recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Դորա Մաարը կատվի հետ**» (ֆր.՝ Dora Maar au Chat) կտավը ստեղծվել է 1941 թ․֊ին Պաբլո Պիկասսոյի կողմից։ Կտավում պատկերված է նկարչի սիրեցյալը՝ Դորա Մաարը՝ նստած աթոռին և փոքրիկ կատուն ուսին։ Աշխատանքը համարվում է աշխարհի ամենաթանկ կտավներից մեկը։

Կտավը (128,3 X 95,3 սմ)՝ Դորա Մաարի բազմաթիվ դիմանկարներից մեկն է, որը ստեղծվել է իրենց հարաբերությունների ընթացքում, որը տևել է գրեթե 10 տարի։ Պիկասսոն՝ 1936 թ ՝ 55 տարեկան հասակում ՝ ծանոթանալով 29֊ամյա Դորայի հետ,սկսում են ապրել միասին։ Կտավը ստեղծվել է 1941 թ, երբ գերմանացիները գրավեցին Ֆրանսիան։ Չիկագոյից, Մերի և Լի Բլոկ կոլեկտորները, 1947 թ գնեցին կտավը։ Վերջիններս 1963 թ վաճառեցին կտավը Ուիլիարդ և Ադել Ջիդվիցներին, որից հետո կտավը չի ցուցադրվել մինչև 21-րդ դարի սկիզբը։

«Դորա Մաարը կատվի հետ» կտավը երկար լռությունից հետո առաջին անգամ հանրությանը ցուցադրվեց 2005-2006 թթ-ին։ 2006 թ մայիսի 3-ին կտավը ցուցադրվեց Նյու-Յորքում՝ «Սոթբիս» աճուրդի տանը, և Պիկասսոյի «Ծխամորճով տղան » կտավից հետո,որը 2004 թ վաճառվել էր 104 միլիոն դոլարով, դարձավ աշխարհի ամենաթանկ կտավը։ Ռուս գնորդը՝ ցանկանալով մնալ անհայտ, գնեց կտավը 95 միլիոն 216 հազար դոլարով։

Գնորդի ինքնությունը դարձավ բազմաթիվ, ամենամութ խոսակցությունների թեման։ Միայն այն էր հայտնի, որ աճուրդին մասնակցել է նրա գործակալը, և որ վերջինս եղել է սկսնակ և երևի թե ունեցել է ռուսական արմատներ։ 2007 թ-ի կեսերին կտավի սեփականատիրոջ անունը դեռ պարզ չէր, բայց ամենահավանական թեկնածուներից մեկը վրացի միլիարդատեր Բիձինա Իվանաշվիլին էր,որը աճուրդից մեկ շաբաթ առաջ վաճառել էր «Իմպեկսբանկ»-ը 550 միլիոն դոլարով։
**Խաչատուր Դեովլեթյան (Տէվլեթյան Խաչիկ)** (1868, Անկարայի մարզ, Թուրքիա - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Խաչատուր Դեովլեթյանը ծնվել է 1868 թվականին, Կեսարիայի գավառի Էվերեկ գավառակի կենտրոն Էվերեկ ավանում, որի վաճառականությունը, ճարտարարվեստն ու կրթությունը հայերի ձեռքին էին։ Հայրը՝ Դեովլեթ աղան, հայտնի վաճառական էր և առևտրական կապերով կապված էր Կեսարայի ու Կարինի հետ (ըստ Ալպոյաճյանի՝ վիրաբույժ էր)։ Նախնական կրթությունն ստացել է Էվերեկի ազգային վարժարանում։

Այնուհետև ավարտել է Մարզվանի Անատոլիա քոլեջը, ապա՝ Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Այնուհետև մեկնել է ԱՄՆ և Փենսիլվանիայի համալսարանի (Ֆիլադելֆիա քաղաք) բժշկական ֆակուլտետում ուսանել, մասնագիտացել վիրաբուժության գծով և գործնական հմտություններ ստացել տեղի հիվանդանոցում։

Վերադառնալով ծննդավայր, եղել է տեղի միակ բժիշկը և կարճ ժամանակում հմուտ վիրաբույժի և սիրված ազգային գործչի համբավ ձեռք բերել։ 1914 թվականին, Առաջին համաշ
խարհային պատերազմն սկսվելուն պես զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ-վիրաբույժ ծառայել Սեբաստիայի զինվորական հիվանդանոցում։ 1915 թվականի հուլիսի 14-ին, Սեբաստիայից տարագրության ճանապարհին՝ Դերինդերեում («Խո­րը ձոր»), Սեբաստիայի նահանգապետ Մուամմերի հրահանգով սպանվել է չարչարանքների ենթարկվելով՝ 47 տարեկանում։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ալպօյաճեան Ա. Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, հ.Բ. Գահիրէ, 1937։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Հին եւ նոր Կեսարիա։ Յուշամատեան, Փարիզ, 1989։
* Շահբազյան Հ. Միրզոյան Ա. Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 3, Անկարայի նահանգ, Երևան, 2006։
**«Էլզևիր»**, տառատեսակ։

Պատմություն
-----------

16–18 դարերի հոլանդացի հրատարակիչ-տպարանատեր Էլզևիրների անունով. ստեղծել է նրանց տառափորագրիչ Քրիստոֆեր վան Դեյքը (1605–1669 թվականներ)։ Նեղ, կլորացված, պարզ և ցայտուն տառեր են, որի շնորհիվ էջի տարողությունը զգալիորեն մեծացել է։ 

Էլզևիր կոչվել են նաև համանուն հրատարակչության հրատարակչուրյունները, որոնք հիմականում էժան, փոքրաչափ (գրպանի) գրքեր էին։ 1658 թվականին Մատթեոս Ծարեցին Քրիստոֆեր վան Դեյքին պատվիրել է պատրաստել «Էլզևիր»-ի հայկական 3 տառատեսակ՝ Աստվածաշունչ տպագրելու համար։ 

Առաջին տեսակը պատրաստվել է 1660 թվականին, որոնցով Մատթեոս Ծարեցին սկսել է տպագրել Ներսես Շնորհալու «Յիսուս Որդի» պոեմը, որը, սակայն, անավարտ է մնացել։ Մյուս տառատեսակները Քրիստոֆեր վան Դեյքը պատրաստել է Ծարեցու մահվանից հետո՝ Ավետիս Ղլիճենցի հանձնարարությամբ, որոնք լայնորեն կիրառվել են հետագա տպագրություններում։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Բռնոյի տեխնոլոգիական համալսարանում (Չեխիա) պաշտպանված մագիստրոսական թեզ
**Դիսերտացիա** (լատին․՝ *dissertatio*) - դատողություն, հետազոտություն), գիտական աշխատանք հրապարակային պաշտպանության համար՝ գիտական աստիճան ստանալու նպատակով։ Հրապարակային պաշտպանության համակարգը ստեղծվել է միջին դարերում, գերմանախոս երկրների համալսարաններում, 16-17-րդ դարերում այն տարածվել է այլ երկրներում։ Դոկտորական և թեկնածուական դիսերտացիաները հրապարակային պաշտպանության են դրվում բուհի կամ գիտական հիմնարկության խորհրդում։ Պաշտպանության ներկայացված դիսերտացիայի հիմնական բովանդակությունը մենագրության կամ հոդվածների ձևով պետք է հրապարակված լինի բուհերի, գիտահետազոտական հիմնարկությունների գիտական կամ մասնագիտական հանդեսներում, ժողովածուներում, գիտական զեկուցագրերում կամ աշխատություններում։ 

