recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Եվրոպայի խորհրդի քաղաքական դասընթացների երևանյան դպրոց, ՔԴԵԴ** (անգլ.՝ Yerevan School of Political Studies, YSPS), Երևանում գործող կրթական հաստատություն, որի նպատակն է ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և օրենքի գերակայության տարածումը։

Պատմություն
-----------

Դպրոցը հիմնադրվել է 2005 թվականին։ Հիմնադրումից ի վեր այն պատրաստել է ավելի քան 350 երիտասարդ առաջնորդների։

Նպատակ
------

Դպրոցի նպատակն է ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և օրենքի գերակայության տարածումը։ ՔԴԵԴ-ի օժանդակում է երիտասարդ քաղաքական գործիչների իմացությունների ընդլայնմանը և քաղաքական ժողովրդավարական մշակույթի խորացմանը։

Ուսումնառություն
----------------

ՔԴԵԴ-ի ուսումնական ծրագրի շրջանակներում արտագնա սեմինարներ են տեղի ունենում Հայաստանի քաղաքներում և Ստրասբուրգում։ Երևանյան սեմինարներին հանդես են գալիս են հայ և օտարերկրյա փորձագետներ, դեսպաններ։ Ստրասբուրգյան սեմինարներին դասախոսություններով հանդես են գալիս պետությունների, միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարներ, եվրոպական երկրների կառավարությունների ղեկավարներ և անդամներ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ, եվրոպական առաջատար համալսարանների դասախոսներ և այլք։

ՔԴԵԴ կարող են դիմել ՀՀ Ազգային Ժողովի, ավագանիների անդամները, նախագահի, կառավարության և խորհրդարանի աշխատակազմերում, նախարարություններում, հայտնի հասարակական կազմակերպություններում, դատաիրավական համակարգում, տարածքային և տեղական կառավարման մարմիններում, Զինված ուժերում, ոստիկանությունում, բիզնեսում և տնտեսվարող սուբյեկտներում, խորհրդարանում ներկայացված կուսակցություններում, նրանց երիտասարդական կառույցներում պատասխանատու դիրքեր զբաղեցնողները, քաղծառայողները, միջազգային կազմակերպությունների աշխատակիցները, լրագրողները, վերլուծաբանները, քաղաքագիտական ոլորտի մասնագետները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Առաքելություն և նպատակներ (անգլ.)
2. 1 2 3  Քաղաքական դասընթացների երևանյան դպրոցի ընդունելության հայտարարություն
**Անուշ Միքայելի Օրդյան** (օգոստոսի 21, 1961(1961-08-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ սրտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1999)։ ՌԴ Բժշկական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (2001)։

Կենսագրություն
--------------

1984 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1984-1999 թվականներին աշխատել է ԵԲԻ ներքին հիվանդությունների ամբիոնում (1995-1999 թվականներին՝ դոցենտ), 1994-1995 թվականներին, միաժամանակ՝ «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի փոխտնօրեն, 1999-2001 թվականներին՝ Մոսկվայի Ն. Վ. Սկլիֆոսովսկու անվան բժշկական կենտրոնի անհետաձգելի սրտաբանության բաժանմունքում, 2001 թվականից՝ Հայաստանում շվեյցարական «Ֆ-Հոֆման-Լյա Ռոշ» դեղագործական ֆիրմայում և Երևանի Եվրոպական ԲԿ ընտանեկան բաժանմունքում։

Անուշ Օրդյանի աշխատանքները վերաբերում են անկայուն կրծքային հեղձուկի ժամանակ արյան թրոմբահարուցիչ հատկություններին, սրտամկանի ինֆարկտի վաղ բարդությունների դեղորայքային և վիրահատական բուժմանը։

Գիտական աստիճան
---------------

* Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1988)
* Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1999)

Անդամակցություն
---------------

* ՌԴ թերապևտների գիտական ընկերության քարտուղար (1999-2001)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Армянский филиал Российской академии естественных наук, ОРДЯН АНУШ МИХАЙЛОВНА
2. 1 2 3  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 687։
**Ակնառու հասարակական ներդրման համար մեդալ**, Նորվեգիայի պետական պարգև։

Պատմություն
-----------

Մեդալը հաստատվել է Շվեդիայի և Նորվեգիայի Կարլ Յոհան XIV թագավորի կողմից 1919 թ.-ի ապրիլի 10-ին որպես խրախուսական պարգև Նորվեգիայի քաղաքացիներին հանուն երկարատև, խրախուսական և հասարակական աշխատանքի համար։ Մեդալով պարգևատրման ցուցակը կառավարությանն է ներկայացվում Նորվեգիայի արդարադատության նախարարի կողմից։ Նիստին մասնակցում է նաև Նորվեգիայի թագավորը։

Սկզբնական շրջանում մեդալը ունեցել է մեկ աստիճանակարգ, սակայն 1844 թ.-ի ապրիլի 13-ից կարգավիճակի մեջ կատարվեցին փոփոխություններ և այն ունեցավ երկու աստիճանակարգ՝ ոսկե և արծաթե։

Ակնառու հասարակական ներդրման համար ոսկե մեդալ շնորհվել է հազվադեպ։ Այս հանգամաքնը բարձրացրել է մեդալը հեղինակությունը հասարակության մեջ։ Պատմության մեջ ոսկե մեդալով պարգևատրվել է ընդամենը 28 մարդ։ 1945 թ.-ից հետո ոսկե մեդալ ստացել են 10 անձ։ Նորվեգիայի կառավարության նախաձեռնությամբ ոսկե մեդալով պարգևատրվել է Նորվեգիայի թագավոր Հակոն VII-ը իր հոբելյանի կապակցությամբ։ Կառավարությունն այդ քայլը պատճառաբանել է հետևյալ կերպ. «Խաղաղ և պատերազմական ժամանակաշրջանում երկար տարիներ աշխատելով երկրի և ժողովրդի համար՝ նորին գերազանցությունը իրագործել է իր կարգախոսը՝ «Ամեն ինչ Նորվեգիայի համար», և պետության նախարարների խորհուրդը չի կարող համաձայնության չգալ, որպեսզի նորին գերազանցությունը այսուհետ կրի այս մեդալը»։ 1973 թ.-ին ոսկե մեդալով պարգևատրվեց նաև Նորվեգիայի Օլաֆ V թագավորը իր 70-ամյակի կապակցությամբ։ Ակնառու հասարակական ներդրման համար արծաթե մեդալ մինչ 1920 թ.-ը շնորհվել է մեծ թվով անձանց, սակայն հետագայում պարգևատրումները քչացան։ 1945 թ.-ից հետո արծաթե մեդալ են ստացել ընդամենը 10 անձ, որոնցից վերջինը ստացել է 1960 թ.-ին։ Վերջին պարգևատրումը եղել է 1995 թ.-ին։ Մեդալը դադարել են շնորհել 2004 թ.-ից։

Նկարագրություն
--------------

Մեդալը շրջանաձև է և պատրաստված ոսկուց կամ արծաթից՝ պայմանավորված աստիճանակարգով։ Սկզբնական շրջանում այն վերևի հատվածում ուներ թագ, այնուհետև այն փոխարինվեց արքայական պսակով։ Դիմային հատվածում պատկերված է տվյալ պահին իշխող թագավորի դիմանկարը՝ եզրերին գրված թագավորի անունը և կարևգախոսը։ Հակառակ կողմում պատկերված է դուբի տերևներից պատրաստված դափնեպսակ, որի մեջտեղում գրված է *«For borgerdåd»*: Մեդալին ամրացված է օղակ որի միջոցով այն ամրացվում է ժապավենին։ Ժապավենը պետական դրոշի գույներով ներկված մետաքսից է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Norges Statskalender for Aaret 1873*, s. 311-313; *Norges Statskalender for Aaret 1882*, s. 247-249 og *Norges Statskalender for Aaret 1886*, s. 266-267.
2. ↑  Sjelden heder til Jens Chr. Hauge, Aftenposten, 6. mai 1995, s. 2
3. ↑  «Borgerdådsmedaljen i gull til Kongen», *Verdens Gang*, 4. august 1947, s. 2.
4. ↑  «Snytt for heder», *db.no*, 23. september 2004, besøkt 9. oktober 2013.

