recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ադոլֆ Հայրապետի Մանթաշյան** (մարտի 16, 1932(1932-03-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 9, 2021(2021-04-09)), հայ քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1974 թ.), պրոֆեսոր (1976 թ.), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1994 թ. թղթակից անդամ՝ 1990 թվականից)։ ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (2003 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

1956 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1962 թվականից աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտում` որպես գիտնական քարտուղար, 1975-1977 թվականներին՝ տնօրենի տեղակալ գիտության գծով և 1977 թվականից՝ ածխաջրածինների օքսիդացման լաբորատորիայի վարիչ, 1981-1996 թթ. ՀՊՃՀ-ի ընդհանուր և անօրգանական. քիմիայի ամբիոնի վարիչ, 1987-2006 թթ.` տնօրեն։ 2000 - 2003 թթ. 2006 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ, 2006 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Ա.Բ. Նալբանդյանի անվան քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրենի խորհրդական։

Գործունեություն
---------------

Գիտական աշխատանքները նվիրված են շղթայական ռեակցիաների, մասնավորապես ածխաջրածինների օքսիդացման մեխանիզմներին, լուսաքիմիական և լազերաքիմիական շարժընթացներին։ Մանթաշյանը մշակել է (Արամ Նալբանդյանի հետ) ռադիկալների սառեցման կինետիկական եղանակ։ Ածխաջրածինների գազաֆազային օքսիդացման շարժընթացներում հայտնաբերել է գլխավոր ակտիվ կենտրոնները՝ ալկալիական պերօքսիդային և ալկօքսի ռադիկալները։ Ածխաջրածինների օքսիդացման և սառը բոցերի նրա հետազոտությունները կարևոր են այլասերված շղթայական ռեակցիաների տեսության զարգացման համար։ Առաջարկել է ածխաջրածինների օքսիդացման նոր մեխանիզմ, ըստ որի՝ կարևոր դեր են խաղում ոչ գծային ռեակցիաները և օքսիդացման գլխավոր արգասիքներն առաջանում են ալկօքսի ռադիկալներից։ Առաջարկել է հետազոտությունների նոր ուղղություն՝ կարծրաֆազ անօրգանական նյութերի փոխարկումը գազաֆազ շղթայական ռեակցիաներով, որը կարևոր է հանքային հումքի վերամշակման համար։

Պարգևներ
--------

Արժանացել է (Արամ Նալբանդյանի հետ) ՀՀ պետական մրցանակի (1976 թ.)։

Երկեր
-----

* Элементарные процессы в медленных газофазных реакциях, Е. 1975 (համահեղինակ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 7. — էջ 221.
2. 1 2  Կյանքից հեռացել է ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Ադոլֆ Մանթաշյանը
3. ↑  «ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի իսկական անդամներ»։ Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 8
4. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
5. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսների կենսամատենագիտություններ»։ Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 8
6. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանի էլ․ քարտարան- Ադոլֆ Մանթաշյան»։ Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 8

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12157 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 221)։*  |
**Ֆուրվիերի անտիկ թատրոն** (ֆր.՝ Théâtre antique de Fourvière), անտիկ թատրոն, որը գտնվում է Լիոնի Ֆուրվիեր բլրի վրա։ Գտնվում է Ֆուրվիերի օդեոնի հարևանությամբ և միասին կազմում են ճարտարապետական համալիր։

Ժամանակագրություն
-----------------

Թատրոնի կառուցումը ընթացել է երկու փուլերով՝

1. Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր կառավարման ժամանակ։ Բլրի ծայրամասում կառուցվել է 90 մետր լայնություն ունեցող խաղասպարեզ։ Համաձայն նախագծված պլանի, աստիճանները կիսաշրջան են կազմել և բաղկացած են եղել 25 հատվածներից։ Պարտերը կառուցված է եղել բազմագույն մարմարից։ Բեմը ներառել է իր մեջ երեք էքսեդրաներ և ունեցել է երկու մուտք։ Պարզվել է, որ կառուցման ժամանակ օգտագործվել են Գլանում քաղաքի քարերը (ներկայիս Սեն Ռեմի դը Պրովանս), ինչը վկայում է այդ ժամանակ առևտրական մեծ կապերի առկայության մասին։

2. 2-րդ դարի սկզբին՝ Ադրիանոսի կայսեր կառավարման ժամանակ։ Թատրոնին ավելացվել է աստիճանների երրորդ հարկը։ Այդպիսով, կառույցի տրամագիծը հասել է 108 մետրի։ Թատրոնը տեղավորել է շուրջ 10 000 մարդ։

Հիմնականում, թատրոնում բեմադրվել են կատակերգական ներկայացումներ, որոնք ուղեկցվել են երաժշտությամբ։ Թատրոնը ունեցել է լավ ակուստիկա։ Ներկայացումները բեմադրվել են ապրիլից մինչև հոկտեմբեր ամիսներին։

Թատրոնը հայտնաբերվել է 19-րդ դարում, իսկ վերականգնումը սկսվել է 1933 թվականին։

Տուրիզմ
-------

Թատրոնը Լիոնի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից մեկն է։ Ամեն տարի այստեղ անց է կացվում «Ֆուրվիերի գիշերներ» երաժշտական փառատոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Античный театр на холме Фурвьер (Античный театр на холме Фурвьер): архитектура, памятники, парки в Лионе, отзывы и советы туристов и путешественников»։ *turbina.ru*։ Վերցված է 2017-10-14
2. ↑  «Tout sur le Théâtre Antique de Fourvière - Horaires, tarifs, prix, accès, carte, photo, video, contact»։ *monumentsdelyon.com*։ Վերցված է 2017-10-14

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00117984 |

 |
**Վիշապանավակների տոն** (Duānwǔ jié (端午节), Չինաստանի ավանդական տոներից մեկը։ Այն կոչվում է նաև «Կրկնակի հնգյակ», քանզի, համաձայն լուսնային օրացույցի, տոնը նշվում է հինգերորդ ամսվա հինգերորդ օրը։ Այն լի է բազմաթիվ մրցութային ծրագրերով, որից ամենակարևորը վիշապանավակների թիավարության մրցույթն է։

Վիշապաձև նավակների տոնը նշվում է ի հիշատակ հայտնի լիրիկական պոետ Ցու Յուանի, ով իր ժողովրդի համար հետագայում դարձավ հայրենասիրության կերպար։ Օրվա ընթացքում հիմնականում ուշադրության կենտրոնում են երեխաները։ Նրանց համար ծնողները պատրաստում են ապարանջաններ և փոքրիկների ճակատին նկարում են «Արքա» իմաստ արտահայտող 王 (վան) հիերոգլիֆը։ «Ձախորդություններից խուսափելու» համար երեխաներին սովորեցնում են ինքնուրույն պատրաստել նետ ու աղեղ։ Տոնը նախանշում է ամառվա տապի սկիզբը և դրա հետ կապված հիվանդությունները։ Ուստի, տոնի կարևոր ավանդույթներից մեկն է համարվում «Չարը վանող» օշինդրից հմայլների պատրաստումը։

Չինական նավավարության մրցույթն իր տարածումը գտավ Հոնկոնգից և Թայվանից մինչև Ամերիկա` դառնալով ամենատարածված սպորտաձևերից մեկը։ 2006 թվականին տոնը ստացավ «Ազգային մշակութային ժառանգության» կոչում և 2007 թվականին իր տեղը գտավ Չինաստանի պաշտոնական տոների ցանկում։ Մինչ այդ, Վիշապանավակների տոնի ժողովրդական ավանդույթները դիտվում էին որպես սնահավատություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (www.gov.hk) GovHK։ «GovHK: General holidays for 2017»։ *www.gov.hk*։ Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 4
2. ↑  «First day-off for China's Dragon Boat Festival helps revive tradition\_English\_Xinhua»։ *news.xinhuanet.com*։ Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 4

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85039279 |

 |
**T-300 Քասըրգա** - թուրքական ROKETSAN ընկերության կողմից արտադրված հրթիռային կայանք։ Համակարգը զինված է 300 մմ տրամագծով չորս հրթիռներով և կարող է խոցել մինչև 120 կմ հեռավորության վրա գտնվող ցամաքային թիրախներ։

