recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Առլեն Շավերդյան** (մարտի 19, 1987(1987-03-19), Թեհրան, Իրան), հայ ռոք-երաժիշտ, դաշնակահար, «The Beautified Project» ռոք-խմբի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Առլեն Շավերդյանը ծնվել է 1987 թվականի մարտի 19-ին, Իրանի Թեհրան քաղաքում։ Կիթառահար Արմեն Շավերդյանի եղբայրն է։ Սովորել է Նվարդ Գուլբենգյանի անվան տարրական դպրոցում, ուսումը շարունակել է «Գոհար» միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև` Քուշեշ Դավթյանի անվան ավագ դպրոցում։ Առլեն Շավերդյանը դպրոցը ավարտել է 2004 թվականին, որից հետո տեղափոխվել է Երևան` ուսումը շարունակելու նպատակով։ 2004-2011 թվականներին սովորել է Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի ճարտարապետական ֆակուլտետում։ 2011-2015 թվականներին աշխատել է «A3 Architects» ճարտարապետական ընկերությունում՝ որպես ճարտարապետ։ 2015 թվականից «Archicon» ճարտարապետական և շինարարական ընկերության հիմնադիր տնօրենն ու գլխավոր ճարտարապետն է։ 2006 թվականից միացել է «The Beautified Project» ռոք-խմբին` որպես դաշնակահար և բեք-վոկալիստ։ Խմբի շրջանակներում մասնակցել է մի շարք համերգների, ռոք-փառատոների Երևանում և արտերկրում, 2011 թվականին և 2013 թվականին արժանացել է Հայաստանի ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխության «Տարվա լավագույն ռոք խումբ» մրցանակին։ Համերգներով հանդես է եկել Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Վրաստանում, Լեհաստանում, Անգլիայում, որտեղ «BBC» ընկերությունը դոկումենտալ ֆիլմ է նկարահանել խմբի մասին։ 2011 թվականին խմբի հետ ներկայացել է «Կիլիկիա» երգով և հանդես եկել համերգով Լոնդոնում՝ նվիրված Հայոց Ցեղասպանությանը։ 2015 թվականին Երևանում և Ստամբուլում մասնակցել է Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան կազմակերպած համերգին, որտեղ մի բեմում ելույթ են ունեցել հայ և թուրք երաժիշտները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Beautified Project խմբի պաշտոնական կայք
**«Աստղիկ»** տարեգիրք, գրական, մշակութային, թարգմանչական տարեգիրք։

Պատմություն
-----------

«Աստղիկ» տարեգիրքը լույս է տեսնում 1988 թվականից Երևանում, Երևանի պետական համալսարանի կողմից, հիմնադիր-խմբագիրը հայ լեզվաբան, թարգմանչուհի Սոնա Սեֆերյանն է։ Համարվում է առաջին թարգմանչական պարբերականը Հայաստանի Հանրապետությունում։ Տարեգիրք տպագրում է թարգմանություններ տարբեր լեզուներից, հիմնականում՝ բնագրերից, ինչպես նաև գիտական հոդվածներ՝ թարգմանություններ արվեստի վերաբերյալ։

Հրատարակվել են Դեյվիդ Հերբերթ Լոուրենսի, Ուիլյամ Շեքսպիրի, Լուիս Քերոլի, Ռեդյարդ Քիփլինգի, Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի և ուրիշների գործերից։ «Աստղիկ» տարեգիրքը տպագրում է նաև հայ գրողների (Հովհաննես Թումանյան, Վահան Տերյան, Պարույր Սևակ, Նար-Դոս Շիրվանզադե) ստեղծագործությունների թարգմանություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Աստղիկ» տարեգիրք № 26

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Աստղիկ» տարեգիրք № 24

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Աշոտ Երկաթի ձիարձան**, Աշոտ Բ Երկաթ հայոց թագավորին (914-929) նվիրված ձիարձան Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը տեղադրվել է Հայաստանի անկախության 26-րդ տարեդարձին Իջևանում իրականացված միջոցառումների շրջանակում։ Գտնվում է Իջևանի մարզպետարանի դիմաց՝ Սահմանադրության հրապարակում։

Նկարագրություն
--------------

Աշոտ Երկաթի ձիարձանի բարձրությունը 6 մետր է, պատվանդանի հետ միասին՝ 9 մետր։ Աշոտ Երկաթը ձիու վրա է, ձիու աջ ոտքը բարձրացված է, արքայի գլխին թագն է, աջ ձեռքին՝ խաչը։ Արձանը նայում է դեպի Մ 3 մայրուղի, ինչի շնորհիվ այն տեսանելի է միջպետական ճանապարհով երթևեկողների համար։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ (ներ)՝ Արմեն Դավթյան, օգնական՝ Գոռ Դավթյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անկախության օրը Իջևանում Աշոտ Երկաթի արձանը տեղադրվեց
2. ↑  Իջևանում Աշոտ Երկաթի 9 մետրանոց արձան կկանգնեցվի

Արտաքին հղումներ
----------------

* 2017 թ. Իջևանի համայնքապետարանի կատարած աշխատանքները Archived 2018-08-21 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Աշոտ Երկաթի ձիարձան (Իջևան)** կատեգորիայում։ |
**Իմաստաբանություն, սեմասիոլոգիա,** (հուն․՝ σημασία, *semasia*, «նշանակություն») լեզվաբանության գիտաճյուղ, որն առնչվում է այն հարցին, թե «Ի՞նչ է X բառը նշանակում»։ Այն ուսումնասիրում է բառերի նշանակությունները՝ հաշվի չառնելով, թե ինչպես են արտասանվում։ Իմաստաբանությունը վերաբերում է բառերին և իրենց նշանակություններին։

Իմաստաբանության ճշգրիտ նշանակությունը որոշ չափով անորոշ է։ Այն հաճախ օգտագործվում է որպես նշանակաբանության հոմանիշ (լեզվաբանության բաժին,որը։ զբաղվում է լեզվական տարբեր միավորների (ձևույթների, բառերի, քերականական ձևերի և այլն) իմաստների ուսումնասիրությամբ)։ Այնուամենայնիվ, իմաստաբանությունը նաև երբեմն համարվում է բառային իմաստաբանության մաս, բառագիտության և նշանակաբանության նեղ ենթաճյուղ։

Տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է Քրիստիան Կարլ Ռայսիգի կողմից գերմաներենում,1825 թվականին, իր՝ «Լատիներենի լեզվաբանության դասախոսություններ» (գերմ.՝ Vorlesungen über lateinische Sprachwissenschaft) ստեղծագործության մեջ։ Տերմինը առաջին անգամ անգլերենում օգտագործվել է 1847 թվականին։ Նշանակաբանությունը փոխարինեց իմաստաբանությանը 1893 թվականին։

Գրականություն
-------------

1. ↑  Словарь литературных терминов, семасиология (ru. Dictionary of literary terms, semasiology)
2. ↑  Semasiologia, Culture at Vologda region
**Սալմանասար I**, գահակալել է մ․թ․ա․ 1274–1245 թվականներին (այլ տվյալներով՝ մ․թ․ա․ 1280–1261 թվականներին)։

Մեծ Զաբի (Զավ) գետաբերանի մոտ, առևտրական ուղիների խաչմերուկում, հիմնել է նոր մայրաքաղաք՝ Քալախը (Քալաք)։ Գահակալման առաջին տարիներին արշավել է հյուսիսային՝ Ուրարտու երկրի ցեղային միությունների դեմ, գրավել ութ երկիր, ընկճել Հայկական լեռնաշխարհի հարավում գտնվող կուտիներին, այդտեղ հիմնել ասուրական գաղթավայրեր։ Օգտվելով Խեթական պետության և Եգիպտոսի միջև պատերազմից՝ ջախջախել է խեթերի դաշնակից Միտաննիի զորքը և նրան օգնության եկած խեթական և արամեական ջոկատները, կործանել Միտաննին։ Սալմանասար I-ի հաջողությունները հարկադրել են եգիպտական փարավոն Ռամզես II-ին և խեթական թագավոր Խատտուսիլի III-ին հաշտություն կնքել և դաշինք ստեղծել Սալմանասար I–ի դեմ։ Խատտուսիլի III Բաբելոնի քասիտական հարստության թագավորներին դրդել է հարձակվել Ասորեստանի վրա, սակայն Սալմանասար I ջախջախել է բաբելական զորքը և ամրապնդել իր դիրքերը հարավում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայ ժողովրդի պատմություն», Հ.Գ. Ժամկոչյան, Երևան, 1975, էջ 33


