**Պերիդոտ** կամ **խրիզոլիտ**, սիլիկատային միներալ։ **Օլիվին** կոչվող թանկարժեք սիլիկատային միներալի ((Mg Fe)2SiO4) տարատեսակ, որն ավելի հարուստ է մագնեզիումով, և բանաձևն ավելի մոտ է Mg2SiO4: Բյուրեղները նման են կարճ պրիզմայաձև սյուների, որոնք ավարտվում են բուրգաձև գլխիկով։

Ծագումնաբանություն
------------------

*Պերիդոտ* անվան ծագումը պարզ չէ։ Օքսֆորդի անգլերեն լեզվի բառարանն առաջարկում է անգլոնորմանդական *pedoretés* բառի ձևափոխված տարբերակը, որը նշանակում է օպալ, բայց ոչ արաբական *faridat*-ը, որը նշանակում է *թանկարժեք քար*։ Միջնադարի անգլերեն բառարաններում այս բառի մի քանի տարբերակ է հանդիպում, օրինակ՝ պերիդոտ, պերիտոտ, պելիդոդ, պիլիդոդ և այլն։

Պերիդոտի ամենավաղ օգտագործումը եղել է Սուրբ Օլբանս աբբայության լատինագիր մատյաններում, թարգմանվել է 1705 թվականին և, հնարավոր է, առաջին օգտագործման դեպքն է եղել անգլերեն լեզվում։ Այնտեղ գրված է, որ 1245 թվականին եպիսկոպոս Ջոնը իր մահից հետո աբբայությանն է կտակել տարբեր իրեր, որոնց մեջ կար նաև պերիդոտ։

*Խրիզոլիտը* հին հունարեն բառ է՝ χρυσός-ոսկի և λίθος-քար։

Տեսք
----

Շատ քիչ միներալներ են, որ գոյություն ունեն միայն մեկ գույնի մեջ, պերիդոտը այդ քչերից մեկն է։ Հիմնական գույնը կանաչ ձիթապտղի գույնն է, կանաչի ինտենսիվությունը կախված է երկաթի քանակությունից։ Այդ պատճառով պերիդոտի առանձին միներալներ կարող են ունենալ դեղնականաչից մինչև կանաչադարչնագույն երանգներ։ Հազվագյուտ դեպքերում՝ պերիդոտը կարող է ունենալ մաքուր կանաչ գույն՝ առանց դեղին կամ դարչնագույն երանգների։

Տարածվածություն
---------------

Քանի որ պերիդոտը հանդիսանում է սիլիկատային միներալ, այն բոլոր սիլիկատների նման ձևավորվում է լավայի մեջ։ Հանդիպում է նաև երկնաքարերում։

Պերիդոտները իրարից տարբերվում են չափերով և բաղադրությամբ։ Հրաբխային ակտիվության ժամանակ ձևավորված պերիդոտը լիթիումի, նիկելի և ցինկի ավելի բարձր բաղադրություն ունի, քան երկնաքարի մեջ ձևավորվածը։

Օլիվինը տարածված միներալ է, բայց ոսկերչական որակի պերիդոտ տարատեսակը բավականին հազվագյուտ է՝ քիմիապես անկայուն լինելու պատճառով։ Օլիվինը սովորաբար հանդիպում է մանր հատիկների ձևով և հողմահարված վիճակում՝ անպիտան դեկորատիվ նպատակների համար։

Ֆորստերիտի (անգույն օլիվին) խոշոր բյուրեղներն օգտագործում են պերիդոտի զարդաքարերը երեսակելու համար, հանդիպում են հազվադեպ, արդյունքում օլիվինը համարվում է արժեքավոր քար։

Հնագույն ժամանակներում՝ Ք.ա. 300-ական թվականներին, Կարմիր ծովի Սուրբ Հովհաննես կղզում արդյունահանում էին պերիդոտ, որն այն ժամանակ անվանում էին *տոպազիոս*։

Այսօր պերիդոտի հիմնական աղբյուրը հանդիսանում է Արիզոնայում Սան Կարլոս Ապաչ հնդկացիների տարածաշրջանը։ Արդյունահանվում է նաև Արիզոնայի այլ վայրերում, ԱՄՆ-ի Արկանզաս, Հավայան կղզիներ, Նևադա, Նյու Մեքսիկո նահանգներում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Չինաստանում, Եգիպտոսում, Քենիայում, Մեքսիկայում, Մյանմայում, Նորվեգիայում, Պակիստանում, Սաուդյան Արաբիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Շրի Լանկայում և Տանզանիայում։