Աղբյուրներ
----------

* Kingdom of Norway: Medal for Outstanding Civic Services. (անգլերեն)
**Աշխարհագրական գոտի** (ֆիզիկական, աշխարհագրական գոտի, բնական գոտի), աշխարհագրական թաղանթի զոնայական խոշոր ստորաբաժանումներ, որոնց տարբերությունները պայմանավորված են կլիմայով։ Յուրաքանչյուր գոտին ունի որոշակի աշխարհագրական ճառագայթման (ջերմային) հավասարակշռության խախտման հնարավորություն։ Այն տարբերվում է իրեն կից գտնվող գոտուց։ Հաճախ ընդհանուր հատկանիշները մթնոլորտային շրջանառության, օրինակ ժուժկալ լայնություններում արևմուտք, հոսքը օդային զանգվածների արագություն շրջանառության հարցում, և էներգետիկայի ռիթմը աճող սեզոնի բույսերի արագություն և տիպ օգնության և կենսաքիմիական գործընթացները, դա հողի հիմնական հատկանիշներն են։ Ցանկացած աշխարհագրական գոտի ունի հատուկ հատկություն երկարություն, լայնություն և բարձրություն։ Աշխարհի բոլոր օվկիանոսներում նույնատիպ հոսք է, ջրի բաշխման ջերմությունը, բացառիկ դեր ունի պլանկտոնը։ Օվկիանոսային գոտին ունի իր տարատեսաները։

Լայնական գոտիների միջև տարբերություններ ստեղծող հիմնական կլիմայական գործոններն են ռադիացիոն հաշվեկշիռը և մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը։ Գոտիների ներսում բնության բազմազանության աստիճանը օրինաչափորեն փոփոխվում է տարբեր սեզոնների ընթացքում Երկրագնդի մակերևույթ հասնող ջերմության ու խոնավության քանակի և հարաբերակցության համեմատ։ Լայնական գոտիների բուսականության, հողերի, ջրերի և այլ տարբերություններին համապատասխան, նրանց սահմաններում ձևավորվում են աշխարհագրական տարբեր զոնաներ։

* Արկտիկական
* Մերձարկտիկական
* Հյուսիսային բարեխառն
* Հյուսիսարևադարձային
* Հյուսիսենթհասարակածային
* Հասարակածային
* Ենթհասարակածային
* Հարավարևադարձային
* Հարավմերձարևադարձային
* Հարավբարեխառն

Պատմություն
-----------

Առաջին վարկածը աշխարհագրական գոտու վերաբերյալ տվել է Արիստոտելը։ Նա կարծում է, որ երկիրը բաժանված էր երեք կլիմայական գոտիների։ Արիստոտելը հայտնաբերել է տարածաշրջանի երկու կողմերում հասարակածը և այն անվանել է «Թեժ գոտի»։ Արիստոտելը նաև ստեղծել էր մի քարտեզ, որը հետո ներկայումս սովորաբար օգտագործվում կլիմայի քարտեզը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 162)։*  |
**Ռոքնռոլ** ( անգլ.՝ rock and roll կամ rock'n'roll), երաժշտական ժանր՝ տարածում գտած 1950-ականներին։ Ձևավորվել է աֆրոամերիկյան և «սպիտակ» ժանրերի էլեմենտների համատեղումից, ինչպես ռիթմ-ն-բլյուզը և քանթրին։ Սպիտակամորթ կատարողների ոճը նաև ստացել է ռոկաբիլիանվանումը։ 

Բիլ Հեյլը և Ֆրեննի Բիչերը
Առանձնահատկություններ - սա կոնկրետ ռիթմ է, պարային տեմպ, կատարման համարձակություն։ Ավանդական գործիքներն են էլեկտրոկիթառը, կոնտրաբասը, հարվածայինները, ֆորտեպիանոն և սաքսոֆոնը։ Ռոկաբիլլի խմբերի կազմը սովորաբար 3 հոգի է (կիռաթ, կոնտրաբաս, ռիթմ-կիթառ կամ հարվածայիններ)։ Ռոքնռոլլի համար հատկանշական է 4/4 (չորս քառորդ) չափը։

1960-ականների սկզբին ռոքնռոլլի ոճական սահմանները ծավալվեցին, և հայտնվեց նոր, ինքնուրույն ժանր - ռոք երաժշտություն։

Արմատներ
--------

Ռոքնռոլը հայտնվեց ամերիկյան երաժշտության տարբեր ոճերի սինթեզի արդյունքում։ 1950-ականներին ամերիկական Հարավի սպիտակամորթ և սևամորթ երաժիշտները սկսեցին խառնել ռիթմ-էնդ-բլյուզը, բուգի-վուգին, քանթրին և գոսպելը` հասնելով նոր հնչողության։ Բիլլ Հեյլը օգտագործեց աֆրոամերիկյան սլենգը և բուգի-վուգին իր ռիթմիկ երգերում։

Տերմինի ծագումնաբանություն
--------------------------

Համարվում է, որ «ռոքնռոլ» երաժշտական տերմինը ներմուծվել է Ալան Ֆրիդոմի օգտագործմամբ։ Ռոքնռոլլը հանդիսացավ ժամանակակից հայտնի երաժշտության մեջ առաջին ոճը, որը զարգացավ և կատարվեց հավասարապես և՜ սևամորթների, և՜ սպիտակամորթների կողմից, որը արդյունքում բերեց ռասայական խտրականության մասնակի նվազեցման։

Վաղ նշումներ
------------

1949 թվականին աֆրոամերիկյան կատարող Վայնոնի Խարիսը ձայնագրեց «All She Wants to Do Is Rock» անվանմամբ երգ, որտեղ օգտագործվում էր «ռոքնռոլ» բառը։ Չնայած, որ դժվար է հստակ նշել ոճի ժամանակային սկիզբը, հետազոտողները հաճախ առաջնահերթությունը տալիս են առաջին ռոքնռոլ երգին՝ «Rocket 88», որը ձայնագրվել է 1951 թվականի մարտին ռիթմ-ն-բլյուզային խումբ Այկա Տերներայի կողմից։ Առաջին ռոքնռոլ են նաև անվանում Ֆետս Դոմինոյի «The Fat Man»-ը՝ իր հստակ բուգի-վուգի ռիթմով և երկտողների միջև ֆալցետային սկետով; Բիլ Հեյլի «Rock the Joint» (1952) և «Rock Around the Clock» (1954) երգերը; Էլվիս Պրեսլիի «That’s All Right, Mama» (1954) երգը։ Բիլ Հեյլի «Rock Around the Clock» երգը, որը ձայնագրվել է 1954 թվականի ապրիլի 12-ին, և «Shake, Rattle and Roll» -ը խաղացին որոշիչ դեր ռոքնռոլի մասսայական հայտնիության մեջ։ Քանի որ «ռոքնռոլ» տերմինը այն ժամանակ դեռ չէր հասել համընդհանուր ճանաչման «Rock Around the Clock»-ը նշվեց որպես ֆոքստրոտ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Camp Meeting Jubilee 1910 recording
* The Smithsonian's history of the electric guitar
* History of Rock
* Youngtown Rock and Roll Museum – Omemee, Ontario
**Դիմդամա** (ղրղզ.՝ дымдама), տարածված ուտեստ՝ թուրք ժողովուրդների մոտ։ Իրենից ներկայացնում է շոգեխաշած բանջարեղեն (կաղամբ, կարտոֆիլ, գազար, պղպեղ, աոխ, սմբուկ և այլն)՝ մսի և յուղի հետ միասին։ Ուտեստը տարածված է Միջին Ասիայի այն տարածքներում, որտեղ առավելապես երկրագործությամբ են զբաղվում, ինչպես նաև Ղրիմի թաթարների մոտ։

Ստուգաբանություն
----------------

Թյուրքական լեզվախմբում *«դիմդամա»* բառը (տարատեսակներ՝ *դիմլամա, դեմդեմե*) թարգմանաբար նշանակում է *շեգեխաշած/խաշած*։

Պատրաստում և մատուցում
----------------------

Սովորաբար այս ուտեստի պատրաստման համար օգտագործում են հաստ պատերով սպասք՝ ղազան կամ մեծ թավա, որն ունի կափարիչ, իսկ վերջին շրջանում մեծ տարածում է ստացել նաև բազմաեփը։ Բաղադրիչները շերտերով դրվում են ղազանի մեջ և այն բանից հետո, երբ բաղադրիչները հասնում են եռման ջերմաստիճանի, շոգեխաշվում են մարմանդ կրակի վրա, փոքր քանակությամբ ջրով։ Պատրաստի ուտեստը խառնում և մատուցում են մեծ ափսեներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դիմդամայի մասին տեղեկություններ

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
*
**Հայ-թաթարական ընդհարումներ 1905-1906թթ. Բանանց** (նաև՝ հայ-թուրքական ընդհարումներ Բանանցում), հայ-թաթարական (թուրքական) զինված հակամարտություն Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Բանանց բնակավայրի տարածքում, որը տեղի է ունեցել 1905-1906 թվականներին։ Այն ուղեկցվել է խաղաղ բնակչության ջարդերով և ունեցվածքի թալանով։ Հանդիսանում է 1905 թվականին Բաքվի‎, Երևանի‎, Թիֆլիսի‎, Ելիզավետպոլի նահանգներում‎ սկսված հայ-թաթարական ընդհարումների մաս։

Հայ-թաթարական ընդհարումների ամբողջ ընթացքում թուրք-թաթարական ուժերը այդպես էլ չեն կարողանում հարձակվել Բանանց գյուղի վրա՝ սահմանափակվելով բնակավայրի մոտակայքում դարանակալման գործողություններով, ինչի հետևանքով հայկական կողմը ունեցել է մարդկային և նյութական կորուստներ։ Բանանցի հայերից շատերը մասնակցել են նաև հայկական այլ բնակավայրերի պաշտպանությանն ու թուրքական գյուղերի նկատմամբ պատժիչ գործողություններին։

1906 թվականի մարտի 16-ին թուրքերը սպանել են հովիվ Կարապետ Բալյանցին, նրա երկու որդիներին ու եղբորորդուն, որոնցից 9 տարեկան երեխային մորթել են, իսկ մնացածին գնդակահարել։ Նրանք գյուղի մոտակայքում արածեցնելիս են եղել իրենց 65 գլուխ տավարը։

1906 թվականի մայիսի 16-ին Բանանցի մրգատու այգիներում թուրքերը դարանակալել և սպանել են 34-ամյա Զաքար Շահմուրադյանցին։

Նմանատիպ դեպք է տեղի ունեցել նաև 1906 թվականի սեպտեմբերի 19-ին թուրք-թաթարները դարանակալել և անտառի միջից գնդակահարել են բանանցեցի մի երիտասարդի, ով եղբոր հետ գնալիս է եղել Քարհատ գյուղ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  RAA գիտական ուսումնասիրություններ(չաշխատող հղում)
, Գիրք Զ։ Հյուսիսային Արցախ, Սամվել Կարապետյան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2004թ. ISBN 5-8080-0566-3 (հայ.) Archived 2019-04-01 at the Wayback Machine. (անգլ.) Archived 2021-01-12 at the Wayback Machine.
2. 1 2 3  «Մշակ», 1906, N 63, էջ 1։
3. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 227, ց. 1, գ. 381, թ. 5
|  |
| --- |
| **Ճանճասպան վառ դեղին** |
| Ճանճասպան վառ դեղինՃանճասպան վառ դեղին |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Ենթատիպ** | *Agaricomycotina* |
| **Դաս** | Ագարիկոմիցետներ (Agaricomycetes) |
| **Ենթադաս** | *Agaricomycetidae* |
| **Կարգ** | *Agaricales* |
| **Ընտանիք** | Ճանճասպանայիններ (Amanitaceae) |
| **Ցեղ** | Ճանճասպան *(Amanita)* |
| **Տեսակ** | **Ճանճասպան վառ դեղին** *(A. gemmata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Amanita gemmata***Bertill. 1866 |

**Ճանճասպան վառ դեղին** (լատ.՝ Amanita gemmata), Amanitaceae ընտանիքին պատկանող սունկ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

2,5-11 սմ տրամագծով, կիտրոնագույն, դեղին, մեջտեղում ավելի մուգ գունավորված՝ դեղնագորշավուն, գլխարկը մսալի է, սկզբում փռված, կիսագնդաձև, հետագայում տափակ, ընդհանուր ծածկոցի՝ սպիտակ գորտնուկների կամ լաթերի ձևով մնացորդներով։ Թիթեղները ու պտղամիսը սպիտակ են։ Թիթեղներն ազատ են, բարակ, խիտ։ Ունի նաև թիթեղիկներ։ Սպիտակ, սպիտակավուն ոտիկը 7-10 x 1-1,5 սմ է, սպիտակավուն նեղ օղակով, կենտրոնական։ Հիմքի մոտ պալարաձև ուռուցիկ է, ազատ կամ սերտ աճած պարկաձև պատյանի (վոլվա) մնացորդներով, որը երբեմն բացակայում է։ Սպորափոշին սպիտակ է։ Օվալաձև, հարթ, անգույն սպորները 8-9 x 7-7,5 մկմ են և ոչ ամիլոիդ։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ամերիկան, Հյուսիսային Աֆրիկան, Հարավային Կովկասը (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Սոսու պուրակ» արգելավայրում և Կապանի շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում է հազվադեպ, սոճու և հողի վրա, կաղնու-բոխու անտառներում, 1200-1700 մ բարձրության վրա, հոկտեմբեր ամսին։ Միկոռիզա գոյացնող սունկ է, համակեցության մեջ է մտնում փշատերև և լայնատերև ծառատեսակների հետ։

Պահպանություն
-------------

Պահպանվում է «Ծավ» արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։ Անհետացման եզրին գտնվող տեսակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781396328 |

 |
**Սարգիս Սելյան** (20 փետրվարի, 1880, Օվաջըկ, Նիկոմիդայի գավառակ, Բրուսայի նահանգ - ?), հայ դեղագործ, ազգային գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1880 թվականի փետրվարի 20-ին Բրուսայի նահանգի Նիկոմիդիայի գավառակի Օվաջըկ գյուղում։ 1905 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան դեղագործական վարժարանը։ 1905 թվականին տեղափոխվել է Տրապիզոնի նահանգի Սամսոն (քաղաք) քաղաքը և կառավարական դեղագործ աշխատել։ Իսկ 1907 թվականից կառավարական դեղագործ է աշխատել Սիվրիհիսար քաղաքում։ Այստեղ ամուսնացել է և սեփական դեղատուն բացել։ Շուտով դարձել է Սիվրիհիսարի ազգային գործիչներից մեկը և մշակութային, ազգային, քաղաքական աշխույժ գործունեություն ծավալել։

