recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Օլգա Ֆաբիանովնա Ալեքսանդրովա-Գնեսինա** (ռուս.՝ О́льга Фабиа́новна Александрова-Гне́сина, հոկտեմբերի 30, 1881(1881-10-30), Դոնի Ռոստով, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 9, 1963(1963-03-09), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային դաշնակահար, երաժշտության ուսուցիչ։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1935), ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1945)։

Գնեսինա քույրերից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Գնեսինա քույրերի գերեզմանը Նովոդևիչյան գերեզմանատանը
Օլգա Ֆաբիանովնա Գնեսինան ծնվել է 1881 թվականին Դոնի Ռոստովում, քաղաքային ռաբբունի Ֆաբիան Օսիպովիչ Գնեսինի և Բելլա Իսաևնա Ֆլետզինգեր-Գնեսինայի ընտանիքում։ 1895 թվականին ընդունվել է քույրերի՝ Ելենա և Մարիա Գնեսինաների հիմնադրած «Ե. և Մ. Գնեսինաների անվան երաժշտական ուսումնարանի» դաշնամուրի բաժինը՝ Ելենա Ֆաբիանովնայի դասարան։ 1901 թվականին ավարտել է դպրոցի լիարժեք դասընթացը՝ ստանալով դիպլոմ («2» համար). եղել է երկու հոգուց բաղկացած ուսումնական հաստատության առաջին շրջանավարտներից։ Բացի մեծ քրոջ մոտ սովորելուց, կարճ ժամանակով դասեր է առել երաժիշտ Վասիլի Սաֆոնովից։ 1901-1902 թվականներին նույնիսկ սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի վերջինիս դասարանում, բայց շուտով թողել է այդ դասընթացները, ըստ երևույթին, վատ առողջության պատճառով։ Ուսումնարանն ավարտելուց հետո մինչև կյանքի վերջն աշխատել է Գնեսինյան ուսումնական հաստատություններում։ Երկար ժամանակ դասավանդել է սկսնակներին։ Երկար փորձառությունից հետո քույրերը վստահել են նրան պատրաստելու ավագ դասարանների աշակերտներին։

Օլգա Գնեսինան եղել է թատրոնի սիրահար։ Երիտասարդ տարիներին մասնակցել է ինչպես սիրողական թատրոնների ներկայացումներին, այնպես էլ Փոքր թատրոնի (այդ թվում եղբոր՝ Գրիգորիի հետ) ելույթներին և շրջագայություններին։ Զբաղվել է նաև գեղանկարչությամբ, ստեղծել լանդշաֆտներ, որոնք պահվում են Ելենա Գնեսինայի հիշատակի թանգարանում։ Ունեցել է գեղանկարների հավաքածու (հավաքածուն ներառել է այնպիսի արժեքավոր աշխատանքներ, ինչպիսիք են Իսահակ Լևիտանի և Մարտիրոս Սարյանի ստեղծագործությունները)։

Մահացել է 1940 թվականին։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1935)
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (14.02.1945)
* Լենինի շքանշան (29.12.1954)
* «Պատվո նշան» շքանշան (14.02.1945)
* «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ
* Մեդալներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мемориальный музей-квартира Ел. Ф. Гнесиной>

Արտաքին հղումներ
----------------

* Еврейский мемориал. Виртуальный некрополь
* Онлайн Энциклопедия Archived 2016-08-19 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Օլգա Ալեքսանդրովա-Գնեսինա** կատեգորիայում։ |
**«Խրիստո Բոտև»** (բուլղար․՝ Христо Ботев), մարզադաշտ Բուլղարիայի Վրացայի համայնքում, «Բոտև» ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտն է։ Տեղակայված է Վրացա քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Մարզադաշտը կառուցվել է հետպատերազմյան թվականներին, 1946-1948 թվականներին, և այն ժամանակ նրա տարողությունը կազմել է 21 հազար մարդ։ Նա տեսել է երկու վերանորոգում։ Առաջին վերանորոգումը անցկացվել է 2008 թվականին, որի արդյունքում դրվել են 3000 նսնատեղ երեք կենտրոնական սեկտորներում (գինը կազմել է 150 հազար եվրո)։ Երկրորդ վերանորոգում անցկացվել է 2009 թվականի հունիսին, որի արդյունքում վերանորոգվել է մարզադաշտի մուտքի դիմացում գտնվող Գ սեկտորը (գինը կազմել է 120 հազար եվրո)։ 2009 թվականի հոկտեմբերին մարզադաշտը թույլատվություն է Բուլղարիայի ֆուտբոլային միությունից, որը հնարավորություն է տալիս անցկացնել ազգային առաջնության խաղերը բոլոր մակարդակներում։

2001 թվականի դրությամբ՝ մարզադաշտում եղել են 6 հազար անհատական պլաստիկական նստատեղ։ 2011 թվականին սկսվել է երրորդ վերանորոգման պատրաստումը, պլանավորվում է վերաշինել կողմնային երկու սեկտորները և ավելացնել պլաստիկական նստատեղի քանակը մինչև 12 000։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Խրիստո Բոտև» մարզադաշտի պաշտոնական կայքէջ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Խրիստո Բոտև (մարզադաշտ, Վրացա)** կատեգորիայում։ |
**Դատաբժշկական փորձագետ**, դատաբժշկական փորձաքննության հաստատություններում հաստիքային պաշտոն զբաղեցնող, դատական բժշկագիտություն մասնագիտության գծով վերապատրաստված և այդ ոլորտում մասնագետի վկայական ունեցող բժիշկ։

Այն շրջանային կենտրոններում, որտեղ չկան հաստիքային դատաբժշկական փորձագետներ, նրանց գործառույթները կատարում են այլ շրջանների դատաբժշկական փորձագետները կամ բուժական հաստատությունների բժիշկները։

Մասնագիտական պահանջներ
----------------------

«Ռուսաստանի Դաշնությունում պետական դատաբժշկական փորձաքննության գործունեության մասին» 31.05.2001 ընդունած № 73-ФЗ դաշնային օրենքի համաձայն պետական դատաբժշկական փորձագետը այն աշխատողն է, որը գտնվում է պետական դատափորձագիտական հաստատությունում և զբաղեցնում է այնպիսի պաշտոն, որի ծառայողական պարտականությունները ներառում է դատական փորձաքննությունների պատրաստումը։ Ռուսաստանի առողջապահության նախարարության պետական դատափորձագիտական հաստատություններում այդ պաշտոնը կոչվում է «բժիշկ-դատաբժշկական փորձագետ»։

Որպես դատաբժշկական հաստատության պետական աշխատող, դատաբժշկական փորձագետը պետք է համապատասխանի դատական փորձագետի մասնագիտական և որակավորման պահանջներին (Հոդված 13 դաշնային օրենքի № 73-FZ), որը սահմանված է իր ատեստավորմամբ։

Կրթության և ուսուցման պահանջներ
-------------------------------

Բարձրագույն կրթություն մասնագիտական մասնագիտություններից մեկում՝ «Ընդհանուր բժշկություն», «Մանկաբուժություն», «Բժշկական կենսաքիմիա» և պրակտիկայի ու օրդինատուրայի վերապատրաստում «Դատաբժշկական փորձաքննություն» մասնագիտության գծով կամ «Դատաբժշկական փորձաքննություն» մասնագիտության մասնագիտական վերապատրաստում, «Մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա», «Մանկական ուռուցքաբանություն», «Մանկական ուրոլոգիա-անդրոլոգիա», «Մանկական վիրաբուժություն», «Կոլոպրոկտոլոգիա», «Նյարդավիրաբուժություն», «Ուռուցքաբանություն» մասնագիտության պրակտիկայում և (կամ) օրդինատուրայում վերապատրաստման առկայության դեպքում, «Օտորինոլարինգոլոգիա», «Պլաստիկ վիրաբուժություն», «Պաթոլոգիական անատոմիա», «Սրտանոթային վիրաբուժություն», «Կրծքային վիրաբուժություն», «Վնասվածքաբանություն և օրթոպեդիա», «Ուրոլոգիա», «Վիրաբուժություն», «Դիմածնոտային վիրաբուժություն»։

