recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հաքան Քադիր Բալտա** (թուրքերեն՝ Hakan Kadir Balta, մարտի 23, 1983(1983-03-23)[…], Բեռլին, Արևելյան Գերմանիա), թուրք ֆուտբոլիստ, ձախ պաշտպան։ Բեռլինի «Հերտայի» սան է։

Կենսագրությունը
---------------

Ձախ պաշտպան, ով կատարում է լավ գոլային փոխանցումներ և հեռվից հարվածներ։ Առաջին պրոֆեսիոնալ ակումբը «Манисаспор»-ն էր, որտեղ հանդես եկավ Հաքանը, 2002-2007 թվականներին 4 տարվա ընթացքում անցկացնում է 128 խաղ և խփում 22 գոլ։ 2007 թվականի սեպտեմբերին տեղափոխվում է «Галатасарай» և անմիջապես դառնում հիմնական խաղացող։ Առաջին մրցաշրջանում հաղթում է առաջնությունը։ Նորամուտը տեղի ունեցավ 2007 թվականի սեպտեմբերի 16-ին «Коньяспора»-ի դեմ խաղոււմ (6:0), Հաքան դուրս է գալիս փոխարինման։

Ստամբուլի ակումբի խաղից հետո հրավեր ստացավ Евро-2008-ի կողմից ամենակարևոր մենամարտի մասնակցության համար։ 2007 թվականի նոյեմբերի 17-ին Նորվեգիայի հավաքական-ի դեմ խաղում նշել է նորամուտը(2:1), որտեղ հանդես է գալիս մեկնարկային կազմում և մասնակցում ամբողջ խաղին։ Մասնակցել է Եվրոպայի առաջնության բոլոր 5 խաղերին և թիմին օգնել դուրս գալ կիսաեզրափակիչ և նվաճել բրոնզե մեդալներ։

2018 թվականի ամռանը ավարտել է խաղային կարիերան։

Ձեռքբերումներ
-------------

«Գալաթասարայ»
* Թուրքիայի չեմպիոն՝ 2007-2008, 2011-2012, 2012-2013, 2014-2015, 2017-2018
* Թուրքիայի Սուպերգավաթակիր՝ 2008, 2012, 2013, 2015
* Թուրքիայի գավաթակիր՝ 2013-2014

Թուրքիայի հավաքական
* Եվրո 2008-ի բրոնզե մեդալակիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
3. 1 2  Արգենտինական ֆուտբոլի տվյալների շտեմարան (իսպ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль игрока на УЕФА
* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)
* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Վիճակագրությունը *National Football Teams* կայքում(անգլ.)
**Ռովշան Շուքուր օկլի Ռզաև** (ադրբ.՝ Rövşən Şükür oğlu Rzayev, հունվարի 20, 1962(1962-01-20), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի պետական գործիչ, Փախստականների և հարկադիր վերաբնակների գործերով պետական կոմիտեի նախագահ, Միլի մեջլիսի IV գումարման պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Ռովշան Ռզաևը ծնվել է 1962 թվականի հունվարի 20-ին Բաքու քաղաքում։ 1986 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1993 թվականին ավարտել է նույն համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1982 թվականից նա տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել ԱՀ արդարադատության նախարարության համակարգում։ 2004 թվականին նա ընտրվել է Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր։

Երկար ժամանակ նա աշխատել է որպես Իրավական քաղաքականության և պետականաշինության կոմիտեի նախագահի տեղակալ։

Որպես Եվրախորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովի անդամ ՝ նա ծառայել է «Միգրացիայի, փախստականների, բնակչության» և «Սոցիալական հարցերի» կոմիտեներում։

«ԱՀ Լեռնային Ղարաբաղի շրջանի ադրբեջանական համայնք» հասարակական միության 2009 թվականի հունիսի 5-ին կայացած համագումարում նա ընտրվել է հասարակական միության խորհրդի անդամ։

ԱՀ Նախագահի 2018 թվականի ապրիլի 21-ի հրամանով նա նշանակվել է ԱՀ փախստականների և հարկադիր վերաբնակների գործերով պետական կոմիտեի նախագահ։

Նա փաստաբան, պետական գործիչ, գեներալ-մայոր Շուքուր Ռզաևի որդին է։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Rövşən Rzayevin müraciəti

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  REPUBLIC OF AZERBAIJAN CABINET OF MINISTERS
3. ↑  Rövşən Rzayev Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri təyin edilib
4. ↑  2010-ci il 29 noyabr tarixli iclasın stenoqramı
5. ↑  ԱՀ փախստականների և հարկադիր վերաբնակների գործերով պետական կոմիտե
**Պաուլ Բիդերման** (օգոստոսի 7, 1986(1986-08-07), Հալլե, Արևելյան Գերմանիա), գերմանացի լողորդ, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն, Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն երկար և կարճ լողավազաններում։ Աշխարհի քառակի ռեկորդակիր է (երկու անգամ 50 մետր լողավազանում և երկու անգամ՝ կարճ ջրի վրա)։

Սպորտային գործունեություն
-------------------------

Բիդերմանը 2008 թվականին հաղթել է 200 մետր ազատ ոճում եվրոպական 50 մետր լողավազանով մրցույթում՝ 1.46,59 արդյունքով զբաղեցնելով առաջին տեղը։ Ցուցադրելով 3.47,69 ժամանակ 400 մետր ազատ ոճում և 1:46,37 (ազգային ռեկորդ) կրկնակի կարճ հեռավորության վրա՝ Բիդերմանը կարողացել է նվաճել Պեկինի 2008 թվականի Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր, որտեղ զբաղեցրել է հինգերորդ հորիզոնականը (1.46,00) 200 մետրով եզրափակչում և 17-րդը՝ (3.48,03) 400 մետր հեռավորության վրա։

2009 թվականի հուլիսի 26-ին Հռոմում կայացած աշխարհի առաջնությունում Բիդերմանը հաղթել է 400մ հեռավորության վրա եզրափակչում՝ ցույց տալով 3.40,07 ժամանակ, ինչը ավելի քան 7 վայրկյանով բարձր էր իր նախորդ անձնական նվաճումից և մեկ հարյուրերորդով ավելի աշխարհի նախորդ ռեկորդակիր Յանա Թորպից։ Վերջինիս ռեկորդը սահմանվել էր 2002 թվականին։ Երկու օր անց՝ հուլիսի 28-ին, նա նվաճել է երկրորդ ոսկե մեդալը 200 մետրում՝ 1.42,00 արդյունքով հաղթելով ամերիկացի լողորդ Մայքլ Ֆելպսին և գերազանցելով նրա համաշխարհային ռեկորդը։ Լողալու ժամանակ Բիդերմանի հագին կար պոլիուրեթանային կոմբինիզոն, որն արգելված էր 2010 թվականի հունվարի 1-ից։ Աշխարհի նույն առաջնությունում Գերմանիայի հավաքականը, որում մրցում էր Բիդերմանը, արծաթ է նվաճել միավորված Էստաֆետայում։

2009 թվականին Պաուլը ճանաչվել է Եվրոպայի տարվա լավագույն լողորդ (1986 թվականից ի վեր առաջին մրցանակակիր գերմանացին) և Գերմանիայի լավագույն մարզիկ։

2010 թվականի կարճ դասընթացների առաջնությունում նա հաղթել է 400 մետր ազատ ոճում՝ հաղթելով Ուսամա Մելուլիին, ինչպես դա արել էր մեկ տարի առաջ։ Լինելով աշխարհի ռեկորդակիր 200 մետրում՝ նա եզրափակչում զբաղեցրել է հինգերորդ տեղը՝ մեկ վայրկյանից ավելի զիջելով Ռայան Լոխտեին։

2011 թվականի աշխարհի առաջնությունում նա շահել է երեք բրոնզե մեդալ (200 մետր ազատ ոճ, 400 մետր ազատ ոճ, 4x100 խառը էստաֆետա)։

