recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռուս-բյուզանդական պատերազմ**, 907 թվականին Բյուզանդական կայսրության և Կիևյան Ռուսիայի միջև բռնկված ռազմական առճակատում։ Պատերազմական գործողությունների սանձազերծողը Կիևյան Ռուսիայի իշխան Օլեգն է, ով նպատակ ուներ պաշարել Բյուզանդիոնի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը։ Ըստ մեզ հասած տեղեկությունների՝ ռուսական բանակը կազմված է եղել շուրջ 2 հազար ռազմանավերից։ Կիևյան զորքերի ներխուժմանը հակազդել է կայսր Լևոն VI Իմաստասերը։

Ըստ «հին ռուսական տարեգրության»՝ սա եղել է ռուսների ամենահաջողված ռազմարշավն ընդդեմ Բյուզանդական կայսրության։ Այնուամենայնիվ, հունական աղբյուրները այս պատերազմի մասին որևէ տեղեկություններ չեն պարունակում։

Պատերազմական գործողություններ
-----------------------------

907 թվականի ռուս-բյուզանդական պատերազմի մասին մեզ հաղորդող միակ աղբյուրը Նեստորի կողմից գրված «հին ռուսական տարեգրությունն» է։ Արշավանքի մասին տեղեկությունները սերունդները բանավոր կերպով փոխանցել են միմյանց և ի վերջո այն բովանդակվել է ռուսական տարեգրության մեջ։ Ռուս-բյուզանդական պատերազմի նկարագրությանը բնորոշ է ոչ թե փաստակենտրոնությունը, այլ ժողովրդական բնահյուսության գունագեղ պատկերավորման առկայությունը։

Ըստ սկզբանղբյուրի՝ 907 թվականին Կիևյան Ռուսիայի Օլեգ իշխանը արշավանք է կազմակերպում դեպի Բյուզանդիայի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիս։ Նախքան ռուսական զորքերը կշարժվեին Բյուզանդիոնի ուղղությամբ, հույն դեսպանները ցանկանում են Օլեգին սպանելով խափանել արշավանքը, սակայն հզոր բանականության տեր ռուսաց իշխանը հրաժարվում է խմել թունավորված ըմպանակից։

Շուտով ռուսական ռազմածովային ուժերը անցնում են Բոսֆորի նեղուցը և ափ իջնում արևմտյան Թրակիայում։ Վերջիններս ապավինում են պաշարողական մեքենայի օժանդակությանը՝ սկսելով Կոստանդնուպոլսի գրավումը։ Հեղինակը նշում է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ռուսներն ունեին շուտ երկու հազար անվավոր նավեր, որոնք ափ իջնելով վերափոխվում էին պաշարողական մեքենայի։ Շուտով նրանք մոտենում են Կոստանդնուպոլսի մատույցներին և վահանային պաշտպանության մոտենում կայսերական մայրաքաղաքի դարպասներին։- «Հին ռուսական տարեգրություն», Նեստոր |  |

Վախենալով ռուսների ակնհայտ ռազմական հաջողություններից՝ բյուզանդացիների Լևոն VI Իմաստասեր կայսրը ստիպված է լինում զինադադար կնքել կիևյան ինտերվիստների հետ։ Պատերազմն ավարտվում է խաղաղ բանակցությունների միջոցով, որի արդյունքում էլ Բյուզանդիան պարտավորվում է ցանկացած հեծանավի համար նվարել տասներկու գրիվնա (հին ռուսական դրամական միավոր)։

Աղբյուրներ
----------

* Andrey Nikolayevich Sakharov. Дипломатия древней Руси: IX – первая половина X в. Moscow, 1980.
* Analysis of Nestor's account of the expedition on www.textology.ru.



|  |
| --- |
| 
  **Բյուզանդական կայսրություն**   **Պատմություն**
 |
**Ջալիլ Զանդի** (պարսկերեն՝ جلیل زندی, մայիսի 2, 1951(1951-05-02) - ապրիլի 1, 2001(2001-04-01), Թեհրան, Իրան), իրանցի օդուժային զինվորական, օդաչու-աս, Իրանի Իսլամական Հանրապետության ռազմաօդային ուժերի բրիգադի գեներալ։ Մասնակցել է Իրան-իրաքյան պատերազմում՝ օդային մարտերում արձանգրած ցուցանիշների շնորհիվ համարվելով տվյալ ռազմական հակամարտության ամենահաջող օդաչուն։

Պատերազմի ընթացքում «F-14 Tomcat» կործանիչով հաղթանակ է տարել 11 օդային մարտում (8-ը հաստատված, 3-ը՝ հավանական)՝ շարքից հանելով չորս «МиГ-23»-ի, երկու «Су-22»-ի, երկու «МиГ-21»-ի և երեք «Mirage F1»-ի։

Համարվում է նաև «F-14 Tomcat» կործանիչի պատմության ամենաբարձր ցուցանիշը վայելող օդաչուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Imperial Iranian Air Force: Samurai in the skies
2. ↑  Fire in the Hills: Iranian and Iraqi Battles of Autumn 1982, by Tom Cooper & Farzad Bishop, Sept. 9, 2003
3. ↑  *Iranian F-14 Tomcat Units in Combat* by Tom Cooper & Farzad Bishop, 2004, Oxford: Osprey Publishing, p. 79, ISBN 1 84176 787 5

Արտաքին հղումներ
----------------
**Մարտիրոս Գասելյան** (Մարտիրոս Աղբայ) (1881, Շար, Օսմանյան կայսրություն - նոյեմբերի 27, 1968, Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Մարտիրոս Գասելյանը ծնվել է 1881 թվականին Շար գյուղում, հաճընցի ծնողների աղքատ ընտանիքում։ Հետագայում նրան կոչել են հաճընցի հերոս տոքթոր Մարտիրոս կամ *Մարտիրոս Աղբայ*։ Մանկուց սկսել է աշխատել՝ հովիվ-խաշնարած, հողագործ։

1914 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուն պես ծառայության է մտել թուրքական բանակում։ Կոստանդնուպոլսում նկատելով պատանուն՝ ուղարկել են զինվորական հիվանդանոցում աշխատելու։ Հոսպիտալում ծառայելու ընթացքում դարձել է վիրաբույժի օգնականը։ Յուրացնելով հիվանդներին խնամելու և տարրական բժշկական օգնություն ցույց տալու սկզբունքները՝ շուտով դարձել է անվանի հիվանդապահ։ Չանաքալայի ռմբակոծության ժամանակ վիրավորվել է ու զրկվել մի աչքից։ Հոսպիտալում բուժվելուց հետո կրկին վերադարձել է իր ծառայությանը հոսպիտալում։ 1918 թվականի պատերազմն ավարտվելուց հետո ստացել է հավատարիմ ծառայողի վկայական և զորացրվել։

1918 թվականին վերադարձել է Ադանա։ Ադանայում թուրքական ոստիկանության կողմից մի քանի անգամ ձերբակալվել է, սակայն վկայականի շնորհիվ ազատ է արձակվել։ Այնուհետև տեղափոխվել է Հաճըն և գտել հորեղբոր որդի Սիմոնին, որին թուրքերը չէին տեղահանել իրենց գյուղերի միակ կլայագործը լինելու պատճառով։ Աշխատել է Սիմոնի մոտ՝ որպես օգնական։ Գաղթած հաճընցիների և շարցիների վերադառնալուց հետո գնացել է իր ծննդավայր Շար գյուղը, վերականգնել պապենական օջախը և զբաղվել հողագործությամբ։ 1920 թվականին քեմալական հարձակման և Շար գյուղի պաշարման ժամանակ ցերեկները հիվանդներին ու վիրավորներին է բուժել, իսկ գիշերները՝ ճակատը պաշտպանել։