1914 թվականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Անկարայի զինվորական դեղագործ ծառայել։ 1915 թվականին վերադարձել է Սիվրիհիսար և տեղի հայության հետ աքսորվել մինչև Ռակկա։ Աքսորի ճանապարհին կորցրել է իր 40 հոգանոց ընտանիքի անդամներին, իսկ ինքը հրաշքով փրկվել։ Ռակկայում թաղապետական առողջապահական պաշտոնյա և բժշկական փոխանորդ է նշանակվել և աշխատելու ընթացքում բազմաթիվ տարագիրների և որբերի ազատել ստույգ մահից։ Հետագայում հաստատվել է Հալեպում և սեփական դեղատուն բացել։ Որդին՝ Վազգեն Սելյանը, դեղագործ էր Հալեպում։

Գրականություն
-------------

* Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։

Աղբյուր
-------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Միկոլա Պլատոնովիչ Բաժան** (ուկրաիներեն՝ Микола Платонович Бажан) (սեպտեմբերի 26 (հոկտեմբերի 9), 1904, Կամենեց-Պոդոլսկի, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 23, 1983(1983-11-23), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի խորհրդային բանաստեղծ, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։ Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1951), Ուկրաինական խորհրդային հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիր։ Սոցալիստական աշխատանքի հերոս (1974)։

Սովորել է Ումանի գիմնազիայում, 1921 թվականից՝ Կիևի արտաքին կապերի ինստիտուտում, ապա՝ Արտաքին հարաբերությունների ինստիտուտում։ Տպագրվել է 1923 թվականից. առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են Կիևի «Բոլշևիկ» թերթում։ Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «*Տասնյոթերորդ պարեկը*» (1926), արտացոլում է քաղաքացիական կռիվները։ Բաժանի ստեղծագործությունների մեջ հատուկ տեղ է գրավում Սերգեյ Կիրովին նվիրված «*Անմահություն*» (1937) պոեմ–եռերգությունը։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին խմբագրել է «*Զա Ռադյանսկու Ուկրաինու*» («*Հանուն Սովետական Ուկրաինայի*») թերթը՝ օկուպացված շրջանների բնակչության համար։ Այդ տարիների նրա «*Երդում*» (1941) ժողովածուն, «*Դանիիլ Հալիցկի*» պոեմը (1942) և «*Ստալինգրադյան տետրակ*» գիրքը (1943) արժանացել են ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1946)։

1943-1948 թվականներին եղել է Ուկրաինական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ Բազմիցս ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի և ՈՒԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

1953-1959 թվականներին եղել է Ուկրաինայի գրողների միության նախագահ։

Ուկրաիներեն է թարգմանել Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը», Դ. Գուրամաշվիլու, Ա. Նավոիի, Ալեքսանդր Պուշկինի, Ռ. Թագորի, Ռայներ Մարիա Ռիլկեի և շատ այլ բանաստեղծների ստեղծագործություններ։

Պարգևատրվել է Լենինի չորս շքանշանով, ԽՍՀՄ պետական մրցանակի կրկնակի, Տարաս Շևչենկոյի և Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակների դափնեկիր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
2. 1 2  Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 53-54։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 85894755 · GND: 118876147 · ICCU: IEIV004221 · ISNI: 0000 0000 8085 513X · LCCN: n81040572 · NKC: jn19990210091 · NLA: 35015638 · NTA: 070263353 · NUKAT: n98013436 · LIBRIS: 323180 · SUDOC: 133659615 · VIAF: 5729102 · WorldCat VIAF: 5729102 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 222)։*  |
**Ճանիկ Հակոբջանի Գալբագյան**  (փետրվարի 2, 1881(1881-02-02), Մարաշ, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 22, 1933(1933-02-22), ԱՄՆ), հայ ատամնաբույժ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1881 թվականի փետրվարի 2-ին Հալեպի նահանգի Մարաշի գավառի կենտրոն Մարաշ քաղաքում՝ բժիշկ Հակոբջան Ավետիսի Գալբագյանի ընտանիքում։ Այս տոհմում ներկայացուցիչները 300 տարի շարունակ Այնթապում եղել են բժիշկներ։ Մի անգամ Հակոբջանի պապին՝ որպես Այնթապի նշանավոր բժշկի, ներկայացրել են սուլթան Մահմուդ II-ին, երբ նա ճանապարհորդում էր դեպի Բաղդադ։ Սուլթանը նրան պատվագդակ (գալբագ) է նվիրել՝ գրավոր հրամանով (ֆերմանով), որտեղից էլ առաջացել է Գալբագլը օղլու կամ Գալբագյան ազգանունը։ Հակոբջանի հայրը՝ բժիշկ Ավետիսը, նշանակվել է Մարաշի թաղապետական բժիշկ և ընտանիքով տեղափոխվել Մարաշ։

Ճանիկ Գալբագյանը նախնական ու երկրորդական կրթությունն ստացել է Մարաշում։ Ուսանել է ատամնաբուժություն։ Երկար տարիներ ատամնաբույժ է աշխատել Մարաշում։ Ամուսնացել է Մարաշի Տեր-Մեսրոպյան ընտանիքի դստեր հետ և ունեցել երկու դուստր։

1920 թվականի հունվարին՝ Մարաշի կոտորածի ժամանակ, կինն ու դուստրերը սպանվել են, իսկ ինքը բանտարկվել է ու անլուր տառապանքների ենթարկվել։ Բանտից ազատվելուց հետո շարունակել է զբաղվել ատամնաբուժությամբ։ Որոշ ժամանակ անց ամուսնացել է Մարաշի Աղջկանց քոլեջի շրջանավարտ Էլիզա Թոփալյանի հետ և երկու զավակ ունեցել։ Այնուհետև ընտանիքով տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Այնտեղ կինը մահացել է, իսկ ինքը նվիրվել է զավակների կրթության գործին։

1933 թվականի փետրվարի 22-ին հանկարծամահ է եղել 52 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Գալուստեան Գրիգոր Հ. Մարաշ, Նիւ Եորք, 1934։
* Գալուստեան Գրիգոր Հ. Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն, Նիւ Եորք, 1988։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Սարգիս Սերթլյան** (1880/1883, Կարին / Մուշ- 5 հուլիսի, 1915, Երզնկա), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1880/1883 թվականին Կա­րի­նում՝ Մու­շում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կարինի թաղային վարժարանում։ 1902 թվականին ավարտել է Կարինի Սանասարյան վարժարանը։ 1902-1910 թվականներին սովորել և հուլիսի 21-ին ավարտել է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1905-1910 թվականներին, ուսմանը զուգահեռ, օգնական բժիշկ է աշխատել Փարիզի հիվանդանոցներում։ 1910-1912 թվականներին, որպես օգնական բժիշկ աշակերտելով ակնաբուժության պրոֆեսորներ Մոռաքսին և Քալթին, մասնագիտացել է ակնաբուժության գծով։