Բնութագիր
---------

300 մմ-անոց հրթիռ՝ նախատեսված T-300 Քասըրգա համակարգի համար
Հրթիռների երկարությունը 4,7 մ է, քաշը՝ մոտավորապես 524 կգ։ Առկա են նաև կասետային մարտագլխիկներ։ Տիպիկ Քասըրգա մարտկոցային համակարգերը բաղկացած են հրամանատարաշտաբային մեքենայից, 6-9 կայանքներից (F-302T) և նույն թվով համալրման և վերալիցքավորման մեքենաներից։ Հրթիռը կարող է հասնել մինչև 30,000 մ բարձրության՝ առավելագույնը 4․2 մախ արագությամբ։ Հրթիռներն օգտագործում են կոշտ վառելիք և սովորաբար ունենում են բեկորաֆուգասային մարտագլխիկ, որը բաղկացած է լինում 26․000 պողպատե գնդերից։

T-300 Քասըրգա ՀԿ-ն (նաև TRG-300) հիմնված է չինական WS-1B հրթիռների կառուցվածքի վրա,, որոշ մոդիֆիկացիաների են ենթարկվել հրթիռային կայանքը, որը նույնպես նման է WS-1B կայանքին։ Թուրքական ցամաքային ուժերում 302 մմ-անոց T-300 Քասըրգա ՀԿ—ն ապահովում է հեռահար կրակ։

T-300 Քասըրգա ՀԿ-ն բաղկացած է երկու հիմնական մասերից՝ կայանքն (T-300) ու հրթիռները (TR-300)։ Հրթիռային կայանքը հիմնված է գերմանական արտադրության MAN Diesel (6×6) 26.372 տաս անիվանի արտաճանապարհային բեռնատարի վրա։ Մեքենայի մարտական դիրքը 4 հրթիռների հետ միասին կազմում է 23 տոննա։ Կայանքի խցիկի պատուհաններն ունեն փեղկեր, որոնք իջեցվում են հրթիռը արձակելուց։ Այն ծառայում է նաև որպես T-122 կայանքի հարթակ թուրքական ցամաքային ուժերի հրամանատարության համար (F-302T):

Պատմություն
-----------

1997 թիվ թ․ պայմանագիր է ստորագրվել չինական CPMIEC ընկերության հետ WS-1 համակարգի հետագա մոդելների համատեղ մշակման և արտադրման նպատակով։ Քասըրգա համակարգն առաջին անգամ շահագործվել է 2000 թիվ թ․։

2016 թիվ թ․ T-300 Քասըրգա համակարգը վաճառվել է Ադրբեջանին։

2019 թիվ թ․ մարտին թուրքական ROKETSAN ընկերությունը պայմանագիր է կնքել Բանգլադեշի հետ՝ վերջինիս միջին հեռավորության հրթիռային կայանքներ մատակարարելու նպատակով։

Սպառազինություն
---------------

* Ադրբեջան Ադրբեջան
* Թուրքիա Թուրքիա
* Բանգլադեշ Բանգլադեշ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Turkey supplies T-300 Kasirga rocket system to Azerbaijan»։ AzerNews։ 2016 թ․ սեպտեմբերի 21
2. ↑  Gao Charlie (2019 թ․ հունվարի 6)։ «The Big Guns: NATO's 5 Deadliest Rocket Artillery Systems»։ Center for the National Interest
3. 1 2  «ROKETSAN: T-300 Kasirga (Hurricane)»։ *Pakistan Defence*։ 2009 թ․ փետրվարի 4
4. ↑  «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 9-ին։ Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 9  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. ↑  «Login to read»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 13-ին։ Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 6  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. 1 2  Selçuk Colakoğlu (2019 թ․ հունիսի 25)։ «Turkey-Bangladesh Relations: A Growing Partnership between Two Friendly Nations»։ Washington D.C։ Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 7
**Արգենտինական Անտարկտիդա** (իսպ.՝ Antártida Argentina՝ *Անտարտիդա Արխենտինա*), Անտարկտիդայի մի մասը, որի նկատմամբ հավակնություններ ունի Արգենտինան։ ներառում է Անտարկտիկական թերակղզին և եռանկյունաձև մի տարածք, որը ձգվում է Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերից մինչև Հարավային բևեռ՝ տեղադրվելով արևմտյան երկայնության 25° և 74°միջօրեականների և հարավային լայնության 60° զուգահեռականի սահմաններում։ Այդ տարածքները Արգենտինայի *Հրո երկիր և Անտարկտիդա* պրովինցիայի մի դեպարտամենտն են կազմում։

Գիտահետազոտական կայանները
-------------------------

Almirante Irizar սառցահատ նավը, մինչև 2007 թվականին դրա վրա հրդեհ բռնկվելը, Արգենտինայի կողմից անտարկտիկական հետազոտական արշավների կազմակերպման գործում ամենակարևոր դերն էր խաղում։ Բայց վերոնշյալ պատահարից մինչ օրս այդ նավը գտնվում է նորոգման մեջ։

Արգենտինացիները Անտարկտիդայի հետազոտման աշխատանքներին սկսել են մասնակցել քսաներորդ դարի սկզբից. Խ. Սոբրալն էր առաջին արգենտինացին, որ 1901 թվականին ոտք դրեց Անտարկտիդայի սառույցների վրա։ Իսկ սառցե մայրցամաքում արգենտինական մշտական գործող բևեռային առաջին կայանը Օրկադասն է, որ հիմնադրվել է 1904 թվականին։ 1965 թվականին էլ Արգենտինան ձեռնարկեց իր առաջին արշավը դեպի Հարավային բևեռ։ Այդ խիզախ գործողությանը, որը կրում էր *90/Operation 90* անվանումը, մասնակցեցին արգենտինական բանակի տասը զինվորականներ՝ Խորխե Ե. Լեալի հրամանատարությամբ։

Ներկայումս սառցե մայրցամաքում գործող ամենատարբեր կայանների մեծ մասը գտնվում է Արգենտինական Անտարկտիդայում։ Դրանցից Արգենտինային են պատկանում Էսպերանսա և Մարամբիո կայանները, որոնց ավելացել են սակավաբնակ մի քանի բազաներ։ Վերոնշյալ երկու կայաններում ներկայումս առկա շինությունների քանակը հասնում է յոթանասունի, իսկ բնակչության թիվը ամռանը կազմում է մոտավորապես 250, ձմռանը՝ 110 մարդ. 2010 թվականի հոկտեմբերին անցկացված մարդահամարի ժամանակ գրանցվել է 230 մարդ, այդ թվում՝ ինը ընտանիք՝ 16 երեխաներով։ Սոբրալը, որ ծայրհարավային ամառային բազան է, ընկած է Բելգրանո-II-ից 1450 կիլոմետր հարավ։ 

Օրկադաս կայան, 1996 թ.
Գլխավոր փոխադրամիջոցները *Puerto Deseado* և *Suboficial Castillo* նավերը և *C-130 Hercules* և *DHC-6 Twin Otter* ինքնաթիռներն են։ Նորոգումից հետո դրանց կմիանա նաև Almirante Irízar սառցահատ նավը։

Տես նաև
-------

* Ֆոլկլենդյան պատերազմ
* Մագալանես և Չիլիական Անտարկտիկա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Pequeño Larrouse Ilustrado 1990, para la Argentina, ajustado a la cartografía oficial por el Poder Ejecutivo Nacional a través del Instituto Geográfico Militar (IGM) acorde Ley 22.963 aprobada por expediente del 5-10-1989.
2. ↑  Censo 2010: en la Antártida viven 230 personas, 9 familias y 16 niños (in Spanish)

Գրականություն
-------------

* Menutti Adela, Menutti, María (1980)։ *Geografía Argentina y Universal* (Spanish)։ Buenos Aires: Edil

Արտաքին հղումներ
----------------

* Argentine Bases
* Marambio Base(իսպ.)(անգլ.)
* Dirección Nacional del Antártico: Bases
* Argentine Antarctica History(իսպ.)
**Վլադիմիր Աշոտի Լալայան** (մայիսի 27, 1940(1940-05-27), Սաբաթլո, Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջան, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, նյարդաբան, ԽՍՀՄ վաստակավոր բժիշկ, Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացի։

Կենսագրություն
--------------

Վլադիմիր Լալայանը ծնվել է 1940 թվականի մայիսի 27-ին, Վրաստանի Դեդոփլիսծղարոյի շրջանի Սաբաթլո գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղի դպրոցում, հետագայում՝ Ախալքալաքի միջնակարգ դպրոցում։