Անձնական կյանք
--------------

2010 թվականից հանդիպում է գերմանացի լողորդ Բրիթա Շտեֆենի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Biedermann smashes 400 freestyle world record, *Reuters.com* (անգլ.)
3. ↑  Brilliant Biedermann beats Phelps, *BBC Sport* (անգլ.)
4. ↑  FINA strikes back: High-tech suits banned from swimming *sports.yahoo.com* (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2020-11-27 at the Wayback Machine. (գերմ.)
* Պրոֆիլը i-swimmer.ru կայքում
* Պաուլ Բիդերման – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
**Թեյլոր Մայքլ Ռոտունդա** (անգլ.` *Taylor Michael Rotunda*, մայիսի 25, 1990(1990-05-25), Բրուքսվիլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), առավել հայտնի **Բո Դալաս** ռինգային անվամբ, ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր)։ Առավելապես հայտնի է «WWE» կազմակերպությունում հանդես գալու տարիներից։

«WWE NXT» կրտսեր առաջնությունում ելույթ ունենալու տարիներին մեկ անգամ նվաճել է NXT չեմպիոնատը, երեք անգամ՝ FCW Ֆլորիդայի ծանրքաշային չեմպիոնատը և երկու անգամ՝ FCW թիմային չեմպիոնատը՝ ավագ եղբոր՝ Վինդհեմի հետ։

Նախկին ըմբիշ Մայք Ռոտունդայի կրտսեր որդին է։

Անձնական կյանքը
---------------

Հաճախել է Հերնանդոյի ավագ դպրոցը, որտեղ զբաղվել է օլիմպիական ըմբշամարտով և ամերիկյան ֆուտբոլով։ Դպրոցը 2008 թվականին ավարտելուց հետո կրթաթոշակային ծրագիր է ստացել Վեբերի միջազգային համալսարանից, սակային ինչ-ինչ պատճառներով գործարքը չեղյալ է հայտարարվել, որից հետ սկսել է զբաղվել ռեստլինգով։

Երրորդ սերնդի ըմբիշ է։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Online World of Wrestling» էջը
* Բո Ռոտունդոն ճանաչվում է շաբաթվա սուպերաստղ (տեսահոլովակ)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Պավել Իվանի Ամիրագո** (իսկական անունը՝ **Ամիրաղյան Պողոս Հովհաննեսի**, սեպտեմբերի 20, 1879(1879-09-20), Գորի, Թիֆլիսի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 10, 1940(1940-11-10), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգիչ (տենոր), ռեժիսոր։ Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1933 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1879 թվականին Վրաստանի Գորի քաղաքում։

Թիֆլիսի ռեալական դպրոցն ավարտելուց հետո երգեցողության դասեր է առել Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում (Ումբերտո Մազետտիի դասարան)։ 1900-ական թվականներին, որպես երգիչ, տարբեր խմբերի հետ շրջագայել է Դոնի Ռոստովում, Բաքվում, Վլադիկավկազում, Եկատերինոդարում։

1902–1906 թվականներին Վարշավայում և Լոձում (Լեհաստան) հանդես է եկել օպերաներում, օպերետներում։

1913–1922 թվականներին Բաքվում ղեկավարել է օպերա-օպերետային խումբ. բեմադրել է Պյոտր Չայկովսկու «Պիկովայա դամա», Ջուզեպպե Վերդիի «Տրավիատա» և այլ օպերաներ։

1920–1924 թվականներին՝ Բաքվի օպերայի և բալետի թատրոնում, 1925–1927 թվականներին՝ Տաշքենդի դրամայի և երաժշտական թատրոնի, 1927–1928 թվականներին՝ օպերայի և բալետի թատրոնում, 1929 թվականին՝ Կիսլովոդսկի օպերայի և բալետի թատրոնի տնօրեն։

Այսրկովկասում Ամիրագոյի բեմադրությամբ առաջին անգամ ներկայացվել է Տիգրան Չուխաջյանի «Լեբլեբիջի Հոր-հոր աղա» օպերետը (1912 թվական, նաև ռուսերեն, կատարել է Խուրշիդ բեյի դերը)։ Բաքվի օպերայի և բալետի թատրոնում նպաստել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի բեմադրությանը (1941 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Աբրահամ Սևանեցի** (15-րդ դար - ոչ վաղ քան 1486), XV դարի հայ փորագրիչ և քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

Սևանավանքի Սուրբ Առաքելոց եկեղեցու հարավային դուռը (1486): Հայաստանի պատմության թանգարան:
1486 թվականինին ծաղկենկար քանդակազարդել է Սևանի Առաքելոց եկեղեցու հարավային դուռը (ընկուզենու փայտից) շրջանակով։ Դռան ճակատին պատկերված է ծալապատիկ նստած աստվածը, որ հիշեցնում է Բուդդայի արձանները, նրանից ներքև Բարեխոսի, ապա Հոգեգալուստի տեսարաններն են. վերնատան տակ, մեջտեղի կամարում տեղավորված երեք ֆիգուրներով խմբաքանդակը խորհրդանշում է ազգերի խմբակցությունը։ Աշխատանքը կատարված է պատկերագրության և զարդարանքի գեղարվեստական նուրբ զուգորդմամբ, քանդակման բարձր տեխնիկայով և մեզ հասած այդօրինակ լավագույն նմուշներից է։ 1986 թվականի դրությամբ դուռը գտնվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում (Երևան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 1. — էջ 40.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 41)։*  |
**Պեպո Տիգրանի Սիմոնյան** (Գալայճյան Պետրոս, սեպտեմբերի 16, 1937(1937-09-16), Ալեքսանդրետտա, Ալեքսանդրետի սանջակ, Սիրիայի առաջին հանրապետություն - մարտի 27, 2015(2015-03-27)), հայ գրող, հրապարակախոս, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1937 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ալեքսանդրետում (Սիրիա, այժմ՝ Թուրքիայում)։ 1960 թվականին ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ համալսարանը։ 1957 թվականից դասավանդել է Բեյրութի Ռուբինյան ազգային վարժարանում, եղել Սահակյան-Լևոն Մկրտիչյան քոլեջի տնօրենը։ 1965-1975 թվականներին ղեկավարել է «Նոր սերունդ» մշակութային միությունը. 1956-1965 թվականներին եղել է միության «Արարատ» գրական ամսագրի, 1966-1972 թվականներին՝ Ռուբինյան վարժարանի «Ալպոմ-Տարեգիրք» ժողովածուի խմբագիր։

Երկեր
-----

Լույս են տեսել Սիմոնյանի «Նախերգանք» (1968), «Կանաչներու առասպելը» (1977), «Մարդեղութիւն» (1981), «Ծառին ճիչը» (1991) բանաստեղծությունների ժողովածուները, «Հեքիաթ Հայաստանի մասին» (1979), «Ծուէն, ծուէն երիզներ» (1980), «Մայրիներու արմատները» (1986) արձակ գործերը, «Ակնարկ մը սփիւռքահայ բանաստեղծութեան վրայ» (1970), «Արուեստագէտը՝ Թլկատինցի» (1982), «Էջեր եւ նիւթեր իրականութեան» (2007, 2008) գրականագիտական ուսումնասիրությունները։

Մատեագիտություն
---------------

* Մարդկային իրաւանց հարցեր, Բ. 1994։
* Հայակերտում եւ մանկավարժութիւն, Բ. 1996։
* Միջերկրականի լոյսերուն դիմաց, Անթիլիաս, 2004։
* Ակնթարթներ մարդու եւ կեանքի առօրեային, Բ. 2012:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սահակ Գ Սյունի**, Սյունիքի իշխանության հյուսիսում գտնվող Գեղարքունիքի գավառի իշխան 821-831 (կամ 832) թվականներին։ Եղել է Սյունիքի իշխան Վասակ Գ Իշխանիկի որդին, ով հոր մահից հետո դառնում է Գեղարքունիքի գահերեց իշխան։ Սահակ Սյունու կառավարման ընթացքում նրա տիրույթները ենթարկվում են արաբների հարձակումներին։ Իր կառավարման սկզբին Խուրամյան շարժման ղեկավար Բաբեկը հարձակվում է Սյունիքի Բաղք ու Գեղարքունիք գավառների վրա։