1912 թվականին ֆրանսերենով գրել է «Բնա­կան և ախ­տա­բա­նա­կան աչ­քի դե­րը դի­մագ­ծու­թյան մեջ» ավարտաճառը, որի մասին փիլիսոփայության նշանավոր պրոֆեսոր Դյուման դրվատանքով է խոսել Սորբոնի համալսարանում կարդացած իր դասախոսության ընթացքում։ Փարիզում անդամակցել է Հայ բժշկա­կան մի­ու­թյա­նը։

1912 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս և հաստատվել Բերա թաղամասում։ 1912-1914 թվականներին Կ. Պոլսի սբ. Փրկիչ ազգային հիվանդանոցի հոգաբարձության հրավերով ակնաբույժ է աշխատել այդ հիվանդանոցում։ 1912 թվականի օգոստոսին մասնագիտական հոդված է տպագրել Կ. Պոլսի «Gazette Medicale d’Orient» ֆրանսերեն բժշկական հանդեսում։ Կ. Պոլսում սեփական ակնաբուժարան է բացել։ Եղել է ՀՅԴ անդամ։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին, զորակոչվել է օսմանյան բանակ, ուղարկվել Երզնկա և զինվորական բժիշկ-ակնաբույժ ծառայել։ Երզնկայում եղել է անվանի ակնաբույժ։ 1915 թվականի հուլիսի 4-ին Երզնկայում դիմել է Գերմանական Կարկիր խաչի 3-4 գերմանացի բժիշկներից բաղկացած պատվիրակությանը և խնդրել նրանց միջամտությունն ու պաշտպանությունը թուրքերից՝ եթե նրանք ձեռնարկեն հայ բժիշկների սպանությունը։ Նրա խնդրանքին գերմանացի բժիշկները պատասխանել են լռությամբ. ավելին, նրան, իբրև դավաճանի, ներկայացրել են թուրքական իշխանություններին։ 1915 թվականի հուլիսի 5-ին Երզնկայի քաղաքային իշխանության ոստիկանները «դա­վա­ճան» բժշկին ձերբակալել են և նույն օրը սբ. Ստեփանոս եկեղեցու մեջ քարկոծելով սպանել, այլ տեղեկությամբ՝ սրախողխող արել։

Աշխատությունը
-------------

* Աչքի բուժման ատրոպինի երկու նոր կիրառումը, «Gazette Medicale d’Orient», 1912, օգոստոս։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Իսթանպուլ, 1939։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Սահակյան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նույնիսկ մարդու կյանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թյուն», Երևան, 1965, թ. 4։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Թէոդիկ, Ամէնուն տարեցոյցը, Զ. տարի, Կ. Պոլիս, 1912, Բ. հրատարակութիւն, Հալէպ, 2008։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Սարգիս Սյունգյուճյան** (1870, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1870 թվականի օգոստոսի 15-ին, Կոստանդնուպոլսում։ Մասնագիտությամբ եղել է գանգաբան և դիմագետ։ 1900-ական թվականներին տպագրվել է Վառնայի «Իրաւունք» և Կ. Պոլսի «Ժա­մա­նակ» թերթերում։ Կրել է Ս. Ս. Սուին Ս. Սարգիս Սուին, Սուին Սարգիս, \*\*\* ծած­կա­նուն­նե­րը։ Կարևոր պաշտոններ է վարել Կ. Պոլսի պատրիարքարանում, այդ թվում՝ պատրիարքարանի քարտուղարությունը, ընտրվել Ազգային կենտրոնական վարչության Քաղաքական ժողովի անդամ։ 1909 թվականի Կիլիկիայի կոտորածներից հետո այցելել է աղետի վայրերը և Կ. Պոլսում կազմակերպել վերապրած որբերի ու այրիների օժանդակության աշխատանքը՝ պատրիարքարանի ծիրի մեջ։

Սպանվել է 1915 թվականին՝ 45 տարեկանում։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Օտեան Երուանդ, Մեր երեսփոխանները, Մեր Ազգային ժողովը, Երեւան, 1999։
* Հովակիմյան Բախտիար, Հայոց ցեղասպանության նահատակ գործիչների ծածկանուններ, Երևան, 2002։
|  |
| --- |
| **Գորտնուկ մազոտ** |
| Գորտնուկ մազոտԳորտնուկ մազոտ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Գորտնուկազգիներ (Ranunculaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գորտնուկայիններ (Ranunculoideae) |
| **Տրիբա** | *Ranunculeae* |
| **Ցեղ** | Հրանունկ *(Ranunculus)* |
| **Տեսակ** | **Գորտնուկ մազոտ** *(R. nemorosus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ranunculus nemorosus***DC. |

**Գորտնուկ մազոտ** (լատ.՝ Ranunculus villosus), գորտնուկազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է, որն ունի 30-80 սմ բարձրություն և ծածկված է երկար չռված մազիկների խավոտությամբ։ Արմատամերձ տերևները կլորավուն, հնգանկյուն են, եռաբաժան, ոչ խոր հատված լայն ատամնասղոցաեզր սեգմենտների։ Ծաղիկները դեղին են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Ճակատեն գյուղի շրջակայք, Խուստուփ լեռ)։ Աճում է նաև Արևելյան Կովկասում, Ղարաբաղում, Թալիշում, Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1300 մ բարձրությունների վրա, կաղնու և բոխու անտառներում, մարգագետիններում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողու­թյուններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Ranunculus tuberosus
* BioLib: 38401
* GBIF: 7276641
* IPNI: 713313-1
* NCBI: 320424
* Plant List: kew-2526152
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:713313-1
* Tropicos: 27100473
* uBio: 5939912

 |

 |
**Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորը** պատահական թվերի գեներատորի օրինակ է։ Այս դասի պատահական թվերի գեներատորը ուղղված է բարելավելու 'ստանդարտ' գծային ներդաշնակ գեներատորները. Սրանք հիմնված են Ֆիբոնաչիի հաջորդականության ընդհանրացման վրա։

Ֆիբոնաչիի հաջորդականությունը կարող է բնութագրվել կրկնվող հարաբերությամբ։

{\displaystyle S\_{n}=S\_{n-1}+S\_{n-2}}
Հետևաբար նոր ստացվող թիվը հաջորդականության նախորդ երկու թվերի գումարն է։ Սա ընդհանրացված հաջորդականությունն է։

Որի դեպքում նոր ստացվող թիվը նախորդ երկու թվերի որոշակի կոմբինացիա է. m-ը սովորաբար 2-ի որոշակի աստիճան է։ (m = 2M), հաճախ 232 կամ 264. oպերատորը հիմնականում բինար գործողություն է։ Սա կարող է լինել գումարում, հանում, բազմապատկում կամ էլ բիթային գործողություն թվաբանական բացառիկ-կամ օպերատոր(XOR). Այս տիպի գեներատորների օգտագործման մեխանիզմը բավականին բարդ է, և դժվար է ընտրել j և k-ի համար պատահական թվեր։

Եթե կատարվող գործողությունը գումարում է, ապա գեներատորն անվանում են գումարմամբ ուշացման Ֆիբոնաչիի գեներատոր, եթե բազմապատկում է, ապա բազմապատկմամբ ուշացման Ֆիբոնաչիի գեներատոր, և եթե գործողությունը յուրահատուկ-կամ է XOR, գործողությունն անվանում են երկհնարավոր ընդհանրացված հետադարձ քայլով մուտքագրում։ Մերսենի ոլորապտույտ ալգորիթմը երկհնարավոր ընդհանրացված գեներատորի տարատեսակ է։ Վերջինս նման է նաև գծային հետադարձ կապով գեներատորի ալգորիթմին։

### Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորի հատկությունները

Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորը կատարվում է (2k - 1)\*2M-1 անգամ, եթե կատարվող գործողությունը գումարու կամ հանում է, և (2k-1)\*k, եթե գործողությունը յուրահատուկ-կամ է։ Մյուս կողմից, եթե կատարվում է բազմապատկում (2k - 1)\*2M-3 կամ գումարման 1/4-ը։
Այս մաքսիմում քանակին հասնելու համար անհրաժեշտ բազմանդամի տեսքն է

y = xk + xj + 1
j և k-ի այս հավասարմանը բավարարող արժեքներից ամենաճանաչվածներն են

{j = 7, k = 10}, {j = 5, k = 17}, {j = 24, k = 55}, {j = 65, k = 71}, {j = 128, k = 159} [1], {j = 6, k = 31}, {j = 31, k = 63}, {j = 97, k = 127}, {j = 353, k = 521}, {j = 168, k = 521}, {j = 334, k = 607}, {j = 273, k = 607}, {j = 418, k = 1279}
j և k-ի բոլոր այն հարաբերությունները, որոնք բավարարում են հավասարմանը, անվանում են ոսկե հարաբերություն։

### Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորի հետ հնարավոր պրոբլեմները

Ռոբերտ Զիֆը ասում, որ հայտնի է, որ երկարժեքանի գեներատորների տիպի գեներատորները, ինչպիսին է R(103-250)-ը, ունեն լուրջ թերություններ։ Մարսալիան ուսումնասիրել է այդ տիպի գեներատորների վարքը և խորհուրդ է տալիս չօգտագործել այս տիպի գեներատորները։ Երկարժեքանի հետադարձ կապով գեներատորների հիմնական թերությունն այն է, որ նրանք կառուցվում են xn, xn − a, և xn − b մեծությունների միջև կոռելյացիայի հիման վրա։ Երբ այս գեներատորները տարածվում են գեներատորների չափսերի վրա, դրանք կարող են բերել ակնհայտ էական սխալների։ Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորի կարգաբերումը բարդ, համալիր խնդիր է։ Այս գեներատորի մեկ այլ պոտենցիալ պրոբլեմ է այն, որ դրան վերաբերող մաթեմատիկական տեսությունն ամբողջական չէ, և այդ պատճառով ավելի շատ հաշվի են առնվում վիճակագրական դիտարկումներն ու հետազոտությունները, քան տեսական գաղափարները։
**Ներսես Մարտիրոսյան**
======================

### Ներսես Մարսիրոսյան Լազիկի ( օգոստոսի 9, 1982, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռեժիսոր։

**Կենսագրություն**
------------------

Ներսես Մարտիրոսյանը ծնվել և բնակվում է Երևանում:

2000-2004 թվականներին սովորել է Հայաստանի Պետական Ճարտարագիտական Համալսարանում : 2004 թվականին ռեժիսորական և մոնտաժի կուրսեր է անցել «Երկիր Մեդիա» հեռուստաընկերությունում։ 2004-2006 թվականներին անցել է ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայության։ 2006 թվականին 3D անիմացիայի կուրսեր է անցել «Երկիր Մեդիա» հեռուստաընկերությունում և 2006-2008 թվականներին աշխատել է հեռուստաընկերությունում մոնտաժի ռեժիսոր։

2007-2014 թվականներին Մարտիրոսյանը աշխատել է «Համահայկական աշխարհագրական ասոցիացիա»-ի փոխտնօրեն և Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության և «Համահայկական աշխարհագրական ասոցիացիա»-ի համագործակցությամբ ստեղծված «Օտար, ամայի ճամփեքի վրա», «Մերոնք» և «Հայաստանի ճամփեքով» հեռուստանախագծերի ռեժիսոր: 2015 թվականից «ՋԵՐՍԻ» ՍՊԸ-ի հիմնադիր-տնօրենն է: Համագործակցել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության , Համահայկական աշխարհագրական ասոցիացիայի , Հայաստանի մշակույթի նախարարության , Հայաստանի սփյուռքի նախարարության , Հայաստանի էկոնոմիկայի նախարարության , Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի , Ավրորա (մրցանակ) բարեգործական նախաձեռնության , Հայաստան համահայկական հիմնադրամի , Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության և այլ կազմակերպությունների հետ

**Մրցանակներ**
--------------

* 2022 Հեռուստատեսության և ռադիոյի Եվրասիական ակադեմիայի իսկական անդամ
* 2016 Հայաստանի սփյուռքի նախարարություն, Հայրենիք-Սփյուռք գործակցության լուսաբանման գործում ունեցած

ներդրման համար

* 2014 Հայաստանի մշակույթի նախարարություն, Հայկական պատմամշակութային ժառանգության հանրահռչակման

գործում ունեցած նշանակալի ավանդի համար

* 2003 Երրորդ Համահայկական Խաղեր, Հուշանվեր մեդալով

**Ծանոթագրություններ**
----------------------

1. ↑  «ՀՀ սփյուռքի նախարարը պատվոգիր է հանձնել բազմաթիվ հաղորդաշարերի ռեժիսոր Ներսես Մարտիրոսյանին»։ *yerkirmedia.am*։ Վերցված է 2016-11-28
2. ↑  «Կապույտ էկրանի գրավիչ աշխարհը, տաղանդավոր մարդիկ տեսախցիկի հետևում. Տեսանյութ, լուսանկարներ»։ *Հայացք լրատվական վերլուծական կենտրոն*։ Վերցված է 2022-04-05
3. ↑  «Հայկական սփյուռքը՝ ի դեմս ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանի, բարձր է գնահատել Հայաստանի ամենահայտնի և նվիրյալ ռեժիսորներից մեկի Ներսես Մարտիրոսյանի աշխատանքը»։ *Հայացք լրատվական վերլուծական կենտրոն*։ Վերցված է 2016-11-30
4. ↑  «Հայաստանի մշակույթի նախարարն անձամբ է պարգևատրել Հայաստանի հայտնի ռեժիսոր Ներսես Մարտիրոսյանին»։ *yerkirmedia.am*։ Վերցված է 2014-05-16

**Արտաքին հղումներ**
--------------------

* «Ամենակարևորը թիմն է, սերը դեպի հայրենիքը և հայապահպանությունը․ ռեժիսոր Ներսես Մարտիրոսյան»: *www.tert.am*
* «Արդեն 14 տարի է, ինչ հազարավոր հայեր հետևում են այն ամենին, ինչ տեղի է ունենում իրենց հայրենիքում՝ շնորհիվ այն ծրագրերի, որոնք նկարում է Ներսես Մարտիրոսյանն իր թիմի հետ»: www.aravot.am
* «ՆԵՐՍԵՍ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԸ ՆՈՐ ՆՇԱՁՈՂ ԴՐԵՑ ԵՐԿՐԻ ԱՊԱԳԱ ՌԵԺԻՍՈՐՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ»: hraparak.am
* «Nerses Martirosyan - YouTube»
|  |
| --- |
| **Գորտնուկ ցիկուտային** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Գորտնուկազգիներ (Ranunculaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գորտնուկայիններ (Ranunculoideae) |
| **Տրիբա** | *Ranunculeae* |
| **Ցեղ** | Հրանունկ *(Ranunculus)* |
| **Տեսակ** | **Գորտնուկ ցիկուտային** *(R. cicutarius)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ranunculus cicutarius*** |