1958 թվականին ընդունվել է Երևանի բժշկական ուսումնարանը, որն ավարտել է 1960 թվականին։ Զորակոչվել է Կարմիր բանակ, 1963 թվականին Կուբայում մասնակցել է ռազմական գործողություններին, նույն թվականին զորացրվել է և ընդունվել Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ Ուսանողական փորձաշրջանն անցկացրել է Չեխոսլովակիայում։

Ինստիտուտն ավարտելուց հետո որպես նյարդաբան 1969 թվականին աշխատանքի է նշանակվել Հրազդանի բուժմիավորումում։ 1978 թվականին եղել է միկրոշրջանի պոլիկլինիկայի վարիչ։

Հետագայում եղել է Արարատ քաղաքի Ոսկու կորզման գործարանի բժշկական կենտրոնի գլխավոր բժիշկ։

1990 թվականին տեղափոխվել է Երևան, որպես նյարդաբան աշխատել է 3-րդ հիվանդանոցում։ 1990-ական թվականների կեսերին տեղափոխվել է Վոլգոգրադ (Ռուսաստան), աշխատել որպես նյարդաբան։ 2000 թվականի Հայաստանի դեսպանի միջնորդությամբ տեղափոխվել է Արցախի Քաշաթաղի հիվանդանոց և աշխատել նույն մասնագիտությամբ։

2001 թվականից աշխատել է Քաշաթաղի շրջանի Կովսականի տեղամասային հիվանդանոցում։

Արժանացել է բազմաթիվ պատվոգրերի, ԼՂՀ վարչապետի հուշամեդալի։

Որպես բժիշկ աշխատել է ԽՍՀՄ-ի տարբեր քաղաքներում։ Հանդիսանում է «Սաբաթլո» բանաստեղծությունների ժողովածուի հեղինակը։

Հայ-ադրբեջանական պատերազմից առաջ Վլադիմիր Լալայանը փորձի փոխանակման նպատակով եղել է Արցախում։

Միջադեպ
-------

2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի ժամանակ Վլադիմիր Լալայանը բուժօգնություն է ցույց տվել վիրավորներին, եղել է Կովսականում։ Կնոջը՝ Մայրանուշ Մովսիսյանին նա ուղարկել է Երևան, իսկ ինքը մնացել Կովսականում, որտեղից էլ հոկտեմբերի 20-ին անհետացել է։
Բժշկի հետագա ճակատագրի մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Վլադիմիր Լալայանի որոնողական հարցերով զբաղվում է դուստրը՝ բժիշկ Էսթեր Լալայանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Информатор (2021-04-26)։ «80-летний заслуженный врач, который спас сотни жизней, оказался в азербайджанском плену»։ *Инфотека 24* (ru-RU)։ Վերցված է 2021-08-30
2. ↑  «Արցախում անհետացած ռուսաստանցի բժիշկը | Aliq Media Armenia»։ *Aliq Media Armenia |*։ 2021-08-30։ Վերցված է 2021-08-30
3. ↑  «Մեր սիրտը զգում է` կենդանի է». բժշկի ընտանիքն սպասում է Բաքվի արձագանքին
4. ↑  «80-летний заслуженный врач, который спас сотни жизней, оказался в азербайджанском плену»

Աղբյուրներ
----------

* Վլադիմիր Լալայան, «Սաբաթլո» բանաստեղծությունների ժողովածու

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վլադիմիր Լալայանի լուսանկարները v102.ru կայքում
**Արդեշեն** (թուրքերեն՝ Ardeşen, հայերեն՝ Արտաշեն), քաղաք Թուրքիայի հյուսիսարևելյան մասում, Ռիզեի մարզում։ 2011 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 40 700 մարդ։ Քաղաքը գտնվում է Ռիզեից 48 կիլոմետր հեռավորության վրա։

Եղել է գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում։ Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

Անվան ծագումնաբանություն
------------------------

Անվանումը առաջացել է իշխան Համշեն Մարտիրոսի որդու Արտաշեսի անունից։

Պատմություն
-----------

Հնում այս տարածքը մտել է Հռոմեական կայսրության, Մեծ Հայքի, Բյուզանդական կայսրության և Տրապիզոնի կայսրության տարածքումներում։ 1461 թվականին Կոստանդնուպոլսի անկումից հետո, քաղաքը անցել է Օսմանյան կայսրության կազմը։ 1578 թվականին Արդեշենի հայ բնակչությունը իսլամացվել է։ 1916 թվականի հունվարի 15-ից 1918 թվականի մարտի 11-ը, քաղաքը եղել է ռուսական բանակի վերահսկողության ներքո։

Աշխարհագրություն
----------------

Արդեշեն շրջանը արևելքից սահմանակից է Ֆընդըքլըին, հարավից՝ Արդվինի մարզին, արևմուտքից՝ Չամլըհեշմին և Փազար շրջաններին։ Հյուսիսում ափերը ողողում են Սև ծովի ջրերը։ Ափագծի երկարությունը կազմում է 10 կիլոմետր։ Հարավային սահմանը անցնում է Արևելապոնտական լեռներով։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 14-15 °C:

Տնտեսություն
------------

Արդեշենում հիմնականում մշակում են թեյ։ Թեյի պլանտացիաները կազմում են շրջանի 10,55%-ը։ Բացի թեյից աճեցվում է նաև եգիպտացորեն, լոբի, կարտոֆիլ, կաղամբ, պնդուկ, կիվի և մանդարին։ Բնակչության շրջանում մեծապես տարածված է անասնապահությունը։

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  OracleAS Reports Services - Servlet
2. 1 2  Манасян М.Г. Армяне Причерноморья. Москва — Ереван, 1990, с.38

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4688195-5 · LCCN: no2002027889 · VIAF: 240550733 · WorldCat VIAF: 240550733 |

 |
**Վլադիմիր Կորոլենկոյի տուն-թանգարան** (ռուս.՝ Со́чинский худо́жественный музе́й), Վլադիմիր Կորոլենկոյի թանգարանը գտնվում է Ի. Գ. Կորոլենկոյի (գրողի հարազատ եղբայրն է) առանձնատանը՝ Գելենջիկից 20 կմ հեռավորության վրա գտնվող Ջանխոտ ավանում։ Առանձնատունը պատմա-ճարտարապետական հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Առանձնատունը կառուցվել է 1901-1902 թթ. ըստ գրողի նկարների և գծագրերի, շինարարությունը կատարվել է նրա անմիջական մասնակցությամբ։ Գտնվում է Սուրբ Նինա լանջին, անտառային կիրճում, որտեղից տեսարան է բացվում ծով դեպի։

1889-1915 թթ. Վլադիմիր Կորոլենկոն ինն անգամ իր ընտանիքի հետ եկել է Ջանջուն։ Հենց այստեղ է գրողն աշխատել իր բազմաթիվ ակնարկների և պատմությունների վրա։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո՝ 1930-ական թվականներին, առանձնատունը դարձել է անօթևան երեխաների հանգրվան, այնուհետև ժամանակավոր հանգստի կենտրոն, պիոներական ճամբար։

Դեռևս Հայրենական պատերազմից առաջ երկրի գրական համայնքը բարձրացրել էր Ջանխոտում թանգարանի ստեղծման անհրաժեշտությունը, սակայն մինչև պատերազմը թանգարանը չի ստեղծվել։

1953 թվականին կողաշենքի փոքրիկ սենյակում բացվել է գրող Վլադիմիր Կորոլենկոյի անկյունը։ 1957 թվականի մայիսին շենքի վրա տեղադրվել է հուշատախտակ գրողի Ջանխոտ ժամանման մասին։ 1958 թվականին Ի. Գ. Կորոլենկոյի տունն անցնում է Կորնովսկի շաքարի գործարանի իրավասության տակ։

Թանգարանը պաշտոնապես բացվել է 1964 թվականի մայիսի 21-ին։ Առանձնատան շենքը փոխանցվել է Գելենջիկի պատմական և տարածաշրջանային թանգարանի հաշվեկշռին։

1982-1991 թթ. թանգարանում կատարվել են վերականգնման աշխատանքներ, 1998-2003 թվականներին տեղի ունեցավ վերականգնման նոր փուլ։

