recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Քեյքավուս I** կամ **Քեյ-Քավուս I** (պարս.՝ عز الدين كيكاوس بن كيخسرو), «Իզզ էդ-Դին Քեյքավուս իբնե Քեյխոսրով»; թուրքերեն՝ I. Izzeddin Keykavus), սելջուկ սուլթան։ Ղիյաս էդ-Դին Քեյխոսրով Ա-ի ավագ որդին։

Գահաժառանգ
----------

Մեանդրի դաշտում իրենց հոր մահից հետո Քեյքավուսի երկու եղբայրներ Քեյղուբադը և Քայֆերիդանը ապստամբում են իրենց եղբոր դեմ։ Քեյղուբադ Ա-ին աջակցում էին Կիլիկյան Հայաստանի արքա Լևոն Բ-ն և Էրզրումի ամիրան, իսկ Քայֆերիդանը հաստատվում է Անթալիայում և սպասում Կիպրոսի օգնությանը։

Սուլթանության ամիրաների մեծամասնությունը աջակցում էր Քավուսին, վերջինս ուներ հենակետ Մալաթիա քաղաքի տեսքով։ Դրանից հետո նա պաշարեց Կեսարիա և Իկոնիա քաղաքները, Լևոնը ստիպված հանձնում է քաղաքները։ Քեյղուբադը հաստատվում է Անկարայում՝ կաաստմոնու թուրքմենական ցաղերի ռազմական օգնությանը սպասելու, սակայն 1213 թվականին Քավուսին հաջողվում է գերեվարել իր եղբայրներին։

Գահակալական կռիվների ժամանակ, ապագա սուլթանը հաշտության պայմանագիր է կնքում իր հորը սպանոնեղ՝ Նիկիայի կայսրության կայսր Թեոդորաս Ա Լասկարիսի հետ, սակայն թուրքմեննորը պարբերաբար շարունակում էին գրոհել հռոմեական հողերը։

Սինոպի գրավում
--------------

Այն բանից հետո, երբ 1214 թվականին սուլթանությանը հաջողվեց հետ վերադարձնել Անթալիան, Քավուսը որոշեց Սև ծով մուտք ազատել։ 1214 թվականին Սեբաստիայում սուլթանին տեղեկացրին այն բանի մասին, որ Սինոպը անցել է Տրապիզոնի կայսրությանը, իսկ կայսր Ալեքսիոս Մեծը ամեն օր քաղաքի շրջակայքում որսով է զբաղվում։

Քեյխոսրովի ուղակած ջոկատին հաջողվում է գերեվարել կայսերը։ Նույն ժամանակ սելջուկները պաշարում են Սինոպը, իսկ բնակիչները հրաժարվում են հանձնել քաղաքը։ Քեյքավուսը հրամայում է տանջել Ալեքսիոսին պաշարվածմերի աչքի առաջ։ Արդյունքում բնակիչները համաձայնվում են հանձնել քաղաքը հետևյալ պայմաններով՝

* Ալեքսիոս Մեծը ազատ է արձակվում։
* Քաղաքացիներին թույլատրվում է լքել քաղաքը իրենց ունեցվածքով հանդերձ։
* Տրապիզոնի կայսրությունը իրեն համարում է Իկոնիայի սուլթանության վասալ։
* Պաշտպանության դիմաց Տրապիզոնի կայսրությունը պարտավորվում է ամեն տարի սերջուկներին տրամադրել 12,000 ոսկի, 500 ձի, 2,000 կով, 10,000 ոչխար և 50 սայլ տարբեր ապրանքներով։
* Տրապիզոնցիները պարտավորվում են սելջուկներին անհրաժեշտության դեպքում զորք տրամադրել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Redford, Scott (1991). «The Alaeddin Mosque in Konya Reconsidered». *Artibus Asiae*. Zürich: Artibus Asiae Publishers. **51** (1/2): 70. doi:10.2307/3249676. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249676. `{{cite journal}}`: More than one of `|pages=` and `|page=` specified (օգնություն)
2. ↑  Cahen, Claude (1968). *Pre-Ottoman Turkey: A general survey of the material and spiritual culture and history c. 1071-1330*. New York: Taplinger. էջեր 120–121. ISBN 159740456X.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 122320891 · LCCN: no00026395 · VIAF: 62426602 · WorldCat VIAF: 62426602 |

 |
**Apple II սերիան**, որը պատկանում է տնային համակարգիչների ընտանիքին, մասսայական արտադրված ամենահաջող միկրոհամակարգիչներից է, հիմնականում նախագծված Սթիվ Վոզնյակի կողմից և արտադրված Apple ընկերության կողմից, որի մեկնարկը տրվեց 1977թվին։

Օգտագործման հեշտության, հնարավորությունների բազմազանության տեսակետից Apple II հսկայական առաջընթաց էր իր նախորդի ՝ Apple I -ի նկատմամբ,որն իրենից ավելի շուտ ներկայացնում էր սերիական համակարգիչ՝ էլեկտրոնիկայի սիրահարների համար։

Առաջին Apple II սկսեց վաճառվել 1977 թվի Հունիսի 10-ից։ Մինչև 1993 թվի արտադրության ավարտը արտադրվել էր շուրջ 5-6 միլիոն Apple II համակարգիչներ (ներառյալ 1.25 միլիոն Apple IIGS մոդելները)։ Apple II ամենաերկար արտադրված մասսայական տնային համակարգիչների սերիան էր, որի մոդելները արտադրվում էին գրեթե 17 տարի։ 

Apple II համակարգիչ
Apple II դարձավ ամենաճանաչված և հաջողված համակարգիչներից մեկը 1980 ականներից մինչև 1990 ականների սկզբերը, չնայած որ այն հիմնականում սահմանափակված էր ԱՄՆ-ով։ Վարվում էր ագրեսիվ մարկետինգային քաղաքականություն՝ մասնավորապես կախված ծավալներից տրամադրվում էին զեղչեր, ձեռք էին բերվում արտադրական պայմանավորվածություններ կրթական հաստատությունների հետ, որի շնորհիվ էլ այն դարձավ միջնակարգ դպրոցներում օգտագործվող առաջին մասսայական համակարգիչը՝ փոխարինելով իր նախորդին Commodore PET-ին։ Apple II -ի համար կրթական և բիզնես ծրագրի ստեղծման ջանքերը՝ ներառյալ 1979թվին թողարված VisiCalc աղյուսակը, հայտնի դարձրեցին համակարգիչը հիմնականում բիզնես օգտատերերի և ընտանիքների շրջանակում։

Չնայած, որ 1984 -ին ներկայացվեց Motorolla 68000-ի հենքի վրա ստեղծված Macintosh-ը, Apple II սերիայի համակարգիչները զբաղեցնում էին ընկերության վաճառքների 85 %-ը, 1985-ի ֆիսկալ առաջին քառորդում։

Apple II սերիայի համակարգիչների բոլոր մոդելների վաճառքը իր արտադրության 16 տարիների ընթացքում կազմեց շուրջ 6 միլիոն օրինակ, հասնելով իր գագաթնակետին 1983թվին՝ 1 միլիոն օրինակ վաճառքով։

