Համաշխարհային քարտեզ, որը ցույց է տալիս Առաջին աշխարհամարտում ներգրավված երկրները։ 
  
   Անտանտի և նրա դաշնակից երկրների անդամներ

  
   կենտրոնական տերությունների դաշինքի երկրներ

  
   չեզոք երկրներ

**Առաջին աշխարհամարտի դաշնակիցներ** կամ **դաշնակիցներ**, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Կենտրոնական տերությունների դաշինքի հետ պատերազմող պետությունների կոալիցիա, այդ դաշինքը կազմող անդամների ընդհանրական անվանում։ Դաշնակիցներ հասկացությունը նույնական չէ «Անտանտ» անվան հետ, թեև դաշինքը ձևավորվել է Անտանտի շուրջը։

Առաջին Աշխարհամարտ
------------------

1914 թվականի օգոստոսի 1-ին բռնկվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Այն մղվում էր երկու խոշոր ռազմաքաղաքական խմբավորումների՝ Անտանտի ( Ռուսաստան, Անգլիա և Ֆրանսիա) և Եռյակ միության ( Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա և Իտալիա) միջև։ Անտանտի և Եռյակ դաշինքի երկրները փորձում էին ռազմական ճանապարհով հասնել համաշխարհային գերիշխանության։

Ռազմաքաղաքական դաշինքների առաջացում
-----------------------------------

Առաջին աշխարհամարտի ընթացքում Կենտրոնական տերությունների ( Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա, Օսմանյան կայսրություն և Բուլղարիա) դաշինքի դեմ պատերազմող պետությունների կոալիցիայի անդամներին անվանել են դաշնակիցներ։ Դաշնակիցներ անվանումը նույնական չէ «Անտանտ» հասկացությանը։ Անտանտը, որպես ռազմական դաշինք ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ, 1907 թվականին։ Դաշինքի անդամներն էին՝ Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը։

Իտալիան Անտանտի կողմից պատերազմի մեջ է մտել 1915 թվականին։ Անտանտի լիարժեք անդամներ չեն համարվել Ճապոնիան, Բելգիան, Սերբիան, Չեռնոգորիան, Հունաստանը, Ռումինիան և Չեխոսլովակիան։ Հետագայում պատերազմի մեջ են մտել Պորտուգալիան, Միացյալ նահանգները և այլ պետություններ։

Միացյալ նահանգները Գերմանիային պատերազմ է հայտարարել Մեքսիկա ուղարկված Ցիմերմանի հեռագրի պատճառով և այն հիմքով, որ Գերմանիան խախտել է ԱՄՆ չեզոքությունը՝ հարձակվելով միջազգային ծովային փոխադրումներ իրականացնող ամերիկյան նավերի վրա։ ԱՄՆ-ը պատերազմի մեջ է մտել ոչ թե Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի պաշտոնական դաշնակից, այլ որպես ասոցածված իշխանություն։

Մեծ պատերազմի սկիզբ
-------------------

Նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմը Եվրոպական ռազմական բլոկները ցույց տվող քարտեզ
1914 թվականին սկսված պատերազմում Կենտրոնական տերություններին դիմակայում էր Մեծ Բրիտանիայի, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի միջև 1907 թվականին ձևավորված դաշինքը՝ Եռյակ Միությունը կամ Անտանտը (Ռուսաստան, Անգլիա և Ֆրանսիա)։ Ռազմական գործողությունները սկսվել են Ավստրո Հունգարիայի կողմից, 1914 թվականի հուլիսի 28-ին Սերբիա ներխուժմամբ, պատճառաբանելով, որ Սերբիայի իշխանությունները հրաժարվում են ընդունել թագաժառանգ Ֆրանց Ֆերդինանդի սպսնությունից հետո ներկայացված վերջնագիրը։ Ռուսաստանը հանդես է եկել Սերբիայի պաշտպանությամբ և հայտարարել է ընդհանուր զորահավաք։ Ի պատասխան՝ Գերմանիան 1914 թվականի օգոստոսի 1-ին (հին տոմարով՝ հուլիսի 19-ին) պատերազմ է հայտարարել Ռուսաստանին և Ֆրանսիային։ Այդ օրն էլ ընդունված է անվանել Առաջին աշխարհամարտի սկիզբը։

