**Գլխավոր երգչախմբային սինագոգ** (ռուս.՝ Главная хоральная синагога), նախկին սինագոգՌուսաստանիԴոնի Ռոստով քաղաքում։

Շենքը գտնվում է Բաումանի փողոց, 70 հասցեով։ Սինագոգը բացվել է 1868 թվականին։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո շենքն ազգայնացվել է և վերակառուցվել։ Ներկայում այնտեղ տեղակայված է մաշկավեներոլոգիական դիսպանսերը։ Գլխավոր երգչախմբային սինագոգի շենքն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Առաջին ժամանակավոր փայտե սինագոգը Դոնի Ռոստովում հայտնվել է 1855 թվականին։ Այն գտնվել է ժամանակակից Բաումանի և Ուլյանովի փողոցների միջև` Վորոշիլովի պողոտայից ոչ հեռու։ 1863 թվականին հարևանությամբ կառուցվել է աղյուսե աղոթատուն։ Սակայն շենքն ամուր չէր, և 1866 թվականին այն քանդեցին։ 1868 թվականին նրա տեղում կառուցվեց նոր երկհարկանի սինագոգ։

Սինագոգի նախագծի հեղինակ լինելը վերագրվում է կոլեգիալ ասեսոր և քաղաքի ավագ ճարտարապետ Սովիցկուն։ Սինագոգի շինարարներն էին Ա. Գ. Կապլունը, Ս. Ի. Ֆրեյ-շիստը, Ա. Ա. Դանցիգերը։ Սինագոգի կառուցման համար նվիրատվությունների հավաքագրումը կազմակերպել էր ռաբբի Ֆաբիան Օսիպովիչ Գնեսինը` կոմպոզիտոր Միխայիլ Գնեսինի հայրը։ Նրա ջանքերով հավաքվել էր 16342 ռուբլի 87 կոպեկ։

Գլխավոր երգչախմբային սինագոգը հանդիսավորությամբ բացվել է 1868 թվականի օգոստոսի 30-ին։ Արարողությանը ներկա է եղել քաղաքագլուխ Ա. Մ. Բայկովը։ Իր ելույթում նա նշել է, որ *«քաղաքում սոցիալական իրավիճակի հետ կապված այլ քաղաքացիների հետ հրեաների հավասարեցման»* խնդիր է սահմանել։ Սինագոգի պաշտոնական հասցեն էր` Վորոնցովի փողոց, 78։

1881 թվականին սինագոգին արևմուտքից կցակառուցվել է 150 մարդ տեղավորող աղոթատուն։ 1903 թվականին սինագոգին կից բացվել է հրեական ընթերցասրահ։ Բացի այդ, այստեղ տեղակայված էր Թալմուդ-Թորա դպրոցը։ Դրանով Գլխավոր երգչախմբային սինագոգը դարձել էր պաշտամունքային և կրթական համալիր։ Հեղափոխությունից առաջ սինագոգի վերջին ռաբբին եղել է Մ. Զ. Գոլդենբերգը։

1924 թվականին սինագոգը պետականացվել է, բայց շենքը շարունակել է մնալ հրեական համայնքի իրավասության ներքո։ 1935 թվականի կեսերին սինագոգի շենքն ազգայնացվել է, և այնտեղ տեղակայվել է մաշկավեներոլոգիական հիվանդանոցը։ Շենքը զգալիորեն վերակառուցվել է, ինչի հետևանքով խեղաթյուրվել է ճարտարապետական տեսքը։ Ներսույթը վերակառուցվել է, կորսվել է աղոթասրահը։ Սինագոգի ճակատը նույնպես լրջորեն խեղաթյուրվել է. հին լուսամուտատեղերը լայնացվել են և հայտնվել են նորերը, սվաղային դեկորի զգալի մասը ոչնչացվել է։ Ռոստովի մարզի վարչակազմի 1998 թվականի հոկտեմբերի 9-ին թիվ 411 հրամանով Գլխավոր երգչախմբային սինագոգի շենքն անցել է պետական պաշտպանության տակ` որպես մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ։

2016 թվականին Ռոստովի մարզի կառավարությունը նախատեսել է սինագոգի շենքը վերադարձնել Ռոստովի հրեական համայնքին։ Ըստ օրենքի` դիսպանսերն այս շենքից այլ շենք պետք է տեղափոխվեր մինչև 2018 թվականի նոյեմբերի 23-ը։ Հրեական համայնքը նախատեսում էր շենքին վերադարձնել սկզբնական տեսքը։ Սակայն 2017 թվականին այս հարցը կարգավորող հանձնաժողովը չի հաստատել այդ որոշումը, և շենքը չի փոխանցվելու հրեական համայնքին։

Տես նաև
-------

* Արհեստավորների սինագոգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Малаховский Е. И.* Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону. — Ростов-на-Дону: Издательство «NB», 2006. — С. 163—164. — ISBN 5-98155-014-7
2. 1 2  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. Retrieved 2013 թ․ սեպտեմբերի 28.
3. 1 2 3 4  Евгений Иванович Малаховский, Евгений Вениаминович Мовшович. "Иудейские молитвенные дома и синагоги Ростова-на-Дону". «Донской временник». Retrieved 2013 թ․ հոկտեմբերի 17.
4. ↑  "Ростовский театр кукол переедет на Красноармейскую, а старое здание передадут епархии". Արխիվացված է the original 2017 թ․ մարտի 23-ին. Retrieved 2018 թ․ նոյեմբերի 22.
5. ↑  Почти сенсация: Федерации еврейских общин не передадут кожвендиспансер, а передача Ростовского кукольного театра РПЦ — под вопросом

Հղումներ
--------