Apple II-ը իր նախագծով ավելի շատ նման էր կենցաղային տեխնիկայի քան էլեկտրոնային սարքավորման կտորի։ Բեժ գույնի պլաստիկե կափարիչ, որ հնարավորություն էր տալիս առանց լրացուցիչ գործիքների կիրառման հասանելիություն ունենալ համակարգչի ներքին սարքերին, ինչպիսիք էին մայրական պլատան, օպերատիվ հիշողության սարքերը, որոնք կարող էին պահել մինչև 48 կիլոբայթ հիշողություն։ Apple II- ն ուներ գունային և բարձր որակի գրաֆիկական ռեժիմներ, ձայնային հնարավորություններ և ներկառուցված BASIC ծրագրավորման երկու լեզուներից մեկը (սկզբում ՝ Integer BASIC, հետագայում ՝ Applesoft BASIC): ] Ի տարբերություն իրեն նախորդող մյուս տնային միկրոհամակարգիչների, այն վաճառվում էր որպես օգտագործման համար պատրաստի սարք։ VanLOVEs Apple ձեռնարկը և Apple- ի տեխնիկական ուղեցույցը՝ կազմված Ջերալդ ՎանԴիվերի և Ռոլանդ Լովի- ի կողմից, առանձնացրել են ավելի քան 1500 ծրագրեր, որոնք կարող են օգտագործել Apple II սերիայի համակարգիչների կողմից։ Apple- ի դիլերների ցանցն օգտագործեց այս ձեռնարկը`ընդգծելու աճող ծրագրային մշակման բազան կրթության և անհատական օգտագործման ոլորտներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Apple II series» (անգլերեն). 2019 թ․ հոկտեմբերի 2. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
2. ↑
3. ↑  «Timeline of the Apple II family» (անգլերեն). 2018 թ․ դեկտեմբերի 3. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
**Գորգ-ինքնաթիռ** (ռուս.՝ Ковёр-самолёт), ռուս գեղանկարիչ Վիկտոր Միխայլովիչի Վասնեցովի նկարը՝ ստեղծված 1880 թվականին։ Այժմ պահվում է Նիժնի Նովգորոդի գեղարվեստի պետական թանգարանում։

Նկարագրություն
--------------

Այս ստեղծագործությունը Վասնեցովի առաջին աշխատանքներից է՝ նվիրված հեքիաթային թեմատիկային, որը նրան բերել է համաշխարհային հռչակ և համաժողովրդական սեր։ «Գորգ-ինքնաթիռ» նկարը Վասնեցովի և հայտնի մեկենաս Ս․Ի․ Մամոնտովի մտահղացնումն էր։ Սավվա Իվանովիչ Մամոնտովը դիմել էր նկարչին, որպեսզի նա ստեղծեր երկաթգծի շինարարությամբ զբաղվող գրասենյակը զարդարող մի նկար։ Ըստ Վասնեցովի՝ նկարը պետք է արտահայտեր հաղթանակ, շարժում և ռուսական ավանդույթների վեհությունը։ Թեպետ նկարը հիանալի էր ստացվել ու համարվում է ռուսական գեղանկարչության գլուխգործոց, սակայն հեքիաթային մոտիվների ավելորդության պատճառով երկաթգծի ղեկավարությունը հրաժարվեց դրանից։

Բովանդակություն
---------------

Նկարը պատմում է Իվան Ցարևիչի պատմությունը, որը ռուսական հեքիաթներից մեկում ճանապարհ է ընկնում փնտրելու թագավորական այգուց խնձոր գողացող Հազարան Բլբուլին։ Այս հեքիաթում Իվան Ցարեվիչը վերադառնում է հաղթանակած։ Նրա կողքին մեծ վանդակ է, իսկ վանդակում նստած է որսած Հազարան Բլբուլը։ Թռչող գորգը Ցարեվիչին նվիրել էր չար կախարդը (ռուս.՝ Баба-Яга)։ Իվան Ցարեվիչը և Հազարան Բլբուլը գույնզգույն գորգի վրա ներկայացնում են հիմնական բովանդակությունը։ Այն խիստ տարբերվում է շրջապատող մռայլ տեսարանից։ Վաղ առավոտը և նոր սկսվող օրվա առաջին փայլատակումները խորհրդանշում են Իվանի ծանրագույն թափառումների ավարտը և դիտողի մոտ առաջացնում են վառ, լուսավոր ու դրական էմոցիաներ։

Տես նաև
-------

* Գորգ-ինքնաթիռ նկարը
* Նկարի ավելի ուշ տարբերակը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  . `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
2. ↑  «Ковер-самолет | Каталог иллюстраций журнала "ТРЕТЬЯКОВСКАЯ ГАЛЕРЕЯ"». *www.tg-m.ru*. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Գորգ-ինքնաթիռ» Վասնեցովի նկարը
**Ֆարկուար** (անգլ.՝ Farquhar), Ֆարկուար կղզեխմբի օղակղզի, մտնում է Արտաքին Սեյշելյան կղզիի կազմի մեջ։ 1965 մինչև 1976 թվականները մտել է Հնդկական օվկիանոսի բրիտանական տարածքների կազմի մեջ։ Օղակղզու ընդհանուր մակերեսը, միացնելով ծովածոցերը, կազմում է 170,5 կմ²։ Սուշիի տարածքը կազմում է 7,5 կմ²։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Ֆարկուար կղզու քարտեզ
Ֆարկուարը գտնվում է բարձրադիր ավազային գոգավորություներում։ Դրանից մի քանիսի բարձրությունը անցնում է նույնիսկ 10 մետրը։ Կղզեախմբի մի քանի կղզիներ ունեն շատ կորաձև դիրք, նրանք հիմնականում տեղակայված են օղակղզու արևելյան գոգավորություններում։ Կղզին գտնվում է 765 կմ հարավ-արևմուտք Մաե կղզիից։ Հենց նրանք են համարվում Սեյշելյան կղզիների ամենահարավային կղզիները։

Կղզիններ
--------

Ֆարկուար կղզեախմբի կազմի մեջ մտնում են ավելի քան 10 կղզիներ, որոնցից ամենամեծն է Հյուսիսային կղզին և Հարավային կղզին։ Դրանցից ամենափոքրն է համարվում Մանահա կղզի։ Հարավում գտնվում է Գոելեթես կղզին։ Արևմուտքում օղակղզու կազմի մեջ մտնում է Տրուա կղզին։

Կղզինների ամբողջական ցանկը. 

* Բանկս դե Սեյբլ
* Գոելեթես
* Մանահայի կղզի
	+ Հյուսիսային
	+ Միջնային
	+ Հարավային
* Հյուսիսային կղզի
* Տրուայի կղզի
	+ Դեպոս
	+ Լապին
	+ Միջին
* Հարավային կղզի։

Պատմություն
-----------

Ֆարկուարը հայտնաբերվել է 1501 թվականին պորտուգալացի ճանապարհորդ Ժուան դա Նովայի կողմից։

Բնակչություն
------------

Կղզիների միջից միայն Հյուսիսային կղզիում գոյություն ունի կարգավորումներ, որտեղ էլ ապրում են Ֆարկուարի ամբողջ բնակչությունը՝ 15 մարդ, և Ֆարկուարի օդանավակայարանը։ Այստեղի ծովալճակներում կան տարբեր տեսակի սուզանավեր, որոնք ապահովում են այստեղի զբոսաշրջիկների հանգիստը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Seychelles Islands - Farquhar Atoll». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 21-ին. Վերցված է 11 février 2010-ին. `{{cite web}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)
2. ↑  Farquhar Atoll Արխիվացված 2008-01-02 Wayback Machine (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆարկուար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Ռիտվարս Սուհարևս** (հունվարի 11, 1999(1999-01-11), Դոբելե, Dobele District, Լատվիա և Դոբելեի շրջան, Լատվիա), լատվիացի ծանրորդ, 2023 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, 2019 և 2021 թվականների Եվրոպայի առաջնությունների բրոնզե մեդալակիր, Եվրոպայի պատանիների քառակի չեմպիոն։

Կենսագրություն
--------------

Ռիտվարս Սուհարևսը ծնվել է 1999 թվականին։ 2012 թվականից սկսել է հանդես գալ պատանիների միջազգային առաջնություններում։ Լատվիացի ծանրորդին հաջողվել է հաղթել Եվրոպայի պատանիների չորս առաջնությունում, ինչպես նաև դարձել է պատանիների աշխարհի փոխչեմպիոն։