Աշխատանքի ընդունվելու հատուկ պայմաններ
--------------------------------------

«Դատաբժշկական փորձաքննություն» մասնագիտության մասնագետի վկայական կամ մասնագետի հավատարմագրման վկայական։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Федеральный закон № 73-ФЗ от 31.05.2001 «О государственной судебно-экспертной деятельности в Российской Федерации»
2. ↑  Приказ Министерства труда и социального развития от 14.03.2018 № 144н «Об утверждении профессионального стандарта «Врач - судебно-медицинский эксперт»
3. ↑  Приказ Минздрава России от 29 ноября 2012 г. № 982н «Об утверждении условий и порядка выдачи сертификата специалиста медицинским и фармацевтическим работникам, формы и технических требований сертификата специалиста».
4. ↑  Приказ Минздрава России от 6 июня 2016 г. № 352н «Об утверждении порядка выдачи свидетельства об аккредитации специалиста, формы свидетельства об аккредитации специалиста и технических требований к нему».

ՏԵ՛ս նաև
--------

* Դատաբժշկական փորձաքննություն

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նշանավոր դատաբժիշկներ
**Սալիխիտդին Աբդիսադիկովիչ Այտբաև** (ղազ.՝ Салихитдин Әбдісадықұлы Айтбаев, փետրվարի 15, 1938(1938-02-15), Կզըլ-Օրդա, Ղազախական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 29, 1994(1994-09-29), Ալմաթի, Ղազախստան), խորհրդային ղազախ գրաֆիկական նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սալիխիտդին Աբդիսադիկովիչ Այտբաևը ծնվել է 1938 թվականի փետրվարի 15֊ին, Ղազախական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Կզըլ-Օրդա քաղաքում։

1961 թվականին ավարտել է Ալմաթիի գեղարվեստի ուսումնարանը, աշակերտել է Մ․ Կենբաևին։

1969-1971 թվականներին դասավանդել է գեղարվեստական ուսումնարանում։ 1988 թվականին ստացել է Ղազախական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

«Հովիվների հանգիստը» կտավ (ղազ.՝ «Шопандар демалысы», 1962), «Երջանկություն» (ղազ.՝ «Бақыт», 1966), «Երիտասարդ ղազախներ» (ղազ.՝ «Жас қазақтар», 1968), «Հյուրերն են եկել» (ղազ.՝ «Қонақ, қелді», 1969) ղազախական ազգային ավանդույթներով ներշնչված։ Այտաբաևի դիմանկարային ստեղծագործություններին պատկանում են «Ա. Ալիմժանովը» (1970), «Մայրը» (ղազ.՝ «Ана», 1973), «Հայրը» (ղազ.՝ «Әке»), «Հովիվը» (ղազ.՝ «Шопан», 1974), «Աբայը» (1994), որոնք աչքի ն ընկնում իրենց բարձր վարպետությամբ։

1966 թվականին «Իմ հայրենիքը» նկարի համար Այտաբաևը ստանում է Համամիութենական Լենինյան Կոմերիտմիության Մրցանակ։ Նրա նկարները պահպանվում են Կերպարվեստի պետական թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գանկինա, 1977, էջ 175

Գրականություն
-------------

### Ռուսերեն

* *Ганкина Э.* Художник в современной детской книге: Очерки. — Сов. художник, 1977. — 215 с.

### Ղազախերեն

* Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2005. — ISBN 9965-26-095-8
**Յուրի Իվանովի Կազարին** (ռուս.՝ Юрий Иванович Казарин, փետրվարի 12, 1937(1937-02-12), Ռյազան, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուս լրագրող, 1998-2000 թվականներին եղել է «Вечерняя Москва» թերթի գլխավոր խմբագիրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1937 թվականի փետրվարի 12-ին Ռյազանում։ 1960 թվականին ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտը, աշխատել է Սիբիրի էլեկտրակայանի շինարարության գործում, Ռյազանի գործարանում։

Իր առաջին գրառումը թերթում գրել է 1956 թվականին։ 1968 թվականից զբաղվել է պրոֆեսիոնալ լրագրությամբ։ 18 տարեկանում աշխատել է «Приокская правда» թերթում՝ պահակի պաշտոնից մինչև կուսակցական կյանքի և արդյունաբերության բաժինների վարիչ։ 1986 թվականից աշխատել է «Вечерняя Москва» թերթի խմբագրությունում․ 1989 թվականից` ներքին քաղաքականության բաժնի կառավարիչ, 1990 թվականից` տեղակալ, 1993-1998 թվականներին` գլխավոր խմբագրի առաջին տեղակալ, 1998-2000 թվականներին` գլխավոր խմբագիր։ 1998-2000 թվականներին եղել «Век» թերթի «Наш век» հավելվածի գլխավոր խմբագիրը, 2000-2005 թվականներին աշխատել է Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարանի մամլո կենտրոնում։ Ներկայումս համագործակցում է թանգարանի կողմից հրատարակվող «Поклонная гора» լրագրի հետ։

Հրատարակություններ
------------------

* Рязанский станкостроительный. Очерк истории. Рязань, 2000:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Димитрий Соколов «Строка моя газетная в строю» — «Рязанские ведомости», 01.12.2012
2. ↑  Юрию Казарину — 80!

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Вечерняя Москва» թերթը 90 տարեկան է
| **՞**Դիանա կապտաթիթեռ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կապտաթիթեռներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Դիանա կապտաթիթեռ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Neolysandra diana

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Դիանա կապտաթիթեռ** (լատին․՝ Neolysandra diana), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Փոքր չափի թիթեռ է։ Արուների առաջնաթևի երկարությունը 12-15 մմ է։ Թևերի ընդհանուր երանգը մետաղական փայլով երկնագույն է, եզրի մգացումը շատ ուժեղ է արտահայտված և երբեմն հասնում է դիսկալ մասին։ Էգի գունավորումը մուգ է, թևերի բազալային մասը ծածկված է կապույտ փոշեհատիկներով, դիսկալ մանրագծիկը լավ է արտահայտված։ Հետին թևերի ստորին մակերեսի հիմնական երանգը մետաղական փայլով կապտականաչավունն է, իսկ առաջնաթևերինը՝ մոխրագույնը։ Պոստդիսկալ շարքերը խիստ թերզարգացած են։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի են միայն երկու պոպուլյացիաներ՝ Հյուսիսարևելյան Թուրքիայից (Ղարս) և Հայաստանից։ Հայաստանում տարածված են Կոտայքի մարզում՝ Գեղադիրում, Ձորաղբյուր գյուղերի և Հատիս լեռան շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ենթալպյան մարգագետիններում։ Տալիս են մեկ սերունդ։ Հարսնյակները ձմեռում են։ Էգը ձվադրում է Vicia sp. բույսի կոկոնների մեջ, որտեղ էլ զարգանում է թրթուրը։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը ցածր է։

