recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ Գրանցման համար՝ *А-785*

Գերեզմանատունը
**Զինվորական № 118 (Ստաշկուվկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 118 – Staszkówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցյան շրջանի Ստաշկուվկա գյուղում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական, Գերմանական և Ռուսական բանակների 780 զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսի 2-ին։ Փոքրլեհական վոևոդության պահպանվող հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը հիմնադրվել է Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից 1915 թվականին։ Գերեզմանատան հեղինակները ավստրիացի սերժանտ Անտոն Մյուլլերը և ավստրիացի ճարտարապետ Գերման Կուրտ Հոսեուսը։ 118 քմ մակերես ունեցող գերեզմանատանը գտնվում են 48 եղբայրական և 209 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 439 գերմանական, 281 ավստրիական և 43 ռուսական զինվորներ։

1995 թվականի դեկտեմբերի 29-ին այս մեծ գերեզմանատունը ներառվել է  Փոքրլեհական վոևոդությամշակույթի հուշարձանների ռեեստրի մեջ։

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատան գերեզմանները զարդարված են երկաթե խաչերով, որոնց վրա ամրացված է փոքրիկ աղյուսակ թաղված զինվորի ազգային պատկանելիության մասին։ Գերեզմանատան կենտրոնական հուշարձանը կազմված է չորս հենասյուներից, որոնցից երկուսը վերջանում են ոճային սրերով։ Դեպի այս հուշարձան տանում է գերեզմանատան կենտրոնական նրբանցքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Метрика кладбища (լեհ.)
**Շոկոլադնիցա**, Ռուսաստանում սրճարանների ամենախոշոր ցանցը, գործում է նաև ԱՊՀ երկրներում։ Հիմնվել է Մոսկվայում 2000 թվականին։

Պատմություն
-----------

Ընկերության պատմությունն արմատներով հասնում է 1964 թվականին, երբ Մոսկվայում «Октябрьская» մետրոյի մոտ ի հայտ եկավ «Շոկոլադնիցա» սրճարանը, որի նմուշակազմում կային շոկոլադով, չամիչով և ընկուզեղենով նրբաբլիթներ, տաք շոկոլադ։

2000 թվականին նոր «Շոկոլադնիցա» է հայտնվում նախկին համանուն սրճարանի տեղում, որը հիմնվել էր 1964 թվականին։ Ընկերությունն իր աշխատանքներն սկսում է եվրոպական ստանդարտներին համապատասխան, հաստատության տեսականու նմուշակազմը մշտապես թարմացվում է։

2006 թվականից «Շոկոլադնիցա»-ն սկսում է լայնորեն տարածվել Ռուսաստանի Դաշնության շրջաններում՝ Սանկտ Պետերբուրգում, Նովոսիբիրսկում, Կազանում, Կալինինգրադում, Եկատերինբուրգում, Դոնի Ռոստովում և այլն։

2009 թվականին ընկերություն սկսում է ֆրանչայզինգային ծրագիր։

2014 թվականի հոկտեմբերին «Շոկոլադնիցա»-ն գնում է «Կոֆե Հաուս»-ը, որն իր հիմնական մրցակիցն էր։ 2014 թվականի դեկտեմբերին հոնկոնգյան *Acmero Capital* ընկերությունը հայտարարեց սրճարանային ցանցի 40%-ի գնման մասին։

Ուկրաինական բաժնեմասը 2018 թվականին հաշվում է ութ ստորաբաժանում։

Ֆինանսական ցուցանիշներ
----------------------

2015 թվականի առաջին կիսամյակում «Շոկոլադնիցա»-ի և «Կոֆե Հաուս»-ի ընդհանուր շրջանառությունը կազմեց ավելի քան 8,5 մլրդ ռուբլի։

Տես նաև
-------

* Սրճարան
* Կոֆե Հաուս
* Cinnabon
* Հասարակական սնունդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кофе без сливок. Почему Кофе Хауз сокращает сеть *ЛІГАБізнесІнформ*, 19.01.2018
2. ↑  Доходная кофейня: как заработать на франшизе «Шоколадницы». РБК.
3. ↑  Шоколадница, сеть кофеен. Деловой квартал.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Շոկոլադնիցա»-ն Max Brenner-ին հրավիրել է սրճարան։ Կոմերսանտ:
* «Շոկոլադնիցա»-ն կառուցում է ճանապարհային սրճարանների ցանց։ Ведомости.
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ Գրանցման համար՝ *А-659*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 93 (Ստրուժուվկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցյան շրջանի Ստրուժուվկա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական, Գերմանական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մարտին։ Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 153 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 8 եղբայրական և 11 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 37 ավստրիացի, 10 գերմանացի և 9 ռուս զինվորներ։

1990 թվականի փետրվարի 20-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-659).

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը երեք կողմից շրջապատված է քարե ցածր ցանկապատով։ Առջևի հատվածը ցանկապատված է մուտքի տեղ ունեցող մետաղական ցանկապատով։ Մուտքին հանդիպակաց պատին գտնվում է խաչաձև վերջավորությամբ երկլանջ հուշարձան։

Տապանաքարային հուշարձանները լատինական և լոթարինգիական խաչերի ձև ունեն։ Տապանաքարային որոշ հուշարձաններ կոթողի ձև ունեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)
2. ↑  Rejestr zabytków nieruchomych województwa małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy. Stan styczeń 2011r.(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma: Galicyjskie cmentarze wojenne, tom I. Beskid niski i Pogórze. Warszawa — Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Rewasz», 1995, s. 65. ISBN 83-85557-20-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Զինվորական գերեզմանատուն № 110 (Բինարովա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 110 - Binarowa), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Փոքր լեհական վոևոդության Գոլիցյան շրջանի Բինարովա գյուղի շրջակայքում։  Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Այստեղ թաղված են Ավստրո-Հունգարիայի և Ռուսաստանի բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից 1914 թվականին ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 333 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 13 եղբայրական և մեկ անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 224 ավստրիացի և 326 ռուս զինվորներ։

Նկարագրություն
--------------

Ռազմական դամբարանը զբաղեցնում է հին ծխական գերեզմանոցի առանձին թաղամասը։ Այն T-ձև տեսք ունի։ Գերեզմանատան գլխավոր հուշարձանը կենտրոնական հատվածում գտնվող, օրիգինալ, մինչ մեր օրերը պահպանվող խաչն է՝«1915» գրառմամբ։ Գերեզմանատանը կան նաև մի քանի քարակոթողներ:Սկզբնապես գերեզմանատունը ցանկապատված է եղել քարե հենասյուները իրար միացնող մետաղական շղթայով։ Այս գերեզմանատան մանրամասն ձևավորումը Հանս Մայրը օգտագործել է նաև Պշեգոնինի N 66 գերեզմանատան համար։ Ներկայումս պահպանվել են միայն հենասյուների մի քանի օղակներ։

Արդի ժամանակներում դամբարանը անմխիթար վիճակում է գտնվում։

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma Galicyjskie Cmentarze wojenne t. I Beskid Niski i Pogórze (Okręgi I—IV), Oficyna Wydawnicza «Rewasz», Pruszków 1998.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Okręg III Gorlice, Cmentarz wojenny nr 110 — Binarowa Archived 2017-04-25 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Հնդկաստանի զինանշանն** (գերբ) իրենից ներկայացնում է «առյուծների խոյակի» պատկեր, որը գտնվում է Սարնաթում՝ Աշոկայի սյան վրա։

Բնօրինակում չորս առյուծ կանգնած են մեջք մեջքի՝ բարձրացած խճանկարներով խոյակի վրա, որին պատկերված է փիղ, քառատրոփ ձի, ցուլ և առյուծ՝ առանձնացված զանգակաձև լոտոսի վրա տեղակայված անիվներով։ Սյան խոյակը զարդարված է նաև արդարության անիվով, որը կոչվում է Դհարմա Չակրա։ Չորրորդ առյուծը գտնվում է քանդակի հակառակ կողմում և հետևաբար զինանշանի վրա պատկերված չէ։