Հոր՝ Վասակ Իշխանիկի մահից հետո Սյունիների տոհմը բաժանվել էր հինգ ճյուղերի, որոնցից մեկի՝ *Հայկազուննիների* տոհմի հիմնադիրը դառնում է Սահակը։ 831 թվականին արաբները հերթական անգամ հարձակվում են Գեղարքունիքի վրա։ Հրազդան գետի ափին գտնվող Կավակերտ բնակավայրում տեղի ունեցած ճակատամարտում արշավանքը գլխավորած Խալիդ ոստիկանի դեմ պայքարի ժամանակ իշխանը զոհվում է։ Հուղարկավորության արարողությունը կատարում է Հայոց կաթողիկոս Դավիթ Բ Կակաղեցին։

Նրան հաջորդում է իր որդին՝ Գրիգոր Սուփան Ա-ն, ում կառավարման ընթացքը ևս ուղեկցվում է արաբների հարձակումներով։ Սահակի մասին հետագայում գրում է Հովհաննես Ե Դրասխանակերտցին իր «Հայոց պատմություն» աշխատության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հովհաննես Դրասխանակերտցի* гл. XXV // Հայոց պատմություն. — Երևան, 1986.
**Պետկո Դիմիտրով Կլիսուրով** (բուլղար․՝ Петко Димитров Клисуров, հունիսի 29, 1865(1865-06-29), Կազանլիկ, Ստարա Զագորայի մարզ, Բուլղարիա - մայիսի 13, 1933(1933-05-13), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի նկարիչ և ուսուցիչ։ Եղել է նկարիչներ Դեչկո Ուզունովի, Բենչո Օբրեշկովի, Վլադիմիր Դիմիտրով-Մայստորայի ուսուցիչը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1865 թվականի հունիսի 29-ին Կազանլիքում. 1802 թվականին նրա ընտանիքը փախել էր Կլիսուրայից։ Կրթությունը ստացել է Պլովդիվում, այնուհետև եղել է ուսուցիչ Ստարա Զագորա քաղաքի մոտ։

1884 թվականին Ռումելիայի կառավարությունից ստացել է դրամաշնորհ և ուսումը շարունակել Իտալիայում։ Հաստատվել է Ֆլորենցիայում։ 1887 թվականից սկսել է մասնավոր դասեր ստանալ Ջուզեպպե Չիպրիանիից։

1888 թվականին վերադարձել է Բուլղարիա, որտեղ շարունակել է աշխատել որպես ուսուցիչ Վառնայում, Պլովդիվում, Կազանլիքում և Սոֆիայում։ 1899-1908 թվականներին դասավանդել է Բուլղարիայի գեղարվեստի ազգային ակադեմիայում։

1900 թվականին Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում արժանացել է մեդալի՝ տեքստիլ արվեստի բնագավառում ստեղծագործությունների համար։ Եղել է 1904 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսի, 1905 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսի և Արվեստի թագավորական ակադեմիայի ցուցահանդեսի մասնակից 1907 թվականին։ Պարգևատրվել է «Սուրբ Ալեքսանդր» և Սուրբ Ստանիսլավի շքանշաններով։

Նկարներ
-------

* 
*

Աղբյուրներ
----------

* *Енциклопедия на изобразителните изкуства в България* (Encyclopedia of Fine Arts in Bulgaria), Vol.1, Bulgarian Academy of Sciences, 1981
* Marin Dobrev, *Художниците на Казанлък* (The Artists of Kazanlak), Дъга Плюс, 2013 ISBN 978-954-9387-77-3

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Petăr Petrov, Katerina Gehl, Klaus Roth* Fremdes Europa?: Selbstbilder und Europa-Vorstellungen in Bulgarien (1850-1945). — LIT Verlag Münster, 2007. — С. 123. — 366 с. — ISBN 978-3-8258-0793-1
2. ↑  *Bogdan Filov* Geschichte der bulgarischen Kunst unter der türkischen Herrschaft und in der neueren Zeit. — Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2020-01-20. — С. 67. — 168 с. — ISBN 978-3-11-133916-0
3. ↑  *Peter Stoyanovich* Zar Ferdinand I. (geb. Prinz von Sachsen-Coburg und Gotha): Seine Herkunft, Bildung, Motivation und der Aufbau des modernen Bulgarien. 1861 - 1887 - 1912. — LIT Verlag Münster. — С. 285. — 402 с. — ISBN 978-3-643-91215-2
**Հովհաննես եպիսկիպոս Աղբիանոսյան** կամ **Հոհան եպիսկոպոս** (գրաբար՝ Յոհան եպիսկոպոս, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 4-րդ դար), եպիսկոպոս Մեծ Հայքում, Փառեն Ա Աշտիշատցի (348-352) կաթողիկոսի որդին, Աղբիանոսյանների տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես եպիսկոպոսի մասին, «նրա վարքի ու անմտության, վատ խոսքերի ու գործերի մասին» 3 առանձին գլուխ է հատկացրել Փավստոս Բուզանդը իր «Հայոց պատմության» վեցերորդ դպրությունում։

Բուզանդը Հովհաննեսի մասին գրում է՝. 

> «Սա մի կեղծավոր մարդ էր. մարդկանց աչքում իրան ձևացնում էր պահեցող խարազնազգյաց, մինչև անգամ կոշիկներ չէր հագնում, այլ ամառը (ոտներին) հեսկ էր փաթաթում, իսկ ձմեռը կեմ։ Բայց չափից դուրս ընկղմված էր ագահության մեջ.»
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայոց պատմություն», Փավստոս Բուզանդ, (գրաբար և աշխարհաբար թրգմ.), Երևան, 1987, Դպրություն Զ, գլուխ ը-ժ.

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 3, Ցուցակ 1, Էջ 539
* «Հայոց պատմություն», Փավստոս Բուզանդ, (գրաբար և աշխարհաբար թրգմ.), Երևան, 1987, Դպրություն Զ, գլուխ ը-ժ.
**Վանո Սարաջիշվիլի** (վրաց.՝ ივანე (ვანო) პეტრეს ძე სარაჯიშვილი, մայիսի 1 (13), 1879, Սիղնաղի շրջան, Կախեթի մարզ, Վրաստան - նոյեմբերի 11, 1924(1924-11-11), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային երգիչ (քնարա-դրամատիկական տենոր)։ Վրաստանի ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1923)։

Կենսագրություն
--------------

1898 թվականից սովորել է Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանում (թավջութակ)։ 1903 թվականից երգեցողության դասեր է առել Պետերբուրգում, 1906-1908 թվականներին՝ կատարելագործվել Իտալիայում։ 1907 թվականից հանդես է եկել Թիֆլիսի, Պետերբուրգի, Սարատովի, Բաքվի և այլ թատրոններում։ Օժտված է եղել վոկալ և բեմական մեծ ձիրքով։ Դերերգերից են՝ Շոթա (Արաղիշվիլու «Ասք Շոթա Ռուսթավելու մասին»), Մալխազ (Փալիաշվիլու «Դաիսի»), Լենսկի, Գերման (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին», «Պիկովայա դամա»), Հերցոգ, Ալֆրեդ (Վերդիի «Ռիգոլետտո», «Տրավիատա»), Իյոզե (Բիզեի «Կարմեն») և այլն։ Սարաջիշվիլի անունով է կոչվում Թբիլիսիի կոնսերվատորիան (1947 թվականից)։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 213)։*  |
**Պերիլուսիո Ժոզե Սալես դե Ալմեդիա** պորտ.՝ Perry Salles, լայն ճանաչում ունի որպես՝ Պերի Սալես։ Ծնված՝ (Ռիո դե Ժանեյրո, մարտի 6, 1939 -մահ՝ Ռիո դե Ժանեյրո, 2009 թ. Հունիսի 17), հայնտի բրազիլացի դերասան և ռեժիսոր։

Դերասանուհի Յարա Սալեսի որդեգիր որդին։
Լայն ճանաչում է գտել «Կլոն » սերիալում Մուստաֆայի դերով։

Անձնական կյանք
--------------

Ծնվել և մեծացել է Ռիո դե Ժանեյրոյում, չի ունեցել ծնողներ, նրան որդեգրել է դերասանուհի Յարա Սալեսը։ Իր կարիերան որպես դերասան սկսել է 1961 թվականին։ 1960-ից 1964 թվականներին ամուսնացած էր Ֆիլոմենա Չավեսի հետ, որից համատեղ ունի երեք երեխա։ 1968 թվականից մինչև 1972 թվականն ամուսնացած էր դերասանուհի Միրիամ Մեհլերի հետ, որից էլ ունի մեկ որդի։ Սակայն նրանց տղան 1990 թվականին զոհվում է մոտոկցիլետի վթարի պատճառով։ 1972 թվականից մինչև 1987 թվականը ամուսնացած էր դերասանուհի Վերա Ֆիշերի հետ։ 1987 թվականից նրանք որոշում են չապրել համատեղ, բայց մնում են լավ ընկերներ։ 90-ականների վերջին Պերին շատ է օգնում Վերային հաղթահարել թմրանյութերից կախվածությունը։