Օգոստոսի 8-ին պատերազմի մեջ է մտել Սերբիայի դաշնակից Չեռնոգորիան՝ հարձակվելով Քաթար քաղաքում գտնվող ավստրիական ռազմածովային բազայի վրա։ Գերմանիան համաձայն Շլիֆենի ծրագրի գրոհել է չեզոք Բելգիայի և Լյուքսեմբուրգի վրա՝ Բելգիայի տարածքի 95%-ը օկուպացնելով, բայց բելիգիական բանակը պատերազմի ողջ ընթացքում իր դիրքերը պահել է ֆլամանդական ճակատում։ Բելգիան Անտանտի ճանաչված դաշնակիցն է եղել ի տարբերություն գրավված Լյուքսեմբուրգի։

Ճապոնիան միանալով Անտանտին 1914 թվականին պատերազմ է հայտարարել Գերմանիային, իսկ օգոստոսի 25-ին՝ Ավստրիային։ Ճապոնական կայսերական բանակը Չինաստանում պաշարել է Ցինդաո քաղաքը և գրավել Խաղաղ օվկիանոսում գտնվող գերմանական գաղութներ Մարիանյան, Մարշալյան և Կարոլինյան կղզիները։

Իտալիան իր չեզոքությունը պահպանել է մինչև 1915 թվականի մայիսի 23-ը։ Անտանտին միանալուց հետո պատերազմ է հայտարարել Ավստրիային, բայց ոչ Գերմանիային։ 1916 թվականի հունվարի 17-ին Չեռնոգորիան կապիտուլացիայի է ենթարկվել և լքել Անտանտը։ 1916 թվականի մարտին Գերմանիան պատերազմ է հայտարարել Պորտուգալիային, իսկ Ռումինիան 1916 թվականի օգոստոսի 27-ին ռազմական գործողություններ է սկսել Ավստրիայի դեմ։

1917 թվականի ապրիլի 6-ին Միացյալ նահանգները պատերազմ է սկսել Լիբիայի, Թաիլանդի և Հունաստանի դեմ։ 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանը դուրս է եկել Անտանտի կազմից և սկսել է անջատ հաշտության բանակցությունները։ 1918 թվականի մարտի երեքին Խորհրդային Ռուսաստանը Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների հետ Բրեստ-Լիտովսկում կնքել է հաշտության պայմանագիր։ Ռումինիան ստիպված է եղել նույնն անել 1918 թվականին Բուխարեստում, սակայն նոյեմբերի 10-ին նա հրաժարվել է պայմանագրից, կրկին պատերազմ հայտարարելով Կենտրոնական տերություններին։

1919 թվականին Վերսալյան պայմանագրի շուրջ բանակցություններ վարած դաշնակից տերությունների ցանկում ընդգրկված էին Ֆրանսիան, Բրիտանիան, Իտալիան, Ճապոնիան և Միացյալ նահանգները։ Վերսալյան պայմանագրի համաձայն՝ ստեղծվել է Ազգերի Լիգան։ 1920 թվականի հունվարի 16-ին Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան և Ճապոնիան դարձել են Գործադիր խորհրդի մշտական անդամներ։ ԱՄՆ սենատը հրաժարվել է Վերսալյան պայմանագրի վավերացումից և առանձին պայմանագիր կնքել Գերմանիայի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mizokami, Kyle (2014 թ․ հուլիսի 26). «Japan's baptism of fire: World War I put country on a collision course with West». *The Japan Times* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
2. ↑  «October Revolution» (անգլերեն). 2020 թ․ նոյեմբերի 10. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
3. ↑  Torkunov, Anatoly V.; Wohlforth, William C.; Martyn, Boris F. (2020 թ․ հունվարի 8). *History of International Relations and Russian Foreign Policy in the 20th Century (Volume I)* (անգլերեն). Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-5275-4502-1.
4. ↑  «First World War.com - Primary Documents - U.S. Declaration of War with Germany, 2 April 1917». *www.firstworldwar.com*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 11-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Առաջին համաշխարհային պատերազմի դաշնակիցներ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |