recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Ոզնասունկ բուստանման** |
| Ոզնասունկ բուստանմանՈզնասունկ բուստանման |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Ենթատիպ** | *Agaricomycotina* |
| **Դաս** | Ագարիկոմիցետներ (Agaricomycetes) |
| **Ենթադաս** | *Agaricomycetidae* |
| **Կարգ** | *Russulales* |
| **Ընտանիք** | *Hericiaceae* |
| **Ցեղ** | **Hericium** |
| **Տեսակ** | **Ոզնասունկ բուստանման** *(H. coralloides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Hericium coralloides***Pers. 1794 |

**Ոզնասունկ բուստանման, մարջանանման** (լատին․՝ Hericium coralloides), Hericiaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Քսիլոտրոֆ, դեկորատիվ սունկ է։ 4-15 սմ բարձրությամբ պտղամարմինները երիտասարդ վիճակում սպիտակ են, հասունանալուց հետո՝ վարդագույն, դեղնավուն մարջանանման ճյուղավորված հաստ ոտիկանման հիմքով, թարմ վիճակում մսալի են, չորացած վիճակում՝ փխրուն։ Հաճելի սնկային հոտով, թելիկանման պտղամիսը սպիտակ է։ Հիմենոֆորը փշաձև է։ 5-10 մմ երկարությամբ սպիտակ, դեղնավուն կամ բաց շագանակագույն փշերը կոնաձև են։ Հարթ, լայն էլիպսաձև կամ գնդաձև ամիլոիդ սպորները 5–6,5 x 4,5–6 մկմ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնաբերվել է Իջևանի («Դիլիջան» ազգային պարկ, Շամշադին,) և Սևանի («Սևան» ազգային պարկ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Ավստրալիան, Հարավային Կովկասը (Վրաստան, Հայաստան)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 1800-2200 մետր բարձրությունների վրա, լայնատերև ծառատեսակների մահացած բների և կոճղերի վրա, լեռնային գոտիներում։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է, որը Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» և «Սևան» ազգային պարկերի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։ Որոշ երկրներում պահպանվում է միցելիալ կուլտուրաների հավաքածուներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ոզնասունկ բուստանման» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ոզնասունկ բուստանման» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778866176, 2779048506 |

 |
|  |
| --- |
| **Յուղասունկ կվենու** |
| Յուղասունկ կվենուՅուղասունկ կվենու |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Դաս** | Ագարիկոմիցետներ (Agaricomycetes) |
| **Ենթադաս** | *Agaricomycetidae* |
| **Կարգ** | *Boletales* |
| **Ենթակարգ** | *Suillineae* |
| **Ընտանիք** | *Suillaceae* |
| **Ցեղ** | Յուղասնկեր *(Suillus)* |
| **Տեսակ** | **Յուղասունկ կվենու** *(S. grevillei)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Suillus grevillei***Singer, 1945 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Յուղասունկ կվենու** (լատին․՝ Suillus grevillei), Boletaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միկոռիզա գոյացնող համեղ, ուտելի սունկ է։ 3-14 սմ տրամագծով, գորշավուն, աղյուսագույն, դեղնակիտրոնագույն կամ ժանգագույն, բարձիկաձև գլխարկը սկզբում ուռուցիկ է, հետո տափակ, լայն թմբիկով, լորձնային, ծածկոցի մնացորդներով, որը հասնում է մինչև կրկնակի օղակը։ Օղակի ներքին մասը լորձնային է, իսկ արտաքինը՝ փառանման, հաստ։ Սնկի հաճելի հոտով և համով պտղամիսը գլխարկում բաց դեղին է, ոտիկում՝ կիտրոնագույն։ Նեղ, դեղնավուն խողովակները կպչելիս դառնում են մոխրագույն։ Դեղին, օղակից վերև սպիտակ գույնի, օղակից ներքև՝ դարչնագույն, հատիկավոր ոտիկը 6-10 x 1,5-3 սմ է։ Սպորափոշին դեղնաշագանակագույն է, իսկ Էլիպսաձև, հարթ սպորները՝ 7,5-10-12 x 3-4 մկմ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Լոռու («Գյուլագարակի սոճի» պետական արգելավայրի տարածք) ֆլորիստիկական տարածքում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկասը (Հայաստան)։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում հանդիպում է եզակի առանձնյակներով, 1200-1400 մ բարձրությունների վրա, հողի վրա, փշատերև անտառներում, օգոստոս ամսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Պահպանվում է «Գյուլագարակի սոճի» պետական արգելավայրում համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յուղասունկ կվենու» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յուղասունկ կվենու» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777458401 |

 |
**Գնչուների դրոշ** (O styago le romengo), գնչուների ազգային դրոշը։ Ընդունվել է 1971 թվականին՝ Լոնդոնի գնչուների առաջին համաշխարհային կոնգրեսում։

Խորհրդնշաբանություն
-------------------

Դրոշը բաղկացած է երկու դաշտից՝ վերևում կապույտ, ներքևում կանաչ՝ համապատասխանաբար խորհրդանշելով երկինքն ու երկիրը։ Դրոշի կենտրոնում պատկերված է կարմիր չակրա (անիվ), որը խորհրդանշում է գնչուների հնդարիական ծագումը, համանման անիվ է պատկերված նաև Հնդկաստանի դրոշի վրա։

Գնչուների շրջանում տարածված է նաև դրոշի բաղադրատարրերի միստիկական մեկնաբանությունը։ Կանաչ դաշտը բնութագրվում է իբրև գործնական, մատերարիալիստական ոլորտ, կապույտ դաշտը՝ հոգևոր, իսկ անիվը՝ չակրան՝ որպես գնչուների կյանքի խորհրդանիշ։ Բաղադրատարրերի փոխգործակցությունը նշանակում է, որ գնչուն իր ողջ կյանքում գտնվում է ֆիզիկական և հոգևոր զարգացման ճանապարհին, ինչպես նաև գնչուն ողջ կյանքում չպետք է մոռանա իր հոգևոր և երկրային գործերի մասին։ Անիվի կարմիր գույնը խորհրդանշում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ֆաշիզմի դեմ պայքարում գնչուների թափած արյունը, ինչպես նաև Գնչուների ցեղասպանության զոհերի արյան գույնը, արյուն, որի մասին գնչուները երբեք չպետք է մոռանան։

Այնուամենայնիվ, մեծ տարածում ունի օպտիմիստական մեկնաբանությունը։ Ըստ դրա՝ կանաչ դաշտը հենց դաշտի խորհրդանիշ է, քանի որ այդտեղ ուղղություն ընտրելու ավելի մեծ հնարավորություն կա, քան ճանապարհին, և կարելի է անգամ ոչինչ չընտրել, այլ ճամբար դնել։ Իսկ պատկերված անիվի գույնը խորհրդանշում է տոն, քանի որ գնչուներին կարելի է ընկալել իբրև տոն-ժողովուրդ։ 

Շուտո Օրիզարի համայնքի դրոշը (Սկոպիե)

Տարբերակներ
-----------

Դրոշի դիզայնը ազդեցություն է թողել գնչուական այլ կազմակերպությունների և համայնքների վրա։ Մասնավորապես՝ Խորվաթիայի գնչուների անհետացած կուսակցությունը օգտագործում էր մուգ կապույտ վերին դաշտով և ոսկեգույն չակրայով դրոշ։

Տես նաև
-------

* Չակրա
* Գնչուներ
* Ազգային դրոշ
* Գնչուների միջազգային օր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Duminică, p. 150; Trehan, p. 12
2. ↑  Duminică, p. 150; Kenrick, p. 89; Trehan, p. 12. See also Balogh, pp. 149-150
3. ↑  da Silva Mello & Berocan Veiga, p. 49
4. ↑  Duminică, p. 150
5. ↑  Balogh, p. 150
6. ↑  Željko Heimer, "National Identity in the Political Party Flags in Croatia", in *Proceedings of the 24th International Congress of Vexillology*, 2011, pp. 447, 465–466

