**Մարիցա Բարտոլ Նադլիշեկ** (սլովեն.՝ Marica Nadlišek Bartol,փետրվարի 10, 1867(1867-02-10), Տրիեստ - հունվարի 3, 1940(1940-01-03), Լյուբլյանա, Հարավսլավիայի Թագավորություն), սլովենացի գրող և խմբագիր։ 1897-1899 թվականներին եղել է «Սլովենկա» կանանց ազդեցիկ ամսագրի հիմնադիր խմբագիրը։

1919 թվականին Իտալիայի կողմից իշխանությունը գրավելուց հետո ստիպված լինելով փախչել իր հայրենի Տրիեստ քաղաքից, նա բնակություն է հաստատել Լյուբլյանայում և վերսկսել է իր սլովենական ազգայնական ու ֆեմինիստական գրական գործունեությունը, որն ընդհատվել էր նրա ամուսնությամբ երկու տասնամյակ առաջ։

Վաղ մանկություն և կրթություն
----------------------------

Մարիցա Նադլիշեկը ծնվել է 1867 թվականին Տրիեստում՝ այն ժամանակվա Ավստրիական կայսրության տարածքում։ Նրա հայրը միջին դասի հողաչափող էր, ով ակտիվորեն աշխատել է Տրիեստի սլովենական համայնքում։

1882 թվականին նա ընդունվել է Գորիցիայի մանկավարժական քոլեջ․ դասավանդումն այն սակավաթիվ մասնագիտություններից մեկն էր, որն այդ ժամանակ հասանելի էր սլովենացի կանանց։ Գորիցիայի դպրոցում սովորելիս նա հետաքրքրվել է սլովենական գրականությամբ և մտել է սլովենացի մտավորականության աշխարհ։ 1886 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո նա վերադարձել է Տրիեստի շրջան և դարձել է քաղաքի արվարձանների սլովենական դպրոցների ուսուցիչ։

Գրական կարիերա
--------------

Աշխատելով որպես ուսուցիչ՝ Նադլիշեկն սկսել է մասնակցել Տրիեստի գրական կյանքին, գրել է հասարակական կարծիքի հոդվածներ և կարճամետրաժ գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ Նրա առաջին էսսեն, որն ընդգծում է կանանց դերը սլովենական ազգայնականությունը խրախուսելու գործում, 1888 թվականին հայտնվել է «Եդինոստ» («Միասնություն») թերթում։ Հաջորդ տարի նա հրատարակել է իր առաջին պատմվածքը՝ «Moja prijateljica» («Իմ ընկերուհին») վերնագրով, «*Ljubljanski zvon»* «Լյուբլյանայի զանգը» պարբերականում։ Նա դարձել է առաջին կանանցից մեկը, ով պարբերաբար նպաստել է հրատարակությանը, ինչպես նաև գրել է սլովենական այլ հրատարակությունների համար, այդ թվում՝ Domači prijatelj-ի («Տնային ընկեր») համար։

1898 թվականին նա գրել է «Ֆաթամորգանա» («Միրաժ») վեպը, թեև գրքի տեսքով այն հրատարակվել է միայն մեկ դար անց՝ 1998 թվականին։ Այն համարվում է Տրիեստի մասին սլովենական առաջին վեպը։

