**Բրանկո Գավելլա** (անգլ.՝ Branko Gavella, հուլիսի 29, 1885(1885-07-29) կամ հուլիսի 28, 1885(1885-07-28), Զագրեբ, Ավստրո-Հունգարիա - ապրիլի 8, 1962(1962-04-08)[…], Զագրեբ, Խորվաթիա, ՀՍՖՀ), թատրոնի խորվաթ ռեժիսոր, քննադատ և էսսեիստ։

Կենսագրություն
--------------

Բրանկո Գավելլան ծնվել է Զագրեբում (այն ժամանակ Ավստրո-Հունգարիայի կազմում)։ Ավարտել է տեղի ավագ դպրոցը, այնուհետև ընդունվել Վիեննայի համալսարան, որտեղ ուսանել է փիլիսոփայություն և անցել գերմաներեն ուսումնասիրություններ։ 1908 թվականին ստացել է դոկտորի կոչում և վերադարձել Զագրեբ։ 1909 թվականին աշխատանքի է անցել Զագրեբի ազգային և համալսարանական գրադարանում։ Հաջորդ տարում սկսել է գրել թատերական ակնարկներ, 1910-1918 թվականներին հրատաարկվել է տեղական գերմանալեզու *Agramer Tagblatt* օրաերթում։

Միաժամանակ եղել է *HAŠK* սպորտային միության ակտիվ անդամ, ինչպես նաև անդրադարձել է խորվաթական առաջին ֆուտբոլային ասոցիացիայի լիգայի առաջնությանը, որը տեղի է ունեցել 1912 թվականի սեպտեմբերին, որին մասնակցել են *HŠK Croatia* և *Tipografski ŠK* *HAŠK*-ի դաշտում, որն էլ հետագայում դարձել է Մակսիմիր ստադիոն։

1914 թվականին Գավելլան եղել է Խորվաթիայի ազգային թատրոնի ռեժիսոր, իսկ 1930-ական թվականներին նրա թատերական էսսեները հրատարակվել են տարբեր մշակութային ամսագրերում, այդ թվում՝ *Danas* գրական ամսագրում, որի խմբագիրն է եղել Միրոսլավ Կռլեժան (հիմնվել է 1934 թվականի հունվարին Բելգրադում, թողարկվել է ամսագրի միայն հինգ համար, այնուհետև՝ 1934 թվականի մայիսին, արգելվել է Հարավսլավիայի իշխանությունների կողմից)։ Հետագա տասնամյակներում մեծ է եղել Գավելլայի ազդեցությունը Խորվաթիայի ազգային թատրոնի վրա, հատկապես երբ նա դարձել է թատրոնի դրամատիկական բաժնի ռեժիսոր և բեմադրել է մի շարք պիեսներ և օպերաներ և կառուցողական դեր է խաղացել թատրոնի դրամատիկական դպրոցի ձևավորման գործում։ Թատրոնում բեմադրել է այնպիսի հեղինակների ստեղծագորխություններ, ինպիսիք են՝ Մարին Դրժիչը, Իվան Գուդուլիչը, Տիտուշ Բրեզովաչկին, Միրոսլավ Կռլեժան, Միլան Բեգովիչը, ինչպես նաև աշխարհահռչակ հեղինակների գործեր՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի, Լուիջի Պիրանդելլոյի և Ռիխարդ Վագների։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գավելլան մի քանի տարի որպես ռեժիսոր աշխատել է Բրատիսլավայում, Օստրավայում և Լյուբլյանայում նախքան 1949 թվականին կրկին Զագրեբ վերադարձնալը։ Լյուբլյանայում կատարած աշխատանքի համար (մասնավորապես Ջեյմս Գոուի և Առնոդ դ՛Ուսյոյի *Deep are the Roots* և Իվան Տուրգենևի «Մեկ ամիս գյուղում» պիեսների և Լեոշ Յանաչեկի *Jenůfa* օպերայի բեմադրություն) 1949 թվականին Գավելլան պարգևատրվել է Սլովենիայի բարձրագուն պարգևով՝ Ֆրանց Պրեշերնի անվան մրցանակով։