Քանդակը Կալկաթայի թանգարանում
Մ.թ.ա. 3–րդ դարի կեսերին Աշոկա Արքան կանգնեցրեց խոյակով մի սյուն, որ նշի այն տեղը, որտեղ Բուդդան (Սիդհարթա Գաութամա) առաջին անգամ ուսուցանել է դհարման և որտեղ հիմնադրվել է խոշորագույն բուդդայական սանգհան (համայնքը)։

Բուդդայականության մեծ նվիրյալ Ջավահարլալ Ներուի պնդմամբ 1950 թվականի հունվարի 26-ին, երբ Հնդկաստանը դարձավ հանրապետություն, հենց այս քանդակի պատկերն ընդունվեց որպես երկրի պետական զինանշան։

Զինանշանը խորհրդանշում է ժողովուրդ, որը խիզած է, ուժեղ, խելամիտ և վախեցնում է հակառակորդին։ Խոյակի վրայի չորս կենդանիները խորհրդանշում են հորիզոնի չորս կողմերը. առյուծ՝ հյուսիս, փիղ՝ արևելք, ձի՝ հարավ, ցուլ՝ արևմուտք (զինանշանի վրա երևում են միայն ձին և ցուլը)։ Ամբողջովին ծաղկած լոտոսն ունի կյանքի աղբյուրի իմաստ։ Խոյակից ներքև դևանագարիով գրված է सत्यमेव जयते (Satyameva Jayate, «Միայն ճշմարտությունն է հաղթում»)։ Այս խոսքերը սանսկրիտով գրված Մունդակա ուպանիշադից է։

Հնդկաստանի նախկին զինանշանները.

* Բրիտանական Հնդկաստանի զինանշանը, 1858–1947Բրիտանական Հնդկաստանի զինանշանը, 1858–1947
* Պորտուգալական Հնդկաստանի զինանշանը, 1951–1974Պորտուգալական Հնդկաստանի զինանշանը, 1951–1974

Հնդկաստան
Հնդկաստան. թեմատիկ հոդվածներ

Զինանշան • Դրոշ • Օրհներգ • Պետական կառուցվածք • Սահմանադրություն • Խորհրդարան • Վարչական բաժանում • Աշխարհագրություն • Քաղաքներ • Մայրաքաղաք • Բնակչություն • Լեզուներ • Պատմություն • Տնտեսություն • Արժույթ • Մշակույթ • Կրոն • Կինեմատոգրաֆիա • Գրականություն • Երաժշտություն • Տոներ • Սպորտ • Կրթություն • Գիտություն • Տրանսպորտ • Տուրիզմ • Փոստ (պատմություն և նամականիշեր) • Ինտերնետ • Զինված ուժեր • Արտաքին քաղաքականություն • Հեռուստատեսություն
  

**«Հնդկաստան» պորտալ**

 

{{{վերնագիր}}}

{{{բովանդակություն}}}

 

{{{վերնագիր}}}

{{{բովանդակություն}}}
Շանիդար
**Շանիդար**, քարեդարյան հնավայր-քարայր Հայկական լեռնաշխարհի հարավարևելյան մասում, Տավրոս և Զագրոս լեռնաշղթաների միացման վայրում, Մեծ Զավ գետի վերին հոսանքի շրջանում (Ռևանդուզ քաղաքից 80 կմ հյուսիսարևմուտք)։

1951-1960 թվականներին պեղել է Կոլումբիայի (ԱՄՆ) համալսարանի արշավսախումբը։ Քարայրի առավելագույն բարձրությունը 8 մետր է, երկարությունը՝ 40 մետր, լայնությունը 4 մինչե 53, մուտքի լայնությունը՝ 25 մետր։ 14 մետր հաստությամբ նստվածքներն ընդգրկում են 4 մշակութային շերտ, վերին երկուսը վերաբերում են Էպիպալեոլիթին, նեոլիթին, ինչպես նաե հետագա մշակութային փուլերի, երրորդը (բարրադոսյան պալեոլիթյան մշակույթ) ունի 28—26 հազար, իսկ չորրորդը (պատկանում է մուստիերյան մշակույթին)՝ 100—40 հազար տարվա հնություն։ Ամերիկյան արշավախմբի պեղումների ժամանակ քարայրի ներկայիս մակերեսից 8 մ խորությամբ հայտնաբերվել է վյուրմյան վաղ սառցակալման շրջանի ստալագմիտային կեղև, որը գոյություն է ունեցել մոտավորապես 65,000 տարի առաջ։

Այդ շերտում բացվել է նեանդերթալյան երեխայի կմախք և քարե չորս ծայրապանակ, որոնք հիշեցնում են Քարմել լեռան քարայրի գործիքները։ Քարայրի տարբեր շերտերում գտնվել է պեղածո մարդկանց 6 կմախք, որոնց գոյության հարատևությունը հասնում է 20,000 տարվա՝ 65-60,000-ից մինչև 40-35,000 թվականներ։ Դրանք եղել են հորդաներով ապրող նեանդերթալյան մարդիկ, որոնք լիովին տիրապետել են կրակին և զբաղվել որսորդությամբ։ Այդ մասին են վկայում քարայրում հայտնաբերված կենդանական ոսկորները և օջախների մնացորդները։

Շանիդարը արժեքավոր է հատկապես հնէամարդաբանական հայտնագործություններով ստորին շերտում հայտնաբերվել են նեանդերթալյան մարդկանց (7 մեծահասակ և 2 երեխա) ոսկրային մնացորդներ։ Շանիդարի բնակիչները մարդաբանորեն առավել մոտ են դասական նեանդերթալյան մարդկանց։ Քարայրից 4 կիլոմետր հարավ գտնվում է մ․թ․ա․ մոտ 10-րդ հազարամյակին պատկանող Զավի-Չեմի-Շանիդար հնավայրը՝ մոտ 5 հեկտար տարածքով և 2 մետր առավելագույն հաստատությամբ մշակութային շերտով։ Այնտեղ բացվել են կլորավուն հատակագծով բնակարանների գլաքարե հիմքեր, հայտնաբերվել բուսական մթերքների մշակման և հավաքչության գործիքներ (կայծքար, ոսկոր)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 449)։*  |
Առարկայի պարալաքսի պարզեցված պատկերումը հեռավոր ֆոնի վրա։ A դիտակետից նայելիս առարկան երևում է կապույտ քառակուսու դիմաց, B դիտակետից նայելիս՝ կարմիր քառակուսու դիմաց։
Պարալաքսը պատկերող լուսանկար։ Արևը փողոցի լապտերի վերևում է, ջրում արտացոլված է Արևի և լապտերի օպտիկական պատկերը։ Օպտիկական պատկերը ջրի մակերևութից ներքև է ընկած՝ այլ դիտման կետ ապահովելով փողոցի լապտերի համար, որը կարծես թե շեղված է ավելի հեռավոր Արևի նկատմամբ։ 
**Պարալաքս** (հուն․՝ παραλλάξ, παραλλαγή - փոփոխակի շարժում, փոփոխում, շեղում), առարկաների հարաբերական դիրքերի տեսանելի փոփոխությունը՝ դիտորդի (աչքի) տեղափոխության հետևանքով։ Սանդղակավոր սարքերով չափումներ կատարելիս պարալաքսի պատճառով կարող են սխալներ թույլ տրվել, եթե սանդղակը կիպ սեղմված չէ այն առարկաներին, որոնց երկարությունը չափվում է, կամ որոնց դիրքը որոշվում է։ Օպտիկակական սարքերում (օրինակ, դիտակներում կամ մանրադիտակներում) օկուլյարի առջևով դիտորդի աչքի շարժման ժամանակ պարալաքսն առաջանում է այն դեպքերում, երբ հաշվանքի ցանցը (կամ չափիչ թելը) չի համընկնում օբյեկտիվի ստեղծած պատկերի հարթությանը։ Պարալաքս հասկացությունը կարևոր դեր է կատարում աստղագիտության մեջ։

