**Վարվառա Աֆանասևնա Բուլգակովա** (հոկտեմբերի 23 (նոյեմբերի 4), 1895, Կիև, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 11, 1956(1956-09-11), Նովոսիբիրսկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս գրող և դրամատուրգ Միխայիլ Բուլգակովի քույրը։ Ելենա Տուրբինա-Թալբերգի կերպարի նախատիպը «Սպիտակ գվարդիան» վեպում։

Կենսագրություն
--------------

Վ. Ա. Բուլգակովա, լուսանկարչական դիմանկար, 1920-ական թվականներ
Ծնվել է Աֆանասի Իվանովիչի և Վարվառա Միխայլովնա Բուլգակովների ընտանիքում։ Ավարտել է Կիևի՝ Եկատերինայի կանանց գիմնազիան, այնուհետև ընդունվել է Ուկրաինայի Չայկովսկու անվան ազգային երաժշտական ակադեմիայի դաշնամուրի բաժին՝ Գուստավ Նեյգաուսի դասարանում։

1917 թվականի մայիսին ամուսնացել է անձնակազմի սպա, Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից և Ալեքսանդրովյան ռազմաիրավաբանական ակադեմիայի շրջանավարտ, կապիտան Լեոնիդ Սերգեևիչ Կարումի (1888-1968 թվականներ) հետ, որը ծնունդով Միթավայից էր։

Բուլգակովան 1917 թվականին՝ կոնսերվատորիայի երեք դասընթացներն ավարտելուց հետո, ստիպված է եղել ընդհատել ուսումը՝ ամուսնու հետևից Պետրոգրադ, այնուհետև Մոսկվա տեղափոխվելու պատճառով։ Մոսկվայում ընդունվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի օտար լեզուներ ֆակուլտետի գերմաներենի հեռակա բաժին։

Մեծ պատերազմում (1914-1918 թվականներ) Լ. Ս. Կարումը կռվել է հարավ-արևմտյան ռազմաճակատում 3-րդ բանակի, 9-րդ բանակային կորպուսի, 5-րդ հետևակային դիվիզիայի, 19-րդ հետևակային Կոստրոմայի գնդի կազմում, ունեցել է մարտական պարգևներ։ Ռազմաճակատից գործուղվել է Պետրոգրադ՝ սովորելու։ 1917 թվականին այնտեղ ավարտել է ռազմաիրավաբանական ակադեմիան։ 1918 թվականի սկզբին հաջողությամբ հանձնել է Մոսկվայի համալսարանում քաղաքացիական իրավաբանի քննությունները։ Կարումը իսկապես ծառայել է հեթման Պ. Պ. Սկորոպադսկու մոտ, այնուհետև Սպիտակ Աստրախանի բանակում՝ գնդապետ, դատարանի նախագահ։ 1919 թվականի աշնանից Լեոնիդ Սերգեևիչը եղել է կամավորական բանակում, ծառայել է որպես Թեոդոսիայի հրաձգային դպրոցի ուսուցիչ։

1918 թվականի մայիսին Կարում զույգը վերադարձել է Կիև։

Վարվառա և Լեոնիդ Կարումներ, հարսանեկան լուսանկար, 1917 թվականի մայիս
1920 թվականի ապրիլին, երբ Պյոտր Վրանգելը դարձել է գլխավոր հրամանատար, Կարումը թողել է դպրոցը և դարձել ռազմական ներկայացուցիչ Ղրիմում՝ Լատվիայի հյուպատոսին կից, ինչպես նաև աշխատել է իրավաբան Թեոդոսիայի շրջանի կոոպերատիվ միությունում։ Կարումը կնոջ հետ մնացել է Թեոդոսիայում և Կարմիրների օրոք նորից սկսել դասավանդել հրաձգային դպրոցում։ 1921 թվականի ապրիլի 10-ին Թեոդոսիայում ծնվել է նրանց դուստրը՝ Իրինան։ 1921 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Սիմֆերոպոլ, այնուհետև վերադարձել Կիև։