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գնչուների դրոշ, Vexillum
* Գնչուները որպես ազգություն
* Ի՞նչ է նշանակում լինել գնչու
|  |
| --- |
| **Գետնասունկ ամառային** |
| Գետնասունկ ամառայինԳետնասունկ ամառային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Տիպ/Բաժին** | Պայուսակավոր սնկեր (Ascomycota) |
| **Ենթատիպ** | *Pezizomycotina* |
| **Դաս** | *Pezizomycetes* |
| **Կարգ** | *Pezizales* |
| **Ընտանիք** | *Tuberaceae* |
| **Ցեղ** | **Tuber** |
| **Տեսակ** | **Գետնասունկ ամառային** *(T. aestivum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tuber aestivum***Vittad. 1831 |

**Գետնասունկ ամառային, ուտելի** (լատին․՝ Tuber aestivum vitt.), Tuberaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միկոռիզա գոյացնող, ուտելի, համեղ, արժեքավոր սունկ է։ 2,5-10 սմ տրամագծով, շագանակագույն, ձիթապտղագույն, սև, գնդաձև կամ պալարաձև, մսալի պտղամարմինները պատված են 2-10 մմ տրամագծով խոշոր բոգաձև թեփուկներով։ Հաճելի հոտով պտղամիսը սպիտակ է, դեղնավուն կամ մոխրագույն, սպիտակավուն, ոլորուն, մանրանման երակագծերով։ Սպորափոշին մուգ շագանակագույն է։ Էլիպսաձև, 2-8 սպոր պարունակող պայուսակները գտնվում են պտղամարմնի ներսում։ Էլիպսաձև, ցանցաձև թաղանթով սպորները 24–45 x 15–30 մկմ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի («Դիլիջան» ազգային պարկ, Դիլիջան քաղաքի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Ավստրալիան, Հարավային Կովկասը (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան)։ Աճում է նաև Ֆրանսիայում և Իտալիայում։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում հանդիպում է եզակի առանձնյակներով, ծովի մակարդակից 1400-1800 մ բարձրությունների վրա, հողի տակ, լայնատերև և խառը անտառներում, սեպտեմբեր ամսին։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։ Տեսակի վերաբերյալ տվյալներն անբավարար են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գետնասունկ ամառային» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գետնասունկ ամառային» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776260486 |

 |
**Տիգրան Ջանիբեկի Փարվանյան** (սեպտեմբերի 21, 1967(1967-09-21), Ապարան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռազմական գործիչ։ Գեներալ-լեյտենանտ (2020)։

Կենսագրություն
--------------

Տիգրան Փարվանյանը ծնվել է 1967 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, Ապարան քաղաքում։ 1985 թվականին ավարտել է տեղի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։ 1985-1989 թվականներին սովորել և ավարտել է Օրջոնիկիձեի բարձրագույն համազորային հրամանատարական ուսումնարանը։ 1989-1992 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1992-1994 թվականներին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել մարտական գործողություններին։ 1995 թվականին նշանակվել է ՀՀ պաշտպանության նախարարության N զ/մ շտաբի պետի տեղակալ, այնուհետև՝ հրամանատարի տեղակալ, 1996 թվականի հունիսին՝ ՀՀ ՊՆ N զ/մ-ի առաջին մոտոհրաձգային գումարտակի հրամանատար։  

1998-2001 թվականներին ընդունվել և ավարտել է ՌԴ ՊՆ Ֆրունզեի անվան ռազմական համազորային ակադեմիան։  

2001 թվականի օգոստոսից նշանակվել է ՀՀ ՊՆ N զ/մ-ի հրամանատարի տեղակալ, 2003 թվականի սեպտեմբերից առաջխաղացման կարգով նշանակվել է ՀՀ ՊՆ 70179 զ/մ-ի հրամանատար, 2009 թվականի մայիսից՝ ՀՀ ՊՆ N զ/մ-ի հրամանատար, 2009 թվականի փետրվարից առաջխաղացման կարգով նշանակվել է ՀՀ ՊՆ 27527 զ/մ-ի հրամանատարի տեղակալ, 2009 թվականի հոկտեմբերից նշանակվել է ՀՀ ՊՆ N զ/մ-ի շտաբի պետ, հրամանատարի տեղակալ, 2013 թվականի մարտից առաջխաղացման կարգով նշանակվել է ՀՀ ՊՆ 1-ին ԲԿ հրամանատար, 2018 թվականի փետրվարին առաջխաղացման կարգով նշանակվել է Զորքերի (ուժերի) միացյալ խմբավորման հրամանատար։

Զինվորական կորչումներ
---------------------

* Գեներալ-լեյտենանտ, 2020
* Գեներալ-մայոր, 2016
* Գնդապետ

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* ԼՂՀ «Արիության» մեդալ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2018
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ, 2013
* «Մարտական ծառայության» մեդալ

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տ. Ջ. Փարվանյանին գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում շնորհելու մասին
2. ↑  LLC, Helix Consulting. «Գեներալ-մայոր Տիգրան Փարվանյանը նշանակվել է ՀՀ ԶՈւ և ՌԴ ԶՈւ միացյալ զորքերի խմբավորման հրամանատար - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից». *www.aysor.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 28-ին.
3. ↑  Ի՞նչ կենսագրություն ունի հայ-ռուսական միացյալ զորքերի խմբավորման հրամանատար Տիգրան Փարվանյանը
4. ↑  Տ. Ջ. Փարվանյանին գեներալ-մայորի զինվորական կոչում շնորհելու մասին
5. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևներով պարգևատրելու մասին
6. ↑  Հայաստանի Հանրապետության շքանշանով և մեդալներով պարգևատրելու մասին
**«Ինստրումենտալիստ»** (անգլ.՝ The Instrumentalist, անգլերեն նշանակում է «գործիքավորող»), ամերիկյան ամսագիր է երաժշտության մանկավարժների համար՝ կենտրոնանալով դպրոցական խմբի և նվագախմբի վրա, ինչպես նաև կատարող արտիստների և կոմպոզիտորների վրա։ Հիմնադրվել է Տրաուգոտ Ռոհների կողմից (1906-1991 թթ.)։ Դրա առաջին հրատարակությունը եղել է 1946 թվականի սեպտեմբեր/հոկտեմբեր ամիսներին։ Նրա սկզբնական հասցեն եղել է Գլեն Էլլինում, Իլինոյս։ Ներկայիս հոլդինգային ընկերությունը՝ The Instrumentalist Publishing Co.-ն Իլինոյսի կորպորացիա է, որը հիմնված է Նորթֆիլդում, Իլինոյս, և ղեկավարվում է Ջեյմս (Ջիմ) Տրաուգոտ Ռոհների (ծնված 1940 թ.), Նախագահի և նրա երկու երեխաների՝ Էնն Ռոներ Կալիսի և Ջեյմս Մեթյու Ռոհների կողմից։ Նրանք համապատասխանաբար հրատարակիչն են, հրատարակչի օգնականն ու խմբագիրը։ «Ինստրումենտալիստ»-ը հրատարակում է տարեկան 10 թողարկում, սակայն իրավունք է վերապահում փոփոխել թողարկումների քանակը, ներառյալ ցանկացած ֆորմատի դադարեցում և բաժանորդագրության բաշխման եղանակի փոխարինում և/կամ փոփոխում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Publications». *nationalbandassociation.org*. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 8-ին.
2. ↑  «The Instrumentalist Magazine Subscription | MagazineLine». *www.magazineline.com*. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 8-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