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1017738254 · VIAF: 220762675 · WorldCat VIAF: 220762675 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 119)։*  |
**Հեքիաթ ձկնիկի և ձկնորսի մասին** (ռուս.՝ «Сказка о рыбаке и рыбке»), հեքիաթ, որը գրել է Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինը, 1883 թվականի հոկտեմբերի 2 (14)-ին։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1835 թվականին «Գրադարան ընթերցանության համար» ամսագրում։ Ձեռագրի վրա կա «18 սերբական երգ» նշումը։ Այդ նշանը ցույց է տալիս, որ Պուշկինը պատրաստվում էր այն ներառել «Արևմտյան սլավոնացինների երգերը» ժողովածուի մեջ։ Այս հավաքածուն միմյանց է մոտեցնում հեքիաթի և բանաստեղծության չափսերը։

Սյուժե
------

Ծերուկը և իր կինը բնակվում էին ծովի ափին։ Ծերուկը օրվա ապրուստը հոգում է ձուկ բռնելով, և մի անգամ ծերուկի ցանցն ընկնում է մի ոսկե ձկնիկ, որը կարողանում էր խոսել մարդկային լեզվով։ Ձկնիկը խնդրում է բաց թողնել իրեն, ծերուկը բաց է թողում նրան առանց որևէ բան ուզելու։ Վերադառնալով տուն` նա պատմում է եղածը կնոջը։ Կինը նախատում է ամուսնուն և ստիպում վերադառնալ ծով, կանչել ձկանը և թեկուզ մի տաշտակ ուզել։ Նա վերադառնում է ծով և կանչում ձկանը, իսկ ձուկն իր հերթին ասում է, որ կկատարի ծերունու խնդրանքը` ասելով. «Մի՛ տխրիր, հանգիստ գնա տուն»։ Նա վերադառնում է և կնոջ ձեռքին մի նոր տաշտակ տեսնում։ Սակայն պառավի ախորժակը միայն աճում էր։ Նա ստիպում է ևս մեկ անգամ վերադառնալ ծով և կանչել ձկանը` իր համար պահանջելով նորանոր պարգևներ։ Ծովը, որին մոտենում էր ծերուկը, ամեն անգամ փոխվում է` հանգստից դեպի ավելի անհանգիստ, իսկ ամենավերջում`ալեկոծ։ Որոշակի ժամանակ հետո պառավը զզվանք է արտահայտում ծերունու նկատմամբ, որն էլ դառնում է նրա հաջողությունների աղբյուրը և պահանջում է, որ ոսկե ձկնիկն իրեն դարձնի ծովերի տիրուհի և ոսկե ձկնիկն էլ պիտի ծառայեր նրան։

Կերպարներ
---------

* Ոսկե ձկնիկ
* Ձկնորս
* Պառավ

Սյուժեի աղբյուրներ
------------------

Ըստ լայն տարածված տարբերակի` հեքիաթի սյուժեն հիմնված է Գրիմ եղբայրների «Ձկնորսի և նրա կնոջ մասին» (գերմ.՝ Vom Fischer und seiner Frau) հեքիաթի վրա, որի հետ ընդհանուր սյուժետային գիծ ունի, ինչպես նաև, ընդհանրություններ ունի ռուսական ժողովրդական «Ժլատ պառավը» հեքիաթի հետ (որտեղ ոսկե ձկնիկի փոխարեն կախարդական ծառն է)։
Գրիմ եղբայրնների հեքիաթի վերջում պառավն ուզում է դառնալ Հռոմի պապ։

Թատերաերաժշտական բեմադրություններ և էկրանավորում
------------------------------------------------

* 1937 թվականին «Մոսֆիլմ» ստուդիայում նկարահանվել է գունավոր տիկնիկային մուլտֆիլմ «Հեքիաթ ձկնորսի և ձկնիկի մասին»։ Սցենարի հեղինակը և բեմադրիչը Ալեքսանդր Պտուշկոն է։
* 1950 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում Միխայիլ Վոլպինի սցենարով թողարկվում է «Հեքիաթ ձկնորսի և ձկնիկի մասին» մուլտիպլիկացիոն
* ֆիլմը։ Բեմադրող ռեժիսորը Միխայիլ Ցեխանովսկին էր, կոմպոզիտորը` Յուրի Լեվիտինը։
* 1997 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի դրամատիկական թատրոնում բեմադրվում է երաժշտական ներկայացում` ըստ հեքիաթի մոտիվների։
* 2002 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիան թողարկում է «Ձկնորսի և ձկան մասին» մուլտիպլիկացիոն ֆիլմը։

Տես նաև
-------

* Ոսկե ձկնիկ
* Ձկնորսի և նրա կնոջ մասին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  А. С. Пушкин. Сказка о рыбаке и рыбке

2. А.С.Пушкин Сказка о рыбаке и рыбке - слушать аудиосказку онлайн

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n84218773 · VIAF: 185105679 · WorldCat VIAF: 185105679 |

 |
**Ռակովսկու անվան ռազմական ակադեմիա** (բուլղար․՝ Военна академия „Георги Стойков Раковски"), Բուլղարիայի ամենահին բարձրագույն ռազմական կրթական հաստատությունը, որը գտնվում է Սոֆիայում։ Կառույցը կրում է բուլղարացի հեղափոխական Գեորգի Ռակովսկու անունը։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1912 թվականի մարտի 1-ին Բուլղարիայի ազգային ժողովի որոշմամբ, բացվել է 1915 թվականի հունվարի 4-ին, բացման ձգձգումները կապված են եղել Բալկանյան պատերազմի հետ։

Ռազմական տոնահանդես Սոֆիայում, Բուլղարիա, 1923
Հիմնադրման պահից կառույցը եղել է Բուլղարիայի ռազմական հրամանատարների և անձնակազմի կրթման և վերապատրաստման, ազգային անվտանգության և ռազմագիտության գլխավոր և առաջնային հաստատությունը։ Տարեկան ունենում է 1500 սպա և քաղաքացիական շրջանավարտներ, ակադեմիայում դասավանդում են 148 որակավորված մասնագետներ։ Ակադեմիան ղեկավարում է Միկտո Պետկովը։

Հայտնի շրջանավարտների շարքում են Պետկո Իոտովը և գեներալ Զլատան Ստոյկովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Официальный сайт Военной академии им. Георгия Раковского
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը Archived 2013-04-08 at Archive.is
* Պատմական լուսանկարներ ռազմական ակադեմիայից

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0001 0709 479X · LCCN: nr2006016035 · NKC: ko2007376474 · SUDOC: 122824849 · VIAF: 158009703 · WorldCat VIAF: 158009703 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ռակովսկու անվան ռազմական ակադեմիա***էջը Վիքիպահեստում |
2008 թվականի «Միսս Իսլանդիա» մրցույթի հաղթող Ալեքսանդրա Իվարսդոութիրը
**Միսս Իսլանդիա**, ամենամյա ազգային գեղեցկության մրցույթ Իսլանդիայում։

Այն անցկացվում է 1950 թվականից։ Սկզբում կոչվում էր «Միսս Ռեյկյավիկ» (իսլ.՝ Ungfrú Reykjavík)։ 1951-1953 թվականը մրցույթը չի անցկացվել, իսկ 1954 թվականին այն առաջին անգամ անցկացվել է նոր անվան տակ։

Մրցույթն անցկացվում է մի քանի փուլով։ Սկզբում որոշում են 6-7 հաղթողներ Իսլանդիայի տարածաշրջաններից և մայրաքաղաք Ռեյկյավիկից։ Նրանց մի մասը դուրս է մնում և արդյունքում մնում է 20-24 թեկնածու՝ յուրաքանչյուր մարզից 3-4 թեկնածու։ Նրանք մասնակցում են եզրափակիչին։ Եզրափակչի հաղթողը մասնակցում է Միսս Աշխարհ մրցույթին։

«Միսս Իսլանդիայի» եզրափակչի մասնակիցները նույնպես մրցում են Միսս Տիեզերք (գեղեցկության մրցույթ), Միսս Եվրոպա և Միսս Սկանդինավիա մրցույթներին։