Շար գյուղի անկումից հետո մի խումբ զինվորների հետ բարձրացել է լեռները և թուրքերի դեմ կռվելով հասել Հաճըն։ Հաճընում բժիշկ Տիրան Թերզյանի հրավերով մնացել է հիվանդանոցում և զբաղվել հիվանդ ու վիրավոր մարտիկների բուժմամբ։ Այնուհետև որպես բժիշկ միացել է Ռումլուի հարձակումին կռվող զինվորներին։ Ճակատամարտի ժամանակ ծանր վիրավորվել է Վարդան Ճերեճյանի թևը։ Եվ Մարտիրոսը, հմտորեն անդամահատելով թևը, նրան փրկել է մահից։ Հետագայում Վարդանը ստացել է «*Կուրո*» մականունը, ինչպես եղել էր ֆրանսիացի անվանի զորավար Կուրոն։ Այդ օրվանից էլ Մարտիրոսին կոչել են դոկտոր։ Փոխհրամանատար Արամ Կայծակը նրան տվել է դոկտորի վկայագիր։

1925 թվականին վերստին ամուսնացել է այրի տիկին Կյուլիզար Գույումճյանի հետ, ում երկու զավակներին պահեց ու դաստիարակեց հարազատ հոր պես։ Հետագայում ընտանիքով տեղափոխվել է Ուրուգվայ և հաստատվել Մոնտեվիդեո քաղաքում։ Այստեղ ստեղծել են սեփական տուն և նպարավաճառի խանութ։ Ամուսինները հետագայում ունեցել են ևս երեք աղջիկ ու մեկ տղա՝ Խուանին։ Մշտապես հետաքրքրվել է Խորհրդային Հայաստանի վիճակով։ Մահացել է 1968 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ Թաղվել է Մոնտեվիդեոյի Նորթե գերեզմանոցում։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Մխճեան Մ. «Հաճընցի հերոս շարցի տոքթ.», Բուենոս Այրես, «Նոր Հաճըն», 1969, հ. 1-2
**Լեդի Ջեյն Գրեյ** (հոկտեմբեր 1537, Bradgate House, Newtown Linford, Charnwood, Լեստերշիր, Լեստերշիր, Անգլիա - փետրվարի 12, 1554, Լոնդոնի թաուեր, Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն) նաև հայտնի որպես «**Իննօրյա Թագուհին**», եղել անգլիացի ազնավականուհի և *դե ֆակտո* Անգլիայի ու Իռլանդիայի թագուհի 1553 թվականի հուլիսի 10-ից 19-ը։

Ջեյնը սերում է իր ապուպապ Հենրի VII-ից և նրա դուստր Մարիա Թյուդորից ու հանդիսանում էր հեռացված Էդուարդ VI-ի զարմուհին։ Նա ուներ գերազանց հումանիստական կրթություն և իր օրերի ամենակրթված երիտասարդ կնոջ հեղինակություն։ 1553 թվականի մայիսին նա ամուսնացավ Լորդ Գիլֆորդ Դադլիի հետ, ով Էդուարդի գլխավոր նախարար Ջոն Դադլիի կրտսեր որդին էր։ 1553 թվականին Էդուարդը իր կտակում գրեց որ առաջարկում է Ջեյնին լինել թագի ժառանգորդ, քանի որ իր խորթ քույր Մարին դավանում էր Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցուն, մինչդեռ Ջեյնը բողոքական էր և կպաշտպաներ Անգլիայի եկեղեցու բարեփոխումները։ Կտակը նրա քույրեր Մարին և Եղիսաբեթը համարեցին ոչ օրինական և բողոքարկեցին այն Երրորդ ժառանգության ակտով։

Էդվարդի մահից հետո Ջեյնը հռչակվեց թագուհի 1553 թվականի հուլիսի 10-ին և սպասում էր թագադրությանը Թաուերում։ Մարի աջակիցների թիվը արագորեն աճեց և Ջեյնի աջակիցների մեծ մասը դավաճանեց նրան։ Անգլիայի Բարձրագույն խորհուրդը հանկարծակիորեն անցավ Մարիի կողմը և հռչակեց նրան թագուհի 1553 թվականի հուլիսի 19-ին։ Ջեյնի հիմնական աջակից Նորտումբերլանդի դուքսը մեղադրվեց պետական դավաճանության մեջ և մեկ ամիս չանցած մահապատժի ենթարկվեց։ Ջեյնը ձերբակալվեց Թուերում և դատապարտվեց մահապատժի պետական դավաճանություն մեղադրանքով 1553 թվականի նոյեմբերին, սակայն ներվեց Մարիի կողմից։ Այնուամենայնիվ Ջեյնի հայր Հենրի Գրեյը դարձավ թագուհի Մարիի դեմ Ուայթի ապստամբությանն մաս և Ջեյնը դիտվեց որպես թագի համար վտանգ։ Ջեյնը և նրա ամուսինը մահապատժի ենթարկվեցին 1554 թվականի փետրվարին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.
2. 1 2 3  Kindred Britain
3. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
4. ↑  Ives 2009, էջ. 2
5. ↑  Ascham 1863, էջ. 213


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a10779383 · BNE: XX5437491 · BNF: 10397097f · GND: 118718800 · ISNI: 0000 0000 8083 7230 · LCCN: n79045478 · LNB: 000216347 · NKC: xx0025871 · NLA: 35150567 · NLP: A30899941 · NTA: 069442991 · NUKAT: n2007126320 · LIBRIS: 319946 · SUDOC: 139192964 · VIAF: 4919568 · ULAN: 500064485 · WorldCat VIAF: 4919568 |

 |

 |
**Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի տուն-թանգարան** (ադրբ.՝ Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi), տուն-թանգարան, որտեղ ապրել է ադրբեջանցի նշանավոր գրող, հրապարակախոս և հայտնի «Մոլլա Նասրեդին» ամսագրի հիմնադիր Ջալիլ Մամեդկուլիզադեն 1920-1932 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Սուլեյման Թաղուզադե փողոց, որտեղ գտնվում է թանգարանը
1978 թվականին որոշում կայացվեց ստեղծել Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի տուն-թանգարան։ 1994 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի տուն-թանգարանը բացվեց գրողի 125-ամյակի կապակցությամբ։ Թանգարանը գտնվում է Բաքվում, Սուլեյման Թաղուզադե փողոցում։

Գործունեություն
---------------

Թանգարանի հիմնադրամն ունի 3000 ցուցահանդես, նրանցից 500-ը ցուցադրվում են։ Թանգարանը մի շարք վայրերում հանդիպումներ, հիշատակի օրեր, մրցույթներ և այլ միջոցառումներ է իրականացնում։ 
Ամեն տարի տեղի է ունենում գրողի հիշատակի օրերը թանգարանում։

Ցուցահանդես
-----------

Ցուցահանդեսը բաղկացած է հինգ սենյակից։ Թանգարանում ցուցադրվում են ցուցահանդեսներ, որոնք արտացոլում են մանկությունը, երիտասարդությունը և կրթական տարիները, ինչպես նաև գրողի գրական գործունեությունը։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի պատմության թանգարան (Բաքու)
* Ադրբեջանի արվեստի ազգային թանգարան
* Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարան
* Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարան
* Ջալիլ Մամեդկուլիզադե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տուն-թանգարանները Բաքվում
2. ↑  Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի տուն-թանգարան
**Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող Ֆրանսիայի Հանրապետության օրենք** (ֆր.՝ Loi visant à réprimer la contestation de l’existence des génocides reconnus par la loi), ցեղասպանությունների կանխարգելմանն ուղղված և Ֆրանսիայի Հանրապետության ազգային օրենսդրությամբ ամրագրված իրավական ուժ ունեցող նորմատիվ ակտ, որը քրեականացնում է միջազգային քրեական իրավունքի կոպտագույն խախտումներից մեկի՝ ցեղասպան գործունեության ժխտումը (մատնանշելով կոնկրետ արևմտահայության ցեղասպանությունը)։

Ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենքի օրինագիծը Ֆրանսիայի խորհրդարանում ներկայացվել է 2011 թվականի դեկտեմբերին և մեկ ամիս անց՝ 2012 թվականի հունվարին, օրինական ուժ ստացել։ Օրենքն արգելում է ցեղասպանության գործողությունների խրախուսումը, ինչպես նաև Ֆրանսիայի կողմից ճանաչված ցեղասպանությունների (Հայոց ցեղասպանություն) պաշտոնապես և ի լուր հանրության մերժումն ու ժխտումը։ Օրինազանցները կրում են վարչական տույժ 45 հազար եվրոյի չափով կամ դատապարտվում մեկ տարի ազատազրկման։

2012 թվականի հունվարի վերջին Ֆրանսիայի սահմանադրական խորհրդի 140 պատգամավորներ սկսեցին օրենքն անվանել հակասահմանադրական։ Նախաձեռնությանը միացել էին ժողովի յոթանասուն սենատորներն ու վաթսունհինգ անդամները, որոնք ցանկանում էին օրենքը չեղյալ հայտարարել։ Թուրքիայի կառավարությունը ի ցույց բոլորի հայտարարեց, որ ողջունում է ֆրանսիացի պատգամավորների այդ դիրքորոշումը։ Արդյունքում՝ 2012 թվականի փետրվարին սահմանադրական խորհուրդն ընդունեց, որ օրենքը խախտում է խոսքի ազատությունը։

Նմանատիպ օրենքներ մինչ օրս գոյություն ունեն Կիպրոսում, Հունաստանում, Սլովենիայում, Արգենտինայում և Սլովակիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Georges Vedel, « Les questions de constitutionnalité posées par la loi du 29 janvier 2001 », dans Didier Maus et Jeannette Bougrab, François Luchaire, *un républicain au service de la République*, vol. 7 : *De Republica*, Paris, Publications de la Sorbonne, 2005, 383 p. (ISBN 9782859445157 et 2859445153, présentation en ligne), p. 37


|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**   **Ֆրանսիա**   **Պատմություն**   **Իրավունք**
 |
**Սենտյա** (ճապ.՝ 煎茶 կամ սենչա) կանաչ թեյի տեսակ է, որը արտադրվում է Ճապոնիայում։ Անունը գալիս է «թեյի թուրմ» (ճապ.՝ 煎じ茶 հայ. *սենձիտյա*), արտահայտությունից։

Սենտյան համարվում է Ճապոնիայում ամենահայտնի թեյերից մեկը (երկրում արտադրվող կանաչ թեյի ¾ մասը)։ Թեյի արտադրման կենտրոններն են՝ Սիձուոկա, Միե, Նառա, Կիոտո, Սագա, Ֆուկուոկա, Միյաձակի, Աիտի։ Հատկապես գնահատվում այս թեյի սինտյա տեսակը (ճապ.՝ 新茶新茶, առաջին սեզոնին՝ ապրիլին հավաքած թեյ), որը պարունակում է մեծ քանակությամբ օգտակար վիտամիններ, ինչպես նաև ունի փափուկ և յուրահատուկ համ։ Ավելի ուշ հավաքած թեյը ունի կոշտ համ, և շատ թույլ բուրմունք։

Թեյի տերևները հավաքելուց հետո տեղափոխում են գործարան, որտեղ անմիջապես մշակում են գոլորշիով, թթվեցումից խուսափելու համար, ապա փաթաթում են, և չորացնում։ Թրման համար խորհուրդ է տրվում 90 °C, և 30-60 վրկ.:

Սենտյա թեյի տեսակները
---------------------

* Ժո Սենչա(上 煎茶)-գերազանց սենտյա
* Տոկու Ժո Սենչա (特 上 煎茶)-բարելավված Սենչա
* Հաչիժուհաչիյա սենտյա (八 十八 夜)
* Կաբևսե սենչա(か ぶ せ 茶)
* Ասամուշի(浅 蒸 し)-արագ պատրաստվող սենչա
* Չումուշի -30-90վրկ.-ում պատրաստվեղ սենչա
* ֆուկւմուշի(深 蒸 し)-պատրաստվում է 1-2 րոպե
* Շինչա(新 茶)

Սենչա թեյի արարողություն
------------------------

Սենչադո (սենչայի ուղի) - սենչա թեյի արարողությունն է։ Այն նման է Գյոկուրո թեյի արարողությանը։

Տես նաև
-------

* Թեյ
* Կանաչ թեյ
* Սպիտակ թեյ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մեծ հանրագիտարանը բառարան Hitachi-ն 2015

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Archived 2017-01-02 at the Wayback Machine.
1995 թվականի Հայաստանի նոր վարչատարածքային բաժանմամբ՝ Երևանն ստացել է մարզի (Երևանի քաղաքապետին նշանակում էր Հայաստանի նախագահը), սահմանադրական փոփոխություններից հետո (2005 թվականին)՝ համայնքի) կարգավիճակ, ունի դրոշ, զինանշան և օրհներգ։

Տեղական ինքնակառավարում
-----------------------

Տեղական ինքնակառավարումը Երևանում իրագործվում է «Տեղական ինքնակառավարման մասին» (2002 թվական) և «Երևան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» (2008 թվական), Հայաստանի օրենքներին համապատասխան։ Երևանի տեղական ինքնակառավարման մարմիններն են՝ ավագանին և քաղաքապետը։

Ավագանին ընտրվում է համամասնական ընտրակարգով՝ 5 տարի ժամկետով։ Քաղաքապետ է ընտրվում ավագանու ձայների 50 %-ից ավելին ստացած կուսակցուցյան ցուցակի 1-ին համարի անձը։ Եթե նա հրաժարվում է կամ տարբեր պատճառներով չի համապատասխանում քաղաքապետին ներկայացվող պահանջներին, ապա քաղաքապետին ընտրում է ավագանին՝ գաղտնի քվեարկությամբ։

Երևանի ավագանու 1-ին ընտրություններում նախատեսված նվազագույն 7 %-ի շեմը հաղթահարել են Հայաստանի հանրապետական՝ 47,43 % (35 մանդատ), «Բարգավաճ Հայաստան» 22,65 % (17 Երևանի քաղաքապետարան 809 մանդատ) կուսակցությունները և «Հայ ազգային քանի շենքը (2004 թվական, ճարտ- •- կոնգրես» դաշինքը՝ 17,57 % (13 ման- ներ՝ ՋիմԹորոսյան, Ռոմիկ դատ)։ Վերջինս, վիճարկելով ընտրու- Մարտիրոսյան) թյունների օրինականությունը, հրաժարվել է իր մանդատներից։ 2011-ից Երևանի քաղաքապետը Տա- րոն Մարգարյանն է։ Երևանի վարչական սահմանները սահ¬ մանված են «ՀՀ վարչաաարածքային բա¬ ժանման մասին» (1995) օրենքով։ Երևանի համայնապատկերը «Հաղթանակ» զբոսայգու բարձունքից Կառավարության որոշմամբ՝ Երևա¬ նում տարածքային կառավարման (իրա¬ կանացնում է ՀՀ տարածքային կառա¬ վարման նախարարությունը) որոշակի գործառույթներ կարող են փոխանցվել գործադիր իշխանության հանրապետական այլ մարմինների։
**Պենյալարա** (իսպ.՝ Peñalara), ամենաբարձր լեռը Իսպանիայի Սիերա դե Գվադարրամա լեռնազանգվածում։ Իսպանիայի ամենաերկար Սիստեմա Սենթրալ լեռան ենթահատվածն է։ Վերջինս գտնվում է Պիրենեյան թերակղզու կենտրոնում և կիսում է այն։ Լեռը տեղակայված է Մադրիդի և Սեգովիայի ինքնավար համայնքների սահմանին։

Պենյալարա լեռնագագաթը ծովի մակարդակից բարձր է 2428 մ, հարաբերական բարձրությունը 1113 մ է։ Հետևաբար, դա Գվադարրամայի ամենանշանավոր և կարևոր գագաթներից մեկն է։

