**Լիսաբոն** (պորտուգալերեն՝ Lisboa), նաև **Լիզբոն**, Պորտուգալիայի մայրաքաղաքն է, ծովային նավահանգիստ Տեժու գետի գետաբերանի մոտ՝ Ատլանտյան օվկիանոսից 15 կմ հեռու։

Ծագում
------

Այն փաստը, որ *Լիսաբոն* անունը եկել ` դեռ Փյունիկիայի ժամանակներից, շատ է կրկնվում ոչ ակադեմիական գրականություններում և սովորաբար հղելով այն փաստը, որ *Alis-Ubo* նշանակում է «ապահով նավահանգիստ»։ Մինչև այդ հռոմեական՝ առաջին դարի գրողները պնդում են, որ Լիսաբոն հիմնադրել է առասպելական հերոս` Ոդիսևսը, երբ վերադառնում էր Տրոյայից։ Չնայած, որ արդի հնագիտական պեղումների արդյունքով գտնում են Փյունիկյան հետքեր, բայց ոչ մի պնդում հիմնավորապես չի ապացուցվել։ Մեկ այլ վարկած հիմնաված է անտիկ հիդրոնիմի վրա, ենթադրելով որ անունը եկել է նախահռոմեական տեղանուն Տագուսից, *Lisso* կամ *Lucio*: Ծագումով Հռոմեական Իսպանիայից աշխարհագետ Պոմպոնիուս Մելան Լիսաբոն անունը լատիներեն գրվել է *Ulyssippo*: Ավելի ուշ Պլինիոս Ավագը ներկայացնում է, որպես "Olisippo", իսկ Հույները՝ *Olissipo* (Ὀλισσιπών) կամ *Olissipona* (Ὀλισσιπόνα):

Պատմություն
-----------

Մ. թ. ա. 2-րդ դարում նվաճել են հռոմեացիները, որոնք այն անվանել են *Ֆելիցիտաս Յուլիա* (լատիներեն՝ Felicitas Julia)։ 714 թվականին գրավել են արաբները ու այն անվանել *Ալ-Օշբունի* կամ *Լիշբունա*, որից էլ առաջացել է այժմյան պորտուգալերեն Lisboa ձևը։ Արևելահայերեն *Լիսաբոն* ձևը փոխառված է ռուսերենից (Лисабон), որն էլ իր հերթին այն փոխառել է գերմաներենից (Lissabon)։ Արևմտահայերենում տարածված է անվան *Լիզպոն* ձևը, որը փոխառված է ֆրանսերենից (Lisbonne)։

Լիսաբոնը 1255 թվականից Պորտուգալիայի մայրաքաղաքն է։

Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
------------------------------

Լիսաբոնի արբանյակային պատկերը:
Լիսաբոնի աշխարհագրական դիրքը 38°42′49″ հս․ լ. 9°08′21″ ամ. ե.HGЯOL: Այն գտնվում է Տախո գետի ափին։

### Կլիմա

Lիսաբոնը ունի միջերկրածովային կլիմա տաք ամառներով և մեղմ ձմեռներով։ միջին ջերմասնիճանը կազմում է 21.5 °C (70.7 °F) և 13.5 °C (56.3 °F)՝ գիշերը։ Ծովի միջին ջերմաստիճանը կազմում է 17.5 °C (63.5 °F):

Ամենացուրտ ամսին՝ հունվարին, օրվա ամենաբարձր ջերմաստիճանը տատանվում է 11 °C (52 °F)-ի և 18 °C (64 °F)-ի միջև, իսկ գիշերը ջերմաստիճանը տատանվում է 3 °C (37 °F)-ի և 13 °C (55 °F)-ի միջև։ Ծովի ջերմաստիճանը կազմում է 15 °C (59 °F): Ամենատաք ամսին՝ օգոստոսին, ջերմաստիճանը տատանվում է 26 °C (79 °F)-ի և 33 °C (91 °F)-ի միջև, իսկ գիշերը՝ 17 °C (63 °F)-ի և 21 °C (70 °F) միջև։ Ծովի ջերմաստիճանը կազմում է 20 °C (68 °F):