Վտանգման հիմնական գործոններն են խոպան հողերի հերկումը, խոտհունձը և անասունների գերարածեցումը։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Իշտվան Բատա** (հունգ.՝ István Bata, մարտի 5, 1910(1910-03-05), Տուրա, Aszód District, Հունգարիա - օգոստոսի 17, 1982(1982-08-17), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի ռազմական և քաղաքական գործիչ, ով 1953-1956 թվականներին եղել է պաշտպանության նախարար։ 1956 թվականի հունգարական հեղափոխության ժամանակ Բատան Բուդապեշտը բաժանել է երեք ռազմական շրջանների և հրամայել հաղթել։ 1956 թվականի հոկտեմբերի 26-ին նա ազատվել է իր բոլոր պարտականությունները կատարելու գործառույթից և երեք օր անց փախել է Խորհրդային միություն։ Բանակցություններ է վարել Յանոշ Կադարի հետ, և ցանկացել է հեղափոխության անկումից հետո կազմակերպել ռազմական բռնապետություն։ Նոյեմբերի 16-ին Բատան հեռացվել է կուսակցությունից իր ստալինյան անցյալի պատճառով։ Ավելի ուշ վերադարձել է Հունգարիա, որտեղ աշխատել է BKV-ի համար։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող**Միհալի Ֆարկաս | **Պաշտպանության նախարար Իշտվան Բատա**1953-1956 | **Հաջորդող**Կառոյ Յանզա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Magyar Életrajzi Lexikon
**Կալիումական պարարտանյութեր** բույսերի կալիումական սննդառության համար օգտագործվող հանքային նյութեր։ Սովորաբար աղաթթու, ծծմբական թթու և ածխաթթու՝ ջուր լուծելի աղերն են։

Կալիումական պարարտանյութերի հիմնական աղբյուրը կալիումի աղերի բնական հանքաշերտերն են (կույտերը)։ Արդյունաբերությունը թողարկում է կալիումի քլորիդ, կալիումի բորակ, կալիումի սուլֆատ և այլն։ Կալիումական պարարտանյութերը ստորաբաժանվում են 2 հիմնական խմբի՝ *հում* կամ *անմշակ* կալիումի աղեր, որոնք ստացվում են բնական կալիումի աղերի մեխանիկական վերամշակմամբ (տեսակավորում, մանրացում, աղում), դրանցից են՝ սիլվինիտ, կաինիտը, կառնալիտը։ Մյուսը *խտացրած* կամ *վերամշակված* կալիումական պարարտանյութեր են՝ կալիումի քլորիդը, կալիումի սուլֆատը, 30 և 40%-անոց կալիումի աղերը (մանր աղացած բնական կաինիտի կամ սիլվինիտի և կալիումի քլորիդի խառնուրդը), ինչպես նաև պոտաշը, մոխիր և այլն։ Կալիումական պարարտանյութերը կիրառվում են առանձին ֆոսֆորական կամ՝ ազոտական և ֆոսֆորական պարարտանյութերի հետ։ կալիում դրականորեն է ազդում բերքի որակի վրա. արմատապտուղներում ավելանում է շաքարի պարունակությունը, կարտոֆիլի պալարներում՝ օսլան, թելատու կուլտուրաների մոտ՝ թելի ելը և որակը, կերաբույսերում՝ պրոտեինի պարունակությունը և այլն։ Կալիումական պարարտանյութերը բարձրացնում են բույսերի դիմադրողականությունը որոշ սնկային հիվանդությունների նկատմամբ, աշնանացան հացահատիկների, ընդավոր խոտաբույսերի, բազմամյա տնկարկների ցրտադիմացկունությունը և երաշտադիմացկունությունը։ Կալիումական պարարտանյութերի չափաքանակը կախված է հողային պայմաններից, պարարտացվող մշակաբույսերի ֆիզիոլոգիական և այլ առանձնահատկություններից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 175)։*  |
**Շառլ Բուշար** (անգլ.՝ Charles Bouchard, ֆր.՝ Charles Bouchard, 1956, Սանգենեյ, Քվեբեկ, Կանադա), կանադացի հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

### Կրթություն

Ավարտել է Զինված Ուժերի շտաբային դպրոցը, Ցամաքային ուժերի հրամանատարաշտաբային քոլեջը և անցել է Ազգային ռազմավարական ու ՌՕՈւ համակցված հրամանատարական դասընթացներ։
Հարվարդի համալսարանում միջազգային և ազգային անվտանգության ոլորտում ղեկավարների բարձրագույն օղակի հավաքային ծրագրերին։

Մանիտոբյան համալսարանի քաղաքական գիտությունների բակալավր է։

### Զինվորական ծառայություն

1974 թվականին ծառայության է անցնում Կանադայի զինված ուժերում։

1976 թվականին ավարտում է պատրաստությունը և դառնում ուղղաթիռի օդաչու։

Նա տարբեր պաշտոններում ծառայել է 427-րդ մարտավարական (Օնտարիո) և 403-րդ օպերատիվ-ուսումնական ուղղաթիռային էսկադրիլիաներում (Նյու Բրանսուիկ)։

Ղեկավարել է Լարում (Գերմանիա) գտնվող 444-րդ մարտավարական ուղղաթիռային էսկադրիլիան։ ՌՕՈւ-ում ծառայել է որպես ավագ շտաբային սպա և շտաբի պետի տեղակալ։ Նա նաև ծառայել է որպես Ազգային պաշտպանության շտաբի սպա, հանդիսանում է Հյուսիսային Ամերիկայի օդատիեզերական պաշտպանության մայրցամաքային մասի հրամանատարի տեղակալը (Ֆլորիդա), 1-ին կանադական ավիացիոն դիվիզիայի հրամանատարն է, կանադական օդատիերեզական պաշտպանության և միավորված ուժերի օդային բաղադրիչի հրամանատար։

2007 թվականի հունիսից ՀԱՕՊ-ի (Հյուսիսային Ամերիկայի օդատիեզերական պաշտպանության) հրամանատարի տեղակալն է։

2009 թվականից Նեապոլում գործող ՆԱՏՕ-ի համատեղ ուժերի հրամանատարի տեղակալն է։

2011 թվականի մարտի 25-ից Կանադայի Պաշտպանության նախարար Պիտեր Մաքքեյը հայտարարեց, որ Լիբիայում ՆԱՏՕ-ի մարտական գործողությունները կղեկավարի գեներալ-լեյտենանտ Շառլ Բուշարը։

Պարգևներ
--------

* «Ռազմական ծառայության համար» շքանշան (Կանադա, 2006 թվական)
* «Պատվո լեգիոնի» շքանշքան (ԱՄՆ, 2004 թվական)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՆԱՏՕ-ի մարտական գործողությունները Լիբիայում կղեկավարի կանադացի գեներալ

Արտաքին հղումներ
----------------

* J.J.C. (Charlie) Bouchard, CMM, CD Archived 2011-04-09 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Lieutenant-general Bouchard J.J.C. , CMM, CD, Deputy Commander Allied joint force command Naples Archived 2012-09-20 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Allied Joint Force Command Naples(չաշխատող հղում)
(անգլ.)
| **՞**Կաղնի երկարակոթուն |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Հաճարածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Հաճարազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կաղնի |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Quercus longipes Stev

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կաղնի երկարակոթուն** (լատին․՝ Quercus longipes Stev), հաճարազգիների ընտանիքի, կաղնի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառեր են՝ 15-20 մ բարձրությամբ և մինչև 1 մ բնի տրամագծով։ Ընձյուղները սկզբնական շրջանում ծածկված են աղվամազով և ունեն մոխրադարչնավուն գունավորում։ Բողբոջները օվալաձև են, 3-4 մմ երկարությամբ։ Տերևակորությունների երկարությունը հասնում է 5-15 մմ-ի։ Տերևները ամուր են, գրեթե
կաշվեկերպ, վերևի կողմից կանաչ են, անփայլ, մերկ, ներքևից ավելի բաց գույնի, խիտ, նուրբ մազմզուկապատ, ընդ որում մազմզուկները ջղերի երկարությամբ ավելի խոշոր են, սրտաձև կամ լայն սեպաձև հիմքով, գագաթին կարճ բութ բլթակով, յուրաքանչյուր կողմից 3-4 կարճ, անհավասար ձևի և մեծության բութ բլթակներով։ Երբեմն դրանք երկար են ու նեղ, յուրաքանչյուր կողմում 5-6 հատ։ Պտղակիրը հաստ է, 3-7 սմ երկարությամբ և իր վրա կրում է 1-3 կաղիններ։ Պտղագավաթը ունի մինչև 1,5 սմ բարձրություն և 1,5-2 սմ տրամագիծ, հաստ է, խոր-թասանման, բավականին խոշոր թեփուկներով, որոնք դասավորված են կանոնավոր շարքերով, ուժեղ կերպով արտափքված են, ծածկված խիտ աղվամազով, լայն-եռանկյուն են կամ կլորավուն։ Կաղինները նեղ գլանաձև են, 3-5 սմ երկարությամբ։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում (Արևելյան Անդրկովկասում, Քուռ գետի և նրա վտակների երկարությամբ)։ Հովտային անտառներ է առաջացնում գետային դարավանդներում, գետամերձ ողողվող գոտուց բարձր։ Հայկաստանի տարածքում հանդիպում է Իջևանի և Նոյեմբերյանի շրջաններում և հազվադեպ Զանգեզուրում, որտեղ աճում է ստորին լեռնային գոտում, գետափերին, ալուվիալ հողերի վրա։ Բավականին երաշտադիմացկուն և ցրտադիմացկուն տեսակ է։

