներում՝ որպես պատմության ուսուցիչ, միաժամանակ ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1948-1954 թվականներին համատեղության կարգով աշխատել է Ահագչիի միացյալ գյուղխորհրդի գործկոմի նախագահ։ 1963 թվականին տեղափոխվել է Երևան և աշխատել № 87 դպրոցում՝ որպես պատմության ուսուցիչ։ 1967-1980 թվականներին աշխատել է Երևանի № 104 միջնակարգ դպրոցում որպես ուսմասվար և պատմության ուսուցիչ, թույլ տեսնող երեխաների գիշերօթիկ միջնակարգ դպրոցի տնօրենի ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների գծով տեղակալ, 1980 թվականից՝ պատմության և հասարակագիտության առարկաների ուսուցիչ։ Լավագույն աշխատանքի համար նա արժանացել է «Աշխատանքի արիության» մեդալի և մի շարք պատվոգրերի։

Անուշավան Տոնապետյանը մահացել է 2004 թվականին։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ
* «Աշխատանքի արիության» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  «The memorial of Tonapetyan Anushavan (Անուշավան Տոնապետյան Մանուկի) buried at Yerevan's Jrvej Mets cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
|  |
| --- |
| **Դամոնիդես կապտաթիթեռ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Կապտաթիթեռներ (Lycaenidae) |
| **Ցեղ** | **Polyommatus** |
| **Ենթացեղ** | **Agrodiaetus** |
| **Տեսակ** | **Դամոնիդես կապտաթիթեռ** *(P. damonides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Polyommatus damonides***Staudinger, 1899 |

**Դամոնիդես կապտաթիթեռ** (լատին․՝ Agrodiaetus damonides), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է։ Արուների առջևի թևն ունի 15-20 մմ երկարություն։ Թևերի ընդհանուր երանգը մետաքսային փայլով երկնագույն է, իսկ հետին թևերի դիսկալ բիծը և հետ դիսկալ բծերի շարքը՝ խիստ թերզարգացած։ Թևերի ստորին մակերեսը հետին թևերի վրա ունի սեռին բնորոշ լավ արտահայտված սպիտակ մանրագիծ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տեսակը հայտնի է Մեղրի գետի աջափնյա մասից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են լեռնային գոտու ցածր և միջին գոտիներում, տրագանտներում և ֆրիգանայում։

Տալիս են մեկ սերունդ։ Թռիչքը նկատվում է մայիսի կեսից մինչև հունիսի կեսը։ Թրթուրների հավանական կերաբույսը համարվում է գազ օրդուբադի տեսակը։

Պահպանություն
-------------

Խիստ սահմանափակ արեալով ծայրահեղ հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ, հավանաբար անհետացել են, քանի որ վերջին նմուշները հավաքվել են 1973 թվականին։

Սպառնացող վտանգներից է տեսակի ապրելավայրերում հանքարդյունահանումը, ինչպես նաև Ագարակի հանքի շահագործումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դամոնիդես կապտաթիթեռ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |
| **՞**Գեղարդյան ոսկեբզեզ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ոսկեբզեզներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Գեղարդյան ոսկեբզեզ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sphenoptera geghardica

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Գեղարդյան ոսկեբզեզ** (լատին․՝ Sphenoptera geghardica), ոսկեբզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բավականին ուռուցիկ, նեղ, փայլուն մարմնով և 6-8,5 մմ երկարությամբ ոչ մեծ բզեզ է։ Գունավորումը մետաղական բրոնզագույն է՝ թույլ պղնձակարմրավուն շողշողյոնով։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայտնաբերվել է Գողթ գյուղի շրջակայքում՝ Գեղարդավանքի մոտ (Կոտայքի մարզ) և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են կիսաանապատներում և ֆրիգանայում, հանդիպում են հուլիսի երկրորդ կեսին և օգոստոսի կզբին։ Զարգացումը միամյա է։

Պահպանություն
-------------

Սահամանափակ արեալով հազվագյուտը տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բավականին բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները անհայտ։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
**Աշոտ Ավանեսի Օսիպով** (1916, Կուսապատ, Ջևանշիրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1979), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Օսիպովը ծնվել է 1916 թվականին, Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղում, ուսուցչի ընտանիքում։ Ութ տարեկանում կորցրել է հորը և ընտանիքին օգնելու համար յոթերորդ դասարանն ավարտելուց հետո կիսատ թողնելով ուսումը, անցել է աշխատանքի հայրենի գյուղի տարրական դպրոցում։ Հետագա երկու տարիներին էքստեռն քննություններ է հանձնել և ստացել միջնակարգ կրթություն։ 1936 թվականին Օսիպովն ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանը, որն ավարտել է պատերազմի նախօրյակին։ Ուսանողական տարիներին ուսմանը զուգահեռ Երևանի տարբեր դպրոցներում դասավանդել է աշխարհագրություն և պատմություն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) առաջին օրերին Օսիպյանը զորակոչվել է կարմիր բանակի շարքերը և զինվորական դասընթացներն ավարտելուց հետո, լեյտենանտի կոչումով մասնակցել պատերազմին։ Անցել է մարտական երկար ուղի՝ Կովկասյան լեռներից մինչև Ավստրիա։ Նրա գլխավորած ստորաբաժանումները մասնակցել են Հյուսիսային Կովկասի, Ուկրաինայի, Մոլդավիայի ազատագրման թեժ մարտերին, գրոհել են թշնամու պաշտպանական դիրքերը Բուլղարիայում, Ռումինիայում, Հունգարիայում։ Առանձնապես աչքի է ընկել Հունգարիայում, Բալատոն լճի, Սեկիրեխերվարի ամրացված դիրքերի գրավման համար մղված մարտերում։ Արիության համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշաններով, «Արիության համար», «Մարտական ծառայությունների համար» և մի շարք այլ մեդալներով։