2015 և 2016 թվականներին եղել է Եվրոպայի պատանիների արծաթե մեդալակակիր։

Մեծահասակների շրջանում Ռիտվարս Սուհարևսի առաջնաելույթը տեղի է ունեցել 2016 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում, որտեղ լատվիացի ծանրորդը մինչև 77 կգ քաշային կարգում զբաղեցրել է 12-րդ տեղը։

2017 թվականին Եվրոպայի առաջնությունում նա զբաղեցրել է 8-րդ տեղը, իսկ 2018 թվականին՝ 4-րդ։ Նա նաև պոկում վարժությունում նվաճել է փոքր բրոնզե մեդալ։

2018 թվականին Աշխաբադում մասնակցել է աշխարհի առաջնությանը։ Նա հանդես եկավ նոր՝ մինչև 81 կգ քաշային կարգում և զբաղեցրել 11-րդ տեղը։

2019 թվականին Բաթումում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում նա 354 կգ ընդհանուր քաշով բրոնզե մեդալ է նվաճել։ Բացի այդ ծանրորդը պոկում վարժությունում նվաճել է փոքր ոսկե մեդալ։

2021 թվականի ապրիլին Մոսկվայում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում մինչև 81 կգ քաշային կարգում Ռիտվարս Սուհարևսը երկամարտի 347 կգ արդյունքով զբաղեցրել է երրորդ տեղը և դարձել Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

2023 թվականի Երևանում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում մինչև 73 կգ քաշային կարգում լատվիացի ծանրորդը երկու վարժությունների արդյունքով նվաճել է ոսկե մեդալ։ Բացի այդ նա պոկում վարժությունում նվաճել է փոքր արծաթե մեդալ։

Նվաճումներ
----------

Եվրոպայի ծանրամարտի առաջնություն։

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Արդյունք** | **Քաշ** | **Թվական** | **Մրցաշարի վայր** | **Պոկում** | **Հրում** | **Ընդհանուր քաշ** |
| 3 Բրոնզ | մինչև 81 կգ | 2019 | Բաթում, Վրաստան | 162,0 | 192,0 | 354,0 |
| 3 Բրոնզ | մինչև 81 կգ | 2021 | Մոսկվա, Ռուսաստան | 157,0 | 190,0 | 347,0 |
| 1 Ոսկի | մինչև 73 կգ | 2023 | Երևան, Հայաստան | 152,0 | 184,0 | 336,0 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *iwrp.net*. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 22-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
2. ↑  «Петр Асаенок принес Беларуси четвертую медаль на чемпионате Европы по тяжелой атлетике» (ռուսերեն). sport.tut.by. 2019 թ․ ապրիլի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 11-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IWF · IWRP · Olympic Channel |

 |
**Մկնոռ,** **ֆուրունկուլ** (լատին․՝ *furunculus*) (**թարախապալար**, **խոցապալար**, խսկց. **չիբան**), մազապարկի և շրջապատող շարակցական հյուսվածքի սուր թարախամեռուկային բորբոքում։

Հարուցիչները թարախածին բակտերիաներն են, հատկապես ոսկեգույն ստաֆիլակոկը։ Առաջացմանը նպաստում են մաշկի անմաքրությունը, մանր վնասվածքները, գերքրտնա- և ճարպարտադրությունը, նյութափոխանակության խանգարումները և այլն։ Մկնոռին բնորոշ է մաշկի վրա կարմիր ցավոտ հանգույցի առաջացումը, որի կենտրոնը խոցոտվում է և մեռուկանում։ Ֆուրունկուլն առավել հաճախ առաջանում է պարանոցի վրա, ծոծրակին, դեմքին, թիկունքին և այլն։ Դեմքի ֆուրունկուլ կարող է առաջացնել ծանր բարդություններ (թարախային մենինգիտ, արյան վարակում)։ Բազմաթիվ ֆուրունկուլների առաջացումը կոչվում է մկնոռախտ (ֆուրունկուլյոզ), իսկ մաշկի և մազապարկերն ու ճարպագեղձերը շրջապատող ենթամաշկային ճարպաբջջանքի թարախամեռուկային բորբոքումը՝ կարբունկուլ։

Բուժումը կատարվում է հակաբիոտիկներով մաշկի ախտահանմամբ, հիվանդությունը կանխարգելվում է անձնական հիգիենայի պահպանմամբ, մաշկի մանր վնասվածքների ժամանակին մշակումով։

Մկնոռը չի կարելի սեղմել, ծակել, խորհուրդ չի տրվում օգտագործել տաքացնող կոմպրես, քանի որ այն կարող է հանգեցնել բարդությունների, ինչպես նաև հարևան մազապարկերի վրա բորբոքման տարածման և կարբունկուլի առաջացման։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աստղիկ Գուրգենի Ավետիսյան. «Անգլերեն-ռուսերեն-հայերեն բժշկական բառարան». *www.nayiri.com*. Երևանի Մ. Հերացու անվ. պետական բժշկական համալսարան. էջ 145. ISBN 99930-835-4-2. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 19-ին. `{{cite web}}`: More than one of `|pages=` and `|page=` specified (օգնություն)
2. ↑  Տնային տնտեսության հանրագիտարան, Հայկական հանրագիտարան գլխավոր խմբագրություն, Երևան, 1997

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուրունկուլ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սուրեն Սոկրատի Դարբինյան** (մայիսի 10, 1931(1931-05-10), Տավուշ, Շամշադինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), սեյսմակայուն շինարարության բնագավառի գիտնական։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1977), պրոֆեսոր (1982):
ՌԴ բնական ԳԱ ակադեմիկոս (2002):

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Դարբինյանը ծնվել է 1931 թվականի մայիսի 10-ին, Շամշադինի շրջանի Թովուզ գյուղում։ 1953 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը և աշխատանքի անցել ՀԽՍՀ ԳԱ Շինանյութերի և շինարարական կառուցվածքների գիտահետազոտական ինստիտուտում (ԱԻՍՄ)։ 1963-1993 թվականներին Հայաստանի ԳԱ Ա. Նազարովի անվան երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտում եղել է ավագ գիտաշխատող, բաժնի վարիչ, գիտության գծով փոխտնօրեն։ Գիտական աշխատանքին զուգահեռ դասավանդել է ՀՃՊՀ Գյումրիի մասնաճյուղում։ 1977 թվականին Մոսկվայում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն և ստացել ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։ Հեղինակ է ավելի քան 80 գիտական հոդվածների, համահեղինակ երկու մենագրությունների, զեկուցումներով հանդես է եկել միջազգային և համամիութենական մի շարք գիտաժողովներում։ Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են հինգ թեկնածուական ատենախոսություններ։ Մեծ ավանդ ունի Գյումրիի ՀՀ ԳԱԱ Երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի ստեղծման և զարգացման գործում։ Նրա ղեկավարությամբ այնտեղ կազմակերպվել են տարբեր լաբորատորիաներ, այդ թվում՝ առաջին հաշվողական կենտրոնը։ Ակադեմիկոս Ա. Նազարովի հետ համատեղ Դարբինյանը մշակել է գործիքային հիմքով սեյսմիկ բալայնության որոշման սանդղակ։ Ակտիվ գիտական գործունեություն է ծավալել Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքների ուսումնասիրման ուղղությամբ, որի համար պարգևատրվել է ՀՀ կառավարության պատվոգրով։ Մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը, Դարբինյանը եղել է «Ինժեներային սեյսմաբանություն» հանդեսի գլխավոր խմբագիրը։ 1993 թվականից Դարբինյանն աշխատել է Երևանի ճարտարապետության և շինարարարության պետական համալսարանում՝ տարբեր տարիների զբաղեցնելով շինարարական մեխանիկայի, նյութերի դիմադրության, տեսական մեխանիկայի ամբիոնների վարիչի պաշտոնները։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի Գերագույն խորհրդի մեդալներ (2) և պատվոգրեր
* ՀՀ Կառավարության պատվոգիր
* ԳԱԱ մի շարք պատվոգրեր
* Ռենտգենի անվան մեդալ

