**Կրոմերիժ** (չեխ.՝ Kroměříž), հնում նաև **Կրեմզիր** (գերմ.՝ Kremsier), քաղաք Չեխիայի Հանրապետությունում, հայտնի ինչպես Հ*անակյան Աթենք* (չեխ.՝ Hanácké Athény)։

Ընդհանուր տեղեկություն
----------------------

Կրոմերիժը գտնվում է Արևելյան Մորավիայի Զլինի գավառի համանուն շրջանում։ Քաղաքը գտնվում է Մորավա գետի վրա՝ ծովի մակարդակից 201 մ բարձրության վրա։ Քաղաքի տարածքը կազմում է 55,61 կմ²։ Բնակչության թիվը 29 374 մարդ (2006)։ Կրոմերիժը կազմված է 10 քաղաքային շրջանից։ 1997 թվականին այս քաղաքը, որի միջնադարյան կենտրոնը գտնվում է պետական պաշտպանության ներքո, ճանաչվել է Չեխիայի ամենագեղեցիկ պատմական քաղաքը։

Պատմություն
-----------

Կրոմերիժը Հանակների երկրի հին քաղաքն է։ Կրոմերիժում առաջին բնակիչները հայտնվել են դեռևս Մեծ Մորավիայի ժամանակաշրջանում։ Առաջին անգամ այն գրավոր հիշատակվել է (որպես գյուղ) 1110 թվականին, երբ օլոմոուցի Յոհան 2-րրդ եպիսկոպոսը ձեռք էր բերել այն։ Առևտրային ճանապարհների խաչմերուկում գտնվող Կրոմերիժը 1266 թվականին Չեխիայի թագավոր Պրեմիսլ Օտտոկար 2-ի հրամանագրով ստացել է քաղաքի կարգավիճակ, իսկ նույն թվականին այնտեղ կառուցվել է ամրոց։ 1290 թվականին այստեղ սկսել է գործել քաղաքային օրենքը։

Հուսյան պատերազմների ժամանակ Կրոմերիժը Մորավիայում հուսիտների հենակետն է եղել և միայն 1456 թվականին է այն վերադարձվել օլոմոուցի եպիսկոպոսներին։ 1467-1471 թվականներին քաղաքը հայտնվել է չեխական արքա Իրջի Պոտերբրադցու և հունգարացի արքա Մատվեյ Կորվինայի միջև տեղի ունեցող պատերազմական գործողությունների կիզակետում։ 16-րդ դարից մինչև 17-րդ դարի սկիզբը Կրոմերիժը դարձել է Մորավիայի ամենակարևոր քաղաքական և մշակութային կենտրոնը։ Երեսնամյա պատերազմի ժամանակ շվեդները գրավել և ամբողջությամբ ավերել էին քաղաքը։ Քաղաքը վերակառուցվել է միայն 17-րդ դարի երկրորդ կեսին, օլոմոուցիի եպիսկոպոս Կարլ 2-րդ Լիխտենշտեյն-Կաստելաքորնի կողմից։ 1742 թվականին Ավստրիական ժառանգության պատերազմների ժամանակ քաղաքը գրավել են պրուսական զորքերը, իսկ 1752 թվականին քաղաքը այրվել է հրդեհի արդյունքում։ 1805 թվականին քաղաքը զբաղեցրել են Նապոլեոնի զորքերը, իսկ 1939 թվականին՝ գերմանական զորքերը։ 1945 թվականին քաղաքն ազատագրել են սովետական զորքերը։

1848 թվականի Ավստրիական հեղափոխության ժամանակ, Վիեննայում Հաբսբուրգների ապստամբության ճնշումից հետո ավստրիական ռայխստագը (մինչև 1849 թվականի մարտ) Կրոմերժիժ է տեղափոխվել և այստեղ նստավայր հիմնել (եպիսկոպոսական ամրոցում)։

1885 թվականին Կրոմերժիժում հանդիպել և եվրոպական քաղաքականության հարցերի շուրջ են բանակցել Ավստրո-Հունգարիայի կայսր Ֆրանց Յոզեֆը և ռուսական կայսր Ալեքսանդր 3-րդը։

Բնակչություն
------------

Բնակչության թվի վիճակագրություն (1869-2023)| Տարի | Թիվ |
| --- | --- |
| 1869 | 9918 |
| 1880 | 15 038 |
| 1890 | 15 897 |
| 1900 | 17 509 |
| 1910 | 20 186 |
| 1921 | 20 767 |
| 1930 | 22 024 |
| 1950 | 22 782 |
| 1961 | 23 178 |
| 1970 | 22 062 |
| 1980 | 25 887 |
| 1991 | 28 967 |
| 2001 | 29 225 |
| 2012 | 28 967 |
| 2014 | 28 921 |
| 2016 | 29 066 |
| 2017 | 29 002 |
| 2018 | 28 897 |
| 2019 | 28 816 |
| 2020 | 28 620 |
| 2021 | 28 360 |
| 2022 | 27 838 |
| 2023 | 28 185 |

Քույր քաղաքներ
--------------

* ԱվստրիաԿրեմս ան դեր Դոնաու, Ավստրիա
* ՍլովակիաՆիտրա, Սլովակիա
* ԼեհաստանՊեկարի-Սլյոնսկե, Լեհաստան
* ՖրանսիաՇատոդյոն, Ֆրանսիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Չեխիայի տարածքային նույնականացման, հասցեների և անշարժ գույքի (ՌՈՒՅԱՆ) ​​գրանցամատյան
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  набор данных ISÚI — Czech Office of Surveying and Cadastre.
4. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích – k 1. 1. 2023 (չեխերեն) — Praha: ČSÚ, 2023.
5. ↑  Չեխիայի տարածքային նույնականացման, հասցեների և անշարժ գույքի (ՌՈՒՅԱՆ) ​​գրանցամատյան
6. 1 2 3 4  Historický lexikon obcí České republiky 1869–2005 (чеш.): 1. díl / под ред. J. Růžková, J. Škrabal — ČSÚ, 2006. — 759 с. — ISBN 978-80-250-1310-6
7. 1 2 3 4 5 6 7  Historický lexikon obcí České republiky – 1869–2011 (чеш.) — ČSÚ, 2015.
8. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2014 (чеш.) — Praha: 2014.
9. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2016 (чеш.) — Praha: 2016.
10. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2017 (чеш.) — Praha: 2017. — ISBN 978-80-250-2770-7
11. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2018 (чеш.) — Praha: ČSÚ, 2018. — ISBN 978-80-250-2843-8
12. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2019 (чеш.) — Praha: ČSÚ, 2019. — ISBN 978-80-250-2914-5
13. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2020 (чеш.) — Praha: ČSÚ, 2020.
14. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2021 (чеш.) — Praha: ČSÚ, 2021.
15. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2022 (чеш.) — Praha: ČSÚ, 2022.
16. ↑  Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 (чеш.) — Praha: ČSÚ, 2023.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կրոմերիժ
* Քաղաք Կրոմերիժ․ տեսարան քաղաքի գլխավոր հրապարակից (չեխ.)