Նադլիշեկը եղել է «Սլովենկա» կանանց ամսագրի համահիմնադիրն ու առաջին խմբագիրը, որը լույս է տեսել 1897-1902 թվականներին։ Ամսագիրը նպատակ է ունեցել ամրապնդել Սլովենիայի ազգային ինքնությունը կանանց շրջանում, խթանել սլովենացի կանանց ազատագրումը և աջակցել կանանց գրական կրթությանը։ Նա աշխատել է որպես խմբագիր հիմնադրման օրվանից մինչև 1899 թվականը, երբ նա հրաժարական է տվել իր ամուսնության պատճառով։ Որպես խմբագիր՝ նա հրատարակել է այնպիսի գրողների, ինչպիսիք են Վիդա Ջերայը (սլովեն.՝ Vida Jeraj), Կրիստինա Շուլերը (սլովեն.՝ Kristina Šuler) և Մարիկա Սթրնադ Սիզերլյը (սլովեն.՝ Marica Strnad Cizerlj)։ Քանի որ նա խոսում էր մի քանի լեզուներով, այդ թվում՝ խորվաթերեն, գերմաներեն և ռուսերեն, նա «Սլովենկա» -ի էջերում հաստատվել է որպես թարգմանիչ՝ հրատարակելով Միխայիլ Լերմոնտովի, Ալեքսանդր Պուշկինի, Իվան Տուրգենևի և Հայնրիխ Հայնեի ստեղծագործությունների թարգմանությունները։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Նադլիշեկ Բարտոլի ստեղծագործություններում առանձնակի կարևոր տեղ են զբաղեցրել սլովենական ազգայնական թեմաները։ Նա նաև գրել է ֆեմինիստական թեմաների շուրջ, մասնավորապես, մասնակցել է երկարատև երկխոսության կաթոլիկ կրոնական առաջնորդ Անտոն Մախնիչի հետ, որում վիճարկել է նրա փաստարկները, որ տղամարդիկ պետք է լինեն կանանցից բարձր և գերիշխող հասարակության մեջ։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն է թողել ռուսական ռեալիստական գրականության հանդեպ նրա խոր սերը։ Նրա հերոսուհիները նկատելիորեն տարբերվել են սլովենական գրական նախորդների հերոսուհիներից նրանով, որ նրանք բուրժուազիայի և բանվոր դասակարգի ներկայացուցիչներ էին, ոչ իդեալականացված կանայք։

Ակտիվ գործունեություն
---------------------

Բացի սլովենական ազգայնական և ֆեմինիստական թեմաների մասին գրելուց, Նադլիշեկ Բարտոլն ազդեցիկ ակտիվիստ էր իր համայնքում՝ դարասկզբին ծառայելով որպես Տրիեստի սլովենացի կանանց կենտրոնական կազմակերպիչ։ Նա նաև հայտնի է որպես սլովենացի կանանց իրավունքների պաշտպան։ Մինչ Նադլիշեկ Բարտոլը քաղաքականապես չափավոր էր՝ համեմատած նրանից հետո եկողների հետ, նա ունեցել է ժամանակակից, լիբերալ հայացքներ, և այդ ժամանակ նրա որոշ գործողություններ դիտվել են որպես արմատական։ 1887 թվականին նա օգնել է հիմնել Սբ․ Կիրիլի և Սբ․ Մեթոդիոսի ընկերության (սլովեն.՝ Družba svetega Cirila in Metoda) տեղական մասնաճյուղը՝ բացառապես կանանցից բաղկացած կրթական կազմակերպություն։

Ամուսնություն և աքսոր Տրիեստից
------------------------------

Նադլիշեկն ամուսնացել է փոստային ծառայող Գրեգոր Բարտոլի հետ 1899 թվականին, և 1901-1909 թվականներին նրանք ունեցել են յոթ երեխա, որոնցից երկուսը մահացել են վաղ մանկության տարիներին։ Նրա երեխաներից մեկը հետագայում դարձել է սլովենացի հայտնի գրող Վլադիմիր Բարտոլը։ Ամուսնությունը երջանկություն չի բերել Նադլիշեկին, քանի որ նա ավարտել է իր կարիերան և ակտիվ գործունեությունը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ իտալացիները վերահսկողություն են հաստատել Տրիեստի վրա, նա շարունակել է գաղտնի դասավանդել սլովեներեն, ինչի պատճառով կարաբիներները հաճախ են հարցաքննել նրան։ Ի վերջո, 1919 թվականի սեպտեմբերին նրա ընտանիքն ստիպված է եղել տեղափոխվել Լյուբլյանա, և նա սկզբում այնտեղ ապրել է երկաթուղային վագոնում իր հինգ երեխաների հետ։

