**Թոմ Եյ Բոնի** (ֆր.՝ Thomas Yayi Boni, հուլիսի 1, 1952(1952-07-01), Tchaourou, Borgou Department, Բենին), 2006 թվականի ապրիլի 6-ից մինչև 2016 թվականի ապրիլի 6-ը եղել է Բենինի նախագահը։ Աֆրիկյան միության նախագահը 2012 թվականի հունվարի 29-ից մինչև 2013 թվականի հունվարի 27-ը։

Կենսագրություն
--------------

### Անձնական կյանք

Բոնին ծնվել է Չաուրու քաղաքում՝ Դագոմեի ֆրանսիական գաղութում։ Նա կրթություն է ստացել Պարակուի դեպարտամենտի մայրաքաղաքում, այնուհետև ուսանել Բենինի ազգային համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետում։ Նա ուսումնասիրել է բանկային գործ Դակարի (Սենեգալ), ապա տնտեսության և քաղաքականության Օռլեանի համալսարանում, որտեղ նա պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։

Բոնին, լինելով իսլամադավան ընտանիքից, հետևել է բողոքականությանը։ Նա ունի հինգ երեխա, որոնցից երեքը Բենինի վարչակազմում պաշտոններ են զբաղեցնում։

### Բանկային գործունեություն

Բոնին 1980-1988 թվականներին աշխատել է Արևմտյան Աֆրիկայի պետությունների Կենտրոնական բանկում՝ դառնալով տնօրենի տեղակալ Դակար քաղաքում տեղակայված կենտրոնակայանում։ 1988 թվականին նա դարձել է Արևմտյան Աֆրիկայի Դակար քաղաքի մասնագիտական զարգացման բանկային հետազոտությունների կենտրոնի փոխտնօրեն։ 1992 թվականից մինչև 1994 թվականն աշխատել է նախագահ Բենին Նիսեֆոր Սոգլոյի աշխատասենյակում, որը պատասխանատու է դրամավարկային և բանկային քաղաքականության համար։ Վերջապես, 1994 թվականին նա նշանակվել է արևմտաաֆրիկյան զարգացման բանկի նախագահ, որի աշխատանքի համար նա արժանացել է Ֆրանսիայի Հանրապետության արժանիքների ազգային շքանշանի։

### Պետական գործունեություն

2006 թվականի մարտի 5-ին կայացած նախագահական ընտրությունների առաջին փուլում Բոնին ստացել է ձայների 32 տոկոսը։ Ադրիեն Հունգբեջին կուսակցությունից դուրս է եկել Ժողովրդավարական թարմացման համար, ստացել է 25 տոկոս, զբաղեցնելով երկրորդ տեղը։ Մարտի 19-ին կայացած ընտրությունների երկրորդ փուլում Բոնին հաղթել է՝ հավաքելով ընտրողների ձայների 75 տոկոսը։ 2011 թվականին առաջին փուլում վերընտրվել էստանալով ձայների 54 տոկոսը։

#### Մահափորձեր

Նախագահի աշխատակազմի մամուլի ծառայության հայտարարության համաձայն 2007 թվականի մարտի 15-ին Բոնին ողջ է մնացել իր վրա կատարված մահափորձից հետո։ Բոնիի վրա հարձակվել են Իքեմոն գյուղից ոչ հեռու գտնվող վայրում, երբ 2007 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Ուեսե քաղաքում ընտրարշավից հետո հանրահավաքից վերադառնալիս է եղել։ Հարձակվողները փակել են ճանապարհը, կրակել են այն ավտոմեքենայի վրա, որտեղ պետք է լիներ նախագահը, սակայն Բոնին այդ օրը այլ մեքենայում էր գտնվում։ Մի քանի մարտիկներ վիրավորվել են փոխհրաձգության ընթացքում։

2012 թվականին հայտարարվել էր նախագահի դեմ մահափորձի (թունավորման) մասին, որում մեղադրվում էր նախընտրական արշավի նախկին մտերիմ դաշնակից և հովանավոր Բոնի-Պատրիս Թալոնը։ Ձերբակալվել են մի քանի մարդ, սակայն հետագայում բոլոր մեղադրյալները ստացել են նախագահական ներում։