2005 թվականին Միսս Իսլանդիա Ունյուր Բիրնա Վիլհալմդոթիրը նվաճեց Միսս աշխարհ տիտղոսը։

Տարածաշրջանային գեղեցկության մրցույթների հաղթողների կոչումներ
-------------------------------------------------------------

* Ungfrú Akureyri (միսս Աքուրեյրի )
* Ungfrú Suðurland (միսս Սյուդյուրլանդ)
* Ungfrú Austurland (միսս Էյստյուրլանդ)
* Ungfrú Vesturland (միսս Վեստուրլանդ)
* Ungfrú Vestfirðir (միսս Վեստֆիրդիր)
* Ungfrú Reykjavík (միսս Ռեյկյավիկ)
* Ungfrú Suðurnes (միսս Սուդուրնես)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Известия. Ру: «Мисс Мира» стала студентка из Исландии
2. ↑  Газета. Ru | Комментарии
Ուրախ գերեզմանատուն
**Ուրախ գերեզմանատուն** (ռումիներեն՝ Cimitirul Vesel), գերեզմանատուն Ռումինիայի Մարամուրեշ կոմսության Սեպինցա գյուղում։ Հայտնի է իր վառ ու գույնզգույն շիրմաքարերով, որոնք զարդարված են նայիվ արվեստի ոճին բնորոշ ինքնատիպ նկարներով ու բանաստեղծական տողերով, որոնցում ներկայացված են թաղված մարդիկ կամ դրվագներ նրանց կյանքից։ Գերեզմանատունը դարձել է թանգարան բաց երկնքի տակ ու զբոսաշրջության ազգային կենտրոն։

Գերեզմանատան առանձնահատկությունն այն է, որ նրա ընդհանուր տեսքը հակասում է Եվրոպայում մահվան՝ որպես սգալի ու մռայլ երևույթի ըմբռնմանը։ Գերեզմանատան առաջացումը կապվում է գետո-դակերի մշակույթի հետ, ովքեր հավատում էին հոգու անմահությանը և նրան, որ մահը լի է ուրախությամբ ու ավելի լավ կյանքի ակնկալիքով։

2009 թվականից անցկացվում է «Երկար ճանապարհ դեպի Ուրախ գերեզմանատուն» փառատոնը։

Հիմնադիր
--------

Ոչ սովորական գերեզմանատան հիմնադրումը կապվում է Ստան Յոան Պետրաշի (ռումիներեն՝ Stan Ioan Pătraş) անվան հետ։ Նա տեղաբնակ էր, որ զբաղվում էր փայտի վրա փորագրությամբ։ 1960-ական թվականներին գերեզմանատանը հայտնվեցին ավելի քան 800 կաղնե խաչեր, որ պատրաստվել էին Ստան Յոնա Պետրաշի կողմից։ Նրա շիրմաքարին գրված է.

*Իմ ողջ կյանքի ընթացքում*  

*Ես ոչ ոքի դեմ չարութուն չեմ գործել...*

Պատկերասրահ
-----------

* 
* Ստան Յոան Պետրաշի (1908 - 1977) շիրմաքարըՍտան Յոան Պետրաշի (1908 - 1977) շիրմաքարը
* Եկեղեցի Ուրախ գերեզմանատանըԵկեղեցի Ուրախ գերեզմանատանը
* 
* 
* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ուրախ գերեզմանատուն***էջը Վիքիպահեստում |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Satele Unite ale … Maramureșului, 16 august 2016, Carmen Anghel, *Evenimentul zilei*, accesat la 18 august 2016

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուսանկարներ ու էպիտաֆիաներ (ռումիներեն) Archived 2016-04-03 at the Wayback Machine.
* Լուսանկարներ
* Brandon's Photos of the Merry Cemetery Archived 2013-01-24 at Archive.is
**Մարկաս Զինգերիս** (լիտ.՝ Markas Zingeris, հունվարի 2, 1947(1947-01-02), Prienai, Լիտվական ԽՍՀ - ապրիլի 20, 2023(2023-04-20), Վիլնյուս, Լիտվա), լիտվացի գրող, բանաստեղծ, թատերագիր, թարգմանիչ, լրագրող։ Վիլնոյի գաոնի հրեական պետական թանգարանի տնօրենն է (2005-2019)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Վիլնյուսի համալսարանի լրագրության ֆակուլտետը (1971)։

1971-1977 թվականներին դասավանդել է Կաունասի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Կուսակցության անդամակցել հրաժարվելուց հետո հեռացվել է աշխատանքից և դուրս է եկել փիլիսոփայության ասպիրանտուրայից։

Աշխատել է Կաունասի Վիտաուտասի անվան ռազմական թանգարանում, Լիտվայի գյուղատնտեսական ակադեմիայում (Կաունաս), Վիլնյուսի համալսարանի միջազգային հարաբերությունների և քաղաքագիտության ինստիտուտում։

Նա հրատարակել է բանաստեղծությունների մի շարք ժողովածուներ՝ «Տուն մայրի ծառից» («Namas iš kedro», 1984), «Մանկության երեկո» («Vakaras vaikystėje», 1989), «Ինչքան մայրամուտներ» («Šitiek saulėlydžių», 1993), պատմվածքների ժողվածուներ՝ «Պատրանք» («Iliuzionas» (2000)): «Շատրվանների շուրջ» կամ «Փոքրիկ Փարիզ» («Aplink fontaną, arba Mažasis Paryžius», 1998), «Երաժշտությամբ զբաղվել երկուսով» («Grojimas dviese», 2002) վեպերի և այլ ստեղծագործությունների հեղինակ է։ Զինգերիսի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ինը լեզուներով՝ գերմաներեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, դանիերեն, ռուսերեն, իդիշ, ֆիններեն, լեհերեն, հունգարերեն։

Նա լիտվերեն է թարգմանել Իսահակ Բաշևիս Զինգերի պատմվածքները, Իոսիֆ Բրոդսկու ստեղծագործությունները։

Լիտվայում նացիստական և խորհրդային օկուպացիոն ռեժիմի հանցագործությունների հետաքննության միջազգային հանձանժողովի ծրագրային տնօրենն է 1999 թվականից։

Լիտվացիների և հրեաների միջև փոխհամաձայնության լիտվական հասարակական կենտրոնի ղեկավարն է։

2009 թվականի փետրվարին Լիտվիայի վարչապետ Անդրյուս Կուբիլյուս խորհրդականն էր հրեաների ցեղասպանության հարցերով։

Լիտվայի Գրողների միության անդամ էր (1990 թվականից), Լիտվիայի PEN միջազգային կազմակերպություն անդամ։

Նա ապրել և աշխատել է Վիլնյուսում։ Կրտսեր եղբայրը լիտվացի քաղաքական գործիչ Էմանուելիս Զինգերիսն է։

Պարգևներ
--------

* Բամբակի և գործվածքի միավորման Պետրաուսկասի անվան պարգև (1984 թվական, «Տուն մայրի ծառից» բանաստեղծությունների գրքի համար (Namas iš kedro)):
* 1988 թվականին Կաունասի «Աուդեյաս» ֆաբրիկայի բանաստեղծական լավագույն գրքի մրցանակ (1989, «Մանկության երեկո» (Vakaras vaikystėje))։
* «Один лит» մրցանակ (2000, «Պատրանք» («Iliuzionas») գրքի համար)։
* Լիտվայի՝ ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու կապակցությամբ (2003)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  W publikacjach polskojęzycznych na Litwie występuje często jako **Marek Zinger**, zob.: "Społeczni konsultanci premiera", Radio znad Wilii, 12 lutego 2009 Archived 2013-01-11 at Archive.is

Արտաքին հղումներ
----------------

* Zingeris, Markas Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine.
* Маркас Зингерис на сайте публичного учреждения «Books from Lithuania» (լիտվ.) (անգլ.) (ռուս.) (գերմ.) (ֆր.)
* Маркас Зингерис на сайте Союза писателей Литвы(չաշխատող հղում)
 (լիտվ.) (անգլ.) (ռուս.) (ֆր.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովվերգություն (այլ կիրառումներ)

**«Հովվերգություն»** (վրաց.՝ პასტორალი), 1975 թվականին ռեժիսոր Օթար Իոսելիանիի նկարահանած ֆիլմ։

2014 թվականին ֆիլմը ցուցադրվել է «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի «Հարգանքի տուրք» անվանակարգում։