Թանգարանի ցուցադրությունն այցելուներին պատմում է գրողի կյանքի ու աշխատանքի մասին, ինչպես նաև հնարավորություն է տալիս վայելելու 20-րդ դարի սկզբի հին առանձնատան յուրահատուկ մթնոլորտը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Решение Краснодарского крайисполкома № 63 от 29.01.1975 г.
2. ↑  «Дом-музей В.Г. Короленко»։ *www.museum.ru*։ Վերցված է 2018-04-13
3. ↑  Решение Геленджикского горисполкома от 11.06.1965 г.
4. ↑  «Дом-музей Владимира Короленко: экспозиции, адрес, телефоны, время работы, сайт музея»։ *Тонкости туризма* (ru-RU)։ Վերցված է 2018-04-13
**Ֆրեդերիկ Բեյլի Դենտ** (անգ. *Frederick Baily Dent***;** օգոստոսի 17, 1922(1922-08-17), Cape May, Քեյպ Մեյ շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 10, 2019(2019-12-10), Սպարտանբուրգ, Հարավային Կարոլինա, ԱՄՆ), ամերիկացի պետական գործիչ, ԱՄՆ առևտրի նախարար (1973-1975 թվականներին) և ԱՄՆ առևտրի ներկայացուցիչ (1975-1977 թվականներին)։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրեդերիկը ծնվել է 1922 թվականի օգոստոսի 17-ին Էդիթ և Մագրուդեր Դենտի ընտանիքում։ Մանկությունն անցել է Գրինուիչում (Կոնեկտիկուտ)։ Դենտն ավարտել է Կոնկորդ քաղաքի (Նյու Հեմփշիր) Սուրբ Պողոսի դպրոցը, ապա Եյլի համալսարանը, որտեղ զբաղվել է ֆուտբոլով և հոկեյով։ Եյլի համալսարանում ուսանելու ընթացքում նախապատրաստում է անցել ռազմածովային նավատորմի պահեստազորի սպաների պատրաստման կորպուսում։ 1943 թվականին ավարտել է Եյլի համալսարանը։ 1943-1946 թվականներին նա ծառայել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում։ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմի գործողությունների թատրոնում նա ծառայել է որպես կրտսեր լեյտենանտ USS PC 1547 և USS PCE (C) 873 նավերում։ 1944 թվականի մարտի 11-ին Դենտն ամուսնացավ Միլդրեդ Քերինգթոն Հարիսոնի հետ։

1947 թվականից սկսել է աշխատել Հարավային Կարոլինա քաղաքում գտնվող Mayfair Mills տեքստիլ ընկերությունում, որը պատկանում էր նրա ընտանիքին։ 1958-1972 թվականներին և 1977-1988 թվականներին եղել է ընկերության նախագահ։

1973 թվականի փետրվարի 2-ին ԱՄՆ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը Ֆրեդերիկ Դենտին նշանակեց ԱՄՆ առևտրի նախարար։ 1975 թվականի մարտի 26-ին ԱՄՆ-ի նախագահ Ջերալդ Ֆորդը դենտին նշանակել Է ԱՄՆ-ի առևտրական ներկայացուցիչ, որի պաշտոնը նա զբաղեցրել է մինչև 1977 թվականի հունվարի 20-ը։

Ֆրեդերիկ Դենտը մահացել է 2019 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Սպարտանբերգ քաղաքի հիվանդանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. 1 2  Frederick B. Dent
3. ↑  «Frederick B. Dent (1974–1975) | Miller Center» (անգլերեն)։ millercenter.org։ 2016 թ․ հոկտեմբերի 4։ Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 6
4. 1 2  «Frederick B. Dent»։ www.nndb.com։ Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 6
5. 1 2  McFadden Robert D. (2019 թ․ դեկտեմբերի 16)։ «Frederick B. Dent, 97, Commerce Secretary and Nixon Ally, Dies»։ *The New York Times*։ 0362-4331։ Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 6

Արտաքին հղումներ
----------------

* Appearances on C-SPAN

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n88172556 · VIAF: 23697688 · WorldCat VIAF: 23697688 |

 |
**Աստղագիտական կլիմա** (**Աստղակլիմա**), մթնոլորտային պայմանների համադրություն, որոնք կարող են ազդել աստղագիտական դիտարկումների որակի վրա։

Դրանցից կարևորագույնն են օդի թափանցիկությունը, նրա միատարրության աստիճանը (ազդում է դիտարկվող մարմինների «հստակության» վրա), մթնոլորտի ֆոնային լուսավորության մեծությունը, օրական ջերմաստիճանի տատանումները և քամու արագությունը։

Օպտիկական տիրույթում երկրային մթնոլորտի թափանցիկությունը բավականին մեծ է՝ զենիթում գտնվող աստղերի լույսը, ծովի մակերևույթից դիտարկման ժամանակ թուլանում է 25-50 % (ավելի թույլ սպեկտրի կարմիր, և ավելի ուժեղ երկնագույն մասում), իսկ ժամանակակից լեռնային աստղադիտարանի (2500-3000 մ) դեպքում միջինում 20 %։

Ուլտրամանուշակագույն տիրույթում մթնոլորտի թափանցիկությունը կտրուկ իջնում է. 280 նմ-ից ավելի կարճ ալիքների համար մթնոլորտը գործնականում անթափանց է։

Ինֆրակարմիր տիրույթում մթնոլորտի թափանցիկությունը չափազանց տատանվում է. գոյություն ունեն մի քանի կլանման հզոր շերտեր, որոնք պայմանավորված են ջրածնի և ջրի մոլեկուլների հետ։ Այդ պատճառով ինֆրակարմիր տիրույթում դիտարկումներ կատարելու համար աստղադիտակները տեղադրում են չոր բարձր լեռնային շրջաններում, օրինակ՝ չիլիական Ատակամա անապատում, կամ հավայան հրաբուխների (ավելին քան 4000 մ) գագաթին։

Տես նաև
-------

* en:Astronomical seeing

Գրականություն
-------------

* *Щеглов П. В.* Проблемы оптической астрономии. М. 1980
* *Уокер Г.* Астрономические наблюдения. М. 1990
* *Купер У.* Уокер Е. Измеряя свет звезд. М. 1994

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Աստղագիտական կլիմա» հոդված Պ.Վ. Շչեգլով, Աստրոնետ (ռուս.)
* «Կրուգոսվետ» հանրագիտարանում հոդված (ռուս.)
* Հոդված «Մեծ սովետական հանրագիտարանում» (ռուս.)
**Ամուսնացած կին**, կին որն ամուսնացել է տղամարդու հետ։

Հասկացության ծագումը
--------------------

Ռուսերեն «ժենա», թուրքերեն «կյուն», անգլերեն «queen» հանգում են նույն հնագույն արմատին՝ «կենա», ինչը նշանակում է «կին»։ Երբ տղամարդը խոսում է իր կնոջ մասին, նա օգտագործում է «իմ կինը» արտահայտությունը։

Նկարագրություն
--------------

Ամենօրյա կյանքում օգտագործում են նաև սխալ հասկացություն՝ *քաղաքացիական կին* , այսինքն կին, որն ամուսնական կապի մեջ է գտնվում տղամարդու հետ, ապրում է նրա հետ, համատեղ տնտեսություն է վարում, երեխա է մեծացնում, սակայն իր հարաբերություններն օրինական կարգով չի գրանցել, այսինքն նրանց ամուսնությունը չի գրանցվել։ Չգրանցված ամուսնությունը կենցաղում անվանում են քաղաքացիական ամուսնություն։ Քաղաքացիական ամուսնության հոմանիշ է համարվում չգրանցված ամուսնությունը։ Իրավաբանորեն քաղաքացիական ամուսնություն և քաղաքացիական կին հասկացությունները չեն ընդունվում։

Որոշ երկրներում, օրինակ Կանադայում, Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Նիդերլանդներում, Պորտուգալիայում, ՀԱՀ-ում, Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Իսլանդիայում և Արգենտինայում օրենսդրությունն ընդունում է նաև միասեռ ամուսնությունները։ Այս երկրներում «կին» տերմինը կիրառվում է ամուսիններից յուրաքանչյուրի նկատմամբ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Բարի ու չար կանանց մասին խոսքեր․ Լավ կինն իր ամուսնու գլուխը սանրով սանրում է ու փաղաքշում նրան։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Самовосстановитель древнего языка»

Գրականություն
-------------

* Мужьям о жёнах. — М.: «Ковчег», 2009. — 32 с. — ISBN 5-7850-0044-X
**Քեյթ Ռիչի** (անգլ.՝ Katherine «Kate» Leigh Ritchie օգոստոսի 14, 1978(1978-08-14), Գոուլբեռն, Նոր Հարավային Ուելս, Ավստրալիա), ավստրալիացի դերասանուհի, ռադիոհաղորդավարուհի և մանկագիր։ Առավել հայտնի է «Տանը և ճանապարհին» ցերեկային սերիալում (1988-2008 թվականներ և 2013 թվական) խաղացած Սալի Ֆիտչեր դերով, որի համար արժանացել է հինգ մրցանակի՝ «Logie Award» (2006 թվական, 2-ը՝ 2007 և 2-ը՝ 2008 թվական) և գրանցվել Գինեսի ռեկորդների գրքում այն բանի համար, որ պատմության մեջ բոլոր ավստրալիացի դերասաններից ավելի երկար անընդմեջ նկարահանվել է դրամատիկ հեռուստասերիալում (20 տարի)։

Կարիերա
-------

2016 թվականին Ռիչը հրատարակել է «Ես պարզապես չէի կարող սպասել քեզ հետ հանդիպմանը» (անգլ.՝ I Just Couldn't Wait To Meet You) վերնագրով մանկական գիրքը։ Նրա երկրորդ գիրքը՝ «Դա ինձ համար խզբզոց չէ» (անգլ.՝ It's Not Scribble to Me), լույս է տեսել 2018 թվականին։

2016 թվականի հունիսին Ռիչը հայտարարվել է ավստրալիական «QV Skincare» կոսմետիկ ապրանքանիշի դեսպան։

Անձնական կյանք
--------------

2010 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Ռիչը ամուսնացել է ռեգբիստ Ստուարդ Ուեբի հետ, ում հետ հանդիպել է իրենց հարսանիքից 2 տարի առաջ։ Զույգը ունեցել է դուստր՝ Մեյ Ուեբը (ծնված 2014 թվականի օգոստոսի 17-ին)։

2019 թվականի հոկտեմբերի 17-ին տեղի ունեցած ընտանեկան բռնությունից հետո Ռիչը հեռացել է իր ամուսնու՝ Ռենդիվեկեում գտնվող տնից Սիդնեյի արվարձան։ Նույն թվականի նոյեմբերի 7-ին Ուեբը Ռիչի անունից համաձայել է AVO-ի, որն էլ թույլ չի տվել նրան հետապնդել, ահաբեկել, հարձակվել կամ սպառնալ, ինչես նաև մոտենալ կամ գտնվել նրա ընկերությունում «ալկոհոլի կամ արգելված թմրանյութերի օգտագործումից հետո առնվազն 12 ժամվա ընթացքում»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  *Kate Ritchie* I Just Couldn't Wait to Meet You. — Penguin Random House Australia, 2016-03-28. — 38 с. — ISBN 9780857989710
3. ↑  *Kate Ritchie* It's Not Scribble to Me. — Penguin Random House, 2018-10-29. — 34 с. — ISBN 9780143790136
4. ↑  «Kate Ritchie flaunts her glowing complexion at skincare brand event»։ Mail Online։ 2016-06-08։ Վերցված է 2019-10-13
5. ↑
6. ↑

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Internet Movie Database |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------
**Արմեն Կառլենի Գասպարյան** (մականունը՝ Մակիչ, փետրվարի 3,1974, Շինուհայր, Գորիս - 2016, ապրիլի 6, Թալիշ, Մարտակերտ), ազատամարտիկ, արցախյան ազատամարտի մասնակից, ավագ լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Գասպարյանը ծնվել է 1974 թվականին Գորիսի Շինուհայր գյուղում։ 1981- 1989 թվականներին սովորել է Շինուհայրի միջնակարգ դպրոցում, ավարտել 8-րդ դասարանը, մեկնել Կապան և ընդունվել Կապանի շինարարական տեխնիկումը։ 15 տարեկանից որպես կամավոր անդամագրվել է Համլետ Քոչարյանի ջոկատին, կռվել է Մարտակերտում։ 1992 թվականին վիրավորվել է բեկորից։ 1993-1994 թվականներին պարտադիր զինվորական ծառայության է անցել Կապանի թիվ 83117 զորամասում։ 1999 թվականին ծառայության է անցել նույն զորամասում և զբաղեցրել տարբեր պաշտոններ։ 2002 թվականին Արմենին շնորհվել է ենթասպայի, 2005 թվականին՝ լեյտենանտի, 2007 թվականին՝ ավագ լեյտենանտի կոչումներ։ 2008 թվականին առողջական խնդիրների պատճառով զորացրվում է պահեստազոր։
2010 թվականին աշխատանքի է անցել Զանգեզուր կենսոլորտային համալիրում։

2016 թվականի ապրիլի 2-ին Քառօրյա պատերազմի վերսկսելու պատճառով Երկրապահ կամավորականների ջոկատի կազմում Արմեն Գասպարյանը մեկնեց ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղ, որտեղ նույն թվականի ապրիլի 6-ին զոհվեց հատուկ մարտական առաջադրանք կատարելու ժամանակ։ Լեռնային Ղարաբաղի նախագահի հրամանագրով հետմահու արժանացել է «Արիության մեդալի»։

Արմենն ամուսնացած էր, ուներ երկու զավակ։

Պարգևներ
--------

* Կրծքանշան՝ 1992-1994 թվականների մարտական գործողություններին մասնակցելու համար
* «Հայաստանի երկրապահ» հուշամեդալ (2005)
* «Մարտական ծառայության» մեդալ (2006)
* «97-րդ առանձին մոտոհրաձգային բրիգադ»ի 15 ամյակի կրծքանշան
* ՀՀ զինված ուժեր 20 տարի հոբելյանական մեդալ (2012)
* «Վազգեն Սարգսյան» մեդալ
* «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալ
* «Արիության մեդալ» (2006)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Yerevan.Today | Հակառակորդի կրակոցից զինծառայող է զոհվել» (hy-am)։ Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 12

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եվս մեկ զոհ, չորս վիրավոր

Աղբյուրներ
----------

* Արմեն Գասպարյանի «Մարտական ուղի»
**Քեշմ** (պարս.՝ قشم), իրանական կղզի Պարսից ծոցի արևելյան մասում` Հորմուզի նեղուցում։ Մասն է կազմում Իրանի Հորմոզգան օսթանի (նահանգի)` մի քանի հարևան փոքր կղզիների հետ կազմելով Քեշմ շահրեստանը։ Տարածքը կազմում է 1445 կմ², բնակչությունը՝ 148 993 մարդ։ Պարսից ծոցի ամենախոշոր կղզին է։

Կղզին ձգվում է Պարսից ծոցի հյուսիսային` պարսկական ափի երկայնքով Բանդար Լենգե և Բանդար Աբբաս քաղաքների միջև։ Պարսկական ափից բաժանված է Խուրանի նեղ նեղուցով, որի լայնությունն ամենանեղ մասում ընդամենը 1800 մետր է։ Կղզու երկարությունը կազմում է մոտ 122 կմ, միջին լայնությունը` մոտ 18 կմ։ Բուն Հորմուզի նեղուցը բաժանում է կղզին Պարսից ծոցի հարավային` արաբական ափից. հեռավորությունն Օմանի ափից ամենամոտ կետում կազմում է մոտ 55 կմ։

Կղզու ամենախոշոր բնակավայրը և Քեշմ շահրեստանի վարչական կենտրոնը Քեշմ քաղաքն է, որի բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում է 40 678 մարդ։

Պատմություն
-----------

### Նորագույն պատմություն

1988 թվականի հուլիսի 3-ին կղզու ափերի մոտ է տեղի ունեցել Iran Air ավիաընկերության Airbus A300 օդանավի աղետը. Թեհրան-Բանդար Աբբաս-Դուբայ երթուղով թռիչք կատարող քաղաքացիական ինքնաթիռը խփվել է ամերիկյան ռազմական նավատորմի «Vincennes» հրթիռային հածանավի կողմից, ինչի արդյունքում զոհվել են ինքնաթիռում գտնվող բոլոր 290 մարդիկ։