Կիրառություն
------------

Մշակության մեջ հայտնի չէ։ Էկոլոգիական խումբը՝ VIII: Մշակության հավանական շրջանները 3, 8-14, 17-32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 189։
**Դիրքորոշման կանոն**, օրիենտացման կանոն, օրինաչափություն օրգանական քիմիայում, որոշում է տեղակալման կարգն արոմատիկ օղակում տեղակալիչի (դիրքորոշողի) առկայության դեպքում։ Էլեկտրոֆիլ արոմատիկ տեղակալման ժամանակ 1-ին կարգի տեղակալիչները կամ ակտիվացնող խմբերը ({\displaystyle OH,OR,OCOR,NH\_{2},NHR}, ալկիլխմբեր, հալոգեններ ևն) նոր մուտք գործող խմբին ուղարկում են օղակի օրթո- և պարա- դիրքերը, 2-րդ կարգի տեղակալիչները կամ ապակտիվացնող խմբերը ({\displaystyle SO\_{3}H,NO\_{2},COOH,COOR,CN} ևն)՝ մետա- դիրքը։ Իսկ մեղմ բնույթով տեղակալիչների ({\displaystyle NO,RCO,CHCl\_{2},CH\_{2}NO\_{2}} ևն) դեպքում նկատվում է խառը դիրքորոշում։ Դիրքորոշման էֆեկտը պայմանավորված է տեղակալիչի ազդեցության ներքո մոլեկուլում էլեկտրոնային խտության վերաբաշխմամբ, որն իրականացվում է պարզ և զուգորդված կապերով։ 1-ի կարգի տեղակալիչները մեծացնում են օղակի հատկապես օրթո- և պարա- դիրքերի էլեկտրոնային խտությունը, իսկ 2-րդ կարգի տեղակալիչները՝ ընդհակառակը, փոքրացնում են։ Արոմատիկ օղակում մի քանի տեղակալիչների առկայության դեպքում դժվար է կանխատեսել տեղակալման ուղղությունը և գնահատել տարբեր իզոմերների հարաբերությունը խառնուրդում։ Տեղակալման ուղղությունը, իզոմերների հարաբերությունը, դիրքորոշման էֆեկտը (ռեակցիայի ընտրողականությունը) կախված են ռեակցիայի ջերմաստիճանից, փոխազդող նյութի, լուծիչի և կատալիզատորի բնույթից և տարածական գործոններից։ Նուկլեոֆիլ արոմատիկ տեղակալման դեպքում նկատվում է քննարկված տեղակալիչների հակառակ դիրքորոշման էֆեկտ, իսկ ռադիկալային տեղակալման դեպքում տեղակալիչի փոփոխումից օղակի ակտիվացում կամ ապակտիվացում չի նկատվում։ Դիրքորոշման կանոնի գործնական նշանակությունը հատկապես մեծ է կիրառական օրգանական քիմիայում՝ ներկերի, դեղանյութերի, հոտավետ նյութերի, սինթետիկ խեժերի և այլ նյութերի արտադրության պրոցեսում։ Դիրքորոշման կանոնը քիմիայի տեսության հիմնական դրույթներից մեկն է, նրանով են զարգացել և ստուգվել նյութի փոխազդման ունակության և մոլեկուլում ատոմների փոխադարձ ազդեցության բազմաթիվ ընդհանուր հարցերը։ Դիրքորոշման կանոնը հնարավորություն է տալիս նպատակասլաց ձևով լուծել օրգանական սինթեզի խնդիրներն արոմատիկ միացությունների բնագավառում։

Տես նաև
-------

* Օրթո․․․, մետա․․․, պարա․․․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 410)։*  |
| **՞**Շնդեղ Նինայի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շնդեղազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Շնդեղ Նինայի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Colchicum ninae

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Շնդեղ Նինայի** (լատին․՝ Colchicum ninae), շնդեղազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, անցողուն, պալարասոխուկավոր բույս է։ Տերևները 3-4 հատ են, պտղի ժամանակ շատ մեծացող, գոտիանման, հիմքում նեղացող, թխակապույտ։ Ծաղիկները 2-7 հատ են, վարդագույն։ Տուփիկը գտնվում է ոտիկի վրա և ունի ձվաձև կողեր, 3-4 մմ երկարության կտուց։

Տարածում
--------

Հանդիպում է Դարեղեգիսի (Ջերմուկ, Գուշչի, Բարձրունի, Գնիշիկ) և Մեղրու (Վերին Վարդանաձոր) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 2000-2100 մ բարձրությունների վրա, գերխոնավացած և ճահճային տեղերում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Արեալը մասնատված է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Մխիթար Գաբրիելյան** (հունվարի 27, 1972(1972-01-27), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ) ազգագրագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1972 թ. հունվարի 27-ին Լենինական քաղաքում (այժմ՝ Գյումրիում)։ 1989 թվականին ավարտել է Գյումրու Մեսրոպ Մաշտոցի անվան թիվ 29 միջնակարգ դպրոցը։ 1989–1994 թթ. սովորել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետում, 1994–1997 թթ.` նույն ֆակուլտետի ասպիրանտուրայում։ 1998 թվականին աշխատանքի է անցել ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում` որպես գիտաշխատող։ 2001 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Սոցիոմշակութային գործընթացները ՀՀ արդի գյուղում (ազգագրական ուսումնասիրություն)» թեմայով։ 2001 թվականից աշխատում է ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի Հնագիտության և ազգագրության ամբիոնում որպես դասախոս։ 2007 թվականից ավագ գիտաշխատող է Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում։ 2005-2009 թվականներին ղեկավարել է «Հայոց սոցիոնորմատիվ մշակույթը 20-րդ դարում» և «Վերաբնակեցման գործընթացների ազգաբանական առումները (19-րդ դարի երկրորդ կես - 20-րդ դարի սկիզբ)» գիտական թեմաները։ 2001 թվականից ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետում դասավանդում է մի շարք ընդհանուր և հատուկ մասնագիտական դասընթացներ։ 2009-2013 թթ. եղել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի դեկանի տեղակալը։

Գիտական հետազոտություններ
-------------------------

1993-2009 թթ. դաշտային ազգագրական հետազոտություններ է իրականացրել Հայաստանի բոլոր մարզերի և Արցախի շուրջ 300 գյուղական և քաղաքային համայնքներում։ 1994-2009 թթ. ղեկավարել է տարբեր միջազգային ծրագրեր։ Մասնակցել է շուրջ երկու տասնյակ միջազգային և հանրապետական գիտական նստաշրջանների։ Հեղինակ և համահեղինակ է ութ մենագրության և շուրջ 40 գիտական հոդվածների և հրապարակումների։ 2007 թվականից ղեկավարում է «Ազգագրություն» մագիստրոսական ծրագիրը։