Սյուժե
------

Թբիլիսիից երաժիշտները գալիս են գյուղ հանգստանալու և փորձերով զբաղվելու։ Նրանք խաղում են բնության գրկում, մինչ գյուղացիները շարունակում են իրենց կյանքը։ Սյուժեում գրեթե չկան շրջադարձեր և ոլորաններ։ Ֆիլմը կարող է ընկալվել որպես էսքիզ կամ զուտ գաղափար։ «Տարբեր աշխարհների» մարդանց մեկուսացվածության գաղափարը… Նրանք համագոյակցում են, բացեիբաց չեն մարտնչում, բայց և չեն հասկանում և ընդունում միմյանց։ Սակայն այդ ժամանակավոր հարևանությունը նրանց հոգիներում փոխում է ինչ-որ բան, թեկուզև քչերի և գրեթե աննկատելի։

Դերեր
-----

* Նանա Իոսելիանի
* Թամար Գաբարաշվիլի
* Միխայիլ Նանեիշվիլի
* Նուքրի Դավիթաշվիլի
* Բայա Մածաբերիձե

Մրցանակներ
----------

* FIPRESCI-ի մրցանակ, OCIC-ի մրցանակ - Պատվավոր հիշատակում, Նոր կինոյի ֆորում, Բեռլինի միջազգային կինոփառատոն, 1982

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հովվերգություն» ֆիլմը «Ոսկե Ծիրան»ի «Վրացական ֆիլմերի ծրագիր» անվանակարգում(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆիլմը imdb.com կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |
**Միրզաղա (Միրզա) Աբդուլջաբբար օղլի Բաբաև** (ադրբ.՝ Mirzəağa (Mirzə) Əbdülcabbar oğlu Babayev, հուլիսի 16, 1913(1913-07-16), Mashtagha, Բաքվի գավառ, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 13, 2003(2003-01-13), Բաքու, Ադրբեջան), խորհրդային ադրբեջանցի էստրադային երգիչ և դերասան, Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստ (1956), Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ (1992), «Փառք» շքանշանի դափնեկիր (2002):

Կենսագրություն
--------------

Միրզա Բաբաևի հուշատախտակ (Բաքու)
Ադրբեջանական էստրադային երաժշտության հիմնադիրներից մեկը՝ Միրզա Բաբաևը, ծնվել է 1913 թվականի հուլիսի 16-ին Բաքվում։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Մ. Ազիզբեկովի անվան Արդյունաբերական ինստիտուտի ճարտարապետության ֆակուլտետում։ Միրզա Բաբաևը Բաքվում և Ադրբեջանի այլ քաղաքներում բազմաթիվ շենքերի և թանգարանների նախագծերի հեղինակն է։

Միրզա Բաբաևը 1940-ական թվականների սկզբին՝ պատերազմից վերադառնալուց հետո, սկսեց իր երգչային կարիերան՝ կոմպոզիտոր Թոֆիկ Կուլիևի ղեկավարած ջազ նվագախմբում։ 1948 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիա՝ հայտնի երգիչ Բյուլ-բյուլի դասարան և այն ավարտել է վոկալի մասնագետի որակավորմամբ։

Միրզա Բաբաևը նկարահանվել է ավելի քան 30 ֆիլմերում։ Տարիներ շարունակ աշխատել է Ադրբեջանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբում։

Մահացել է 2003 թվականի հունվարի 13-ին՝ 89 տարեկանում։

Պարգևներ
--------

1956 թվականին արժանացել է «Ադրբեջանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ», 1992 թվականի մարտի 4-ին՝ Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստի կոչման։ Երկու անգամ պարգևատրվել է «Հումայ» մրցանակով։

Կինոարվեստում
-------------

### Դերերը կինոյում

* 1975- Խնձորը որպես խնձորի,
* 1960- Այգյուն,
* 2002- Բաժանումը ծովն է,
* 1985- Փեսանի առևանգումը,
* 1982- Դժվար ճանապարհներ,
* 1963- Ռոմեոն իմ հարևանն է,
* 1964- Ուլդուզ,
* 1981- Ուզեյիրի կյանքը;

Տեսագրություններ
----------------

* Միրզա Բաբաև — «Ծաղիկ իմ պատուհանում»
* Միրզա Բաբաև — «Չես եկել»
* Միրզա Բաբաև — «Թիթեռ»
* Միրզա Բաբաև — «Գուրբան օլում»
* Միրզա Բաբաև — «Նավահանգստում»
* Միրզա Բաբաև — «Ով եկավ, ով գնաց»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  ЧАРУЮЩИЙ ШАНСОН
3. ↑  Мирза Абдулджаббар оглы Бабаев
4. ↑  Бабаев Мирза - Ага Абдул - Джаббар оглу (Мирза Бабаев) - архитектор, артист, музыкант
5. ↑  Бабаев Э. (-2009. - 20 июня)։ «ЧАРУЮЩИЙ ШАНСОН» (ռուսերեն)։ Зеркало


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղբյուր (այլ կիրառումներ)

**«Աղբյուր»**, Հայաստանում լույս տեսնող մանկապատանեկան ամսագիր։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ լույս է տեսել 1923 թվականին ՀԽՍՀ-ում։ Ամսագրի անունը սկզբում եղել է «Պատկոմ», ապա՝ «Պիոներ», իսկ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ամսագիրը վերանվանվել է «Աղբյուր»։

«Աղբյուրը» երեխաներին դաստիարակում է հայրենասիրության ոգով, նրանց մեջ սեր արթնացնում ուսման ու աշխատանքի, գիտության ու տեխնիկայի, գրականության, արվեստի ու ընթերցանության նկատմամբ։

Առաջին համարում հանդեսը կոչով դիմել է դպրոցականներին ու նրանց ծնողներին՝ ապաստան տալ և օգնել որբ երեխաներին, որոնց զգալի մասը Մեծ եղեռնից փրկված գաղթականներ էին։ Նույն համարում կար մեկ այլ հաղորդագրություն այն մասին, որ տասնհինգամյա Վիկտոր Համբարձումյանը հանդես է եկել Ալբերտ Էյնշտեյնի հարաբերականության տեսության մասին հրապարակային դասախոսությամբ։

Հանդեսի խմբագրական խորհրդի կազմում էին Եղիշե Չարենցը, Ստեփան Զորյանը և ուրիշներ։

Հանդեսում ճանաչված հեղինակների գործերի կողքին տպագրվում են նաև պատանի ստեղծագործողների ոտանավորներ, պատմվածքներ, հոդվածներ, նկարչական աշխատանքներ, թարգմանություններ արտասահմանյան մանկական գրականությունից։ «Աղբյուրն» անդրադառնում է հայ և աշխարհի ժողովուրդների պատմությանն ու մշակույթին, ազգագրությանը, հրապարակում նաև զվարճալի նյութեր, մաթեմատիկական հետաքըրքիր խաղեր ու խնդիրներ, օգտակար խորհուրդներ։
«Աղբյուրը» առաջիններից է լուսաբանել 1988 թ-ի հայ ազգային-ազատագրական շարժումը, հրապարակել նյութեր Հայաստանի և Արցախի պատմությունից։ Հանդեսը շարունակում է տպագրել Հայաստանի Հանրապետության առօրյան արտացոլող, հայ դեռահասներին հուզող հարցերի վերաբերյալ հրապարակումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Տիգրան Մեծ հրատարակչության» Դպրոցականի Մեծ հանրագիտարան գիրք 2, հատոր 1 2009 թ գլխավոր տնօրեն Վ.Վ.Մարկոսյան, գլխավոր ճարտարապետ Ա.Ս.Գասպարյան,արտադրության պետ Լ.Ս.Ղազանչյան,գունային կարգավորող Ա.Կ. Գրիգորյան, տպագրիչներ Ա.Ա. Խուրշուդյան, Տ.Լ Դավթյան
Օդեսայի՝ Հերոս քաղաք հռչակվելը խորհրդանշող փոստային նամականիշ (ԽՍՀՄ, 1965)
**Հերոս քաղաք** (ռուս.՝ *город-герой*, ուկրաիներեն՝ *місто-герой*, բելառուս․՝ *горад-герой*), պատվավոր կոչում, որին արժանացել են 1941-1945 թվականների «Հայրենական Մեծ պատերազմի» ժամանակ իրենց հերոսական դիմադրությամբ հռչակված նախկին ԽՍՀՄ քաղաքներ Մոսկվան, Լենինգրադը, Կիևը, Օդեսան, Սևաստոպոլը, Վոլգոգրադը, Մինսկը, Կերչը, Նովոռոսիյսկը, Տուլան։ Մոսկվայի պաշտպանությունը տևել է 1941 թվականի սեպտեմբերի 30-ից դեկտեմբեր 5-ը, Լենինգրադինը՝ 1941 թվականի հուլիսի 10-ից 1944 թվականի հունվարի 14-ը, Կիևինը՝ 1941 թվականի հուլիսի 10-ից սեպտեմբերի 19-ը, Օդեսայինը՝ 1941 թվականի օգոստոսի 10-ից հոկտեմբեր 16-ը, Սևաստոպոլինը՝ 1941 թվականի հոկտեմբերի 30-ից 1942 թվականի հուլիսի 4-ը, Ստալինգրադինը (այժմ՝ Վոլգոգրադ)՝ 1942 թվականի հուլիսի 17-ից նոյեմբերի 18-ը, Նովոռոսիյսկինը՝ 1942 թվականի օգոստոսի 19-ից սեպտեմբեր 26-ը, Տուլայինը՝ 1941 թվականի հոկտեմբեր 24-ից դեկտեմբեր 5-ը։