Ընդհանրապես Լիսաբոնում ամառային շրջանը տևում է վեց ամիս՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր։ Մարտը, ապրիլը, նոյեմբերը եղանակի անցումային շրջաններ են և ջերմաստիճանը չի գերազանցում 20 °C (68 °F)-ը։ Այդ երեք ամիսների միջին ջերմաստիճանը ցերեկը կազմում է18.9 °C (66 °F), իսկ գիշերը՝ 12.0 °C (53.6 °F): Դեկտեմբերը, հունվարը և փետրվարը ամենացուրտ ամիսներն են և միջին ջերմաստիճանը ցերեկը կազմում է 15.5 °C (59.9 °F), իսկ գիշերը՝ 8.9 °C (48.0 °F):

Ողջ Եվրոպական քաղաքների մեջ (Վալենսիայի հետ միասին), Լիսաբոնը ունի ամենատաք ձմեռային և ամենացուրտ գիշերային ջերմաստիճանները, միջինում՝ 8.3 °C (46.9 °F) ամենացուրտ ամսին և 18.6 °C (65.5 °F)՝ ամենատաք ամսին։

Հինականում անձրև է գալիս ձմռանը, իսկ ամռանը ընդհանուր առմամբ չոր է։ Արևը շողում է մոտավորապես 2,800 ժամ մեկ տարվա ընթացքում, միջինում՝ 4.6 ժամ մեկ օրվա ընթացքում։

| Լիսաբոնի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 24.1 (75.4) | 26.8 (80.2) | 30.4 (86.7) | 33.2 (91.8) | 37.8 (100) | 41.5 (106.7) | 40.6 (105.1) | 41.8 (107.2) | 38.3 (100.9) | 34.6 (94.3) | 28.3 (82.9) | 25.2 (77.4) | 41.8 (107.2) |
| Միջին բարձր °C (°F) | 14.8 (58.6) | 16.2 (61.2) | 18.8 (65.8) | 19.8 (67.6) | 22.1 (71.8) | 25.7 (78.3) | 28.2 (82.8) | 28.3 (82.9) | 26.5 (79.7) | 22.5 (72.5) | 18.2 (64.8) | 15.3 (59.5) | 21.5 (70.7) |
| Միջին օրական °C (°F) | 11.6 (52.9) | 12.7 (54.9) | 14.9 (58.8) | 15.9 (60.6) | 18.0 (64.4) | 21.2 (70.2) | 23.1 (73.6) | 23.5 (74.3) | 22.1 (71.8) | 18.8 (65.8) | 15.0 (59) | 12.4 (54.3) | 17.5 (63.5) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 8.3 (46.9) | 9.1 (48.4) | 11.0 (51.8) | 11.9 (53.4) | 13.9 (57) | 16.6 (61.9) | 18.2 (64.8) | 18.6 (65.5) | 17.6 (63.7) | 15.1 (59.2) | 11.8 (53.2) | 9.4 (48.9) | 13.5 (56.3) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | 1.0 (33.8) | 1.2 (34.2) | 0.2 (32.4) | 5.5 (41.9) | 6.8 (44.2) | 10.4 (50.7) | 14.1 (57.4) | 14.7 (58.5) | 12.1 (53.8) | 9.2 (48.6) | 4.3 (39.7) | 2.1 (35.8) | 0.2 (32.4) |
| Անձրևի տեղումներ մմ (դյույմ) | 99.9 (3.933) | 84.9 (3.343) | 53.2 (2.094) | 68.1 (2.681) | 53.6 (2.11) | 15.9 (0.626) | 4.2 (0.165) | 6.2 (0.244) | 32.9 (1.295) | 100.8 (3.969) | 127.6 (5.024) | 126.7 (4.988) | 774 (30.47) |
| *աղբյուր: Օդերևութաբանության համալսարան* |

Մշակույթ
--------

Տորրի դի Բելեն ամրոցը Պորտուգալիայի ամենաշատ այցելվող տեսարժան վայրերից է: Այս ամրոցի կառուցումը սկսել են 1515-ին և ավարտել` 1519-ին:
Քաղաքը հարուստ է ճարտարապետական կառույցներով։ Լիսաբոնում կարող եք գտնել Ռոմանական, Գոթական, Բարոկկո, Մոդեռն և Պոստմոդեռն ոճի շինարարական կառույցներ։ Լիսաբոնում շատ են նաև պատմական զբոսայգիները և արվարձանները, մասնավորապես վերին շրջաններում։ Ճանաչվածներից են՝ *Ազատության պողոտան*, *Պերեյրա դե Մելոյի պողոտան*, *Ալմիրանտե Ռեիսի պողոտաn* և *Հանրապետության պողոտան*։

