**«Այն, ինչ ես պետք է ասեմ»** (ռուս.՝ «То, что я должен сказать»), ռուս դերասան, կոմպոզիտոր և բանաստեղծ Ալեքսանդր Վերտինսկու ռոմանսը, որը գրվել է 1917 թվականի վերջին։ Համարվում է ռուսերեն ամենահայտնի հակապատերազմական երգերից մեկը։

Պատմություն
-----------

Ալեքսանդր Վերտինսկի

Я не знаю, зачем и кому это нужно,  

Кто послал их на смерть недрожащей рукой?  

Только так беспощадно, так зло и ненужно  

Опустили их в Вечный Покой!

«
»
Ալեքսանդր Վերտինսկի

Ալեքսանդր Վերտինսկին «Այն, ինչ ես պետք է ասեմ» ռոմանսը գրել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից կարճ ժամանակ անց։ 1917 թվականի վերջին երգի տեքստային և նոտային տարբերակները տպագրվել են Մոսկվայի «Առաջադեմ նորություններ» (ռուս.՝ «Прогрессивные новости») հրատարակչության կողմից։ Տեքստում նշվել է, որ երգը նվիրված է «Նրանց պայծառ հիշատակին» (ռուս.՝ «*Их светлой памяти*»)։

Սկզբում միասնական կարծիք չի եղել այն մասին, թե ում է նվիրված ռոմանսը։ Այսպես, Կոնստանտին Պաուստովսկին, որը 1918 թվականին ներկա է եղել Ալեքսանդր Վերտինսկու համերգին Կիևում, իր հուշերում ենթադրել է․ «*Նա երգում էր յունկերների մասին, որոնք դրանից կարճ ժամանակ առաջ սպանվել էին Բորշչագովկա գյուղում, այն պատանիների մասին, որոնք ուղարկվել էին ստույգ մահվան ընդդեմ վտանգավոր ավազակախմբի*»։

Առավել լայնորեն տարածված է այն կարծիքը, որ երգը նվիրված է այն յունկերներին, որոնք զոհվել են Մոսկվայում 1917 թվականի Հոկտեմբերյան զինված ապստամբության ժամանակ և թաղված են Մոսկվայի Եղբայրական գերեզմանոցում։ Այս մասին գրել է Բորիս Ռոզենֆելդը՝ հղում անելով Վերտինսկու «Երկար ճանապարհով...» (ռուս.՝ «Дорогой длинною…») հուշագրությանը. «*Հոկտեմբերյան իրադարձություններից կարճ ժամանակ անց ես գրեցի «Այն ինչ ես պետք է ասեմ» երգը։ Այն գրվել է մոսկովյան յունկերների մահվան տպավորության տակ, որոնց հուղարկավորությանը ես ներկա էի*»։

Բոլշևիկների թշնամիների հանդեպ համակրանքով լի այս երգի կապակցությամբ Ալեքսանդր Վերտինսկուն կանչել են ՉԿ՝ բացատրություն տալու համար։ Ըստ լեգենդի՝ Վերտինսկին այն ժամանակ ասել էր. «Ախր սա պարզապես երգ է, և հետո, դուք չեք կարող ինձ արգելել՝ խղճալ նրանց»։ Նրան պատասխանել են. «Պետք լինի, շնչել էլ կարգելենք» ։ Այս լեգենդի գոյությունը հաստատող աղբյուրը հայտնի չէ, քանի որ նրա ամենավաղ հիշատակումները բերված են առանց աղբյուրի վեաբերյալ տեղեկությունների նշման։

Շուտով Վերտինսկին մեկնել է շրջագայության Ռուսաստանի հարավային քաղաքներով։ Օդեսայում նրա հետ հանդիպել է սպիտակգվարդիական գեներալ Յակով Սլաշչյովը։ Նա Վերտինսկուն պատմել է, թե որքան հայտնի է դարձել իր երգը. «*Ձեր երգով... իմ տղաները գնում էին մեռնելու։ Եվ դեռ հայտնի չէ, թե արդյոք դա պետք էր...»։*

1930-ական թվականներին Ալեքսանդր Վերտինսկին Գերմանիայում երգը ձայնագրել է «Պարլաֆոն» ֆիրմայի ձայնապնակի վրա։

Այլ կատարումներ
---------------

Չնայած այն հանգամանքին, որ երգը գրվել է 20-րդ դարի սկզբին, այն պահպանում է իր արդիականությունը՝ ժամանակ առ ժամանակ ունկնդիրներին հիշեցնելով տեղային պատերազմներում զոհված հայրենակիցների մասին։ Այսպես, վերակառուցման տարիներին ռոմանսը կատարել է Բորիս Գրեբենշչիկովը։ Այն ժամանակ երգն ասոցացվել է Աֆղանական պատերազմի հետ։ Այդ ընկալմամբ էլ երգը հնչում է «Սեր արտոնություններով» (ռուս.՝ «Любовь с привилегиями», «Քաղաքային մանրամասներ») և «Աֆղան» (ռուս.՝ «Афганец») ֆիլմերում։ 2005 թվականին Չեչնիայի ռոք փառատոնում «Այն, ինչ ես պետք է ասեմ» ռոմանսը կատարել է Դիանա Արբենինան։ Երգը ընդգրկվել է նաև Վալերի Օբոձինսկու, Ժաննա Բիչևսկայայի, Տատյանա Դոլգոպոլովայի և Պավել Կաշինի, Նադեժդա Գրիցկևիչի, Օլեգ Պոգուդինի, ինչպես նաև «Помни Имя Своё» խմբի երգացանկերում։ 2014 թվականի փետրվարի 20-ին Բորիս Գրեբենշչիկովը ռոմանսը կատարել է Սմոլենսկում կազմակերպված Գարնանային համերգի ժամանակ՝ այն նվիրելով Եվրամայդանում զոհվածների հիշատակին. «*Այսօր տարօրինակ համերգ է։ Ամբողջ ժամանակ ինձ չի թողնում այն միտքը, որ հենց այս պահին, երբ մենք երգում ենք այստեղ՝ Կիևում, մեզանից ոչ հեռու որոշ մարդիկ սպանում են ուրիշներին*»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Незаказанная музыка». Коммерсантъ. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 11-ին.(չաշխատող հղում)
2. 1 2 3 4 5  *Борис Розенфельд.* А. Н. Вертинский «То, что я должен сказать» // *Terra Nova* : Журнал. — 2005. — № 5. Архивировано из первоисточника 25 Օգոստոսի 2014.
3. ↑  «Александр Вертинский». km.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 11-ին.
4. ↑  Андрей Архангельский. «Утешитель Александр Вертинский». Огонёк. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 11-ին.
5. ↑  Ирина Захариева. «Александр Вертинский. Синкретическое искусство А. Вертинского и его мемуары». liternet.bg. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 15-ին.
6. ↑  *Владимир Чичерюкин-Мейнгарт.* Кто послал их на смерть… // *«История»* : Газета. — 2004. — № 41 (761). Архивировано из первоисточника 10 Մայիսի 2013.
7. ↑  «Наадя - То, что я должен сказать (А. Вертинский)».
8. ↑  «На смоленском концерте Борис Гребенщиков посвятил песню погибшим на Майдане».
9. ↑  БГ о войне: «То, что я должен сказать» — YouTube

Արտաքին հղումներ
----------------

* Романс «То, что я должен сказать» в исполнении автора