Պաշտոնական կայք (անգլերեն)
**«Քրիստոնէական վարդապետութիւն»**, քրիստոնեական քարոզագիրք։

Պատմություն
-----------

Տպագրվել է 1667 թվականին Ամստերդամում՝ առանց տպարանի հիշատակության (հայերեն և լատիներեն)։ Լատիներենից թարգմանել է Կարապետ Անդրիանացին։ Տիտղոսաթերթին գրված է *«Վարդապետութիւն քրիստոնէական. Doctrina christiana armenice, in latinum oerfa,et publicata...»***։** Քարոզագիրքն ունի 82 էջ (սկզբի 10-ը՝ չհամարակալված, 12, 12 x 7սմ)։ Ըստ Գարեգին Զարբհանալյանի և Թեոդիկի՝ ոսկանյան տպագրություն է։

Հրատարակություններ
------------------

«Քրիստոնէական վարդապետութիւն» քարոզագիրքը հրատարակվել է․

1670 թվականին Լիվոռնոյում՝ Սուրբ Էջմիածնի և Սուրբ Սարգսի տպարանում։ Հեղինակ՝ Ռոբերտոս Բելարմինոս, թարգմանությունը՝ Բարսեղ Կոստանդնուպոլսեցու, տպագրիչ՝ Ոսկան Երևանցի։ Տիտղոսաթերին՝ «Վարդապետութիւն քրիստոնէական» (366 էջ, 10 x 6 սմ)։

1680-ին Հռոմում՝ Ուրբանյան տպարանում։ Հեղինակ՝ Ռոբերտոս Բելարմինոս, թարգմ.՝ Բարսեղ Կոստանդնուպոլսեցու։ Ա մասի տիտղոսաթերթին գրված է *«Dichiarationepiu copiosa della dօttrina christiana…»*, Բ մասի տիտղոսաթերթին՝ *«Վարդապետութիւն քրիստոնէական»* (453 էջ, 10,5 x 6,7 սմ)։

1715 թվականին Վենետիկում՝ Անտոնի Բորտոլիի տպարանում։ Հեղինակներ՝ Պետրոս և Գրիգոր Ջահկեցիներ։ Տիտղոսաթերթին գրված է *«Համառօտ եւ շահաւէտ քրիստոնէական վարդապետութիւն»* (32 էջ)։

1770 թվականին Վենետիկում՝ Անտոնի Բորտոլիի տպարանում։ Հեղինակ՝ Զաքարիա Ալեքսանյան (46 էջ, 11 x 6,7 սմ)։

1776 թվականին Տրիեստում՝ Մխիթարյան տպարանում՝ աշխարհաբար (48 էջ, 2 x 7,3 սմ)։

1783 թվականին նույն տպարանում՝ հայատառ թուրքերեն (140 էջ, 12,6 x 7,7մսմ)։

1788 թվականին նույն տպարանում՝ հայերեն և գերմաներեն (56 էջ, 13 x 8 սմ)։

1791 թվականին՝ առանց տպագրության վայրի և տպարանի հիշատակության՝ հայատառ թուրքերեն (172 էջ, 4օ, 11 x 5,5 սմ)։

1795 թվականին Տրիեստում՝ Մխիթարյան տպարանում՝ հայատառ թուրքերեն (72 էջ, 11,2 x 5,6 սմ)։

Հայ հնատիպ գրքի շրջանում տպագրվել են նաև Մխիթար Սեբաստացու, Յակոբ Վիլլոտի «Քրիստոնեական վարդապետությունները», ավելի ուշ՝ 1801, 1814, 1823, 1836, 1846,1847 թվականներիին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վարդապետութիւն քրիստոնէական ըստ հայոց». տպ. թարք մանողաց. 1667. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 29-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Հովանոցասունկ կարմրող** |
| Հովանոցասունկ կարմրողՀովանոցասունկ կարմրող |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Ենթատիպ** | *Agaricomycotina* |
| **Դաս** | Ագարիկոմիցետներ (Agaricomycetes) |
| **Ենթադաս** | *Agaricomycetidae* |
| **Կարգ** | *Agaricales* |
| **Ընտանիք** | *Agaricaceae* |
| **Ցեղ** | **Chlorophyllum** |
| **Տեսակ** | **Հովանոցասունկ կարմրող** *(C. rhacodes)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Chlorophyllum rhacodes***Vellinga, 2002 |

**Հովանոցասունկ կարմրող** (լատին․՝ Macrolepiota rhacodes), Agaricaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուտելի պտղամարմիններով սունկ է, որի 10-18 սմ տրամագծով մոխրագորշավուն գլխարկը մեջտեղում շագանակագույն է և գնդաձև, հետո կիսագնդաձև է, ճաքճքվող, խոշոր և նոսր թեփուկներով ծածկված։ Սպիտակ պտղամիսը կտրվածքի դեպքում կարմրում է։ Ազատ, նշտարաձև և կոլարիումով թիթեղները սկզբում սպիտակ են, հետո՝ կարմրող։ Բաց շագանակագույն ոտիկը 10-25 × 1,5-2 սմ է, հիմքի մոտ՝ պալարաձև հաստացած։ Օղակը սպիտակ է, հետո՝ գորշավուն և թեփուկներով։ Սպորափոշին սպիտակ է, իսկ յուղի 1-2 կաթիլներով սպորները՝ 13,5-15 × 6-8 մկմ, էլիպսաձև, հարթ և ծլման ծակոտիներով։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Եվրոպան, Հյուսիսային Ամերիկան, Ավստրալիան և Հարավային Կովկասը (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում («Դիլիջան» ազգային պարկ, Վանաձորի շրջակայք) և Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Սոսու պուրակ)։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, հունիս և հոկտեմբեր ամիսներին, 1150-1700 մ բարձրությունների վրա, հողի վրա, լայնատերև անտառներում և ջերմոցներում։ Հումուսային սապրոտրոֆ է։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի և «Սոսու պուրակ» արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հովանոցասունկ կարմրող» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հովանոցասունկ կարմրող» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778847656 |

 |
Զենքեր Իվակունի ամրոցից
**Կուսարիգամա** (ճապ.՝ 鎖鎌), ճապոնական սառը զենք, որը ի հայտ է եկել Մուրոմատիի ժամանակաշրջանում։

Կառուցվածք
----------

Կուսարագիմա բաղկացած է կամա մանգաղից (ճապ.՝ 鎌), որին շղթայի միջոով ամրացված է հարվածային բեռ (ճապ.՝ 鎖, կուսարի) (ֆունդո)։ Ձեռքի մանգաղի երկարությունը կարող է հասնել 60 սանտիմետրի, իսկ մանգաղի երկաթի շեղբինը' մինչեւ 20 սանտիմտրի։ Մանգաղի երկաթե շեղբը սրված է ներսից, վերջանում է սուր ծայրով և ուղղահայաց է դրա բռնակին։ Շղթան կցվում է բռնակի մյուս ծայրին կամ մանգաղի գլխին։ Դրա երկարությունը կազմում է 2,5 մ կամ ավելի պակաս։

Կիրառություն
------------

Այդ զենքով աշխատելու տեխնիկան թույլ էր տալիս հակառակորդին հարված հասցնել հիրկայի օգնությամբ կամ շղթայով շփոթեցնելով հակառաորդին, նրա վրա հարձակվել մանգաղով։

