**Աքորի**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։

Անուն
-----

Անվան ծագումնաբանությունը ոմանք կապում են ախոռի բառի հետ՝ ենթադրելով, որ այստեղ եղել է իջևանատուն և մսուր (ախոռ) ձիերի համար։

Նախկինում ունեցել է Ագորի, Ախորի, Ախուրի, Ակոռի, Աքոռի անվանումները։

Աշխարհագրություն
----------------

Գյուղը գտնվում է Դեբեդ գետի ձախ կողմում՝ Լալվար լեռան հարավարևելյան ստորոտին։ Մայրաքաղաք Երևան քաղաքից հեռու է 151 կմ, մարզկենտրոն Վանաձոր քաղաքից՝ 49 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, իսկ ՝ Ալավերդի քաղաքից՝ 1 կմ դեպի արևելք։

### Լեռագրություն

#### Լալվար լեռ

Առավելագույն բարձրությունը՝ 2552 մետր, հայ-վրացական սահմանի երկարությամբ շուրջ 86 կմ՝ մինչև Դեբեդի կիրճ։ Այստեղ առաջացնում է աստիճանակերպ լանջերով զանգվածներ։ Վիրահայոց լեռները չեն կազմում իրար շարունակող լեռների մի ամբողջություն, սրանք իրար մոտ տեղադրված առանձին լեռնազանգվածների խմբեր են, որոնցից սկսվում են տարբեր ուղղությամբ ձգվող լեռնաճյուղեր։ Լեռնաշղթան բաժանվում է 3 մասի՝ Արևմտյան (Լոք լեռնագագաթ՝ 2140 մ), Կենտրոնական (Լալվար լեռնագագաթ՝ 2552 մ), Արևելյան (Լեջան լեռնագագաթ՝ 2527մ)։

#### Սիս լեռ

Սիս լեռը գտնվում է Աքորի գյուղից 6 կմ հյուսիս, բարձրությունը՝ 2140 մետր, կապում է Վիրահայոց լեռները։

Սիս լեռը և Աքորի գյուղը
### Կլիմա

Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական և ցուրտ ձմեռներով։ Յուրաքանչյուր տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են և համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը կազմում է 600-700 մմ։



| Աքորիի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Միջին օրական °C (°F) | −7.4 (18.7) | −5.5 (22.1) | −1 (30) | 6 (43) | 11.1 (52) | 14.3 (57.7) | 17.6 (63.7) | 17.7 (63.9) | 13.6 (56.5) | 7.9 (46.2) | 1.9 (35.4) | −3.9 (25) | 6.1 (43) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 23 (0.91) | 27 (1.06) | 35 (1.38) | 67 (2.64) | 111 (4.37) | 104 (4.09) | 64 (2.52) | 49 (1.93) | 45 (1.77) | 41 (1.61) | 31 (1.22) | 22 (0.87) | 615 (24.21) |
| *աղբյուր:*  |

Պատմություն
-----------

Գյուղը կոնկրետ հիմնադրման օր չունի, բնակավայր է անհայտ ժամանակներից։ Նախկինում գյուղը պատկանել է կոմս Լորիս Մելիքովներին (Լոռվա մելիքներին)։ Հարյուրամյակներ առաջ գյուղում վերաբնակեցում է հաստատել Կունենցի Վարդանը, իր 5 որդիների հետ։

### Պատմամշակութային կառույցներ

#### Սուրբ Նշան եկեղեցի

Սեդվի
Սեդվու վանքը գտնվում է Թումանյանի շրջանի Աքորի գյուղից 4 կմ դեպի հարավ՝ Աքորի-Կաճաճկուտ ավտոճանապարհին մոտ՝ Սեդվու ձորում։ Վանական համալիրից պահպանվել են Սուրբ Նշան եկեղեցին (XIII դ.)՝ կից մատուռով, որոշ օժանդակ շինություններ և պարսպապատերի մնացորդներ։ Հուշարձանի պահպանությունն իրականացնում է նախարարության ենթակայության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը։