Երբ նա հաստատվել է քաղաքում և կարողացել է ապահովել իր ընտանիքի տարրական գոյատևումը, նա նորից է սկսել գրել և աշխատել որպես թարգմանիչ։ Նա համագործակցել է «Ժենսկի սվետ» («Կանանց աշխարհ») կանանց ամսագրի հետ՝ զբաղեցնելով նրա խմբագրի պաշտոնը 1931-1934 թվականներին, ինչպես նաև միացել է կանանց իրավապաշտպան կազմակերպություններին և եղել դրանց համահիմնադիրը։ Նա նաև ակտիվորեն մասնակցել է այն կազմակերպություններին, որոնք պայքարել են Իտալիայում մնացած սլովենացիների իրավունքների համար։

Նադլիշեկ Բարտոլը 1927 թվականից սկսած սկսել է իր կյանքի մասին հուշեր գրել «Իզ մոյեվա ժիվլենյա» («Իմ կյանքից») վերնագրով։ Այն հետմահու տպագրվել է «Ռազգլեդի» գրական ամսագրում՝ 1948 թվականին։ Նա մահացել է 1940 թվականին Լյուբլյանայում՝ 72 տարեկան հասակում։

Գրականություն
-------------

* *Enciklopedija Slovenije; knjiga 7, Mladinska knjiga, Ljubljana, 1993*
* Splošno žensko društvo 1901-1945, od dobrih deklet do feministk, str. 278–292
* Grafenauer Ivan. "Nadlišek-Bartol Marica". Slovenski biografski leksikon. Slovenska biografija. Ljubljana: ZRC SAZU, 2013

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  WeChangEd
2. 1 2  [Marica Bartol-Nadlišek Frauen in Bewegung 1848–1938] (գերմ.) — Österreichische Nationalbibliothek, 2006.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  Selišnik, Irena; Verginella, Marta (2013). "The Desire to be Free: Marica Nadlišek Bartol and the Young Intelligentsia at the Turn of the 20th Century". *Historijski zbornik*. **66** (1).
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  "Nadlišek Bartol, Marica (1867–1940)". *Slovenska biografija* (in սլովեներեն). Retrieved 2021 թ․ ապրիլի 29.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
5. 1 2  "Marica Nadlišek Bartol". *Database of European Women Editors*. Արխիվացված from the original on 2021 թ․ ապրիլի 29. Retrieved 2021 թ․ ապրիլի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. 1 2 3 4  Daskalova, Krassimira (2008). *Aspasia: The International Yearbook of Central, Eastern, and Southeastern European Women's and Gender History* (in անգլերեն). Berghahn Books. ISBN 978-1-84545-634-4.
7. 1 2 3 4  Borovnik, Silvija (October 2012). "Marica Nadišek Bartol's literary work". *Women Writers*. Retrieved 2021 թ․ ապրիլի 29.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
8. ↑  "Marica Nadlišek Bartol: Osebna bibliografija za obdobje 1897-2009". *COBISS* (in սլովեներեն). Retrieved 2021 թ․ ապրիլի 29.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
9. ↑  Pavlovic, Biljana (2018 թ․ սեպտեմբերի 17). "V Ljubljani poklon Tržaškim Slovenkam in ženski ustvarjalnosti na Primorskem". *Primorske Novice* (in սլովեներեն). Retrieved 2021 թ․ ապրիլի 29.
10. ↑  Petrović, Jelena (2018 թ․ հոկտեմբերի 1). *Women's Authorship in Interwar Yugoslavia: The Politics of Love and Struggle* (in անգլերեն). Springer. ISBN 978-3-030-00142-1.
11. 1 2  Dolinar, Darko; Juvan, Marko (2006). *Writing Literary History: Selected Perspectives from Central Europe* (in անգլերեն). Lang. ISBN 978-3-631-53433-5.
12. ↑  Lukšiè-Hacin, Marina; Mlekuž, Jernej (2009 թ․ հունվարի 1). *Go Girls!: When Slovenian Women Left Home* (in անգլերեն). Založba ZRC. ISBN 978-961-254-170-5.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 783459 · GND: 142580481 · ICCU: TSAV187452 · ISNI: 000000008195384X · LCCN: n2001032192 · SUDOC: 242226019 · VIAF: 6737472 · WorldCat VIAF: 6737472 |

 |

 |