Մահ
---

2006 թվականին սրտամկանի կաթվածով Սալեսին տեղափոխում են հիվանդանոց որտեղ կատարվում է սրտի երկակի ստենդավորում, սրտի վիրահատության ժամանակ պարզվում է, որ Սալեսը ունի թոքի քաղցկեղ ինչը մետաստազավորվել է մինչ սիրտ և ուղեղ։ Նա հրաժարվում է քիմիաթերապիայից և 2009 թվականին մահանում։
**Սարգիս Գրիգորի (Տեր Մարգարի) Վանանդեցի** (Միրզայան, Սարգիս Միրզա Վանանդեցի, 1830-ականներ, Իզմիր, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 27, 1871(1871-04-27), Իզմիր, Զմյուռնիայի սանջակ, Այդինի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), հայ դրամատուրգ, բանասեր, դերասան, հասարակական-թատերական գործիչ, խմբագիր։

Գործունեություն
---------------

Եղել է Զմյուռնիայի Հաշտենից, Վասպուրական ընկերությունների անդամ, Աղքատասիրաց ընկերության ատենադպիր, Հաշտենից ընկերության «Միություն» հանդեսի և «Իրավունք» (1868 թ.) թերթի խմբագիր, «Վասպուրական թատրոն»-ի հիմնադիրներից, ղեկավարներից ու առաջատար դերասաններից մեկը։ Առաջին պիեսը՝ «Մեծն Ներսես կամ Հայաստանի բարերարը» ողբերգությունը, գրել է 1857 թվականին (հրատարակել է 1858 թվականին, բեմադրել է 1861 թվականին Զմյուռնիայում, իսկ 1871 թվականին՝ Բաքվում), առաջին անգամ բեմադրվել է 1859 թվականին, Մոսկվայում, «Արիստակես» անունով։ Այնուհետև գրել է «Միհրդատ» (1858 թվականին, բեմականացրել է 1859 թվականին, Թիֆլիս, Կ․ Պոլիս, 1870 թվականին, Երևան), «Վիրգինեա» (1858 թվականին, բեմադրել է 1862 թվականին, Զմյուռնիա) ողբերգությունները։ 1861-1862 թվականներին «Վասպուրական թատրոն»-ում կատարել է Արշակի (Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի «Արշակ Բ»), Ներսեսի և Միհրդատի (իր «Մեծն Ներսես» և «Միհրդատ» պիեսներում), Աավուղի (Վ․ Ալֆիերիի «Մավուղ») և այլ դերեր։ 1866 թվականին Զմյուռնիայում անգլերեն և հայերեն լեզուներով հրատարակել է «Նորին մեծություն Վիկտորյա թագուհու հայոց Արշակունիներից սերված լինելը» աշխատությունը։

Թոռն է գրական-մշակութային գործիչ Հովահաննես Վանանդեցու (1772-1841)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Ծագումով հայ են», Արծվի Բախչինյան, Երևան, 1993, էջ 4.

Աղբյուրներ
----------

* «Ծագումով հայ են», Արծվի Բախչինյան, Երևան, 1993, էջ 4.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 269)։*  |
**Ալեքսանդր Աղայանց** (1900, Գանձակ, Ռուսական կայսրություն - 1938, Բեռլին, Նացիստական Գերմանիա), խորհրդային հետախուզության գործիչ։

Ի. Աղայանցի և Մ. Աղայանցի ավագ եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1900 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1901 թվականին) Ելիզավետպոլում (Գանձակ, Ադրբեջան) Իվան Սերգեևիչի (1868-1936) և Աննա Միխայլովնայի (1879-1955) ընտանիքում։ 1918 թվականին ավարտել է 8-ամյա Ելիզավետապոլյան վարժարանը։

Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին աշխատել է Ադրբեջանի բոլշևիկյան գաղտնի գործողությունում։ 1919 թվականից ԽՄԿԿ անդամ։ Ադրբեջանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո (1920 թվականի մայիս) կուսակցության գավառային կոմիտեի գյուղի աշխատանքի բաժնի քարտուղար է, ապա մինչև 1922 թվականը Հակահեղափոխության և սաբոտաժի դեմ պայքարի Համառուսաստանյան Արտակարգ հանձնաժողովի քարտուղար։ Ավարտել է Մոսկվայի Գ. Պլեխանովի անվան ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի երկու կուրսերը։ 1926 թվականին, ուսումից հետո կրկին աշխատանքի է ուղարկվել Միացյալ պետական քաղաքական կառավարում։ 1929-1931 թվականներին՝ տեղեկատվության բաժնի 7-րդ բաժնի և ՄՊՔԿ քաղկազմակերպության լիազոր, պետ։ 1932-1934 թվականներին Իրկուտսկում ՄՊՔԿ Արևելյան-Սիբիրի երկրամասի լիազոր ներկայացուցչության հատուկ բաժնի պետ։

1934 թվականից՝ ՄՊՔԿ-ի (արտաքին հետախուզության) աշխատակից։ 1934-1937 թվականներին հետախուզական աշխատանքի է գործուղվել Փարիզ։ 1937 թվականի մայիսին Փարիզի ռեզիդենտուրայից տեղափոխվել է Բեռլին և գլխավորել Բեռլինի Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի իրավաբանական ռեզիդենտուրան, որտեղ շուտով մնացել է միակ աշխատակիցը, բոլոր մյուսները հետ են կանչվել Մոսկվա և բռնադատվել։ Աղայանցին հետ չեն կանչել միայն այն պատճառով, որ նա այդ պահին Բեռլինում միակ խորհրդային հետախույզն էր մնում։ Վերականգնել է կապը գեստապոյի Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի գործակալ Վիլի Լեմանի (Բրայթենբախ) հետ, որը ԽՍՀՄ-ում բացառիկ կարևորության և արժեքի մասին տեղեկություններ էր մատակարարում։ Աղայանցի կապը Բրայթենբախի հետ շարունակվել է մինչև 1938 թվականի նոյեմբեր, երբ գործակալից նյութը ստացվել է վերջին անգամ։ 1938 թվականի դեկտեմբերին Ա. Աղայանցի մոտ տեղի է ունեցել խոցի պատռվածք, և նա մահացել է Բեռլինի «Շարիտե» կլինիկայի վիրահատական սեղանին։

Թաղվել է Մոսկվայում՝ Նոր Դոնսկի գերեզմանոցի հյուսիս-արևելյան մասում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Новое Донское кладбище, захоронение семьи Агаянц

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия секретных служб России / Автор-составитель А. И. Колпакиди. — М.: АСТ: Астрель: Транзиткнига, 2004. — С. 419. — 800 с. — ISBN 5-17018975-3

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 67144648446101299424 · WorldCat VIAF: 67144648446101299424 |

 |
**Սարգիս Արշալույսի Փամբուխչյան** (ապրիլի 4, 1940(1940-04-04), Մոդեգամ, Ախալքալաքի շրջան, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ անասնաբույծ-ընտրասերումնաբան, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (2009), պրոֆեսոր (2013)։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Փամբուխչյանը ծնվել է 1940 թվականի ապրիլի 4-ին Մոդեգամում (այժմ՝ Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանում)։ 1968 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1994 թվականին սկսել է աշխատել ՀԱԱՀ-ում որպես հեռակա ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ, մասնավոր անասնաբուծության ամբիոնում։

Աշխատանքները վերաբերում են կիսանրբագեղմ ոչխարների նոր ցեղերի բուծման, տոհմական աշխատանքների կատարելագործման, մթերատվության, մթերքի և հումքի որակի բարձրացման հարցերին։

Համահեղինակ է Հայաստանում բուծված կիսանրբագեղմ, կրոսբրեդային բրդածածկով ոչխարների կորիդել տիպի։