Ի նշանավորումն զորքերի սխրանքի և այդ քաղաքների բնակչության մասսայական հերոսության՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով 1942 թվականի դեկտեմբեր 22-ին հաստատվեցին «Լենինգրադի պաշտպանության համար», «Օդեսայի պաշտպանության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար», «Ստալինգրադի պաշտպանության համար», 1944 թվականի մայիսի 1-ին՝ «Մոսկվայի պաշտպանության համար», 1961 թվականի հունիսի 21-ին՝ «Կիևի պաշտպանության համար» մեդալներ, որոնցով պարգևատրվեցին պաշտպանության բոլոր մասնակիցները, իսկ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1965 թվականի մայիսի 8-ի հրամանագրով քաղաքներին շնորհվեց հերոս քաղաք պատվավոր կոչումը։ Հերոս քաղաքում կանգնեցվում էր կոթող՝ Լենինի շքանշանի, «Ոսկե աստղ» մեդալի և ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրի տեքստի պատկերմամբ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 382)։*  |
ՄԱԿ-ի խաղաղապահհ զորքերի զինվորներն ուղտերի վրա Էրիթրեայում
**Մարտական ուղտ**, ուղտեր, որոնք անտիկ և միջնադարյան ժամանակաշրջաններում համալրել են պետությունների զինված ուժերը։ Ներկայումս, մարտական ուղտերն օգտագործվում են անապատային և կիսաանապատային մարտական գոտիներում տեղաշարժվելու նկատառումներով։

Պատմություն
-----------

Արաբական և բերբերական ուղտերը դեռևս 1000 տարի առաջ սկսել են օգտագործվել ոչ միայն բեռնափոխադրման, այլ նաև մարտական գործողությունների համար։ Սովորաբար, ուղտերը հեծվում են երկար նիզակավոր և աղեղնաձիգավոր հեծյալների կողմից։

Հովսեփոս Փլավիոսն իր աշխատության մեջ մարտական ուղտերին հիշատակել է հետևյալ կերպ․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Արաբաց թագավորի հաջորդ առճակատման ժամանակ նա կորցրեց իր ողջ բանակը։ Արաբները նրան շրջափակում եին Գավլանեում տեղակայված դարանակալում, որտեղ հրեական բանակն ընկղմված էր խոր կիրճում` լցված ուղտերի հոծ զանգվածով- Հովսեփոս Փլավիոս |  |

Որպես մարտական կենդանիներ, շատ ավելի նպատակաարմար է ուղտերի փոխարեն ձիերի օգտագործումը։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ ուղտերը չեն շեղում ջերմությունը, սակայն մի քանի աստիճանն անգամ բարձրացնում է մարմնի ջերմաստիճանը։ Սա խիստ սահմանափակում է վերջիններիս աշխատանքային կարողություններն ու դիմացկունությունը և այդ իսկ պատճառով էլ ուղտերը, ի տարբերություն ձիերի, ունեն ավելի սահմանափակ մարտավարական ունակություններ։ Տարբեր է նաև ուղտերի ու ձիերի առավելագույն արագությունների ցուցանիշը։

Մարտական ուղտերի մասնակցությամբ պատմությունից մեզ այտնի ամենանշանավոր ճակատամարտերից մեկը մ.թ.ա. 2-րդ դարում տեղի ունեցած Մագնեսիայի ճակատամարտն է։ Մագնեսիայի դաշտում միմյանց դեմ մարտնչում էին հռոմեական և սելևկյան բանակները։ Պատմիչները գրում են, որ Անտիոքոս Մեծի գլխավորած սելևկյան բանակում աչքի էին ընկնում զինված ուղտավոր հեծյալներ։

Գրականություն
-------------

* *Джордж Тэйлор Денисон.* Период I. С древнейших времен до падения Западной Римской империи // История конницы = A History of Cavalry from the earliest times with lessons for the future. — М.: АСТ, 2001. — 480 с. — (Военно-историческая библиотека). — 8000 экз. — ISBN 5-17-004683-9.
* Ширяев Д. Верблюды в сражениях древности. Публикация на сайте «Военная литература»
**«Առաւօտ»**, ազգային, քաղաքական շաբաթաթերթ, ապա՝ օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1909-1924 թվականներին Կոստանդնուպոլսում (Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին ընդհատվել է)։

Գործունեություն
---------------

Եղել է Վերակազմյալ հնչակյան կուսակցության, 1920 թվականից՝ Ազգային ազատագրական կուսակցության Կոստանդնուպոլսի նահանգային վարչության, 1921 թվականից՝ ՌԱԿ-ի պաշտոնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Միսաք Սուրյան, Հրաչ Երվանդ, Ենովք Արմեն, Երվանդ Տեր-Անդրեասյան, Աշոտ Քեչյան։

Լուսաբանել է արևմտահայերի ազգային-քաղաքական խնդիրները, պահանջել է արևմտահայերի ինքնորոշումը փոխարինել ներքին ինքնավարությամբ, քննադատել 1920 թվականի Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը, դատապարտել 1921 թվականի Փետրվարյան ապստամբությունը։ Առավոտին աշխատակցել են Երվանդ Օտյանը, Հ․ Մառքը, Վ․ Զարդարյանը, Մ․ Նաթանյանը, Պ․ Քեչյանը, Վ․ Շահրիմանը, Վահան Թոթովենցը, Վազգեն Շուշանյանը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Գանձակի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Գանձակ քաղաքում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի տարածքում։ Գտնվում է Գանձակի Նորաշեն թաղամասի եզրին տարածված հայկական գերեզմանատան կողքին։

Պատմություն
-----------

Հայտնի է, որ եկեղեցին կառուցված է 18-րդ դարում։ Հողաշեն ու անշուք Սուրբ Սարգիս եկեղեցին ուխտատեղիի համբավ ուներ։ Դրա վերաբերյալ 1881 թվականին վերաբերվող վավերագրերում կան որոշ։ Հայտնի է, որ 1904 թվականին վանահայր է նշանակվել Անանիա քահանա Շիրակունին։

Ըստ 19-րդ դարավերջի «Նոր-Դար» պարբերականի, Սուրբ Սարգիս եկեղեցին արդեն 1890 թվականին գնտվում էր խարխուլ դրության մեջ։

1905-1906 թվականներին հայ-թուրքական կոտորածներից հետո, եկեղեցին հայտնվել էր ավեր վիճակում։ Կառույցի վերանորոգումն է սկսել և ավարտել գանձակեցի Նիկողայոս Ղուկասյանցը։ Վերաօծումը տեղի է ունեցել 1917 թվականի հունիսի 4-ին։

### ԽՍՀՄ շրջան

Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Սուրբ Սարգիս եկեղեցին վերածվել էր «Ժողովուրդների բարեկամության պալատի» և գտնվում էր քաղաքի 9-րդ նրբանցքում։

