**Ստրուկների տունը** (իսպ.՝ *Maison des Esclaves*) և նրա **անվերադարձ դուռը** թանգարան և հուշահամալիր է՝ նվիրված Ատլանտյան ստրկավաճառության զոհերի հիշատակին Գորե կղզում, Սենեգալի մայրաքաղաք Դակարի ափից 3 կմ հեռավորության վրա։ Տեղի թանգարանը, որը բացվել է 1962 թվականին և պահպանվել է մինչև Բուբակար Ջոզեֆ Նդիայեի մահը՝ 2009 թվականին, ասվում է, որ հիշատակում է Աֆրիկայից ստրուկների վերջին ելքային կետը։ Թեև պատմաբանները տարբերվում են այն հարցում, թե իրականում քանի աֆրիկացի ստրուկ է պահվել այս շենքում, ինչպես նաև Գորի կղզու հարաբերական կարևորությունը որպես Ատլանտյան ստրուկների առևտրի կետ, Աֆրիկայից, Եվրոպայից և Ամերիկայից այցելուները շարունակում են այն համարել կարևոր վայր, որպեսզի հիշատակվեն աֆրիկյան ստրկության մարդկային զոհերը։

Կենսապայմանները
---------------

 Այն, ինչ այժմ «Ստրուկների տունն» է, որը պատկերված է 1839 թվականի այս ֆրանսիական տպագրության մեջ որպես *Աննա Կոլասի տուն Գորեում*, նկարված դ'Հասթրել դե Ռիվեդուի կողմից:
 Թանգարանային որմնանկար, որը պատկերում է եվրոպացիների կողմից աֆրիկյան թփերի մեջ ստրուկների խումբը, Ջոզեֆ Նդիայեի լուսանկարը Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II- ի հետ, վկայական ԱՄՆ տուրիստական գործակալությունից և աֆորիզմ։
Առանց վերադարձի դուռ։
1776 թվականին կառուցվելուց հետո Ստրուկների տունը դարձավ ստրկացված աֆրիկացիների արտահանման կենտրոն։ Տունը պատկանում էր մի աֆրո-ֆրանսիացի կնոջ (Անն Պեպեն), ով ուներ մի քանի նավ և մասնակցում էր ստրկավաճառության գործընթացում։ Շենքի պայմանները սարսափելի էին, և բանտարկվածներից շատերը զոհվեցին մինչև նավեր հասնելը։ Գերեվարված ստրկացված մարդիկ «բանտարկված էին մութ, անօդախցերում» և «օրեր կապանքներով անցկացնում էին հատակին, մեջքով պատերին՝ չկարողանալով շարժվել»։ Ընտանիքները բաժանված էին և՛ տանը, և՛ տղամարդիկ, կանայք և երեխաները պահվում էին առանձին թաղամասերում, ինչպես նաև նավեր նստելուց հետո, քանի որ նրանց մեծ մասը նույն վայրերը չէին ուղարկվում։ Հատկապես երիտասարդ աղջիկներին պահում էին մնացած բանտարկյալներից առանձին՝ «շքերթելով բակում, որպեսզի առևտրականներն ու ստրկացնողները կարողանան ընտրել նրանց սեքսի համար», եթե նրանք հղիանային, նրանց թույլ էին տալիս մնալ կղզում մինչև ծննդաբերությունը։ 1962 թվականին վերածվելով թանգարանի և հուշահամալիրի՝ Ստրուկների տունն այժմ վկայում է ստրկավաճառության հետևանքով առաջացած մարդկային տառապանքների և ավերածությունների մասին։

Հուշահամալիր
------------

 Բուբակար Ջոզեֆ Ն'Դայեն, Սենեգալի Գորե կղզում գտնվող Ստրկության թանգարանի համադրող, 2007 թվական։.
Ստրուկների տունը վերակառուցվել և բացվել է որպես թանգարան 1962 թվականին հիմնականում Բուբակար Ջոզեֆ Նդիայեի (1922–2009) աշխատանքի շնորհիվ։ Նդիայեն և՛ հուշահամալիրի, և՛ հռչակագրի ջատագովն էր, որ ստրկացված մարդիկ մեծ թվով պահվում էին շենքում և այստեղից անմիջապես տեղափոխվում Ամերիկաներ։ Ի վերջո, դառնալով թանգարանի համադրող՝ Նդիայեն պնդում էր, որ ավելի քան մեկ միլիոն ստրկացած մարդ անցել է տան դռներով։ Այս համոզմունքը տունը դարձրել է ինչպես զբոսաշրջային գրավչություն, այնպես էլ համաշխարհային առաջնորդների պետական այցելությունների վայր Սենեգալ։

Ակադեմիական հակասություն
------------------------

1980-ականներից ի վեր ակադեմիկոսները նսեմացնում էին Գորեի դերը Ատլանտյան ստրկավաճառության մեջ՝ պնդելով, որ քիչ հավանական է, որ շատ ստրկացված մարդիկ իրականում անցան դռան միջով, և որ Գորեն ինքը նշանակություն չուներ Ատլանտյան ստրկավաճառության համար։ Նդիայեն և այլ սենեգալցիներ միշտ պնդել են, որ այդ վայրը ավելին է, քան հուշահամալիր և իրական պատմական վայր է աֆրիկացիներին Ամերիկա մայրցամաքի եվրոպական գաղութներ տեղափոխելու համար, և այն թերագնահատված է անգլոֆոն հետազոտողների կողմից։

Կառուցվել է մոտ 1776 թվականին, շենքը 19-րդ դարի սկզբին եղել է հարուստ դասի, գաղութատեր, սենեգալցի կին առևտրականներից մեկի տունը ( Սիգնարները), Աննա Պեպինի կամ Աննա Կոլա Պեպին տունը։ Հետազոտողները պնդում են, որ թեև տանտերը կարող էր վաճառել փոքր թվով ստրկացված մարդկանց (պահվում են այժմ վերակառուցված նկուղային խցերում) և պահել մի քանի տնային ստրկացված մարդկանց, իրական մեկնման կետը եղել է 300 մ հեռավորության վրա՝ լողափի ափեզրին գտնվող ամրոցում։ Տունը վերականգնվել է 1970-ական թվականներին։ Չնայած Գորե կղզու նշանակությանը, որոշ պատմաբաններ պնդում են, որ միայն 26 000 ստրկացված աֆրիկացի է անցել կղզու միջով, անհայտ թվով ստրուկների, որոնք արտահանվել են Աֆրիկայից։ Նդիայեն և նրա կողմնակիցները պնդում են, որ կան ապացույցներ, որ շենքն ի սկզբանե կառուցվել է մեծ թվով ստրկացված մարդկանց պահելու համար, և որ մոտ 15 միլիոն մարդ անցել է այս *«Անվերադարձի» դռնով*։ 

 Նեղ դուռը՝ անվերադարձի կետը, որից ստրուկներին բեռնում էին դեպի Ամերիկա մեկնող նավեր:
Ակադեմիական հաշվետվությունները, ինչպիսիք են պատմաբան Ֆիլիպ Դ. Կուրտինի 1969 թվականի վիճակագրական աշխատանքը, պնդում են, որ հարկադիր փոխադրումները Գորեից սկսվել են մոտ 1670 թվականին և շարունակվել մինչև մոտավորապես 1810 թվականը, ոչ ավելի, քան տարեկան 200-ից 300-ը, իսկ մյուսներում՝ 0: Կուրտինի 1969 թվականի հարկադիր առևտրի վիճակագրության հաշվառումը արձանագրում է, որ 1711-1810 թվականներին 180 000 ստրկացված աֆրիկացիներ տեղափոխվել են Սենեգամբիայի ֆրանսիական դիրքերից, որոնց մեծ մասը տեղափոխվել է Սեն-Լուիից, Սենեգալից և ժամանակակից Գամբիայի Ջեյմս Ֆորտից։ Մեջբերվում է Կուրտինը, ով նշել է, որ իրական հուշահամալիրը, հավանաբար, պատմական նշանակություն չի ունեցել, քանի որ այն կառուցվել է 1770-ականների վերջին և «վերջին [ստրկատիրական առևտրի] դարաշրջանում մեծ նշանակություն է ունեցել», Բրիտանիայի և Միացյալ Նահանգները երկուսն էլ վերացրեցին աբոլիցիոնիզմը 1807 թվականին։ Այլ ակադեմիկոսներ նաև նշել են, որ Քերթինը հաշվի չի առել այն մարդկանց թիվը, ովքեր մահացել են տրանսպորտի ընթացքում կամ ձերբակալվելուց անմիջապես հետո, ինչը կարող էր զգալիորեն ավելացնել նրա գնահատականը։ Ի պատասխան այս թվերի, որոնք լայնորեն մերժվում էին սենեգալի հանրության մեծ մասի կողմից, 1998 թվականին աֆրիկյան պատմական համաժողովը պնդում էր, որ Նանտի ֆրանսիական առևտրային տների գրառումները փաստում են, որ 103 000 ստրուկներ Գորեից եղել են Նանթի պատկանող նավերով 1763-1775 թվականներին։ Այնուամենայնիվ, այս պնդման ապացույցը մի փաստաթուղթ էր, որը վկայակոչում էր 103 000 ստրկացված աֆրիկացիների, որոնք վերցվել էին Վերին Գվինեայի ավելի մեծ տարածաշրջանից, ոչ թե կոնկրետ Գորեից։ Անա Լյուսիա Արաուխոն հայտարարել է, որ «դա իրական վայր չէ, որտեղից մարդիկ հեռացել են իրենց տներից հայտարարված թվաքանակով»։