Բացի այդ, հակառակորդի վրա կարելի է նետել հենց մանգաղը, որից հետո վերադարձնել այն շղթայի միջոցով։ Այսպիսով, կուսարիգաման օգտագործվել է ամրոցների պաշտպանության ժամանակ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Սասումատա
* Կանաբո
* Մարտական հովհար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Legacies of the sword: the Kashima-Shinryū and samurai martial culture Karl F. Friday, Fumitake Seki, University of Hawaii Press, 1997 P.122
2. 1 2  К. В. Асмолов. История холодного оружия. Ч. 2. М. 1994.
3. ↑  К. С. Носов. «Вооружение самураев». 2001.
4. ↑
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սիմոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հրանտ Միսակի Սիմոնյան** (1921, Աշնակ, Էջմիածնի գավառ, Հայկական ԽՍՀ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հրանտ Սիմոնյանի ծնողները գաղթել են Սասունից և թուրքական յաթաղանից մի կերպ փրկված ապաստան են գտել Արագածի փեշերին, իրենց հարյուրավոր բախտակիցների հետ միասին հիմնել են Աշնակ գյուղը։ Հրանտ Սիմոնյանը ծնվել է 1921 թվականին, Աշնակ գյուղում։ Նա վաղ է կորցրել ծնողներին։ Դեռ միջնակարգը չավարտած՝ աշխատանքի է անցել կոլտնտեսությունում, իսկ ավարտական քննությունները հանձնել է էքստեռն կարգով։

1942 թվականին Հրանտը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Սկզբում ծառայել է Հեռավոր Արևելքում, սահմանապահ զորամասերում։ Ռազմաճակատ է մեկնել 1943 թվականի հուլիսին։ Մասնակցել է Կուրսկ-Օրյոլի աղեղում տեղի ունեցող կատաղի մարտերին, որտեղ վիրավորվել է, բուժվելուց հետո սովորել քաղաշխատողների դասընթացներում, ավարտել է լեյտենանտի կոչումով։

1944 թվականի հունվարին մասնակցել է Ռովնոյի, Լուցկի, Լվովի ազատագրման մարտերին, որոնցում աչքի ընկնելու համար արժանացել է Կարմիր աստղի շքանշանի, «Մարտական ծառայությունների համար» և «Խիզախության համար» մեդալների։ 1944 թվականի ապրիլի 22-ին սովետա-լեհական սահմանի մոտ մղված մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է և երկարատև բուժումից հետո զորացրվել է բանակից։

Բանակից զորացրվելուց հետո Սիմոնյանն անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ 1945 թվականից աշխատել է Թալինի շրջանի դպրոցներում։ Եղել է նախնական ռազմական պատրաստության դասատու։ Վերջին տարիներին եղել է Ներքին Սասնաշենի միջնակարգ դպրոցի զինղեկը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Խիզախության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Հմայակ Արմենակի Սահրադյան** (1925, Ազատան, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հմայակ Սահրադյանը ծնվել է 1925 թվականին, Ախուրյանի շրջանի Ազատան գյուղում։ Ավարտել է Ազատանի միջնակարգ դպրոցը։ Ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետը, որը բանակ մեկնելու կապակցությամբ չի ավարտել։ 1943 թվականի փետրվարին զորակոչվել է բանակ։

1943-1945 թվականներին ծառայել է կապի հատուկ զորամասում։ Առաջին մարտական մկրտությունն ստացել է 1943 թվականի օգոստոսին Խարկով քաղաքի ազատագրման համար մղված մարտերում։ Կռվել է տարբեր ռազմաճակատներում մինչև պատերազմի հաղթական ավարտը։ Գերմանաֆաշիստական զավթիչների դեմ մղված մարտերի ժամանակ ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», «Բուդապեշտի գրավման համար», «Բելգրադի ազատագրման համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։

1948 թվականին Սահրադյանը զորացրվել է բանակից և Լենինականի պետական մանկավարժական ինստիտուտն ավարտելուց հետո աշխատել է Ազատան գյուղի միջնակարգ դպրոցում որպես ուսմասվար։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Բուդապեշտի գրավման համար» մեդալ
* «Բելգրադի ազատագրման համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Սերուցքային պանիր** (անգլ.՝ cream cheese, փափուկ պանիր), կաթից և սերուցքից պատրաստված փափուկ, չափավոր քաղցր համով պանիր (այստեղից էլ պանրի անվանումը)։ Ըստ ֆրանսիական աղբյուրների, այն հայտնի է 17-րդ դարից ի վեր։

Պանիրն ունի նուրբ բաղադրություն, չի պահանջում հասունացման շրջան և դրանով տարբերվում է այլ փափուկ պանիրներից, ինչպիսիք են՝ բրին և նյոշատելը։ Համին, կառուցվածքին, բաղադրությանը, ինչպես նաև պատրաստման եղանակին առավել նման են բուրսենը և մասկարպոնեն։

Սերուցքային պանիրներ են նաև ֆրանսիական «Chavroux»-ը և «Petit-suisse»- ը, ինչպես նաև նորվեգական «Snofrisk »- ը։ Բաղադրությունը և ճարպի պարունակությունը կարող է տարբեր լինել` կախված պանրի տեսակից։

Սերուցքային պանիր բեյգլի վրա
Այն օգտագործվում է հանրաճանաչ ուտեստներ (գլանափաթեթներ, չիզքեյք և «Կարմիր թավշյա» տորթ) պատրաստելու համար։

Պանիր «Ֆիլադելֆիա»
------------------

Ամերիկայում ամենահայտնի պանիրը կրում է «Ֆիլադելֆիա» անվանումը։ Այն արտադրում է ամերիկյան Kraft Foods ընկերությունը։ Այս պանիրը արտադրվել է 1872 թվականից, անունը ստացել է ի պատիվ Ֆիլադելֆիա քաղաքի, որը այն ժամանակ հայտնի էր իր գերազանց որակի սննդով։

Այս պանիրը բաղկացած է կովի յուղազրկված, պաստերիզացված կաթից և կաթնային ճարպից, շիճուկի սպիտակուցային խտանյութից, պանրի մշակման խտանյութերից, աղից, շիճուկից, կայունացուցիչներից (աշորայի խեժ կամ բակլայի խեժ), սորբինաթթվից (որպես կոնսերվանտ), վիտամին А պալմիտատից։

Կաթը պաստերիզացվում է, հետո հոմոգենիզացվում և սառեցվում է հաջորդ փուլը սկսելու համար։ Կաթը դանդաղ տաքացվում է ֆերմենտացիայից առաջ։ Դրա համար պատրաստի խառնուրդը համասեռացնում են թթխմորի հետ՝ կաթնային սպիտակուցների մակարդման և պանրի մակարդուկը շիճուկից առանձնացնելու համար։

Դրանից հետո շիճուկը առանձնացվում է պանրից։ Պանրի զանգվածին տրվում է ցանկալի տեսք և ավելացվում է աղ ու կայունացուցիչներ։ Համային հավելումները, ինչպիսիք են՝ սխտորը, բույսերը, ավելացնում են արդեն պատրաստի սերուցքային պանրին փաթեթավորելուց առաջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆիլադելֆիա սերուցքային պանիր - սովորական Քրաֆթ-Ֆուդս-ում
**Վարդան Մկրտչի Սաղինյան**, (*Վարդան Նիկիտովիչ Սագինով*, ծնվել է 1908 թվականին, ք․ Ստավրոպոլ - ??), ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր (1961)։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1946)։ ՍՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