Դիսերտացիայի փոխարեն պաշտպանության կարող են ներկայացվել հրապարակված աշխատություններ, գյուտեր, հայտնագործումներ, նոր մեքենաներ, կառավարման համակարգեր, սարքեր, սարքավորումներ և տեխնոլոգիական պրոցեսների ստեղծման վերաբերյալ ավարտուն գործեր, ինչպես նաև՝ առանց հեղինակակցի գրված դասագրքեր։ Դիսերտացիան կարծիքի է տրվում դոկտորականի համար առնվազն 3, թեկնածուականի համար՝ 2 պաշտոնական ընդդիմախոսի և առաջատար ձեռնարկությունների, ԳՀԻ-ների, բուհերի։ Դոկտորական դիսերտացիայի պաշտոնական ընդդիմախոսները պետք է լինեն համապատասխան մասնագիտության գիտական դոկտորներ, թեկնածուականինը՝ մեկ գիտական թեկնածու և մեկ գիտական դոկտոր։ Դիսերտացիաները պահվում են ճյուղային գրադարաններում, հիմնարկներում և արխիվներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 398)։*  |
**Էջմիածնի հոգևոր ճեմարան**, կրոնական բարձրագույն գիշերօթիկ ուսումնական հաստատություն։ Բացվել է 1945-ի նոյեմբերի 1-ին, Էջմիածնում, Մատենադարանի նախկին շենքում, Գևորգ Զ Չորեքչյան կաթողիկոսի նախաձեռնությամբ՝ հանդիսանալով Գևորգյան ճեմարանի յուրատեսակ շարունակությունը։ Ուսման տևողությունը 6 տարի է (3-ը՝ միջնակարգ դասարանական, 3-ը՝ բարձրագույն–լսարանական ծրագրերով)։ Նպատակն է հոգևորականներ պատրաստել հայ առաքելական եկեղեցիների համար։ Ընդունվում են 8-ամյա կամ 10-ամյա կրթություն ունե ցող 17–18 աարեկան քաղաքացիները և սփյուռքում հայկական կրթություն ստացած երիտասարդները։ Դասավանդվում են եկեղեցական–կրոնական (հայ եկեղեցու պատմություն, ընդհանուր եկեղեցու պատմություն, քարոզխոսություն, էկյումենիզմ, աստվածաբանություն, Աստվածաշնչի մեկնաբանություն), հայագիտական (հայոց լեզու և գրականություն, գրաբար, հայ ժողովրդի պատմություն) առարկաներ, երաժշտություն (եկեղեցական և եվրոպական), լեզուներ (ռուսերեն, անգլերեն), ինչպես և ուսանողների ընդհանուր զարգացմանը նպաստող այլ առարկաներ։ Շնորհալի ուսանողներին Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը ուղարկում է քույր եկեղեցիների (ռուսական ուղղափառ, կաթոլիկ, հունական ուղղափառ, անգլիկան) կրոնական–կրթական բարձրագույն ուս. հաստատությունները՝ հարստացնելու իրենց լեզվական, աստվածաբանական–մասնագիտական գիտելիքները։ 
Տեսուչներ են եղել Մ. Մինասյանը, Հ. Աբրահամյանը, Ն. Պոզապալյանը, Հ. Մարուքյանը (1970-ից)։
Տարբեր տարիներ ճեմարանում դասավանդել են Վազգեն Ա կաթողիկոսը, Շ. Գալստյանը, Ա. Առաքելյանը, Ա. Աբրահամյանը, Ա. Ղարիբյանը, Վ. Առաքելյանը, Կ. Ղաֆադարյանը և ուրիշներ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 71)։*  |
Դիրիժոր Զուբին Մեթան համերգի ժամանակ
Դիրիժորական փայտիկը
**Դիրիժոր** (ֆր.՝ diriger – *«ուղղություն տվող»* բառից), երաժիշտ, որը խմբավարում է նվագախումբը, տալիս է երաժշտական գործիքների մուտքերը, ստեղծագործության տեմպը և այլն։ Դիրիժորը կարող է ղեկավարել տարբեր նվագախմբեր՝ սիմֆոնիկ, ջազ, ազգային նվագարաններ և այլն։ Շատ կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Յոզեֆ Հայդնը, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը, Լյուդվիգ վան Բեթհովենը, Ֆելիքս Մենդելսոնը եղել են նաև դիրիժորներ։ Նրանք ղեկավարել են տարբեր սիմֆոնիկ և ֆիլհարմոնիկ նվագախմբեր՝ կատարելով իրենց իսկ գրած ստեղծագործությունները։ Դիրիժորը կարող է ձեռքին պահել փոքրիկ փայտիկ, չնայած ոմանք այն չեն օգտագործում։

Այլ գործածություններ
--------------------

Հայերենում դիրիժոր բառի փոխարեն օգտագործում են նաև երաժշտավար կամ նվագավար։

Դիրիժորի աշխատանք
-----------------

Յուրաքանչյուր նվագախումբ ունի իր դիրիժորը։ Կան նաև հրավիրված դիրիժորներ, որոնք տվյալ նվագախմբի հետ աշխատում են միայն որոշ ժամանակահատվածում։ Դիրիժորի և նվագախմբի աշխատանքը բաժանված է երեք մասի՝ նախապատրաստում, փորձ և համերգ։

Աշխատանքի ընթացքում դիրիժորի ամենագլխավոր աշխատանքը համարվում է նվագախմբին ստեղծագործության ներկայացնելը, ծանոթացնելը, նկարագրելը։ Ստեղծագործության մեջ շատ կարևոր է կոմպոզիտորի ապրած ժամանակաշրջանը նրա պատկերացումները, հոգեկան վիճակը, նրան շրջապատող միջավայրը և այլն։ Նվագախմբին այս ամենը բացատրելու պարտականությունը ստանձված է դիրիժորին։

Լինում է այնպես, որ փոքր նվագախմբերում բացակայում է դիրիժորը։ Տվյալ դեպքում դիրիժորի պարտականությ̕ունները կատարում է առաջին ջութակը։

Հայտնի դիրիժորներ
-----------------

Հռչակավոր դիրիժորներից են՝

* Հանս Ռիխտեր
* Լորիս Ճգնավորյան
* Արտուրո Տոսկանինի
* Գուստավ Մալեր (կոմպոզիտոր)
* Լորին Մաազել
* Դավիթ Խանջյան
* Հերբերտ ֆոն Կարայան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դիրիժորը Հայկական հանրագիտարանում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայ Երգչախմբային Դիրիժորների Ասոցիացիա Archived 2021-02-28 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Դիրիժոր** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 410)։*  |
**Լա Ֆալդա** (իսպ.՝ La Falda), քաղաք Արգենտինայի Կորդովա գավառում։ Գտնվում է Կորդովայից 79 կմ (49 մղոն) և Բուենոս Այրեսից 800 կմ հեռավորության վրա։ 

2001 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ այն ուներ մոտ 15,000 բնակիչ։

Նկարագրություն
--------------

Լա Ֆալդան գտնվում է երկու փոքր լեռների ստորոտին և հանդիսանում է նահանգի զբոսաշրջության կարևոր երթուղու մի մասը (Պունիլա հովիտ)։ Պունիլայի դեպարտամենտը ներառում է այլ զբոսաշրջային վայրեր, ինչպիսիք են Վիլյա Կառլոս Պասը, Լոս Կոկոսը, Լա Կումբրեն և Կապիլա դել Մոնտեն։

Լա Ֆալդայում է գտնվում պատմական «Եդեմ հյուրանոցը» (այժմ հանրային մաս և պատմական վայրը/թանգարան, որը չի հյուրընկալում հյուրանոցի հյուրերին), որտեղ այցելել է Ալբերտ Այնշտայնը։ Ասում էին, որ Ադոլֆ Հիտլերը այստեղ է մնացել 1948 թվականին։ 