Երկեր
-----

* Աղքատության հաղթահարման ուղիները գյուղում և քաղաքում, Երևան, 2001, 40 էջ։
* Հայաստանի Հանրապետության արդի գյուղացիությունը, Երևան, 2001, 82 էջ։
* Հայկական ընտանիքն անցումային շրջանում, Երևան, 2005, 160 էջ։

Գրականություն
-------------

* Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյապատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Մինասյան, Երևան, 2009, էջ 200։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2017-02-24 at the Wayback Machine. - Մխիթար Ռազմիկի Գաբրիելյան
**Ցիսպիուս** (լատին․՝ Mons Cispius), Հռոմի յոթ բլուրներից մեկի՝ Էսկվիլինի գագաթներից է։ Հարավային կողմում Օպպիոսից առանձնանում է Սուբուրրայի հովիտով։ Բլրի բարձրությունը կազմում է 46 մետր։ Օպպիոսը, Ցիսպիուսը և Ֆագուտալը միասին կազմում են Էսկվիլին բարձրավանդակը Սերվիյան պարսպի ներսում։ Ըստ քերականագետ Սեկստոս Ֆեստուսի բլուրն այդպես է անվանվել Ցիսպիուս Լուցիուսի անունով (Անանյի քաղաքից)։ Վերջինս կարող է լինել նաև առասպելական։

Ցիսպիուսների ծագումը
--------------------

Ցիսպիոսները հավանաբար ունեին հերնիկյան (իտալական ցեղ) ծագում, և ըստ ավանդույթի նրանք եկել են Անանյիից (հերնիկյան քաղաք) Հռոմի երրորդ թագավոր Տուլլուս Հոսցիլիոսի կառավարման օրոք։ Մինչ արքան զբաղված է լինում Վեիի քաղաքի պաշարումով, Ցիսպիուս Լուցիուսը գալիս է, որպեսզի պաշտպանի Հռոմը։ Նա իր ուժերը տեղակայում է Էսկվիլին բլրի գագաթներից մեկի վրա։ Միևնույն ժամանակ երկրորդ ուժը կենտրոնանում է լեռան մյուս բլրի վրա։ Այդ զորքի առաջնորդը Տուսկուլի բնակիչ Օպպիոսն էր։ Հետագայում լեռան երկու գագաթներն անվանվում են այդ երկու առաջնորդների անուններով՝ Ցիսպիուս և Օպպիուս։ Ըստ Մարկոս Վառոյի անվանումը նաև գրվում է Ցեսպեուս տարբերակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ronald Syme, "Senators, Tribes and Towns," Historia 13 (1964), pp. 107, 115.
2. ↑  Sextus Pompeius Festus, epitome of Marcus Verrius Flaccus, De Verborum Significatu, s.vv. Septimontio, Cispius Mons.
3. ↑  Marcus Terentius Varro, De Lingua Latina libri XXV, v. 50, ed. Müller.
4. ↑  Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, William Smith, Editor.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հռոմի յոթ բլուրներ |
| --- |
|  |
| Ավենտին  · Վիմինալ  · Կապիտոլիում (Տարպեյան ժայռ) · Կվիրինալ  · Պալատին  · Ցելիում  · Էսկվիլին (Օպպիոս և Ցիսպիուս)

---

Վատիկանյան բլուր  · Պինցիուս  · Յանիկուլում  · Սուրբ լեռ  · Տեստաչչո |

 |
**Պուէնտա-դե-լա-Մուխեր** (*կամուրջ Կանայք* կամ *Կանանց կամուրջ*, իսպ.՝ Puente de la Mujer) — օղակաձև կամուրջ, կառուցված իսպանացի ճարտարապետ Սանտիագո Կալատրավայի նախագծով Արգենտինայի Բուենոս Այրես քաղաքում։ Այս կառույցը Հարավային Ամերկիայում ձգվող Դոկ 3 (իսպ.՝ Dique 3)-ն է, որ միացնոմ է ոչ մեծ քաղաքային Պուերտո Մադերո *Պյերինա Դալլասի* (իսպ.՝ Рierina Dealessiy) և *Մանուէլա Գորիտտի* (իսպ.՝ Manuela Gorriti) փողոցները։

Պատմություն
-----------

Կամրջի կառուցման մտահղացումը պատկանում է Ալբերտո Գոնսալեսին, «Grupo Madero» ընկերության անդամ, ով այդ կառույցի շինարարության համար հատկացրել էր մոտ 6 մլն դոլար։ Նա ապագա կամրջի նախագիծը հանձնեց իսպանացի ինժեներ և ճարտարապետ Սանտիագո Կալատրավային։ Կամրջի կառուցման աշխատանքներն իրականացրել է «Urssa» ընկերությունը, որը մասնագիտացված էր «պողպատե կառույցների շինարարության մեջ և այն կատարվեց Բասկերի երկրի (Իսպանիա) Վիտորիա (Vitoria) քաղաքում, քանի որ որ կամրջի շինարարության համար պահանջվող պողպատը Արգենտինայում չէր արտադրվում։ Կալատրավան կամրջի համար մշակել էր հատուկ ոճ. այն նման է զույգի, որ տանգո է պարում։ Կամուրջն իր անվանումն ստացել է ի շնորհիվ այն բանի, որ Պուէրտո Մադերոյի փողոցներից շատերն անվանակոչված էին հայտնի կանանց անուններով։ Կամրջի շինարարությունն սկսվեց 1998 թվականին, իսկ բացումը եղավ 2001 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։

Նկարագրություն
--------------

Կամրջի ընդհանուր տեսքը
Կամուրջը գիշերով
«Կանայք կամուրջը», 170 մ երկարությամբ և 6.20 մ լայնությամբ հետիոտնային է, բաժանված է երեք հատվածների` երկու կողմերում տեղակայված անշարժ (25 և 32.5 մ երկարությամբ)հատվածներ՝ ափերի երկայնքով, և մեկ մեխանիզմ` սպիտակ բետոնե ամրության վրա, որը երկու րոպե բացվում է՝ թույլ տալով լողացող նավերի անցումը։ Այս մեխանիզմի հիմքը մետաղական «ասեղն» է, որը գտնվում է բետոնե միջուկի մեջ:«Ասեղ» -ի բարձրությունը մոտավորապես 34 մետր է։ կամրջի միջին հատվածին աջակցող մալուխները միացված են «ասեղին» 39° անկյան տակ։ Հատուկ ամրություններ են տեղակայված նաև ջրի մեջ, որոնք պահպանում են կամրջի հավասարակշռությունը։ Անհրաժեշտության դեպքում «ասեղը» պտտվում է և կամրջի միջին հատվածը 90°-ով պտտվում է ու նավերի համար ճանապարհ բացում։ Համակարգչային համակարգը, որը գտնվում է կամրջի արևելյան մասում, թույլ է տալիս հարկ եղած դեպքում միացնել շրջադարձային մեխանիզմը։

### Պատկերասրահ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Женский мост на сайте calatrava.com
* *Nani A. Incollá (Idea, Coordinación General y Dirección Editorial)* Guía Patrimonio Cultural de Buenos Aires. — Dirección General de Patrimonio, 2003.
**Դորտմունդի պուրակ** (ռուս.՝ Дортмундский сквер), խոշոր զբոսայգի Ռուսաստանի ԴաշնությանԴոնի Ռոստով քաղաքի Խորհրդային շրջանում։

Հիմնադրվել է 1983 թվականին, տարածքը 2,01 հեկտար է։ Զբոսայգին անվանվել է ի պատիվ Դոնի Ռոստովի գերմանականքույր քաղաքԴորտմունդի։

Շրջանային նշանակության զբոսայգի է` շրջանի բնակչության շարժման ինտենսիվ հոսքով։

Պատմություն
-----------

Դոնի Ռոստովի Դորտմունդի պուրակը հիմնադրվել է 1983 թվականին և համարվում է քաղաքի խոշոր զբոսայգիներից մեկը (տարածքը 2 հեկտար է)։