Բգավոր
#### Բգավոր եկեղեցի

Գյուղից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է «Բգավոր» գյուղատեղին (10-14 դարեր) իր համանուն եկեղեցիով։

Եկեղեցու հարավարևմտյան կողմի ցածր մասում տեղակայված է հին գյուղատեղը՝ մեծ թվով կացարանների մնացորդներով՝ «բագերով», որից և եկեղեցին ստացել է Բգավոր («բագեր» ունեցող) անվանումը։

Պատմական աղբյուրները չեն պարունակում որևէ տեղեկություն եկեղեցու կառուցման մասին։ Հուշարձանը չունի վիմական արձանագրություններ։ Բգավոր եկեղեցու ճարտարապետական հորինվածքը հիշեցնում է այս տարածաշրջանում գտնվող 13-րդ դարի Ախթալայի և Քոբայրի հուշարձանները, դա հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ Բգավորը պատկանում է այդ դարաշրջանին։ Եկեղեցու գեղարվեստական հարդարանքի որոշ տարրերը նման են նույն ժամանակաշրջանի վրացական եկեղեցիներին, ինչը պայմանավորված է Զաքարյանների շրջանում (12-14-րդ դարեր) հայ-վրացական տնտեսական ու մշակութային սերտ կապերով։

#### Այլ

Սուրբ Գևորգ եկեղեցի
Գյուղում նաև գտնվում Սուրբ Գրիգոր (10-12-րդ դարեր), «Ագեղցի» (10-13-րդ դարեր) եկեղեցիները, իսկ 4 կմ հարավ-արևելք՝ ձորի մեջ, գտնվում է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին։

Բնակչություն
------------

Բնակիչների մի մասը եկել է Թիֆլիսից և Ստեփանավանի գյուղերից[*փա՞ստ*]։

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ 2019 թվականին համայնքի բնակչությունը կազմել է 2987 մարդ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 45%, կանայք՝ 55%։

Աքորիի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Տարի
  | 1897
  | 1926
  | 1939
  | 1959
  | 1970
  | 1979
  | 1989
  | 2001
  | 2004
  | 2011
  | 2015
  | 2019
  |
| Բնակիչ
  | 824
  | 1169
  | 1816
  | 1701
  | 2309
  | 2235
  | 2423
  | 2617
  | 2682
  | 2065 | 2973
  | 2987 
  |
|

Գյուղատնտեսություն
------------------

Գյուղատնտեսությունում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (220 հա), խոտհարքերը (190 հա)։ Պետական հողերը հիմնականում օգտագործվում են որպես արոտավայրեր (702 հա), վարելահողեր (42 հա) և խոտհարքեր (52 հա)։

Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, մորի, մոշ, կեռաս), դաշտավարությամբ, չեն մշակում հացահատիկային, կերային և բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Բնակիչների որոշ մասը զբաղվում է նաև խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ և մեղվաբուծությամբ։

Կրթություն
----------

2019 թվականի դրությամբ գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, երաժշտական դպրոց, գրադարան, բուժկետ, մանկապարտեզ։