Ավարտել է Մոսկվայի Մ․ Վ․ Լոմոնոսովի անվան համալսարանի մեխանիկամաթեմատիականան ֆակուլտետը (1937)։ 1937—1938 թվականին ծառայել է կարմիր բանակում։ 1939 թվականից աշխատել է Ն․ Ե․ Ժուկովսկու անվան կենտրոնական աերոհիդրոդինամիկական ինստիտուտում։ 1955 թվականից՝ Լենինգրադի Ա․ Ֆ․ Մոժայսկու անվան Ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիայի փորձարարական բաժնի պետ, ապա Հակաօդային պաշտպանության Կիևի բարձրագույն ինժեներական ռադիոտեխնիկական ուսումնարանի աերոդինամիկայի ամբիոնի պետ, 1956 թվականից՝ ուսումնարանի պետի տեղակալ, 1962 թվականից՝ Մոսկվայի ավիացիոնտեխնոլոգիական ինստիտուտի ռազմական ամբիոնի պետ։ Զորացրվել է 1970 թվականին։ ՍՍՀՄ պետական մրցանակ (1949)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Աշխատանքային կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 150)։*  |
Սուրբ Շուշանիկի նկարը՝ ստեղծված վրացական հնագույն որմնանկարների հիման վրա, Սաբինին, 1882 թվական
Սուրբ Շուշանիկի ամենահին պատկերը
**Սուրբ Շուշանիկ թագուհու նահատակությունը** (վրաց.՝ წამებაჲ წმიდისა შუშანიკისი დედოფლისაჲ, *Ծամեբայ ծմիդիսա շուշանիկիսի դեդոփլիսայ*), վրացական ինքնուրույն գրականության՝ մեզ հասած ամենահին նմուշը։ Ստեղծվել է հավանաբար 476 և 483 թվականների միջև, պահպանված ամենահին ձեռագիրը վերաբերում է 10-րդ դարին

Ստեղծագործության հեղինակը Յակով Ցուրթավելիի է, ով եղել է ստեղծագործության մեջ հիշատակվող դեպքերի ժամանակակիցն ու մասնակիցը։ Մոտավորապես այդ ժամանակ է ստեղծվել նաև Շուշանիկի վարքի հայկական կրճատ տարբերակը։

«Շուշանիկի վարքը» ստեղծագործության մեջ պատկերված է Վարդան Մամիկոնյանի դստեր՝ Շուշանիկի տառապանքներն ու սպանությունն իր ամուսնու՝ Վարսկենի (Վազգեն) ձեռքով, ով Հարավային Քարթլիի թագավորն է։ Պարսիկների հետ համագործակցելու նպատակով ընդունելով զրադաշտականություն՝ նա նույնը պահանջեց նաև իր կնոջից ու երեխաներից։ Շուշանիկը, մերժելով հրաժարվել քրիստոնեությունից, վեց տարի անցկացրել է զնդանում՝ ենթարկվելով տանջանքների ու ստորացման, իսկ յոթերորդ տարում մահացել է։

Յակով Ցուրթավելին հավաստում է, որ ինքը եղել է թագուհու խոստովանահայրը, իր ստեղծագործության մեջ շարադրում է իր զրույցները թագուհու հետ, ինչը մեծ արժեք է տալիս երկին՝ որպես պատմական աղբյուրի։ Դրանում գրեթե չկան ավանդական վարքագրություններին հատուկ կաղապարված արտահայտություններ ու հատվածներ։ Երկում բավականին տեղեկություններ են պարունակվում երկրի պետական կառուցվածքի, պատմության, կրոնի, հին Վրաստանի ու Հայաստանի բնակիչների առօրյա կյանքի մասին։ Բացի այդ, «Շուշանիկի վարքը» համարվում է վրացական արձակի փայլուն նմուշներից մեկը՝ շնորհիվ նրա լակոնիկ, բայց փոխաբերություններով հարուստ ոճի ու գեղարվեստական տարրերի (ինչի պատճառով այս ստեղծագործությունը երբեմն կոչում են «վարքագրական վեպ»)։

«Շուշանիկի վարքն» առաջին անգամ հրատարակվել է 1882 թվականին։ Այն թագմանվել է ռուսերեն, լատիներեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն և հունգարերեն։ 1979 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից նշվել է այդ գրական հուշարձանի 1500-ամյակը։

Տես նաև
-------

* Սուրբ Շուշանիկ
* Յակով Ցուրթավելի
* Վրացական միջնադարյան գրականության ժամանակագրություն

Գրականություն
-------------

* Шушаника // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Национальный Центр Манускриптов(չաշխատող հղում)
 (վրաց.)
2. ↑  *Яков Цуртавели, перевод В. Д. ДОНДУА,Введение и примечания 3. Н. АЛЕКСИДЗЕ, ГЛАВНАЯ РЕДАКЦИОННАЯ КОЛЛЕГИЯ
3. Н. Алексидзе, В. Н. Габашвили, Н. С. Джанашиа (зам. главного
редактора), Ш. В. Дзидзигури (главный редактор), И. С. Долидзе, С. Г. Каухчишвили, Р. К. Кикнадзе (зам. главного редактора), Т. А. Меликишвили, Е. П. Метревели, Э. В. Хоштария; Редактор серии и тома Р. К. КИКНАДЗЕ* АКАДЕМИЯ НАУК ГРУЗИНСКОЙ ССР  
КОМИССИЯ ПО ИСТОЧНИКАМ ИСТОРИИ ГРУЗИИ  
ИСТОЧНИКИ ПО ИСТОРИИ ГРУЗИИ  
ПАМЯТНИКИ ГРУЗИНСКОЙ ИСТОРИЧЕСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ = საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია  
საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისია. — „МЕЦНИЕРЕБА", 1978.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Текст «Мученичества» в русском переводе (ռուս.)
* Статья о произведении (ռուս.)
**Նաչոս** (իսպ.՝ nachos), մեքսիկական խոհանոցի թեթև ուտեստ, որն իրենից ներկայացնում է եգիպտացորենի տորտիլյայից չիպսեր տարատեսակ հաավելումներով։ Նաչոսի հետ վաճառում են թանձրուկներ, համեմունքներ, աղցաններ, դրանք ավելացնում են նաև տարատեսակ ուտեստների մեջ։ Առաջին անգամ դրանք պատրաստել է Իգնասիո «Նաչո» Անայան 1940 թվականին, որոնք կազմված էին եգիպտացորենի տապակված բլիթների կտորներից և հալած պանրից։

Նաչոսը կարող է լինել նաև առանձին ուտեստ, որը վաճառվում է պլաստիկ տարայում՝ չիպսի և թանձրուկի համար երկու բաժանումներով կամ ափսեով, որտեղ չիպսերն արդեն խառնված են թանձրուկի հետ (օրինակ՝ չիլի կոն կեսո)։

Պատմություն
-----------

Նաչոսն առաջին անգամ պատրաստվել է Մեքսիկայի Կոաուիլա նահանգի Պեդրաս-Նեգրաս քաղաքում՝ Տեխասի Իգլ-Պասս քաղաքի սահմանի վրա՝ «Վիկտորի քլաբ» ռեստորանում, որի տերը Ռոդոլֆո դե լոս Սանտոսն էր։ Մի անգամ՝ 1940 թվականին, ամերիկացի զինվորերի տասը կանայք, ովքեր բնակվում էին Իգլ-Պասսից ոչ հեռու Ֆորտե-Դունկան քաղաքում, ուղևորվում են Պեդրաս-Նեգրաս գնումների։ Դրանից հետո նրանք մտնում են այդ ռեստորան, որն արդեն փակվել էր։ Սեղանապետ Իգնասիո Անայան առաջարկում է նրանց մի ուտեստ, որը նա հնարել էր այն ամենից, ինչ գտել էր խոհանոցում․ տորտիլյաներ և պանիր։ Անայան տորտիլյաները կտրել էր եռանկյունաձև, ավելացրել լոնգհորնի չեդեր, արագ տաքացրել այդ ամենը և համեմել հալապենյո պղպեղով։ Նա մատուցել է ուտեստը՝ այն անվանելով Nachos especiales։