Զագրեբ վերադառնալով՝ 1950 թվականին հիմնադրել է Թատերական արվեստի ակադեմիան (խորվ.՝ Akademija za kazališnu umjetnost, այժմ՝ Դրամատիկական արվեստի ակադեմիա (Զագրեբի համալսարան))։ Երեք տարի անց, դժգոհ լինելով Խորվաթիայի ազգային թատրոնի պահպանողական մոտեցումից, Գավելլան 1953 թվականի մայիսին եղել է այլընտրանքային Զագրեբի դրամատիկական թատրոնի հիմնադիրներից, որի պրեմիերան կայացել է 1953 թվականի հոկտեմբերին՝ Միրոսլավ Կռլեժայի «Գողգոթա» պիեսի բեմադրությամբ (1970 թվականին թատրոնը, ի պատիվ հիմնադրի, կոչվել է նրա անունով)։

Թատերական նվաճումների համար 1959 թվականին Գավելլան արժանացել է Վլադիմիր Նազորի անվան մրցանակի և 1961 թվականին դարձել Հարավսլավիայի գիտության և արվեստի ակադեմիայի անդամ (այժմ՝ Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիա)։

Մահացել է 1962 թվականին՝ 76 տարեկան հասակում։ Թաղված է Միրոգոյ գերեզմանատանը։

Գործունեության ընթացքում Գավելլան գրել է շուրջ 270 պիես, օպերաներ ու օպերետներ, ինչպես նաև հեղինակել է մի շարք էսսեներ խորվաթ դրամատուրգների մասին, այդ թվում՝ Դրժիչի, Ավգուստ Շենոայի, Իվո Վոյնովիչի, Կռլեժայի մասին։ Խորվաթիայի պատմության և թատրոնի տեսության մասին նրա աշխատությունները զետեղվել են մի քանի գրքերում, որոնցից մի քանիսը հրատարակվել են հետմահու։ Խորվաթերեն է թարգմանել մի շարք պիեսներ և լիբրետոներ։

Գրքեր
-----

* *Hrvatsko glumište* (*Croatian Theatre*, Zagreb, 1953, OCLC 26510493)
* *Glumac i kazalište* (*Actor and Theatre*, Novi Sad, 1967, OCLC 450752764)
* *Književnost i kazalište* (*Literature and Theatre*, Zagreb, 1970, OCLC 439908133)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. 1 2 3 4 5 6  Гавелла Бранко // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2 3 4  «dr. Branko Gavella». Gavella Drama Theatre. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
5. ↑  «Povijest kluba» (Croatian). NK HAŠK. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 7-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
6. ↑  Purić, Bojan (2002 թ․ սեպտեմբերի 22). «90 godina od prve hrvatske prvenstvene utakmice». *Sportnet.hr* (Croatian). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 7-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
7. ↑  Visković, Velimir. «Krleža - kronologija» (PDF) (Croatian). Zagreb City Museum. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2018 թ․ օգոստոսի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 9-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
8. ↑  «Prešernove nagrade» (PDF) (Slovenian). Slovenian Ministry of Culture. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ հուլիսի 17-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 9-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
9. ↑  «Dobitnici 1959-2005» (Croatian). Ministry of Culture. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 7-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
10. ↑  «Znameniti ljudi pokopani na Mirogoju» (Croatian). Mirogoj Cemetery. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 9-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
11. ↑  «Shakespeare u kompletu nakon 500 godina». *Jutarnji list* (Croatian). 2008 թ․ փետրվարի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 7-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

| Գիտական ակադեմիական պաշտոններ |
| --- |
| Նախորդող:**Յոսիպ Շկավիչ** |  **00Դրամատիկական արվեստի ակադեմիայի ռեկտոր00** 1954–1962 | Հաջորդող:**Կոստա Սպայիչ** |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11486639s · CONOR: 53296227 · GND: 12023369X · ISNI: 0000000110259989 · LCCN: n82211257 · NKC: ola200207448 · NTA: 130050881 · NUKAT: n2009134025 · SUDOC: 22123456X · VIAF: 45127501 · WorldCat VIAF: 45127501 |

 |

 |