Քաղաքի գործունեության գլխավոր փողոցն ու կենտրոնը «Էդեն պողոտան» է։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Լա Ֆալդայի տեսարժան վայրերը ներառում են 7 կասկադները, բնական պարկը, որտեղ տեղակայված է մեծ հանրային լողավազան։ «Էլ Սիլենսիոն» 17-րդ դարի գաղութային ամրոց է, գտնվում է Լա Ֆալդա կենտրոնից մոտ 10 կմ (6,2 մղոն) հեռավորության վրա։

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Աստուրյան հյուրանոց

 |
| Աստուրյան հյուրանոց

  |

|  |
| --- |
| Տեղական ծխական եկեղեցի

 |
| Տեղական ծխական եկեղեցի

  |

 |



Տեսարան Էդեն հյուրանոցի վերևում գտնվող հողային ճանապարհից
Տեսարան Էդեն հյուրանոցի վերևում գտնվող հողային ճանապարհից

Արտաքին հղումներ
----------------

* {{{1}}} Լա Ֆալդա. պաշտոնական կայք
* Քաղաքային տեղեկատվություն Քաղաքային գործերի դաշնային ինստիտուտ (IFAM), Քաղաքային գործերի քարտուղարություն, ներքին գործերի նախարարություն, Արգենտինա։
* Ամեն ինչ Լա Ֆալդայի մասին Archived 2022-03-02 at the Wayback Machine.
* Վիլյա Կառլոս Պաս և Պունիլա հովիտ
* Էկոլոգիական այգի և կենդանաբանական այգի
* Լա Ֆալդա Տանգո փառատոնի տեղեկատվություն
| **՞**Խեցգետնանմաններ |
| --- |
| Diastylis rathkeiDiastylis rathkei  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
| Ենթատիպ | **Crustacea** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Crustacea

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**83677**NCBI**6657**EOL**2598871**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Խեցգետնանմաններ** (լատին․՝ Crustaceae), հոդվածոտանիների տիպի ջրային կենդանիների դաս։ Մի քանի մմ-ից մինչև 80 սմ մեծություն ունեցող կենդանիներ են։ Մարմինը կազմված է գլխից, կրծքից, փորիկից և ծածկված է խիտինային կուտիկուլայով, որը հաճախ կիր է պարունակում և զրահ առաջացնում։ Գլուխը 5 հատվածից է, ունի 2 զույգ բեղիկներ (անտենաներ և անտենուլներ), վերին ծնոտներ և 2 զույգ ստորին ծնոտ։ Բեղիկները ծառայում են հոտառության և շոշափելիքի, երբեմն շարժման համար։ Տեսողության օրգանները ֆասետային բարդ աչքերն են, որոնք ճյուղաբեղիկների մոտ ձուլվում են և մեկ աչք կազմում։ Խորջրյա տեսակները զուրկ են աչքերից։

Խեցգետնանմանների արյունատար համակարգը բաց է, մկանոտ սիրտը գտնվում է մարմնի մեջքի կողմում։ Շնչառության օրգանները խռիկներն են, որոշ տեսակներ շնչում են մաշկով։ Արտաթորության օրգանները ցելոմոդուկտներն են։ Նյարդային համակարգը բաղկացած է վերկլանային և ենթակլանային հանգույցներից ու փորի նյարդային շղթայից, թիաոտների մոտ այն նյարդային սանդուղքի տիպի է։ Մարսողության համակարգը 3 բաժնից է՝ առջևի, միջին և ետին աղի։ Մակաբույծ որոշ տեսակների աղիները ետ են զարգացած։

Բաժանասեռ են՝ առանձին նստակյաց ձևեր հերմաֆրոդիտ են։ Բեղմնավորությունն արտաքին է։ Որոշ խեցգետնանմաններ (օրինակ՝ վահանակիրները, ճյուղաբեղերը, որոշ խեցիավորներ, խռիկավորներ) բազմանում են կուսածնությամբ։ Հայտնի է մոտ 20 000 տեսակ։ Ապրում են ծովերում, կազմում պլանկտոնի հիմնական և բենթոսի զգալի մասը, որոշ խեցգետնանմաններ մակաբույծ են։ Սնվում են բակտերիաներով, միաբջիջ օրգանիզմներով, հատակային ձևերը՝ օրգանական նյութերի մնացորդներով։ Ունեն տնտեսական նշանակություն, պլանկտոնային ձևերը ջրային կենդանիների հիմնական սնունդն են, որոշ տեսակներ օգտագործվում են որպես սննդամթերք։ Խեցգետնանմանների առանձին տեսակներ բազմացնում են ձկնաբուծարաններում՝ մատղաշ ձկներին կերակրելու համար։ Մակաբույծ խեցգետնանմանները մեծ վնաս են հասցնում ձկներին, վարակիչ հիվանդությունների տարածման միջնորդ տերեր են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 49)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կանադական · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX526749 · BNF: 11977326h · GND: 4073783-4 · LCCN: sh85034396 · Microsoft: 84766238 · NDL: 00566248 · NKC: ph121885 |

 |

 |
**Դմիտրի Լվովիչ Պոպով** (փետրվարի 27, 1967(1967-02-27), Յարոսլավլ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ),ռուս ֆուտբոլիստ, պաշտպան և կիսապաշտպան։ Սպորտի վարպետ (1990 թվական)։ Ռուսաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստը 21 խաղ է անցկացրել նրա կազմում, խփել է 4 գնդակ։ Մասնակցել է ԱՄՆ-ում 1994 թվականի աշխարհի առաջնությանը։

Կարիերա
-------

Սկսել է խաղալ 15 տարեկանում։ Չնայած նման մեծ տարիքին՝ բնական տվյալները թույլ են տվել իրենց դրսևորել և հայտնվել «Շիննիկում»։ 1984-ից խաղում էր դուբլերների կազմում՝ հաճախ փոխարինման դուրս գալով հիմնական թիմում։ 1987-ից սկսած՝ կայուն կերպով հանդես է եկել հարձակվողի դիրքում։

Մոսկվայի «Սպարտակը» հայտնվել է Օրջոնիկիձեի «Սպարտակի» դեմ «Շիննիկի» գավաթային խաղից հետո։ Այդ խաղին ներկա էր Օլեգ Ռոմանցևը, որը դիտում էր «Սպարտակի» ֆուտբոլիստներին։ Այդ խաղում Պոպովը գոլային փոխանցում կատարեց, իսկ դրանից հետո հրավեր ստացավ տեղափոխվել Մոսկվա։

1989 թվականի հուլիսից հանդես է եկել դուբլերների, 1990-ից՝ հիմքում։ Վերջնականապես ամրապնդվեց թիմում «Սպարտայի» դեմ արտագնա խաղից հետո, որին «Սպարտակը» հաղթեց 2:0 հաշվով։ Սկզբում խաղացել դեռ հարձակման, սակայն 1991 թվականին, ԲԿՄԱ-ի դեմ խաղից հետո, որտեղ հաջողությամբ չեզոքացրեց Միխայիլ Կոլեսնիկովին, տեղափոխվեց որպես ձախ կիսապաշտպան։

1993-ի հուլիսին 3 տարվա պայմանագիր է կնքել իսպանական «Ռասինգի» հետ, որն այդ մրցաշրջանում դուրս է եկել Պրիմերայում։ Ակումբում խաղացել է մինչև 1996 թվականի հունիսը։

1992-ին կոտրել է ոտքը, իսկ 1996-ի մայիսին ստացել է մենիսկի և աջ ծնկի խաչաձև կապանների պատռվածք, ինչի պատճառով բաց է թողել 1996-ի Եվրոպայի առաջնությունը։