 Նաչոս մսային խճողակով, հալած պանրով, հալապենյոյով, ձիթապտղով և սոխով
Նաչոս
Անայան շարունակել է աշխատանքը Պեդրաս-Նեգրասի Մոդերնո ռեստորանում, որը մինչ օրս օգտագործում է սկզբնական բաղադրատոմսը։ Անայան Պեդրաս-Նեգրասում բացել է նաև իր սեփական ռեստորանը՝ «Ռեստորան Նաչոս»։ Անայայի կողմից նաչոսի բաղադրատոմսը 1959 թվականին տպագրվել է Սուրբ Աննայի խոհարարական գրքում։

Հայտնի ուտեստը արագ լայն տարածում է գտել ամբողջ Տեխասում։ Անգլերենում «Nachos» բառի առաջին գործածումը վերաբերում է 1949 թվականի «Տեխասի համը» գրքին։ Ասում են, որ Կարմեն Ռոխի մատուցողները 1959 թվականին այս ուտեստը ներկայացրել են Լոս Անջելեսի Էլ Հոլո Մեքսիկան ռեստորանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Orr, Adriana P. (1999 թ․ հուլիս). «Nachos, anyone?». *OED News*. Oxford University Press. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 2-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 26-ին.
2. ↑  Haram, Karen (2002 թ․ փետրվարի 14). «The Legend of Nacho's Appetizer». *Sun Sentinel*. Sun Sentinel. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 18-ին.
3. ↑  LaRoche, Clarence J. (1954). «Nachos? Natch!». *San Antonio Express and San Antonio News*.
**Տրինլի Գյացոն** (նաև **Տրինլե Գյացոն** և **Թինլե Գյացոն**, հունվարի 26, 1857(1857-01-26) կամ 1856, Տիբեթ - ապրիլի 25, 1875(1875-04-25), Լհասա, Չինաստան), Տիբեթի 12-րդ Դալայ-Լաման էր։

Նրա կարճ կյանքը համընկավ Տիբեթի հարևանների շրջանում քաղաքական մեծ անկարգությունների և պատերազմների ժամանակաշրջանների հետ։ Տիբեթը, մասնավորապես, տառապում էր Ցին դինաստիայի թուլացումից, որը նախկինում որոշակի աջակցություն էր ցուցաբերում Բրիտանական կայսրության դեմ, որը նպատակ ուներ ազդել Տիբեթում ՝ որպես Հնդկաստանի իր գաղութների ընդարձակում։

Նա 1858 թվականին ճանաչվել Է Դալայ Լամայի վերամարմնավորում և 1860 թվականին գահ է բարձրացվել։ Նրա մանկության տարիներին Տիբեթն արգելել է եվրոպացիներին մուտք գործել երկիր այն պատերազմների պատճառով, որոնք Բրիտանիան վարում էր Սիկկիմի և Բութանի դեմ, ընդ որում երկու երկրներն էլ մեծամասամբ վերահսկվում էին լամաների կողմից Լհասայում։ Այդ պատերազմները դիտվում էին որպես Տիբեթի գաղութացման փորձ՝ այն, ինչ Լամաները անընդունելի էին համարում։ Բացի այդ, երբ միսիոներները սպառնում էին մուտք գործել Տիբեթ Մեկոնգ և Սալվինգ գետերի միջով, տիբեթցիները փորձեցին ընդգծել 1860-ական թվականներին Ցին դինաստիայի հեղինակությունը Տիբեթի նկատմամբ։

Տրինլի Գյացոն 1873 թվականի մարտի 11-ին վերջնականապես գահ բարձրացավ որպես Դալայ-Լամա , սակայն չկարողացավ հաստատել իր լիակատար իշխանությունը Տիբեթում, քանի որ մահացավ խորհրդավոր հիվանդությունից 1875 թվականի ապրիլի 25-ին։

«Կարճաժամկետ Դալայ Լամայի շրջանում` իններորդից տասներկուերորդ մարմնացում. Պանչենը ժամվա լամա էր, լրացնելով իրենց պատանության շրջանում մահացած չորս Դալայ Լամաների թողած դատարկությունը »։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The Cambridge History of China*, vol10, p. 407.
2. ↑  Khetsun Sangpo Rinpoche. (1982). "Life and times of the Eighth to Twelfth Dalai Lamas." *The Tibet Journal*. Vol. VII Nos. 1 & 2. Spring/Summer 1982, p. 54.

Գրականություն
-------------

* \*Mullin, Glenn H. (2001). *The Fourteen Dalai Lamas: A Sacred Legacy of Reincarnation*, pp. 367–375. Clear Light Publishers. Santa Fe, New Mexico. 1-57416-092-3.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դալայ Լամա XII» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 122235827 · ISNI: 0000000045098946 · LCCN: no2007068201 · VIAF: 889956 · WorldCat VIAF: 889956 |

 |
**iPhone 11 Pro** և **iPhone 11 Pro Max**, «Apple» ընկերության սմարթֆոններ։ Աշխատում են Apple A13 Bionic պրոցեսորով և iOS 13 օպերացիոն համակարգով։ Ցուցադրվել են 2019 թվականի սեպտեմբերի 10-ին iPhone 11-ի հետ մեկտեղ։ Այս մոդելները փոխարինում են IPhone XS-ին և iPhone XS Max-ին։

Նկարագրություն
--------------

Նախնական պատվերները սկսվել են սեպտեմբերի 18-ից, պաշտոնապես հասանելի են եղել սեպտեմբերի 20-ից։ Apple ընկերության բջջային հեռախոսների պատմության մեջ առաջին անգամ կիրառվել է եռակի հիմնական տեսախցիկ՝ կազմված լայնանկյունից, ուլտրալայնանկյունից և ֆոտոսենսորից։ Հիմնական փոփոխություններից էին պատկերի մշակման նոր գործառույթներն ու ալգորիթմները՝ հիմնված մեքենայացված ուսուցման վրա, ինչպիսիք են՝ Deep Fusion, Smart HDR և Գիշերային ռեժիմը։ Հեռախոսի հետ միասին ներառվել է 18 վատտանոց արագ լիցքավորիչ սարք, ինչպես նաև Lightning - USB-C մալուխ՝ հեռախոսը ժամանակակից Mac համակարգիչներին լարով միացնելու համար։

Սարքավորումը առջարկվում է 4 գունային լուծմամբ՝ ոսկեգույն, մոխրագույն, արծաթագույն, մուգ կանաչ։ Օգտագործվում է Apple A13 միկրոպրոցեսորային չիպը, որը պարունակում է 6 ARMv8 հաշվիչ միջուկ, տեսաարագացուցչի 4 միջուկ և նեյրոարագացուցչի 8 միջուկ։ Հեռախոսներն առաջարկվում են 64, 256 և 512 ԳԲ ներկառուցված ֆլեշ հիշողությամբ։ Սարքերի էկրանը պատրաստված է OLED տեխնոլոգիայով և ունի 5,8 դյույմ անկյունագիծ 11 Pro-ի և 6,5 դյույմ Pro Max-ի համար։

Հեռախոսի գինը Ռուսաստանի Դաշնությունում պաշտոնական վաճառողների մոտ սկսվում է մոտ 90 հազար ռուբլիից 11 Pro-ների համար և 100 հազար ռուբլիից 11 Pro Max-երի համար։ 512 գիգաբայթ հիշողությամբ ամենաթանկ 11 Pro Max-ն արժե 132 հազար ռուբլի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «iPhone 11 Pro – Спецификации» (ռուսերեն). Apple (Россия). Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
2. ↑
3. ↑  «iPhone 11 Pro и iPhone 11 Pro Max: самые мощные и передовые в линейке» (ռուսերեն). Apple Newsroom. 2019 թ․ սեպտեմբերի 10. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 14-ին.

