**Հինգ ինչու** (անգլ.՝ Five whys), որևէ խնդրի հիմքում ընկած պատճառահետևանքային կապերն ուսումնասիրելու տեխնիկա։ Տեխնիկայի հիմնական խնդիրն է թերության կամ խնդրի սկզբնապատճառի որոնումը միևնույն հարցը կրկնելու եղանակով՝ ինչու՞: Հաջորդող ամեն հարց տրվում է նախորդ հարցի պատասխանին։ Հինգ թիվն ընտրված է էմպիրիկ եղանակով և բավարար է համարվում տիպային խնդիրների լուծման համար։

Ոչ բոլոր խնդիրներն են ունենում միևնույն սկզբնապատճառը։ Եթե ցանկանում եք գտնել մի քանի պատճառ, անհրաժեշտ է կրկնել տեխնիկան տարբեր հարցերի ընտրությամբ։

Մեթոդը չի ենթադրում խիստ կանոններ և սահմանափակումներ, թե ինչ հարցեր կարելի է տալ կամ ինչքան պետք է շարունակվեն հարցադրումները լրացուցիչ պատճառները բացահայտելու համար։ Այսպիսով, եթե նույնիսկ հետևենք մեթոդին, արդյունքը կախված կլինի գիտելիքներից և մարդկանց համառությունից։

Օրինակ
------

Շարժիչը չի աշխատում (խնդիր).

1. **Ինչու՞**: - Մարտկոցը նստել է։
2. **Ինչու՞**: - Գեներատորը չի աշխատում։
3. **Ինչու՞**: - Խնդիրներ կան գեներատորի փոկի հետ։
4. **Ինչու՞**: - Փոկը կարգին է եղել մինչև այդ պահը, սակայն ոչ մի անգամ չի փոխվել։
5. **Ինչու՞**: - Փոկի շահագործման ժամանակը սպառվել է, անհրաժեշտ է փոխել այն։

Նմանատիպ հարցերը կարելի է շարունակել, սակայն հինգ հարցերը, որպես կանոն, թույլ են տալիս վերհանել խնդրի սկզբնապատճառը։ Անհրաժեշտ է պատասխանողին պարտադրել զերծ մնալ ենթադրություններից և տրամաբանական ծուղակներից՝ դրա փոխարեն հետևելով պատճառահետևանքային կապերի շղթային՝ խնդրի աճմանը զուգընթաց, և բացահայտել վերացական մակարդակից մինչև սկզբնապատճառը։ Ուշադրություն դարձնենք այն բանին, որ այս օրինակում 5-րդ ինչու-ն խախտում է գործընթացը կամ դրսևոում է վարքագծի փոփոխում, ինչը վկայում է սկզբնապատճառի հայտնաբերման մասին։

Վերջին պատասխանը ցույց է տալիս գործընթացը։ Սա *հինգ ինչուների* մեթոդի կարևոր հատկանիշներից է. իրական սկզբնապատճառը պետք է ցույց տա այն գործընթացը, որն այնքան էլ լավ չի աշխատում կամ բացակայում է։ Ոչ փորձառու անձը հաճախ կարող է նկատել, որ պատասխանները մատնանշում են դասական պատճառները՝ ոչ բավարար ժամանակ, ֆինանսների սղություն, աշխատուժի պակաս և այլն։ Դրանք իրականում կարող են լինել, սակայն այս խնդիրները չեն գտնվում անձնական վերահսկողության տիրույթում։ Նման դեպքերում *ինչու՞* հարցի փոխարեն նախընտրելի է կիրառել *ինչու՞ չստացվեց գործընթացը* հարցը։

Օգտագործելով հինգ ինչուների մեթոդը՝ պետք է հիշել մեկ պարզ դիտարկում. «Չեն կոտրվում մարդիկ, կոտրվում են գործընթացները»։