Լեռան արևելյան հատվածում է Մադրիդ ինքնավար համայնքի Ռասկաֆրիա մունիցիպալետն է, որը պատկանում է Լոզոյայի Վալլեին, իսկ արևմտյան հատվածը գտնվում է Սեգովիայի մարզի Վալալա նահանգում։ Լեռան գագաթը բնական այգի է, ինչը հայտնի է որպես Պենյալարայի բնական զբոսայգի։ Այն առանձնանում է փոքր լճերով և կտրուկ հատվածներով։

Այս լեռան հովիտները ծածկված են տարբեր բուսականությամբ, կախված բարձրությունից։ Խոշոր անկանոն կաղնու ծառերը հայտնաբերվել են 1000-ից մինչև 1300 մ բարձրության վրա։ 1100 մետրից մինչև 2000 մետր բարձրությամբ լանջերում գերակշռում են վայրի սոճու անտառները։ 2000 մետրից մինչև գագաթ՝ թփեր են։ Այստեղ բնակվում են շատ կենդանիներ, ինչպիսին են փոքր կաթնասունները, կա նաև միջատների մեծ բազմազանություն և տարբեր թռչնատեսակներ, ինչպիսիք են և արծիվներն ու անգղերը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Pico de Peñalara, Spain". peakbagger.com. Retrieved October 26, 2015.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Parque Natural de Peñalara Archived 2006-05-05 at the Wayback Machine. (իսպ.)
* Ascensión a Peñalara Archived 2012-03-29 at the Wayback Machine. (իսպ.)
* Rutas por Peñalara y sus lagunas (իսպ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փառքի բլուր (այլ կիրառումներ)

**«Փառքի բլուր»** (ռուս.՝ Холм Славы), հուշահամալիր Ղրիմի Յալթա քաղաքում, որը կառուցվել է Ռուսաստանի քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների ժամանակ ընկած հերոսների պատվին։ Հավերժական կրակը վառվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 6-ին Սևաստոպոլի Մալախով կուրգանի Հավերժական կրակի բոցից։

Նկարագրություն
--------------

Դարսան բլրի մոտ, որտեղ «Յալթա - Գորկա» ճոպանուղով կարելի է հասնել Յալթայի առափնյա փողոցից, վեր է խոյանում Փառքի բլուրը, որի գագաթին 1967 թվականին, Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի առթիվ, ստեղծվել է հուշահամալիր։ Այն անմահացրել է քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների այն հերոսների խիզախությունը, որոնց անուններն անքակտելիորեն կապված են Յալթայի պատմության հետ։ Հուշահամալիրը երկաթբետոնե մեծ օղակ է, որը երեսպատված է ինկերմանյան քարով։ Օղակի ներքին կողմում փորագրված են խորհրդային բանակի զինվորների, Սևծովյան նավատորմի նավաստիների, պարտիզանների և ընդհատակյա գործիչների ռելիեֆային պատկերները։ Կենտրոնում վառվում է Հավերժական կրակը։ Հուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետներ Վ. Ա. Պետերբուրժցևը, Ա. Վ. Ստեպանովը, Ա. Ա. Պոպովը։

1973 թվականին բլրի գագաթին տանող աստիճանների հիմքի մոտ տեղադրվել է գրանիտով երեսպատված ստելա, որը դարձել է հուշահամալիրի բաղկացուցիչ մասը (հեղինակն է Պ. Ա. Ստարիկովը)։ Ստելայի վրա փորագրված են այն մարդկանց անունները, որոնք քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում պայքարել են Ղրիմում խորհրդային իշխանության հաստատման համար և մարտերում պաշտպանել են հեղափոխության ձեռքբերումները։ Նրանցից են Դ. Ի. Ուլյանովը, Մ. Վ. Ֆրունզեն, Վ. Կ. Բլյուխերը, 1917 թվականին Յալթայի բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավար Յ. Տարվացկին, հեղինակավոր բոլշևիկ, 1918 թվականին Գուրզուֆի հեղափոխական կոմիտեի առաջին նախագահ Ի. Ի. Պոդվոյսկին։ Այստեղ հավերժացված են 1920 թվականին սպիտակգվարդիականների կողմից տանջամահ արված ընդհատակյա գործիչներ Յ. Ա. Դրաժինսկու և Յ. Օ. Բրոնշտեյնի, 1919 թվականին Յալթայի հեղափոխական կոմիտեն գլխավորած քաղտաժանակիր Ն. Մ. Սոսնովսկու և ՌԿԿ(բ) Յալթայի ընդհատակյա կոմիտեի նախագահ, 1919-1920 թվականներին գործած պարտիզանական ջոկատի կազմակերպիչ Պ. Մ. Օսլովսկու անունները։

Հուշահամալիրի օղակի ներսի կողմում, ռելիեֆային պատկերների կողքին, փորագրված են *«Խորհրդային բանակի մարտիկներին», «Սևծովային նավաստիներին», «Պարտիզաններին և ընդհատակյա գործիչներին»* գրությունները, որոնք հիշեցնում են Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսների հաստատակամությունը և քաջությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Холм Славы»։ Վերցված է 2019 Հունվար 24
**Սալմանասար III** (մ.թ.ա. 9-րդ դար - մ. թ. ա. 824), Ասորեստանի թագավոր (մ.թ.ա. 859-824)։ Հաջորդել է հորը՝ Աշուրնասիրպալ II-ին (Աշշուրնածիրապալ)։

Շարունակել է հոր նվաճողական քաղաքականությունը, կատարել 32 արշավանք։ Արևելքում տիրել է Զամուա երկրին, ավարառության է ենթարկել Պարսուան և Մարաստանը, հարավում իրենից կախման մեջ է գցել Բաբելոնը, գրավել մինչև Պարսից ծոցն ընկած տարածքը, արևմուտքում հաջողությամբ պատերազմել է Փոքր Ասիայի հարավարևելյան և Հյուսիսային Ասորիքի թագավորությունների դեմ, հասել է մինչև Կիլիկիա, իրեն ենթարկել Կարքեմիշը, Հալեպը և Սամալը։ Այնուհետև Սալմանասար III-ն արշավել է Ասորիքի, Պաղեստինի և Փյունիկիայի մանր թագավորությունների հեգեմոն Դամասկոսի վրա։ 853 թվականին և 833 թվականին պարտության է մատնել Դամասկոսի և նրա դաշնակիցների զորքերին, սակայն չի կարողացել իրեն ենթարկել Դամասկոսը։ Իսրայելը, Տյուրոսը և Սիդոնը դարձել են Ասորեստանին հարկատու։ Սալմանասար III իր գահակալման ամբողջ ընթացքում հարկադրված էր պայքարել հյուսիսում՝ ուրարտական ռազմատենչ ցեղերի, նոր կազմավորվող և աստիճանաբար հզորացող Վանի թագավորության դեմ։ Ասորեստանյան զորքերը Սալմանասար III-ի օրոք արշավել են Հայկական լեռնաշխարհ, գրավել են մի շարք քաղաքներ, պատերազմել Վանի արքաներ Արամեի և Սարդուր I-ի դեմ։ Վանի թագավորության աստիճանական ուժեղացումը Ասորեստանին կտրել է Փոքր Ասիայից, Հայկական լեռնաշխարհից և կարևոր հումքի այլ վայրերից, ինչն աստիճանաբար թուլացրել է Ասորեստանը։ Սալմանասար III Ասորեստանի տարածքը բաժանել է 26 նահանգի, որոնք կառավարել են փոխարքաները, ավարտել է դեռևս հոր ժամանակ սկսված զիկկուրատի կառուցումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Crystal D.* The Cambridge Encyclopedia of Language — Cambridge University Press, 1987. — P. 198. — ISBN 978-0-521-42443-1