Հեղինակ է «Խոզաբուծություն» (2013), համահեղինակ՝ «Անասնաբուծության հիմունքներ» (2001), «Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի մանր եղջերավոր կենդանիների ցեղերի բնութագիրը» (անգլ. Հալեպ, 2008) գրքերի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ալեքսանդր Անդրեև** (ռուս.՝ Александр Александрович Андреев, ապրիլի 8, 1887(1887-04-08), Q4439778?, Q4406113?, Բրյանսկի գավառ, Օրյոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1941, Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս և խորհրդային գեղանկարիչ, բեմանկարիչ և մանկավարժ, Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Օրյոլի նահանգում։ 1903 թվականին ավարտել է Օդեսայի ռեալական ուսումնարանը։ 1906 թվականից ապրել է Պետերբուրգում։ Գեղանկարչություն և նկարչություն է սովորել «Գեղանկարչության նոր դպրոցում» (1906–1910 թվական), Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիային կից Գեղարվեստի բարձրագույն ուսումնարանում և Դմիտրի Կարդովսկու ստուդիայում (1910–1915 թվական)։ 1906 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Եղել է տարբեր գեղարվեստական միությունների անդամ և ցուցորդ, այդ թվում՝ Արվեստի աշխատավորների միությունում (1919 թվականից) և Հեղափոխական Ռուսաստանի նկարիչների ասոցիացիայում (1922 թվականից)։ 1932 թվականից դարձել է Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ։ Բացի գեղանկարչությունից, 1912–1917 թվականներին շատ զբաղվել է բեմանկարչությամբ։ Հեղափոխությունից հետո ակտիվորեն մասնակցել է գեղարվեստական կյանքի վերափոխմանը, եղել է Պրոլետկուլտի կազմակերպչական բյուրոյի անդամ, Համամիութենական երկու մշակութային նստաշրջաններում ընտրվել է որպես պատվիրակ, դարձել է Լենխորհրդի երկրորդ գումարման անդամ։ 1918–1921 թվականներին դասավանդել է Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում, իսկ 1930–1932 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի բարձրագույն գեղարվեստա–տեխնիկական ինստիտուտում։ 1930-ական թվականներին շատ է աշխատել թեմատիկ նկարների ժանրում` մասնակցելով խոշոր ցուցահանդեսների։

Մահացել է 1941 թվականի վերջին, Լենինգրադի շրջափակման ժամանակ։

Ալեքսանդր Անդրեևի ստեղծագործությունները պահվում են Ռուսական պետական թանգարանում, Ռուսաստանի և այլ երկրների թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում։

Տես նաև
-------

* Լենինգրադի նկարիչների միություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Страницы памяти: Справочно-мемориальный сборник, 2010
2. 1 2  Государственный Русский музей: Каталог, 1997

Աղբյուրներ
----------

* Государственный Русский музей. Живопись. Первая половина XX века. Каталог. — А—В. — СПб.: Palace Edition, 1997. — Т. 8. — С. 26.
* *Иванов С.* Неизвестный соцреализм. Ленинградская школа. — СПб.: НП-Принт, 2007. — С. 383, 384.
* Страницы памяти. Справочно-мемориальный сборник. Художники Ленинградского Союза советских художников, погибшие в годы Великой Отечественной войны и в блокаду Ленинграда. — СПб.: Петрополис, 2010. — С. 14.
**Ալի Աբդուլ օղլի Զուլալով** (ադրբ.՝ Əli Əbdül oğlu Zülalov, սեպտեմբերի 13, 1893(1893-09-13), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 18, 1963(1963-02-18), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի խորհրդային երգիչ (քնարադրամատիկական տենոր), Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1940)։

Կենսագրություն
--------------

Ալի Զուլալովը ծնվել է 1893 թվականին։ Նա առաջին կրթությունը ստացել է իրական դպրոցում։ 1914 թվականին Ալի Զուլալովը տեղափոխվել է Բաքու և սկսեց աշխատել «Վելիխանով եղբայրներ» գործարանի խանութում։ Նա առաջին անգամ իր կարիերան արվեստում սկսել է 1918 թվականին։ Նա իր դեբյուտը դարձրել է Ուզեիր Հաջիբեկովի «Արշին Մալ Ալան» օպերայում։ 
1936 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան։ 1938 թվականին նրան շնորհվել է «Պատվո» շքանշան՝ Աբդուլ-Մուսլում Մագոմաևի «Նարգիզ» օպերայում Մոլլա Մութալլիմի դերը խաղալու համար։ 1940 թվականին Ալի Զուլալովին շնորհվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի կոչում։

1956 թվականից եղել է Ադրբեջանի Օպերայի և բալետի թատրոնի մենակատար։

Մահացել է 1963 թվականի հունվարի 10-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ЕГО ИСПОЛНЕНИЕ ОТМЕТИЛ САМ СТАЛИН...
2. ↑  Ալի Զուլալով
3. ↑

Աղբյուրներ
----------

* İlham Rəhimli. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. I cild. Azərnəşr. Bakı, 2016. s.362
**Սուրբ Հովհաննես Լռակյաց** (454 - 559), հայ հոգևորական, եպիսկոպոս, ճգնավոր, Պաղեստինում գործած հայ միաբան։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննեսը ծնվել է 454 թվականին Փոքր Հայքի Նիկոպոլիս (այժմ՝ Շապին Գարահիսար) քաղաքում։ Երբ մահացել են ծնողները, նա իր ունեցվածքը բաժանել է աղքատներին, կառուցել է Տիրամոր անունով մի եկեղեցի, որտեղ հիմնել է ոչ մեծ միաբանություն։ Որոշ ժամանակ անց ժողովրդի և հոգևորականների պահանջով Սեբաստիայի մետրոպոլիտը 28-ամյա Հովհաննեսին ձեռնադրել է Փոքր Հայքի Կոլոնիա (այժմ՝ Կոյուլհիսար) քաղաքի եպիսկոպոս։

491 թվականին Հովհաննեսը որոշել է դառնալ ճգնավոր, հեռացել է քաղաքից, եկել է Պաղեստին, որտեղ թաքցրել է իր ինքնությունը։ Սուրբ Սաբբա Սրբացյալի մայրավանքում նա ծառայության է անցել իբրև հասարակ մոնթ (սպասավոր)։ Այս միաբանության մի հատվածը բաղկացած էր հայ վանականներից, որոնք վանքի եկեղեցիներից մեկում հայերեն ժամերգություններ էին կատարում։ Սուրբ Սաբբան երբեք չի իմացել, որ իր աշակերտ Հովհաննեսը եղել է եպիսկոպոս։

Սուրբ Սաբբան Հովհաննեսին փորձել է զանազան հնազանդություններով և, համոզվելով նրա առաքինությանը, թույլատրել է բնակվել վանքից դուրս գտնվող քարանձավ-ճգնարանում։ Շաբաթվա հինգ օրը Հովհաննեսն անցկացրել է խիստ ճգնության և լռակեցության պայմաններում, իսկ շաբաթ և կիրակի օրերին մասնակցել է վանքում տրվող պատարագին և ճաշին։

Սուրբ Հովհաննեսի հաղորդած տեղեկություններով են գրվել սուրբ Եվթիմիոս Մեծի և սուրբ Սաբբայի վարքերը։

Սուրբ Հովհաննես Լռակյացը վախճանվել է 559 թվականին՝ 104 տարեկանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրախօսական. Հայկազեան Հայագիտական Հանդէսը՝ Մեծածաւալ Նոր Հատորով
2. 1 2 3 4 5  Տոն սբ. Հովհաննես Լռակյացի` Կոլոնիայի եպիսկոպոսի
**Հովսեփ Պաղնացի** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), V դարի հայ թարգմանիչ, հայկական այբուբենի ստեղծման նպատակով Մեսրոպ Մաշտոցի հետ Ասորիք մեկնած աշակերտներից։ Հովհան Եկեղյացու հետ մասնակցել է Մեսրոպ Մաշտոցի ձեռնարկած Աստվածաշնչի թարգմանությանը։ Հետագայում Հովսեփ Պաղնացի, Եզնիկ Կողբացու հետ, նորից է գնացել Ասորիք՝ եկեղեցական հայրերից թարգմանություններ կատարելու։ Այստեղից նրանք մեկնել են Կոստանդնու Պոլիս՝ հունարենի մեջ հմտանալու։ Պոլսում նրանց միացել են Ղևոնդը և Կորյունը։ Հովսեփ Պաղնացի և նրա ընկերները կարգվել են հունարենի թարգմանիչ։ Հայրենիք վերադառնալով նրանք թարգմանելու համար իրենց հետ բերել են Աստվածաշնչի լավագույն օրինակը և Նիկիայի ու Եփեսոսի ժողովների կանոնները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 6. — էջ 579.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 579)։*  |
**Սեյրան Մանվելի Հայրապետյան** (նոյեմբերի 20, 1976(1976-11-20), Ննգի), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ Արցախի «Միասնական Հայրենիք» կուսակցությունից։