### Ադրբեջանական Հանրապետություն (1990-ականներից)

Ըստ որոշ տեղեկությունների, այժմ տաճարը վերանորոգված է թուրքական ոճով և օգտագործվում է որպես թանգարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 56
2. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 56, ց. 6, գ. 66
3. ↑  «Արարատ», 1904, էջ 738
4. ↑  «Նոր-Դար», 1890, N 116, էջ 2
5. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 57, ց. 2, գ. 2018, թ. 1
6. ↑  «Մեղու Հայաստանի», 1874, N 19, էջ 3
7. ↑  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 57
**Արևելյան հնդկաց լրագիր,** վիմատիպ լրագիր, լույս է տեսել 1862-65-ին,Կալկաթայում։ Խմբագիր՝ Հ․ Սեթյան։ Անդրադարձել է Կալկաթայի և հնդկահայ մյուս գաղթօջախների հասարակական կյանքին, ազգային լեզվի ու կրոնի պահպանության և այլ հարցերի։ Հնդկահայ ազգային–եկեղեցական վարչության մեջ պաշտպանել է հնդկահայ հետադիմական կղերին ու աշխարհիկ վերնախավին և այս առիթով պայքար է մղել լիբերալների օրգան «Եղբայրասեր»-ի դեմ՝ աջակցություն գտնելով անգլիական իշխանությունների կողմից։ «Արևելյան հնդկաց լրագիր»-ի նյութերն արտացոլել են հնդկահայ գաղթօջախների քայքայման պատճառները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 35—36.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | ՀՇՀՀԳ: 9183 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 35)։*  |
Մելիորատորները աշխատանքի ժամանակ
**Մելիորացիա** (լատին․՝ Melioration-բարելավում), կազմակերպչատնտեսական և տեխնիկական միջոցառումների համալիր` ուղղված հիդրոլոգիական, հողային և հողակլիմայական պայմանների բարելավմանը`հողային և ջրային պաշարների օգտագործման արդյունավետությունը բարձրացնելու և բարձրարժեք ու կայուն գյուղատնտեսական մշակաբույսեր ստանալու նպատակով։

Մելիորացիան սովորական ագրոտեխնիկական միջոցառումներից տարբերվում է մելիորացիայի օբյեկտների վրա երկարատև և ավելի ինտենսիվ ազդեցությամբ։

Հողաբարելավման աշխատանքներն ուղղված են հողի հատկությունների բարելավմանը և արտադրողականության բարձրացմանը։

Մելիորատիվ միջոցառումների հիմնական տեսակներ
-------------------------------------------

Գոյություն ունեն մելիորացիայի տարբեր տեսակներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ընտրվում է` կախված տարածքի և հողի առանձնահատկություններից։

#### Հիդրոմելիորացիա

Նախատեսված է ոռոգման, ցամաքեցման, հակասողանքային, հակաէրոզիային և հակասելավային աշխատաքների համար։ Դա զարգացել է շնորհիվ ջրահեռացում կատարելու, որը կարգավորում է խոնավության կուտակման ռեժիմը հողում։

#### Ջերմային

Նպատակն է փոխել ջերմային ռեժիմը հողում, որն աճում է հողատարածքի մակերեսի խտացման հաշվին։ Տարածքի ջերմային մելիորացիան իրականացվում է հողի վրա ծառերի հետ կոմպոստային կույտի օգնությամբ։

#### Կուլտուրտեխնիկական

Նախատեսում է կատարել աշխատանքի հաջորդ շարքը՝ հողի առաջնային աշխատանք, ելունդների, մամուռների, ավելորդ առարկաների և իրերի հեռացում, աղուտահողերի մշակում և այլ միջոցառումներ։

#### Քիմիական

Նպատակն է հողի թթվայնության փոփոխությունը, որը հաճախ օգտագործվում է այն տարածքներում, որտեղ աճում են բանջարային մշակաբույսեր։ Օրինակ՝ բնահողի քիմիական մելիորացիան իրականացվում է հողի թթվայնությունը քչացնելու համար, թույլ ալկալիական միջավայր նախընտրում են բանջարային մշակաբույսերի մեծամասնությունը։

Ոչ սևահողային գոտում ցանկալի է օգտագործել մելիորացիայի այսպիսի տեսակներ՝

* Գյուղատնտեսական մելիորացիան իրենից ներկայացնում է համալիր աշխատանքներ, որոնք միտված են բարելավելու ֆիզիկական հատկությունները և հողի ռելիեֆը։ Դա հնարավոր է փխրեցման խորը ճանապարհով կամ հողամասի մակերեսի հարթագծումով։
* Հողաբարելավումը նախատեսված է խոնավության պատշաճ բաշխման, արագացման և մակերեսային հոսքի գրագետ կազմակերպման համար։
* Կուլտուրատեխնիկական

### Դրենաժային համակարգը հողատարածքում

Ջրահեռացման նպատակը

1. Հողի պաշտպանությունը փտելու գործընթացից
2. Հողի Պաշտպանությունը անձրևաջրերի կուտակումից
3. Հողի Պաշտպանությունը սեզոնային ողողումից

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մելիորացիա

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4038544-9 · NKC: ph122745 |

 |
**Մեծ Նահատակ** միանավ բազիլիկ Ղզղալա, Աշան և Նորշեն գյուղերի սահմանագծում։

Նկարագրություն
--------------

Կառուցված է համանուն բարձր լեռան գագաթին, և հավասասարապես համարվում է վերը նշված գյուղերի հուշարձանը։ Շարվածքն իրականացված է կիսամշակ քարերով։

Նահատակի անտապանագիր գերեզմանը գտնվում է եկեղեցու մեջ, իսկ ընդհանուր գերեզմանատունը տարածվում է սրբավայրի շուրջը։ Եկեղեցու մոտ պահպանվել են խցերի ավերակները։ Այս ամենը հիմք են տալիս ենթադրելու, թե այստեղ ժամանակին եղել է կրոնական «փոքր միաբանություն»։ Եկեղեցու պատերի վրա պահպանվել են արձանագրություններ։ Արևմտյան պատի շինարարական արձանագրությունը հետևյալն է․ «Ես Ղզղալեցի Ղարայխանս շինեցի եկեղեցիս․ հայրն իմ Ամիրխան և մայրն իմ Մայրասն և եղբայրն իմ Սարուխան, Պաղի, Բաբասի և կողայգիցն իմ Փերին և որդին իմ Սարքիս․ Թվին։ ՌՃԻԵ։ էր» (1676)։ Արձանագրություններ կան նաև արևմտյան մուտքի բարավորի, Հյուսիսային պատի մեջ ագուցված փոքր խաչքարերի վրա։

Տեղացիները Վարդապետի տափ են կոչում այն արոտավայրը, որը գտնվում է Մեծ նահատակ եկեղեցու մոտ։ Նրանից քիչ ներքև ընկած սարալանջի վրա կա մի դարավոր ծառ, որի արմատներից մեկը դուրս է ցցվել հողից և այնքան բարձրացել, որ նրա տակով կարելի է անցնել։ Այս անցքը ծառայել է որպես «բուժիչ վայր» հատկապես հազի դեմ։ Այդ պատճառով էլ այն կոչվում է «ըխտըլ ծառ», այսինքն հազը բուժող ծառ։

Հարակից պատմական հուշարձաններ
-----------------------------

Ղզղալայի տարածքում գտնվում են եկեղեցիներ, գյուղատեղիներ, խաչքարեր (7-րդ, 9-րդ, 13-րդ, 17-րդ դարեր)։ Գյուղում է գտնվում Հինգշենատեղ հնավայրը, որտեղ հայտնաբերվել է բրուտագործի արհեստանոց, կավե խողովակների շարք, բրոնզից և պղնձից ձուլած բազմաթիվ իրեր, որոնք նման են Դվինում հայտնաբերված համանման իրերին։ 1972 թվականին Ղզղալաում հայտնաբերվել է թրծված կավե պատերով ձուլարան։

Աշանի շրջակայքում (նաև հին Աշանում) են գտնվում Սուրբ Աստվածածին (19-րդ դար) եկեղեցին, Պիծի կամ Նալբադանց սուրբ, Ավետարան ուխտատեղիները, խաչքարեր, հին բնակավայրերի ավերակներ։

Նորշեն համայնքի պատմամշակույթային հուշարձաններն են՝ Սբ. Հովհաննես եկեղեցի (19–րդ դար), կամուրջ (1912 թ.)։

Գրականություն
-------------

* Շահեն Մկրտչյան․ Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձաններ
**Արցախյան ազատամարտի տանկ-հուշարձան**, 1991-1994 թվականներին տեղի ունեցած Արցախյան ազատամարտի հուշարձան Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի վարչական կենտրոն Ասկերան քաղաքի մատույցներում՝ ներկայիս հայ-ադրբեջանական շփման գծից ոչ հեռու։