Քաղաքի ամենահայտնի թանգարաններից են *Հնամյա արվեստի ազգային թանգարանը*, Ազուլեժու թանգարանը, *Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարանը* (պարունակում է հին և արդի արվեստի հավաքածուներ), Բերարդոյի հավաքածուի թանգարանը Բելեմի մշակութային կենտրոնում, *Էլեկտրոնիկայի թանգարանը*, *Ազգային կառքերի թանգարանը* (պարունակում է աշխարհի ամենամեծ կառքերի հավաքածուն)։

Լիսաբոնի օպերային թատրոնը և *Սան-Կառլոս թատրոնը* աշնանը և ձմռանը ունենում են լեցուն մշակութային օրակարգ։ Ճանաչված թատրոններից է՝ *Բելեմի մշակութային կենտրոնի թատրոնը*, the *Մարիա II ազգային թատրոնը*, Գալուստ Գյուլբենկյանի թատրոնը և *Կամոես Թատրոնը*։

Մարիա II թատրոնը, տեղակայված է Ռոսիու հրապարակում
*«Քրիստոս թագավոր»* արձանը գտնվում է Տագուս գետի հարավային ափին՝ ալմադայում։ Բացված ձեռքերով նայում է ամբողջ քաղաքին, այն հիշեցնում է Ռիո դե Ժանեյրոյի Քրիստոսի արձանը։ Կառուցվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ Պորտուգալիայի զոհերի հիշատակին։

Լիսաբոնում հունիսի 13-ին նշում են Սուրբ Անտոնիոյի տոնը։ Սուրբ Անտոնիոն եղել է Պորտուգալացի հարուստ բոհեմացի, ով եղել է կանոնականաց և եկեղեցու ուսուցիչ։ Չնայած որ Լիսաբոնի հովանավոր սուրբը եղել է Սառագոսայի Վիկենտը, որի աճյունը հանգչում է Լիսաբոնի մայր տաճարում և իր հետ կապված տոն չկա։

Էդվարդ VII այգին քաղաքի երկրորդ ամենամեծ այգին է Մոնսանտոի անտառային այգուց հետո, գտնվում է գլխավոր պողոտայից՝ Ազատության պողոտայից, ներքև ունի տարբեր ծաղիկներ և բույսեր, իսկ ջերմոցում (պորտ.՝ Estufa Fria) ունեն արևադարձային և մերձարևադարձային բույսեր։ Բնօրինակ անունը *Parque da Liberdade*, բայց Էդվարդ VII-ի պատվին փոխանվանվեց, ով Լիսաբոն էր եկել 1903-ին։

Քաղաքի պատկեր
Լիսաբոնում տեղի է ունենում Lisboarte, DocLisboa – Լիսաբոնի միջազգային վավերագրական կինոների փառատոնը, միջազգային փառատոն՝ *Հումորիսների դիմակները*, Lisboa Mágica – փողոցային հրաշքի փառատոնը, Monstra – Անիմացիոն ֆիլմերի փառատոնը՝ Լիսաբոնի հեքիաթների գիրք, Peixe em Lisboa – Լիսաբոնի ձկները, և շատ ուրիշ բաներ։

Լիսաբոնը ունի երկու մշակութային արժեք՝ գրանցված UNESCO-ի կողմից որպես համաշխարհային ժառանգություն՝ Տորրի դի Բելեն աշտարակը և Ջեռոնիմոս վանքը։ Բացի այդ 1994-ին լիսաբոնը եղել է Եվրոպատակ մշակույթի մայրաքաղաքը, իսկ 1998-ին կազմակերպել է Expo '98-ը (*1998 Լիսաբոնի համաշխարհային ցուցահանդես*)։

Կամպո Պեկուենո-ի օդային լեսապատկերը
Լիսաբոնը համարվում է Պորտուգալական ճարտարապետության հայրենիքը, և Լիսաբոնի նորաձևության կենտրոնը։

Պորտուգալական ճանապարհների խճանկարները առաջացել են Լիսաբոնում, 1800-ականներին և տարածվել է Պորտուգալերեն խոսող մնացած երկրներում։ Լիսաբոնը դեռ մնում է քաղաքի ձևավորման ամենաթանկ օրինակներից մեկը։