Ավելի ուշ խաղացել է «Կոմպոստելա» ակումբներում Սանտյագո դե Կոմպոստելա, Իսպանիա (1996-Հունիս 1999), «Մաքաբի»Թել Ավիվ, Իսրայել (1999 թվականի օգոստոս-դեկտեմբեր), «Տոլեդո» Իսպանիա (2000)։

Խաղային կարիերայի ավարտից հետո մշտապես բնակվում է Իսպանիայում։ Մարզել է Սանթանդերում գտնվող մանկապատանեկան թիմը, աշխատել է նաև տեղի «Ռասինգ» ակումբի պատանեկան թիմի հետ։

2002 թվականից զբաղվում է գործակալական գործունեությամբ։

2005 թվականին եղել է լողափնյա ֆուտբոլի Ռուսաստանի հավաքականի խաղացող։

2006 թվականի դեկտեմբերից մտնում էր Մոսկվայի «Սպարտակի» սելեկցիոն շտաբ։ 2008թ. սեպտեմբերից աշխատել է «Սպարտակի» մարզական տնօրեն։ 2016 թվականի օգոստոսին հեռացվել է սեփական դիրքից։

Ձեռքբերումներ
-------------

* ԽՍՀՄ չեմպիոն - 1989

ԽՍՀՄ առաջնության արծաթե մեդալակիր - 1991
* Ռուսաստանի չեմպիոն (2) - 1992, 1993
* Ռուսաստանի Գավաթի դափնեկիր - 1992/93
* ՈւԵՖԱ Գավաթի չեմպիոնների կիսաեզրափակչի մասնակից - 1990/91

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дмитрий Попов: «Компостела»? «Сельта»? «Расинг»?
2. ↑  Сохранится ли русская команда-мечта? Заметка в газете «Спорт-Экспресс» от 9 августа 2005 года
3. ↑  Футбол: Попов назначен спортивным директором «Спартака» Заметка на сайте «Sportbox» от 8 сентября 2008 года

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте ФК «Спартак»
* Профиль на legioner.kulichki.com

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BDFutbol · eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · ՌՊԼ (համագործող) · Ռուսաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական · ՖԻՖԱ |

 |
**Թվական** կամ **թվական անուն**, առարկաների թիվ, քանակ կամ թվային կարգ ցույց տվող բառ, խոսքի մաս։ Թվականները ոչ թե քանակի անվանումներ են ընդհանրապես, այլ քանակի այնպիսի անվանումները, որոնք ցույց են տալիս կոնկրետ թիվ և կարող են թվանշանով արտահայտվել։

Թվականներն ածականների նման իրենց հիմնական գործածության ժամանակ չեն հոլովվում, դրվում են գոյականի վրա ուղիղ, անթեք ձևով. այս դեպքում այն նախադասության մեջ զբաղեցնում է որոշչի քերականական պաշտոն։ Սակայն անհրաժեշտության դեպքում կարող է գործածվել գոյականաբար և հոլովվել։

Թվականների տեսակներ
-------------------

Թվական անուն
Թվականներն ըստ իմաստի լինում են.

1. Քանակական թվականները ցույց են տալիս առարկաների կոնկրետ թիվը, քանակը։ Սրանք կոչվում են բացարձակ թվականներ։ Օրինակ՝ *մեկ*, *հինգ*, *տասը*, *հարյուր քսանմեկ*։

2. Կոտորակային թվականները մատնանշում են ամբողջի մասերը։

Կոտորակային թվականները կազմված են երկու մասից՝ քանակական թվականից (համարիչից), որը ցույց է տալիս, թե ամբողջի քանի մասն է վերցված, և դասական թվականից (հայտարարից), որը ցույց է տալիս, թե ամբողջը քանի մասի է բաժանված։

Կոտորակային թվականները հաճախ գործածվում են *մաս*, *բաժին* ու նման բառերի կամ չափի միավորների հետ, օրինակ՝ *մեկ երկրորդ մասը*, *հինգ ութերորդ հեկտար* և այլն։ Կոտորակային թվականները հաճախ գործածվում են գոյականաբար։ Այդ դեպքում նրանք պահանջում են սեռական հոլովով դրված լրացում, օրինակ՝ *ուսանողների երկու երրորդը*։

3. Բաշխական թվականները ցույց են տալիս առարկաների բաշխումը որոշ թվային քանակով։

Բաշխական թվականները կազմվում են երկու եղանակով՝ ա) քանակական թվականներին ավելանում է **-ական** ածանցը, օրինակ՝ *երկուական*, *տասնմեկական*, բ) քանակական թվականների կրկնությամբ, օրինակ՝ *հինգ-հինգ*։

Բաշխական թվականները նախադասության մեջ սովորաբար հանդես են գալիս որոշչի, իսկ առանձին դեպքերում՝ չափի պարագայի պաշտոնով։

4. Դասական թվականները ցույց են տալիս միատեսակ առարկաների կարգը թվարկման ժամանակ։

Դասական թվականները կազմվում են քանակական թվականներից **-րորդ**, **-երորդ** ածանցների միջոցով։

Դասական թվականները նախադասության մեջ զբաղեցնում են որոշչի քերականական պաշտոն։ Դրանք նաև կարող են նախադասության մեջ գործածվել գոյականաբար. այս դեպքում նրանք ենթարկվում են անվանական հոլովման։

Գրականություն
-------------

* Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 220)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4170445-9 · LCCN: sh85093229 · NDL: 00571756 · NKC: ph128232 |

 |
**Դմիտրի Տարասենկով** (ռուս.՝ Дмитрий Анатольевич Тарасенков), ռուս գրող, թարգմանիչ և սցենարիստ, 1984 թվականից` «Ազատություն» ռադիոկայանի լրագրող։ Գրաքննադատ Անատոլի Տարասենկովի և գրող Մարիա Բելկինայի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

1965 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետը։ 1961 թվականից սկսած տպագրվել է թերթերում և ամսագրերում, սցենարներ է գրել «Մոսֆիլմ» և Գիտահանրամատչելի ֆիլմերի կենտրոնական ստուդիայի համար։ Հայտնի դետեկտիվ «Մարդը միջանցիկ բակում» պատմվածքի հեղինակն է, որը դարձել է 1971 թվականին թողարկված համանուն բազմասերիանոց ֆիլմի հիմքը։ Պատմվածքը թարգմանվել է եվրոպական մի շարք լեզուներով (լեհերեն, բուլղարերեն և այլն)։

1978 թվականին արտագաղթել է ԱՄՆ, ինչի արդյունքում նրա անունը որպես սցենարի հեղինակ հեռացվել է «Մարդը միջանցիկ բակում» ֆիլմի լուսագրերից։ 1984 թվականից սկսած Տարասենկովը Վաշինգտոնում թղթակցում է «Ազատություն» ռադիոկայանին։ Երբ 1995 թվականի ամռանը ռադիոկայանը տեղափոխվել է Պրահա, նա սկսել է ղեկավարել «Ազատություն» ռադիոկայանի Ռուսական ծառայության նորությունների բաժինը։