Պատերազմի ավարտից հետո Օսիպովը վերադարձել է Հայաստան և աշխատանքի անցել Պետական անվտանգության օրգաններում՝ սկզբից կենտրոնական ապարատում, այնուհետև շուրջ 25 տարի անընդմեջ գլխավորել է ՊԱԿ Հոկտեմբերյանի շրջանի բաժինը։

Պարգևատրվել է պատվավոր չեկիստի և այլ կրծքանշաններով։

Օսիպյանը մասնակցել է շրջանի կուսակցական, հասարակական աշխատանքներին, բազմիցս ընտրվել է ժողովրդական պատգամավորների շրջանային խորհրդի պատգամավոր, ՀԿԿ Հոհտեմբերյանի շրջանային կոմիտեի բյուրոյի անդամ։

Գնդապետ Օսիպովը 1979 թվականին հանկարծամահ է եղել մարտական պոստում, պաշտոնական պարտականությունները կատարելիս։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Արիության համար» մեդալ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Պատվավոր չեկիստի կրծքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Անանիա Եփրեմի Անտոնյան** (1921, Առաջաձոր, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Անանիա Անտոնյանը ծնվել է 1921 թվականին Ղափանի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ 1940 թվականին ավարտել է Շրվենանցի միջնակարգ դպրոցը, և ուսուցչական աշխատանքի նշանակվել դպրոցում։ 1940 թվականի հոկտեմբերին զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել Լիտվական ԽՍՀ-ում։ Կռվել է Կաունաս-Պոլոցկ-Վելիկիե Լուկիի ուղղությամբ, որտեղ ոտքից վիրավորվել է։ Ապաքինվելուց հետո վերադարձել է գործող բանակ և 1941 թվականի նոյեմբերին, 371-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1233-րդ գնդի կազմում մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանությանը։ 1942 թվականի հունվարի 10-ին վիրավորվել է երկրորդ անգամ և տեղափոխվել Նովոսիբիրսկ քաղաքը։ Բուժվելուց հետո, որպես պատերազմի երկրորդ կարգի հաշմանդամ, զորացրվել է բանակից, աշխատանքի անցել հայրենի գյուղի յոթնամյա դպրոցում։ 1947-1951 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրության ֆակուլտետը։

Խլաթաղ, Վերին Խոտանան գյուղերում եղել է դպրոցի տնօրեն, դասավանդել է աշխարհագրություն, եղել է Առաջաձորի դպրոցի տնօրեն։ 1943 թվականից եղել է ԽՄԿԿ անդամ։

Պատերազմում ցուցաբերած խիզախության համար արժանացել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանի և մի շարք մեդալների, պատվոգրերի և այլ խրախուսանքների։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Սեդրակ Աղաբեկի Անանյան** (1917, Շնող, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944): «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշան (1978):

Կենսագրություն
--------------

Սեդրակ Անանյանը ծնվել է 1917 թվականին Թումանյանի շրջանի Շնող գյուղում։ Ավարտել է Շնողի միջնակարգ դպրոցը և նշանակվել Աթանի 7-ամյա դպրոցի աշխարհագրության ուսուցիչ։

1941 թվականի մայիսին, խորհրդա-գերմանական պատերազմի նախօրյակին, զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1943 թվականին Անանյանը մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի և Ղրիմի ազատագրմանը։ Ստացել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ, 1944 թվականին դարձել է կոմունիստական կուսակցության անդամ։ 1945 թվականին մասնակցել է Քյոնիգսբերգի գրավմանը, որի համար ստացել է մեդալ։ Մասնակցել է Լեհաստանում, Գերմանիայում մղված մարտերին։

1945 թվականի նոյեմբերին Անանյանը զորացրվել է բանակից։ 1945 թվականի դեկտեմբերին աշխատանքի է անցել Թումանյանի շրջանային ժողկրթբաժնում որպես դպրոցական տեսուչ, ապա՝ եղել է լուսաշխի արհմիության շրջկոմի նախագահ։ Աշխատելու տարիներին, սովորել և ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրության ֆակուլտետը։ 1954 թվականին աշխատանքի է անցել Ալավերդի քաղաքի Եղիշե Չարենցի անվան դպրոցում, որպես աշխարհագրության ուսուցիչ, հետո՝ ուսմասվար։ 1968 թվականի սեպտեմբերից աշխատել է նույն դպրոցում որպես տնօրեն։

Հետպատերազմյան տարիներին Անանյանն արժանացել է «Աշխատանքային գերազանցության համար», «Աշխատանքային արիության համար» մեդալների։ 1978 թվականին ստացել է «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշան։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Քյոնիգսբերգի գրավման համար» մեդալ
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Չևապի** (tɕɛv̞ǎːpi) կամ **չևապչիչի** (քնքշացված ձևույթը, tɕɛv̞ǎptʃitɕi, ћевапчићи), աղացած ու խորոված միս, քաբաբի մի տարատեսակը, որ ավանդաբար տարածված է Հարավարևելյան Եվրոպայի երկրներում՝ Բալկաններում։ Ազգային ուտեստ է համարվում Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Ռումինիայում, Սերբիայում։ Սովոր սննդատեսակ է նաև Խորվաթիայում, Մոնտենեգրոյում, Ալբանիայում, Կոսովայում, Սլովենիայում, Հյուսիսային Մակեդոնիայում, Բուլղարիայում և Ավստրիայում։