*Expresso* թերթը ամեն տարի հրապարակվող կենսամակարդակի հարցման արդյունքներով Պորտուգալիական քաղաքների մեջ՝ Լիսաբոնը համարվել է ապրելու համար ամենահարմար քաղաքը։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Քաղաքի պատմական բնակչությունը ՔՀ 1300-ին եղել է մոտ 35,000։ ՔՀ 1400-ին՝ 60,000 ավելի, իսկ ՔՀ 1500-ին՝ մոտ 70,000։ 1528-ից մինչև 1590 բնակչությունը ավելացել է 70,000-ից մինչև 120,000-ը, 140,000՝ ՔՀ 1600-ին և 200,000՝ ՔՀ 1700։

Լիսաբոնը քաղաքի կենտրոնում 100.05 կմ² տարածքի վրա ունի 552,700 բնակիչ։ Լիսաբոնը իր մեծությամբ տասնմեկերորդն է Եվրամիության երկրների մեջ զիջելով՝ Փարիզին, Լոնդոնին, Ռուրյան շրջանին, Մադրիդին, Միլանին, Բարսելոնային, Բեռլինին, Հռոմին, Նեպալին և Աթենքին Ողջ Լիսաբոնում բնակվում է մոտ 2.8 միլիոն բնակիչ։ Ըստ պաշտոնական կառավարության տվյալների Մեծ Լիսաբոնի տարածքը ունի 2,821,876 բնակիչ։ Այլ աղբյուրներ նույնպես նշում են այս թվերը, ըստ տնտեսական համագործության և զարգացման կազմակերպության այնտեղ կա 2,797,612 բնակիչ,։ իսկ Միացյալ ազգերի տնտեսական և սոցիալական հարցերի վարչության տվյալներով՝ 2,890,000, ըստ Եվրոստատի՝ 2,839,908, ըստ Բրուքինգի համալսարանի՝ 2,968,600։


| Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 2021 | 545 923 մարդ |  |

Տրանսպորտ
---------

Լիսաբոնի տրամվայները քաղաքի կենտրոնով անցնելիս
Լիսաբոնի մետրոն միակ ուղին է, որը միացնում է քաղաքի կենտրոնը, վերին և արևելյան շրջաններին։ Առաջարկվել են մի քանի ընդլայնման նախագծեր։ Արդեն մեկ դար է ավտոբուսների, ճոպանուղիների և տրամվայների ծառայությունները մատակարարում է Carris ընկերությունը։

### Տրամվայներ

Տրամվայները ներկայացվել է 19-րդ դարում և ներմուծվել՝ Ամերիկայից ու անվանվել են *americanos*: Հին տրամվայներ դեռ կարող եք տեսնել Museu da Carris-ում (հանրային տրանսպորտի թանգարան )։ Այս տարբերվող դեղին տրամվայները համարվում Լիսաբոնի տեսարժան վայրերից մեկը։ Տրամվայները շատ հարմար չափսի են, որպեսզի բարձրանան սարերը և անցնեն քաղաքի նեղ փողոցներով։

Լիսբոնի մետրոն
### Գնացքներ

Քաղաքում կա Լիսաբոնից մեկնող չորս երկաթուղղիներ՝ Կասկայսը, Սինտրան, Ազամբուջան և Սետուբալը։ Խոշոր երկաթուղղային կայարաններից են Սանտա Ապոլոնիան, Ռոսիոն, Գարե դո Օրիենտե, Ետնրեկամպոս։

### Ավտոմեքենաներ

Քաղաքում կան քաղաքամերձ ավտոբուսների ծառայություններ (միացնում են Լիսաբոնին մոտ գտնվող քաղաքները)՝ Վիմեքա, Լիսաբոնի ավտոբուս, Տրանսպորտ Սուլ դո Տեժու, Բոա Վիագեմ, Բառաքուիերո։ Իրենք հիմնական ընկերություններն են և գործում են քաղաքի տարբեր տերմինալներում։

### Կամուրջներ և լաստանավեր

Կամուրջ Ապրիլի 25
Քաղաքը միանում է Տագուսի հեռու կողմերը երկու կարևվոր կամուրջներով՝