Երկեր
-----

* Основы количественного определения интенсивности сильных землетпясений, Ереван, 1974.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *www.raen.am*. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 9-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
3. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 135։
4. ↑  «Дарбинян, Сурен Сократович - К расчету сооружений на сейсмические воздействия с учетом упруго пластических деформаций [Текст] : Автореферат дис. представленной на соискание ученой степени кандидата технических наук - Search RSL». *search.rsl.ru*. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 9-ին.
5. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր, Գիտություններ Երկրի մասին, 2011, 64, No 3, 64-65: Սուրեն Սոկրատի Դարբինյան (ծննդյան 80-ամյակին)» (PDF).(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11820 |

 |
**Վարդուհի Գաբրիելի Խաչատրյան** (մարտի 8, 1948(1948-03-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բժշկուհի, բժշկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Երևանում, 1955-1966 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 118 միջնակարգ դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո մինչև 1972 թվականը սովորել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում, որից հետո՝ մինչև 1975 թվականն ուսումը շարունակել է նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրայում՝ ախտաֆիզիոլոգիայի ամբիոն։

1975 թվականի Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ և ստացել բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

1975-1980 թվականներին Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի կենսաքիմիայի ամբիոնում աշխատել է որպես գիտահետազոտական լաբորատորիայի կրտսեր գիտաշխատող։ 1985-1992 թվականներին եղել է Երևանի պետական բժշկական համալսարան կենտրոնական գիտահետազոտական լաբորատորիայի ավագ գիտաշպատող։ 1993-2001 թվականը եղել է նույն համալսարանի ախտաֆիզիոլոգիայի ամբիոնի ասիստենտ, որից հետո նույն ամբիոնի դոցենտ։

2007 թվականին Վարդուհի Խաչատրյանին շնորհվել է դոցենտի գիտական կոչում։

2011 թվականից Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի գիտական խորհրդի անդամ է։

Վարդուհի Խաչատրյանն ունի բժշկական ծառայության զինվորական սպայի կոչում։

Պարգևներ
--------

* Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ոսկե մեդալ, (2000)
* Երևանի պետական բժշկական համալսարանի պատվոգիր, (2000)
* Երևանի պետական բժշկական համալսարանի արծաթե մեդալ, (2010)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *www.ysmu.am*. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 15-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
**Էլզա** (անգլ.՝ Elsa the lioness,հունվարի 28, 1956(1956-01-28) - հունվարի 24, 1961(1961-01-24), Քենիա), որբացած առյուծ, որին նրա «Մեծ» և «Լյուստիսա» քույրերի հետ մեծացրել է որսորդ և բնագետ Ջորջ Ադամսոնը։ Էլզայի երկու քույրերը տեղափոխվել են Ռոտերդամի կենդանաբանական այգի, Ադամսոնը Էլզային սովորեցրել է բնության մեջ ինքնուրույն գոյատևել, իսկ ավելի ուշ ազատ է արձակել։

Էլզայի պատմությունը ներկայացված է մի քանի գրքերում և ֆիմերում, այդ թվում՝ 1966 թվականին նկարահանված «Ազատ ծնվածը» ֆիլմում։

Պատմություն
-----------

Էլզան և իր քույրերը որբացել են 1956 թվականի փետրվարի 1-ին, երբ մի քանի օրական էին։ Բրիտանացի բնագետ Ջորջ Ադամսոնը ստիպված էր եղել սպանել նրանց մորը, ով ագրեսիվ վարք էր դրսևորել Ադամսոնի նկատմամբ։ Նա փրկել է առյուծի երեք ձագերին, որոնք չորս օրական էին։

Էլզային փոքր տարիքում ընտանի կենդանու նկան են պահել։ Ամենից շատ նա ենթարկվում էր Ջորջի կնոջը` Ջոյ Ադամսոնին։ Մյուս երկու ձագերին Ռոտերդամի կենդանաբանական այգի տեղափոխելով՝ Ջոյը կարողացել է Էլզային սովորեցնել կյամքի գոյատևման անհրաժեշտ գիտելիքներ և հմտություններ` վայրի բնության մեջ ապրելու համար։ Արդյունքը արդարացրել է նրա սպասելիքները, Էլզան հաջողությամբ հարմարվել է վայրի բնության մեջ, իսկ Ջոյը համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել՝ Էլզայի կյանքի մասին գրքի շնորհիվ։

Երբ Էլզան երեք տարեկան էր իր երեք ձագերի հետ եկել է Ադամսոնների մոտ՝ նրանց ցույց տալու։ Ձագերից երկուսին անվանել են «Ջեսպա» և «Գոպ», իսկ նրանց քրոջը` «Փոքրիկ Էլզա»։ Էլզայի և նրա ձագերի կյանքը նկարագրված է *Living Free* գրքում։

Էլզան մահացել է վաղ տարիքում բաբեզիոզից, կատվազգիների մոտ հաճախ հանդիպող արյան հիվանդությունից, որը փոխանցում են տիզերը և նման է մալարիա հիվանդությանը։ Էլզան թաղված է Մերուի ազգային այգում։ Էլզայի կյանքի վերջում դժգոհություն էր առաջացել նրա և ձագերի նկատմամբ։ Բացի այդ, Էլզայի մահից հետո, մեծացավ նրա ձագերի կախվածությունը մարդկանցից, ինչը նվազեցնում էր վայրի բնության մեջ նրանց գոյատևելու շանսերը։ Շրջապատի դժգոհությունից ստիպված՝ Ադամսոնները ձագերին տեղափոխել են Սերենգետի։

Առյուծների հետագա ճակատագիրը անհայտ է։ 19 ամիսների որոնումներից հետո փոքրիկ Էլզային գտել են ողջ` երկու այլ առյուծների ընկերակցությամբ։ Սակայն դա եղել է Էլզայի ձագերին տեսնելու վերջին դեպքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Топ-10: Известные животные в истории». *БУГАГА - твое хорошее настроение!* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 31-ին.
2. ↑  «Наша львица Эльза - В МИРЕ ЦИРКА И ЭСТРАДЫ». *www.ruscircus.ru*. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 31-ին.
3. ↑  . `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
4. ↑  Adamson, George. *A Lifetime With Lions*. New York: Avon Books, 1968.