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a19153521 · GND: 122469747 · ISNI: 0000 0004 0277 3509 · LCCN: n00047036 · NTA: 203394216 · SUDOC: 103724567 · VIAF: 298984339 · WorldCat VIAF: 298984339 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 119)։*  |
| **՞**Տանձենի սիրիական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Տանձենի |
|
|
| Տեսակ | Տանձենի սիրիական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pyrus syriaca
Boiss |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տանձենի սիրիական** (լատ.՝ Pyrus syriaca), վարդազգիների ընտանիքի, տանձենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ, փոքր ծառ է՝ 5-0 մ բարձրությամբ և մինչև 30 սմ բնի տրամագծով, երբեմն աճում է թփանման։ Սաղարթը նեղ է, ցախավելանման։ Տերևները էլիպսաձև են, երկարավուն ձվաձև, համարյա շեղանկյուն կամ լայն նշտարաձև, 3-9 սմ երկարությամբ և 2-3 սմ լայնությամբ, կլորավուն կամ սեպաձև հիմքով, բութ գագաթով կամ սրածայր, կոշտ սղոցաեզր կամ ատամնաեզր, համարյա կաշվեկերպ, կանաչ, մերկ, վերևի կողմից թույլ փայլուն, ներքևի կողմից՝ անփայլ։

Ծաղկաբույլերը սակավածաղիկ վահաններ են։ Ծաղիկները սպիտակ են, մինչև 3,0 սմ տրամագծով։ Բաժակաթերթիկները լեն թափվում պտղի հասունացման ժամանակ, այլ մնում են գագաթին։ Պտուղը կլորավուն է կամ տանձանման, մինչև 2 սմ տրամագծով, մուգ դարչնագույն, հաստ պտղակոթով, որը երկու անգամ ավելի երկար է պտղից։ Ծաղկում է ապրիլին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Բավականին դիմացկուն բույս է։ Լավ է տանում երաշտը, բարձր ջերմաստիճանները, ուժեղ սառնամանիքները, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, լուսասեր է։ Կարելի է օգտագործել շոգ, չոր կլիմա ունեցող վայրերի կանաչապատման և անտառապատման համար։ խորհուրդ է տրվում օգտագործել սելեկցիոն աշխատանքներում, կուլտուրական տանձենու չորադիմացկուն սորտեր ստանալու նպատակով։ Պտուղները կարելի է ուտել միայն ցուրտը խփելուց հետո, քանի որ խիստ տտիպ են։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Սիրիայում, Կիպրոսում։ ՀՀ-ում աճում է Խոսրովի անտառում, Վայքում, Մեղրիում, վերին լեռնային գոտում՝ կաղնեբոխային անտառներում, բացատներում։

Կիրառություն
------------

Էկոլոգիական խումբը՝VIII: Մշակության հավանական շրջանները՝3 ա, 8, 18, 20 ա, 22-28, 31 -32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (340)։
**Սալմանասար V** (*անհայտ* - մ. թ. ա. 722), գահակալել է մ․թ․ա․ 727-722 թվականներին, Թիգլաթպալասար III–ի որդին և հաջորդը։ Հոր կենդանության օրոք Հյուսիսային Փյունիկիայի և Իսրայելի փոխարքան էր, որտեղ ճնշել է Եգիպտոսի դրդմամբ բռնկած ապստամբությունը։ Սալմանասար V-ը թագավորել է նաև Բաբելոնիայում՝ Ուլուլայ անունով։ Շարունակել է հոր ներքին քաղաքականությունը․ հենվել է բանակի վրա, սահմանափակել է ստրկատերերի, խոշոր հողատերերի, քրմության և առևտրականների իրավունքները, վերացրել է Ասորեստանի և Բաբելոնիայի հին ու սրբազան քաղաքների՝ Աշշուրի, Նիպպուրի, Սիպպարի և Բաբելոնի արտոնությունները և ապահարկությունը։ Դա առաջ է բերել ավագանու, քրմության և արքայական ընտանիքի դժգոհությունը։ 724 թվականին արշավել է դարձյալ ապստամբած Փյունիկիա և Իսրայել, ջախջախել է Իսրայելի բանակը, պաշարել Տյուրոսը և Սամարիան։ Սամարիայի եռամյա պաշարումը մեծ զոհեր է խլել Սալմանասար V-ից։ Օգտվելով ռազմական այդ անհաջողությունից՝ Սալմանասար V-ի հակառակորդները դավադրություն են կազմակերպել և գահընկեց արել նրան՝ գահ բարձրացնելով կրտսեր եղբորը՝ Սարգոն II-ին։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 119)։*  |
**Եկատերինա Լոբկովայի տուն** (ռուս.՝ Дом Екатерины Лобковой), առանձնատուն Մոսկվայի կենտրոնում (Բոլշոյ Տոլմաչովսկի նրբանցք, տուն 5, շինություն 7)։ Կառուցվել է 1807 թվականին ամպիր ոճով։ Այժմ այնտեղ տեղակայված է Ալթայի երկրամասի ներկայացուցչությունը։ Եկատերինա Լոբկովայի տունն ունի մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Տունը 2008 թվականին՝  
վերակառուցման ժամանակ
Բոլշոյ Տոլմաչովսկի նրբանցքում գտնվող առանձնատունը կառուցվել է 1807 թվականին փոխպորուչիկ Եկատերինա Սեգեևնա Լոբկովայի համար։ 1852 թվականից այն պատկանել է վաճառական Մեդինցևներին, 1861 թվականից՝ վաճառական Լոսևներին։

Սկզբնապես առանձնատան հատակագիծը П-աձև էր։ 1850-ական թվականներին բակի կողմից ավելացվել են կցակառույցներ։ 1860-ական թվականներին վերակառուցվել է կիսահարկը, որտեղ ավելացվել է խորշապատշգամբ։ XXI դարի սկզբին առանձնատունը վերանորոգվել է։ Այժմ այնտեղ տեղակայված է Ալթայի երկրամասի ներկայացուցչությունը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկատերինա Լոբկովայի տունն ունի երկու հարկ և փայտե կիսահարկ։ Առանձնատան կենտրոնական մասն առանձնացված է ոչ մեծ ելունով և երկրորդ հարկի կանելյուրացված որմնասյունային նախամուտքով, որը պսակվում է մետոպներով և եռակոսիկներով ծոփորով։ Նրա վերևում գտնվում է տան առավել արտահայտիչ մանրամասնը՝ կիսահարկի խոր խորշապատշգամբը, որը ցանկապատված է բարակ մետաղական ճաղերով։ Խորշապատշգամբի առաստաղը տեսողաբար պահում են երկու ծեփածո կալունակները։ Երկրորդ հարկի պատուհանների վերևում ծեփածո զարդեր են։ Տնից ձախ դռնակով դարպասի մույթն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
2. ↑  Дом, XVIII—XIX вв. Archived 2018-07-08 at the Wayback Machine. // data.mos.ru
3. ↑  *Борис Арсеньев* Неисчерпаемая Якиманка. В центре Москвы – в сердцевине истории. — М.: Центрполиграф, 2014.
4. ↑  *Денис Дроздов* Большая Ордынка. Прогулка по Замоскворечью. — М.: Центрполиграф, 2015.
5. ↑  Москва: Архитектурный путеводитель / И. Л. Бусева-Давыдова, М. В. Нащокина, М. И. Астафьева-Длугач. — М.: Стройиздат, 1997. — С. 249. — 512 с. — ISBN 5-274-01624-3
|  |
| --- |
| **Տանձենի հիրկանյան** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Սալորայիններ (Amygdaloideae) |
| **Տրիբա** | *Maleae* |
| **Ցեղ** | Տանձ *(Pyrus)* |
| **Տեսակ** | **Տանձենի հիրկանյան** *(P. hyrcana)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Pyrus hyrcana***Fed. 1952 |

**Տանձենի հիրկանյան** (լատ.՝ Pyrus hyrcana), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ ծառ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