* Կամուրջ Ապրիլի 25, բացվել է (Պոնտե Սալազար անունով) 1966-ի օգոստոսի 6-ին, ավելի ուշ անվանափոխվում է Մեխակների հեղափոխության ամսաթվով, Եվրոպայի ամենաբարձր կախովի կամուրջն է:[*փա՞ստ*]
* Վասկո դա Գամա կամուրջ, բացվել 1998-ի մայիսին, 17.2 km (10.7 mi), Եվրոպայի ամենաբարձր կամուրջն է:[*փա՞ստ*]

Սկսվել էր Տագուսով անցնող երրորդ կամրջի շինարարական աշխատանքները, բայց նախագիծը հետաձգվեց Պորտուգալիայի տնտեսական ճգնաժամի պատճառով։

Գետը կարելի է նաև անցնել վարձույթով տրվող լաստանավերով։ Transtejo & Soflusa ընկերությունը կազմակերպում է ուղևորություններ քաղաքի տարբեր կետերից դեպի՝ Կասիլաս, Սեյշալ, Մոնտիժու, Բրանդոա պորտ և Տրաֆարիա։

### Ավիատեղափոխություններ

Լիսաբոնի Պորտելա օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի սահմանների մեջ և համարվում է հանգույց հետևյալ ընկերությունների համար՝ TAP Portugal,Ryanair,Portugália, White Airways:

Կրթություն
----------

Լիսաբոնի Նոր համալսարանի մուտքը
Քաղաքում կան մասնավոր և պետական միջնակարգ դպրոցները, ինչպես նաև սկզբնական դպրոցներ և մանկապարտեզներ։ Մեծ Լիսաբոնի տարածքում կան միջազգայն դպրոցներ ինչպիսիք են` Սուրբ Ջուլիայի դպրոցը, Գերմանական, Իսպանական, Ֆրանսիական դպրոցները։

### Բարձրագույն կրթություն

Լիսաբոնում կա երկու պետական համալսարան և մեկ ինստիտուտ՝ Լիսաբոնի հալսարան (Պորտուգալիայի ամենամեծ համալսարանն է), Լիսաբոնի Նոր համալսարան (հիմնադրվել է 1973-ին) և ISCTE - Լիսաբոնի ինստիտուտ (հիմնադրվել է 1973-ին), որտեղ դասավանդվում են գրեթե բոլոր տեսակի առարկաները։

2007–ից 2008 ուսումնական տարում Լիսաբոնի համալսարաններում սովորել է 125,867 ուսանող, որից 81,507-ը Լիսաբոնի պետական համալսարանի ուսանող էին։

Սպորտ
-----

Բենֆիկայի Իստադիու դա Լուս, Պորտուգալիայի ամենամեշ մարզադաշտը
Սպորտինգ Լիսաբոնի Ժոզե Ալվալադեի մարզադաշտը
Լիսաբոնը վաղ ժամանակներից է սպորտում։ Նա կազմակերպել մի շարք հանդիպումներ ներառյալ Եվրոպայի առաջնություն եզրափակիչը։ Քաղաքում անցկացվել են նաև 2001-ի թեթև ատլետիկայի առաջնությունը, 1983-ի և 1992-ի սուսերամարտի Եվրոպայի առաջնությունները, 2003-ին տղամարդկանց հանդբոլի առաջնությունը և 2008-ին Եվրոպայի ձյուդոյի առաջնությունը։ 2014-ին քաղաքում անցկացվել Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչը։

### Ֆուտբոլ

Քաղաքը ունի Պորտուգալիայի բարձրագույն լիգա՝ Սուպերլիգա, խաղացող երեք ֆուտբոլային ակումբ։ Sport Lisboa e Benfica-ան (ավելի տարածված է *Benfica* անունը), 35 անգամ հաղթել է Սուպերլիգան և երկու անգամ հաղթել են Եվրոպայի գավաթը։ Լիսաբոնի երկրորդ լավ առաջադիմած ակումբը Պորտուգալիայի Սպորտինգ ակումբն է (ավելի տարածված է *Սպորտինգ* անունը), որը հաղթել է Սուպերլիգան 18 անգամ։ Երրորդ ակումբը Բելենշիսն է, հիմնվել է Բելեմի շրջանում և Սուպելիգան հաղթել է մեկ անգամ։

Լիսաբոնը ունի ՈւԵՖԱ-ի չափանիշներին համապատասխանող երկու էլիտար մարզադաշտ՝ Բելնֆիկայի Benfica's Իստադիու դա Լուս (*Լույսի մարզադաշը*), որում տեղավորվում է ավելի քան 65,000 մարդ և Սպորտինգի Ժոզե Ալվալադեի մարզադաշտը, որում տեղավորվում է ավելի քան 50,000 մարդ։ Քաղաքը ունի նաև ազգային մարզադաշտ, իր մեջ տեղավորում է 37,000 մարդ, բայց նախատեսված է միայն ազգային հավաքականի և միջազգային ֆուտբոլային հանդիպումների համար։ 1967-ի Եվրոպայի գավաթի եզրափակիչը անցկացվել է այնտեղ։

### Այլ սպորտ

Լիսաբոնում տարածված են նաև այլ սպորտաձևեր՝ հանդբոլը, բասկետբոլը, ռեգբին։ Քաղաքում կան բազմազան սպորտային հարմարություններ, սկսած աթլետիկայից, վերջացրած նավարկումով, գոլֆից մինչև լեռնային հեծանվորդություն։ Մարտ ամսին քաղաքում անցկացվում է Լիսաբոնի կիսամարաթոնը, իսկ Սեպտեմբերին՝ Պորտուգալիայի կիսամարաթոնը։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2  Pordata — Fundação Francisco Manuel dos Santos.
2. ↑  Various, compiled (1780). *An Universal History, From the Earliest Accounts to the Present Time*. p. 345.
3. ↑  Adrien Delmas; Nigel Penn (2012 թ․ հունվարի 20). *Written Culture in a Colonial Context: Africa and the Americas 1500 - 1900*. BRILL. p. 348. ISBN 978-90-04-22524-4.
4. ↑  Vincent Barletta (2010 թ․ մայիսի 15). *Death in Babylon: Alexander the Great and Iberian Empire in the Muslim Orient*. University of Chicago Press. p. 39. ISBN 978-0-226-03739-4.
5. ↑  Peter Whitfield (2005). *Cities of the World: A History in Maps*. University of California Press. p. 99. ISBN 978-0-520-24725-3.
6. ↑  Justino Mendes de Almeida (1992). *De Olisipo a Lisboa: estudos olisiponenses*. Edições Cosmos. p. 19. ISBN 978-972-9170-75-1. ...que o nome *Lisboa* derivaria de um acusativo grego da 3° declinação, *Olisipona*.", p. 19, (...the name Lisbon derives from the third declension of the Greek accusative singular, *Olisipona*.)
7. ↑  Smith, William (1854), *Dictionary of Greek and Roman Geography, illustrated by numerous engravings on wood*, London, England: Walton and Maberly
8. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). *Աշխարհագրական անունների բառարան*. Երևան: «Լույս». p. 209.
9. ↑  "World Map of Köppen−Geiger Climate Classification".
10. 1 2  "Weather2Travel.com: Lisbon Climate Guide".
11. ↑  "Monthly Averages for Lisbon, Portugal (1981-2010)". Instituto de Meteorologia. Արխիվացված է the original 2012 թ․ նոյեմբերի 26-ին. Retrieved 2012 թ․ օգոստոսի 10.
12. ↑  "doclisboa 2009". Doclisboa.org. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
13. ↑  "Feira do Livro de Lisboa". Feiradolivrodelisboa.pt. Retrieved 2010 թ․ ապրիլի 30.
14. ↑  "Peixe em Lisboa". Peixemlisboa.com. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
15. ↑  "Trienal de Arquitectura de Lisboa". trienaldelisboa.com. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
16. ↑  "ModaLisboa – LisboaFashionWeek – Semana oficial da moda portuguesa". Modalisboa.pt. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
17. ↑  *Classificação Expresso das melhores cidades portuguesas para viver em 2007* Archived 2008-10-25 at the Portuguese Web Archive, *Expresso*
18. ↑  *Cities and Economic Development: From the Dawn of History to the Present*. books.google.am. 1991 թ․ հունիսի 18. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 6.
19. ↑  *The First European Description of Japan, 1585*. books.google.am. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 6.
20. ↑  *Introduction to Global Politics*. books.google.am. 2013 թ․ հունիսի 17. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 6.