Չևապին Բալկաններում սկսել են օգտագործել օսմանյան տիրապետության ժամանակներից։ Այն իրենից ներկայացնում է շիշ քյուֆթեի (Şiş köfte|köfte kebab) տարածաշրջանային տարատեսակներց մեկը։ Սովորաբար մատուցվում է հինգից տասը կտորներից բաղկացած բաժնով, ափսեում կամ պիթա, սոմուն տեսակի տափակ հացերի մեջ, կտրտված սոխով, թթվասերով, կայմակով, այվարով, ֆեթա պանրով, աղացած կարմիր պղպեղով ու աղով:Բոսնիական չևապին պատրաստվում է տավարի երկու տեսակ մսով, որը սովորաբար ոչ թե աղացվում է, այլ դանակով մանր կտրատվում, միախառնվում, կարճ ու հաստ ձողերի տեսք տրվում ու խորովվում։ Սերբական չևապչիչին պատրաստվում է կամ ոչխարի, գառան, տավարի, կամ էլ խոզի մսով և կամ վերոնշյալ մսատեսակների խառնուրդով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Bosnia and Herzegovina». Encyclopædia Britannica. 2009. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 27-ին.
2. ↑  Encyclopædia Britannica (2002). *The New Encyclopædia Britannica*. Vol. 1. Encyclopædia Britannica. ISBN 978-0-85229-787-2.
3. ↑  *Countries and Their Cultures: Saint Kitts and Nevis to Zimbabwe*. էջ 68.
4. ↑  «Serbian cuisine». TravelSerbia. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տես՝ ***cevapi*** Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս |

* *The Original Cevapcici by ORF.at*
* «Tuzlanski, travnički, banjalučki ili sarajevski ćevapi : Tajne gradskih okusa!». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մայիսի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 2-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չևապի» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալեքսանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Տիգրան Ալեքսանի Ալեքսանյան**, (ապրիլի 1, 1906(1906-04-01), Արոս, Էրզրումի վիլայեթ - սեպտեմբերի 7, 1977(1977-09-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1955), պրոֆեսոր (1956)։ ԽՄԿԿ անդամ 1930 թվականից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Տիգրան Ալեքսանյանը ծնվել է 1906 թվականին Էրզրումի վիլայեթի Խնուսի գավառի Արոս գյուղոմ։ 1934 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Ն. Չեռնիշևսկու անվան պատմության, փիլիսոփայության և գրականության ինստիտուտը։ 1937-1940 թվականներին աշխատել է Կուսհրատի, 1946-1947 թվականներին` Պետրատի դիրեկտեր, 1954-1955 թվականներին` ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության սեկտորի վարիչ, 1940-1941, 1959-1976 թվականներին` ԵԲԻ փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ։ Գիտական հետազոտությունները վերաբերվում են արդի բուրժուական փիլիսոփայության և սոցիոլոգիայի քննադատությանը։

Մահացել է 1977 թվականին Երևանում։

Երկեր
-----

* «Մախիզմը և ժամանակակից բուրժուական փիլիսոփայությունը» (1959)
* «Արդի բուրժուական սոցիոլոգիա» (1965)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10287 · GND: 1143568850 · VIAF: 5927151052081933530004 · WorldCat VIAF: 5927151052081933530004 |

 |
**Իլիսուի արգելոց** (ադրբ.՝ İlisu dövlət təbiət qoruğu), արգելոց Ադրբեջանական Հանրապետության Կախի շրջանում։ Ստեղծվել է 1987 թվականին։ Ստեղծման պահին արգելոցի մակերեսը կազմել է 9,3 հազար հա։ 2003 թվականի հունվարին արգելոցի մակերեսը մեծացվել է մինչև է 17.381 հա։

Ստեղծման նպատակ
---------------

Արգելոցը ստեղծվել է Մեծ Կովկասի հարավային լանջերի բնական համալիրի պահպանման, բուսական և կենդականական աշխարհի հազվադեպ հանդիպող և վերացող տեսակների պահպանման և շատացման, նախկին տեսակի անտառների վերականգնման նպատակով։

Կենդանական և բուսական աշխարհ
----------------------------

Արգելոցում գոյություն ունի մոտավորապես 500 տեսակի բույս, որոնցից 60-ը էնդեմիկ են։ Այստեղ կարելի է հանդիպել եղջերուի, այծյամի, լեռնային այծի, վարազի, սկյուռի և այլ տարատեսակ կենդանիների։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի կենդանական աշխարհ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Заповедники Азербайджана

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ադրբեջանի արգելոցներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իլիսուի արգելոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Steam** (անգլերեն՝ Գոլորշի), համակարգչային խաղերի և ծրագրերի առցանց թվային բաշխման ծառայություն, որը մշակվել է Valve-ի կողմից և թողարկվել է 2003 թվականին սեպտեմբերի 12-ին։ Steam-ը գործում է որպես հեղինակային իրավունքի տեխնիկական պաշտպանություն, բազմախաղային խաղերի և հոսքային հարթակ և սոցիալական ցանց խաղացողների համար։ Steam ծրագրային ապահովման հաճախորդը տրամադրում է նաև խաղերի տեղադրում և կանոնավոր թարմացումներ, ամպային պահման խաղեր, տեքստային և ձայնային հաղորդակցություն խաղացողների միջև։

2016 թվականից Steam Awards-ը հաստատվել է համակարգչային խաղերի ոլորտում, որոնցում հաղթողներն ընտրվում են թվային բաշխման ծառայության օգտատերերի քվեարկության միջոցով։

2020 թվականին ծառայության ակտիվ օգտատերերի թիվը, ովքեր օգտվել են դրանից առնվազն ամիսը մեկ անգամ, գերազանցել է 120,4 միլիոնը։ 2021 թվականի սկզբին Steam-ի միջոցով վաճառքի էր հանվել ավելի քան 50 հազար խաղ, և ամեն տարի այդ թիվը աճում էր 8-10 հազարով։