**Գորտնուկ ցիկուտային** (լատ.՝ Ranunculus cicutarius), գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա թավամազ բույս է։ 15-40 սմ երկարությամբ ցողունը ճյուղավորված է։ Երկարավուն գծային մասերով ստորին տերևները փետրաձև են և ունեն երեք հատված սեգմենտ։ Ծաղիկները դեղին են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի (Կապան քաղաքի և Ներքին Հանդ, Ծավ գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Արևելյան Կովկասում, Արևելյան Անդրկովկասում, Ղարաբաղում, Թալիշում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1300 մ բարձրությունների վրա, կաղնու–բոխու անտառում, սոսու պուրակում, շիբլյակում, քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիս ամիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանում գտնվում է ընդհանուր տարածման արևմտյան սահմանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին աճելավայրերի պայմանների փոփոխության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Ամբողջ պոպուլյացիան պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 3921422
* IPNI: 712470-1
* NCBI: 286886
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:712470-1
* Tropicos: 27102655

 |

 |
**Մարիա Վլադիմիրովնա Նեֆեդովա** (), ռուսական ռոք-երաժիշտ, ավելի հայտնի է որպես «Կարոլ ի Շուտ» փանկ-խմբի ջութակահարուհի։

Կենսագրություն
--------------

1997-1999 թվականներին համագործակցել է Պետերբուրգի «Տանկի» խմբի հետ,մասնակցել է «*Музыка Т*» կարճ նախագիծում, համերգներում, իրենց առաջին «*Без дирижёра*» ալբոմի ձայնագրությունում։ Մասնակցել է «Բաշնյա *Rowan*» խմբի առաջին ալբոմի ձայնագրմանը՝ «*Марш уродов*» (1988-1999 թվականներ)։

1998 թվականի սկզբից մինչև 1999 թվականը հանդես է եկել «Պիլոտ» խմբի հետ։ 2001 թվականին մասնակցել է նրանց «*Сказка о Прыгуне и Скользящем*» ձայնագմանը՝ կարդալով Յուրի Շևչուկի հետ «հեղինակից» տեքստը։

1998-2004 թվականներին եղել է «Կարոլ ի Շուտի» կազմում։ Մասնակցել է «*Акустический альбом*», «*Ели мясо мужики*», «*Герои и Злодеи*», «*Как в старой сказке*», «*Жаль, нет ружья*», «*Мёртвый анархист*», «*Концерт в Олимпийском*» ալբոմների ձայնագրմանը։ Որոշ երգերում բեք վոկալիստ էր («*Кузьма и Барин*», «*От женщин кругом голова*»)։ «Տարականի!» խումբը նվիրել է նրան «*Маша — скрипачка из „Король и Шут"*» երգը։

2004 թվականին ԱՄՆ է տեղափոխվել ամուսնու մոտ՝ որոշելով թողնել իր երաժիշտի կարիերան և ստանալ լրացուցիչ կրթություն։ Մարիայի տեղը «Կարոլ ի Շուտ» խմբում զբաղեցրել է Դմիտրի «Կասպեր» Ռիշկոն։ 2005-2008 թվականներին հանդես է եկել «Կարոլ ի Շուտ» խմբի և Ալեքսանդր Բալունովի հետ ԱՄՆ-ում, սակայն 2008 թվականի ձմռանը նա որդի ունեցավ՝ Միշային, և այլևս չկարողացավ ելույթ ունենալ խմբի հետ։ Երեք տարի անց նա ունեցավ ևս մեկ որդի՝ Նիկիտային։

2013 թվականին տեղափոխվել է Ռուսաստան, որպեսզի ելույթ ունենա «Կարոլ ի Շուտ» խմբի համերգներին, որոնք նվիրված էին «Կարոլ ի Շուտ» խմբի առաջնորդ Միխայիլ Գորշենյովին։ Հետագա տարիներին բազմիցս եկել է մասնկացելու Գորշենյովի հիշատակին նվիրված համերգներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Биография «Танки»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-09-17-ին։ Վերցված է 2009-05-06  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
2. ↑  «Альбом «Марш Уродов»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-08-06-ին։ Վերցված է 2009-05-06  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
3. ↑  Офиц. сайт «Пилот». История Archived 2009-02-28 at the Wayback Machine.
4. ↑  «Оф. сайт «Король и Шут». История»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-04-22-ին։ Վերցված է 2009-05-06  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
5. ↑  «Текст песни»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-11-20-ին։ Վերցված է 2009-11-21  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
6. ↑  «Король и Шут» понесли потерю (չաշխատող հղում)
 // 19.02.2004
7. ↑  «Маша Нефёдова опять станет скрипачкой «Короля и шута»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2022-02-08-ին։ Վերցված է 2022-02-08  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
8. ↑  «Андрей Князев осудил бывших коллег из «Короля и Шута» за концерт в Воронеже»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2022-02-08-ին։ Վերցված է 2022-02-08  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)

Հղումներ
--------

* LiveJournal-ի բլոգեր**mahi\_mahi\_**
**Գուադալուպե** կղզի (իսպ.՝ *Isla Guadalupe*), հրաբխային կղզին տեղակայված է խաղաղ օվկիանոսում, պատկանում է Մեքսիկային։ Գուադալուպե կղզին Մեքսիկայի Էնսենադա մունիցիպալիտետի մի մասն է կազմում։ Կղզու փոստային ծածկագիրը հետևյալն է՝ 22997։

Աշխարհագրություն
----------------

Գտնվում է 241 կիլոմետր հեռավորության վրա Ներքին Կալիֆորնիա թերակղզու ափերից՝ արևմուտքից և հարավ-արեւմուտքից 400 կմ Էնսենադա քաղաքից։ Խաղաղ օվկիանոսի մյուս երկու խմբերը, որոնք պատկանում են Մեքսիկային և մայրցամաքային ելուստներ չեն, հանդիսանում են *Revillagigedo*-ի և *Rocas-Alihos*-ի կղզիներ։ Կղզին բաղկացած է երկու վահանաձև հրաբուխներից, իսկ հյուսիսային հրաբուխը ավելի բարձրադիր է և երիտասարդ։

Կղզու երկարությունը (հյուսիսից հարավ) 35 կմ է, լայնությունը՝ 9,5 կմ, ընդհանուր մակերեսը կազմում է 244 կիլոմետր քառակուսի տարածք։ Կղզու վրա է գտնվում շղթայակապ հրաբխային լանջը։ Հյուսիսային մասն աճում է օվկիանոսի մակերևույթից 1298 մետր խորությունից (Օգոստոսի լեռ), իսկ հարավային մասը հաշված օվկիանոսի մակերևույթից՝ 975 մետր խորությունից (Էլ-Պիկաչո)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աշխարհագրություն


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315526957 · WorldCat VIAF: 315526957 |

 |
|  |
| --- |
| **Գորտնուկ երկարատերև** |
| Գորտնուկ երկարատերևԳորտնուկ երկարատերև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Գորտնուկազգիներ (Ranunculaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գորտնուկայիններ (Ranunculoideae) |
| **Տրիբա** | *Ranunculeae* |
| **Ցեղ** | Հրանունկ *(Ranunculus)* |
| **Տեսակ** | **Գորտնուկ երկարատերև** *(R. lingua)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ranunculus lingua***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Գորտնուկ երկարատերև** (լատ.՝ Ranunculus lingua), գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