Կենսագրություն
--------------

Սեյրան Հայրապետյանը ծնվել է 1976 թվականի նոյեմբերի 20-ին, Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Ննգի գյուղում։

Միջնակարգ կրթություն է ստացել ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցում։ 1998 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, ստացել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչի որակավորում։ 1993 թվականի սեպտեմբերի 21-ին պարտադիր ծառայության է անցել Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։ 
Մասնակցել է Արցախի անկախության համար մղված մարտական գործողություններին, ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում, զբաղեցնել է տարբեր պաշտոններ։

1996 թվականին զբաղեցրել է N զորամասի գաղտնի մասի պետի պաշտոնը։ 2000 թվականին նշանակվել է զորամասի կադրերի գծով սպա։ 2007 թվականին տեղափոխվել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի շտաբ և ծառայել կադրերի բաժնի սպա-ուղղապահի պաշտոնում։ 2010 թվականից զբաղեցրել է Արցախի Հանրապետության զինկոմիսարիատի զորահավաքային բաժնի պահեստազորի սպաների հաշվառման, նախորոշման և ամրագրման բաժանմունքի պետի պաշտոնը։

2018 թվականին նոյեմբերին անցել է կենսաթոշակի։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Միասնական հայրենիք» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է ԱՀ Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավոր։ Եղել է Արցախի ԱԺ պաշտպանության, անվտանգության և օրինապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ ՍԵՅՐԱՆ ՄԱՆՎԵԼԻ
2. ↑  Սեյրան Հայրապետյանը հրաժարականի դիմում է ներկայացրել Արցախի ԱԺ պաշտպանության, անվտանգության և օրինապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնից

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավորները գրանցվել և ստացել են վկայականներ
**Մագդալինա Ալեքսեյի Սիմոնյան-Գալուստովա** (օգոստոսի 14, 1925(1925-08-14), Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 21, 2002(2002-04-21), Երևան, Հայաստան), հայ երգչուհի (դրամատիկական սոպրանո), ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964), պրոֆեսոր (1984)։

Կենսագրություն
--------------

Մագդալինա Սիմոնյան-Գալուստովան ծնվել է 1925 թվականի օգոստոսի 14-ին Դոնի Ռոստովում (Ռուսաստան)։ 1949 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի Ա. Վ. Լունաչարսկու անվան երաժշտական ուսումնարանի մեներգեցողության բաժինը (դասատու՝ Գորբանևսկայա), 1955 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի մեներգեցողության բաժինը։ Կատարելագործվել Թամար Շահնազարյանի, Նադեժդա Կարդյանի ղեկավարությամբ։ 1959 թվականին փորձաշրջան է անցել Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնումում։

1960 թվականիվ դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։ Համերգներով շրջագայել է Դոնի Ռոստովում, Վոլգոգրադում, Աստրախանում, Թբիլիսիում, Ալմա Աթայում և այլուր։

Հեղինակել է «Վոկալ մեթոդիկայի հիմունքները» (1964, գիրք I) ձեռնարկը, եռահատոր դասագիրք (2-րդը և 3-րդը՝ ձեռագիր)։

Մագդալինա Սիմոնյան-Գալուստովան մահացել է 2002 թվականի ապրիլի 21-ին Երևանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մարի Մորի** (ճապ.|森 茉莉|Mori Mari| հունվարի 7, 1903(1903-01-07), Տոկիո, Ճապոնիա - հունիսի 6, 1987(1987-06-06), Տոկիո, Տոկիո, Ճապոնիա), ճապոնացի հեղինակ։ Նյու Յորքի համալսարանի պրոֆեսոր Քիթ Վինսենթը նրան անվանել է «ճապոնական էլեկտրա»՝ նկատի ունենալով Կարլ Յունգի կողմից որպես Զիգմունդ Ֆրոյդի Էդիպյան բարդույթի համակերպ առաջ քաշած Էլեկտրայի բարդույթը։

Վաղ կյանք և ընտանիք
-------------------

Մարի Մորին ծնվել է Տոկիոյի Հոնկոնգ քաղաքում։ Նրա հայրը արձակագիր Մորի Օգային էր։

Կարիերա
-------

1957 թվականին Մորին արժանացել է ճապոնիայի էսսեիստների ակումբի մրցանակին՝ «Հորս գլխարկը» ակնարկների ժողովածուի համար։ Նա սկսել է գրել հոմոսեքսուալ տղամարդկանց կրքի մասին (*tanbi shousetsu*, բառացիորեն «գեղագիտական վեպեր»)։ 1961 թվականին դարձել է «Սիրահարների անտառը»՝ «Tamura Toshiko» մրցանակի դափնեկիր «恋人 た ち の 森» (koibito tachi no mori): Հետագա աշխատանքներից են «Կիրակի օրերը չեմ գնում» (1961) և «Չորացած տերևներով մահճակալ» (1962) գործերը։

Նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայրը։ «Սիրահարների անտառում», տարեց տղամարդը կարող է ընկալվել նույն առաքինություններով, ինչպես իր հայրը։ Ավագ տղամարդը և կրտսեր տղան Մորի Մարիի աշխատությունների կերպարներն են։ Տղամարդը չափազանց հարուստ է, ուժեղ, իմաստուն։ Օրինակ՝ «Սիրահարների անտառում», տղամարդը՝ Գվիդոն, մոտավորապես 38 տարեկան է, իսկ Պաուլոն՝ 17 կամ 18 տարեկան (սակայն նա դեռ Մորիի տարիքում չէր, երբ իր հայրը մահացել էր)։ Պաուլոն արտակարգ գեղեցիկ է։ Նա սիրում է զվարճանքներ։ (Գվիդոն մահանում է, երբ Պաուլոն 19 տարեկան է)։

1975 թվականին նրա «Քաղցր մեղրով լցված սենյակը» (ճապ.՝ 甘 い 蜜 の 部屋 Amai Mitsu no Heya) արժանացել է «Իզումի Կյոկա» գրականության 3-րդ մրցանակի։

Անձնական կյանք
--------------

Մարի Մորիի առաջին ամուսինը Թամակի Յամադան էր, ում հետ ամուսնացել էր 1919 թվականին և ամուսնալուծվել 1927 թվականին։ Նրա երկրորդ ամուսինը Ակիրա Սաթոն էր։

Մարի Մորին մահացել է սրտի անբավարարության հետևանքով 1987 թվականի հունիսի 6-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Vincent Keith (2007)։ «A Japanese Electra and Her Queer Progeny»։ *Mechademia 2* **2**

Աղբյուրներ
----------

* Summary of Prof. Keith Vincent's lecture at NYU (see 10 February)
* An interview with a Japanese writer who mentions Mori, centerforbookculture.org
* "Mari and Annu: Childhood Re-Imagined" Includes summary of a paper about Mori Ōgai's daughters (archived), aasianst.org
* *The Room of Sweet Honey*: The Adult Shoujo Fiction of Japanese Novelist Mori Mari (1903–1987)(չաշխատող հղում)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խոսրովիդուխտ (այլ կիրառումներ)