Պատմություն
-----------

*Հինգ ինչուների* տեխնիկան մշակել է Սակիչի Տոյոդան։ Մեթոդը կիրառվել է «Տոյոտա» ընկերությունում արտադրության մեթոդաբանության զարգացման ընթացքում։ Այս եղանակը խնդիրների լուծման քննարկումներում եղել է հիմնական բաղադրիչը, որն իրականացվել է որպես «Տոյոտայի» արտադրողականության համակարգի մաս։ «Տոյոտայի» արտադրական համակարգի ստեղծող Սակիչի Տոյոդան *հինգ ինչուների* մեթոդը համարել է «Տոյոտայի գիտական մոտեցման հիմք։ Հինգ անգամ տալով *ինչու՞* հարցը, տարորոշվում է խնդրի բնույթը, լուծումը դառնում է հասկանալի»։ Ուրիշ ընկերություններում մոտեցումն այլ կերպ է դրսևորվում։ Ռիկարդո Սիմլերի ղեկավարությամբ «Semco» ընկերությունում կիրառել են *երեք ինչուների* տեխնիկան նպատակներն ընտրելու և որոշում կայացնելու նպատակով։ Հետագայում մեթոդը ճանաչում է ձեռք բերել «Տոյոտա» ընկերության սահմաններից դուրս և ներկայումս կիրառվում է կայձենում, վեց սիգմաներում։

Մեթոդներ
--------

Երկու հիմնական մեթոդ է կիրառվում *հինգ ինչուների* օգնությամբ վերլուծություն կատարելու համար։

* Իսիկավայի աղյուսակ
* Աղյուսակային ձև։

Այս գործիքները թույլ են տալիս, որ վերլուծությունը լինի ճյուղավորված, որպեսզի ի հայտ բերվեն հիմնական մի քանի պատճառներ։

Քննադատություն
--------------

Չնայած *հինգ ինչուների* մեթոդը հզոր գործիք է ինժեներների և տեխնիկապես կոփված մարդկանց ձեռքին, որ օգնում է բացահայտել խնդիրների իրական պատճառները, այն քննադատության է արժանացրել Տերուկի Մինորան (Teruyuki Minoura)՝ «Տոյոտայի» գնումների բաժնի նախկին ղեկավարը։ Մեթոդը պարզունակ է սկզբնապատճառի խոր վերլուծության համար։ Այսպիսի քննադատության պատճառներ են հանդիսացել.

* Հետազոտողների շրջանում խնդիրները մակերեսորեն բացահայտելու միտումը, ոչ թե խնդրի սկզբնապատճառների բացահայտումը։
* Իրենց գիտելիքներից դուրս գալու ունակ չլինելը հետազոտողների ոլորտում. մարդն ուղղակի չի կարող գտնել պատճառը, որոնց մասին գիտելիք չունի։
* Հետազոտողներին սատարումը ավելի ճիշտ *ինչու՞* հարցի ձևակերպմամբ։
* Տարբեր մարդիկ, կիրառելով նույն տեխնիկան, ի հայտ են հանում նույն խնդրի տարբեր սկզբնապատճառներ։
* Հակվածություն է առաջանում մեկ պատճառ վերհանելու, մինչդեռ մի հարցը կարող է ունենալ տարբեր պատճառներ։

Կարող է առաջանալ լուրջ խնդիր, եթե մեթոդը կիրառվի միայն դեդուկցիայի համար։ Պետք է խուսափել սրանից մինչև հաջորդ քայլին անցնելը։ Բացի այդ, ամեն փուլում ստուգելով անհրաժեշտ և բավարար պայմանները` հնարավոր է զերծ մնալ պատճառի կեղծ ընտրությունից և նպաստել մի քանի պատճառների դիտարկմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Five Whys Technique». *adb.org*. Asian Development Bank. 2009-02. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 26-ին.
2. ↑  Ivan Fantin (2014). Applied Problem Solving. Method, Applications, Root Causes, Countermeasures, Poka-Yoke and A3. How to make things happen to solve problems. Milan, Italy: Createspace, an Amazon company. ISBN 978-1499122282
3. ↑  *Оно, Тайити* Производственная система Тойоты. Уходя от массового производства. — Институт комплексных стратегических исследований, 2008. — ISBN 978-5-902677-04-1
4. ↑  *Semler, Ricardo[en]* The Seven-Day Weekend. — Penguin, 2004. — ISBN 9781101216200. — «"Ask why. Ask it all the time, ask it any day, and always ask it three times in a row."».
5. ↑  «The "Thinking" Production System: TPS as a winning strategy for developing people in the global manufacturing environment». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 27-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 19-ին.
6. ↑  Wilson, Bill. «Five-by-Five Whys». *www.bill-wilson.net*. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 181761386 |

 |