Պատմություն
-----------

Valve-ը հրատարակչական պայմանագիր է կնքել Sierra Studios-ի հետ 1997 թվականին։ Պայմանագիրը մտավոր սեփականության իրավունքներ էր տվել Sierra-ին՝ ի լրումն հրապարակման վերահսկողության։ Valve-ը թողարկեց լրացուցիչ խաղեր Sierra-ի միջոցով, ներառյալ ընդարձակումները Half-Life-ի և Counter-Strike-ի համար։ Մոտ 1999 թվականին, երբ Valve-ը սկսեց աշխատել Half-Life 2-ի և նոր Source շարժիչի վրա, նրանք սկսեցին անհանգստանալ Sierra-ի հետ իրենց պայմանագրով, որը կապված էր ԻԱ-ի իրավունքների հետ, և երկու ընկերությունները նոր պայմանագրի շուրջ բանակցեցին մինչև 2001 թվականը։ Նոր պայմանագիրը վերացրեց Sierra-ի ԻԱ-ի իրավունքները և Valve-ին տվեց իր խաղերի թվային բաշխման իրավունքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Yin-Poole, Wesley (2021 թ․ հունվարի 14). «Steam has over 120m monthly active users». *Eurogamer* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 26-ին. `{{cite web}}`: More than one of `|author=` and `|last=` specified (օգնություն)
3. ↑  Dustin Bailey (2021 թ․ փետրվարի 12). «Steam just reached 50,000 total games listed». *PCGamesN* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 26-ին.
4. ↑  Feldman, Curt (2004 թ․ դեկտեմբերի 15). «Valve vs. Vivendi Universal dogfight heats up in US District Court». *GameSpot*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

 — Steam-ի պաշտոնական կայքը
**Ավագ Աբելի Բաբայանց** (մայիսի 12, 1932(1932-05-12), Սամարղանդ, ԽՍՀՄ), խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր (1981)։

Խորհրդային բանակի գեներալ-լեյտենանտ (1991) Յուրի Բաբայանցի հորեղբոր որդին։

Կենսագրություն
--------------

1951 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ, որտեղից էլ ընդունվել է Ուլյանովսկի Լենինի անվան Կարմիր դրոշի գվարդիայի տանկային ուսումնարան, որն ավարտելուց հետո ստացել է առաջին սպայական կոչումը, այնուհետև ուղարկվել է ծառայության Անդրկովկասի ռազմական շրջան։ 1970-1977 թվականներին եղել է Անդրկովկասյան զինվորական օկրուգի՝ Ախալցխայում տեղաբաշխված 10-րդ գվարդիական մոտոհրաձգային դիվիզիայի, 1978 թվականին՝ 4-րդ համազորային բանակի (նաև՝ ռազմական խորհրդի նախագահի 1-ին տեղակալ), 1979-1985 թվականներին՝ Հեռավորարևելյան զինվորական օկրուգի 35-րդ համազորային բանակի, 1985-1990 թվականներին՝ ԽՍՀՄ քաղաքացիական պաշտպանության շտաբի քաղբաժինների պետ։

Գործուն մասնակցություն է ունեցել Ուկրաինայում Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի (1986), Հայաստանում` Սպիտակի երկրաշարժի (1988) հետևանքների վերացման գործում։ Եղել է ՌԴ քաղաքացիական պաշտպանության և արտակարգ իրավիճակերի նախարարության վետերանների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալը։

Պարգևներ
--------

* «ԽՍՀՄ զինված ուժերում հայրենիքին մատուցած ծառայության» երկրորդ աստիճանի շքանշան
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերում հայրենիքին մատուցած ծառայության» առաջին աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Գեներալ-մայորի կոչում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

Գրականություն
-------------

* Տիգրան Հայազն, Գարեգին Ղազարյան։ 1000 հայազգի գեներալներ, ծովակալներ.-Ե.Հեղինակային հրատարակություն, 2009 թ. էջ 434։ ISBN 978-9939-53-105-2
* Саркисян А. Е. Разведка и контрразведка: армянский след (Биографические очерки о разведчиках и контрразведчиках). - Е. "Амарас", 2005, с.155-157
Չշփոթել Quick Time Events հոդվածի հետ։

**QuickTime** (անգլերենից` շարային քայլ), Apple ընկերության ոչ ազատ տեխնոլոգիա է։ Այն մշակվել է 1991 թվականին տարբեր ֆորմատներով թվային տեսանյութերի, ձայնի, տեքստի, անիմացիայի, երաժշտության և համայնապատկերային նկարների վերարտադրման համար։

QuickTime-ը նաև մուլտիմեդիայի կառուցվածք է, որը կարող է օգտագործել այլ հավելվածներ։ Մի քանի ծրագրեր օգտագործում են QuickTime-ը, իրենց մուլտիմեդիական խնդիրների կատարման համար, օրինակ` անմիջապես Apple-ի թողարկած iTunes, iMovie և Final Cut Pro-ն, ինչպես նաև այլ արտադրողների համանման ծրագրային ապահովումը, օրինակ` Adobe Photoshop CS4, Ulead Video Studio-ն։

QuickTime-ի ճիշտ աշխատանքի համար պահանջվում է համապատասխան ձայնային և տեսակոդեկներ։

QuickTime արտադրանքներ
----------------------

### QuickTime նվագարկիչ

```
QuickTime նվագարկիչը անվճար մուլտիմեդիական նվագարկիչ է, որը դիտման համար կարող է օգտագործել բազմաթիվ տարբեր տիպի նիշքեր, ներառյալ վիդեո, երաժշտություն, նկարներ, գրաֆիկա և վիրտուալ իրականության ֆիլմեր։
```

### QuickTime Pro

Նվագարկիչի ընդլայնված տարբերակն է, որի օգնությամբ կարելի է ստեղծել և խմբագրել վիդեո, ձայն, պահպանել և արտահանել տարբեր ֆորմատներով, ներառյալ H.264: QuickTime Pro-ի արժեքը կազմում է 29.99 դոլար։ Ծրագիրն աշխատում է Mac և PC-ով և հասանելի է Apple Online Store-ից բեռնման համար։