Աստղագիտական պարալաքս
---------------------

Աստղագիտական պարալաքսում, որ կոչվում է նաև *պարալաքսային շեղում*, երկնոլորտում լուսատուների տեսանելի տեղափոխությունն է՝ պայմանավորված Երկրի առանցքային պտույտի, Արեգակի շուրջը Երկրի տարեկան շարժման և Գալակտիկայում Արեգակնային համակարգի շարժման հետևանքով տարածության մեջ դիտորդի տեղափոխությամբ։ Երկնային լուսատուների ճշգրիտ չափված պարալաքսը հնարավորություն է տալիս որոշել դրանց հեռավորությունը։

Օրական պարալաքս
---------------

Օրական պարալաքսն այն անկյունն է, որի գագաթը գտնվում է երկնային լուսատուի կենտրոնում, կողմերից մեկն ուղղված է դեպի Երկրի կենտրոնը, իսկ մյուսը՝ դեպի Երկրի մակերևույթի վրա գտնվող դիտման կետը։ Օրական պարալաքսի մեծությունը կախված է լուսատուի զենիթային հեռավորությունից և փոփոխվում է օրական պարբերությամբ։

Տարեկան պարալաքս
----------------

Տարեկան պարալաքսի այն ուղղանկյուն եռանկյան փոքր անկյունն է (լուսատուին առընթեր), որի ներքնաձիգը Արեգակից մինչև աստղ եղած հեռավորությունն է, իսկ փոքր էջը՝ Երկրի ուղեծրի մեծ կիսառանցքը։ Տարեկան պարալաքսով որոշում են աստղերի հեռավորությունները։

Դարավոր պարալաքս
----------------

Հեռավորության չափումը պարալաքսի միջոցով
Դարավոր պարալաքսն Արեգակնային համակարգի շարժումով պայմանավորված և այդ շարժմանն ուղղահայաց ուղղությամբ աստղի անկյունային շեղումն է (տարվա ընթացքում)։

Հեռավորության չափումը պարալաքսի միջոցով
---------------------------------------

Իմանալով A և B դիտման կետերի L հեռավորությունը (*բազան*) և θ շեղման անկյունը, կարելի է որոշել հեռավորությունը առարկայից՝

{\displaystyle D=\tan \theta {L}}։

Փոքր անկյունների համար (θ-ն ռադիաններով)`

{\displaystyle D={\frac {L}{\theta }}}։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պարալաքս

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
*Aiptasia pallida* աղեխորշավորի նեմատոցիտի միկրոլուսանկար։ Կարմիր ներկով ներկվում են նեմատոցիտի պատիճի պոլիանիոնային թունավոր սպիտակուցները։
**Խայթող բջիջներ**, **նեմատոցիտներ**, աղեխորշավորների մեծ մասի ծածկող էպիթելում, ինչպես նաև էնտոդերմում գտնվող հատուկ բջիջներ, որոնք հարձակման և պաշտպանության միջոց են։ Ունեն բարակ, խիտինային կազմությամբ ձվաձև կամ երկարավուն պատիճ, որի խոռոչը լցված է թունավոր հեղուկով։ Այստեղ է գտնվում նաև պարուրաձև ոլորված թելիկը։ Կորիզը տեղադրված է բջջի հիմքում, իսկ արտաքին մակերևույթում կա զգայուն ելուստ՝ կնիդոցիլ, որին հպվելիս խայթող բջիջներն անմիջապես գրգռվում են, թելիկը խոռոչից դուրս է թռչում և խայթում։

Նեմատոցիստները շատ արդյունավետ զենքեր են։ Մեկ նեմատոցիստը կարող է անշարժացնել դրոզոֆիլ պտղաճանճի փոքր թրթուրին։ Մարդու համար ամենամահացու խայթող բջիջները հանդիպում են կուբոմեդուզաների մոտ։

Աղեխորշավորների խայթող բջիջները տեղադրված են մարմնի ամբողջ մակերևույթում, ավելի շատ խտացած են շոշափուկների և բերանի շուրջը։ Խայթոցից հետո բջիջները մահանում են, իսկ դրանց տեղում կամ կողքին նորերն են զարգանում։ Խայթող բջիջների ազդեցությունից այրվածքներ են առաջանում, մանր (երբեմն նաև խոշոր) կենդանիները մահանում են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tibballs J (December 2006)։ «Australian venomous jellyfish, envenomation syndromes, toxins and therapy»։ *Toxicon* **48** (7): 830–59։ PMID 16928389։ doi:10.1016/j.toxicon.2006.07.020
2. ↑  Brinkman D, Burnell J (November 2007)։ «Identification, cloning and sequencing of two major venom proteins from the box jellyfish, Chironex fleckeri»։ *Toxicon* **50** (6): 850–60։ PMID 17688901։ doi:10.1016/j.toxicon.2007.06.016
3. ↑  Brinkman D, Burnell J (April 2008)։ «Partial purification of cytolytic venom proteins from the box jellyfish, Chironex fleckeri»։ *Toxicon* **51** (5): 853–63։ PMID 18243272։ doi:10.1016/j.toxicon.2007.12.017


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 10)։*  |
1887 թվականի հունվարի 11-ի պարային քարտ, որտեղ գրված են երեկոյան պարահանդեսի բոլոր պարերը՝ վալս, պոլկա, սուսերապար, կադրիլ, յուրաքանչյուր պարի դիմաց դատարկ տարածք է, որտեղ պետք է գրանցել պարի զուգընկերոջ անունը: Միջոցառումից հետո քարտը պահում են որպես հուշանվեր
**Պարային քարտ** կամ *պարահանդեսի ծրագիր* (programme du bal) (գերմաներեն հայտնի է որպես *Tanzkarte*), օգտագործվում է կանանց կողմից՝ գրանցելու տղամարդկանց անունները, ում հետ պատրաստվում են պարել պարահանդեսի հերթական պարը։

Պատմություն
-----------

Քարտերն ի հայտ են եկել 18-րդ դարում, սակայն լայնատարած կիրառվել են 19-րդ դարում Վիեննայում հատկապես Fasching-ի (կառնավալ Գերմանիայում, Շվեյցարիայում և Ավստրիայում) և Մեծ պասի ժամանակահատվածում։

Պարային քարտը դեկորատիվ կազմով գրքույկ է, որտեղ ցուցակագրված են պարերի վերնագրերը, կոմպոզիտորները և այն անձը, ում հետ կինը մտադիր է պարելու։ Սովորաբար քարտի կազմին գրվում է պարահանդեսի հովանավոր կազմակերպության անվանումը։ Քարտն ունի դեկորատիվ պարանիկ, որը կինը կարող է կապել իր դաստակին կամ ամրացնել պարահանդեսային զգեստին։

19-րդ դարից մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմ Ավստրո-Հունգարիայի էլիտայի համար քարտերը զարդարում էին թանկարժեք մետաղներով ու ոսկով։

Այլ կիրառումներ
---------------

Մեր ժամանակներում «պարային քարտ» արտահայտությունը օգտագործվում է փոխաբերական իմաստով։ Երբ որևէ մեկն ասում է՝ գրանցիր ինձ քո պարային քարտում, ի նկատի ունի «գտիր ազատ ժամանակ ինձ համար», «քարտում դատարկ տեղ չկա» նշանակում է՝ չնայած հետաքրքրվածությանը, միմյանց տրամադրելու ժամանակ չունեն։

ԱՄՆ զինված ուժերի օդային անձնակազմը սովորաբար օգտագործում է այս տերմինը թռիչքային փորձարկումների ժամանակ։ «Պարային քարտը» պարունակում է վարչական տվյալներ առաքելության, օդանավի, անձնակազմի, կատարվելիք զորավարժությունների մասին։ Քարտը ծառայում է որպես թռիչքային ցուցակ։

Պատկերասրահ
-----------

* Gladys Ewing պարային քարտ, 1912
* St John's Wood, Queensland (Ավստրալիա), պարային քարտ, 1886