Աղբյուրներ
----------

* iPhone Apple-ի պաշտոնական կայքում
**Դամփլինգներ** (անգլ. ՝ dumpling) - անգլերեն լեզվով և անգլալեզու խոհարարական տերմինաբանությամբ, աշխարհի տարբեր երկրներից ծագող պելմենի տեսակի ուտեստների ընդհանրացնող անվանումը։ Դամպլինգները խմորի կտորներ են լցոնմամբ (ամենից հաճախ միսը, ձուկը, ծովամթերքը, պանիրը, բանջարեղենը, մրգերը, սնկերը օգտագործվում են որպես միջուկ), երբեմն առանց լցոնման։ Աշխարհի տարբեր երկրներում դրանք կարող են թխել, եփել, տապակել, շոգեխաշել, շոգեխաշել կամ մեծ քանակությամբ ձեթի մեջ տապակել։

Դամփլինգի սրճարանը (նաև դամփլինգի ռեստորան) հանրային սննդի ձեռնարկություն է, որը մասնագիտացած է ցանկացած դամփլինգի վաճառքի մեջ (օրինակ ՝ "խինկալիների", "պելմենիների"):

Տարատեսակներ
------------

Ըստ անգլախոս երկրներում ընդունված դասակարգման, լցոնված խմորից պատրաստված տաք ուտեստների մեծ մասը պատկանում է դամփլինգմերին, բացառությամբ կարկանդակների, նրբաբլիթների և այլն։ Ըստ այս տեսակետի, աշխարհում կան դամփլինգների բազմաթիվ տեսակներ։

Աֆրիկայում։ բանկու, կենկեյ, տիխլո, սոուսկլոյւտիս, մելքկոս։

Ասիայում ՝ պելմենի, մանթի, չուչվարա, զոնզի, տանգույան, բաոզի, ցզյաոցզի, Վոնտոններ, դիմսամի, Ադա, բհաջիա, Ֆարահ, գուջիա, կաչորի, կաանջի, կադաբու, մոդակ, նեուրեո, պիդե, պիտա, սամոսա, մոմո, պանգզիտ, սիոմայ, դանգո, բուուզ, խուուշուուր, բանշ, յոմարի։

Ամերիկայում ՝ բաջան, պաստեյ, էմպատա, կասիլյաս, բալինաս, էմպանադաս, պանտրուկաս, չապալելե, միլկաո, չոչոսա, չուխուանյե, վաեմե, պապա ս-ռելենաս, բունյուելո, պաստելես, դոմպլինես։ Դամպլինգները տարածված է նաև Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում։

Պատմություն
-----------

Ըստ շատ պատմաբանների տեսակետի ՝ դամպլինգները ծագում են Երեք թագավորությունների դարաշրջանի սկզբից Չինաստանում (նրանց անմիջական "նախնինը" մանթոուն է)։ Հետագայում դրանք մեծ տարածում գտան հենց Չինաստանում, որտեղից հայտնվեցին Ճապոնիայում, Կորեայում, Հարավարևելյան Ասիայի երկրներում, Մոնղոլիայում, Կենտրոնական Ասիայում, Սիբիրում, Ուրալում, այնուհետև տարածվեցին ամբողջ աշխարհում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑ Гуджия (Мава Гуджия / Мава Каранджи; Mawa Gujiya / Mawa Karanji) — обжаренные во фритюре сладкие пирожки с кокосовой начинкой; индийский десерт, особенно популярный в Северной Индии. Часто его готовят во время праздника Холи



1. ↑  «Гуджия».
**Միշա Հովհաննեսի Սարգսյան** (1923, Ճարտար, Մարտունու շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Միշա Սարգսյանը ծնվել է 1923 թվականին, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտունու շրջանի Ճարտար գյուղում։ Տեղի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Շուշիի ուսուցչական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1941 թվականին Սարգսյանը նշանակվել է Ճարտարի յոթնամյա դպրոցի հայոց լեզվի ուսուցիչ։

1942 թվականին Սարգսյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ և գործուղվել Բաքվի զինվորական ուսումնարանը, որտեղից էլ, 1942 թվականի հոկտեմբերին, մեկնել է ռազմաճակատ։ Մինչև 1942 թվականի դեկտեմբեր ամիսը Սարգսյանը հատուկ հրաձգային 34-րդ բրիգադի մարտիկների շարքում մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի պաշտպանությանը։ Ալագիր քաղաքի հերոսական պաշտպանության մարտերին մասնակցելու համար պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով։ Մարտերից մեկի ժամանակ ծանր վիրավորվել է։ Ապաքինվելուց հետո, որպես բանակի համար ոչ պիտանի, զորացրվել է։

Սարգսյանը զորացրվելուց հետո աշխատել է Շուշի քաղաքի Ստեփան Շահումյանի անվան տեխնիկումում։ Ավարտել է Բաքվի Վ. Ի. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1962 թվականին Սարգսյանը տեղափոխվել է Երևան և աշխատել մայրաքաղաքի № 108 միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև աշխատել է № 100 դպրոցի հայեց լեզվի և գրականության ուսուցիչ, ուսմասվար։

Մանկավարժական անբասիր աշխատանքի համար պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով, «Սոցիալիստական մրցության հաղթող» կրծքանշանով։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Սոցիալիստական մրցության հաղթող» կրծքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Վազգեն Հովհաննեսի Սարուխանյան** (հունվարի 10, 1910(1910-01-10), Նոր Բայազետ, Նոր Բայազետի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 3, 1973(1973-09-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1956), պրոֆեսոր (1958)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1964)։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ։

Հովհաննես Սարուխանյանի որդին, վիրաբույժ Հովհաննես Սարուխանյանի հայրը։

Աշխատանք
--------

1931 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը, աշխատել նույն ինատիտուտի ֆակուլտետային վիրաբուժության կլինիկայում։ Մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ 1956-1961 թվականներին ղեկավարել է ՀԽՍՀ ռենտգենաբանույան և ուռուցքաբանության ԳՀԻ-ի վիրաբուժական կլինիկան։ 1958 թվականից եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի սանհիգիենայի, 1960 թվականից՝ մանկաբուժության, սան․ և ստոմատոլոգիական ֆակուլտետների ֆակուլտետային և հոսպիտալային վիրաբուժության ամբիոնների վարիչ։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ստամոքսաաղիքաբանության, թոքաբանության, անեևթեզիոլոգիայի, ուրոլոգիայի, տրավմատոլոգիայի և օրթոպեդիայի խնդիրներին։ Մշակել է ստամոքսի մասնահատման ժամանակ բարակ և հաստ աղիքային պլաստիկայի, միջողնային սկավառակների ախտաբանության, թոքերի քաղցկեղի և էխինոկոկի, մեխանիկական դեղնսփաների, վարակիչ հիվանդությունների վիրաբուժական բարդությունների, երիկամային խիթի, սնուցողական խոցերի, ախտածնության, բուժման և այլ հարցերը։

Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Երկեր
-----

* Գեսմուրգիա, Ե․, 1964 (համահեղինակ Ավագյան Ա․ Վ․)։
* Մանկական վիրաբուժություն, Ե․, 1971 (համահեղինակ Ավագյան Ա․ Վ․)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 245)։*  |
**Հովհաննես Լևոնի Մնջոյան** (սեպտեմբերի 9, 1920(1920-09-09), Ալեքսանդրապոլ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - 1998), հայ խորհրդային քիմիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1977), պրոֆեսոր (1985)։ ԽՄԿԿ անդամ 1949 թվականից։ Արմենակ Մնջոյանի եղբայրն է և աշակերտը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիատեխնոլոգիական ֆակուլտետը (1947)։ Ամուսնացած էր Յուլիա Տեր-Ջաքարյանի հետ, ուներ երկու երեխա՝ Զաքար և Ելիզավետա Մնջոյաներ։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1946 թվականից աշխատել է նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտում։

Մնջոյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են ացետիլխոլինի և նիկոտինի ածանցյալների սինթեզի և քիմիական միացության կառուցվածքի ու կենսաբանական ակտիվության կապի օրինաչափությունների պարզաբանմանը։ Եռաֆունկցիոնալ ամինների և ակտիվացված կարբօքսիլ խումբ պարունակող կարբոնաթթուների փոխազդեցության ռեակցիաների ուսումնասիրությունների շնորհիվ սինթեզվեցին կենսաբանորեն ակտիվ որոշ նյութեր (ամինաալկիլ էսթերներ, թիոէսթերներ և ամիդներ), որոնք կիրառվում են բժշկության մեջ՝ շնչարգելությունը, պարկինսոնյան հիվանդությունը, ստամոքսային խոցը, էպիլեպսիան բուժելու համար։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի 2 շքանշանով։
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ (1978)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 655.
2. ↑  «The memorial of Mnjoyan Hovhannes (Հովհաննես Մնջոյան Լեվոնի) buried at Yerevan's Tokhmakh cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 12-ին.
3. ↑  «Հովհաննես Լևոնի Մնջոյան. Հայաստանի քիմիական հանդես, 52 (1-2), էջ 192. ISSN 0515-9628» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ հունվարի 12-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 655)։*  |
**Լանգտոկ Գյաստո** (դեկտեմբերի 1, 1805(1805-12-01) կամ 1805, Kham, Tibet - մարտի 26, 1815(1815-03-26), Լհասա, Չինաստան և Պոտալա, Լհասա, Չինաստան), եղել է Տիբեթի 9-րդ Դալայ լաման։ Նա միակ Դալայ լաման էր, ով մահացել էր մանուկ հասակում, և առաջինը, ով մահացել էր մինչև 22 տարեկան դառնալը ։

Վաղ կյանք
---------

Լանգտոկ Գյաստոն ծնվել է 1805 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Դան Չոկոր (Դենչոկոր) եկեղեցու մոտ։ Շատ աղբյուրներ մեզ տեղեկացնում են, որ նա եղել է որբ, սակայն կա տեսակետ, որ նրա ծնողները` Տենձին Չոկյոնգը և Դոնդրուբ Դոլման մինչև նրա կյանքի վերջին օրը եղել են նրա հետ։ Նա ութերորդ Դալայ լամայի սիրելի ուղեկիցն էր։

Կյանքը`որպես Դալայ լամա
-----------------------

Նկարում 9-րդ Դալայի լամայի հուղարկավորության արարողությունն է
1810 թ.-ին Լանգտոկ Գյաստոյի արձանը կանգնեցվել է Պոտալա պալատում։

Անգլիացի հետազոտող Թոմաս Մենինգը, որը Լհասա է ժամանել 1812 թվականին, նկարագրել է իր հանդիպումը իններորդ Դալայ լամայի հետ, որն այդ ժամանակ յոթ տարեկան էր։ "Լամայի գեղեցիկ և հետաքրքիր դեմքը լիովին գրավել է իմ ուշադրությանը", - գրել է Մենինգը։ - Նա լավ դաստիարակված էր, պարզ, անկաշկանդ վարքագիծ ուներ։ Նրա դեմքը, ինչպես ինձ թվաց, հուզիչ գեղեցիկ էր։ Նա լավ բնավորություն ուներ։ Լամայի հետ այս զրույցը մեծ տպավորություն թողեց ինձ վրա։ Ես գրեթե լաց էի լինում'":

Մահ
---

Իննամյա Դալայ լաման Մոնլամի ամենամյա աղոթքի տոնի ժամանակ ծանր հիվանդանում է և մահանում է Տիբեթում 1815 թվականի մարտի 6-ին։ Ողջ ժողովուրդն ընկղմվել է վշտի մեջ, որը շարունակվել է ութ տարի մինչև նոր ռեինկառնացիայի ճանաչումը։ Նրա մարմինը ամփոփված է Պոտալա պալատի ոսկյա դագաղում, որը կոչվում է Սերդունգ Սասում Նգոնգա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Barraux R.* Histoire des dalaï-lamas (ֆր.) — Éditions Albin Michel, 1993.
2. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
3. 1 2 3 4  Chhosphel, Samten (2011 թ․ փետրվար). «The Ninth Dalai Lama, Lungtok Gyatso». *The Treasury of Lives*. treasuryoflives.com. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
4. ↑  Brown, 2010, էջ 28
5. ↑  Brown, 2010, էջ 29
6. ↑  Morris, Irwin, էջ 86
7. ↑  Rinpoche, 1982, էջ 49

Աղբյուրներ
----------

* Brown, Mick (2010). *The Dance of 17 Lives: The Incredible True Story of Tibet's 17th Karmapa*. London: Bloomsbury. ISBN 1-58234-177-X.
* Morris, Richard Brandon; Irwin, Graham W. (1970). *Harper Encyclopedia of the Modern World*. Michigan: Harper & Row. ISBN 978-0-06-013072-5.
* Mullin, Glenn H. (2008). *The Fourteen Dalai Lamas: A Sacred Legacy of Reincarnation*. Santa Fe: Clear Light. ISBN 1-57416-092-3.
* Rinpoche, Khetsun Sangpo (1982). «Life and times of the Eighth to Twelfth Dalai Lamas». *The Tibet Journal*. **VII** (1 & 2 [Spring–Summer]).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լանգտոկ Գյաստո» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 122235738 · ISNI: 0000000023731747 · LCCN: n80101906 · VIAF: 74729420 · WorldCat VIAF: 74729420 |

 |
**Գիլերմո Ստաբիլե** (իսպ.՝ Guillermo Carlos Stábile, հունվարի 17, 1905(1905-01-17), Բուենոս Այրես, Արգենտինա - դեկտեմբերի 26, 1966(1966-12-26), Բուենոս Այրես, Արգենտինա), արգենտինացի նախկին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, մարզիչ և դերասան։ Հանդիսանում է ֆուտբոլի աշխարհի առաջին առաջնության լավագույն ռմբարկուն։

Կենսագրություն
--------------

Արգենտինայի ազգային հավաքանում անցկացրած 8 խաղերում հեղինակելով 4 գոլ, նա դարձավ ֆուտբոլի աշխարհի առաջին առաջնության լավագույն ռմբարկուն (1930 թվական, Ուրուգվայ)։ Ստաբիլեն չէր խաղում առաջնության առաջին խաղում Ֆրանսիայի դեմ և ըստ երևույթին չէր խաղա հաջորդ հանդիպումներում, եթե չլիներ Ռոբերտո Չեռոյի վնասվածքը։

Կարիերայի սկզբում հանդես է եկել արգենտինական «Ուրական» ակումբում (1920-1930), հետո տեղափոխվել է Իտալիա և հանդես եկել «Ջենոա»-ում (1934-1935), հետո՝ «Նապոլի»-ում (1935-1935)։ Կարիերան ավարտել է ֆրանսիական «Ռեդ Սթար» ակումբում։

Կարիերայի ավարտից հետո՝ 1939-1960 թվականներին մարզել է Արգենտինայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը։ Արգենտինայի հավաքականը Ստաբիլեի գլխավորությամբ անցկացրել է 127 խաղ, որից 100 և ավելի խաղերում հաղթել է։

Ձեռքբերումներ
-------------

### Որպես ֆուտբոլիստ

#### Անձնական

* Լավագույն ռմբարկու - Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1930

#### Թիմային

* Ֆինալիստ - Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1930

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Fútbol Factory». 2007 թ․ հոկտեմբերի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 24-ին.
2. ↑  «Guillermo Stábile». *IMDb*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 24-ին.
3. ↑  «Argentina - Coaches of Championship Teams - First Level». *www.rsssf.com*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 24-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գիլերմո Ստաբիլե» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · worldfootball.net (խաղացող) · ՖԻՖԱ · Internet Movie Database |

 |