Պուրակի պատմությունը սկսվել է այն բանից, որ 1983 թվականին Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Դորտմունդ քաղաքը, որը Դոնի Ռոստովի քույր քաղաքներից է, որպես բարեկամության նշան քաղաքին նվիրեց գարեջրագործի պղնձե քանդակ, իսկ ռոստովցիներն իրենց հերթին Դորտմունդին նվիրեցին ձիու քուռակներ պատկերող քանդակագործական կոմպոզիցիա։ Այդ փոխանակումը խորհրդանշում էր երկու քաղաքների միջև բարեկամական մտադրությունները։

Գերմանական քաղաքի բնակիչների այս նվերը զարմացրեց և միաժամանակ ցնցեց քաղաքային իշխանություններին, որոնք չգիտեին որտեղ տեղադրել նվեր քանդակը։ Երկար մտորումներից հետո որոշվեց «Գարեջրագործին» տեղադրել նոր պուրակում, որը բացվեց քաղաքի Խորհրդային շրջանում, Աշխատավորների հրապարակում։

Արդյունքում որոշվեց պուրակը կոչել Դորտմունդի անունով։ Ներկայումս պուրակը կոչվում է նույն անունով և մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել տեղի բնակիչների շրջանում, որոնք սիրում են հանգստանալ այստեղ ամառային օրերին։ Պուրակի կանաչապատ տարածքը զարդարում է քաղաքի այս շրջանը և գրավում է ոչ միայն տեղի բնակիչներին, այլև քաղաքի հյուրերին։ Պուրակի ծառուղիներում աճում են բազմաթիվ ինքնատիպ ծառեր և թփեր, գեղեցիկ տեսք են հաղորդում գույնզգույն ծաղկանոցները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Дортмундский сквер»։ Վերցված է 2017 Ապրիլ 18 (չաշխատող հղում)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գալեմճյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Տիգրան Գալեմճյան** (1844, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 27, 1920(1920-02-27), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), հայ թատերական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Բեմական ասպարեզ է մտել 1860-ականների սկզբներինմ նախ խաղացել է «Արևելյան թատրոնում», ապա՝ 1868-1869 թատերաշրջանից դարձել է Հակոբ Վարդովյանի թատերախմբի հուշարարը, հետագայում՝ Վարդովյանի գործակիցը։ Այդ տարիներից գրել է պատմական ողբերգություններ, որոնք բեմադրվել են Վարդովյանի և այլ թատերախմբերի կողմից։ 1879 թվականին նրա «Արա Գեղեցիկ» ողբերգության ներկայացման առիթով է, որ սուլթանական կառավարությունը արգելել է հայերեն ներկայացումները։ Նույն այդ տարում ստեղծել է մի նոր խումբ, կառավարությունից թույլտվություն ստացել, բարեգործական նպատակներով ներկայացումներ տվել Պոլսի արվարձաններում, այս ձևով հայ թատրոնի գոյությունը հասցնելով մինչև 1882։ Այնուհետև հարկադրված է եղել աշխատել թուրքական խմբերում։

1896 թվականին մեկնել է Բուլղարիա, Վառնայում միացել է Արշակ Պենկլյանի խմբին։ Այստեղ էլ գրել է պիեսներ բուլղարական և հայկական կյանքից, ինչպես «Սասնո հերոսները», «Զեյթունի ապստամբությունը», «Վասպուրականի հերոսները»։ Թարգմանել է Վիկտոր Հյուգոյի «Էռնանին», «Արքան զբոսնում է», Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդայի» լիբրետտոն, Շեքսպիրի «Օթելլոն», «Համլետը», «Լիր Արքան», «Մակբեթը», «Ռոմեո և Ջուլիետը», որոնց մի մասը բեմադրվել է հայերեն, մի մասը՝ թուրքերեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ 215
**«Կանաչ երիզ»** (ֆր.՝ La Raie Verte), հայտնի է նաև հեղինակային անվանումով՝ «Մադամ Մատիս» (ֆր.՝ Mme Matisse), ֆրանսիացի գեղանկարիչ և քանդակագործ, ֆովիզմի կարկառուն ներկայացուցիչ Անրի Մատիսի նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1905 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 40,5 × 32,5 սմ։ «Կանաչ երիզ» ստեղծագործությունը այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Դանիայի ազգային պատկերասրահում (Կոպենհագեն, Դանիա)։

Պատմություն և նկարագիր
----------------------

«Կանաչ երիզ» ստեղծագործությունը, որտեղ հեղինակը պատկերել է կնոջը՝ մադամ Մատիսին, ժամանակակիցներին ապշեցրել է իր «անճոռնությամբ»։ Քննադատ Ժաք Ռիվիերը նկարի մասին արտահայտվել է հետևյալ կերպ.«Նա նկարում է ճշմարտությունը, սարսափելի ճշմարտությունը»։

Յուղաներկի քանակությունն ու գույների առատությունը կարող են դուրս գալ նույնիսկ Մատիսի սիրելի ոճի՝ ֆովիզմի ժանրի սահմաններից դուրս։ Նկարի ֆոնը զբաղեցնում է երեք տարբեր գույներից բաղկացած հարթությունը, որը և կազմում է ողջ կոմպոզիցիան։

Մադամ Մատիսի սանրվածքը հեղինակը վրձնել է սև ու կապտամանուշակագույն երանգավորումներով. այն կոմպոզիցիոն առումով հավասարակշռվում է վառ ֆոնային մանուշակագույն բծով։ Վառ վարդագույն և մուգ կանաչավուն երանգներով արված դեմքի կողմերը սահմանազատվում են նկարի բանալին հանդիսացող տարրով՝ կանաչ երիզով։ Այն հատում է մադամ Մատիսի դեմքը վերից վար և ֆոկուսավորվում է քթի վրա։

Այս տեղծագործությունը գնվել է Սառա և Մայքլ Սթայնների կողմից, որոնք էլ հենց տվել են նկարի երկրորդ, հիմնական անվանումը՝ «Կանաչ երիզ»։ Այսօր այն պահպանվում և ցուցադրվում է Կոպենհագենում՝ Դանիայի ազգային պատկերասրահում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Statens Museum for Kunst Archived 2017-11-01 at the Wayback Machine. Henri Matisse, Portrait of Madame Matisse. The Green Line, 1905

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Зелёная полоса» на сайте «Родон»
* «Зелёная полоса» на сайте Государственного музея искусств Archived 2013-11-23 at the Wayback Machine. (դան.)
**Պետրո Վոլոդիմիրովիչ Գուրինենկո** (ուկրաիներեն՝ *Петро Володимирович Гуріненко*, ռուս.՝ *Пётр Владимирович Гуриненко* սեպտեմբերի 25, 1923(1923-09-25), Միրոնովի շրջան, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 30, 2010(2010-04-30)), ուկրաինացի գրող։

Կենսագրություն
--------------

Պյոտր Գուրինենկոն ծնվել է 1923 թվականին Կիևի մարզի Մալի Բուկրին գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ Ավարտել է Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան համալսարանը։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողություններին։ Պարգևատրվել է շքանշաններով ու մեդալներով։

Պատերազմից հետո զբաղվել է ուսուցչությամբ, աշխատել է թերթերի խմբագրություններում, եղել է Կիևի «Ռադյանսկի պիսմեննիկ» հրատարակչության արձակի բաժնի վարիչ, Ուկրաինայի գրողների միության Կիևի կազմակերպության վարչության քարտուղար։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Առանձին հրատարակություններով լույս են տեսել պատմվածքների, վիպակների ժողովածուներ, վեպեր։

* «Կարմիր լեռը», 1958
* «Ուներ մայրը որդի», 1961
* «Ալպիական աստղածաղիկ», 1963
* «Երկօրյա լռություն», 1965
* «Սիրտն իր հիշողությունն ունի», 1970
* «Կյանքը մեկն է», 1974

Գուրինենկոյի սցենարով նկարահանվել է «Ծուղակում» (1967) ֆիլմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ուկրաինական պատմվածքներ, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան, 1977