Ամհերսթի (Մասաչուսեթս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ) ռուսական մշակույթի կենտրոնին նվիրաբերել է 1500 գրքից բաղկացած հավաքածու` հիմնականում արտասահմանյան ռուսական գրականության ներկայացուցիչների գործեր, ինչպես նաև` ռուս գաղթականների նամակաների հավաքածու։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Ա. Տարասենկով, «Մարդը միջանցիկ բակում», պատմվածք, Մոսկվա, 1972, 224 էջ, տպաքանակ` 100000 օրինակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Каталог РНБ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դմիտրի Տարասենկովը «Ազատություն» ռադիոկայանի կայքում
* The Dmitri Tarasenkov Collection Archived 2010-11-09 at the Wayback Machine.
* «Մարդը միջանցիկ բակում» պատմվածքը» Ozon.ru կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no00068717 · NKC: xx0065635 · NUKAT: n2014062781 · VIAF: 79311029, 7061148269784105230008 · WorldCat VIAF: 79311029, 7061148269784105230008 |

 |
Խճուղի Լեհաստանում
Խճուղի Ավստրալիայում
**Խճուղի** (ֆր.՝  chaussée), ամուր ծածկ (խճաքարե, երկաթբետոնե, ասֆալտե, ասֆալտբետոնե և այլն) ունեցող ճանապարհ՝ անռելս տրանսպորտի շարժման համար, բնահողային հիմքով, ջրի անցկացման համար հարմարանքով։ Հեծանվային ճանապարհների բացակայության դեպքում խճուղիով կարող են անցնել նաև հեծանիվներն ու մոտոցիկլետները։ Խճուղուն զուգահեռ կարող է լինի ռելսային (երկաթուղային) ճանապարհ։ Հատկապես Ռուսաստանում և աշխարհի մի շարք այլ պետություններում այդպես է կոչվում քաղաքի ծայրամասում գտնվող ճանապարհը, որը տանում է դեպի քաղաք։ Շատ հաճախ «խճուղի» անվանումը պատմական նշանակություն ունի և միացվում է որևէ փողոցի անվան հետ, օրինակ՝ Թբիլիսյան խճուղին քաղաք Երևանում։

Անվան պատմությունը
------------------

Հասկացությունը լայնորեն կիրառվում էր 19-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի կեսերը «բոլոր եղանակների ճանապարհ» հասկացության փոխարեն։ Սկսած 20-րդ դարի 50-ական թվականներից խճուղու տակ հասկացվում է բնակեցված վայրերի միջև գտնվող ավտոտրանսպորտային ճանապարհ։

Գրականություն
-------------

* «Խճուղի»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 57)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779184092 |

 |
**Թվերգ**, ճարտասանական եղանակավոր խոսքից մինչև ասերգի սահմաններն ընդգրկող երգեցողության ձև (ոգումն, առասացություն, ասերգություն, թվերգություն և այլն)։ Աշխարհիկ երգարվեստում Թվերգի կիրառման հիմնական ոլորտը վիպականն է (բառ ասել, վեպ ասել), որտեղ առկա է նաև Թվերգի և թվելյաց երգերի միջև եղած կապը։ Հոգևոր երգարվեստի ոլորտում Թվերգի նշանակությունը առավել կոնկրետացված է և առնչվում է սաղմոսերգությանը։ Նեղ առումով թվերգությունը սաղմոսերգության երկու (Կոմիտաս) տեսակներից մեկն է։ Եկեղեցում թվերգությամբ են հնչում քարոզը, Ավետարանից և Հին կտակարանի մարգարեների գրքերից քաղված հատվածները։ Ի տարբերություն սաղմոսասացության (սաղմոսերգության մյուս տեսակն է), Թվերգը ունի երաժշտական և տաղաչափական կանոնավոր նկարագիր։ Թվերգի ձայնալևէջային, կշռութային, կառուցվածքային բնութագրերը պայմանավորված են լեզվի (գրաբարի) առոգանական, մասնավորապես՝ շեշտական և կառուցվածքային հատկանիշներով։ Թվերգին բնորոշ է որոշակի ձայնամիջոցով սահմանափակված ձայնակարգային հիմք և մեղեդիական տիպական դարձվածքների առկայություն, որոնցով նա սերտ կապի մեջ է վիպական արվեստի հետ։ Թերևս նաև դա է նկատի ունեցել Կոմիտասը, երբ գրել է, թե հնում սաղմոսերգությունը, հավանաբար, կատարվել է ժողովրդական եղանակներով։ Թվերգը երգվում է լեզվի առոգանության և տրոհության նշանների համաձայն, որոնք, երաժշտական նշանակությամբ հանդերձ, հայտնի են նաև որպես «Առոգանական խազերի համակարգ»։ Ըստ իրենց կիրառական նշանակության, Կոմիտասն այդ նշանները բաժանել է երեք խմբի՝ տևողության, առոգանության, տրոհության։ Կիրառվելով 8-րդ դարից՝ առոգանական խազերի համակարգը զարգացման մի քանի շրջան է ունեցել և 12–13-րդ դարերին հասել իր բարձունքին։ Թվերգի՝ մեզ հասած հնագույն խազագրված օրինակները պատկանում են 9–10 դարերիմ՝ Միլքե թագուհու (851 թվական), Աշոտ սպարապետի (909 թվական), Էջմիածնի (989 թվական), Նարեկյան (1069 թվական) և այլ Ավետարաններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 225)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խնամակալություն (այլ կիրառումներ)

| Ընտանեկան օրենսդրություն |
| --- |
| 
Ամուսնություն և համանման կապ |
|  • Ամուսնություն
 • Ամուսնության տեսակներ
 • Ամուսնական պայմանագիր
 • Քաղաքացիական ամուսնություն
 • Կենակցություն |
| 
Ամուսնության դադարում |
|  • Ամուսնալուծություն
 • Ալիմենտ
 • Անվավերացում
 • Բաժանում
 • Ծնողական իրավունքներ
 • Խնամքի համաձայնություն |
| 
Ծնողություն |
|  • Հայրություն
 • Օրինականություն
 • Օրինական խնամակալ
 • Ալիմենտ
 • Շփվելու իրավունք |
| 
Երեխային վերաբերվող |
|  • Երեխայի իրավունքներ
 • Խնամակալություն
 • Որդեգրում |
| 
Հարակից թեմաներ |
|  • Ընտանիք
 • Ամուսնական դավաճանություն
 • Կրկնամուսնություն
 • Ընտանեկան բռնություն
 • Երեխայի առք ու վաճառք |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Խնամակալություն** (հոգաբարձություն), քաղաքացիների անձնական և գույքային շահերի իրավական պաշտպանության ձև։ Սահմանվում է ծնողական իրավունքներից զրկելու դեպքում, ծնողների հիվանդության կամ այլ պատճառներով ծնողական խնամքից զրկված (14 տարին չլրացրած) երեխաների, դատարանի որոշմամբ անգործունակ ճանաչված հոգեկան հիվանդների կամ տկարամիտների, ինչպես նաև քաղաքացիական օրենսդրությամբ նախատեսված կարգով՝ մահացած կամ անհետ կորած անձանց գույքի նկատմամբ՝ նրանց խնամքը, դաստիարակությունը ապահովելու, գույքային և անձնական շահերը պաշտպանելու նպատակով։

Խնամակալություն ստանձնելու խնամակալի (հոգաբարձուի) պարտականությունը որոշվում է խնամակալ նշանակված անձի անձնական օրենքով։ Խնամակալի և խնամակալության ներքո գտնվող անձի միջև հարաբերությունները կարգավորվում են այն պետության իրավունքով, որի մարմինը նշանակել է խնամակալ։ Սակայն, եթե խնամակալության ներքո գտնվող անձը բնակվում է Հայաստանում, ապա կիրառվում է Հայաստանի իրավունքը, եթե այն առավել բարենպաստ է տվյալ անձի համար։ Հայաստանի տարածքից դուրս բնակվող Հայաստանի քաղաքացիների նկատմամբ սահմանված խնամակալությունը Հայաստանում համարվում է վավեր, եթե դրա դեմ օրենքի վրա հիմնված առարկություններ չունի Հայաստանի համապատասխան հյուպատոսական հաստատությունը։

Խնամակալները խնամարկյալների օրինական ներկայացուցիչներն են, նրանց անունից ու հօգուտ նրանց կնքում են գործարքներ՝ ղեկավարվելով Հայաստանի քաղաքացիական և ընտանեկան օրենսդրություններով։