2005 թվականի նոյեմբերի 27-ին կղզու տարածքում տեղի է ունեցել ուժեղ (ըստ տարբեր աղբյուրների` 5.8-6.0 մագնիտուդով) երկրաշարժ, որի արդյունքում ավերվել են մի շարք գյուղեր, զոհվել է 13 և վիրավորվել ավելի քան 100 մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  QESHM ISLAND – Encyclopaedia Iranica — 2004.
2. ↑  «Qeshm on Britannica online (անգլ.)»։ Վերցված է 2023-10-15
3. 1 2 3  - Qeshm Island, Encyclopædia Iranica (անգլ.)
4. ↑  Իրանի քաղաքների բնակչություննը ըստ մարդահամարների արդյունքների (անգլ.)
5. ↑  «Iran Air flight 655 on Britannica online (անգլ.)»։ Վերցված է 2023-10-15
6. ↑  «Earthquake Report for November 27, 2005: West of Qeshm (Persian Gulf) (անգլ.)»։ International Institute of Earthquake Engineering and Seismology (IIEES)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ. հունիսի 3-ին։ Վերցված է 2009 թ. փետրվարի 13
7. ↑  «Iran: Qeshm Earthquake Information Bulletin No. 1 (անգլ.)»։ ReliefWeb։ November 28, 2005։ Վերցված է 2009 թ. փետրվարի 13

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Իրանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2003009380 · VIAF: 315142414 · WorldCat VIAF: 315142414 |

 |
**Սիլյան Ավրամովսկի** (մակեդոներեն՝ Силјан Аврамовски, ապրիլի 10, 1960(1960-04-10), Սկոպիե, Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), մակեդոնացի պետական և քաղաքական գործիչ, Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության նախկին ներքին գործերի նախարար։

Ծանոթագրություններ
------------------

Սիլյան Ավրամովսկին ծնվել է 1960 թվականի ապրիլի 10-ին Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության Սկոպյե քաղաքում։ 1983 թվականին ավարտել է Սկոպյեի Կիրիլի և Մեթոդիոսի անվան համալսարանի անվտանգության ֆակուլտետը։

Համալսարանական կրթությունն ավարտելուց հետո աշխատել է Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարությունում և զբաղեցրել տարբեր պաշտոններ։ Հարի Կոստովի վարչապետության տարիներին՝ 2004 թվականի հունիսի 2-ին, նշանակվել է երկրի ներքին գործերի նախարար, սակայն նույն տարվա դեկտեմբերի 17-ին ստիպված է եղել թողնել պաշտոնը։

Այնուհետև նա նշանակվել է Հյուսիսային Մակեդոնիայի ներքին գործերի նախարարության անվտանգության և հետախուզական վարչության գրասենյակի պետ։ Այս պաշտոնը ստանձնել է մինչև 2006 թվականը։

Ներկայումս Ավրամովսկին ներքին գործերի նախարարության անվտանգության և հետախուզական վարչության գրասենյակի փոխտնօրենն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մակեդոնիայի Հանրապետության ոստիկանությունը ներկայացրել է առաջնահերթ բարեփոխումների ծրագիր»։ *Հարավարևելյան Եվրոպայի ժամանակ*։ դեկտեմբերի 30, 2005։ Վերցված է նոյեմբերի 7, 2011
**Արմենների ծագումը ըստ Ստրաբոնի**, Ստրաբոնի ծագումնաբանությունը Արմենների ժանամանակ։

Հունական պատմական ավանդությունը մեզ հասցրել է հայերի ծագման նաև մի երկրորդ ձև, որ պահպանվել է վերոհիշյալ հեղինակներից ավելի, ուշ ապրած Ստրաբոնի մոտ, սակայն իր էությամբ ավելի հին է, քան փռյուգական ձևը։ Դա կարելի է կոչել «Թեսսալական ձև»։

Հեղինակներ
----------

Թեսսալական ձևի հեղինակներն են Թեսսալիայի Փարսալա և Լարրիսա քաղաքներից դուրս եկած Ալեքսանդր Մակեդոնացու (336-323) զորահրամանատարներ Կիրսիլոս Փարսալացին և Մեդիոս Լարիսացին։ Այս հեղինակների դրվածքը մեզ է հասել Ստրաբոնի միջոցով (մ.թ.ա. 63 մ.թ. 21 թվականներ) և նրանք մեզ հայտնի են միայն Ստրարոնի հիշատակություններից։ Ն. Ադոնցի կարծիքով Անտիգոնոսը (384-301) իշխանության գլուխ անցնելուց հետո հայոց թագավոր Արոանդեսի օժանդակությունն ապահովելու նպատակով նրա մոտ է ուղարկում երկու զորահրամանատարների Կիրսիլոս Փարսալացուն և Մեդիոս Լարիսացուն, որոնք ժամանակին մասնակցել Էին Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներին։

Աշխատանքներ
-----------

Աշխարհագրագետ Ստրաբոնը
Կիրսիլոսն ու Մեդիոսը, անտարակույս, ձեռքի տակ ունեցել են Թեսալիայում արմենների լինելու մասին պատմական մի ավանդություն, որը մեզ չի հասել։ Հայաստանում (հավանորեն Փոքր Հայքի թագավորությունում) լինելով, նրանք ուշադրություն են դարձրել Հայաստանի և իրենց հայրենի Բեսալիայի որոշ տեղանունների համահնչյունության վրա։ Նրանք ընդհանուր գծեր են գտել նաև հագուստի մեջ և այլն։ Արմենիայի էպոնիմ Արմենին Կիրսիլոսն ու Մեդիոսը կապում են արգանավորդների առասպելի հետ և նրան վերագրում թեսալական ծագում։ «Պատմում են, -կարդում ենք Ստրաբոնի մոտ, -որ Յասովնը, թեսալացի Արմենի հետ դեպի կոլխերի երկիրը նավելիս հասնում է մինչև Կասպից ծովը իսկ Արմենը, -ասում են, ծագում էր Արմենիոնից (սկզբնապես Օրմենիոն Թեսսալիայում), որ մեկն է Բիբեյդյան լճի մոտ՝ Փերեի և Լարիսայի միջև ընկած քաղաքներից. նրա ուղեկիցներն իբր բնակեցրել են Ակիլիսենեն և Սիսպիրիտիսը մինչև Կալաքեն և Ադիաբեն, Արմենից էլ, ասում են, մնացել է Արմենիա անունը»։ Այդ նույն հարցի մասին, մի այլ տեղ, Ստրաբոնը խոսում է հետևյալ կոնտեքստում. «Ալեքսանդրի արշավանքներին մասնակցած Կիրսիլոս Փարսայացու և Մեդիոս Լարիսացու ասելով, երկիրը կոչվել է Արմենիա Արմենի անունով, Արմենի ուղեկիցներից ոմանք գրավեցին Ակիլիսենեն, որը մինչ այդ գտնվում էր սոֆենների (ծոփացիների) իշխանության տակ, իսկ մյուսները բնակություն հաստատեցին Սիսպիրիտիսում մինչև Կալաքեն և Ադիաբեն, Արմենիայի սահմաններից դուրս»։

Վկայություններ
--------------

Ն. Ադոնցը, Հ. Մանանդյանը, Գ. Ղափանցյանը ուշադրություն են դարձրել այս վերջին վկայության վրա, որը ճիշտ է արտացոլում պատմական իրականությունը։ Ակիլիսենեն (Երզնկայի դաշտը)՝ հյուսի-արևմուտքում և Սի(ս)-պիրիտիսը (Շուպրիտիսը), Կալաքենն ու Ադիարենը հարավ-արևելքում այն շրջօղակն էր, որի սահմաններում ուրարտական պետության կազմավորումից դեռ շատ առաջ տեղի էր ունենամ արմենական ցեղերի տեղաշարժը Փոքր Ասիայից դեպի Հայկական լեռնաշխարհը։
Հայերի ծագման Ստրաբոնի ընդունած վարկածում ևս Ակիլիսենեն (այսինքն՝ Հայասայի կենտրոնական մասը) հանդես է գալիս որպես հայերի նախնիների բնակության սկզբնական վայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  N. Adontz, Histoire d' Armenie, էջ 329
2. ↑  N. Adontz, Histoire d' Armenie, էջ 23

Գրականություն
-------------

* Հայ Ժողովրդի Պատմություն էջ 243
**Քիմ Դարբի** (անգլ.՝ Kim Darby, ներկայիս անունը՝ **Դեբորա Զերբի**, հուլիսի 8, 1947(1947-07-08), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի։ Առաջադրվել է «Էմմի», «Ոսկե գլոբուս» և «BAFTA» մրցանակների։