Արտաքին հղումներ
----------------

* УРЕ
**Մարիա Ֆաբիանովնա Գնեսինա** (ռուս.՝ Мария Фабиановна Гнесина, հուլիսի 13, 1874(1874-07-13) կամ 1876, Դոնի Ռոստով, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 11, 1918(1918-10-11), Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան), խորհրդային դաշնակահար, երաժշտության ուսուցիչ։

Գնեսինա քույրերից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Գնեսինա քույրերի գերեզմանը Նովոդևիչյան գերեզմանատանը
Մարիա Ֆաբիանովնա Գնեսինան ծնվել է 1876 թվականին Դոնի Ռոստովում, քաղաքային ռաբբունի Ֆաբիան Օսիպովիչ Գնեսինի և Բելլա Իսաևնա Ֆլետզինգեր-Գնեսինայի ընտանիքում։ 1891 թվականին ավագ քրոջ՝ Եվգենյայի հետ տեղափոխվել է Մոսկվա և ընդունվել է Մոսկվայի կոնսերվատորիա, սովորել Է. Լ. Լենգերի դասարանում։ 1895 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիան (Ն. Շիշկինի դասարան)։ Նույն թվականին քույրերի՝ Ելենա և Եվգենյա Գնեսինաների հետ միասին հիմնադրել են «Ե. և Մ. Գնեսինաների անվան երաժշտական ուսումնարանը», որը հետագայում դարձավ Գնեսինների անվան ռուսական երաժշտական ակադեմիա։ Եվգենյա Ֆաբիանովնան դասավանդել է դաշնամուր։

Մարիա Գնեսինան զբաղվել է նկարչությամբ, դեկորատիվ արվեստով։ Ելենա Գնեսինայի հիշատակի թանգարանում պահվում են նրա հիանալի ապլիկացիաները։ Մահացել է վաղ տարիքում՝ 44 տարեկանում, լուրջ հիվանդությունից հետո։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

1919 թվականին Մարիա Գնեսինայի հիշատակին ստեղծվել է "На детскую радость и детские нужды" հիմնադրամը։

Տես նաև
-------

* Գնեսինա քույրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мемориальный музей-квартира Ел. Ф. Гнесиной

Արտաքին հղումներ
----------------

* Еврейский мемориал. Виртуальный некрополь
* Онлайн Энциклопедия Archived 2016-08-19 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մարիա Գնեսինա** կատեգորիայում։ |
**Հեղինե Դավիթյան** (1901, Թեհրան, Իրան - ապրիլի 29, 1993(1993-04-29), Բոստոն, ԱՄՆ), հայ գրող։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թեհրանի ամերիկյան միսիոներական դպրոցը (1919), զբաղվել է ուսուցչությամբ։ 1935 թվականից պատմվածքներ է տպագրել իրանահայ մամուլում։ 1937 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, աշխատակցել «Նոր գիր», «Պայքար» և այլ պարբերականների։ 1945 թվականին Բոստոնում հրատարակել է առաջին ժողովածուն («Ճակատագիր»), որը պատկերում է իրանահայ աշխատավորության կյանքը, կնոջ իրավազուրկ վիճակը։ 1954-1957 թվականներին Թեհրանում երեք գրքով լույս է ընծայել մանկական պատմվածքներ՝ «Վահագի Պետիկը» խորագրով։ «Հայաստանի կոչնակ» շաբաթաթերթում տպագրել է նամակաձև բարոյախոսական մի հոդվածաշարք «Մեր առօրյա կյանքից» վերնագրով, ուղղված Իրանում ապրող իր երևակայական քրոջը` Շուշանիկին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 305.
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան, Հատոր Ա, Ա-Թ, «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1973



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 305)։*  |
**Մանուախ Դադաշև** (ռուս.՝ Дадашев, Манувах Мардахаевич, 1912 կամ 1913, Դերբենդ, Դաղստանի մարզ, Ռուսական կայսրություն - 1943, Լուգանսկ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հրեա բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Մանուախ Դադաշևը ծնվել է 1913 թվականին, Դերբենդ քաղաքում, աղքատ ընտանիքում։ Աշխատել է «Զախմեթքեշ» թերթում` սկզբում որպես փոստատար, այնուհետև որպես գրական աշխատող։ Նույն թերթում նա տպագրել է իր առաջին բանաստեղծությունները։

Սովորել է Բաքվի և Մոսկվայի համալսարաններում։ Աշխատել է Մախաչկալայում ինստիտուտում։ Հավաքել և ռուսերեն է թարգմանել Կովկասի ժողովուրդների բանահյուսությունը։ Հռեա-թաթեռի լեզվով է թարգմանել ռուս գրողների ստեղծագործությունները։ Անավարտ թարգմանությունների շարքում է Ա. Պուշկինի «Եվգենի Օնեգին» պոեմը, որի վրա նա աշխատել է մինչև Հայրենական մեծ պատերազմի սկիզբը։

Երբ սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմը, Դադաշևը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ Պատերազմի ընթացքում նա շարունակել է գրել բանաստեղծություններ և պատմվածքներ, որոնք տպագրվել են «Դաղստանյան ճշմարտություն» թերթում։ 1943 թվականին, Լուգանսկի մոտ տեղի ունեցած մարտում, ավագ լեյտենանտ Դադաշևը ծանր վիրավորվել է և մի փոքր անց մահացել է ստացած վերքերից։ Դադաշևը թաղվել է Լուգանսկում, զանգվածային գերեզմանում` «Մայիսի 9»-ի անվան հրապարակում։ Պարգևատրվել է «Արիության համար» և «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալներով։

Դադաշևի բանաստեղծությունները հրատարակվել են «Թաթ բանաստեղծների անթոլոգիա», «Թաթական ալմանախ» հավաքածուներում։ Հատկապես հայտնի է նրա «Դյու կոգոզ» («Երկու նամակ») պոեմը՝ նվիրված կանանց ազատագրմանը։

Մատենագրություն
---------------

* Шогьиргьой тати. — Махачкала, 1947.

Գրականություն
-------------

* Мусаханова Г. Б. Татская литература: Очерк истории. 1917—1990. — Махачкала: Дагестанское книжное издательство, 1993.
* Мусаханова Г. Дадашев Манувах// Краткая литературная энциклопедия

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Старший лейтенант Дадашев Манувах Мардахаевич
2. ↑   *Еврейско-татская литература*՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
3. ↑  Дадашев Манувах Мардахаевич
**Մարգար խան Դավիթխանյան**, Իրանի ֆինանսների նախարար, Ղաջարական Պարսկաստանի երկրորդ թագավոր Ֆաթհ Ալի Շահ Ղաջարի մերձավոր խորհրդականը։ Դավիթխանյանների ընտանիքի անդամ։ Որպես ֆինանսների նախարար Դավիթխանյանը Մեծ խաղի ընթացքում ձևավորել է Իրանի տնտեսական քաղաքականությունը։

Կենսագրություն
--------------

Արքունիքում իր պարտականությունները սկսելուց առաջ Մարգար Դավիթխանյանը կրթություն է ստացել արտասահմանում՝ Անգլիայում, Քեմբրիջում։ Նա 44 տարի՝ 1804-1848 թվականներին, եղել է Ֆաթհ Ալի Շահ Ղաջարի ֆինանսական հսկիչը կամ գնումների պետը։ Նշվում է, որ նա իր պարտականությունները կատարել է ճշգրտությամբ։ Նա նաև 15 տարի եղել է Իրանի ֆինանսների նախարարը։