Պատմություն
-----------

1992 թվականին Շուշիի ազատագրման առթիվ յուրաքանչյուր տարի այցելություն է կատարվում դեպի Ասկերանի տանկ-հուշարձան, որին մասնակցում են Արցախի Հանրապետության բարձրաստիճան պաշտոնյաներ և ռազմական գործիչներ։

Տանկ-հուշարձանի մոտ ժամանակին կազմակերպվել է Պաշտպանության բանակի զինված ուժերի նորակոչիկների երդման զինվորական հանդիսավոր արարողությունը, որին մասնակցել են Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանը, Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի հրամանատար Լյովա Մնացականյանը և բարձրաստիճան այլ զինվորականներ։

Հուշահամալիրի նկարագիր
----------------------

Հուշարձանը կառուցված է Ասկերան քաղաքից դեպի Տիգրանակերտ և Ակնա բնակավայր տանող ճանապարհի ձախ եզրին գտնվող փոքր բլրի վրա։ Հուշարձանը կազմված է քարե պատվանդանից, վերջինի վրա կանգնեցված Տ-72 տանկից և հարակից պուրակից։ Տ-72 տանկը մասնակցել է Աղդամի ազատագրման ռազմական գործողությանը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Տես նաև
-------

1. Արցախյան ազատամարտ
2. Ասկերան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տանկից տանկ, դիրքից դիրք. ՀՅԴ ԱԵՄ-ը Արցախի դրոշը տեղակայել է Ասկերանի տանկ-հուշարձանին, *(արխիվացված 09․07․2021թ․)*
2. ↑  ՀՅԴ ԱԵՄ-ը Արցախի դրոշը տեղակայել է Ասկերանի տանկ-հուշարձանին, *(արխիվացված 09․07․2021թ․)*
3. 1 2  <<Ես եմ>> ծրագրով ծառայության անցած նորակոչիկները ընդունել են զինվորական երդում, *(արխիվացված 09․07․2021թ․)*
4. ↑  Մեր հաղթանակների մայիսը, *(արխիվացված 09․07․2021թ․)*

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Արցախյան ազատամարտի տանկ-հուշարձան (Ասկերան)** կատեգորիայում։ |
**Լաֆնես ամրոց**, երբեմն հայտնի նաև որպես **Լաֆնես տուն** կամ **Էյբրլեյդի ամրոց**, 13-րդ դարի ծագմամբ ամրոց Լաֆնեսում, Շոտլանդիայի արևելյան Լոթիան տարածաշրջանում, Էյբրլեյդիից ոչ հեռու։ Հանդիսանում է Հոուփթոուն կոմսերի տոհմական կալվածքի պատմական մաս։

Պատմություն
-----------

Վկայություն կա, որ այս վայրում եղել է վայկինգների մշտական ճամբար։

Կարծում են, որ սկզբնական ամրոցը եղել է կարևոր բերդ, որը հիմնադրել են Դանբարի ու Մարչի Գոսփաթրիք կոմսերը։ Նրա դիրքը թույլ է տվել պաշտպանել Էյբրլեյդի ծովախորշի նավամատույցներն ու Հադդինգթոնը, որը գտնվում է մի քանի մղոն ներս։ Խաչակիր ութերորդ կոմսի մահից հետո գույքը նվիրվել է եկեղեցուն, այնպես որ 1293 թվականին Քարմելիտների մենաստան է հիմնադրվել այստեղ։

1549 թվականին ֆրանսիացիներն ամրոցի շուրջը բերդ են կառուցել որպես պաշտպանություն անգլիացիների դեմ, և այն իրոք հաջողությամբ խանգարել է նրանց որոշ ժամանակ՝ անգլո-շոտլանդական պատերազմի ժամանակ։ 1552 թվականին Մերի Գուայզը Հերթֆորդի կոմսի պնդմամբ հրամայել է քանդել այն, որպես խաղաղության պայմանագրի մի կետ։

Շոտլանդական բարեփոխումից հետո Վոուգթոնի սըր Պատրիք Հեփբուրնը ձեռք է բերել գույքն ու Բոթվելի կոմս Հեփբուրնները ճիշտ ժամանակին են ստանձնել սեփականությունը։ Շոտլանդիայի թագուհի Մերին այցելել է Լաֆնես իր երրորդ ամուսնու՝ Բոթվելի 4-րդ կոմս Ջեյմս Հեփբուրնի ուղեկցությամբ։

1739 թվականին £8,350-ով գնվել է Հոուփթոունի 1-ին կոմսի կողմից, որի ընտանիքին էլ դեռ այսօր ամրոցը պատկանում է։

Նկարագրություն
--------------

Տունը, որը գտնվում է Էյբրլեյդի ծովախորշի անտառաշատ կալվածքում, այժմ T-աձև նախագծով կառույց է, որի կազմի մեջ մտնում է 16-րդ դարի աշտարակավոր տունը։ Այն ավելացվել ու ձևափոխվել է վիկտորիանական ու էդվարդյան ժամանակաշրջաններում։ Խրամը, հողատարածքները, սանդուղք-աշտարակը, կրականցքերն ու փոքրիկ աշտարակը մնացել են ավելի վաղ ժամանակաշրջանից։ Առաջին կարգի կառույց է։

Հողատարածքներն ընդգրկված են Շոտլանդիայի «Այգիների ու նախագծված բնապատկերների գույքացուցակում», և ներառում են պարսպապատ մրգատու այգի, որը կառուցվել է նապոլեոնյան պատերազմների գերիների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Historic Environment Scotland ID
2. ↑  Կաղապար:Historic Environment Scotland
3. ↑  Կաղապար:Historic Environment Scotland

Օգտագործված գրականություն
-------------------------

* Lindsay, Maurice *The Castles of Scotland*, Constable & Co. 1986
* Coventry, Martin *The Castles of Scotland*, Goblinshead 1995

Արտաքին հղումներ
----------------

* Luffness Castle website
**Գեյ ռումբ** (անգլ.՝ gay bomb), մահացու ազդեցություն չունեցող քիմիական զենքի ոչ պաշտոնական անվանում, որի ստեղծման հնարավորությունը քննարկվում էր ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի գիտահետազոտական լաբորատորիաներից մեկում։

1994 թվականին Դեյթոնի, Օհայո նահանգ, գաղտնի լաբորատորիաներից մեկի մասնագետները երեք էջացոն զեկույցով ելույթով են հանդիսացել, որի մեջ նրանք առաջարկում էին ոչ մահացու ազդեցություն ունեցող քիմիական զենքի մի քանի նոր տեսակ ստեղծել։ Այդ զինատեսակների մեջ էին նաև հզոր աֆրոդիզիակով լիցքավորաց ռմբերը, որոնք հարկավոր էր թափել հակառակորդի բանակի վրա և ինչի արդյունքում հակառակորդի զինվորների մոտ սեռական ուժեղ գրգռում կառաջանա, իսկ իդեալական դեպքում՝ համասեռամոլ պահվածք։

Նման զեկույցի մասին տեղեկությունը հանրության սեփականնությունն է դարձել 2004 թվականին և խոշոր սկանդալ է առաջացրել ԱՄՆ-ի կողմից քիմիական զենքի չտարածման միջազգային կոնվենցիաների հնարավոր խախտման կապակցությամբ։ Բացի այդ, իրենց վրդովմունք են հայտնել գեյ ակտիվիստական կազմակերպությունները, որոնց վիրավորել է այն ենթադրությունը, որ համասեռամոլ զինվորները պակաս մարտունակություն ունեն։ Ի պատասխան բոլոր մեղադրանքները պաշտոնական Պենտագոնը հայտնել է, որ նման զենքի մշակման գործընթացը զարգացում չի ստացել։

2007 թվականին գեյ ռումբը գիտությունում և տեխնիկայում կասկածելի ձեռքբերումների համար շնորհվող Իգնոբելյան մրցանակ է ստացել։ Կազմակերպիչների պնդմամբ, ԱՄՆ ԶՈՒ հրավիրված ներկայացուցիչներից ոչ մեկը մրցանակի ստացման արարողությանը չի ներկայացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mark Pratt. Ig Nobel Prizes a Mouthful of Fun // Associated Press, 5 october, 2007(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* US military planned 'gay bomb'
* Air force looked at spray to turn enemy gay
* Air Force Considered Gay 'Love Bomb' Against Enemies
* US Military "Gay Bomb" Video (Republican National Convention blog)
**Սարսանգի հիդրոհանգույցի ազատագրում**, տեղի է ունեցել 1993 թվականի մարտին։