Խնամակալ չեն կարող նշանակվել 18 տարին չլրացրած, դատարանով ծնողական իրավունքից զրկված, օրենքով անգործունակ ճանաչված անձինք։

Տես նաև
-------

* Խնամատարություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի քաղաքացիական օրենսգիրք, Հոդված 1268


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 60)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 499)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լակտաշի (այլ կիրառումներ)

**Լակտաշի** (բոս․՝ Laktaši, սերբ.՝ Лакташи / Laktaši, խորվ.՝ Laktaši), քաղաք, Սերբական Հանրապետության հյուսիս-արևմուտքում գտնվող համանուն համայնքի կենտրոնը Բոսնիա և Հերցեգովինայի կազմում։

Աշխարհագրություն
----------------

Տեղակայված է Սերբական Հանրապետության մայրաքաղաք Բանյա Լուկայից 15 կմ դեպի հյուսիս։

Քաղաքը բաժանված է 11 համայնքների։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 5 879 մարդ, իսկ համայնքի բնակչություն՝ 36 848 մարդ։

Պատմություն
-----------

Այս շրջանի բնակչության մասին առաջին տեղեկությունները թվագրվում են քարե դարի սկզբից (մ․թ․ա․ 150000)։ Այդ ժամանակաշրջանի հնագիտական օբյեկտները գտնվում են ոչ բարձր բլուրների վրա՝ Վրբաս գետի մոտակայքում։ Այդ բնակավայրը տեղակայված է եղել քաղաքի կենտրոնում։

Հռոմեացիներն այս համայնքը նվաճել են մ. թ. 9 թվականին։ Քաղաքը տեղակայված էր երկու գավառների՝ Դալմաթիայի և Պանոնիայի սահմանին։ Տեղի իլլիրիական բնակչությունն ապրել է քաղաքներում։ Հռոմեացիները կառուցվել են ռազմային ճամբար և տնտեսական նշանակության օբյեկտներ։ Միջին դարերում Լակտաշին գրավվել է օստգոթերի, ավարների և սլավոնների կողմից, իսկ XII դարի սկզբին այս տարածքը դարձել է Հունգարիայի թագավորության մի մասը։

XVI դարի սկզբին այս տարածքը նվաճվել է թուրքերի կողմից, և մնացել է նրանց տիրապետության տակ հաջորդ 350 տարիներին։ Այս շրջանը Թուրքիայի համար շատ մեծ նշանակություն ուներ որպես Ավստրիայի հետ սահման, և այդ իսկ պատճառով թուրքերն իրականացնում էին սերբերի բռնի տեղափոխումը Հերցեգովինայի և Չեռնոգորիայի արևելյան լեռնային հատվածներից դեպի Պոտկոզարյե։

1878 թվականից Բոսնիա և Հերցեգովինան դարձել է Ավստրո-Հունգարիայի կայսրության մասնիկը։ 1883 թվականից հետո Պոտկոզարյա շրջանում բնակություն են հաստատել իտալացիները, գերմանացիները, ուկրաինացիները և լեհերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  IZBORI 2008
2. 1 2  Попис становништва, домаћинстава и станова у Босни и Херцеговини 2013 на територији Републике Српске — Прелиминарни резултати, Републички завод за статистику, Бања Лука, 2013. Archived 2014-01-24 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խնձոր (այլ կիրառումներ)

**Խնձոր** (լատին․՝ Malus domestica), խնձորենու պտուղն է, որը երկիր մոլորակի ամենատարեց բնակիչներից է։ Այն հայտնի է դարձել մարդուն ավելի վաղ, քան մյուս բերքատու ծառերը։ Խնձորենու հայրենիքը համարվում է Կենտրոնական Ասիան։ Մեծ տարածում է գտել տնային խնձորենին։ Ներկայումս գոյություն ունեն խնձորենիների բազում տեսակներ, որոնք աճում են տարբեր կլիմայական պայմաններում։

Խնձորենու պտուղը՝ խնձորը հարուստ է կալիումով, կալցիումով, ֆոսֆորով, նատրիումով, երկաթով, մոլիբդենով, ցինկով, բարիումով և ձկնեղենով։
Այն հիմնականում օգտագործվում է թարմ վիճակում, շատերի սեղաններին աղանդերի անբաժան մասն է։ Խնձորը նաև մեծ տարածում ունի տարատեսակ ուտեստների մեջ։ Կարելի է 50-ից ավել ճաշատեսակ թվել, որոնք պատրաստվում են խնձորով։

### Հայկական տեսակներ

Արևմտյան Հայաստանում խնձորի հայրենիք էր համարվում Արտամետ գյուղը։ ՀՀ-ում մինչև, դեմիրճյանական, խնձորների մուտքը տարածված էին հետևյալ տեսակները.

* 1.Անարատ
* 2.Ախլախնձոր - Ընտիր խնձորի տեսակ
* 3.Մեղրախնձոր-
* 4.Շաքարկենի- շատ քաղցր խնձորի տեսակ
* 5.Շաքարալմազի
* 6.Շերտավոր ամառվա
* 7.Շշի
* 8.Սոխի
* 9.Պապի-սպիտակ,խոշոր,փուլփուլ և շատ համեղ տեսակ
* 10.Չրխկան
* 11.Տափակ
* 12.Ուլի
* 13.Փոքրենի-ամառվա համեղ խնձորի տեսակ

Խնձորը բանահյուսության մեջ
--------------------------

### Ասացվածքներ

* Միշտ էլ ծառի ամենակարմիր խնձորին են քարով տալիս։
* Որդն ամենաքաղցր խնձորն է ուտում։
* Ամեն կլոր խնձոր չի։
* Մի վատ խնձորն այգու անունը կարատավորի։
* Տանձն ինձ, խնձորն ինձ, սերկևիլն էլ սիրտս կուզի
* Տանձ էինք՝ հասանք, խնձոր էինք՝ կարմրանք։
* Տանձ քեզ ասում եմ, խնձոր դու լսի։
* Խնձորը ծառից հեռու չի ընկնում։

### Դարձվածքներ

Դրախտի խնձոր, երկպառակության խնձոր, կարմիր խնձոր, վերի բաղի խնձոր (բրբ.), խնձոր գցելու տեղ չլինել, կռնատակին խնձոր դնել (բրբ.), խնձորը խածնել, խնձորի պես, մեկ խնձորի տիլիմ են, մի խնձոր կես արած/ ինչպես խնձորը կիսես/ խնձորի մը երկու կեսը, կենաց ծառի խնձորն ուտել, բերանը (կարմիր) խնձոր չգնալ (չմտնել, չմնալ), մեկի ետևից կարմիր խնձոր ուղարկել (ճամփել), մեկուն ետևը խնձոր ղրկվիլ, խնձոր գլորել (տարաձայնություն, գժտություն առաջացնել)։