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Museo del Romanticismo pp 4-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* See more examples of dance cards from the early 20th century at University of Houston Digital Library Archived 2012-03-09 at the Wayback Machine.
* Shall We Dance? Archived 2016-01-06 at the Wayback Machine. A collection of dance cards from Special Collections and College Archives at Gettysburg College (1882-1949). Retrieved August 17, 2015.
Գարեգին Ա Աստվածաբանական-հայագիտական կենտրոնը հիմնվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի տարածքում Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի տնօրինությամբ։

Կենտրոնի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2000 թ. հունիսի 26-ին։

Գտնվում է Վեհարանի տարածքում, Ալեքս Մանուկյան «Գանձատան» շենքի ձախ կողմի առաջին և երկրորդ հարկերում։

Կենտրոնի նպատակն է նպաստել Հայաստանում գոյություն չունեցող որոշ գիտաճյուղերի զարգացմանը (Աստվածաբանական ու մեկնողական բնագրերի ուսումնասիրությամբ ու հրատարակությամբ, կաթողիկոսական դիվանատան գործունեության հետազոտությամբ և վավերագրերի լիակատար արխիվի ստեղծմամբ, հայ միջնադարյան կանոնական գրականության հետազոտությամբ և այլն)։

Կենտրոնի տնօրենն է պ.գ.դ. Ազատ Բոզոյանը։
Կենտրոնի աշխատանքային գործունեությանն աջակցում են Գևորգյան Հոգեւոր Ճեմարանի տնօրինությունն ու ճեմարանականները, ինչպես նաև Մայր Աթոռի միաբաններ։

Գրադարանը
---------

Կենտրոնի գրքերի թիվն այսօր շուրջ 25 000 միավոր է։ Կենտրոնն ունի շուրջ 200 կտոր հնատիպ գրականություն, որոնցից ամենահինը Կղեմոս Գալանոսի եկեղեցու պատմության մասին աշխատությունն է։

Գրադարանում պահվող ամենահիշարժան գործերից է հայերեն Աստվածաշնչի 1666 թ. առաջին հրատարուկությունը։
Ամենահին ձեռագիրը 1183 թ. Դրազարկում՝ Կիլիկիայում գրված Ավետարաններից մեկն է։

2002 թ. գրադարանի գրքացանկը համալրվեց ևս 1000 անուն (միավոր) փաստաթղթերով, գրքերով և այլ նյութերով։

Գիտական կենտրոն
---------------

Գիտական կենտրոնն փորձում է իր աշխատանքները համաձայնեցնել ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար ինստիտուտների և գրադարանի հետ։ Նախատեսված է փոխհարաբերություններ հաստատել Մաշտոցի անվան Մատենադարանի, Երևանի պետական համալսարան-ի պատմության և Աստվածաբանության ֆակուլտետների ու Հայաստանի Ազգային գրադարանի հետ։

Տես նաև
-------

* Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին
**Նեֆերտիտի** (հին եգիպտերեն՝ «գեղեցկուհին եկավ», լրիվ անունը՝ **Նեֆեր-Նեֆերու-Ատոն Նեֆերտիտի**, հին եգիպտերեն *Nfr-nfr.w-Jtn-Nfr.t-jty*, «Ատոնի գեղեցկուհիներից ամենագեղեցիկը, գեղեցկուհին եկավ», մոտ մ. թ. ա. 1370, Թեբե - մոտ մ. թ. ա. 1330, Էլ–Ամառնա, Էլ Մինյա, Եգիպտոս), հին եգիպտական XVIII հարստության փարավոն Էխնաթոնի (կամ Ամենհոթեփ IV, մոտ մ.թ.ա. 1351—1334 թթ.) գլխավոր կինը (հին եգիպտերեն՝ հեմետ-ուրտ (hmt-wr.t)), որի կառավարման ժամանակաշրջանը նշանավորվել է արմատական կրոնական բարեփոխումներով։

Ծագում
------

Նեֆերտիտիի ծագումը պարզ չէ։ Ըստ մի կարծիքի Ամենհոթեփ III-ի դուստրն էր և իր ամուսնու խորթ քույրը։ Մի շարք եգիպտաբաններ գտնում են, որ Նեֆերտիտին իր ամուսնու քեռու աղջիկն էր։ Մեկ այլ վարկածով Նեֆերտիտին ուներ օտար ծագում՝ Միտանի պետության թագավոր Թուշրատայի դուստրն էր։

Գործունեությունը
----------------

Նեֆերտիտին մոլեռանդորեն աջակցել է ամուսնուն կրոնական բարեփոխման անցկացման և միաստվածության հաստատման գործում։ Նրա հետ երկրպագել է Աթոն աստծուն, որի խորհրդանիշն էր արևի սկավառակը։ Հետևելով ամուսնուն՝ թողել է Թեբե քաղաքը՝ տեղափոխվելով Ախեթաթոն նորակառույց մայրաքաղաքը (ներկայումս՝ Թել-էլ-Ամարն)։

Ամուսնու մահից հետո ապարդյուն փորձել է Աթոնի հավատի բերել նոր փարավոն Թութանհամոնին (որը հավաբար նրա խորթ եղբայրն էր)։

Կենսագրություն
--------------

Ամուսնուց ունեցել է 6 դուստր։ Հռչակված էր իր գեղեցկությամբ և հաճախ պատկերվել է ամուսնու հետ՝ երեխաներով շրջապատված։   

Նեֆերտիտին մահացել է մոտ մ.թ.ա. 1354 թ. նրա թաղման տեղը հայտնի չէ։

Կիսանդրին
---------

Նեֆերտիտին պատկերված է Եգիպտոսի Էլ-Մինյա քաղաքի զինանշանի վրա։
1912 թ. գերմանացի հնագետ Լյուդվիգ Բորխարդտը էլ-Ամարնայում հայտնաբերել է Նեֆերտիտիի ունիկալ կիսանդրին, որը դրանից հետո դարձել է հին եգիպտական մշակույթի գեղեցկության և նրբաճաշակության խորհրդանիշներից մեկը։  

1913 թ. տարվել է Գերմանիա և մինչև հիմա պահվում է Բեռլինի եգիպտական թանգարանում։

1933 թվականից Եգիպտոսը Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունից պաշտոնապես պահանջում է վերադարձնել այնտեղ գտնվող Նեֆերտիտիի կիսանդրին։

Աստղագիտության մեջ
------------------

Նեֆերտիտիի անունով կա միանգամից երկու աստերոիդ։ Այդ առումով նա մարդկության պատմության մեջ եզակի անձնավորություն է։ Այդ երկու աստերոիդներից մեկի անունը Նեֆերտիտիի անվան անգլերեն գրելաձևով է՝ (3199) Նեֆերտիտի, մյուսը՝ գերմաներեն (1068) Նոֆրետետե։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նեֆերտիտիի՝ Բեռլինում գտնվելու հարյուրամյակը կնշեն ցուցադրությամբ
**Ռուոկկոյի տուն** (ռուս.՝ Дом Руокко), երկհարկանի շենք ՌԴՌոստովի մարզիՏագանրոգ քաղաքում։ Տան բնակիչները կապված էին գրող Անտոն Չեխովի ընտանիքի հետ։

Հասցեն` ք. Տագանրոգ, Հունական փողոց, 100։

Պատմություն
-----------

Տագանրոգ քաղաքի Հունական փողոց, 100 հասցեում գտնվող երկհարկանի անկյունային շենքը կառուցվել է 19-րդ դարի 3-րդ քառորդում։ Ներկայումս շենքը վերակառուցվել է, Հունական փողոցում այն նախկինում բաժանվում էր հավասար մասերի կամարաձև դարպասով, որը ծառայում էր որպես ներքին բակի մուտք։ Մինչև 1880-ական թվականների կեսերը շենքը պատկանել է վաճառական Կոնստանտին Մուսուրիին, այնուհետև այն վաճառվել է իտալահպատակ Դավիդ Յանուարևիչ Ռուոկկոյին։

Ռուոկկո ծնունդով Իտալիայից էր, ուներ լավ երաժշտական լսողություն, նվագում էր մի քանի երաժշտական գործիք, երաժշտության դասեր էր տալիս տագանրոգցի հարուստ ընտանիքներում, նվագախմբի ղեկավար էր քաղաքային այգում։