**Խոսրովիդուխտ Արշակունի** (սուրբ Խոսրովիդուխտ կույս, 3-րդ դար, Մեծ Հայք - 4-րդ դար), Արքայադուստր Մեծ Հայքում, Հայ Առաքելական եկեղեցու սրբուհի, ճգնակյաց, Հայոց թագավոր Խոսրով Բ-ի դուստրը և Տրդատ Գ Մեծի քույրը, Հայ Արշակունիների թագավորական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Ըստ ավանդության՝ Խոսրով Բ Մեծի սպանությունից (շուրջ 259 թ.) հետո մինչև Տրդատ Գ Մեծի գահակալությունը Խոսրովիդուխտին խնամել է հայ նախարար Օտա Ամատունին։ Տեսնելով Գրիգոր Լուսավորչի չարչարանքներն ու լսելով նրա քարոզները՝ ընդունել է քրիստոնեությունը։ Այնուհետև, Գրիգոր Լուսավորչին Խոր վիրապ նետելուց և Հռիփսիմյանց կույսերին նահատակելուց հետո, երբ Տրդատ արքան խոզակերպ է դարձել, Խոսրովիդուխտին տեսիլքով (այլ տարբերակում՝ կրկնված երազով) հայտնվել է, որ արքային կարող է բժշկել միայն Գրիգորը, ինչը և տեղի է ունեցել։

Ըստ Ագաթանգեղոսի Խոսրովիդուխտը իր արքա եղբոր և Աշխեն թագուհու հետ, Եփրատի ակունքների մոտ, դիմավորել է Կեսարիայից որպես Հայոց քահանայապետ վերադարձող Գրիգոր Ա Լուսավորչին, որն էլ նրանց գետում մկրտել է (301 թ.);

Խոսրովիդուխտն իր կյանքի վերջին տարիները անցկացրել է Գառնիի ամրոցում։ Հայ եկեղեցին սուրբ Խոսրովիդուխտի հիշատակը նշում է Տրդատ Գ թագավորի և Աշխեն թագուհու հիշատակի հետ միասին՝ Հոգեգալուստին հաջորդող 5-րդ կիրակին կանխող շաբաթ օրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  («...երանելի Գրիգորը առավ աշխարհաբանակ զորքը և իրեն՝ թագավորին, նրա տիկին Աշխենին, մեծ օրիորդ Խոսրովիդուխտին, ամենայն մեծամեծներին և բանակի բոլոր մարդկանց, առավոտյան այգը լուսանալուն պես, Եփրատ գետի ափը տարավ և այնտեղ մկրտեց առհասարակ ամենքին հանուն Հոր և Որդու և Սուրբ Հոգու» Ագաթանգեղոս, «Հայոց պատմություն», 1983, էջ 465)

Աղբյուրներ
----------

Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, 2002

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 79)։*  |
**Ռիկսա (Ռիխեզա, Ռիկսա) Լոթարինգացի** (մոտ 995, Լոթարինգիա, Ֆրանսիայի մետրոպոլիս, Ֆրանսիա - մարտի 27, 1063, Զալֆելդ, Գերմանիա), Լեհաստանի թագուհի, Մեշկո Կամբերտայի կինը 1013 թվականի հունվարից և Կազիմիր I-ի մայրը։ Ռիկսան եղել է Լոթարինգիայի պֆալցգրաֆ Էցցոյի և Մաթիլդա Սաքսոնացու դուստրը։ Նրա հայրը եղել է Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր Օտտոն II-ի և Բյուզանդիայի արքայադուստր Թեոֆանոյի որդին։

Կենսագրություն
--------------

«Ռիկսա թագուհին», նկարիչ՝ Վոյցեխ Հերսոն
Ռիկսան ծագում է մի ընտանիքից, որը պատկանում է այն ժամանակների բարձրագույն գերմանական արիստոկրատիային։

Նա ուներ երեք եղբայր և վեց քույր՝ Ադելաիդա, Թեոֆանո, Ելվիգա, Մաթիլդա, Իդա և Սոֆիա, որոնց պատվին ներկայում գործում են վանքեր և վանական համալիրներ Քյոլնում, Մայնցում, Էսսենում, Նիվելում, Նոյսում, Դիտկիրխենում, Ֆիլլահեում և Հանդերսայմեում, իսկ եղբայրները՝ Լյուդոլֆը, Օտտոն և Գերմանը, զբաղեցրել են կարևոր եկեղեցական և աշխարհիկ պաշտոններ։

1036 թվականին Գերմանը դարձել է Քյոլնի արքեպիսկոպոսը և Իտալիայի կանցլերը, Օտտոնը 1035-1045 թվականներին եղել է Լոթարինգիայի պֆալցգրաֆը, իսկ հետո՝ Շվաբիայի դուքսը (1045-1047 թվականներին)։ 1025 թվականին ամուսնու հետ միասին Ռիկսան զբաղեցրել է Լեհաստանի գահը։ 1031 թվականի վերջին ստեղծված իրադրության պատճառով (Լեհաստանի իշխան Բեզմպրոմի և իր ամուսին Մեշկոյի միջև բռնկվել է տարաձայնություն և նրանք տեղափոխվել են Չեխիա), որոշել է վերադառնալ Գերմանիա։ Մեշկո II-ի հետ ամուսնության արդյունքում ունեցել են երեք երեխաներ․ 1016 թվականին՝ Կազիմիրին (Լեհաստանի ապագա իշխան) և Ռիսկային (անունը ոչ ճշգրիտ), 1020-1025 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում՝ Գերտրուդին։ Ռիսկա Լոթարինգացին ունեցել է հիանալի կրթություն և այդ իսկ պատճառով զբաղվել է երեխաների դաստիարակությամբ և ուսուցումով։

Ռիկսա Լոթարինգացու դամբարանը Քյոլնի տաճարի սուրբ Հովհաննես մատուռում
Մեկնելով Գերմանիա, թագուհին իր հետ տարել է իր զավակներին և իր հասակակից մի կնոջ՝ Մաթիլդին, որը եղել է Բոլեսլավ Քաջի և իր չորրորդ կին Օդա Մեյսենսկու կրտսեր ազջիկը։ Այդպես էլ Ռիկսան Լեհաստան չի վերադարձել, սակայն մինչ կյանքի վերջը ունեցել է թագուհու տիտղոս։

Չնայած երկրում նրա բացակայության՝ այսուհանդերձ մեծ ազդեցություն է ունեցել Լեհաստանի կառավարման մեջ՝ Կազմիր I-ի և իր թոռ Բոլեսլավ II Համարձակի կառավարման տարիներին։ 1047 թվականին Ռիկսան դարձել է միանձնուհի Բրաուվայլերի վանքում, որը գտնվում է Քյոլն քաղաքից քիչ հեռու։ Այնտեղ նա ապրել է 16 տարի։ Մահից առաջ նա իր ունեցվածքը թողել է վանքին։

Ռիկսա Լոթարինգացին մահացել է 1063 թվականի մարտի 21-ին և թաղված է Քյոլնում։ 1817 թվականին կոստյոլի ապամոնտաժման ժամանակ Ռիկսայի մնացորդները տեղափոխվել են չզբաղեցրած եկեղեցի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118928872 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2 3  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.

Գրականություն
-------------

* Michał Tomaszek, Klasztor i jego dobroczyńcy. Średniowieczna narracja o opactwie Brauweiler i rodzie królowej Rychezy, kraków-ը 2007 ISBN 978-83-60448-34-2
* Jasiński, Kazimierz (1992). Rodowód pierwszych Piastów (in Polish). Warszawa - Wrocław. p. 116.
* Jasiński, Kazimierz (1992). Rodowód pierwszych Piastów (in Polish). Warszawa - Wrocław. p. 115.