25 մ բարձրությամբ, փշեր չունեցող ծառ է։ 5-8 սմ երկարությամբ և 3-5 սմ լայնությամբ տերևները ձվաձև են, սուր մանր ատամնավոր։ Վերևում դրանք բթավուն կամ թեթևակի սրացած են, հիմքի մոտ՝ հատված կամ համարյա սրտաձև, իսկ տակից՝ բարակ թաղիքավոր։ Երկար, բարակ կոթերը հավասար են թիթեղի երկարությանը։ 2,5-3 սմ տրամագծով պտուղները միայնակ են կամ 2 (3)-ը։ Պտղի ժամանակ ուղիղ կանգնած բաժակի մասերը պսականման են, բարակ թաղիքավոր։ Կոթերը կարճ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի և Մեղրու ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հայաստանից բացի, տեսակը հանդիպում է Թալիշում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1200-2100 մ բարձրությունների վրա, անտառներում, անտառների եզրերին։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղակալում՝ հունիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Pyrus hyrcana
* EoL: 629220
* GBIF: 5362767
* IPNI: 730926-1
* IRMNG: 10179271
* Plant List: rjp-2154
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:730926-1
* Tropicos: 27804736

 |

 |
Elastic rebound
Երկրաբանության մեջ **առաձգական վերադարձի տեսությունը** բացատրում է, թե ինչպես է էներգիան ազատվում երկրաշարժի ժամանակ։ Երբ երկրակեղևը դեֆորմացվում է, ժայռերը, որոնք տարածվում են խզվածքի հակառակ կողմերով, ենթարկվում են ճեղքման սթրեսի։ Դանդաղ դրանք դեֆորմացվում են, մինչև դրանց ներքին կոշտությունը գերազանցվի։ Այնուհետև նրանք առանձնանում են խզվածքի երկայնքով. հանկարծակի շարժումն ազատում է կուտակված էներգիան, և ժայռերը հետ են դառնում գրեթե իրենց սկզբնական ձևին։ Նախկինում պինդ զանգվածը բաժանվում է երկու դանդաղ շարժվող թիթեղների միջև, այն էներգիան, որն արտանետվում է շրջակա միջավայրով սեյսմիկ ալիքով։

Տեսություն
----------

1906 թվականի Սան Ֆրանցիսկոյի մեծ երկրաշարժից հետո երկրաֆիզիկոս Հարի Ֆիլդինգ Ռիդը ուսումնասիրեց գետնի մակերեսի տեղաշարժը Սան Անդրեասի խզվածքի երկայնքով երկրաշարժից 50 տարի առաջ։ Նա այդ ընթացքում 3,2 մ ծռվելու ապացույցներ է գտել։ Նա եզրակացրեց, որ երկրաշարժը պետք է լիներ խզվածքի երկու կողմերում գտնվող ժայռերում կուտակված լարվածության էներգիայի առաձգական ետադարձի արդյունքում։ Հետագա չափումները, օգտագործելով գլոբալ տեղորշման համակարգը, մեծապես հաստատում են Ռեյդի տեսությունը՝ որպես սեյսմիկ շարժման հիմք։

Բացատրություն
-------------

Ակտիվ, բայց կողպված խզվածքի երկու կողմերը կամաց-կամաց շարժվում են տարբեր ուղղություններով, որտեղ առաձգական լարվածության էներգիան կուտակվում է դրանց հարող ցանկացած ժայռային զանգվածում։ Այսպիսով, եթե ճանապարհը կառուցված է ուղիղ խզվածքի վրայով, ինչպես նկարի վահանակի ժամանակ 1-ում, այն ուղղահայաց է խզվածքի հետքին E կետում, որտեղ խզումը կողպված է։ Խզվածքի ընդհանուր շարժումը (մեծ սլաքներ) հանգեցնում է նրան, որ կողպված խզվածքի վրայի ժայռերի մոտ առաջանում է առաձգական դեֆորմացիա, ինչպես ժամանակ 2-ում։ Այս դեֆորմացիան կարող է առաջանալ տարեկան մի քանի սանտիմետր արագությամբ։ Երբ կուտակված լարումը բավականաչափ մեծ է ժայռերի ուժը հաղթահարելու համար, արդյունքը հանկարծակի ճեղքվածք է կամ հնարավորինս վերադառնում սկզբնական ձևին, ցնցում, որը զգացվում է մակերեսի վրա որպես երկրաշարժ։ Այս հանկարծակի շարժումը հանգեցնում է ճանապարհի մակերեսի տեղաշարժի, ինչպես ցույց է տրված Ժամանակ 3-ում։ Պահպանված էներգիան թողարկվում է մասամբ ջերմության, մասամբ ժայռի փոփոխության և մասամբ սեյսմիկ ալիքի տեսքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Reid, H.F. *The Mechanics of the Earthquake, The California Earthquake of April 18, 1906; Report of the State Investigation Commission,* Vol.2, Carnegie Institution of Washington, Washington, D.C. 1910
2. ↑  Monroe J.S. Wicander R. (2011)։ *The Changing Earth: Exploring Geology and Evolution* (6 ed.)։ Cengage Learning։ էջ 203։ ISBN 9780840062086

Արտաքին կապեր
-------------

*
**Առաձգականության տեսություն**, մեխանիկայի բաժին, ուսումնասիրում է արտաքին ազդեցությունների հետևանքով առաձգական մարմիններում առաջացած տեղափոխությունները, դեֆորմացիաները և լարումները ինչպես մարմնի հավասարակշռված վիճակի, այնպես էլ նրա կետերի հարաբերական շարժման դեպքերում։ Առաձգականության տեսության մեջ մարմինը դիտարկվում է որպես նյութական կետերի հոծ միջավայր և ընդունվում, որ այն կատարելապես առաձգական է։ Առաձգականության տեսության ստատիկական խնդիրներում մակերևութային լարումների և տեղափոխությունների ազդեցությունները հաշվի են առնվում մակերևութային պայմանների, իսկ դինամիկական խնդիրներում՝ նաև նախնական պայմանների բավարարմամբ։ Մակերևութային պայմանների տրման տեսակետից, աառաձգականության տեսության խնդիրները լինում են երեք տիպի՝ առաջին հիմնական խնդիր (մարմնի մակերևույթի բոլոր կետերում տրված են արտաքին լարումները), երկրորդ հիմնական խնդիր (մակերևույթի բոլոր կետերում տրված են տեղափոխությունները), խառը խնդիր (մակերևույթի որոշ մասերում տրված են լինում լարումները, իսկ մնացած մասերում՝ տեղափոխությունները)։ Աառաձգականության տեսության եռաչափ խնդիրների համար ճշգրիտ լուծումներ գտնելը կապված է մաթեմատիկական մեծ դժվարությունների հետ։ Այդ պատճառով էլ, կիրառական բնույթի խնդիրներ ուսումնասիրելիս, դիմում են մոտավոր լուծումների կամ ստիպված են լինում ընդունել որոշ վարկածներ (հիմնականում՝ մարմնի դեֆորմացված վիճակի վերաբերյալ)։ Առաձգականության տեսության ուսումնասիրության արդյունքները կիրառվում են շինարարական տեխնիկայում, մեքենաշինության մեջ և այլուր։ Հայաստանում առաձգականության տեսության բնագավառի ուսումնասիրությունները սկսվել են 1930-ական թվականների վերջերին։ Թորգոմ Խաչատրյանի հետազոտությունները նվիրված էին առաձգական թաղանթների հաշվարկման մեթոդների մշակմանը (1937)։ Օգսեն Սապոնջյանը կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիայի տեսության կիրառմամբ ուսումնասիրել է մի մասով բեռնավորված առաձգական սալերի ծռման հարցերը (1939)։ Այնուհետև աշխատանքներ են տարվել և տարվում են պրիզմատիկ ձողերի ոլորման և ծռման, փոփոխվող տրամագծով լիսեռների ոլորման, բաղադրյալ մարմինների լարված վիճակի որոշման, կոնտակտային և այլ խնդիրների լուծման ուղղությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 524)։*  |
**Ռուս-բենինական հարաբերություններ** (ռուս.՝ Российско-бенинские отношения), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Բենինի Հանրապետության միջև։