### Թևավոր խոսքեր

* Կինը միաժամանակ և՛ խնձոր է, և՛ օձ։ (Հայնրիխ Հայնե)
* Կյանքը եդեմական խնձոր է, որի հյութն արվեստն է։ (Հիպոկրատես)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85006106 · LNB: 000326810 · NDL: 00569482 · NKC: ph121262 |

 |
**Էմմի Կարոլինա Ռապպե** (շվեդերեն՝ Emmy Carolina Rappe, փետրվարի 14, 1835(1835-02-14), Ålem parish, Շվեդիա - հոկտեմբերի 19, 1896(1896-10-19), Dädesjö parish, Շվեդիա), բուժքույր Շվեդիայում և բուժքույրական դպրոցի տնօրեն։ Շվեդիայում բուժքույրական կրթության համակարգի պիոներներից և հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է բարոն Ադոլֆ Ֆրեդերիկ Ռապպեի և Ուլրիկա Կատարինա Վիլհելմինա Համմարշյոլդի ազնվական ընտանիքում։ Նա համարվել է հարմար թեկնածու նրանց շրջանում, որոնք կարող էին Շվեդիայում պրոֆեսիոնալ բուժքույրեր պատրաստելու համար իրենց դպրոցը հիմնել, իսկ 1866 թվականին այդ նպատակով ուղարկել են Լոնդոնի Սուրբ Ֆոմայի հիվանդանոցի Florence Nightingale բարեգթության և մանկաբարձուհիների դպրոցում սովորելու։
1867 թվականին վերադառնում է Շվեդիա, սովորում Ստոկհոլմի Սալգրենի հիվանդանոցում և այլ կլինիկաներում, որից հետո նշանակվում է գլխավոր բուժքույր և տնօրեն։ 1877 թվականին նա տեղափոխվել է Ուփսալայի կենտրոնական հիվանդանոց։ 1886 թվականին թոշակի անցնելուց հետո զբաղվում էր հիվանդանոցային ստուգումներով։
Շվեդական մշակույթում նշանակալի ծառայության համար պարգևատրվել է ոսկե մեդալով (1895)։

Գրականություն
-------------

* 1977 – "God bless you, my dear miss Nightingale" : letters from Emmy Carolina Rappe to Florence Nightingale 1867–1870 91-22-00097-6

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Emmy C Rappe (շվեդերեն) — 1917.
2. 1 2 3 4  Ålems kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/VALA/00462/C/7 (1832-1845), bildid: C0029433\_00041, sida 63
3. 1 2 3 4  Emmy Carolina Rappe1835-02-14 — 1896-10-19
4. 1 2  Swedish Census 1890 (շվեդերեն) — Riksarkivet.
5. 1 2 3 4 5  Dädesjö kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/VALA/00063/C/8 (1895-1925), bildid: 90002398\_00232, sida 4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Läs mer om denna pionjär
* Österberg, Carin et al. *Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare*. Lund: Signum 1990. (ISBN 91-87896-03-6)
*
**Նիքոլաս Թեոդոր «Նիք» Նեմեթ** (անգլ.՝ *Nicholas Theodore "Nick" Nemeth*, հուլիսի 27, 1980(1980-07-27), Քլիվլենդ, Օհայո, ԱՄՆ), առավել հայտնի **Դոլֆ Զիգլեր** ռինգային անվամբ, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր) և կատակերգու։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում։

Դպրոցական տարիներին սպորտային ըմբշամարտով զբաղվելուց և դպրոցական հավաքականի կազմում երկու անգամ համազգային չեմպիոն հռչակվելուց հետո Նեմեթն ստանում է սպորտային կրթաթոշակ և սկսում հանդես գալ Քենթի նահանգային համալսարանում՝ 2000-2003 թվականներին սահմանելով 121 անհատական հաղթանակ։

Համալսարանային կարիերան ամփոփելուց հետո 2004 թվականին Նեմեթը պայմանագիր է կնքում «WWE»-ի հետ և նշանակվում «Ohio Valley Wrestling» (OVW) կրտսեր առաջնությունում։ Խիստ կարճ ժամանակով «Raw» ապրանքանիշում ելույթներ ունենալուց, Նեմեթը վերադառնում է «OVW» և **Նիքի** ռինային անվամբ դառնում «Ոգու խումբ» (The Spirit Squad) խմբավորման անդամ։ Հիմնական կազմում խմբի նորամատուը տեղի է ունենում 2006 թվականի հունվարին։ Խումբը մինչև կրտսեր առաջնություն վերադառնալը մեկ անգամ դառնում է WWE աշխարհի թիմային չեմպիոն։

2007 թվականին Նեմեթն սկսում է հանդես գալ «Florida Championship Wrestling» (FCW)՝ երկու անգամ նվաճելով FCW Ֆլորիդայի թիմային տիտղոսը։

Նեմեթը մեկընմիշտ «WWE»-ի հիմնական կազմ է վերադառնում 2008 թվականին՝ **Դոլֆ Զիգլեր** ռինգային անվամբ։ Հիմնական կազմում ելույթ ունենալու տարիներին Զիգլերը երկու անգամ նվաճել է աշխարհի ծանրքաշային, չորս անգամ ՝ WWE միջմայրցամաքային և մեկ անգամ՝ WWE Միացյալ Նահանգների չեմպիոնական տիտղոսները, ինչպես նաև՝ հաղթանակ տարել 2012 թվականի «Փողը բանկում» մրցույթում։

2014 թվականին «Rolling Stone» ամսագրի կողմից ճանաչվել է «WWE-ի տարվա ռեստլեր»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Դոլֆ Զիգլերի էջը»։ «Ռեստլինգի առցանց աշխարհ»։ Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 27
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2017-05-24 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Էջը WWE.com կայքում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք (անգլ.) · Թվիթթեր (անգլ.) · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ (անգլ.) |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2012001161 · VIAF: 223468362 · WorldCat VIAF: 223468362 |

 |
**Խոզերի ժանտախտ**, արագ տարածվող վարակիչ հիվանդություն։ Հայտնի են *դասական* և *աֆրիկական* տեսակները։ Վերջինս մեր տարածքում չի արձանագրված։ 

**Դասական ժանտախտին** (ԽԴԺ) բնորոշ է տենդը, արյունահոսային դիաթեզը և հաստ աղիքի կրուպոզ–դիֆտերիտային բորբոքումները։ Հայաստանում որպես համաճարակ վերացված է, բայց հիվանդության առանձին բռնկումներ դեռես արձանագրվում են։ Հիվանդությունը կարող է բռնկվել տարվա բոլոր եղանակներին, ավելի հաճախ՝ աշնանը։ Հիվանդանում են բոլոր տարիքի վայրի ու ընտանի խոզերը։

Ախտաբանություն
--------------

Հարուցիչը քիմիական և ֆիզիկական ազդակների նկատմամբ կայուն վիրուսն է։ Վարակի աղբյուրը հիվանդ և վիրուսակիր կենդանիներն են։ Վիրուսն օրգանիզմ է թափանցում մարսողական, շնչառական ուղիներով, հազվադեպ՝ վնասված մաշկի և լորձաթաղանթի միջով։

Կլինիկական նկարագիր
-------------------

Գաղտնի շրջանը տնում է 3–7, երբեմն՝ 20 օր։ Ընթացքը սուր (առավել բնորոշ ձևը), ենթասուր և քրոնիկական։ Սուր ԽԺԴ–ի նախանշանը բարձր ջերմությունն է՝ 40,5–41°: Հիվանդ կենդանիների մոտ նկատվում է ախորժակի անկում, լուծ, փսխում, լորձաթաղանթների բորբոքում (ցանցաբորբ, քթաբորբ), մաշկի արյունազեղումներ, քթից արյունահոսություն, սակավարյունություն, հյուծվածություն են։ Հիվանդների 70– 90% –ը սատկում են 7–10 օրում։ 

Ախտորոշում են էպիզոոտոլոգիական, կլինիկական և ախտաբանա–անատոմիական մեթոդներով։

Կանխարգելումը
-------------

Կենդանիների վակցինացում, ընդհանուր միջոցառումների կիրառում։ Անապահով տնտեսություններում՝ կարանտին, կլինիկական և քրոնիկ հիվանդների ու վիրուսակիրների մորթ։ Սպառնալիքի ենթակա տնտեսությունների կենդանիներին իմունացնում են, մատղաշներին կրկնավակցինացնում 6 ամիս, իսկ տարիքավորներին՝ մեկ տարի հետո։ Կարանտինը հանվում է վերջին հիվանդ կենդանու անկումից 60 օր հետո։ Խոզանոցները, վանդակները և կերամաններն ախտահանում են, գոմաղբը՝ կենսաջերմայրում։