Աքորու միջնակարգ դպրոցն ունի 7 մասնաշենք, սովորում է շուրջ 300 աշակերտ։

Տես նաև
-------

* Լոռու մարզ
* Ալավերդի (համայնք)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները
2. ↑  Տեղեկություններ Ալավերդի համայնքի մասին Լոռու մարզի մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 26․06․2023 թվական)*։
3. 1 2  Հակոբյան Սամվել, Հակոբյան Արտեմ (2015)։ *Հայաստանի Հանրապետության պատմական հանրագիտարան*։ Երևան: Հեղինակային հրատարակություն։ էջեր 460–461
4. ↑  «Աքորի – 5 եղբայրներից սկիզբ առած Դարքի գյուղը»։ *Newsflow* (en-US)։ 2020 թ․ հունվարի 9։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 6-ին։ Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 17
5. ↑  «Աքորիի Բգավոր եկեղեցի» (չաշխատող հղում)
6. ↑  «Թբիլիսիի եւ Ստեփանավանի շրջաններից։ 1897 թ-ին ունեցել է ...»։ Վերցված է 23.06.2019
7. ↑  «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 40»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին։ Վերցված է 2013 Նոյեմբերի 14
8. ↑  «Աքորի»։ Վերցված է 2013 Նոյեմբերի 29
9. ↑  «Լոռու մարզի Աքորի համայնքի հիմնական դպրոցի ․․․»։ Վերցված է 25.06.2019

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աքորի գյուղի մասին, Լոռու մարզպետարանի պաշտոնական կայքում
* Աքորի գյուղը Հայաստանի համայնքների միության կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Լոռու մարզ |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Վանաձոր** |
|  |
| Համայնքներ | Ալավերդի • Գյուլագարակ • Թումանյան • Լերմոնտովո • Լոռի Բերդ • Սպիտակ • Ստեփանավան • Վանաձոր • Տաշիր • Փամբակ • Ֆիոլետովո | Լոռու մարզի քարտեզը |
|  |
| Քաղաքներ | Ալավերդի • Ախթալա • Վանաձոր • Սպիտակ • Ստեփանավան • Տաշիր • Թումանյան • Շամլուղ |
|  |
| Գյուղեր | Ագարակ • Ազնվաձոր • Աթան • Ակներ • Ահնիձոր • Ամոջ • Ամրակից • Այգեհատ • Անտառամուտ • Անտառաշեն • Ապավեն • Արդվի • Արծնի • Արմանիս • Արջուտ • Արջուտ կայարանին կից • Արևածագ • Արևաշող • Աքորի • Բազում • Բենդիկ • Բլագոդարնոյե • Բովաձոր • Գարգառ • Գեղասար • Գետավան • Գյուլագարակ • Գոգավան • Գոգարան • Գուգարք • Դաշտադեմ • Դարպաս • Դեբետ • Դսեղ • Եղեգնուտ • Թեղուտ • Լեջան • Լեռնահովիտ • Լեռնանցք • Լեռնապատ • Լեռնավան • Լերմոնտովո • Լոռի Բերդ • Լորուտ • Լուսաղբյուր • Խնկոյան • Ծաթեր • Ծաղկաբեր • Ծաղկաշատ • Կաթնաղբյուր • Կաթնաջուր • Կաթնառատ • Կաճաճկուտ • Կարմիր Աղեկ • Կողես • Կրուգլայա շիշկա • Կուրթան • Հագվի • Հալավար • Հաղպատ • Հարթագյուղ • Հոբարձի • Հովնանաձոր • Ձյունաշող • Ձորագետ • Ձորագյուղ • Ձորամուտ • Արջահովիտ • Ճոճկան • Մարգահովիտ • Մարց • Մեդովկա • Մեծ Այրում • Մեծավան • Մեծ Պարնի • Մեղվահովիտ • Միխայլովկա • Մղարթ • Յաղդան • Նեղոց • Նովոսելցովո • Նորաշեն • Նորամուտ • Նոր Խաչակապ • Շահումյան • Շամուտ • Շենավան • Շիրակամուտ • Շնող • Չկալով • Պաղաղբյուր • Պետրովկա • Պրիվոլնոյե • Պուշկինո • Ջիլիզա • Ջրաշեն • Սարալանջ • Սարահարթ • Սարամեջ • Սարատովկա • Սարչապետ • Սվերդլով • Վահագնաձոր • Վահագնի • Վարդաբլուր • Ուռուտ • Ուրասար • Փամբակ • Փամբակ կայարանին կից • Փոքր Այրում • Քարաբերդ • Քարաձոր • Քարինջ • Քարկոփ • Օձուն • Ֆիոլետովո |
|  |
| Պորտալ:Լոռի |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |