**Սունյանի** (անգլ.՝ Sunyani), քաղաք և մայրաքաղաք Բոնոի շրջան և Սունյանի մունիցիպալ, Գանա։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով Սունյանին ունեցել է 74 240 բնակիչ։ Քաղաքը բաղկացած է հիմնականում բոնո ցեղից (խոսում են ական լեզվով)։

Պատմություն
-----------

Սունյանին Գանայի հարավ-արևմտյան մասում շրջապատված է անտառապատ լեռնաշխարհով։ 19-րդ դարում Սունյանի քաղաքը դարձավ ճամբար՝ փղեր որսացողների համար, որի անունը գալիս է ական լեզվով «օսոնո» բառից, որը նշանակում է փիղ՝։ 1924 թվականին Բրիտանական կայսրության կառավարությունը Սունյանին դարձրել է մարզի կենտրոնական գրասենյակ։ Սունանի և Կումասի քաղաքները կապող ճանապարհի կառուցումից հետո Սունյանին դարձել է այպիսի սննդամթերքների վաճառահանման կարևորագույն կենտրոն, ինչպիսիք են՝ կակաոն, կոլայի ընկույզները, ինչպես նաև այնպիսի հիմնական սննդամթերքների, ինչպիսիք են եգիպտացորենը և յամսը։ Այսօր Սունյանիում են գտնվում Բրոնգ-Ահաֆոյի տարածաշրջանային կառավարությունը և բարձր դատարանը։ Չնայած նրան, որ քաղաքը Կումասիից զգալիորեն փոքր է, Սունանին արագորեն աճում է և, գործնականում, ի թիվս այլ բնակավայրերի, արդյունավետորեն ընդգրկում է Ֆիապրեի և Աբեսիմի արվարձանները։ Սունյանին մաքուր և բարեկարգ քաղաք է՝ ծաղկուն տնտեսությամբ։

Տնտեսություն
------------

Սունյանիի տնտեսությունը հիմնականում ագրարային է, բնակչության մոտ 48%-ը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ։ Բնակչության շուրջ 24 տոկոսը զբաղված է ծառայությունների ոլորտում, որին հաջորդում են առևտուրը և արդյունաբերությունը, որտեղ աշխատում են համապատասխանաբար բնակչության 15% և 13%-ը։

Շատ կանայք և ոչ հմուտ մարդիկ առևտրով են զբաղվում․ մասնավորապես՝ Չորեքշաբթի շուկայում։ Քաղաքի աճին խթանում է Սունյանիի բարձրորակ ջրամատակարարումը։ Սունյանիին էլեկտրաէներգիա է ստանում Վոլտա ջրամբարից՝ «Վոլտա գետի վարչության» (VRA) կողմից։ Ջրի աղբյուրները ներառում են անձրևաջրեր և հոսքաջրեր, գետեր և աղբյուրներ։ Այնուամենայնիվ, ծանր հարմատանի (երաշտ) պայմաններում ջուրը կարող է դառնալ ավելի դժվար հասանելի։

### Արդյունաբերություն

Ներկայումս Սունյանիում է գտնվում «Աֆրիկյան Գլոբալ Ֆարմա Լիմիթեդը» (AGP), միակ դեղագործական արտադրող ընկերությունը Սունյանիում և Գանայի հյուսիսում։ Ընկերությունը AGP Canada Inc-ի դուստր ձեռնարկությունն է, որը գտնվում է Կանադայի Տորոնտո քաղաքում, Կանադայի Օնտարիո նահանգի կենտրոնական գրասենյակում և արտադրում է ենթատեսակային՝ ջեներիք դեղամիջոցներ (generic drugs): Բազմազգ հանքարդյունաբերական ընկերության՝ Newmont Gold-ի ներկայությունը հարևան Քենիասում, խթանել է քաղաքի տնտեսությունն ու աճը բոլոր հարթություններում։

### Բանկային գործունեություն

Քաղաքն ունի մի շարք ֆինանսական հաստատություններ, ինչպիսիք են՝ Գանայի բանկը, Գանայի առևտրային բանկը, Բարքլայս բանկը, SG-SSB բանկը, OmniBank, Զենիթ բանկը, Գանայի գյուղատնտեսության զարգացման բանկը, Սթանբիկ բանկը, Գանայի էկոբանկը և Ազգային ներդրումային բանկը։ Կան նաև վեց գյուղական բանկեր, մի շարք վարկային միություններ և ապահովագրական կազմակերպություններ, լրացնելով քաղաքի ֆինանսական ծառայությունների մատուցումը։

### Հաղորդակցում

Սունյանի քաղաքը հագեցած է կապի ժամանակակից միջոցներով, որոնք ներառում են ֆիքսված հեռախոսային և ֆաքսային գծեր, տաքսաֆոններ, բջջային հեռախոսներ, ինտերնետ և էլեկտրոնային փոստի ծառայություններ։ Լրացուցիչ փոստային ծառայությունները մատչելի են փոստային բաժանմունքի, ինչպես նաև EMS- ի (Express mail service), DHL-ի և FedEx- ի կողմից տրամադրվող արագացված փոստային ծառայությունների տեսքով։

### Զբոսաշրջություն

Զբոսաշրջությունը Սունյանիում հիմնված է քաղաքը շրջապատող բնական միջավայրի վրա։ Այստեղ կան մի շարք երեք աստղանի հյուրանոցներ, ավելի քան տասնհինգ ժամանակակից հյուրանոցներ և հոսթելներ և մի շարք հյուրատներ և ռեստորաններ, որոնք նույնպես գտնվում են քաղաքում։

Քաղաքի տեսարժան վայրերից է «Կակաոյի տունը»՝ Սունիանի համայնապատկերի վրա բարձրացող բարձր շենքը։ Շենքում տեղակայված են մի շարք Bono տարածաշրջանային ընկերությունների կենտրոնակայաններ և բազմաթիվ բուտիկներ։ Սունյանիի այլ տեսարժանություններից են Քրիստոս թագավորի տաճարը և Աշխարհի թագուհու շենքը` Սուրբ Հովհաննես ասպետի տունը։ Բացի այդ, քաղաքից ոչ հեռու գտնվում են Կինտամպոյի ջրվեժները և Բիաբենգ կապիկների սրբարանը Ֆիեմայում։

Կլիմա
-----


| Սունյանիի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Միջին բարձր °C (°F) | 31 (87) | 32 (90) | 31 (87) | 31 (87) | 30 (86) | 30 (86) | 27 (80) | 27 (80) | 26 (79) | 28 (83) | 31 (87) | 30 (86) | 30 (86) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 23 (74) | 25 (77) | 24 (76) | 25 (77) | 24 (76) | 24 (75) | 23 (73) | 22 (71) | 21 (70) | 23 (73) | 24 (76) | 23 (74) | 23 (74) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 229 (9.0) | 25 (1.0) | 76 (3.0) | 127 (5.0) | 229 (9.0) | 330 (13.0) | 102 (4.0) | 25 (1.0) | 76 (3.0) | 102 (4.0) | 127 (5.0) | 51 (2.0) | 1500 (59) |
| *աղբյուր: Myweather2.com* |

Առողջություն
------------

Սունյանի քաղաքն ունի երեք հիվանդանոց, որոնցից մեկը Սունյանիի տարածաշրջանային հիվանդանոցն է, որը հանդիսանում է գերժամանակակից զարգացած հիվանդանոց՝ բացվել է 2003 թվականին։ Ութ կլինիկա և երեք ծննդատներ նույնպես գործում են Սունյանիում։ Կան նաև բազմաթիվ կլինիկաներ։

Փոխադրամիջոցներ
---------------

Սունյանին սպասարկում է Սունյանի օդանավակայանը, որը ներքին օդանավակայան է, և բացվել է 1974 թվականի հուլիսի 13-ին։ Այնուամենայնիվ, թռիչքուղու երկարության սահմանափակումների պատճառով օդանավակայանն անպիտան է միջին հեռահարության ինքնաթիռների օգտագործման համար, և հիմնականում ուղևորներին կապում է միայն Կումասի օդանավակայանը և Տակորադի օդանավակայանների հետ։ Հասարակական տրանսպորտը ներառում է MetroMass- ի և Taxicab- ի կամ Tro tro- ի կողմից տրամադրվող ավտոմոբիլային տրանսպորտը։

Կրթություն
----------

Սունյանիում են գտնվում երկրի մի քանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, ներառյալ նախկին Սունյանիի տեխնիկական համալսարանը, Սունյանի պոլիտեխնիկը, Էներգետիկայի և բնական պաշարների համալսարանը, Սունյանիի մոտակայքում գտնվող Ֆիապրե քաղաքում պաշտոնապես «Կվամե Նկրումա» գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարան-Ագրիկ դպրոցը, Գանայի Կաթոլիկ համալսարանի քոլեջը Ֆիապրեում և Փենկվազեի գիտության, արվեստի և կրթության քոլեջ՝ փաստաբանական դպրոցը։

Սունյանին ունի բազմաթիվ ավագ դպրոցներ Սուրբ Ջեյմս սեմինարիայի հետ, որը դասվում է Գանայի լավագույն հինգ ավագ դպրոցների շարքին։ Մյուսները ներառում են Սունյանի բիզնեսի ավագ դպրոցը, Սունյանի միջնակարգ դպրոցը և ուսանողներ ներգրավում Բրոնգ-Ահաֆոյի ողջ տարածաշրջանից և դրանից դուրս, բարձրակարգ Ավագ դպրոցը (Սուսեց - 2011 թվականից ի վեր WASSCE- ի լավագույն ակադեմիական կատարողական դպրոց)։

Սունիանիում և նրա արվարձաններում տեղակայված են մի շարք հիմնական, այլ միջնակարգ և տեխնիկական դպրոցներ, ներառյալ Սուրբ Մարիամ, Լոուրենսի, Ուեսլի, Աստվածային Մոնտեսորին, Twene Amanfo միջնակարգ տեխնիկական դպրոցը (TASTEK), Սունյանի բիզնեսի ավագ դպրոցը, Նոտր Դամի ավագ դպրոցը (Գանա) և Դոն Բոսկոյի արհեստագործական ինստիտուտը։

Մրցանակներ
----------

Սունյանին ընտրվել է Գանայի ամենամաքուր քաղաք ու բնակավայր 2007 թվականին։

Քույր քաղաք
-----------

Սունյանին համագործակցելով հարևան Techiman- ի հետ, ներկայումս քույր քաղաքային հարաբերություններ ունի։

|  | Երկիր |  Քաղաք | դրոշ | Նահանգ |  ամսաթիվ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| {{{2}}} | ԱՄՆ | **Թուսկալուսա, AL** | Ալաբամա | *Ալաբամա* |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Sunyani | Ghana». *Encyclopedia Britannica* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 7-ին.
2. ↑  World City populations – Ghana
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Touring Brong Ahafo Region Արխիվացված 17 Մայիս 2012 Wayback Machine
4. ↑  «Wednesday Market». *Wednesday Market*. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 7-ին.
5. ↑  «Sahel Sahara | Home». *www.bsic.com.gh*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 21-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 7-ին.
6. ↑  «The Best Catholic Churches in Brong Ahafo Region, Ghana Rated By Past Visitors». *The Catholic Directory* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 24-ին.
7. ↑  
«Sunyani Weather Averages». Myweather2. 2013.
Retrieved 20 June 2013.
8. 1 2 3  Schools in Sunyani Արխիվացված 25 Մարտ 2012 Wayback Machine
9. ↑  Sunyani, cleanest
10. ↑  «Tuscaloosa Sister Cities International». *Tuscaloosa Sister Cities Commission*. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 26-ին.
11. ↑  Turney Foshee (2011 թ․ օգոստոսի 26). «Sister Cities delegates gather in Tuscaloosa to mark friendship». *Tuscaloosa News*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Sunyani cleanest city in Ghana
* Sunyani population data
* Encyclopædia Britannica blub
* Sunyani Profile
* District: Sunyani Municipal from statoids.com
* Notre Dame Senior Secondary School Արխիվացված 2011-10-03 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սունյանի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n95082415 · VIAF: 139717182 · WorldCat VIAF: 139717182 |

 |