recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նիլս Ուլաֆ** (նորվ.՝ Nils Olav, 1972, Edinburgh Zoo, Էդինբուրգ, Միացյալ Թագավորություն), արքայական պինգվին, բնակվում է Շոտլանդիայի մայրաքաղաք Էդինբուրգի կենդանաբանական այգում։ Այս պինգվինը նորվեգական թագավորական գվարդիայի խորհրդանիշն է, ներկայումս կրում է գնդապետ կոչում և 2008 թ. նրան շնորհվել է ասպետի սըր կոչում։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

1961 թվականին Նորվեգիայի թագավորական գվարդիան այցելում է զինվորական երաժշտախմբերի Էդինբուրգյան շքերթին, որտեղ մասնակցում է ցուցադրական ելույթներին։ Շքերթի ժամանակ գվարդիայի լեյտենանտ Նիլս Էգելիենը (նորվ.՝ Nils Egelien) հետաքրքրվում է Էդինբուրգի կենդանաբանական այգու պինգվիններով։ 1972 թվականին, երբ գվարդիան նորից այցելում է Էդինբուրգ, պինգվիններից մեկը «որդեգրվում է»։ Նրան անվանում են Նիլս Ուլաֆ. Նիլս՝ լեյտենանտ Նիլս Էգելիենի և Ուլաֆ՝ Նորվեգիայի Ուլաֆ V թագավորի պատվին։

Նիլս Ուլաֆին տրվում է ենթակապրալի (նորվ.՝ visekorporal) զինվորական կոչում, և նորվեգական գվարդիայի՝ Էդինբուրգ կատարած ամեն այցից հետո պինգվինի կոչումը բարձրացվում է, 1982 թվականին նա դառնում է կապրալ, 1987 թ. սերժանտ, իսկ այդ կոչումը ստանալուց քիչ ժամանակ անց պինգվինը սատկում է։ Նրան փոխարինում է մեկ այլ պիգվին՝ Նիլս Ուլաֆ II։

Նիլս Ուլաֆի բրոնզե քանդակը
1993 թվականին կոչումը բարձրացվում է մինչև գնդային սերժանտ (sergeant major), իսկ 2005 թվականի օգոստոսի 18-ին Նիլս Ուլաֆին շնորհվում է գնդապետի կոչում (Colonel-in-Chief)։ Մինչ այդ՝ նույն թվականի օգոստոսի 15-ին նրան շնորհվում է ասպետի կոչում։ Ասպետ շնորհելու կապակցությամբ Էդինբուրգի կենդանաբանական այգում կանգնեցվում է նրա բրոնզե արձանը, նման արձան տեղադրվում է նաև Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում՝ Նորվեգիայի թագավորական գվարդիայի շտաբ-բնակարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Military penguin becomes a 'Sir'». BBC News Website. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 19-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 1-ին.
2. ↑  «1961 թ. զինվորական երաժշտախմբերի էդինբուրգյան շքերթի ծրագիր». Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հոկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
3. ↑  «Էդինբուրգում նորվեգական կոնսուլտանտի կայք». Արխիվացված օրիգինալից 2006 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2006 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Նիլս Ուլաֆ***էջը Վիքիպահեստում |

* BBC News Military penguin becomes a 'Sir'
* BBC News on his knighthood
* Article with pictures Արխիվացված 2005-11-16 Wayback Machine (նորվ.)
**Բելլինի** կոկտեյլը Prosecco-ի փրփրուն գինու և դեղձի պյուրեի կամ նեկտարի խառնուրդ է։ Այս կոկտեյլը ստեղծվել է Վենետիկում, Իտալիա։

Պատմություն
-----------

Բելլինին ստեղծվել է 1934-1948 թվականների միջև, Իտալիայի Վենետիկի Հարրի հիմնադիր Ջուզեպպե Չիպրիանիի կողմից։ Նա խմիչքն անվանեց Բելլինի, քանի որ ուներ յուրահատուկ վարդագույն գույն, որը նրան հիշեցնում էր 15-րդ դարի վենետիկյան նկարիչ Ջովաննի Բելլինիի կողմից գեղանկարչության մեջ կատարված մի սրբագիր տագայի մասին։