Կյանք և կարիերա
---------------

Դեբորա Զերբին ծնվել է Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում։ Տասնհինգ տարեկան հասակում ընդունելով Քիմ Դարբի կեղծանունը՝ սկսել է նկարահանվել կինոյում և հեռուստատեսությունում։ 1963 թվականին Էնն Մարգրետի հետ առաջնաելույթ է կատարել «Ցտեսություն, թռչուն» մյուզիքլում։

Քիմ Դարբին առավել հայտնի է դարձել 1969 թվականի «Իսկական քաջություն» ֆիլմում Ջոն Ուեյնի և Գլեն Քեմփբելի հետ խաղացած դերի շնորհիվ։ Իր խաղի համար քննադատներից ստացել է լավ արձագանքներ և առաջադրվել է «Ոսկե գլոբուս» և «BAFTA» մրցանակների։ Հետագա տարիներին նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում, ինչպիսիք են՝ «Երկրային հայտարարություն» (1970)՝ Բրյուս Դևիսոնի հետ, «Նորվուդ» (1970)՝ Գլեն Քեմփբելի հետ և «Բանդա Գրիսոմով» (1971), որտեղ խաղացել է գլխավոր դեր։ Կատարել է «Աստղային ճանապարհ։ Բնօրինակ սերիալ» սերիալի գլխավոր դերերից մեկը՝ Միրին Միրիի դերը։

Հեռուստատեսությունում նկարահանվել է 1976 թվականին՝ «Հարուստ, աղքատ» մինի սերիալում, որը նրան բերել է «Էմմի» մրցանակ անվանակարգ։ Հետո Հենրի Ուինքլերի հետ նկարահանվել է «Միակն աշխարհում» (1978) հաջողված կատակերգական մելոդրամայում, իսկ ավելի ուշ՝ իր կարիերայի ընթացքում հայտնվել է «Ավելի լավ է մեռնել» (1985), «Գայլուկ 2» (1987), «Հելոուին 6։ Մայքլ Մայերսի անեծքը» (1995) և «Ծաղրասարյակը չի երգի» (2001) ֆիլմերում։ Նաև հայտնվել է «Հյուրանոց», «Նա գրել է սպանությունը» և «Գաղտնի նյութեր» հեռուստասերիալներում։

Քիմ Դարբին երկու անգամ ամուսնացած է եղել։ Երկրորդ ամուսնությունից ունի երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Lundy D. R.* The Peerage
2. 1 2 3  «Awards for Kim Darby»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 23-ին։ Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 2
3. 1 2  «Kim Darby- Biography»։ *Yahoo!*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 23-ին։ Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 2
4. ↑  «Biography for Kim Darby»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 23-ին։ Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kim Darby (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · The Peerage · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 7030948 · BNE: XX1516512 · BNF: 13940365c · CONOR: 36317027 · GND: 14088453X · ISNI: 0000000108993893 · LCCN: n85201934 · NKC: xx0150264 · NTA: 073205516 · NUKAT: n2010115239 · SUDOC: 07075537X · VIAF: 49412472 · WorldCat VIAF: 49412472 |

 |

 |
**Քիմ Ռեյնոլդս** (անգլ.՝ Kimberly Kay Strawn, օգոստոսի 4, 1959(1959-08-04), St. Charles, Մադիսոն շրջան, Այովա, ԱՄՆ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, Հանրապետական կուսակցության ներկայացուցիչ, 2017 թվականից Այովա նահանգի նահանգապետը։

Կենսագրություն
--------------

1970-ական թվականներին ուսանել է Միսսուրի նահանգի հյուսիսարևմտյան համալսարանում, 1980-ական թվականներին, ապրելով Մաունթ Պլեզանտում, ուսումը շարունակել է հարավ-արևելյան քաղաքային քոլեջում, իսկ 1990-ականների կեսերին հաշվապահական գործ է սովորել հարավարևելյան քաղաքային քոլեջում։ 2010 թվականին ընդունվել է Այովա նահանգի համալսարան և 2016 թվականին ստացել ազատ գիտությունների բակալավրի աստիճան։

Տասնչորս տարվա ընթացքում զբաղեցրել է Կլարկ շրջանի (Այովա) գանձապետի պաշտոնը, այնուհետև ընտրվել է նահանգի Սենատ։ Նրա առաջին ժամկետի երկրորդ տարում Տերի Բրանսթադը, որը պատրաստվում էր իր նոր նահանգապետի ընտրություններին, նրան առաջարկել է իր հետ առաջադրվել որպես փոխնահանգապետ։ Նրանք ընտրվել են 2010 թվականին և վերընտրվել 2014 թվականին։ 2017 թվականի մայիսի 24-ին Բրենսթեդի՝ դիվանագիտական աշխատանքի անցնելու պատճառով ստանձնել Է նահանգապետի պաշտոնը։ Այսպիսով դառնալով պատմության մեջ առաջին կինն այդ պաշտոնում։

2018 թվականի նոյեմբերի 6-ին Այովայի նահանգապետն ընտրվել է լրիվ ժամկետով՝ դժվարին պայքարում հաղթելով դեմոկրատ Ֆրեդ Հաբլային (քվեաթերթիկների 90 %-ի հաշվումից հետո ստացել է ձայների 50 %-ը՝ Հաբելի 47,8 %-ի դիմաց)։ Նախընտրական պայքարի հիմնական թեմաներից մեկը դարձել է աբորտների խնդիրը. Ռեյնոլդսը ժամանակին ստորագրել է այսպես կոչված «սրտի բաբախման բիլը», որն Ամերիկայի նահանգի ամենախիստ օրենքներից մեկն է, որը սահմանափակում է օրինական աբորտները վեցշաբաթյա հղիության ժամկետով։ Planned Parenthood կազմակերպության դիտորդական խորհրդի նախկին անդամ Հաբելը առաջարկել է չեղարկել օրինագիծը։ Մրցակիցները նաև բանավիճել են Medicaid-ի բժշկական ապահովագրության ծրագրի մասնավորեցման մասին։

Անձնական կյանք
--------------

1982 թվականին ամուսնացել է Քևին Ռեյնոլդսի հետ, որն ավելի քան երեք տասնամյակ աշխատել է ԱՄՆ-ի գյուղատնտեսության դեպարտամենտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2
3. 1 2  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
4. ↑  O. Kay Henderson (2016-12-16)։ «Lieutenant governor to receive college degree tomorrow» (անգլերեն)։ Radio Iowa։ Վերցված է 2018-11-09
5. ↑  «Kim Reynolds Sworn in as Iowa's 1st Female Governor» (անգլերեն)։ US News & World Report։ 2017-05-24։ Վերցված է 2017-08-28
6. ↑  Sarah Ferris (2018-11-07)։ «Republican Kim Reynolds reelected as governor of Iowa» (անգլերեն)։ Politico։ Վերցված է 2018-11-09
7. ↑  Jason Noble (2017-01-11)։ «How Kim Reynolds ascended to Iowa's governorship» (անգլերեն)։ The Des Moines Register։ Վերցված է 2017-08-28

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1177814412 · VIAF: 8922155044891772520000 · WorldCat VIAF: 8922155044891772520000 |

 |
**Ավետիս Աֆարյան** (1880, Կյուրին, Սիվասի մարզ, Թուրքիա - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ավետիս Աֆարյանը ծնվել է մոտ 1880 թվականին։ Եղել է դիպլոմավոր բժիշկ։ Ընտանիքով ապրել է Սեբաստիայի նահանգի Սեբաստիայի գավառի Կյուրին գավառակի կենտրոն Կյուրին քաղաքում և բժիշկ աշխատել։ Բուժել է հայերին, թուրքերին, քրդերին ու չերքեզներին` առանց ազ­գա­յին ու կրո­նա­կան խտրա­կա­նու­թյան։

Որ­դին` Մեսիա Աֆարյանը ծնվել է Կյուրինում 1908 թվականին։ 1914 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ավետիսը զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականին մոտ 35 տարեկան հասակում անհետ կորել է։