Արտաքին հղումներ
----------------

* A tribute to Elsa This site contains a huge amount of information and listings of the books, films, many photos and even letters written by both Joy and George Adamson.
* Born Free Foundation
* Wildlife Artist Gary Hodges – drawing of Elsa by Gary Hodges in memory of Bill Travers.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: nb2017020065 · VIAF: 31150747056016302654 · WorldCat VIAF: 31150747056016302654 |

 |
**Տատյանա Ալեքսանդրի Սպենդիարովա** (դեկտեմբերի 21, 1901(1901-12-21), Յալթա, Տավրիկյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 31, 1990(1990-07-31), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային թարգմանչուհի, բանաստեղծուհի։

Կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Սպենդիարյանի դուստրը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Գրել է պատանեկության տարիներից։ 1922 թվականին լույս է տեսել նրա «Նվեր» ժողովածուն։

Սպենդիարովան ռուսական թարգմանական դասական դպրոցի լավագույն ներկայացուցիչներից էր։ Տիրապետել է անգլերենին, ֆրանսերենին, գերմաներենին։ Թարգմանել է անգլերենից (Ջոն Քիթս, հին անգլիական երգեր), գերմաներենից (Ֆ. Շիլլեր), իդիշից (Օ. Դրիզ), ինչպես նաև Արևելքի (Օ. Խայամ, Հաֆեզ, Ա. Նավոի, Վագիֆ, Ռ. Թագոր են) և այլ ժողովուրդների պոեզիայի նմուշներից։

Սակայն Սպենդիարովայի գրական գործունեության մեջ առաջատարը հայ պոեզիայից կատարած թարգմանություններն են (Սայաթ-Նովա, Հ. Թումանյան, Ա. Իսահակյան, Վ. Տերյան, Դ. Վարուժան, Ե. Չարենց, Գ. Սարյան, Հ. Շիրազ, Ս. Կապուտիկյան, Հ. Սահյան, Վ. Դավթյան և այլն)։

Հարազատ մնալով հեղինակի մտքերի, զգացմունքների, ապրումների խորությանը՝ Սպենդիարովան տվել է երաժշտականության ու ձևի տեսակետից կատարյալ թարգմանություններ։ Գրել է նաև պատմվածքներ։

Երկեր
-----

* Пора золотая (переводы, стихи, рассказы). Е. 1983.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկորդ, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007։
2. ↑  *www.ozon.ru*. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 68)։*  |
**Դավիթ Հովհաննիսյան** (հունվարի 14, 1997(1997-01-14), Հայաստան), հայ ծանրամարտիկ, 2022 և 2023 թվականների Եվրոպայի չեմպիոն, 2024 թվականի Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալակիր, 2019 թվականի Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, 2016 թվականի պատանիների Եվրոպայի չեմպիոն։

Կարիերա
-------

Միջազգային երիտասարդական մակարդակում Դավիթ Հովհաննիսյանը սկսել է ելույթ ունենալ 2014 թվականից։ Հայ մարզիկը կարողացել է մինչև 77 կգ քաշային կարգում հաղթել 2016 թվականի Եվրոպայի պատանիների առաջնությունում. երկամարտի նրա արդյունքը եղել է 327 կգ։

2019 թվականին Վրաստանի Բաթում քաղաքում կայացած Եվրոպայի մեծահասակների առաջնությունում նա երկամարտի 360 կգ արդյունքով նվաճել է բրոնզե մեդալ։ Պոկում վարժությունում նա նվաճել է փոքր բրոնզե մեդալ (165 կգ)։

2022 թվականին Ալբանիայի մայրաքաղաք Տիրանայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Դավիթը երկամարտի 377 կգ արդյունքով (պոկում՝ 171 կգ, հրում՝ 206 կգ) դարձել է աշխարհամասի չեմպիոն։

2023 թվականին Երևանում անցկացված Եվրոպայի առաջնությունում Դավիթը կրկնել է նախորդ տարվա նվաճումը՝ երկամարտի 377 կգ արդյունքով (պոկում՝ 172 կգ, հրում՝ 205 կգ) դառնալով հաղթող։

2024 թվականի փետրվարի 18-ին Սոֆիայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Դավիթ Հովհաննիսյանը մինչև 96 կգ քաշային կարգում դարձել է աշխարհամասի փոխչեմպիոն՝ 1 կիլոգրամով (169 + 205 = 374) զիջելով Հայաստանը ներկայացնող մեկ այլ ծանրորդի՝ Հակոբ Մկրտչյանին։

Նվաճումներ
----------

Եվրոպայի առաջնություն

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Արդյունք** | **Քաշ** | **Տարի** | **Մրցության վայր** | **Պոկում** | **Հրոիմ** | **Երկամարտ** |
| 3 Բրոնզ | մինչև 89 կգ | 2019 | Բաթում, Վրաստան | 165,0 | 195,0 | 360,0 |
| 1 Ոսկի | մինչև 96 կգ | 2022 | Տիրանա, Ալբանիա | 171,0 | 206,0 | 377,0 |
| 1 Ոսկի | մինչև 96 կգ | 2023 | Երևան, Հայաստան | 172,0 | 205,0 | 377,0 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Results By Events Old BW» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 21-ին.
2. ↑  Sputnik. «Акоп Мкртчян стал лучшим в Европе, Давид Ованнисян занял третье место» (ռուսերեն). ru.armeniasputnik.am. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 12-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 12-ին.
3. 1 2 3  *iwrp.net*. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 21-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
4. ↑  «Results by Events» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 21-ին.
5. ↑  «Հակոբ Մկրտչյանը՝ ծանրամարտի Եվրոպայի չեմպիոն, Դավիթ Հովհաննիսյանը՝ փոխչեմպիոն - Armsport.am». *armsport.am*. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դավիթ Հովհաննիսյան Արխիվացված 2021-07-12 Wayback Machine ում IWF կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IAT · IAT · IWF · IWRP · TheSports.org |

 |
**Թալեհ Թայիր օղլը Քյազիմով** (ադրբ.՝ Taleh Tahir oğlu Kazımov, սեպտեմբերի 11, 1983(1983-09-11), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի տնտեսագետ, ֆինանսիստ, գործարար, Ադրբեջանի կենտրոնական բանկի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1983 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Բաքվում։

Կրթություն
----------

2004 թվականին «ավտոմատացում և համակարգչային ինժեներիա» մասնագիտացմամբ ավարտել է Ադրբեջանի տեխնիկական համալսարանը։ 2006 թվականին էլ ավարտել է Ադրբեջանի նավթի և արդյունաբերության պետական համալսարանի ու Ջորջիայի համալսարանի համատեղ ծրագիրը՝ ստանալով ֆինանսների ուղղվածությամբ գործարար վարչարարության մագիստրոսական աստիճան։ 2012 թվականին Լոնդոնի բիզնես դպրոցում անցել կառավարման հատուկ կուրսեր։ 2014 թվականին էլ ավարտել է Հարվարդի բիզնես դպրոցի կառավարման ծրագիրը։

Մասնագիտական գործունեություն
----------------------------

2006 թվականին աշխատանքի է անցել «Bank Standart» ՓԲԸ-ում։ 2006-2007 թվականներին «Ernst & Young» ընկերությունում եղել է աուդիտոր, իսկ 2007 թվականին նշանակվել «Fineko» տեղեկատվական-վերլուծական գործակալության գլխավոր տնօրեն։ 2007-2009 թվականներին աշխատել է «Paşa Bank»-ի ռիսկերի կառավարման դեպարտամենտում՝ զբաղեցնելով մենեջերի պաշտոնը, իսկ 2009 թվականին նույն բանկում նշանակվել գանձապետարանի ու փողի շուկայի դեպարտամենտի տնօրեն։

2011 թվականի դեկտեմբերին ընտրվել է «Paşa Bank» ՓԲԸ-ի կառավարման խորհրդի անդամ։ 2015-2022 թվականներին էլ եղել է «Paşa Bank»-ի կառավարման խորհրդի նախագահ։ 2015-2018 թվականներին դարձել է «Paşa Bank Georgia» ԲԲԸ դիտորդական խորհրդի անդամ։ Բացի այդ, 2015-2019 թվականներին եղել է Ադրբեջանա-ամերիկյան առևտրային պալատի տնօրենների խորհրդի անդամ ու փոխնախագահ։