Տագանրոգում Դավիդ Յանուարևիչը ջութակ նվագել է սովորեցրել իր որդուն` Եվգենիին, որը հետագայում նշանվեց Անտոն Չեխովի ընկերոջ ավագ դստեր` Եվգենյա Դմիտրիևնա Սավելևայի հետ։ 1914 թվականի օգոստոսի 26-ին ծնվեց նրանց դուստրը` Լյուդմիլան։ Ռուոկկոյի տանը տարբեր ժամանակներում հյուրընկալվել են քաղաքում հյուրախաղերի եկած դերասանները։ Մեծ գրողի հայրը` Պավել Եգորովիչ Չեխովը (1825-1898), Դավիթ Ռուոկկոյին հրավիրել է իր որդուն` Նիկոլային, ջութակ նվագել սովորեցնելու։ Տղան ուներ երաժշտական ունակություններ։

1910-ական թվականներից տան տեր է դարձել ազնվական Նիկոլայ Իվանովիչ Դյոմինը։ Նրա կինը` Ալեքսանդրա Վասիլևնան, 1910 թվականի նոյեմբերի 20-ին 42 տարեկանում մահացել է սրտի հիվանդությունից։ Տանը կից Դյոմինների ընտանիքը պահել ծաղկանոց և ծաղկի խանութ։

1912 թվականին տանը բնակարան վարձակալեց Վետլիցկիների ընտանիքը։ Ընտանիքի հայրը` Վադիմ Իվանովիչ Վետլիցկին, ուներ կոլեգիալ խորհրդականի աստիճան։ Այստեղ բնակարան է վարձակալել նաև Տագանրոգի առևտրային ուսումնարանի աշխարհագրության ուսուցիչ Վալենտին Սամոյլովիչ Իսակովիչը։

Ներկայումս սա բնակելի տուն է։

Գրականություն
-------------

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.
**ՏՊԱՏԱՌ**։ Տառ, գրի այբբենական համակարգի նշանների տպարանային ձև։ Ի տարբերություն տառի վիմագրական (արձանագրություններ, դամբարանագրեր), գրչագիր՝ ձեռագիր (փափուկ նյութի՝ պապիրուսի, մագաղաթի, թղթի վրա գրչով կամ այլ գործիքով գրված), նկարված՝ գեղարվեստական (ցուցանակների, սկահակների, գործվածքի նմուշների, կազմերի, շապիկների և այլ տարրերի վրա վրձնով կամ այլ գործիքով դրոշմված) տեսակների, Տպատառերը կազմված են առանձին լիտերներից կամ այլ տարրերից և նախատեսված են գլխավորապես թղթի վրա վերարտադրվող տեքստը ձեռքով կամ մեքենայով շարելու համար։ Նեղ իմաստով տպարանային Տպատառերը էն կոչվում շարվածքի համար նախատեսված տպարանային լիտերների համախումբը։ Կախված նշանակումից՝ տպարանային Տպատառերը լինում են տեքստային՝ բնագրային (տեքստի շարվածքի համար), տիտղոսային (վերնագրերի, տիտղոսաթերթերի, կազմերի շարվածքի համար), ակցիդենտային (բլանկների, պիտակների և այլ մանր նյութերի հրատարակությունների տպարանային շարվածքի համար)։ Հայկական առաջին Տպատառերը ստեղծվել են 1509-1511 թվականին, Վենետիկում, 12-15 դարերը ձեռագիր բոլոր գրերի հիման վրա։ Այդ տառերի առաջին նմուշները առաջին անգամ մեզ են հասել Հակոբ Մեղապարտի հրատարակած գրքերի միջոցով։ 1565 թվականին Աբգար Թոխաթեցին Վենետիկում պատրաստել է տվել երկու չափի Տպատառեր, որոնց տարատեսակները գործածության մեջ են մինչև այսօր։ 1636 թվականին Նոր Զուզայում խաչատուր Կեսարացու ջանքերով գործածության մեջ են դրվել երկու չափի նոր Տպատառեր։ 1662 թվականին Մատթեոս Ծարեցու պատվերով Ամստերդամի տպարանի համար Տպատառեր է փորագրել էլզեվիրների տպագրատան տառափորագրիչ Վան Դեյկը։ Այդ Տպատառերը հայտնի են «Աստվտծաշնչի գիր» անունով։ 1770 ական թվականների սկզբին Մադրասում գործածության մեջ են դրվել նոր ուղղահայաց Տպատառեր, որոնցով շարվել և տպագրվել է «Նոր տետրակ որ կոչի յորդորակ»։
**ԳԻՐՔԸ**։ 1847 թվականից ասպարեզ են եկել Հ․ Մյուհենտիսյանի փորագրած նոր ուղղահայաց Տպատառերը։ 1850-1890 ական թվականները Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության հայրեր Ա․Հոֆեր և Ա․ Այտընյանը շրջանառության մեջ են դրել մի շարք տեքստային ու վերնագրային Տպատառեր։1855-1856 թվականներին այդ գործով զբաղվել են Գ․Այվազովսկին ու Ճ․Արամյանը, որոնց ստեղծած տառատեսակները հայտնի են «Արամյան» անունով։ Այնուհետև շրջանառության մեջ են դրվել «Գրոտեսկ» ընտանիքին պատկանող Տպատառերը։ 1939 թվականին նկարիչ-տառագետ Ֆ․ Շ․ Տագիրովի գլխավորած նկարիչների խումբը Մոսկվայում գործածության մեջ է դրել «Հայկական սովետական» կոչվող Տպատառերը։1960 թվականից գործածության մեջ են մտել «Նոր հայկական»,«Մնացականյան», «Նորք»,«Եղեգնագիր լարային»,«Հանրագիտարանային», «Դպրոցական» և «Արմենուհի» Տպատառերը։ Գրականագետ Զոհրապյան Հ․, Գաղափար հայկական Մեսրովպյան տառից․․․, Վենետիկում, 1816 թվականին։ Մինասյան Պ․ Արուեստագրութիուն, Վենետիկում 1834 թվականին։ Թևոդիկ Տիպ ու տառ, ԿՊ, 1912 թվականին։ Շահվերդյան Ա․, Սամվելյան Խ․, Հայերեն տպագրական տառերի բարեփոխման ալբոմ են ստեղծել 1953 թվականին։ Խ․ Սամվելյանը Հայերեն տպագրական տառերի բարեփոխման ալբոմ,1953 թվական։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 66)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լենինի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Լենինի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Ленину), հուշարձան Մոսկվայի Կալուժսկայա հրապարակի (տեղադրման ժամանակ՝ Հոկտեմբերյան) կենտրոնում, որը նվիրված է Վլադիմիր Լենինին, տեղադրվել է 1985 թվականին։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործներ Լև Կերբելը, Վլադիմիր Ֆեոդորովը, ճարտարապետներ Գլեբ Մակարևիչը, Բ. Ա. Սամսոնովը։ Սա Մոսկվայում Լենինի ամենամեծ հուշարձանն է։

Պատմություն
-----------

Վ. Ի. Լենինի բրոնզե քանդակը պատրաստվել է լենինգրադի «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում։ Այն Բիրոբիջանում 1978 թվականին տեղադրված Լենինի արձանի հեղինակային պատճենն է։ 360 տոննա քաշով պատվանդանի քարե միաձույլ սյունը առաջնային մշակումից հետո տեղակայման վայր է տեղափոխվել 128 անիվ ունեցող քարշակով։ Հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվել է 1985 թվականի նոյեմբերի 5-ին՝ ԽՄԿԿ կենտկոմի գլխավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովի կողմից։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանի բարձրությունը 22 մետր է։ Կարմիր ողորկված գրանիտից պատրաստված գլանաձև սյան գագաթին տեղադրված է Վ. Ի. Լենինի բրոնզե քանդակը ողջ հասակով։ Նրա իրանը ձգտում է առաջ, հայացքը նայում է հեռուն։ Լենինի վերարկուի կոճակները քանդված են, փեշերից մեկը քամին հետ է քշել, աջ ձեռքը բաճկոնի գրպանում է։