1915 թվականին թուրքերը Կյուրինի ողջ բնակչությանը, այդ թվում բժշկի ընտանիքին, քշել են Դեյր-էլ-Զո­րի անա­պատ­նե­րը։ Երիտասարդներին նախօրոք հավաքել են բանակում ծառայելու պատրվակով, իսկ կանանց ու երեխաներին տարագրել Շեդդադեի քարանձավները ու գազանաբար սպանել։ Որդին՝ Մեսիան հրաշքով փրկվել է և ապաստանել մի արաբի ընտանիքում։ Մեսիային գտել է բարերար Փառնակ Շիշիկյանը և տեղափոխել հայկական որբանոց, որտեղ գրաճանաչ է դարձել։ Հետագայում մշտապես կարդացել է տեղական թերթերը հուսալով, թե կարող է որևէ տեղեկություն ստանալ իր հարազատների մասին։ Ապրել է Սիրիայի Թել Բրաք հայկական գյուղում, որտեղ ամուսնացել է այնթապցի Հերմինեի հետ և ունեցել 5 զավակ։ 1948 թվականին ընտանիքով հայրենադարձվել է Խորհր­դա­յին Հա­յաս­տան ու բնակություն հաստատել Երևանում, փողոցներ ասֆալտապատող բանվոր է աշխատել։ Նա այլևս որևէ բան չի իմացել իր բժիշկ հոր և մյուս հարազատների մասին։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Ճղըլյան Հակոբ, Ստվերում մնացած կյանք, Երևան, 1991։
**Հայաստանի երկաթուղու թանգարան**, բացվել է 2009 թվականի օգոստոսի 2-ին՝ Երկաթուղայինի միջազգային օրը։

Պատմություն
-----------

«Հարավկովկասյան երկաթուղի» (ՀԿԵՈՒ) ընկերությունը 2009 թվականի հուլիսի 31-ին Երևանի երկաթգծի կենտրոնական կայարանում բացել է Հայաստանի երկաթուղային թանգարան։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանում ներկայացված է հայկական երկաթուղու պատմությունը՝ սկսած 1896 թվականից մինչև մեր օրերը։ Թանգարանում տեղադրված են 10 վահանակներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ներկայացնում է երկաթուղու պատմության որոշակի ժամանակահատված։ Ցուցանմուշների կեսը թանգարանին է նվիրել Ռուսաստանի երկաթուղին։

Հասցե
-----

Թանգարանը գտնվում է Երևանի երկաթգծի կենտրոնական կայարանում՝ Տիգրան Մեծի 86 հասցեում։

Պատկերասրահ
-----------

* Երևանի երկաթուղային կայարանի շենքըԵրևանի երկաթուղային կայարանի շենքը
* Երևանի երկաթուղային կայարանի սրահներիցԵրևանի երկաթուղային կայարանի սրահներից
* Թանգարանի մուտքը երկաթուղային կայարանի շենքումԹանգարանի մուտքը երկաթուղային կայարանի շենքում
* 
* 
* 
* «Վարդան Զորավար» զրահագնացքի մակետը, 1918«Վարդան Զորավար» զրահագնացքի մակետը, 1918
* Երկաթուղային կայարանների մակետներըԵրկաթուղային կայարանների մակետները
* 
* Արմավիր կայարանի մակետըԱրմավիր կայարանի մակետը
* Երկաթուղային կայարանների մակետներըԵրկաթուղային կայարանների մակետները
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Հայաստանի երկաթուղային տրանսպորտ
* Տրանսպորտը Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Arminfo: Armenian Railways Museum joining 2015 Museum Night
2. 1 2  Museums of Yerevan city
3. ↑  Երևանում երկաթուղային թանգարան է բացվել
**Քինգսման։ Կապույտ արյուն** (անգլ.՝ Kingsman: The Blue Blood, ռեժիսոր Մեթյու Վոնի սպասվող ամերիկյան կատակերգական հետախուզական ֆիլմը։

Դերերում
--------

| Դերասան | Կերպար |
| --- | --- |
| Թերոն Էջերթոն | Գերի «Էգսի» Գալահադ |
| Քոլին Ֆերթ | Հարրի Հարթ |
| Դույեն Ջոնսոն |  |

Վերնագրի տեքստ
--------------

2017 թվականի մայիսին Մեթյու Վոնը (ֆիլմաշարի ռեժիսոր) հայտարարել է, որ «Ոսկե մատանիի» ֆիլմի շարունակությունը ներկա պահին գտնվում է մշակման փուլում, հավելելով, որ սյուժեն գրվում է արդեն իսկ երկրորդ ֆիլմի արտադրության ժամանակ։ Հետո հայտարարել է, որ անձամբ է ընտրել Դուեյն Ջոնսոնին՝ չարագործի կերպարին մարմնավորելու համար։ 2018 թվականի հունիսին ռեժիսորը հայտարարել է, որ երրորդ ֆիլմը նկարահանվում է պրիկվելի հետ համատեղ։ Քոլին Ֆերթը և Թերոն Էջերթոնը կրկնում են իրենց դերերը։ Նաև հայտարարել է, որ արտադրությունը նախատեսում են սկսել 2019-ից 2020 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ 2020 թվականին ֆիլմը ստացել է «Քինգսման։ Կապույտ արյուն» անվանումը։ 2021 թվականի դեկտեմբերին Վոնը նշել է, որ նկարահանումները սկսվել են 2022 թվականին, իսկ թողարկումը նշանակված է 2023 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Porreca Brian (2017-09-25)։ «‘Kingsman 2’: Taron Egerton on How the Ending Impacts Planned Trilogy»։ *The Hollywood Reporter* (en-US)։ Վերցված է 2023-04-09
2. ↑  Alfar Paolo (2020-09-18)։ «The King's Man: 5 Things Fans Are Excited To See In The Prequel (& 5 Why They're Nervous)»։ *ScreenRant* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-04-09
3. ↑  «Kingsman 3 Starts Filming in September (Exclusive)»։ *Movies* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-04-09
**Արշամունիներ**, հայկական նախարարական տոհմ Մեծ Հայքում և Մարզպանական Հայաստանում։ Տոհմի իշխանական կալվածքն է եղել Տուրուբերան նահանգի Արշամունիք գավառը։ Փավստոս Բուզանդի ժամանակ Արշամունիքը համարվում էր Տարոն գավառի մի մասը, իսկ Ղազար Փարպեցու մոտ այն հանդես է գալիս որպես առանձին գավառ։ Տոհմի և գավառի անվանումը ծագում է Ծոփքի և Կոմմագենեի միացյալ հայկական պետության թագավոր Արշամից (մ.թ.ա. 240-220), որը հիմնադրել էր Արշամաշատ քաղաքը։ Հին ժամանակներում Եփրատի հովտում, եղել է Արշամունյաց նախարարական տոհմը, Բինգյոլի ստորոտում նրանց սերունդները՝ այն վայրում, որը պահել է նրանց անունը, շարունակել են իրենց գոյությունը համեմատաբար երկար ժամանակ։ Հայ հին մատենագրության մեջ Արշամունիքը համարվում է աշխարհագրական տերմին։ Համարվում է, որ Արշամունիների տոհմն այն ժամանակ գոյություն չուներ, և 5-րդ դարում նրանց կալվածքները գտնվում էին Մանդակունիների նախարարական տան ձեռքին։ Արշամունիների նախարարական տոհմը չի հիշատակվում Մեծ Հայքի Գահնամակում և Զորանամակում, սակայն հիշատակվում է Մարզպանական Հայաստանում։ Վահանանց պատերազմում (481-484)` Արծաթի ճակատամարտին (484) մասնակցել է Ներսեհ Կամսարականի դայակորդի Խուրս Արշամունին։ 6-րդ դարից սկսած մինչև 8-րդ դարի սկիզբ, տոհմի անդամները հիշատակվում են Արշամունիք գավառի եպիսկոպոսներ։

Արշամունիք գավառը Տուրուբերան նահանգում

Արշամունյաց եպիսկոպոսների ցանկ
------------------------------

1. Տաճատ Արշամունի (6-րդ դարի սկիզբ),
2. Վաղոտ Արշամունի (6-րդ դարի կես),
3. Թեոփիլոս Արշամունի (7-րդ դարի կես),
4. Թեոդորոս Արշամունի (8-րդ դարի սկիզբ)։

Տես նաև
-------

* Գահնամակ
* Զորանամակ
* Վահանանց պատերազմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում», Նիկողայոս Ադոնց, Երևան, 1987, էջ
2. ↑  «Հայ ժողովրդի պատմության քրեստոմատիա», Պետրոս Հովհաննիսկան, Ա. Աբրահամյան, Երևան, 1981, Հատոր 1, էջ 577-578.
3. ↑  «Պատմություն Հայոց», Ղազար Փարպեցի, Դրվագ Գ, ՁԱ.
4. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 300, 307, 563-564, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 33, 137.