Մարտական գործողություններ
-------------------------

Մարտական գործողությունն իրականացրել է Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի 3-րդ մոտոհրաձգային գումարտակը, օժանդակել են Մեհմանա-Կուսապատ ճանապարհների խաչմերուկում տեղակայված 1-ին և 2-րդ գումարտակները, իսկ Հաթերքի ուղղությունից՝ 4-րդ ՊՇ ստորաբաժանումները։

Ադրբեջանական բանակի հրամանատարությունը հիդրոհանգույցի պաշտպանությունն ամրապնդելու նպատակով այնտեղ էր կենտրոնացրել իր զինուժի ճնշող մասը և համալրել զինտեխնիկայով։ Նպատակ ունենալով կանխարգելել ղարաբաղյան զինուժի տեխնիկայի առաջխաղացումը՝ հակառակորդը պայթեցրել և ականապատել էր դեպի հիդրոհանգույց տանող բոլուր ճանապարհները։ Ղարաբաղյան զինուժի հրամանատարությունը վճռել է հակառակորդին անակնկալ հարված հասցնել թիկունքից։ Այդ առաջադրանքն իրականացրել է 3-րդ գումարտակի հրամանատարի տեղակալ Ա. Ղազարյանը, որը մի խումբ ազատամարտիկների հետ աննկատ շրջանցել է հակառակորդի դիրքերը և հանկարծակի գրոհել թշնամու վրա։ Միաժամանակյա համաձայնեցված հարձակումը ճակատից և թիկունքից հանկարծակիի է բերել թշնամուն, գրկել հրամանատարությանը գործողությունները վերահսկելու հնարավորությունից, հակառակորդի զինվորների մեջ խուճապ առաջացրել։ Պաշտպանությունը ճեղքվել է, ղարաբաղյան ուժերն իրենց վերահսկողության տակ են վերցրել Սարսանգի հիդրոհանգույցը։ Մարտադաշտում կրելով կենդանի ուժի և զինտեխնիկայի զգալի կորուստներ՝ հակառակորդը զիջել է դիրքերը և սկսել նահանջել։

Սարսանգի ուղղությամբ գործող Կենտրոնական ՊՇ-ին մարտի 1-ին փոխարինել է կամավորականներից կազմված մի ստվար ջոկատ, ադրբեջանական հրամանատարությունը, օգտվելով ջոկատի անփորձությունից, անցել է հակահարձակման և վերագրավել Սարսանգի հիդրոհանգույցը վերահսկող հայկական զորքերի դիրքերը։

Արցախի ղեկավարությունը, գնահատելով ստեղծված իրավիճակի լրջությունը, մարտի 4-ին Ստեփանակերտից ռազմաճակատի այդ հատված է տեղափոխել նոր ուժեր։

Ըստ մշակված հակահարձակման օպերատիվ պլանի՝ հիդրոհանգույցի վերագրավման ռազմական գործողությունը հաշված ժամերի ընթացքում իրականացրել են կենտրոնական ՊՇ-ի հետախույզները, և ղարաբաղյան ուժերը իրենց վերահսկողության տակ են վերցրել Սարսանգի հիդրոհանգույցի դիրքերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավագյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Կարապետ (Կարպիս) Գալուստի Ավագյան** (նոյեմբերի 1, 1908(1908-11-01) կամ սեպտեմբերի 1, 1908(1908-09-01), Վառնա, Բուլղարիա - հուլիսի 11, 1967(1967-07-11), Բուխարեստ, Ռումինիա), հայ ջութակահար, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է սեպտեմբերի 1-ին 1908 թվականին, Վառնայում (Բուլղարիա)։ Ավարտել է Բուխարեստի պետական կոնսերվատորիան։ 1940-1948 թվականներին եղել է Զինվորական երաժշտական ինստիտուտի, 1949 թվականից Չ. Պորումբեսկուի անվան պետական կոնսերվատորիայի (Բուխարեստ) պրոֆեսոր, 1962 թվականից՝ նաև լարային գործիքների ամբիոնի վարիչ։ Հրատարակել է ջութակի նվագի կատարելագործման ձեռնարկ։ Նրան աշակերտել են ԱՄՆ-ից, Շվեդիայից, Ֆինլանդիայից, Չինաստանից, Շվեյցարիայից և այլ երկրներից եկած ջութակահաբներ։ Ավագյանը եղել է Պյոտր Չայկովսկու, Ջ. էնեսկուի անվան միջազգային մրցույթների ժյուրիի անդամ, հրավիրվել է ջութակի դասընթացներ վարելու Սիենայում (Իտալիա) և Ստոկհոլմում։ Երաժշտական մշակույթին մատուցած ծառայությունների համար Ավագյանը պարգևատրվել է ՌՍՀ շքանշաններով։ Նա իր մասնակցությունն է բերել նաև հայ գաղթավայրի մշակութային միջոցառումներին։ 1969 թվականից, Բուխարեստում, Ավագյանի ապրած տանը, բացվել է տարբեր երկրների ու ժամանակների գեղարվեստական հազվագյուտ առարկաների՝ նրա հավաքածուի ցուցահանդես-թանգարանը։ Գրել է աշխատություններ Կրեյցերի, Ռոդեի, Ֆիորիլոյի, Սազասի, Ի. Բախի, Ջորջե Էնեսկուի ստեղծագործությունների վերաբերյալ։ Մահացել է 1967 թ. հուլիսի 11-ին, Բուխարեստում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 600.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8442 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 600)։*  |
**Կոշիկ անապատ**, հուշարձանախումբ՝ երեք եկեղեցիներով, բազմաթիվ խաչքարերով, ընդարձակ գերեզմանատնով, ջրամբարով, պարսպապատերով, ջրատար խողովակներով և այլ կառուցվածքներով։ Գտնվում է Քոլատակ գյուղից 8 կմ հեռավորության վրա՝ անտառի մեջ՝ Անապատ կոչվող բարձունքի վրա։ Պատմական, ազգագրական և գեղարվեստական մեծ արժեք են ներկայացնում խաչքարերը, զարդաքանդակները, վիմագրերը։ Վանական այս խոշոր համալիրը գրականության մեջ հիշվում է Կոշիկ անապատ անվամբ։ Արձանագրություններն ունեն 1179, 1181, 1186, 1191, 1194 և հետագա դարերի թվագրություններ։
Համալիրը բակով բաժանված է երկու խմբի։ Առաջին (հյուսիսային) կողմի հուշարձաներրը բաղկացած են երեք եկեղեցուց և մի ընդհանուր եռակամար սրահ-գավթից։ Պատին կից ձգված է մի ուղղանկյուն կիսավեր շենք, որը համալիրի սեղանատունն է։ Դեպի հյուսիս-արևմուտք երևում են խուցերի և տնտեսական շենքերի փլատակները։ Դրանց մեջ ամբողջովին պահպանված են խաչքարեր՝ հեծյալների պատկերաքանդակներով։ Ամենամեծ (հարավային) եկեղեցու թաղը փլված է, մյուսներն ամբողջական են։ Պատերը կառուցված են կոպտատաշ ճեղքված քարերով։ Սրբատաշ է միայն մեծ եկեղեցու բեմաճակատը, որտեղ փորագրված է 12 տողանոց ընդարձակ արձանագրություն։ Բակի հարավային թևի կառուցվածքները բաղկացած են երկու շենքերից, որոնք մուտքերով հաղորդակցված են իրար հետ։ 
Պարզորոշ երևում են բաղնիքի կիսավեր պատերը, որոնցով անցնում են տասնյակ կավե խողովակներ։ Անապատի մեջ տեղադրված են սալաքարեր և խաչքարեր՝ ողկույզների պատկերներով։ Ըստ հնէաբանների` հուշարձանախումբը կառուցվել է 12-րդ դարից առաջ։
Անապատից քիչ վերև բավականին ընդարձակ տարածություն է կազմում գերեզմանատունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շահեն Մկրտչյան, Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, «Հայաստանի» հրատարակչություն, 1985