Խմիչքը սկսեց Հարրի բարում որպես սեզոնային առանձնահատկություն դառնալ Էռնեստ Հեմինգուեյի, Սինքլեր Լյուիսի և Օրսոն Ուելսի սիրված ըմպելիքը։ Ավելի ուշ այն հայտնի դարձավ նաև նյույորքյան բարերում, որը տարածվեց իր գործընկերոջ կողմից։ Հետո ձեռնարկատիրական ֆրանսիացի գործարարը ստեղծեց բիզնես, թարմ սպիտակ դեղձի պյուրե երկու վայրերում առաքելու համար, իսկ հետո այն դարձավ ամբողջ տարվա սիրված խմիչք։

Բելլինին IBA պաշտոնական կոկտեյլներից է։

Նրանք նաև առաջարկում են Puccini, դեղձի պյուրեն փոխարինելով նույնչափ մանդարինի հյութով, Rossini, որը պատրաստում են ելակի մածուկով կամ Tintoretto-ով, որը պատրաստում են նռան հյութով։

Նախապատրաստում և սպասարկում
---------------------------

Բելլինին բաղկացած է սպիտակ դեղձի պյուրեից և իտալական փրփրուն գինուց՝ Prosecco-ից։ Գինու մեջ թարմ դեղձերը մարինացվում են իտալական եղանակով։ Օրիգինալ բաղադրատոմսը պատրաստում են մի քիչ ազնվամորու կամ բալի հյութով, որը տալիս է խմիչքին վարդագույն փայլ։ Շնորհիվ սպիտակ դեղձի և *Prosecco*-ի սահմանափակ մատչելիության, կան նաև որոշ տատանումներ։

Կալիֆոռնիան արտադրում է սպիտակ դեղձ, որը լավ է աշխատում, և դեղին դեղձերը կամ դեղձի նեկտարը կարող է փոխարինվել նրանով, հատկապես եթե դեղձերը դուրս են սեզոնից, և որի համը կլինի շատ նուրբ։ Այլ մրգերը կամ նույնիսկ բուրավետ լիկյորներ (օրինակ դեղձեր, շնապարներ) երբեմն փոխարինում են դեղձի պյուրեին։ Cipriani-ների ընտանիքը արտադրում է Բելլինիի անվանական կոկտեյլները Հարրիի բար ռեստորանների համար։ Այլ շողշողող գինիները նույնպես օգտագործվում են Prosecco-ի փոխարեն, սակայն ֆրանսիական հարուստ բուրավետ շամպայնը չի զուգակցվում Բելլինիին մրգային համով և փայլով։ Ոչ ալկոհոլային տարբերակի համար գինու փոխարեն օգտագործվում է փրփրուն հյութ կամ սելտրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «3000 Drinks > Bellini». ThatsTheSpirit.com. n.d. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 23-ին. Վերցված է 2007 թ․ փետրվարի 5-ին.
2. ↑  Jo' Pratt. Food – Recipes – Bellini cocktail. Undated. bbc.co.uk. Retrieved February 5, 2007.
3. 1 2  Bellini Cocktail Recipe Արխիվացված 2009-08-04 Wayback Machine. Undated. GourmetSleuth.com. Retrieved February 5, 2007.
4. 1 2  Sicard, Cheri. Featured Cocktail – Bellini Արխիվացված Փետրվար 18, 2007 Wayback Machine. Undated. Fabulous Foods. Retrieved February 5, 2007.
5. ↑  Featured Recipe: Peach Bellini Cocktail or Mocktail. Undated. *Freshipes*. California Tree Fruit Agreement. Retrieved February 5, 2007.
6. ↑  «Civilization in a Glass». *NewYorkFirst.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 19-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 27-ին.
7. ↑  Chiarello, Michael. Bellini Cocktail Արխիվացված 2007-01-26 Wayback Machine, from the "Lazy Breakfast in Bed" episode of *Easy Entertaining with Michael Chiarello*. Scripps Networks, Inc. Retrieved February 5, 2007.
Այս հոդվածը լեռ Բաթանում    մասին է․ Ազգային սրբավայր կամ Սամաթ լեռան վրա Դամբանա Կանգիտինգանը տես՝ Սամաթ լեռան ազգային սրբավայր։**Սամաթ լեռ**, Ֆիլիպինների Պիլար մունիցիպալիտետում գտնվող լեռ։ Նրա գագաթի մոտ տեղակայված է Սամաթ լեռան ազգային սրբավայրը, որը նվիրված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում ընկած ֆիլիպինցիներին և ամերիկացիներին։