Տես նաև
-------

* Վարակիչ հիվանդություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 280)։*  |
**Ժամանակն անվերջ, տիեզերքն անհուն․․․**, Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններից մեկը, գրված 1907 թվականի սկզբներին։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի №63-ում պահվում է մեկ ինքնագիր, որը վերնագրված է «Անվերջ ու անվերջ»։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան Թումանյանի ֆոնդի №1355-ում պահվում է 1908 թվականին Բաքվում հրատարակված Բանաստեղծություններ շարքում մեկ տպարանական առանձնատիպ, որի վրա Թումանյանը ուղղումներ է կատարել։ Այստեղ վերնագրված է՝ «Անվերջ ու Անվերջ»։ 65-րդ էջում շարվել է, հետագայում տեղափոխվել 21-րդ էջ։ Այս և նման դեպքերը նկատի ունենալով 1908 թվականի օգոստոսին դստերը՝ Աշխեն Թումանյանին, հղած նամակում բանաստեղծը գրում է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Իմ գրքում բաներ էին փոխել։ Տպագրությունը կանգնեցրի, նորից տպել եմ տալիս փոխված տեղերը։ |  |

Բանաստեղծությունն առաջին անգամ «Անվերջ․․․» վերնագրով տպագրվել է 1907 թվականի փետրվարի 16-ին Հուշաքար երկշաբաթաթերթի №1 համարի 5-րդ էջում, այնուհետև առանց վերնագրի՝ 1908 թվականին Բաքվում հրատարակված Բանաստեղծություններ շարքի 21-րդ էջում, 1914 թվականին Թիֆլիսում հրատարակված Հայ գրողներ ամսագրի 143-րդ էջում, ապա՝ 1940-1959 թվականներին Երևանում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության 148-րդ էջում։
Բանաստեղծությունն արտատպվել է 1914 թվականին Թիֆլիսում հրատարակված Հայ գրողներ ամսագրից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Երկերի Լիակատար Ժողովածու, Բանաստեղծություններ, Առաջին հատոր*։ Երևան: «ՀՍՍՀ ԳԱԱ Մ․ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ»։ 1988։ էջ 612
|  |
| --- |
| **Խոլորձ եռատամ** |
| Խոլորձ եռատամԽոլորձ եռատամ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Խոլորձազգիներ (Orchidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խոլորձայիններ (Orchidoideae) |
| **Տրիբա** | *Orchideae* |
| **Ենթատրիբա** | *Orchidinae* |
| **Ցեղ** | **Neotinea** |
| **Տեսակ** | **Խոլորձ եռատամ** *(N. tridentata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Neotinea tridentata***R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase, 1997 |

**Խոլորձ եռատամ** (լատին․՝ Listera ovata), խոլորձազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բարձրարժեք ամբողջական պալարներով խոտաբույս է, որն ունի 15-30 սմ բարձրություն։ Ծաղկակիցները թաղանթային, նշտարաձև են։ Ծաղիկները վարդագույն կամ վարդագույն մանուշակագույն են, մուգ ջղերով։ Ծաղկապատի արտաքին մասերը առաջացնում են սաղավարտ։ Շուրթը մուգ պուտերով խոր եռաբլթակ է, միջին բլթակը հակասրտաձև ուրվագծով է։ Ծաղկաբույլը 2 (3) սմ երկարությամբ է, կլորաերկարավուն կամ ձվաձև։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Ծավ գյուղի շրջակայք)։ Աճում է նաև Կովկասում, Եվրոպայում, միջերկրածովյան ավազանում, Ղրիմում, Արևմտյան Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 900-1000 մ բարձրությունների վրա, լուսավոր անտառներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված է CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածում։ Ընդգրկված չէ Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածում։

Աճում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph975331 |

 |
**Էնիդ Յանդել** (անգլ.՝ Enid Yandell, հոկտեմբերի 6, 1869(1869-10-06), Լուիսվիլ, Կենտուկի, ԱՄՆ - հունիսի 13, 1934(1934-06-13), Բոստոն, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկացի քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1870 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Լուիսվիլում (Կենտուկի)՝ Լանսֆորդ և Լուիզ Յանդելների ընտանիքում։ Ուներ 2 քույր՝ *Մոդ Յանդել* (1871-1962) և *Էլսի Յանդել* (1874-1939), և եղբայր՝ Լանսֆորդ Յանդել (1878-1927)։ 

Սովորել է Լուիսվիլի Հեմփթոն քոլեջում, որտեղ ստացել է արվեստի սկզբնական գիտելիքներ։ Այնուհետև սովորել է Ցինցինատիի Արվեստի ակադեմիայում՝ երկու տարում ավարտելով ուսումնառության քառամյա ծրագիրը։ Այն ավարտել է մեդալով 1889 թվականին։ Որպես կին-քանդակագործների «Սպիտակ նապաստակներ» խմբի անդամ՝ Էնիդ Յանդելը օգնել է Լորադո Թաֆթին նախագծել Ամերիկյան այգեգործական տաղավարը Չիկագոյի համաշխարհային ցուցահանդեսում 1893 թվականին։

1894 թվականին նա մեկնել է Փարիզ, որտեղ սովորել և աշխատել է Օգյուստ Ռոդենի և Ֆրեդերիկ Մակմոնիսի հետ։ Նա նաև աշխատել է Մոնպառնասի Վիտտի ակադեմիայի այլ քանդակագործների հետ։ Հետագայում նա հաճախակի ճանապարհորդում էր Փարիզ և ցուցադրում Փարիզյան սալոնում։

1898 թվականին Էնիդ Յանդելը դարձել է Քանդակագործների ազգային ընկերության առաջին կին անդամը։

Արվեստից բացի Էնիդ Յանդելը զբաղվել է նաև հասարակական գործունեությամբ։ Նա նպաստել է ապագա նկարիչների կրթությանը՝ 1908 թվականին հիմնադրելով Մասաչուսեթսի «*Branstock School»* դպրոցը։ Նա նաև համագործակցել է «*Appui Aux Artists»* շարժման հետ՝ ի պաշտպանություն արվեստագետների։ Յանդելը կանանց ընտրական իրավունքի ջատագովն էր, և քարոզարշավ էր իրականացնում նախագահ Քալվին Քուլիջի ընտրության համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային շարժմանը և աշխատել Ֆրանսիայում։ Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո նա աշխատել է Նյու Յորքում՝ որպես Ամերիկյան Կարմիր Խաչի հաղորդակցության կապի տնօրեն։

Էլսին ամուսնացած էր ամերիկացի ճարտարապետ Դոն Բարբերի (1871-1925) հետ։ Մահացել է 1934 թվականին հունիսի 13-ին Բոստոնում (Մասաչուսեթս)։ Թաղված է Լուիսվիլի *Cave Hill Cemetery* գերեզմանատանը։

Աշխատանքներ
-----------

Էնիդ Յանդելը մի շարք ստեղծագործությունների հեղինակ է։ Նրա գործերից մի քանիսը գտնվում է Կենտուկի նահանգի Լուիսվիլ քաղաքի *Speed Art Museum* թանգարանում։

* Պանի կերպարը շատրվանի վրաՊանի կերպարը շատրվանի վրա
* Դենիել Բունի արձանըԴենիել Բունի արձանը

Տես նաև
-------

* Կնոջ շենք (Չիկագո)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2 3 4  Directory of Southern Women Artists — The Johnson Collection.
4. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
5. ↑  Lunsford Pitts Yandell, Jr(անգլ.)
6. ↑  Maria Louise Elliston Yandell(անգլ.)
7. ↑  Enid Yandell(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էնիդ Յանդելի կենսագրությունը(անգլ.)