### QuickTime Broadcaster

Ձայնի և վիդեոի թողարկում թույլատրող, առանձին անվճար ծրագիր Mac-ի համար։

### QuickTime X

QuickTime-ի միայն Mac-ի վրա աշխատող, նոր տասներորդ տարբերակն է։ Առաջին անգամ թողարկվել է Mac OS X 10.6 Snow Leopard-ի կազմում։ Իր մեջ համատեղում է QuickTime-ի վճարովի և անվճար տարբերակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  QuickTime Pro для Mac в Apple Online Store(չաշխատող հղում)
3. ↑  QuickTime Pro для Windows в Apple Online Store(չաշխատող հղում)
4. ↑  Загрузить QuickTime Broadcaster

Արտաքին հղումներ
----------------

* QuickTime-ը Էփլի կայքում
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դումյաթ (այլ կիրառումներ)

**Դումյաթի մարզ** (արաբ․՝ دمياط‎‎‎‎), Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության 29 մուհաֆազաներից մեկը։ Դումյաթի մաուֆազայի վարչական կենտրոնը համարվում է համանուն քաղաքը, որը հանդիսանում է նաև վարչական միավորի ամենախոշոր բնակավայրը։ Մուհաֆազան դեպի ծով ելք ունի։

Մաուֆազան զբաղեցնում է 1 942 կմ² տարածք և համարվում է 27-րդ ամենամեծ վարչական միավորը երկրի ներսում։ Համարվում է Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Մաուֆազան կազմված է 4 վարչական կենտրոններից, ինչպես նաև 10 քաղաքային և 35 գյուղական խորհուրդներից։ Այստեղ կան 59 գյուղեր և 722 փոքրիկ բնակավայրեր։ Դումյաթի մարզի կազմի մեջ մտնող շրջաններն են

* Դումյաթ (արաբ․՝ دمياط‎‎)
* Կաֆր Սաադ (արաբ․՝ كفر سعد‎‎‎)
* Բասյուն (արաբ․՝ ابسيون‎‎)
* Ֆարիսկուր (արաբ․՝ فارسكور‎‎)

*և այլն։*

Բնակչություն
------------

2014 թվականի տվյալներով մաուֆազայի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 1 092 316 մարդ։ Այդ ցուցանիշով այն գրավում է 18-րդ տեղը Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մարզերի շարքերում։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 1200,35 մարդ/կմ²։

Հիմնական բնակիչները արաբներն են, որոնք մեծ մասամբ դավանում են իսլամ։ Մյուս խոշոր ազգային փոքրամասնություններն են բեդվիններն ու նուբիացիները։

Դումյաթի մուհաֆազայի պաշտոնական լեզուն արաբերեն է, որը աֆրասիական ընտանիքի սեմական լեզվախմբին պատկանող լեզու է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության վարչատարածքային բաժանում Մարզեր և շրջաններ
2. ↑  Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մասին Որոշում Եգիպտոսի վարչատարածքային բաժանման վերաբերյալ և տվյալներ բնակչության թվերի մասին
3. ↑  Եգիպտոսի մուհաֆազաներ և բնակչության թիվ Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության վարչատարածքային բաժանում և վիճակագրական տվյալներ

Նշումներ
--------

1. ↑  Բեդվին են կոչում արաբական այն ցեղերին, անկախ ազգությունից և կրոնական պատկանելիությունից անմիջականորեն առնչվում են անասնաբուծությունն ու անասնապահությունը երկրագործության հետ։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դումյաթ (մուհաֆազ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Եգիպտոս**   **Աշխարհագրություն**
 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ալեքսան Գրիգորի Մինասյան** (մարտի 20, 1956(1956-03-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հասարակական գործիչ, նախկին ռազմական գործիչ, Մոնթե Մելքոնյանի անվան ռազմավարժարանի հիմնադիր, Վերելք կուսակցության հիմնադիր, քաղաքական գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսան Գրիգորի Մինասյանը ծնվել է 1956 թվականին՝ Երևանում։ Ավարտել է Սիմակ Սահակյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1975-1977 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում, որից հետո ուսումը շարունակել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետում։ 1983-1987 թվականներին որպես հերթափոխի պետ աշխատել է «Նաիրիտ» գիտաարտադրական միավորումում։ 1987-1989 թվականներին որպես ուսուցիչ աշխատել է «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում, որից հետո նշանակվել է նույն հաստատության փոխտնօրեն։

1994 թվականին Ալեքսան Մինասյանը հիմնադրել է ՀՀ ՊՆ Մոնթե Մելքոնյանի անվան ռազմամարզական վարժարանը և նշանակվել պետ։

1996 թվականին կատարել է հայակական բանակի պարաշյուտադեսանտային առաջին թռիչքը, նույն թվականին նշանակվել է ՀՀ ՊՆ Ռազմական ինստիտուտի պետ։

1997–2000 թվականներին սովորել է Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի Համազորային Ակադեմիայում, ավարտել կարմիր դիպլոմով, ստացել է ոսկե մեդալ։

2001 թվականին Մոսկվա քաղաքում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ ստանալով քաղաքական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

2003 թվականին գնդապետի կոչումով զորացրվել է ՀՀ զինված ուժերից։

2003 թվականից զբաղվում է հասարակական գործունեությամբ։ Հիմնադրել է «Հետախույզների միավորում» սոցիալական հասարակական և «Ժայռ» համահայկական երիտասարդական հասարակական կազմակերպությունները։

2017 թվականից աշխատում է Մոնթե Մելքոնյան ռազմամարզական վարժարանում որպես ռազմական գծով փոխտնօրեն։

2021 թվականին հիմնադրել է «Վերելք» քաղաքական կուսակցությունը։

Մասնակցել է արցախյան բոլոր պատերազմներին։

Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր և երկու որդի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Воспитанники училища имени Монте Мелконяна заняли 3-е место на международных состязаниях | 24news». *24news.am* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
2. ↑  studio, 5165m. «Anunner.com - ԱԼԵՔՍԱՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆ ԳՐԻԳՈՐԻ». *www.anunner.com* (ամհարերեն). Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
3. ↑  ««Խնդիրը ուսադիրը չէ, այլ էական են մարդկային փոխհարաբերությունները». Ալեքսան Մինասյան». *www.aravot.am* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
4. ↑  «թեկնածուներ | Հայաստան 2021». *armenia2021.com*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բանակը հասարակության հայելային անդրադարձն է. Ալեքսան Մինասյան
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մինուֆիա (այլ կիրառումներ)