Պատվանդանի հիմքում բազմաֆիգուր հորինվածք է, որը ներառում է տարբեր ազգությունների հեղափոխական զինվորների, բանվորների և նավաստիների։ Նրանցից վերև ծածանվող դրոշի ֆոնին կին է, որը մարմնավորում է հեղափոխությունը։ Պատվանդանի հետևում երկու երեխաներով կնոջ պատկեր է, որը մարմնավորում է հեղափոխության թիկունքը։ Ավագ տղայի ձեռքին հեղափոխական թերթեր են։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Памятник В. И. Ленину Archived 2018-05-12 at the Wayback Machine. // Узнай Москву
2. ↑  *Сергей Шокарев, Михаил Вострышев* Вся Москва от А до Я
3. ↑  Ленин на Калужской площади. Лысый камень. // liveinmsk.ru
4. 1 2 3  Морской сборник. 1987
5. ↑  Интервью Л. Е. Кербеля // Военно-исторический архив, Выпуск 42. 2003
**Իդա Գյոթիլդա Նիլսսոն** (շվեդերեն՝ Ida Göthilda Nilsson, փետրվարի 7, 1840(1840-02-07)[…], Lund Cathedral parish, Շվեդիա - դեկտեմբերի 24, 1920(1920-12-24), Lund Cathedral parish, Շվեդիա), շվեդ նկարիչ, քանդակագործ, ասացվածքներ հավաքող և գրի առնող։

Կենսագրություն
--------------

Իդա Նիլսսոնը ծնվել է 1840 թվականին, Լունդում, Լունդի համալսարանի կենդանաբանության պրոֆեսոր Սվեն Նիլսսոնի և Էլիզաբեթ Սեսիլիա Բերգի ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի վեց երեխաներից ամենակրտսերը։ Պահպանվել է Իդա Նիլսսոնի չհրապարակված ձեռագիրը, որում նա մանրամասն նկարագրում է իր մանկությունը ծնողների տանը։

Իդան հաճախել է Լունդ քաղաքի դպրոց, ինչպես նաև մասնավոր դասեր է ստացել լեզուների, երաժշտության և նկարչության բնագավառում։ Որպես կին՝ նա չէր կարողացել համալսարան ընդունվել, բայց ինքնուրույն ուսումնասիրել է այն, ինչը նրան առավել գրավել է՝ արվեստը և հնագիտությունը։ Հոր շնորհիվ նա հնարավորություն է ունեցել հաճախել գիտաժողովների, այդ թվում Անգլիայում, Իռլանդիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և Դանիայում, ինչպես նաև այցելել է թանգարաններ և պատմական հուշարձաններ։

Երբ Իդա Նիլսսոնն իր ընտանիքի հետ բնակվել է Ստոկհոլմում, մտերմացել է գրող Ֆրեդրիկա Բրեմերի հետ և պարբերաբար այցելել նրա սալոն։ Իդան հիացել է Ֆրեդրիկով, սակայն, նրա հետ չի ամուսնացել ազատությունն ու անկախությունը պահպանելու նպատակով։ Բրեմերն էլ իր հերթին բարձր է գնահատել Իդայի մտերմությունն ու անմիջականությունը։

1870-ական թվականներին Իդա Նիլսսոնը հետաքրքրվել է քանդակագործական արվեստով և Կոպենհագենի Թագավորական ակադեմիայում սկսել դասեր ստանալ Ենս Երիխաուից։ Նրա գործերից են հոր և ընկերուհու՝ Աննա Իերտա-Ռետցիուսի դիմանկարային կիսանդրիները։ Իդայի ստեղծած ոչ բոլոր քանդակներն են պահպանվել, մասնավորապես, Ֆրեդրիկա Բրեմերի կիսանդրին հայտնի է միայն գրավոր ապացույցներով։

Դարի վերջում Իդա Նիլսսոնը սկսել է հավաքել ասացվածքներ և առածներ Սկոնեի նահանգից։ Նա հավաքված նյութը բաժանել է թեմատիկ խմբերի այբբենական սկզբունքով։ Բացի այդ, նա նշել է դրանց ծագման ճշգրիտ վայրը։ Այդ աշխատանքը կազմակերպել է սերտորեն համագործակցելով հասարակ ժողովրդի հետ՝ օգտագործելով գիտական մեթոդներն ու իր վարպետությունը։

Իդա Նիլսսոնը մահացել է 1920 թվականի դեկտեմբերի 24-ին, Ծննդյան տոների նախօրյակին։ Թաղված է սիրելիների կողքին՝ Լունդի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Swedish death index
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ida Göthilda Nilsson 1840-02-07 — 1920-12-24 Konstnär, skulptör, självlärd arkeolog och folkminnesdokumentör
3. 1 2 3 4 5 6  Lunds domkyrkoförsamlings kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/LLA/13254/C I/8 (1826-1848), bildid: C0067256\_00276
4. 1 2  Swedish Census 1910 (швед.) — Riksarkivet.
5. 1 2 3 4  Lunds domkyrkoförsamlings kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/LLA/13254/F I/11 (1915-1920), bildid: 00106279\_00234
6. 1 2  Swedish Census 1880 (швед.) — Riksarkivet.
7. 1 2 3 4 5  Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

Արտաքին հղումներ
----------------

* Elisabeth Arwill-Nordbladh։ «Ida Göthilda Nilsson»։ *Svenskt kvinnobiografiskt lexikon* (անգլերեն)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 197127592 · VIAF: 5751148390841910830006 · WorldCat VIAF: 5751148390841910830006 |

 |
|  |
| --- |
| **Իննաքիստ պարսկական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Հացածաղկավորներ (Poales) |
| **Ընտանիք** | Հացազգիներ (Poaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Քլորիդոիդայիններ (Chloridoideae) |
| **Տրիբա** | *Eragrostideae* |
| **Ենթատրիբա** | *Cotteinae* |
| **Ցեղ** | **Enneapogon** |
| **Տեսակ** | **Իննաքիստ պարսկական** *(E. persicus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Enneapogon persicus***Boiss. 1844 |

**Իննաքիստ պարսկական** (լատ.՝ Enneapogon persicus), հացազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Խիտ ճիմ առաջացնող բազմամյա խոտաբույս է։ 15-40 սմ բարձրությամբ ցողունն ուղիղ կանգնած է։ 4-9 սմ երկարությամբ և 1-3 սմ լայնությամբ ծաղկաբույլը խիտ հասկանման հուրան է։ 8-14 մմ երկարությամբ հասկիկներն ունեն 3-6 ծաղիկ։ 10-13 մմ երկարությամբ ստորին ծաղկային 8-9 թեփերը կորացած են և փետրաձև արծաթավուն մազոտ քիստերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Արաքս գետի հովիտ)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Ադրբեջանում, Իսպանիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Իրաքում, Իրանում, Միջին Ասիայում, Աֆղանստանում և Պակիստանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 490-900 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև չոր քարքարոտ լանջերին, ժայռերի միջև, շիբլյակում և ֆրիգանանման բուսականության մեջ։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Քանի որ տեսակի տարածման հիմնական շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, հետևաբար սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Տեսակին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Ագարակ բանավանի (Մեղրու շրջան) շրջակայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Enneapogon persicus
* APDB: 49739
* EUNIS: 192260
* FoC: 242320460
* FoIO: ENNPER
* GBIF: 4152264
* GrassBase: imp03657
* GRIN: 15179
* iNaturalist: 343026
* IPNI: 400646-1
* NCBI: 977938
* Plant List: kew-412005
* PLANTS: ENPE3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:400645-1
* Tropicos: 25521856
* WCSP: 412005
* WoI: 3126

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խաչակրաց արշավանք (այլ կիրառումներ)

