**Վուլկանը** ենթադրական փոքր մոլորակ է, որի ուղեծիրը ենթադրվում էր, որ գտնվում է Մերկուրիի ու Արեգակի միջեւ։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի կեսերին կատարվեցին Մերկուրիի շարժման ճշգրիտ դիտարկումներ, և պարզվեց, որ այս մոլորակի պերիհելիոնի շեղումը հնարավոր չէ բացատրել՝ օգտագործելով դասական երկնային մեխանիկան։ Ֆրանսիացի աստղագետ և մաթեմատիկոս Ուրբեյն Լե Վերյեն ենթադրում էր, որ սա Մերկուրիի և Արեգակի միջև տեղակայված անհայտ մոլորակի ազդեցության արդյունք է։ Ֆիզիկոս Ժակ Բաբինեի առաջարկով հիպոթետիկ մոլորակին տրվեց «Վուլկան» («Հրաբուխ») անվանումը։

Տիցիուս-Բոդոի կանոնի համաձայն ({\displaystyle D\_{i}=-3} ) Վուլկանի գոյությունը միանգամայն հավանական է, և նրա ուղեծրի շառավիղը = 0,1 ա․մ․։ (Չնայած, ինչպես ցույց է տալիս Ֆաետոն / աստերոիդների գոտու օրինակը, այս ուղեծրում կարող են լինել միայն վուլկանոիդներ)։

1859 թվականին Լե Վերիեն նամակ է ստացել սիրողական աստղագետ Լեսկարբոտից, ով հայտնում էր, որ մարտի 25-ին Արեգակի սկավառակի երկայնքով շարժվում է մոլորակի նման շրջանաձեւ մութ օբյեկտ։ Լե Վերիեն անմիջապես գնաց Լեսկարբոյի մոտ, որպեսզի անձամբ հարցնի նրան հայտնաբերված երկնային մարմնի մասին։ Բացի Լեսկարբոյի տվյալներից, Լե Վերիեն ընտրեց հինգ այլ դիտումների արդյունքներ, որոնք, նրա կարծիքով, չէին կարող վերագրվել Մերկուրիի կամ Վեներայի արեգակնային սկավառակի վրայով անցնելու դեպքերին։ Այս վեց դիտումների հիման վրա նա 1859 թվականին հաշվարկել է անտեսանելի մոլորակի ուղեծիրը, որի անվանել է **Վուլկան** ։

1877 թվականին Լե Վերիեն մահացավ՝ չսպասելով Վուլկանի հայտնաբերելուն, որի գոյությանը նա հավատում էր մինչ կյանքի վերջը։ Բացի այդ, 1878 թվականի հուլիսի 29-ի խավարման ժամանակ մի քանի աստղագետներ միանգամից դիտեցին ուրվական մոլորակը։ Միչիգանի համալսարանի աստղագիտության պրոֆեսոր Ջեյմս Ուոթսոնը ասաց, որ Մերկուրիի ուղեծրում նա երկու մոլորակ է դիտել։ Մեկ այլ աստղագետ ՝ Լուիս Սվիֆթը, որը հայտնաբերեց իր անունով գիսաստղը, նույնպես պնդում էր, որ տեսել է լուսավոր մոլորակի նման օբյեկտ։ Սակայն պարզվեց, որ այս դիտարկումներից հաշվարկված ուղեծրերը չեն համընկնում ոչ իրար, ոչ էլ այն ուղեծրին, որը ժամանակին հաշվարկել է Լե Վերիեն։ Բնականաբար, գիտական շրջանակներում դիտման նման արդյունքները չէին կարող լուրջ ընդունվել։

Չնայած երկար տարիների որոնումներին՝ այս մոլորակը հնարավոր չեղավ գտնել։ Հրապարակվել են Վուլկանի դիտումների մի քանի զեկույցներ, բայց այդ դիտումները, որպես կանոն, չէին համընկնում միմյանց հետ կամ Լե Վերիերի հաշվարկների հետ, և այլ աստղագետներ ի վիճակի չէին դրանք հաստատել։ 20-րդ դարի սկզբին Մերկուրիի վարքը լիովին բացատրվեց Էյնշտեյնի հարաբերականության ընդհանուր տեսությամբ՝ առանց լրացուցիչ երկնային մարմինների ներդրման անհարժեշտության։

Քանի որ Վուլկան մոլորակը գոյություն չունի, և այս անունը թափուր է, առաջարկ եղավ 2012-ին հայտնաբերված Պլուտոնի արբանյակը կոչել «Վուլկան»։ Այնուամենայնիվ, այս տարբերակը մերժվեց, քանի որ դիցաբանական Վուլկանն անմիջական կապ չուներ մահվան թագավորության աստծո՝ Պլուտոնի հետ, և արբանյակը կոչվեց Ստիքս :

Տես նաև
-------

* Հրաբուխներ
* Ֆաետոն (մոլորակ)

Նշումներ
--------

1. ↑  «Два новых спутника Плутона получили имена Цербер и Стикс» (ռուսերեն). ՌԻԱ Նովոստի. 2013 թ․ հուլիսի 2. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Isaac Asimov (1975-05). «The Planet That Wasn't» (անգլերեն). Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 6-ին.
* Paul Schlyter. «Vulcan, the intra-Mercurial planet, 1860-1916, 1971» (անգլերեն). Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.