Պերիդոտի բյուրեղներ ստացվել են նաև որոշ երկնաքարերից։

Կանաչ պերիդոտներով երկնաքար, գտնվել է Չինաստանում

Գեմոլոգիա
---------

Երբեմն պերիդոտն ընկալում են որպես զմրուխտ կամ այլ կանաչ քար։ Հայտնի գեմոլոգ Ջորջ Ֆրեդերիկ Կունցը քննարկել է զմրուխտների և պերիդոտների խառնաշփոթները եկեղեցական գանձարաններում, մասնավորապես՝ Գերմանիայի Քյոլնի տաճարում գտնվող *Երեք մոգերի* գանձարանում։

Պերիդոտ օլիվինի ամենամեծ նմուշը գտնվում է Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան թանգարանում, քաշը՝ 62 կարատ։

Համարվում է, որ պերիդոտը օգոստոսին ծնված մարդկանց քարն է։

Մշակույթ
--------

* Պերիդոտ (հնչունացված՝ Շելբի Ռաբորա), Cartoon Network հեռուստաալիքի *Սթիվենի տիեզերքը* շոուի գլխավոր գործող անձը։
* Պերիդոտ (հնչունացված՝ Յուկի Կայդա), ճապոնական *Jewelpet* անիմե շոուի գործող անձ, որն իրենից ներկայացնում է փոքրիկ շուն։

Պատկերասրահ
-----------

* Պերիդոտ-օլիվինը ծակոտկեն բազալտի վրա (տեսանելի դաշտը 35մմ)Պերիդոտ-օլիվինը ծակոտկեն բազալտի վրա (տեսանելի դաշտը 35մմ)
* Պերիդոտ ԱրիզոնայիցՊերիդոտ Արիզոնայից
* Ձիթապտղի կանաչ գույն պերիդոտՁիթապտղի կանաչ գույն պերիդոտ
* Կաթնագույն ներառումներով պերիդոտԿաթնագույն ներառումներով պերիդոտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sherman M Kuhn (1982)։ *Middle English Dictionary*։ University of Michigan Press։ էջեր 818–։ ISBN 0-472-01163-4
2. ↑  Sir James Ware (1705)։ *The Antiquities and History of Ireland*։ A. Crook։ էջեր 628–
3. ↑  Wise Richard W. (2016)։ *Secrets Of The Gem Trade, The Connoisseur's Guide To Precious Gemstones* (2nd ed.)։ Lenox, Massachusetts: Brunswick House Press։ էջ 220։ ISBN 9780972822329
4. ↑  Shen, A. et al. (2011). Identification of Extraterrestrial Peridot by trace elements, *Gems & Gemology*, p. 208-213
5. ↑  St. John's Island peridot information and history at Mindat.org
6. ↑  "Although some good olive-colored crystals are found in a few other places, like Burma, China, Zambia, and Pakistan, ninety percent of all known peridots are found in just one place. It is a Native American reservation, and it is located in a little-visited corner of the United States. San Carlos" Finlay, Victoria. Jewels: A Secret History (Kindle Locations 2543-2546). Random House Publishing Group. Kindle Edition.
7. ↑  Kunz, Gems and Precious Stones, on Peridot Archived 2013-12-19 at the Wayback Machine.. farlang.com
8. ↑  «August Birthstone»։ American Gem Society։ Վերցված է հունիսի 28, 2013
9. ↑  Thurm Eric (դեկտեմբերի 22, 2017)։ «Peridot wilts, then blossoms on two emotional Steven Universe episodes»։ *AV Club*։ Onion, Inc.։ Վերցված է հունիսի 28, 2018
10. ↑  Borenstein Jay (հունիսի 25, 2016)։ «20 Times Peridot From "Steven Universe" Was Our Favorite Gem»։ *Buzzfeed*։ Վերցված է հունիսի 28, 2018

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Պերիդոտ Վիքիպահեստում |

* USGS peridot data
* Emporia Edu Archived 2011-08-08 at the Wayback Machine.
* Florida State University – Peridot