2022 թվականի ապրիլից դարձել է Ադրբեջանի կենտրոնական բանկի կառավարման անդամ, իսկ 2022 թվականի ապրիլի 13-ին, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հրամանագրով, նշանակվել Ադրբեջանի կենտրոնական բանկի նախագահ՝ փոխարինելով Էլման Ռուստամովին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Smith, Alexander (2022 թ․ ապրիլի 13). «Azerbaijan appoints banker Kazimov as new central bank governor». *Reuters*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 26-ին.
2. ↑  «Распоряжение Президента Азербайджанской Республики О назначении Т.Т.Кязымова председателем Центрального банка Азербайджанской Республики » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики». *president.az* (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 13-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը Ադրբեջանի ԿԲ պաշտոնական կայք էջում
* Ով կդառնա Ադրբեջանի կենտրոնական բանկի կառավարման նոր անդամ
* Кто он - Թալեհ Քյազիմովը կփոխարինի՞ Էլման Ռուստամովին Կենտրոնական բանկի կառավարման համակարգում
Անհնարին մարմին
**Անհնարին պատկեր,** օպտիկական պատրանքների տեսակներից մեկը, պատկեր, որն առաջին հայացքից թվում է սովորական եռաչափ մարմնի պրոյեկցիա, բայց առավել ուշադիր զննելուց հետո պարզ է դառնում նրա էլեմենտների հակասական միացումները։

Անհնարին մարմինների գոյությունը
-------------------------------

Իրականում բոլոր անհնար մարմինները իրական կյանքում կարող են գոյություն ունենալ։ Թղթին նկարված բոլոր օբյեկտները եռաչափ մարմինների պրոյեկցիաներ են, հետևաբար հնարավոր է պատրաստել այնպիսի եռաչափ մարմին, որի պրոեկտումը հարթության վրա անհնար տեսք կունենա։ Նմանատիպ անհնար պատկերների անհնարությունը երևում է կոնկրետ կետից, սակայն շատ հնարավոր է, որ մնացած կետերից նայելու դեպքում այն անհնար չթվա։

Ամենահայտնի անհնար պատկերներն են անհնար եռանկյունը, անվերջ աստիճանները և անհնարին եռաժանին։

Արվեստում
---------

Անհնարին պատկերները հազվադեպ հանդիպում էին անցյալի ստեղծագործողների կտավներում, օրինակ, այդպիսին է Պիտեր Բրեյգել Ավագի «Կաչաղակը կախաղանի վրա» (1568) կտավի կախաղանը։ XX դարի շվեդ նկարիչ Օսկար Ռեութերսվարդը ստեղծեց անհնար պատկեր իր նկարչական ոճի գծերով (պատկերել է հազարավոր այդպիսի ֆիգուրներ)։ Անհնարին մարմինները հատկապես լայն ճանաչում ստացան հոլանդացի նկարիչ Մ. Կ. Էշերի աշխատանքների շնորհիվ։

Արվեստի այն ճյուղը, որը նվիրված է անհնարին մարմինների պատկերմանը, կոչվում է իմպ-արտ։

Անհնարին մարմինների արձաններ
----------------------------

Պենրոուզի եռանկյան արձանը, որի անհնարինությունը տեսանելի է միայն կոնկրետ կետից դիտելու ժամանակ

Անհնարին մարմինների պատկերասրահ
-------------------------------

* Օսկար Ռեութերսվարդի անիրական եռանկյունըՕսկար Ռեութերսվարդի անիրական եռանկյունը
* Անհնարին խորանարդԱնհնարին խորանարդ
* Պենրոուզի աստիճաններըՊենրոուզի աստիճանները
* Պենրոուզի եռանկյունըՊենրոուզի եռանկյունը
* Անհնար եռաժանիԱնհնար եռաժանի

Տես նաև
-------

* Պենրոուզի եռանկյուն
* Պենրոուզի աստիճաններ
* Ռոջեր Պենրոուզ
* Օպտիկական պատրանք
* Մաուրից Կորնելիս Էշեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Khoh, Chih W.; Kovesi, Peter (1999 թ․ փետրվար). «Animating Impossible Objects». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մայիսի 28-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 10-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անհնարին աշխարհ
* Էշերի աշխատանքները Արխիվացված 2017-05-01 Wayback Machine
* Art of Reutersvard Արխիվացված 2011-07-19 Wayback Machine
* Էշերի իրական մարմինները Արխիվացված 2008-01-20 Wayback Machine
* Inconsistent Images
* Անհնարին ֆիգուրներ հավաքածու Արխիվացված 2008-09-15 Wayback Machine
* Անհնար մարմինների գրադարան
* Ինչու՞ են հնարավոր անհնար մարմինները
* Անհնարին մարմինների ստացումը վեցանկյուններից
* Անհնար մարմինների հավաքածու Արխիվացված 2011-02-23 Wayback Machine(ուկր.)
**Օկոնավանք** (Օկոնախաչ Եկեղեցի), Հայ առաքելական եկեղեցի, որը կառուցվել է 1863 թվականին։ Գտնվում է Տավուշի մարզի, Ենոքավան գյուղում, Խաչաղբյուրի կիրճի վերին մասում։
Օկոնավանքի մասին մեզ հասած տեղեկությունները բավականին քիչ են։
Եկեղեցու դիմացի հատվածում կա թևավոր Խաչքար որը թվագրվում է 12-13-րդ դարի։

ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին եռանավ բազիլիկ կառույց է որի չափսերն են (11x7) մետր։ Եկեղեցու ներսում կա սրբատաշ սյուներ որոնց վրա հենված են տանիքին միացնող կամարները, իսկ խորանի աջ և ձախ կողմում կան ավանդատներ։ Եկեղեցին կառուցված է որձաքարի բեկորներից։ Մուտքը գտնվում է արևմտյան կողմում, իսկ մուտքի աջ և ձախ կողմերում կանգնեցված են խաչքարեր։
Օկոնավանքի գլխավոր եկեղեցուց քիչ հեռու գտնվում է 19-20-րդ դարերի գերեզմանոց։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Տավուշի մարզի լքված գյուղերի ցանկ
* Տավուշի մարզի եկեղեցիների ցանկ
* Ենոքավան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  «Օկոնավանք (Օկոնախաչ Եկեղեցի)». Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 27-ին.
3. ↑  . `{{cite book}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
**Հանկա Օրդոնուվնա** (լեհ.՝ Hanka Ordonówna), իսկական անունը՝ **Մարիա Աննա Պետրուշինսկայա** (լեհ.՝ Maria Anna Pietruszyńska; սեպտեմբերի 25, 1902(1902-09-25) կամ օգոստոսի 4, 1902(1902-08-04), Վարշավա, Լեհաստան, Ռուսական կայսրություն և Վարշավա, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 8, 1950(1950-09-08), Բեյրութ, Լիբանան), լեհ դերասանուհի, երգչուհի և պարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Մարիա Աննա Պետրուշինսկայան (իսկական անունը՝ Հանկա Օրդոնուվնա) ծնվել է 1902 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Վարշավայում (Լեհաստան, Ռուսական կայսրություն)։ Մանուկ հասակում նա հաճախել է Վարշավայի Մեծ թատրոնի բալետի դպրոցը, իսկ 16 տարեկանում իր դեբյուտը կատարել է փոքրիկ «Սֆինքս» թատրոնում։ Այնուհետև նա ելույթ է ունեցել Լյուբլինի «Wesoły Ul» թատրոնում, որտեղ հայտնի դարձավ որպես զինվորական երգերի կատարող։ Թատրոնի փակումից հետո վերադարձել է Վարշավա և ելույթ ունեցել «Mirage» and «Qui Pro Quo» կաբարեում։

Ֆրիդերիկ Յարոսին մեծ դեր է խաղացել նրա՝ որպես նկարչի զարգացման գործում։ Նրա ղեկավարությամբ Գանկան ձեռք բերեց իր յուրահատուկ ոճը։ Նրան մեծ ճանաչում է բերել «Սերը քեզ ամեն ինչ կների» (լեհ.՝ Miłość ci wszystko wybaczy) երգը «Լրտեսը դիմակով» (1933) ֆիլմից։ Այս երգը դարձել է Հանկայի այցեքարտը։ Նա շատ է շրջագայել արտասահմանում՝ Փարիզում, Բեռլինում և Վիեննայում։