**Խաչակրաց արշավանք (1197)**, հայտնի է նաև որպես Հենրի VI-ի խաչակրաց արշավանքներ կամ գերմանական խաչակրաց արշավանքներ։ Սկսվել է Հենրի VI-ի կողմից՝ ի պատասխան իր հոր՝ Ֆրիդրիխ Բարբարոսայի 1189-1192 թթ. Խաչակրաց երրորդ արշավանքի ընթացքում։ Այդ ռազմական արշավը հայտնի է նաև կայսրերի խաչակրաց արշավանք անունով։ Իր զինուժով լինելով Սուրբ Երկրի ճանապարհին՝ Հենրի VI-ը մահանում է իր՝ Մեսինա մեկնելուց առաջ՝ 1197 թ. սեպտեմբերի 8-ին։ Գահի համար պայքարում հակասություններ կային նրա եղբայր Ֆիլիպ Շվաբացու և մրցակից Օտտո Բրունսվիքի միջև։ Արվեցին արշավանքներ, որպեսզի պաշտպանեն իրենց հետաքրքրությունները կայսերական հաջորդ ընտրություններին։ Գերմանիա վերադառնալուց առաջ ազնվականները, արշավանքի մեջ մնալով, գրավում են Լևանտի ափը, որը գտնվում էր Տիրի և Տրիպոլիի միջև։ Խաչակրաց արշավանքը վերջանում է արագ 1198 թ.` Սիդոնի ու Բեյրութի անկումից հետո։

1187 թ. հոկտեմբերի 2-ին Սալադինը գրավում է Երուսաղեմը և խաչակիրների տարածքների մեծ մասը։ 1189 թվականին կազմակերպվում է Երրորդ խաչակրաց արշավանքը։ Երրորդ արշավանքին մասնակցում են Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ Օգոստոսը, Անգլիայի թագավոր Ռիչարդ Առյուծասիրտը և կայսր Ֆրիդրիխ Բարբարոսան։ Գերմանական Խաչակրաց արշավանքին մասնակցել են գուցե 100-150 հազար մարդ, որոնք ցրվել են, և շատ ավելի փոքր մասը, առաջնորդվելով Ֆրիդրիխի որդի Ֆրիդրիխ V Շվաբացու կողմից, շարունակել է արշավանքը դեպի Սուրբ Երկիր, որտեղ նրանք միացել են Սկրայի պաշարմանը։ Խաչակրաց արշավանքը ավարտվել է 1192 թ.։ Ռամլայի պայմանագիրը կնքվել է Ռիչարդ Առյուծասիրտի և սուլթան Սալադինի միջև` հաստատելով 3-ամյա զինադադար, որը թույլ էր տալիս մուսուլմաններին պահպանել իշխանությունը Երուսաղեմի վրա այն ժամանակ, երբ խաչակիրները հաստատվում են Սկրայում, Ջաֆֆայում և ու ուրիշ կարևոր ափամերձ քաղաքներում։ Հենրի VI-ը թագավորել է 1169 թվականից՝ հաջորդելով հորը՝ Ֆրիդրիխին։ Թագադրվել է Հռոմեական Սրբազան կայսրության Պապ Սելեստինի կողմից։ Իր առաջխաղացման համար միապետների դեմ պայքարում հաջողության ալիքը շրջվում է նրա կողմը։ Նպաստող հանգամանքներից էր նաև այն, որ խաչակիր թագավոր Ռիչարդ Առյուծասիրտը գերվում է Ավստրիայում և ազատ է արձակվում՝ հավատարմության երդում տալով և հսկայական փրկագին վճարելով։ 1194 թ. Հենրին, նվաճելով Սիցիլիայի թագավորությունը, կարողանում է ամրապնդել կնոջ Ժառանգության իրավունքը Սիցիլիայի թագավորության վրա՝ հայտարարելով Խաչակրաց արշավանք Երուսաղեմը ռազմակալելու համար։ Հենրին ձգտում էր համաձայնության գալ պապ Սելեստին III-ի հետ՝ ճանաչելու իր իշխանությունը Սիցիլիայի վրա։ 1195 թ. զինադադար է ստորագրվում Ռիչարդի կողմից։ Այդ ժամանակ սուլթան Սալադինը արդեն մահացել էր։ Այս բարենպաստ զարգացումների արդյունքում կայսրությունը հույս ուներ շարունակել նախորդ արշավանքների միտումները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Crusade, C. 1071 - c. 1291 By JeanRichard, Jean Birrel, pg. 237
2. ↑  Norwich, John Juius(1997). ShirtHistory of Byzantium New York։ Vintage Books.

Գրականություն
-------------

Riley-Smith, Jonathan (1990). Atlas of the Crusades. New York: Facts on File.
Norwich, John Julius (1997). A Short History of Byzantium. New York: Vintage Books.
Juritsch, Georg (1894). Geschichte der Babenberger und ihrer Länder, 976-1246. Innsbruck: Wagnerschen Universitätsbuchhandlung.
**«Դեղին Քրիստոս»** (ֆր.՝ Le Christ jaune), ֆրանսիացի պոստիմպրեսիոնիստ, սինթետիզմի, պրիմիտիվիզմի հիմնադիր և նախակարապետ Պոլ Գոգենի նկարը։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1889 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 91,1 × 74,3 սմ։ «Դեղին Քրիստոս» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Օլբրայթ-Նոքս պատկերասրահում (Բուֆֆալո, Նյու Յորք նահանգ, ԱՄՆ)։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Պոլ Գոգենն առաջին անգամ Պոնտ Ավեն այցելեց 1886 թվականին։ Նկարչի ստեղծագործության Բրետանական ժամանակահատվածը, որտեղից կատարել է այցելություններ դեպի Առլ՝ Վինսենթ վան Գոգին, բնութագրվում է մի քանի կրոնական թեմաների ստեղծմամբ, այդ թվում և «Դեղին Քրիստոս» ստեղծագործությունը։ ֆրանսիացի գրող Օկտավ Միրբոն այս կտավն անվանել է «կաթոլիկ պատարագի, հնդկական մեդիտացիայի, գոթական հերյուրանքի և նուրբ սիմվոլիզմի բարբարոսական սուր խառնուրդ»։

Նկարագիր
--------

«Դեղին Քրիստոս» ստեղծագործության մեջ ցավահար Հիսուս Քրիստոսը պատկերված է երեք բրետոնացի գյուղացի կանանց շրջապատւմ։ Վերջիններս հագել են ազգային ավանդական հանդերձանք, որոնք բնորոշ են 19-րդ դարի վերջին։ Խաչված Քրիստոսի հետին պլանում Պոլ Գոգենը նկարել է տիպիկ ֆրանսիական գյուղական բնապատկեր։ Հանգստությունը, որը տարածվում է երկնքում, կանանց խոնարհ, խաղաղ նստելաձևերը, հագեցած դեղին «արևային» լանդշաֆտը, աշնանային կարմիր տերևներով ծառերը, գյուղացին, ով հեռվում զբաղված է իր գործով, կարծես կապ չունեն խաչի վրա տեղի ունեցած ողբերգության հետ։ Վերոնշյալները կտրուկ կերպով հակադրության մեջ են գտնվում Հիսուս Քրիստոսի հետ, որի դեմքին արտացոլված է չարչարանքի այն մակարդակը, որը սահմանակցում է ապատիայի, անտարբերության հետ։

Անսահման չարչարանքը, որն արտացոլված է Հիսուս Քրիստոսի դեմքին, հակադրության մեջ է գտնվում մարդկանց անհոգ վիճակի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
2. 1 2 3 4
3. ↑   — Buffalo AKG Art Museum.
4. ↑  «Жёлтый Христос, Гоген»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-12-05-ին։ Վերցված է 2017-02-01