Պատմություն
-----------

### Խորհրդա-բենինական հարաբերություններ

Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունը 1960 թվականի օգոստոսի 18-ին Դահոմեայի Հանրապետությունը ճանաչել է, որպես անկախ և ինքնիշխան պետություն։ Շատ չանցած՝ 1962 թվականի հունիսի 4-ին, երկու երկրների միջև հաստատվել են դիվանագիտական հարաբերություններ։ Սկզբնական շրջանում դիվանագիտական հարաբերությունները կատարվում էին Տոգոյում խորհրդային դեսպանի միջոցով։

1966 թվականի փետրվարի 1-ին Խորհրդային Միության կենտրոնական կոմիտեն առաջին անգամ Ալեքսանդր Աբրահամովին հավատարմագրեց, որպես Բենինում ԽՍՀՄ դեսպան։

Չնայած այս հանգամանքի, երկու երկրների միջև հարաբերությունները եղել են նվազագույնս։ Բենինի և Խորհրդային պետության երկկողմ հարաբերությունները բարելավվել են միայն 1972 թվականին Պորտո Նովոյում տեղի ունեցած հեղաշրջումից հետո, որի արդյունքում երկրում 1974 թվականին ստեղծվեց լենինյան և մարքսիստական վարչակազմ։ Այդ ժամանակ ԽՍՀՄ-ը հանդիսանում էր նախկին գաղութային տերություն հանդիսացող Բենինի գլխավոր ռազմաքաղաքական դաշնակիցը միջազգային ասպարեզում։ 1953-1980 թվականներին խորհրդային կողմն ունեցել է իր զորքերը Բենինի տարածքում։ 1986 թվականին կնքվել է երկու երկրների միջև բարեկամության և համագործակցության հռչակագիր։

### Ռուս-բենինական հարաբերություններ

1992 թվականի հունվարի 9-ին Բենինը պաշտոնապես ճանաչել է Ռուսաստանի Դաշնությանը, որպես Խորհրդային Միության գլխավոր իրավահաջորդ պետություն։ Ներկայումս Ռուսաստանն ունի իր դեսպանությունը Կոտոնուում, իսկ Բենինը՝ Մոսկվայում։

Աղբյուրներ
----------

* Ռուս-բենինական հարաբերություններ՝ ՌԴ արտգործնախարարություն
**«Ձմեռ պապն ու գորշ գայլը»** (ռուս.՝ «Дед Мороз и серый волк»), սև-սպիտակ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ՝ ստեղծված 1937 թվականին ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Օլգա Խոդատաևայի կողմից։ Խորհրդային առաջին ամանորյա մուլտֆիլմն է Ձմեռ պապի մասնակցությամբ, որը թողարկվել է Խորհրդային Միությունում՝ Ամանորի տոնումը պաշտոնական դարձվելուց հետո։

> 
> 
> «Ձմեռ պապն ու գործ գայլը» մուլտֆիլմում գայլը, իհարկե, մի քիչ նման է կուլակի, վնասարարի։ Այդ ժամանակ անընդհատ քննարկվում էին դաստիարակության և դաստիարակչական գործընթացում մուլտիպլիկացիայի դերի հարցերը։ Թե ինչպիսին պետք է լինի ժամանակակից մանկական հեքիաթը, 1937 թվականին դեռ այնքան էլ պարզ չէր։ Փորձել են, հավանաբար, թշնամու կեպարը ներկայացնել գայլի տեսքով։ Հեքիաթում պետք է լիներ թշնամու կերպար, որն առկա էր իրականությունում։— Գ. Բորոդին
> 
>

Սյուժե
------

Անտառային գազանները պատրաստվում են Ամանորին։ Ձմեռ պապը ցանկանում է եղևնի կտրել նրանց տոնակատարության համար։ Երկու նապաստակներ նրա հետ գնում են եղևնի կտրելու և իրենց քրոջը թողնում են պահպանելու տունը։ Այդ ժամանակ գորշ գայլը փորձում է մտնել նապաստակների տուն՝ ասելով, թե ինքը Ձմեռ պապն է, սակայն նրանց քույրը չի հավատում։ Դրանից հետո գայլը հագնում է մուշտակ ու դնում մորուք և որպես Ձմեռ պապ նորից թակում նապաստակների տան դուռը։ Փոքրիկ նապաստակը ներս է թողնում գայլին, և վերջինս նրան գցում է պարկի մեջ ուտելիքի հետ միասին ու հեռանում։ Ձմեռ պապն ու նապաստակներն անտառում լսում են իրենց քրոջ ձայնը և փորձում են հասնել գայլի հետևից, սակայն նա փախչում է։ Փոքրիկ նապաստակը, պոկելով պարկի կարկատանը, պարկից նետում ուտելիքներն, ինչից հետո ինքն էլ դուրս է գալիս։ Այդպես Ձմեռ պապն ու նապաստակները գտնում են նրան ու հասնում գայլի տան մոտ։ Վերջինս, հայտնաբերելով կորուստները, Ձմեռ պապից թաքնվում է իր տանը։ Ձմեռ պապը սառեցնում է գորշ գայլի տունը, և վերջինս ստիպված դուրս է գալիս։ Ապա գայլը կտրում է եղևնին ու այն տանում նապաստակների տուն։ Ձմեռ պապը զարդարում է տոնածառն ու նվերներ բաժանում կենդանիներին։ Դրանից հետո գայլը ներողություն է խնդրում փոքրիկ նապաստակից ու նորից առևանգում նրան, սակայն Ձմեռ պապը փրկում է նապաստակին ու բուք բարձրացնում, որը գայլին քշում է հեռու։

Ստեղծողներ
----------

* Ռեժիսոր՝ Օլգա Խոդատաևա
* Օգնական՝ Ն. Վոինով
* Սցենարիստ՝ Վլադիմիր Սուտեև
* Կոմպոզիտոր՝ Գ. Լոբաչյով
* Հնչյունային օպերատոր՝ Ս. Ռենսկի
* Օպերատոր՝ Դ. Կարետնի
* Նկարահանումները՝ Կ. Կռիլովա, Պ. Լեբեդևա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ՝ Լամիս Բրեդիս, Տ. Գիրշբերգ, Ֆաինա Եպիֆանովա, Բ. Պետին, Տ. Պուզիրյովա, Լիդիա Ռեզցովա, Մ. Զոտովա

Տես նաև
-------

* Ձմեռ պապը և գորշ գայլը (մուլտֆիլմ, 1978)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Георгий Бородин*. «Новогодняя анимация». Аниматор.ру.
2. ↑  *Георгий Бородин*. Образ Деда Мороза в российской анимации октябрь 2007
3. 1 2  «Дед Мороз и серый волк»(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումեր
---------------

* «Ձմեռ պապն ու գորշ գայլը» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Ձմեռ պապն ու գորշ գայլը»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
ՄԵՏ պաշտոնական տարբերանշանը
**Միջազգային երկրաֆիզիկական տարի, ՄԵՏ** (անգլ.՝ *International Geophysical Year*, ֆր.՝ *Année géophysique internationale*), 1957 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև 1958 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ընկած ժամանակահատվածը (18 ամիս), որի ընթացքում 67 պետություններ ամբողջ երկրագնդի տարածքում միասնական ծրագրով և մեթոդով կատարեցին երկրաֆիզիկական դիտարկումներ և հետազոտություններ։

ՄԵՏ-ը հաջորդեց երկու Միջազգային բևեռային տարիներին։ Նրա անցկացումը ղեկավարեց հատուկ կոմիտե։ 1959 թ.-ին ՄԵՏ-ը շարունակվեց որպես Միջազգային երկրաֆիզիկական համագործակցություն (ՄԵՀ)։ ՄԵՏ-ի ծրագրի մեջ, որը հարմարեցված էր արեգակի մաքսիմում ակտիվության ժամանակին, մտնում էին օդաբանական, օդերևութաբանական, օվկիանոսագիտական, սառցադաշտաբանական, մագնիսային, գրավիմետրական և սեյսմիկ դիտարկումներ։