#### Իմպիչմենտի փորձ

2010 թվականի օգոստոսին Բոնին փորձել էր իմպիչմենտ հայտարարել, սակայն ընդդիմության անհրաժեշտ թվով ձայներ հավաքել չհաջողվեց։ Նախագահին պաշտոնանկ անելու փորձը տեղի է ունեցել ֆինանսական բուրգի սկզբունքով գործող «ICC Services» միկրոֆինանսական կազմակերպության սնանկացման ֆոնին, երբ միջոցներից զրկվել է մոտ 100 հազար մարդ։ Ընդդիմությունը նախագահին մեղադրել է այն բանում, որ կառավարությունը աչք է փակել «ICC Services»-ի գործունեության վրա, իսկ ընկերության ղեկավարությունը մոտիկից ծանոթ է եղել որոշ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ։

#### Միջնորդություն Բուրկինա Ֆասոյում 2015 թվականի հեղաշրջման ժամանակ

2015 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Բոնին Սենեգալի նախագահ Մակի Սալլի հետ համատեղ հանդիպում է ունեցել հեղաշրջման առաջնորդ Ժիլբեր Դյենդրեի հետ։ Այդ հանդիպման արդյունքում նա հայտարարել է, որ Բուրկինա Ֆասոյում աշխատանքը կվերսկսի անցումային շրջանի կառավարությունը՝ Միշել Կաֆանդոյի գլխավորությամբ։

### 2016 թվականից

2021 թվականի սեպտեմբերին Պատրիս Թալոնը և Թոմաս Բոնի Յայը ՝ մտերիմ թշնամիներ դարձած քաղաքական դաշնակիցները, հանդիպեցին Կոտոնուի Մարինա պալատում։ Այս դեմ առ դեմ հանդիպման ընթացքում Թոմաս Բոնի Յայը Պատրիս Թալոնին ներկայացրեց մի շարք առաջարկություններ և խնդրանքներ, որոնք վերաբերում էին մասնավորապես «քաղբանտարկյալների» ազատ արձակմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
2. 1 2  Roglo — 1997. — ed. size: 9000000
3. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
4. ↑  *Matikkala A.* Suomen Valkoisen Ruusun ja Suomen Leijonan ritarikunnat (фин.) — Helsinki: Edita, 2017. — P. 499. — ISBN 978-951-37-7005-1
5. ↑  "مرسوم رئاسي رقم 15-20 مؤرّخ في 11 ربيع الثاني عام 1436 الموافق 1 فبراير سنة 2015، يتضمن منح وسام برتبة برتبة "أثـير" من مصف الاستحقاق الوطني
6. ↑  Президент Бенина возглавил Африканский союз
7. 1 2 3 4 5  Яйи, Тома Бони — ТАСС
8. 1 2 3  Яйи Бони - президент Бенина
9. ↑  Новый президент Бенина — Яйи Бони (անգլ.)
10. ↑  «Стрельба по президентскому конвою и неудавшееся покушение на Яйи Бони» Արխիվացված 2007-09-27 Wayback Machine — 16 марта 2007(անգլ.)
11. 1 2  Кусов, Виталий. «Бони Яи Тома: президент Бенина, биография и правление». *Правители Африки: XXI век* (ռուսերեն). Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 20-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|author=` and `|last=` specified (օգնություն)
12. ↑  В Буркина-Фасо посредники предложили путчистам вернуть на должность смещенного президента Արխիվացված 2015-09-23 Wayback Machine — Новости@Mail.ru, 19 сентября 2015
13. ↑  Буркина-Фасо вернется к гражданскому правлению после военного переворота Արխիվացված 2015-09-23 Wayback Machine — Новости@Mail.ru, 19 сентября 2015
14. ↑  Президент Бенина объявил о возвращении свергнутого правительства Буркина-Фасо — Lenta.ru, 20 сентября 2015
15. ↑  Exclusif – Bénin : au cœur du tête-à-tête entre Patrice Talon et Thomas Boni Yayi — Jeune Afrique, 22-09-2021

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Եյ Բոնի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 155656224 · GND: 136260411 · ISNI: 0000000078836220 · LCCN: no2007094359 · NTA: 300487940 · SUDOC: 098325663 · VIAF: 80636141 · WorldCat VIAF: 80636141 |

 |

 |