Գրականությոն
------------

* Gauguin et le Christ jaune. — Musée de Pont-Aven, 2000. — ISBN 2-910128-21-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Informatie over het schilderij op de website van de Albright-Knox Art Gallery»։ Վերցված է 14-03-2015  (անգլերեն)
* «Ingo F. Walther, Gauguin, Taschen, 2000»։ Վերցված է 14-03-2015  (անգլերեն)
* «informatie over de herkomst van het schilderij op *Plundered art (a perspective from the Holocaust Art Restitution Project)*»։ Վերցված է 14-03-2015  (անգլերեն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պոլ Գոգեն |
| --- |
|  |
| Կտավներ | 
* Այլևս երբեք
* Դեղին Քրիստոս
* Ե՞րբ դու կամուսնանաս
* Իսկ դու խանդո՞ւմ ես
* Ծաղիկով կինը
* Կարող կինը
* Մենք աղոթում ենք քեզ, Մարիամ
* Մեռածների ոգին չի ննջում
* Մրգով կինը
* Որտեղի՞ց ենք մենք եկել։ Ովքե՞ր ենք մենք։ Ո՞ւր ենք գնում
* Չար ոգու զվարճանքը
* Տահիտցի կանայք լողափին
* Երկու քույր
* Տահիտական հովվերգություն
* Երկու այծով բնանկար

 |  |
|  |
| Առնչվող | 
* Կյանքի ծարավ (ֆիլմ, 1956)

 |

 |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13564438f |

 |
Այս հոդվածը Նիկոմեդիայի շրջանի ավանի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Պարտիզակ (այլ կիրառումներ)։

**Պարտիզակ** (այժմ Բահչեջիք), հայաբնակ ավան Թուրքիայում, Իզմիթից (Նիկոմեդիա) 20 կմ հեռավորությամբ, Իզմիթի ծովախորշի հարավարևելյան ափի մոտ, անտառապատ լեռների ստորոտին։ Կլիման բարեխառն է և առողջարար։ Եղել է Կոստանդնուպոլսի հայ մտավորականության ամառանոցներից։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրել են Սեբաստիայի վիլայեթի Պարտիզակ գյուղից գաղթած հայերը 16-րդ դարում։ 20-րդ դարի սկզբին ուներ մոտ 17000 հայ բնակիչ Մինչև 1912 թվականը քաղաքի կառավարումը գտնվել է հայ պաշտոնյաների ձեռքին (վերջին հայ կառավարիչն էր գրող, հասարակական գործիչ Հ. Տեր-Հակոբյանը)։ Պարտիզակի կառավարչին էին ենթարկվում հինգ հայկական, մեկ հունական և երկու մուսուլմանական գյուղեր։ 1915 թվականին Պարտիզակի հայերը Նիկոմեդիաի գավառի հայ բնակչության հետ ենթարկվել են տեղահանության և կոտորածի։ 1918 թվականին ջարդից փրկված 3500 պարտիզակցի վերահաստատվել են հայրենի ավանում, 1920 թվականին հույն-թուրքական պատերազմի ժամանակ, կրկին տեղահանվել։ Մոտ 50 ընտանիք հայրենադարձվել են Խորհրդային Հայաստան, իսկ պարտիզակցիների մի ստվար խումբ վերաբնակվել է Հալեպում (Սիրիա)։

Կենցաղն ու մշակույթը
--------------------

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը եղել է ծխախոտագործությունը, շերամապահությունը (մետաքսի երկու մանարան գործարան), փայտի ու փայտածխի արտադրությունը։ Պարտիզակը ունեցել է բժշկական ծառայություն, դեղատուն, փոստ, հեռագրատուն (1911 թվականից)։ Գործել են ինչպես Հայաստանյաց Առաքելական, այնպես էլ կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիներ, ութ դպրոց, որոնցից մեկը՝ բարձրագույն։ Եղել է մտավորական կենտրոն, հրատարակվել են «Փարոս» (1910-1912), «Պայքար» (1912-1914), «Մեղու» (1912-1914), «Պարտիզակ» (1909-1912) և այլ պարբերականներ։ Սեփական (սիրողական), ինչպես նաև Կոստանդնուպոլսից և Անդրկովկասից ժամանող թատերախմբերի ուժերով կազմակերպվել են ներկայացումներ։

Հայտնի պարտիզակցիներ
--------------------

* Գուրգեն Ալեմշահ
* Վաղինակ Բեքարյան
* Վարդան Հացունի
* Ենովք Շահեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական Սովետական Հանրագիտարան
2. ↑  Արա Մելքոնյանը Պարտիզակի մասին
3. ↑  Աբելյան-Արմենյան թատերախմբի մասին(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գ. Հ. Մխալյան, Պարտիզակն ու պարտիզակցին, Կահիրե 1938
* Մ. Ծոցիկյան, Արևմտահայ աշխարհ, Նյու Յորք 1947
* Ա. Ա. Պետիկյան, Գրչանկարներ Պարտիզակ գյուղին, Փարիզ 1950
* Հ. Տեր-Հակոբյան, Պարտիզակ խատուտիկ, Փարիզ 1960
* Հ. Պողոսյան, Պարտիզակը անզուգական, Փարիզ 1967
**Ֆալեզի համաձայնագիր,** 1174 թվականի դեկտեմբերին Անգլիայի թագավոր Հենրի II-ի ու Շոտլանդիայի գերեվարված թագավոր Ուիլյամ I-ի միջև կնքված պայմանագիր։

Ուիլյամը գերի է ընկել Ալնվիքի ճակատամարտի ժամանակ, երբ ներխուժել էր Նորթումբրիա․ նրան պահում էին Նորմանդիայի Ֆալեզ քաղաքում։ Այդ ժամանակահատվածի ընթացքում Հենրին բանակ է ուղարկում հյուսիս և վերցնում մի քանի շոտլանդական ամրոցներ, այդ թվում՝ Բերվիքն ու Էդինբուրգը։ Եվ քանի որ Ուիլյամը ժառանգ չուներ, նրան ստիպում են բանակցել ազատման փրկագնի շուրջ, որպեսզի կանխեն շոտլանդական թագավորական ընտանիքի մարումը։

Համաձայնագրով Ուիլյամից պահանջվում էր երդվել, որ դրանից հետո Շոտլանդիան ենթարկվելու էր անգլիական գահին։ Անգլիացի զինվորները պետք է զբաղեցնեին Ռոքսբուրգ, Բերվիք, Ջեդբուրգ, Էդինբուրգ և Ստեռլինգ գլխավոր շոտլանդական ամրոցները, և, թեև դրանք թագավորության ամենահարուստ ամրոցներն էին, շոտլանդացիները պետք է նաև խոշոր հարկեր վճարեին նրանց պահելու համար[1]։ Հաջորդող 15 տարիների ընթացքում Ուիլյամն ստիպված էր հանդուրժել Հենրիի գերիշխանությունը և նրանից թույլտվություն ստանալ տեղական ապստամբությունները ճնշելու համար[2]։ Սակայն Հենրին Ուիլյամին թույլ էր տվել պահել Թայնդեյլի բարոնությունը, իսկ 1185 թվականին վերադարձրել էր նաև Հանթինգդոնի կոմսությունը (որը սակայն հետագայում նվիրվել է Ուիլյամի կրտսեր եղբայր Դավիդին)[3]։

Համաձայնագիրը չեղյալ է հայտարարվել 1189 թվականին, երբ Հենրիի ժառանգ Ռիչարդ Առյուծասիրտը արդյունավետորեն հարավային Շոտլանդիան հետ է վաճառել Շոտլանդիայի թագավորին, որպեսզի ֆինանսավորի իր Խաչակրաց երրորդ արշավանքը դեպի Սուրբ Երկիր[4]։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Struggle for Mastery page 226: *By the Treaty of Falaise in 1174 William was released, but in return for acknowledging that his kingdom was henceforth a fief held from the king of England. Henry was also to receive homage and fealty from the earls and barons and other men of "the land of the king". All of this was to be guaranteed though the surrender by King William of the castles of Roxburgh, Berwick, Jedburgh, Edinburgh, and Sterling.*
2. ↑  Andrew Lang, A History of Scotland from the Roman Occupation, 1900. p. 113.
3. ↑  David Carpenter, The Struggle for Mastery, 2003. p. 230.
4. ↑  The Struggle for Mastery: *With Richard in a hurry, a bargain was quickly struck. William gave £6,666 to recover the castles of Berwick and Roxburgh and free his realm from the subjection to England imposed in 1174.*