Ուսումնասիրվեցին մթնոլորտի վերին շերտերը՝ բևեռափայլը, իոնոսֆերան, երկնաքարերը, ինչպես նաև տիեզերական ճառագայթները։ Դա մեծ ներդրում էր Արեգակ-Երկիր կապերի հետազոտման գործում։ Հատուկ նշանակություն ունեցավ Անտարկտիկայի ուսումնասիրությունը, որտեղ տարբեր երկրներ ստեղծել էին բազաներ դիտարկումների համար (օրինակ, սովետական «Միրնի» դիտակայանը)։ Բոլոր օվկիանոսներում կատարվեցին բազմաթիվ հիդրոգրաֆիական կտրվածքներ, մասնավորապես սովետական «Վիտյազ» և «Օբ» նավերով։ ԽՍՀՄ-ը և ԱՄՆ-ը Արկտիկայում մեծ սառցաբեկորների վրա տեղակայեցին մի քանի լողացող դիտակայաններ։ ՄԵՏ-ի անցկացման ժամանակ օգտագործվեցին նորագույն սարքեր և ուսումնասիրության միջոցներ (օրինակ, արձակվեցին մեծ քանակությամբ երկրաֆիզիկական հրթիռներ, Երկրի արհեստական արբանյակներ), և դրանց օգնությամբ տրվեցին մթնոլորտի խորության և ջերմաստիճանի առաջին գնահատականները 200 կմ-ից վեր շերտերում։ Բացահայտվեցին Երկրի ռադիացիոն գոտիները։ Հաջողվեց որոշել երկնաքարային նյութի խտությունը միջմոլորակային տարածությունում (որը կարևոր է տիեզերական թռիչքների անվտանգության ապահովման համար)։ ՄԵՏ-ի դիտարկումների նյութերով Անտարկտիդայում հայտնաբերվեց ցրտության Հարավային բևեռը մինչև -57°С միջին տարեկան ջերմաստիճաններով, որոշվեց Անտարկտիդայի ափերի մոտ ցիկլոնների առավել կրկնողության 6 մարզերի միջին դիրքը։

Երկնաքարերի լույս արձակող (լուսատու) հետքերի տեսողական ռադիոլոկացիոն դիտարկումները հնարավորություն ընձեռեցին որոշել քամու արագությունը և ուղղությունը մինչև 110 կմ բարձրության վրա։ Օվկիանոսի առավել խոր մասերում հայտնաբերվեցին բավական արագ հոսանքներ։ Սեյսմիկ դիտարկումները ցույց տվեցին, որ մայր ցամաքների եզրերով ձգվող հրաբխային զոնաները կապված են նուրբ օվկիանոսային երկրակեղևից հզոր ցամաքայինի անցման հետ։ Նոր սառցադաշտային շրջաններ գտնվեցին Արևելյան Սիբիրում։ Բևեռափայլի սպեկտրի օգնությամբ ապացուցվեց հելիումի առկայությունը Երկրի վերին մթնոլորտում։ ՄԵՏ-ի առաջին գիտական արդյունքները ամփոփեցին 1958 թ.-ին, Մոսկվայում կայացած ՄԵՏ-ի ասամբլեայում։ ՄԵՏ-ի դիտարկումների բոլոր նյութերի կրկնօրինակները պահպանվում են տվյալների համաշխարհային կենտրոններում (ՏՀԿ)՝ Վաշինգտոնում, Մոսկվայում և մի քանի այլ կենտրոններում, օրինակ՝ Ժնևում, Լոնդոնում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 573)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գրիգոր (մանրանկարիչ) (այլ կիրառումներ)

**Գրիգոր** (*անհայտ* - *անհայտ*), XIII դարի հայ մանրանկարիչ։ Կենսագրական տվյալներ չեն պահպանվել։ 1232 թվականին նկարազարդել է մի ձեռագիր (Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան № 2743), որ հայտնի է «Թարգմանչաց Ավետարան» անունով (Արցախի թարգմանչաց վանքում պահվելու պատճառով)։ Ձեռագիրն իր մանրանկարների գեղանկարչական արտակարգ արժանիքներով հանդիսանում է հայկական միջնադարյան մանրանկարչության գլուխգործոցներից մեկը։ Նկարչի վարպետությունը արտահայտվել է գունային անկրկնելի լուծումների մեջ։ Հագեցած և հարուստ ներկապնակի միջոցով, ինչպես և պատկերված անձանց հոգեկանը բացահայտելով՝ Գրիգորը ստեղծել է դրամատիկական լարվածությամբ օժտված հորինվածքներ, յուրովի արտացոլել ժամանակաշրջանին բնորոշ ընդհանուր տրամադրությունը, երբ երկրին սպառնում էր նոր զավթիչների՝ թաթարմոնղոլների արշավանքը։ Հատկանշական է, որ անգամ տոնական շարքի մեջ ամենաուրախ՝ «Ավետման» տեսարանը ևս լի է դրամատիզմով։ Հորինվածքների թե՛ գծային, թե՝ գունային լուծումները ենթարկված են երկիմասաային բացահայտման։ Առավել հաջողված են «Խորհրդավոր ընթրիք», «Դժոխքի ավերում» և «Ավետումն» տեսարանները։ Մեծ վարպետությամբ են կատարված նաև մատյանի զարդանկարները՝ խորաններ, անվանաթերթեր, լուսանցազարդեր, զարդագրեր։ Հայտնի զարդաձևերի հետ մեկտեղ նկարիչը ստեղծել է նոր տարբերակներ։ Խորաններից մեկի մեջ կարդացվում է ծաղկողի անունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 211.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 211)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գրիբոյեդովի նրբանցք (այլ կիրառումներ)

**Գրիբոյեդովի նրբանցք** (ռուս.՝ Переулок Грибоедова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Տատարսկի միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս դրամատուրգ, բանաստեղծ, դիվանագետ Ալեքսանդր Սերգեևիչ Գրիբոյեդովի (1795-1829) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մոսկովյան փողոցից և ավարտվում Խորհրդային բանակի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 470 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Գրիբոյեդովի նրբանցքը սկսվում է Մոսկովյան փողոցից, հատում Գնիլուշա գետը, Տուրգենևի փողոցը և ավարտվում Խորհրդային բանակի փողոցի հետ հատումով։ Կարճ նրբանցք է. երկարությունն ընդամենը 470 մետր է, ընդ որում՝ Գնիլուշա գետի վրայով անցնող 80-մետրանոց հատվածը երթևեկելի չէ։ Նրբանցքում կա համարակալված 23 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)` 9 շինություն, աջ կողմում (զույգ համարներ)` 14։

Գրիբոյեդովի նրբանցքի փոստային դասիչն է՝ 346351։

Նրբանցքն անվանվել է ռուս դրամատուրգ, բանաստեղծ, դիվանագետ, «Խելքից պատուհաս» կատակերգության հեղինակ Ալեքսանդր Սերգեևիչ Գրիբոյեդովի (1795-1829) պատվին։ «Խելքից պատուհաս» չափածո կատակերգությունը ռուսական թատերգության ու պոեզիայի գագաթներից է համարվում։ Գրված լինելով աֆորիստիկ ոճով՝ ժողովրդականացված տասնյակ մեջբերումների տեսքով այն տարածվել է երկրով մեկ։ «Խելքից պատուհաս» կատակերգությունն առաջին անգամ բեմադրվել է Երևանում՝ քաղաքը պարսիկներից 1828 թվականին ազատագրած ռուսական զորքի սպաների ուժերով։ 1829 թվականի հունվարի 30-ին Գրիբոյեդովը, դեսպանատան 37 այլ աշխատակիցների հետ, մոլեռանդ մուսուլմանների խառնամբոխի ձեռքով գազնաբար սպանվել է Թեհրանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Эриваньский сюрприз для Грибоедова»
2. ↑  «День в истории / Родился русский писатель и дипломат Александр Сергеевич Грибоедов»
3. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 3, էջեր 210-211»

Աղբյուրներ
----------

* Переулок Грибоедова в Красном Сулине
* Подробная карта Переулок Грибоедова, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, Переулок Грибоедова Archived 2019-04-06 at the Wayback Machine.