Դուստրը՝ Իրինան, հիշել է․ 

> «Ես ապրում էի հավատացյալների ընտանիքում։ Մայրս, ի տարբերություն իր քույրերի, եկեղեցի էր գնում, Կիևի մեր տանը հոգևորականներ էին լինում... Մայրս ապրում էր տատիկի՝ Վարվառա Միխայլովնայի հետ, մինչև նրա կյանքի վերջին օրերը... Տանը իշխում էր Բուլգակովների քրիստոնեական ոգին»։
> 
> 

Ավարտելով հաշվապահների լրացուցիչ դասընթացները՝ Վ. Ա. Բուլգակովան աշխատել է որպես հաշվապահ-գործավար, այնուհետև աշխատել է ավագ հաշվապահ Կիևի «Բոլշևիկ» գործարանում, տվել է երաժշտության մասնավոր դասեր, երաժշտական աշխատանքներ է վարել մանկապարտեզում, գործարանում դասավանդել է գերմաներեն, զբաղվել է օտար լեզուների դասավանդմանբ, որոնց ավարտին նա ստացել է թարգմանչի և գերմաներենի ուսուցչի որակավորում։ Բուլգակովայի ամուսինը Կիևի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ռազմական ամբիոնի զինղեկ է եղել և դասավանդել Ս. Ս. Կամենևի անվան բարձրագույն ռազմական դպրոցում։

1929 թվականի նոյեմբերի 5-ին Կարումը ձերբակալվել է որպես նախկին սպիտակ սպա և մեղադրվել առասպելական դավադրությանը ներգրավվելու մեջ։ Երկու ամիս անց՝ 1930 թվականի հունվարի 9-ին, Կարումին ազատ են արձակել մի քանի բոլշևիկների բարեխոսությամբ, որոնց 1920 թվականին օգնել էր Կարումը Ղրիմի ընդհատակում։ Սակայն ուսումնարանից և ինստիտուտից նրան հեռացրել են։ 1931 թվականին նրան կրկին ձերբակալել են և այս անգամ երեք տարով ուղարկել Մինուսինսկի համակենտրոնացման ճամբար, իսկ ազատ արձակվելուց հետո աքսորվել Նովոսիբիրսկ։ Վարվառա Աֆանասևնան միայն 1932 թվականին է իմացել, թե որտեղ է ամուսինը, և 1934 թվականին, երբ Կարումը ազատ է արձակվել, նա վաճառել է Կիևի իրենց բնակարանը և դստեր հետ տեղափոխվել աքսորյալ ամուսնու մոտ՝ Նովոսիբիրսկ։ Այնտեղ նա լեռնահանքային սարքավորումների գործարանի դպրոցում գերմաներեն է դասավանդել։ 1937 թվականին Կարումը կրկին հռչակվել է «ժողովրդի թշնամի», և ընտանիքը մնացել է առանց ապրուստի միջոցների։ 1938 թվականին Վարվառա Աֆանասևնան վերականգնվել է և կարողացել աշխատանքի անցնել որպես գերմաներենի ուսուցիչ թիվ 42 դպրոցում։ Զուգահեռաբար նա նաև հեռակա սովորել է Նովոսիբիրսկի մանկավարժական ինստիտուտում՝ օտար լեզուների ֆակուլտետի գերմաներեն բաժնում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո շարունակել է գերմաներեն դասավանդել դպրոցում։

Վարվառա Աֆանասևնա Բուլգակովա մահացել է 1956 թվականին Նովոսիբիրսկում՝ հոգեբուժարանում՝ ամենաուժեղ սկլերոզի պատճառով։ Թաղվել է Նովոսիբիրսկի Զաելցովյան գերեզմանատանը։