1931 թվականին նա ամուսնացել է կոմս Միխալ Տիշկևիչի հետ, ով նրա բազմաթիվ երգերի հեղինակն էր։ Մահացել է 1950 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Լիբանանի Բեյրութ քաղաքում 47 տարեկան հասակում տուբերկուլյոզի դեմ երկար պայքարելուց հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Առցանց լեհական կենսագրական բառարան (польск.)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   (польск.)
5. 1 2  «Opiekunka "tułaczych dzieci" - Helena Chołyk CSNJ - Portal OPOKA». *opoka.org.pl* (լեհերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 4-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հանկա Օրդոնուվնա (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հանկա Օրդոնուվնա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Յանդեքս երաժշտություն |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 10958787h · CiNii: DA15406949 · GND: 119084775 · ISNI: 0000000109474307 · LCCN: n85121692 · NKC: js2014803554 · NUKAT: n97035826 · SUDOC: 199806446 · VIAF: 814200 · WorldCat VIAF: 814200 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գաբդուլլա Տուկայի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Գաբդուլլա Տուկայի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Габдулле Тукаю), հուշարձան Ռուսաստանի Աստրախան քաղաքում, որը նվիրված է թաթար բանաստեղծ, հրապարակագիր Գաբդուլլա Տուկային (1886-1913)։ Տեղադրվել է 2013 թվականին՝ Գաբդուլլա Տուկայի անվան պուրակում, Ալեքսանդրովի և Ծովակալ Նախիմովի փողոցների խաչմերուկում (Խորհրդային շրջան)։

Պատմություն
-----------

Թաթարստանի ժողովրդական մեծ բանաստեղծ, գրական քննադատ, հրապարակագիր, հասարակական գործիչ և թարգմանիչ Գաբդուլլա Տուկայի հուշարձանը Աստրախանում բացվել է 2013 թվականի մայիսի 27-ին։ Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են եղել Աստրախանի մարզի նահանգապետ Ալեքսանդր Ժիլկինը և Թաթարստանի Հանրապետության պատվիրակությունը Թաթարստանի Հանրապետության Պետական խորհրդի նախագահ Ֆարիդ Մուխամետշինի գլխավորությամբ։ Ա. Ա. Ժիլկինը և Ֆ. Խ. Մուխամետշինը միասին կտրել են կարմիր ժապավենը՝ բացելով հուշարձանը։

1911 թվականին Աստրախանում ապրած թաթար բանաստեղծի հուշարձանը ստեղծվել է «Դուսլիկ» հասարակական կազմակերպության խնդրանքով։ Այն քաղաքին է նվիրել Թաթարստանի Հանրապետության կառավարությունը։ Հուշարձանը տեղադրված է բնակելի թաղամասում, թաթարների երկարատև բնակության վայրում՝ նախկին թաթարական սլոբոդայում։ Հուշարձանի նախագիծը մշակել է թաթար գեղանկարիչ, քանդակագործ, գրաֆիկ, լուսանկարիչ Բակի Ուրմանչեն, իսկ նրա աշակերտ Վլադիսլավ Ավդեևը կերտել է բրոնզե քանդակը։ Հուշարձանը ձուլվել է Կազանում։ Հուշարձանի բացման արարողությունից հետո նրա մոտ կարդացվել են Գաբդուլլա Տուկայի բանաստեղծությունները, ինչպես նաև տեղի է ունեցել Կազանից ժամանած դերասանների և տեղի թաթարական համայնքի ինքնագործունեության խմբերի համերգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «В Астрахани открыт памятник великому татарскому поэту Габдулле Тукаю» (ռուսերեն). Ast-News.Ru. 2013 թ․ մայիսի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 3-ին.
2. ↑  «Памятник Габдулле Тукаю торжественно открыли в Астрахани» (ռուսերեն). Татар-информ. 2013 թ․ մայիսի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 3-ին.

Գրականություն
-------------

* Газета «Волга» № 74, «Его творчество сближает народы», 29.05.2013
**Լարիսա Ռաֆիկի Ավետիսյան** (հոկտեմբերի 13, 1958(1958-10-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հիգիենիստ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր (2005): Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր (2016)։ Կանխարգելիչ բժիշկների հայկական ասոցիացիա» ՀԿ նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Լարիսա Ավետիսյանը ծնվել է 1958 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Երևանում։ 1965-1975 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 90 միջնակարգ դպրոցում, 1975-1981 թվականներին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի սան-հիգիենիկ ֆակուլտետում։ Աշխատում է նույն ինստիտուտի երեխաների և դեռահասների հիգիենայի (2001 թվականից՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի հիգիենայի և էկոլոգիայի ամբիոնում), 1998-2005 թվականներին եղել է ԵՊԲՀ պրոֆիլային հիգիենաների ամբիոնի դոցենտ, 2005 թվականից՝ ԵՊԲՀ հիգիենայի և էկոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 2010 թվականից ԵՊԲՀ կրթության որակի գնահատման և ապահովման մշտական հանձնաժողովի նախագահն է, 2011 թվականից՝ «Կրթություն և գիտություն» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

1991 թվականին Մոսկվայի Երեխաների և դեռահասների հիգիենայի գիտահետազոտական ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ` ստանալով բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, 2003 թվականին ՀՀ ԱՆ Առողջապահության ազգային ինստիտուտում պաշտպանել է դոկտորական թեզ` ստանալով բժշկական գիտությունների դոկտորի կոչում։ 2005 թվականին ԲՈՀ-ի կողմից ստացել է պրոֆեսորի կոչում։

Աշխատանքները վերաբերում են երեխաների և դեռահասների ֆիզիկական զարգացման, առողջական վիճակի և հիվանդացության վրա արտաքին միջավայրի տարբեր գործոնների ազդեցությանը։

Անդամակցություն
---------------

* Մոսկվայի Երեխաների առողջության ԳՀԻ հիմնահարցերի հանձնաժողովի անդամ, 2001
* ՌԴ ԲԳԱԱ Երեխաների և դեռահասների հիգիենայի գիտահետազոտական ինստիտուտի պրոբլեմային հանձնաժողովի անդամ, 2003
* ՀՀ ԱՆ Առողջապահության ազգային ինստիտուտի Առողջապահության կազմակերպման և կանխարգելիչ բժշկության 045 մասնագիտական խորհրդի անդամ, 2003

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ, 2011
* ԵՊԲՀ ոսկե մեդալ, 2011
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ, 2015

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *www.ysmu.am*. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 10-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
3. ↑  «Լարիսա Ավետիսյանը նշանակվել է ԵՊԲՀ պրոռեկտոր». *armenpress.am*. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 10-ին.
4. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 142։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Լա Իգերուելայի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de La Higueruela), հռոմեական և իբերիկական ոճերի խառնուրդով բարդ ամրոց է, որի ավերակները գտնվում է Իսպանիայի Անդալուզիա տարածաշրջանի Խաեն պրովինցիայի մայրաքաղաքից 17 կմ, իսկ Տուռռեքուեբրադիլլա (իսպ.՝ Torrequebradilla) քաղաքից 3կմ հեռավորության վրա :

1985 թվականին հունիսի 25-ին Իսպանիայի մշակույթի նախարարության կողմից Լա Իգերուելայի ամրոցն ընդգրկվել է Իսպանիայի պատմական արժեք ունեցող հուշարձանների ցանկի մեջ՝ RI-51-0011939 գրանցման համարի տակ։