21. ↑  Demographia: World Urban Areas Archived 17 May 2017 at the Wayback Machine. - demographia.com, 06.2021
22. ↑  Diário da República, 1.ª série — N.º 176 — 12 de setembro de 2013 Archived 27 April 2014 at the Wayback Machine. – Assembly of the Republic (Portugal), 2013
23. ↑  Metro eXplorer Archived 2015-04-10 at the Wayback Machine. - OECD
24. ↑  World Urbanization Prospects - Department of Economic and Social Affairs, United Nations, 2007
25. ↑  "*Population by sex and age groups on 1 January*" - Eurostat, 2012
26. ↑  2014 Global Metro Monitor - Brookings Institution, 2015
27. ↑   Archived 2007-01-03 at the Wayback Machine. Information from Carris, Lisbon transportation company.
28. ↑   Archived 2011-05-15 at the Wayback Machine. Details of Lisbon's trams, from Luso Pages
29. ↑  "vimeca". Vimeca.pt. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
30. ↑  "Bem vindo ao site da Rodoviária de Lisboa". Rodoviária de Lisboa. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
31. ↑  "TST – Transportes Sul do Tejo". Tsuldotejo.pt. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
32. ↑  "Boa Viagem". Boa-viagem.pt. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
33. ↑  "Barraqueiro Transportes". Barraqueirotransportes.pt. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
34. ↑  "Transtejo e Soflusa". Transtejo.pt. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 8.
35. ↑  "Statistics on enrollment from GPEARI/Ministry of Science, Technology and Higher Education (MCES) (Excel spreadsheet, 2007/08 school year)". Estatistics.gpeari.mctes.pt. Արխիվացված է the original 2009 թ․ հունիսի 23-ին. Retrieved 2012 թ․ նոյեմբերի 17.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Համառոտ հրեական · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX451184 · BNF: 11932254f · GND: 4035919-0 · LCCN: n79059721 · NDL: 00874544 · NKC: ge129841, ko20201063701 · SUDOC: 027236668 · VIAF: 124321959 · WorldCat VIAF: 124321959 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 622)։*  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Եվրամիություն ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ |
| --- |
|  |
|  Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի  |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Եվրոպական երկրների մայրաքաղաքներ |
| --- |
|  |
| Հունաստան Աթենք • Նիդերլանդներ Ամստերդամ • Անդորրա Անդորա լա Վելյա • Թուրքիա Անկարա1 • Ղազախստան Աստանա1 • Ադրբեջան Բաքու1 • Սերբիա Բելգրադ • Շվեյցարիա Բեռն • Գերմանիա Բեռլին • Հունգարիա Բուդապեշտ • Ռումինիա Բուխարեստ • Սլովակիա Բրատիսլավա • Բելգիա Բրյուսել • Իռլանդիա Դուբլին • Հայաստան Երևան1 • Խորվաթիա Զագրեբ • Վրաստան Թբիլիսի1 • Պորտուգալիա Լիսաբոն • Սլովենիա Լյուբլյանա • Միացյալ Թագավորություն Լոնդոն • Լյուքսեմբուրգ Լուքսեմբուրգ • Ուկրաինա Կիև • Դանիա Կոպենհագեն • Ֆինլանդիա Հելսինկի • Իտալիա Հռոմ • Իսպանիա Մադրիդ • Բելառուս Մինսկ • Մոնակո Մոնակո • Ռուսաստան Մոսկվա1 • Կիպրոսի Հանրապետություն Նիկոսիա • {{{2}}} Նիկոսիա • Չեռնոգորիա Պոդգորիցա • Չեխիա Պրահա • Իսլանդիա Ռեյկյավիկ • Լատվիա Ռիգա • Սան Մարինո Սան Մարինո • Բոսնիա և Հերցեգովինա Սարաևո • Հյուսիսային Մակեդոնիա Սկոպյե • Բուլղարիա Սոֆիա • ԼՂՀ Ստեփանակերտ1 • Շվեդիա Ստոկհոլմ • Լիխտենշտայն Վադուց • Մալթա Վալետա • Վատիկան Վատիկան • Լեհաստան Վարշավա • Ավստրիա Վիեննա • Լիտվա Վիլնյուս • Էստոնիա Տալլին • Ալբանիա Տիրանա • Ֆրանսիա Փարիզ • Մոլդովա Քիշնև • Նորվեգիա Օսլո
1 Պետության տարածքի մեծամասնությունը գտնվում է Ասիայում։ |

 |