Արտաքին հղումներ
----------------

* WŁADCZYNIE 1000-1100. Rycheza (սեռ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Սարգիս (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Սարգիս**, Զորավար Սուրբ Սարգիս, ըստ ավանդության՝ քրիստոնեական հավատի համար նահատակված և սրբադասված մեծ վկա։

Ներսես Շնորհալու կազմած մի վարքագրության մեջ Սուրբ Սարգիսը համարվում է Կեսարիայի հռոմեական զորավար, որը, խուսափելով Հուլիանոս Ուրացող կայսեր (361-363) հալածանքից, ապաստանել է նախ Հայոց Արշակ Բ արքայի մոտ, ապա վերջինիս խորհրդով անցել Պարսկաստան, կարգվել Շապուհ II-ի զորահրամանատար։ Սակայն շուտով ձեբակալվել է՝ պարսկական զինվորների մեջ քրիստոնեություն տարածելու մեղադրանքով և, մերժելով արևապաշտությունն ընդունելու առաջարկը, իր Մարտիրոս որդու և 40 քրիստոնյա զինվորների հետ նահատակվել։ Հավատացյալները նրա դին առևանգել և տարել են Ասորիք։ Մեսրոպ Մաշտոցը Սուրբ Սարգսի մասունքները բերել է Հայաստան, ամփոփել Կարբի ավանում ու Դագա դաշտում՝ հիմնել Սուրբ Սարգիս անունով երկու եկեղեցի։ Հետագա դարերում Սուրբ Սարգսի անունով եկեղեցիներ են հիմնվել Հայաստանի բազմաթիվ բնակավայրերում, նրա պաշտամունքը մեծ տարածում է ստացել հայերի մեջ։ Սուրբ Սարգսին են վերագրվում նաև նախաքրիստոնեական պաշտամունքների և հավատալիքների մի շարք գծեր։ Հայերի մեջ տարածված սովորույթ էր՝ Սուրբ Սարգսին նվիրված պասքի վերջին շաբաթ օրվա գիշերը (փետրվարին) բակերում ու տանիքներին դնել ամանների մեջ լցված փոխինձ, որի վրա Սուրբ Սարգիսը իբր պիտի դրոշմեր իր ձիու սմբակի կամ պայտի հետքը (համարվել է բարիքի, երջանկության խորհրդանշան)։ Արվեստում, հատկապես մանրանկարչության մեջ, Սուրբ Սարգիսը պատկերվել է արագավազ և ճերմակ նժույգի վրա զինավառ ու գեղեցիկ տղամարդու կերպարանքով, հաճախ վիշապօձին (չարության մարմնավորում) նիզակով շամփրելիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 215)։*  |
**Սուրեն Խորխոռունի** (ծննդյան թվականն անհայտ – 386), նախարար և իշխան Մեծ Հայքում, Տուրուբերան նահանգի Խորխոռունիք գավառում։ Սկզբում եղել է Արշակ Գ-ի, ապա Խոսրով Դ-ի ենթակայության տակ, որոնք կառավարում էին միառժամանակ Մեծ Հայքում։ Սուրենը Խորխոռունիների նախարարական տոհմից էր։ Արշակ Գ-ի և Սահակ Բագրատունու հակամարտության ժամանակ, Սուրենը Աշխադար Դիմաքսյանի և Վահան Առավեղյանի հետ համագործակցել է Սահակ Բագրատունու հետ, բայց Սահակի դեպի Խոսրով Դ-ի տիրույթները գնալու ժամանակ չեն կարողացել նրան հասնել, արգելվելով Արշակ Գ-ի զորքերի կողմից, ստիպված հպատակվել են նրան և հարմար ժամանակի սպասել իրենց փախուստի համար։

Արշակ Գ-ի գանձերը
-----------------

385 թվականին, երբ Արշակ Գ-ն իր գանձերը Հանի ամրոցից հանելով փոխադրում էր Ծոփք, Սուրեն Խորխոռունին, Վահան Առավեղյանը և Աշխադար Դիմաքսյանը հարմար ժամանակ գտնելով հափշտակում են այդ գանձերը և ցանկանում են անցնել Խոսրով Դ-ի մոտ, բայց չեն կարողանում ժամանակին անել դա։ Սամվել Մամիկոնյանը, ով Արշակ Գ-ի մտերիմն էր, ուժեղ գնդով ընկնում նրանց հետևից, որոնք էլ փախչելով՝ ընկնում են ամուր քարայրի մեջ Մանանաղի գավառում։ Ըստ Մովսես Խորենացու մանրամասն նկարագրության այդ քարայրը մտնելու տեղ չկար, մի կողմից միայն մի նեղ տեղ կար բարձրանալու՝ սաստիկ զառիվայր։ Դռան առաջն էլ ուղիղ բարձրանում էր միապաղաղ մի ապառաժ, իսկ վերևը՝ դուրս ցցված մի ժայռ, որ նայում էր խոր ձորի անդունդներին, և ինչ էլ որ պոկ գար, անդիմադրելի սաստկությամբ, անդադար թավալվելով ներքև կգլորվեր՝ դեմ առնելու կռվան չգտնելով։ Սամվել Մամիկոնյանը տարակուսած էր մնացել տեղի անմատչելի լինելու պատճառով։ Նա այս մասին իմաց տվեց Արշակ Գ-ին, որն էլ հրամայեց երկաթակապ արկղ շինել, մեջը քաջ մարդկանց նստեցնել և չվանի նման շղթայով վերևից իջեցնել մինչև քարայրի մուտքը։ Բայց այս (միջոցն) էլ վնաս չբերեց, որովհետև մացառները հեռու էին պահում (արկղը)։

Երբ նրանք սրանով էին զբաղված, այդտեղ է հասնում Ասպետ Սահակ Բագրատունին, Խոսրով Դ-ի ամբողջ գնդով, որով հալածում էր ավազակներին։ Ավազակներին թողնելով՝ հարձակվում է Սամվել Մամիկոնյանի գնդի վրա, որոնք փորձում էին բռնել քարայրում մնացած իշխաններին։ Սահակ Բագրատունին Սամվել Մամիկոնյանի գնդին հալածում է և դուրս է հանում Սուրենին, Վահանին և Աշխադարին գանձերի հետ միասին և շատ արագ հասցնում Խոսրով Դ-ի մոտ։ Խոսրով Դ-ն ստանալով գանձերը, նրանից մասնաբաժին է հանում Պարսից արքա Շապուհ Գ-ին և նրա հրամանով Սուրեն Խորխոռունուն, Վահան Առավեղյանին և Աշխադար Դիմաքսյանին տալիս է գյուղեր և ընտիր ու հարմար դաստակերտներ այն նախարարների ժառանգությունից, որոնք Մեծ Հայքի պարսից բաժնից (արևելյան) էին, բայց մնացին Արշակ Գ-ի մոտ։ Այս դեպքից հետո պատերազմ է առաջանում Արշակ Գ-ի և Խոսրով Դ-ի միջև։

Աղբյուրներ
----------

* Հրաչյա Աճառյան, Հայոց անձնանունների բառարան, 1942 թ. Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 589
* «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. և ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երևան, 1981, Գլուխ Գ, ԽԳ, ԽԵ
**Մարտիրոս Խարասարցի** (ծնվ․ և մահ․ թվականները անհայտ), XVI դարի հայ տաղերգու։ Բանաստեղծությունների հնագույն օրինակները պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում (№ 33 ձեռագիր)։ Գրել է սիրո տաղեր, որոնք կապվում են հայ միջնադարի քնարերգության ավանդույթների հետ։ Դրանք պարզ զեղումներ են և աչքի են ընկնում թախծոտ բովանդակությամբ։ Կենցաղային ծիսական տաղերում («Տաղ ուրախութեան», «Տաղ հարսանեաց եւ ուրախութեան. ընտիր եւ գեղեցիկ», «Տաղ կնքտուքի եւ տղարուքի. կնքահօր եւ սանի») պատկերել է ժողովրդական տոնախմբությունները՝ ծանրանալով երևույթի աշխարհիկ և արտաքին կողմերի վրա։ «Տաղ ի վերայ Կաֆա քաղաքին. ասացեալ վասն ուրախութեան» բանաստեղծության մեջ Կաֆան ներկայացված է որպես հայ ժողովրդի հոգևոր կենտրոններից մեկը։ Գինու և խնջույքի երգերն աչքի են ընկնում կենսասիրությամբ։ Հայ քնարերգության մեջ Մարտիրոս Խարասարցին առաջինն էր, որ երգեց խնջույքը, ուրախությունն ու վայելքը՝ դառնալով այս մոտիվի սկզբնավորողը։

Գրականություն
-------------

* Կոստանյանց Կ. Նոր ժողովածու, պրակ 2, Թ. 1892, էջ 47-52, պրակ 4, 1903, էջ 17-26։
* Սահակյան Հ. Մարտիրոս Խարասարցու տաղերը, ԲՄ, համար 10, 1971։
* Սահակյան Հ. Ուշ միջնադարի հայ բանաստեղծությունը (16-17-րդ դարեր), Երևան, 1975։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 346—347.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17656 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 346)։*  |