**Մինուֆիայի մարզ** (արաբ․՝ محافظة المنوفية‎‎), Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության 29 մուհաֆազաներից մեկը։ Մինուֆիայի մաուֆազայի վարչական կենտրոնը համարվում է Շաբին ալ-Կոմ քաղաքը, որը հանդիսանում է նաև վարչական միավորի ամենախոշոր բնակավայրը։ Մուհաֆազան դեպի ծով ելք չունի։

Մաուֆազան զբաղեցնում է 2499 կմ² տարածք և համարվում է 22-րդ ամենամեծ վարչական միավորը երկրի ներսում։ Համարվում է Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Մաուֆազան կազմված է 9 վարչական կենտրոններից, ինչպես նաև 10 քաղաքային և 69 գյուղական խորհուրդներից։ Այստեղ կան 315 գյուղեր և 898 փոքրիկ բնակավայրեր։ Մինուֆիայի մարզի կազմի մեջ մտնող շրջաններն են

* Շիբին ալ-Կոմ (արաբ․՝ شبين الكوم‎‎‎)
* Քուվեյսինա (արաբ․՝ قويسنا‎‎)
* Աշմուն (արաբ․՝ أشمون‎‎‎)
* Սիրս ալ-Լայանա (արաբ․՝ سرس الليان‎‎‎)

*և այլն։*

Բնակչություն
------------

2014 թվականի տվյալներով մաուֆազայի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 3 580 000 մարդ։ Այդ ցուցանիշով այն գրավում է 17-րդ տեղը Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մարզերի շարքերում։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 1432,57 մարդ/կմ²։

Հիմնական բնակիչները արաբներն են, որոնք մեծ մասամբ դավանում են իսլամ։ Մյուս խոշոր ազգային փոքրամասնություններն են բեդվիններն ու նուբիացիները։

Մինուֆիայի մուհաֆազայի պաշտոնական լեզուն արաբերեն է, որը աֆրասիական ընտանիքի սեմական լեզվախմբին պատկանող լեզու է։

Տես նաև
-------

* Եգիպտոսի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության վարչատարածքային բաժանում Մարզեր և շրջաններ։
2. ↑  Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մասին Որոշում Եգիպտոսի վարչատարածքային բաժանման վերաբերյալ և տվյալներ բնակչության թվերի մասին։
3. ↑  Եգիպտոսի մուհաֆազաներ և բնակչության թիվ Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության վարչատարածքային բաժանում և վիճակագրական տվյալներ

Նշումներ
--------

1. ↑  Բեդվին են կոչում արաբական այն ցեղերին, անկախ ազգությունից և կրոնական պատկանելիությունից անմիջականորեն առնչվում են անասնաբուծությունն ու անասնապահությունը երկրագործության հետ։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մինուֆիա (մուհաֆազ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Եգիպտոս**   **Աշխարհագրություն**
 |
**Սամար** (թագալերեն  և անգլ.՝ Samar), Ֆիլիպինյան արշիպելագում մի փոքր միջկողային ծով, որը սահմանափակվում է արևելքում Սամար կղզիներով, հարավում ՝ Լեյտ, արևմուտքում ՝ Մասբատ, իսկ հյուսիսում ՝ Լուսոն։ Պատկանում է Խաղաղ օվկիանոսին։ Ծովի մակերեսը 3870 կմ² է, միջին խորությունը ՝ 200մ։

Հյուսիսում ծովը Ֆիլիպինյան ծովին միանում է Սան Բերնարդինո նեղուցով, հարավ-արևելքում ՝ Լեյտե ծոցով Սան Խուանիկո նեղուցով, հարավ-արևմուտքում ՝ Վիսայան Ծովին Մասբատ նեղուցով, հյուսիս-արևմուտքում ՝ Սիբույան Ծովին Տիկաո նեղուցով։ Ծովի ջրային տարածքում կան բազմաթիվ կղզիներ, այդ թվում ՝ Ալմագրո, Բիլիրան, Տիկաո, Նինա, Դարամ և այլ կղզիներ։ Ծովի հարավում գտնվում է Կարիգարա ծոցը։ Ափին գտնվում են ՝ Կալբայոգ, Կատբալոգան, Ռայթ, Կարիգարա (Սամար կղզի), Կատաինգան (Մասբատ), Նավալ, Սան Ժակինտո (Տիկաո) քաղաքները։

Սամարայի ծովը ենթարկվել է ծովային ռեսուրսների զգալի նվազման, որը երբեմն բնութագրվում է որպես էկոցիդ։ 1981 թվականի դրությամբ նրա ջրերում կար 50 տեսակի ձկնորսական ձուկ, սակայն հաջորդ 10 տարիների ընթացքում այդ թիվը կրճատվել է մինչև տասը ՝ գերձկնորսության պատճառով (մասնավորապես ՝ դինամիտի օգտագործմամբ)։ Միջին օրական որսը 1960-ականներին օրական 30 կգ-ից կրճատվել է 1981 թվականին օրական 8 կգ, իսկ 1991 թվականին ՝ օրական 3,5 կգ։ Խոշոր գիշատիչ ձկների անհետացումից հետո ձկնորսները սկսեցին որսալ ավելի փոքր տեսակներ, ինչը հանգեցրեց մեդուզաների պոպուլյացիայի կտրուկ աճին։