Հարազատների հիշողությունները
----------------------------

* Մ. Ա. Բուլգակովի առաջին կինը՝ Տատյանա Լապան հիշել է. 
> «...Վարիան սիրում էր նրան (Լ․ Ս․ Կարում)։ Հետո նա մի այսպիսի սարսափելի նամակ է ուղարկել Միխայիլին․ «Ի՞նչ իրավունք ունեիր այդպես խոսել իմ ամուսնու մասին... Առաջ նայիր քեզ։ Սրանից հետո դու իմ եղբայրը չես…»»։
> 
>
* Գրողի երկրորդ կինը՝ Լյուբով Բելոզերսկայան հիշել է. 
> «Մեզ այցելել է նաև Միխայիլ Աֆանասևիչ Վարվառայի քույրը, որը պատկերված էր «Սպիտակ գվարդիա» վեպում (Ելենա), և այնտեղից տեղափոխվել է «Տուրբինների օրեր» պիես։ Նա գեղեցիկ տեսք ունեցող կին էր՝ ծանր ստորին ծնոտով։ Նա իրեն զայրացած արքայադստեր պես էր պահում․ վիրավորված էր իր ամուսնու համար, որը վեպում բացասական կերպով ուրվագծված էր Թալբերգ ազգանունով։ Նա հեռացել է՝ առանց ինձ հետ երկու բառ խոսելու։ Միխայիլ Աֆանասևիչը ամաչել է»։
> 
> 

 Այս տեսարանը տեղի է ունեցել 1925 թվականին, և այդ ժամանակից ի վեր քրոջ շփումը Բուլգակովի հետ գրեթե դադարել է։

Հիշողություն
------------

Վ. Ա. Բուլգակովայի հիշատակի կոթողը Նովոսիբիրսկում
* Նովոսիբիրսկ թիվ 1 գիմնազիայի տարածքում տեղադրվել է հուշակոթող՝ «Թիվ 42 դպրոցում (այժմ՝ թիվ 1 գիմնազիա) պատերազմի տարիներին որպես ուսուցիչ աշխատել է ռուս մեծ գրող Միխայիլ Բուլգակովի քույրը՝ Վարվառա Աֆանասևնա Բուլգակովան, որը դարձել է «Սպիտակ գվարդիա» վեպի հերոսուհու նախատիպը» մակագրությամբ։
* 2013 թվականի հոկտեմբերի 23-ին՝ Վարվառա Բուլգակովայի ծննդյան օրը, Նովոսիբիրսկի Զաելցովսկի գերեզմանատան ընդհանուր թաղման վայրում կանգնեցվել է նրան և ամուսնուն՝ Լեոնիդ Կարումին, նվիրված հուշարձանը։ Միջոցառումը կազմակերպվել էր «Սպիտակ բարդի» պատմամշակութային ծրագրի շրջանակներում՝ քաղաքի հետ կապված նշանավոր մարդկանց հիշատակը պահպանելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Булгаковская энциклопедия: Варвара Афанасьевна Булгакова". Արխիվացված է the original 2020 թ․ օգոստոսի 15-ին. Retrieved 2012 թ․ մարտի 1. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Карум Леонид :: Документы о награждениях :: Первая мировая война". *gwar.mil.ru*. Retrieved 2021 թ․ մարտի 5.
3. ↑  Сестре Булгакова установили стелу Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. // газета «Ведомости», Новосибирск, № 1012 от 04.09.2009.
4. ↑  На Заельцовском кладбище установлен памятник Варваре Булгаковой и её супругу Archived 2013-10-29 at the Wayback Machine. // Совет депутатов города Новосибирска, 23.10.2013.

Գրականություն
-------------

* Булгаков Михаил Афанасьевич. Письма. Жизнеописание в документах. — М.: Современник, 1989. — ISBN 5-270-00337-6
* *Чудакова М. О.* Жизнеописание Михаила Булгакова. — 2-е изд. доп. — М.: Книга, 1988. — ISBN 5-212-00078-5
* *Карум Л. С.* Моя жизнь: рассказ без вранья. Ч. 1: Детство — Новосибирск: Офсет, 2014. — ISBN 978-5-85957-107-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Московский государственный музей М. А. Булгакова
* Литературно-мемориальный музей М. Булгакова в Киеве
* Правнучатый племянник писателя Михаила Булгакова Евгений Владимирович Горбачев об истории своей семьи