Նույնիսկ նրանք, ովքեր պնդում են, որ Գորեն երբեք կարևոր չի եղել ստրկավաճառության մեջ, կղզին դիտարկում են որպես առևտրի կարևոր հուշարձան, որն ավելի մեծ մասշտաբով իրականացվում էր ժամանակակից Գանայի և Բենինի նավահանգիստներից։

Զբոսաշրջություն
---------------

Չնայած հակասություններին, *Էսկլավների տունը* հանդիսանում է Գորե կղզու ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության վայրի կենտրոնական մաս, որն անվանվել է 1978 թվականին և Սենեգալ մեկնող օտարերկրյա զբոսաշրջիկների համար գրավիչ է։ Դակար քաղաքի կենտրոնից լաստանավով ընդամենը 20 րոպե հեռավորության վրա, այստեղ թանգարանով տարեկան 200 000 այցելու է անցնում։ Շատերը, հատկապես նրանք, ովքեր սերում են ստրկացած աֆրիկացիներից, նկարագրում են խիստ զգացմունքային արձագանքներ այդ վայրի նկատմամբ, և Նդիայեի։ Նախքան իր մահը՝ 2008 թվականին, Նդիայեն անձամբ էքսկուրսիաներ էր վարում նկուղային խցերում, *անվերադարձ դռան* միջով և զբոսաշրջիկների համար երկաթե կապանքներ էր ցուցադրում, ինչպես նրանք, որոնք օգտագործվում էին ստրկացված աֆրիկացիներին կապելու համար։ 1976 թվականին Ալեքս Հեյլիի *«Արմատներ. ամերիկյան ընտանիքի սագա»* վեպի հրապարակումից ի վեր, աֆրոամերիկացի զբոսաշրջիկներն ԱՄՆ-ից վերածել են թանգարանը որպես կենտրոնական կետ, հաճախ շատ զգացմունքներով լի, ուխտագնացությունների՝ հույս ունենալով վերամիավորվել իրենց ավանդական աֆրիկյան մշակույթի հետ։

Համաշխարհային հայտնի գործիչներ, ովքեր շրջագայել են Սենեգալ և այցերի ընթացքում հաճախել են Ստրուկների տունը*,* ներառում են՝ Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս II- ը, Նելսոն Մանդելան, Մայքլ Ջեքսոնը և Բարաք Օբաման։ 1997 թվականին հաղորդվում էր, որ Մանդելան հեռացել էր շրջագայությունից, որտեղ նա հինգ րոպե մենակ նստեց նկուղային խցում՝ լուռ խորհելով։ Օբաման 2013 թվականին այցելել է թանգարանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Through the Door of No Return", *TIMEeurope*, June 27, 2004.
2. 1 2 3 4  Porter, Anna (2014). «Goree Island: The Door of No Return». *Queen's Quarterly*. **1**: 43.
3. ↑  Laurie Goering, "Role of Gorée Island in slave trade now disputed by historians". *Chicago Tribune*, February 1, 2005.
4. ↑  UNESCO (2001).
5. ↑  Adam Goodheart, "The World; Slavery's Past, Paved Over Or Forgotten". *New York Times*, July 13, 2003.
6. 1 2  Porter, Anna. «Goree Island: The Door of No Return». *Queen's Quarterly*. **1**: 44.
7. 1 2  Howard W. French, "Goree Island Journal; The Evil That Was Done Senegal: A Guided Tour". *The New York Times*, Friday, March 6, 1998.
8. ↑  Austen, Ralph (January 2001). «The Slave Trade as History and Memory: Confrontations of Slaving Voyage Documents and Communal Traditions». *The William and Mary Quarterly*. **58** (1): 232. doi:10.2307/2674425. JSTOR 2674425. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
9. ↑  Fisher, Max (2013 թ․ հունիսի 28). «What Obama really saw at the 'Door of No Return,' a disputed memorial to the slave trade». Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.
10. 1 2  John Murphy, "Powerful symbol, weak in facts". Slavery: A thriving tourist trade has been built around the dubious historic role of a Senegal island Արխիվացված 2013-07-03 Wayback Machine. *Baltimore Sun*, June 30, 2004.
11. ↑  See the images of Ndaiye in NYT (2008) and UNESCO (2002).
12. ↑  See Ebron (1999), Nicholls (2004), and Austen (2001).
13. ↑  Kumbon, Daniel (2015 թ․ հունիսի 23). «The slaves house: Remembering the cruelty of man against man». *PNG Attitude* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 19-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Gorée : The Slave Island. BBC News. 8 July 2003.
* la Maison des Esclaves. Visite Virtuel d'Ile de Goree: UNESCO World Heritage Africa.
* Report on the Slave Trade Archives project, under the Memory of the World Programme, in Dakar, Senegal, 7-11 January 2002 Ahmed A. Bachr, UNESCO.
* UNESCO World Heritage site 26 (1978) listing: Goree Island.
* L'esclavage Արխիվացված 2009-04-27 Wayback Machine: Campagne internationale pour la sauvegarde du patrimoine architectural de l'île de Gorée. UNESCO (2001).