Ծովը շրջապատող կղզիներում անտառահատումները հանգեցրել են հողի ավելացմանը մերկացող լեռներից և տիղմի ձևավորմանը, որը լցնում է մարջանային խութերը։ Խութերի միայն մոտ 5%-ը մնում է նորմալ վիճակում։ Տիղմի քանակի ավելացման մեկ այլ հետևանք են այսպես կոչված կարմիր մակընթացությունները, որոնք այս դեպքում առաջանում են խեցեմորթների կաթվածահար թունավորմամբ։ Առաջին նման ալիքը նկատվել է Սամար ծովում 1983 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Филиппины: Общегеографическая карта: Масштаб 1:3 000 000. — Роскартография, 1994
2. ↑  Կաղապար:Словарь географических названий зарубежных стран
3. ↑  «Samar Sea: Philippines» (անգլերեն). Geographic.org. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 22-ին.
4. ↑  «Comprehensive National Fisheries Industry Development Plan (CNFIDP)» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ մարտի 17-ին. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 2-ին. (PDF; 3,7 MB)
5. ↑  Wilfredo L. Campos. «Analysis of Demersal Fish Assemblages in Selected Philippine Fishing Grounds» (PDF) (անգլերեն). Publikation des Division of Biological Sciences College of Arts & Sciences University of the Philippines in the Visayas. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 3-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 21-ին.
6. 1 2  *J. Saeger* The Samar Sea, Philippines: a decade of devastation(անգլ.) // *Naga, the ICLARM Quarterly* : journal. — 1993. — Т. 16. — № 4. — С. 4—6. — ISSN 0116-290X.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Վասիլի Երանելու տաճար
**Զբոսաշրջությունը Ռուսաստանում**, Ռուսաստանի Դաշնության տնտեսության կարևորագույն ճյուղերից մեկը։ Ռուսաստանը պետություն է Եվրասիայում՝ Եվրոպայի արևելյան և Ասիայի հյուսիսային հատվածում։ Ըստ զբոսաշրջային համաշխարհային կազմակերպության՝ Ռուսաստանը զբոսաշրջության ցուցանիշներով աշխարհի առաջատար երկրներից մեկն է։ 2022 թվականին 200,100 օտարեկրացի զբոսաշրջիկ է այցելել Ռուսաստանի Դաշնությունը, որը 96.1%-ով ցածր է, մինչև համավարակի մակարդակից։

Ըստ 2014 թվականի տվյալների՝ ընդունած զբոսաշրջիկների թվով աշխարհում գրավում է 9-րդ տեղը՝ Ֆրանսիայից, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից, Իսպանիայից, Չինաստանից, Իտալիայից, Թուրքիայից, Գերմանիայից և Մեծ Բրիտանիայից հետո։

Ամեն տարի Ռուսաստան է այցելում շուրջ 28 միլիոն զբոսաշրջիկ, ովքեր երկրում ներդնում են ավելի քան 11 միլիարդ ամերիկյան դոլար։

Ռուսաստանը հարուստ բնական և մշակութային ժառանգություն ունեցող երկիր է։ Այստեղ կան ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության 26 օբյեկտ։ Ռուսաստանի կարևոր զբոսաշրջային կենտրոններ են մայրաքաղաք Մոսկվան, Կրասնոդարի և Ստավրոպոլի երկրամասերի առողջարաններն ու արևոտ լողափները, Կովկասի և Սիբիրի լեռնադահուկային հանգստավայրերը, ազգային պարկերը և բնական հարստությունները։

Ռուսաստանի գլխավոր զբոսաշրջային օբյեկտը մնում է մայրաքաղաք Մոսկվան։ Մոսկվայի պատմական կենտրոնը Մոսկովյան Կրեմլն է։ Կրեմլի այցելությունը սահմանափակվում է թանգարանային վայրերով։ Արևելյան կողմից Կրեմլին միանում է մայրաքաղաքի ամենահայտնի հրապարակը՝ Կարմիր հրապարակը։ Այն շրջապատված է մի շարք տեսարժանություններով, այդ թվում Ռուսաստանի գլխավոր խորհրդանիշ հանդիսացող Վասիլի Երանելու տաճարով։

Որպես պետություն Ռուսաստանն առավել գրավիչ է Ուկրաինայի, Ղազախստանի, Տաջիկստանի, Լեհաստանի, Չինաստանի, ինչպես նաև Հայաստանի քաղաքացիների համար։

Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների շրջանում տարածված ուղղություններ են համարվում Թուրքիայի Անթալիա և Եգիպտոսի Շարմ էլ Շեյխ քաղաքները։

Տես նաև
-------

* Զբոսաշրջությունը Ֆինլանդիայում
* Մոսկվա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tourism collapses in Russia following western sanctions
2. ↑  Աշխարհի ամենաշատ այցելվող պետությունները զբոսաշրջության բնագավառում Արխիվացված 2015-02-05 Wayback Machine, 2011 թվականի վիճակագրական տվյալներ
3. ↑  ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկը Ռուսաստանի Դաշնության տարածքում, զբոսաշրջությունը Ռուսաստանում, երկրի տեսարժանությունները ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի էջում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զբոսաշրջությունը Ռուսաստանում» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2010116698 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Ռուսաստան**   **Եվրոպա**
 |
**Դովբուշի ժայռեր**, 80 մետր երկարությամբ ժայռային մնացորդների խումբ, տեղակայված Ուկրաինայի Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզում, Բոլեխով քաղաքից 11 կմ հարավ-արևմուտք, Բուբնիշե գյուղի մոտակայքում։ Ժայռերի անունը սկիզբ է առնում ժողովրդական վրիժառուների առաջնորդ՝ Օլեկսե Դովբուշի անունից։

Դովբուշի ժայռերը համապետական նշանակության բնության համալիր հուշարձան են և մտնում են Պոլյանիցկի տարածաշրջանային լանդշաֆտային այգու կազմի մեջ։