Նկարագրություն
--------------

Կառուցվել է դժվար ռելիեֆ ունեցող ժայռի վրա։ Ունեցել է բաստիոններ` քառակուսի հենասյուններով և կենտրոնական աշտարակով։
Բացի այդ, ի հայտ են եկել մի քանի գծով պարսպաշարեր, որոնք ձևավորում են քառակուսի հատակագծով կառույցներ։ Կերամիկական շինանյութերը ցույց են տալիս տարբեր ժամանակահատվածներում հռոմեական և իբիրիցական որերի հետքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անդալուսիայի մշակութային ժառանգության թվային ուղեցույց (իսպ.)
2. ↑  Instituto Andaluz del Patrimonio Histórico. Consejería de Cultura. Junta de Andalucía. «Patrimonio Inmueble de Andalucía. Castillo de La Higueruela. Bajo licencia de Creative Commons». Վերցված է 24 de julio de 2016-ին.
3. ↑  Ministerio de Cultura, Patrimonio Histórico

Արտաքին հղումներ
----------------

* (չաշխատող հղում)
* 
* (չաշխատող հղում)
**Լիլիա Արտաշեսի Չիլինգարյան** (դեկտեմբերի 12, 1941(1941-12-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 14, 2018(2018-08-14)), բժշկուհի, կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, Ռուսաստանի Բնագիտական գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր պրոֆեսոր (1999)։

Բժիշկ Արմեն Մուրադյանի մայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1941 թվականին Երևան քաղաքում։ Հայր՝ Արտաշես Չիլինգարյանը մահացել է Լիլիայի ծնվելուց երկու օր անց, մայրը՝ Մելիտա Բաղդասարյանը եղել է վիրաբույժ։ 1958 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Երևանի Պուշկինի անվան թիվ 8 դպրոցը, որից հետո ուսումը շարունակել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում և 1964 թվականին գերազանցությամբ ավարտել այն։ 1964-1968 թվականներին եղել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի կենսաքիմիայի ամբիոնի ասպիրանտ։

1975 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդին կից պետական պատենտաբանության և հայտնագործությունների ղեկավար, ինժեներա-տեխնիկական, գիտական աշխատողների որակավորման բարձրագույն կուրսերը։ 2002 թվականին հատուկ դասընթացներ է անցել ՀՀ Ամերիկյան համալսարանում։

1983-1987 թվականներին եղել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի «Նյութափոխանակության պաթոքիմիայի» գիտահետազոտական լաբորատորիայի կրտսեր գիտաշխատող, որից հետո՝ մինչև 1994 թվականը կենսաքիմիայի ամբիոնի ասիստենտ։ 1994-2009 թվականներին եղել է բժշկական ինստիտուտի կենսաքիմիայի ամբիոնի դոցենտ։

Ռուսաստանի Բնագիտական գիտությունների ակադեմիայի կողմից 1999 թվականին Լիլիա Չիլինգարյանին շնորհվել է պատվավոր պրոֆեսորի կոչում։

Պարգևներ
--------

* Խորհրդային Հայաստանի նախարարների խորհրդին կից Բարձրագույն և միջին մասնագիտական կրթության պետական կոմիտեի պատվոգիր՝ լավագույն ուսանողական աշխատանքի համար (1964)։
* Գիտության վաստակավոր գործիչ՝ Ա. Իսահակյանի անվան մրցանակ։
* Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի ոսկե մեդալ համալսարանի 70-ամյակի կապակցությամբ։
* Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի ոսկե մեդալ համալսարանի 90-ամյակի կապակցությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Чилингарян Лилия Арташесовна
2. 1 2  Կյանքից հեռացել է ԵՊԲՀ ռեկտոր Արմեն Մուրադյանի մայրը
3. 1 2  *www.ysmu.am*. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 17-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Лилия Чилингарян Արխիվացված 2020-02-15 Wayback Machine
Սատանան եւ Բելզեբուբը
**Բեհեղզեբուղ**, **Բեղզեբուղ** (եբրայերեն` «ճանճերի տիրակալ»)՝ սատանաների մեջ հզորագույններից մեկը, այնքան բարձրաստիճան և հզոր, որ նրան հաճախ շփոթում են Լյուցիֆերի հետ, ինչպես նաև հին արևմտասեմական աստվածություն Բահալի անձնավորումն է։ Կաթոլիզմում համարվում է, որ Բեղզեբուղի երկնային հակառակորդը սուրբ Ֆրանցիսկոսն է։

Ստուգաբանություն
----------------

Յոթանասնում հիշատակվում է, որպես Բեղզեբուղ և որպես «Ճանճերի Բաալ», հիմնական անուն ընդունված է Սիմմահ Էվիոնիտի տարբերակը։ Բեղզեբուղ բառացի նշանակում է «ճանճերի տիրակալ», հավանական է, որ հին եբրայերեն բաալ-զեվուվ տարբերակը, հիշատակվում է Հին կտակարանում` հեթանոսական աստվածությանը չհիշատակելու միջոց։

Հիշատակում «Հին կտակարանում»
----------------------------

Հիշատակվում է «Հին կտակարանում» որպես փղշտացիների աստվածություն, ում հավատացել են Ակկարոնում.

«Օքոզիան էլ ընկավ ցանցի վրայով իր իսկ սահմանի, որ Սամարիայում էր և հիվանդացավ։ Եվ ուղարկեց դեսպաններ և ասաց նրանց. «Գնացեք և հարցրեք Բեղզեբուղին` ակկարոնական աստվածությանը, կառողջանա՞մ ես արդյոք այս հիվանդությունից»։

Այդ ժամանակ Տիրոջ հրեշտակներից ասաց Եղիա Ֆեսվիտանցուն. «Վեր կաց, գնա ընդառաջ Սամարիայի արքայի դեսպաններին և ասա նրանց. «Մի՞թե Իսրայելում չկա Աստված, որ Դուք գնում եք Բեղզեբուղին` ակկարոնական աստծուն հարցնելու։ Սրա համար, ինչպես Աստված է ասում, մահճակալից, որի վրա պառկել ես, վեր չես կենա, բայց կմեռնես»»։

Հիշատակում Ավետարանում
----------------------

Որպես դևերի տիրակալ, հիշաատակվում է Ավետարանում.

«Եվ զարմանում էր ամբողջ ազգը և ասում. «Մի՞թե սա չէ Քրիստոսը` որդին Դավթի»։ Փարիսեցիները, լսելով դա, ասացին. «Նա վտարում է ոչ այլ կերպ, քան Բեղզեբուղի` դևերի իշխանի ուժով»։

Դևերի դասակարգման մեջ դիրքը
---------------------------

16-րդ դարում գերմանացի ինկվիզիտոր Դինսֆելդը կազմեց դևերի(սատանաների) դասակարգումը ըստ 7 մահացու մեղքերի։ Այնտեղ Բեղզեբուղը անձնավորում է շատակերությունը, որկրամոլությունը։ 1801 թվականին մեկ այլ դասակարգում ստեղծվել է բրիտանացի Ֆ. Բարրետի կողմից։ Ըստ նրա Բեղզեբուղը հանդիսանում է սուտ աստվածների խորհրդանիշ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Вельзевул - Энциклопедия мифологии - Словари и Энциклопедии». *www.endic.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 28-ին.
2. ↑  Анастасия, Александрова. «Мифологическая энциклопедия: Демонология: (Веельзевул, Вельзебуб, Вельзевуб, Веельзебут, Баал-Зебуб)». *myfhology.info*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 25-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 28-ին.
3. ↑  «Симмах Эвионит» (ռուսերեն). 2015 թ․ նոյեմբերի 9. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բեեղզեբուղ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ · Catholic (1997—…) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 121233960 · VIAF: 864248 · WorldCat VIAF: 864248 |

 |