50-150 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Սրացած, երկարավուն նշտարաձև ցողունային տերևները ունեն մինչև 20 սմ երկարություն։ Ծաղիկները դեղին են, իսկ պսակաթերթերը` 15-18 մմ երկարությամբ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է միայն Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում (Տաշիր քաղաքի, Սարատովկա, Նովոսելցովո, Կիզ-Կալա գյուղերի շրջակայք)։ Աճում է նաև Կովկասում (ցրված), Եվրոպայում, Սիբիրում, Հյուսիսային Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրանում, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1400-1500 մ բարձրությունների վրա, ճահիճներում, լճերի ափերին։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում` հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը՝ 10 կմ²-ից պակաս է։ Աճելավայրերի փոփոխության պատճառով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Տեսակի հիմնական տարածման շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, այդ պատճառով էլ սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1123218269 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Ranunculus lingua
* BioLib: 38400
* EoL: 2873910
* EPPO: RANLI
* EUNIS: 176743
* FoC: 200008107
* GBIF: 8310009
* GRIN: 406634
* iNaturalist: 324005
* IPNI: 713102-1
* IUCN: 175245
* NBN: NBNSYS0000002717
* NCBI: 105186
* PalDat: Ranunculus\_lingua
* PFI: 1159
* Plant List: kew-2526473
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:713102-1
* Tropicos: 27102707

 |

 |
**Կանոնավոր 4294967295-անկյուն**, բոլոր կանոնավոր բազմանկյունների մեջ ամենամեծ կենտ թվով կողմեր ունեցող բազմանկյունը, որի մասին հաստատ հայտնի է, որ կարելի է կառուցել կարկինով և քանոնով (ընդամենը դա այս պահին սահմանված է  {\displaystyle 2^{5}-1=31} կենտ թվով կողմերով կանոնավոր բազմանկյան համար):

Գաուս-Վանցելի թեորեմի համաձայն՝ կանոնավոր 𝑛-անկյունը կենտ 𝑛-ի դեպքում կարելի է կառուցել կարկինով և քանոնով, միայն և միայն այն դեպքում, երբ 𝑛-ը Ֆերմայի պարզ թիվ է կամ մի քանի տարբեր նման թվերի արտադրյալ։ Ներկայումս հայտնաբերվել են Ֆերմայի ընդամենը հինգ պարզ թվեր՝ {\displaystyle 3,\,5,\,17,\,257,\,65537}։ Հետևաբար, կողմերի թվով կանոնավոր բազմանկյուն {\displaystyle 3\cdot 5\cdot 17\cdot 257\cdot 65537=4294967295=2^{32}-1} հնարավոր է կառուցել կարկինով և քանոնով, բայց հարցը, թե արդյո՞ք դա հնարավոր է նաև մեծ կենտ թվով կողմեր ունեցող բազմանկյան համար, մնում է բաց։

Կանոնավոր բազմանկյուններ՝ զույգ թվով կողմերով, որոնք թույլ են տալիս կառուցել կարկինով և քանոնով, անսահման շատ են, և դրանց կողմերի քանակը կարող է լինել այնքան մեծ, որքան ցանկանում եք, քանի որ, ունենալով ճիշտ կառուցված 𝑛-անկյուն, դրա վրա միշտ հնարավոր է կառուցել և ճիշտը (2𝑛)-անկյուն։

Համամասնություններ
------------------

Ներքին անկյունը հավասար է{\displaystyle {\frac {4294967295-2}{4294967295}}\cdot 180^{\circ }\approx 179{,}99999991618^{\circ }}.

Կենտրոնական անկյունը հավասար է{\displaystyle {\frac {360^{\circ }}{4294967295}}\approx 0{,}00000008382^{\circ }}.

### Տեսողական ներկայացում

Եթե դուք նկարագրում եք կանոնավոր 4294967295-անկյունը Երկրի հասարակածի մոտ 𝑟 շառավղով, հարևան գագաթների միջև հեռավորությունները

{\displaystyle a=2r\cdot \mathrm {tg} \,{\frac {180^{\circ }}{4294967295}}} կկազմի 9 մմ։

Իսկ եթե այն տեղադրվի Երկրի ուղեծրում, ապա նրա կողմի երկարությունը կկազմի 219 մ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «В сложных словах, начинающихся составным числительным свыше 1000, название первого числа в составе сложного слова остаётся неизменным, а все остальные названия чисел ставятся в род. п. в соответствии с правилами согласования: *пятьтысячдевятисотдолларовый чек*, *четыретысячидевятисотдолларовый*, *дветысячивосьмисотдолларовый* и т. д.» (*Граудина Л. К. Ицкович В. А. Катлинская Л. П.* Грамматическая правильность русской речи. Опыт частотно-стилистического словаря вариантов / Под ред. С. Г. Бархударова, И. Ф. Протченко, Л. И. Скворцова. — М.: Наука, 1976. — С. 269. — 456 с.).
2. ↑  Տե՛ս A045544-ի հաջորդականությունը OEIS-ում.
3. ↑  Տե՛ս A019434-ի հաջորդականությունը OEIS-ում.
4. ↑  Falko Lorenz, 2006, *Algebra: Volume I: Fields and Galois Theory*, p. 105. 9780387316086.
5. ↑  Edward A. Bender, S. Gill Williamson, 2005, *A Short Course in Discrete Mathematics*, p. 43. 9780486439464.
6. ↑  John Horton Conway, Richard Guy, 1998, *The Book of Numbers*, p. 140. 9780387979939.
**Անոթալայնիչ դեղանյութեր**, արյունատար անոթների կտրուկ նեղացումը (կծկանքը) կանխող կամ վերացնող դեղանյութեր։ Դրանց կիրառումը կարող է իջեցնել զարկերակային ճնշումը։ Այդ դեղանյութերը նշանակում են հիպերտոնիկ հիվանդության, ինչպես նաև անոթների կծկանքով ուղեկցվող այլ հիվանդությունների բուժման համար։

Մի շարք անոթալայնիչ դեղանյութեր ընտրողաբար են ազդում որոշ օրգանների, օրինակ՝ սրտի անոթների վրա և կիրառվում են կրծքային հեղձուկը, սրտամկանի ինֆարկտը և այլ հիվանդություններ բուժելիս։

Տեսակներ
--------

Ըստ ազդեցության մեխանիզմի՝ տարբերում են մկանահակ (միոտրոպ) և նյարդահակ (նեյրոտրոպ) անոթալայնիչ դեղանյութեր։ Առաջինները (դիբազոլ, մագնեզիումի սուլֆատ և այլն) ազդում Են անմիջապես անոթների պատերի մկանների վրա և իջեցնում դրանց լարվածությունը։

Նյարդահակ անոթալայնիչ դեղանյութերը (կլոֆելին, ռեզերպին և այլն) լայնացնում են անոթները՝ ազդելով անոթային տոնուսը կարգավորող նյարդերի վրա (կենտրոնական կամ ծայրամասային նյարդային համակարգում)։ Որոշ դեղանյութեր ազդում են խառը մեխանիզմով։

Անոթալայնիչ դեղանյութերը տարբերվում են արդյունքի դրսևորման արագությամբ և ազդեցության տևողությամբ։ Այսպես՝ հիպերտոնիկ հիվանդության բուժման համար կիրառվող պատրաստուկները (կլոֆելին, ռեզերպին և այլն) ազդում են երկարատև (առնվազն մի քանի ժամ), ընդ որում՝ արդյունքի առաջացման արագությունը, որպես կանոն, մեծ չէ։ Սրտի անոթների կծկանքը վերացնող դեղանյութերը պետք է արագ (մի քանի վայրկյանում) ազդեն, քանի որ կրծքային հեղձուկի նոպան կարող է լուրջ հետևանքների հանգեցնել։ Նման հատկությամբ է օժտված նիտրոգլիցերինը։

Անոթալայնիչ դեղանյութերը պետք է օգտագործել միայն բժշկի նշանակմամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 430)։*  |