Ժայռերի նկարագրություն
----------------------

Քարերը կազմված են յամենսկի ավազաքարից։ Քարերը ձեւավորվել են ավելի քան 70 միլիոն տարի առաջ տաք ծովի հատակում։ Քարի զանգվածը մոտ 200 մ լայնություն ունի, մոտ 1 կմ երկարություն և կողմնորոշված է արևմուտքից արևելք։ Լեռնազանգվածը տեղակայված է հաճարենիի և եղևնու անտառի մեջտեղում։

Պատմություն
-----------

Մեր թվարկության երկրորդ հազարամյակում, քրիստոնեության տարածումից հետո, այս վայրում ստեղծվեց փորք մենաստան, իսկ ավելի ուշ՝ պահակային ամրոց (այն ամրություններից մեկը, որով Յարոսլավ Օսմոմիսլը, ըստ «Ասք Իգորի ճակատամարտի մասին» ստեղծագործության հեղինակի, պահպանել է Ուգրիական լեռները), որ դիմակայեց թաթար-մոնղոլական արշավանքին և գոյություն ունեցավ մինչև XVI դարը։

Ըստ ավանդույթների XVII-XVIIІ դարերում ժայռերի հարևանությամբ էին գտնվում ժողովրդական ապստամբության բազաներից մեկը, ինչպես նաև 1743 թվականին Օլեկսե Դովբուշի ջոկատային ճամբարը։

Դովբուշի ժայռերի տարածքում լեռնալանջերի անտառահատումները տեղի են ունեցել հետպատերազմյան տարիներին։

Զբոսաշրջություն և սպորտ
-----------------------

Դովբուշի ժայռերը ժայռամագլցողների համար հայտնի տեղ են համարվում. ժայռերի վրա տեղադրված են տարբեր դժվարության բազմաթիվ ժայռամագլցային ուղիներ, պարբերաբար անց են կացվում ժայռամագլցման մրցումներ։

Դովբուշի ժայռերը նաև հայտնի զբոսաշրջության վայր են համարվում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Скалы Довбуша. Скалолазные маршруты». Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ մարտի 16-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Описание Скал Довбуша (укр.)
**Խաչի լեռնանցք** (*Գուդաուրի լեռնանցք*, վրաց.՝ ჯვრის უღელტეხილი, օսերեն՝ Бæрзæфцæг), Մեծ Կովկասի Ջրբաժան լեռնաշղթայում, միացնում է Թերեքի և Արագվիի հովիտները։ Բարձրությունը 2379 մ է։ Կազմված է վերին յուրայի և ստորին կավճի ֆլիշներից։ Տարածված են ալպյան մարգագետինները։

Խաչի լեռնանցքով է անցնում Ռազմավիրական ճանապարհը (Վլադիկավկազ-Թբիլիսի)։ Անվանումն առաջացել է 1824 թվականին լեռնանցքի ամենաբարձր կետը ցույց տալու համար կանգնեցված քարե խաչից։

Անվանում
--------

Ռուսերեն Крестовый перевал անվան հայերեն պատճենումն է։ Անվանումը ստացել է այն քարե խաչի համար, որն այնտեղ 1824 թվականին կանգնեցվել է որպես լեռնանցքի կետը ցույց տվող ուղենիշ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). *Աշխարհագրական անունների բառարան*. Երևան: «Լույս».

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Խաչի լեռնանցք** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 26)։*  |
| **՞**Նորվեգական խեցգետին |
| --- |
| Նորվեգական թագավորական խեցգետին  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
| Ենթատիպ | Խեցգետնանմաններ |
|
|
|
|
| Դաս | Բարձրակարգ  խեցգետիններ |
|
|
|
| Կարգ | Տասնոտանիներ |
|
|
| Վերնաընտանիք | Անապատային խեցգետիններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Նորվեգական  խեցգետին** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lithodes maja (Linnaeus, 1758)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Նորվեգական թագավորական խեցգետին** (լատին․՝ Lithodes maja), խեցգետնակերպերի ենթատիպի բարձրակարգ խեցգետինների դասին պատկանող հոդվածոտանի։

Տարածված է Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսային ափամերձ հատվածներում` Կանադայից մինչև Հյուսիսային Եվրոպա։

Տարածվածություն
---------------

Թագավորական խեցգետինն իր անվանումը ստացել է Նորվեգիայի տարածքում մեծ տարածվածության համար։ Հայտնաբերվել է Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսային հատվածում։

Նորվեգական թագավորական կամ արքայական խեցգետինը տարածված է Բրիտանական կղզիներում, հատկապես՝ Շոտլանդիայում, Ֆարերյան կղզիներում, Իսլանդիայում, Շպիցբերգենում, ինչպես նաև Գրենլանդիա կղզու հարավարևելյան հատվածում։

Խեցգետինը տարածված է նաև Կանադայում՝ Նյուֆաունդլենդից հարավ ընկած տարածքներում։ Ապրում են մինչև 800 մետր խորություններում։

Նկարագրություն
--------------

Նորվեգական խեցգետինը միջին չափի հոդվածոտանի է։ Մարմնի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 13-14 սմ։

Խեցգետնի մարմինն ունի շագանակագույն գունավորում։ Հազվադեպ լինում է նաև վառ նարնջագույն։ Մարմինն արտաքինից պատված է խոշոր փշերով, որոնք պաշտպանում են կենդանուն արտաքին միջավայրի վնասակար ազդեցությունից։

Նորվեգական թագավորական խեցգետինն արդյունագործածական ոչ մի նշանակություն չունի։

Տես նաև
-------

* Հոդվածոտանիներ
* Չիլիական վարդագույն փաղեժ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cédric d'Udekem d'Acoz (2003). «Նորվեգական թագավորական խեցգետին (Կառլ Լինեյ, 1758)». *Crustikon – crustacean photographic website*. Տրոմսյոյի համալսարան և թանգարան. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2007 թ․ օգոստոսի 16-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նորվեգական թագավորական խեցգետին» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781254023 |

 |