 Իրանցի բանագնացները հանդիպում են Նապոլեոն I-ի հետ Ֆինկենշտայնի պալատում, 27 ապրիլի 1807 թվական
Դավիթխանյանը նշանակվել է գլխավոր ֆինանսական խորհրդական 1804 թվականին՝ ռուս-պարսկական պատերազմի սկսվելուց մեկ տարի անց, որը Հարավային Կովկասում գերիշխանության համար պայքար էր, որը սկիզբ է առել Պետրոս Առաջինի և Նադիր շահի կայսրությունների ժամանակներից։ Ե՛վ Ալեքսանդր ցարը, և՛ Ֆաթհ Ալի շահը հույս ունեին ամրապնդվել Վրաստանի վիճելի տարածքներում։ Թեև Պարսկաստանն ուներ թվային առավելություն ռազմի դաշտում, Ռուսաստանն ուներ գերազանց տեխնոլոգիա, պատրաստվածություն և ռազմավարություն։ Չնայած Նապոլեոնի հետ Պարսկաստանի դաշինքին, Ֆրանսիան չէր կարող Պարսկաստանին կոնկրետ օգնություն ցուցաբերել, և 1813 թվականի սկզբին Պարսկաստանը ստորագրեց Գյուլիստանի պայմանագիրը, որով Ռուսաստանին զիջեց ժամանակակից Դաղստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի, Արցախի մեծ մասը։ Ռուսաստանը նաև առևտրային իրավունքներ ձեռք բերեց Պարսկաստանի ներսում։

 Թուրքմենչայի պայմանագրի ստորագրում
Թեև պատերազմից հետո տասներեք տարի թագավորեց խաղաղությունը, պարսկական տնտեսությունը խարխլված էր, ինչը ստիպեց Դավիթխանյանին ապավինել արտաքին ներդրումներին։ 1826 թվականի հուլիսին Ռուսաստանը գրավեց Միրաքը՝ խախտելով Գյուլիստանի պայմանագիրը և վերսկսելով պատերազմը երկու տերությունների միջև։ Պարսկաստանը 1828 թվականի փետրվարին պատերազմի ավարտի համար կնքեց Թուրքմենչայի պայմանագիրը, որը Դավիթխանյանին ստիպեց վճարել 20 միլիոն ռուբլի արծաթով։ Քանի որ Ռուսաստանը մեծացնում էր իր ազդեցության գոտին Իրանում, Դավիթխանյանը փորձեց կասեցնել շահի ֆինանսների նվազող հոսքը, կազմակերպեց արտաքին վարկեր և կառավարեց ներքին տնտեսական անկայունությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rain Ismail։ *Armenian Iranians*։ Amirkabir Publishing Institute, Tehran: Helmand Publications
2. 1 2 3  Navasargian Alice (2012)։ *The Immortals*
3. ↑  Hovian Andranik։ *Armenians of Iran*։ International Center for Western Dialogue, Tehran: Hermes Publications
4. ↑  Baddeley John F. (1908)։ *The Russian Conquest of the Caucasus*։ London: Green and Co.։ էջեր 90
5. ↑  Fisher William Bayne (1991)։ *The Cambridge History of Iran*։ Cambridge University Press։ էջեր 145–146
6. ↑  Bournoutian George A. (2001)։ *Armenians and Russia, 1626-1796: A Documentary Record*։ Mazda Publishers։ ISBN 9781568591322
**ՀՀ ԱԻՆ Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիա**, կրթական ու գիտական պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, Հայաստանի փրկարարական ծառայության բուհ, ստեղծվել է 1999 թվականին՝ 1992 թվականին հիմնադրված արտակարգ իրավիճակներում գործելու համար մասնագետների վերապատրաստման ինստիտուտի հիմքի վրա։

Պատմություն
-----------

1992 թվականին ՀՀ կառավարության որոշմամբ հիմնադրվել է որպես ՀՀ ԱԻ պետական վարչության նյութական բազայի և ԱԻ-ում գործելու համար մասնագետների վերապատրաստման ինստիտուտ։ 1999 թվականին վերանվանվել է Ճգնաժամային կառավարման ինստիտուտի, 2003 թվականին՝ «Ճգնաժամային կառավարման ինստիտուտ» ՊՈԱԿ-ի, 2005 թվականին՝ Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայի։

Պատրաստում է արտակարգ իրավիճակներում բնակչության պաշտպանության և քաղաքացիական պաշտպանության բնագավառների մասնագետներ՝ ճգնաժամային կառավարում, փրկարար գործ, քաղաքացիական պաշտպանություն, հրդեհային պաշտպանություն, պաշտպանությունն արտակարգ իրավիճակներում, տրանսպորտային և հրշեջ-փրկարարական հատուկ տեխնիկայի ու սարքավորումների շահագործման և սպասարկման մասնագիտություններով։ Կրթությունը երկաստիճան է, ունի հեռակա բաժին։ Իրականացնում է նաև վերաորակավորման, միջին մասնագիտական, հետբուհական և լրացուցիչ կրթական ու գիտական ծրագրեր։

Ուսուցում
---------

Ակադեմիայում աշխատանքներ են իրականացվում հետևյալ ուղղություններով՝

1. Ղեկավար կազմի և մասնագետների վերապատրաստում, որակավորման բարձրացում
2. Արտակարգ իրավիճակներին դիմակայելու հարցերով բնակչության ուսուցում
3. Գիտամեթոդական աշխատանքներ
4. Միջազգային համագործակցություն
5. Բարձրագույն կրթական ծրագրերով մասնագետների պատրաստում
6. Միջին մասնագիտական կրթական ծրագրով մասնագետների պատրաստում

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀՀ պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ցանկ
* ՀՀ ԱԻՆ ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիա Archived 2015-03-20 at the Wayback Machine.
**Կասբահ Ուդայա** (արաբ․՝ قصبةالوداية‎‎), կասբահ, արաբական անտիկ միջնաբերդ, որը գտնվում է Մարոկկոյի մայրաքաղաք Ռաբաթում։ Պատմաճարտարապետական հուշարձանը գտնվում է մավրիտանական ճարտարապետական ոճով։

Միջնաբերդի անվանումը կապված է Մարոկկոյի տարածքում բնակվող «Ուդայ» ավազակային ցեղի անունից։ Ամրոցը գտնվում է Բու Բեգրեգ գետի հովտում։ Յակուբ ալ-Մանսուրը, ով Մարոկկոյում իշխել է երկար տարիներ՝ 1184-1199 թվականներին, կառուցել է ամրոցի գլխավոր մուտքը։ Դրանց վրա պատկերված են արաբական ճարտարապետությանը ոչ այնքան բնորոշ կենդանապատկերներ։

Ալ-Մանսուրը հրամայել է Ուդայա Կասբահի կողքին կառուցել նաև իսլամական տաճար, սակայն շինարարական աշխատանքները չեն հասցրել ավարտվել։ Միջնաբերդի շրջակայքում վեր է խոյանում 44 մետր բարձրություն ունեցող աշխատարկը, որը կրում է Հասանի անունը։

Ալմոհադների արքայատոհմի իշխանության անկումից հետո ամրոցը հայտնվել է անմխիթար վիճակում և ապա վերստին վերակառուցվել։ Վերակառուցողական աշխատանքներն ընթացել են երկու փուլով․ առաջինն ընթացել է 1666-1672 թվականներին, իսկ երկրորդը՝ 1757-1792 թվականներին։ Միջնաբերդի պատերին պահպանվել են 17-րդ դարի թնդանոթներ։

Ամրոցի ներսում ներկայումս գործում են ավանդական բազմաբնակարան տներ՝ սպիտակ և կապույտ պատերով։ Կասբահի հյուսիսային հատվածը զբոսաշրջային կարևոր օբյեկտ է։ Այստեղից զբոսաշրջիկների համար բացվում է տեսարան դեպի ազատ ծով։

Աղբյուրներ
----------

* Կասբահ Ուդայի պատմությունը Ռաբաթ քաղաքի պաշտոնական կայքում
* Մավրիտանական ճարտարապետության նմուշներ Մարոկկոյում
* Զբոսաշրջությունը Մարոկկոյում, Ռաբաթի հնավայրեր

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կասբահ Ուդայա** կատեգորիայում։ |