Մադլեն եկեղեցին, Փարիզ
**Ամպիր** (ֆր.՝ *empire* - կայսրություն), 19-րդ դարի առաջին երեք տասնամյակների եվրոպական ճարտարապետության և կերպարվեստի (հիմնականում՝ դեկորատիվ-կիրառական) ոճ, որով ավարտվեց կլասիցիզմի զարգացումը։ Տիպարներ փոխառնելով անտիկ արվեստից՝ ամպիրը օգտվեց նաև արխաիկայի շրջանի Հունաստանի ու կայսերական Հռոմի գեղարվեստական ժառանգությունից՝ վերցնելով ռազմական հզորություն ու փառք մարմնավորող մոտիվներ՝ վիթխարի մույթերի (առավելապես դորիական և տոսկանական օրդերների) մոնումենտալ ձևեր, զինանշաններ (լիկտորական ժապավեններ, զենք ու զրահ, դափնեպսակներ, արծիվներ և այլն)։

Պատմություն
-----------

Ամպիր ներառվել է նաև հին եգիպտական ճարտարապետության և քանդակագործության առանձին մոտիվներ (պատերի և մույթերի խոշոր, չմասնատված հարթություններ, երկրաչափական հոծ ծավալներ, զարդանախշ, սֆինքսներ և այլն)։

Ամպիրը կազմավորվելով կլասիցիզմի ընդերքում՝ նրա ձևերի և հարդարանքի նրբագեղությունն ու պարզությունը հետզհետե փոխարինեց առավելագույն խստությամբ և մոնումենտալ արտահայտչականությամբ։ Դրա ծայրահեղ արտահայտությունը եղավ Կ. Լեդուի և ֆրանսիական մեծ հեղափոխության շրջանի մի շարք այլ ճարտարապետների նախագծերում տեղ գտած քաղաքացիական պաթոսով տոգորված գեղարվեստական գաղափարները դարձան համաեվրոպական Ամպիրի զարգացման հիմք՝ տարբեր երկրներում ստանալով տեղական բնութագծեր։

### Նապոլեոն 1-ինի կայսրության շրջան

Նապոլեոն 1-ինի կայսրության շրջանում պետության փառաբանմանը ծառայեց մեմորիալ ճարտարապետությունը (հաղթակամարներ, հուշասյուներ)՝ երբեմն կրկնելով հին հռոմեական օրինակները, ինչպես Փարիզի Կարուզել հրապարակի հաղթակամարը (1806 թվականին, ճարտապետներ Շ. Պերսիե և Պ. Ֆոնտեն), որը Հռոմի Մեպտիմիոս Սևերոսի կամարի կրկնությունն էր։

Ոճերի առանձնահատկություններ
---------------------------

Պերսիեի ու Ֆոնտենի վերակառուցած պալատների (Մալմեզոն, Ֆոնտենբլո, Բոգառնե և այլն) հանդիսավոր ինտերիերի հարդարանքում՝ եգիպտական հարթաքանդակների, էտրուսկյան սկահակների, պոմպեյան որմնանկարների, հունական և հռոմեական դեկորի, վերածննդի շրջանի ֆրեսկոների և զարդանախշերի մոտիվները համահնչյուն են Ֆ. Ժակոբի ամպիրյան կահույքին և Պ. Թոմիրի բրոնզյա իրերին, որոնք ոճավորված են հին հռոմեական հարուստ բնակելի տան կահավորանքի ոգով։

Կազմավորվելով Ֆրանսիայում՝ Ամպիր ազգային ինքնատիպ գծեր ձեռք բերեց Մեծ Բրիտանիայում, Դանիայում, Իտալիայում, Ռուսաստանում և Գերմանիայում՝ դառնալով այդ երկրների պետական անկախության գաղափարների արտահայտությունը։

* Վենդոմե զորասյուն, ՓարիզՎենդոմե զորասյուն, Փարիզ
* Կարուզելի կամար, ՓարիզԿարուզելի կամար, Փարիզ
* Կազանի Աստվածամոր տաճար (Սանկտ Պետերբուրգ)Կազանի Աստվածամոր տաճար (Սանկտ Պետերբուրգ)
* Մոսկվայի հաղթանակի դարպասներՄոսկվայի հաղթանակի դարպասներ
* (Նելսոնի սյունակ, Լոնդոն(Նելսոնի սյունակ, Լոնդոն
* Նապոլեոնի գահըՆապոլեոնի գահը
* Գահը ԼուվրիցԳահը Լուվրից
* Սեղանի ԺամացույցներՍեղանի Ժամացույցներ
* Ֆոնթեբլո (ապարանք)Ֆոնթեբլո (ապարանք)
*

Գրականություն
-------------

* *Александр Спельц*. Орнаменты Ампира. — 1924. Иллюстрации
* *Bourgeois E.* Le style Empire, ses origines et ses caractères. P- . 1930.
* *Некрасов А. И.* Русский ампир. — М. 1935.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11939981z · GND: 4152103-1 · LCCN: sh85036239 · LNB: 000340058 · NKC: ph136957 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 330)։*  |