Աշխարհագրություն
----------------

Սամաթց լեռը Մարիվելես լեռան պարազիտային կոնն է և չունի պատմական որևէ ժայթքում։ Սամաթ լեռան գագաթը Մարիվելես կալդերայից 9.2 կմ (5.7 մղոն) հյուսիս է։ Սամաթ լեռը ունի 550 մետր լայնությամբ խառնարան, որը բացված է դեպի հյուսիս-արևելք։ Սամաթ լեռան խաչը գտնվում է խառնարանի եզրին։

Պատմական կարևորություն
----------------------

Ճապոնացիների կողմից 1942 թվականի ապրիլին Օրիոն-Բագաց հատվածի ճեղքումը
1942 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին, ծանր կորուստներ կրելով Ճապոնիայի կայսրության բանակի կողմից ամբողջ Լուսոնի երկայնությամբ, Ֆիլիպինների և Ամերիկայի զինվորները հետ էին նահաջել Բաթան թերակղզի, որպեսզի վերակազմավորվեն վերջին խիզախ, բայց ապարդյուն պայքարի համար։ 4 ամսվա պայքարից հետո գեներալ-մայոր Էդվարդ Պ. Քինգի հրամանատարությամբ 78 000 տանջված, հիվանդ և քաղցած զինվորներ 1942 թվականի ապրիլի 9-ին հանձնվում են ճապոնացիներին։ Հայտնի է «Բաթանի անկումը» անունով։ Այն պատմության մեջ ամերիկացի զինվորների միակ ամենամեծ հանձնումն է, Բաթան նահանգի Մարիվելես քաղաքը նրանց վերջին ամրոցն էր, որից հետո Ֆիլիպինների զինվորների հետ միասին նրանց տանում են 80 մղոն (130 կմ) երկարություն ունեցող երթ դեպի Կապաս, որը հայտնի է որպես «Բաթանի մահվան երթ»։

Սամաթ լեռան ազգային սրբավայրը կառուցվել է որպես համապատասխան հուշարձան՝ նվիրված հերոսական պայքարին և այն զինվորներին, որոնք կռվել և նահատակվել են պատմական ազատության բաստիոնում։

Դունսուլան ջրվեժ
----------------

Դունսուլան (14°36′52″ հս․ լ. 120°29′33″ ավ. ե.HGЯOL) ջրվեժը գտնվում է Սամաթ լեռան ստորոտում՝ Ազգային սրբավայրի հյուսիս-արևելքում, ինչպես նաև Պիլար քաղաքում։ Դունսուլան ջրվեժը և գետը հիմնական դրենաժն են Սամաթ լեռան խառնարանի կողմում։

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսարանը Սամաթ լեռիցՏեսարանը Սամաթ լեռից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Mariveles Synonyms & Subfeatures". Global Volcanism Program. Retrieved on 2012-06-08.
2. ↑  Government of Province of Bataan (2006)."Dambana ng Kagitingan" Արխիվացված 2012-03-18 Wayback Machine. Bataan...A Raging Peninsula. Retrieved on 2011-03-27.
3. ↑  "Historical trails: Mt. Samat". Pinoy Mountaineer. Retrieved on 2012-06-08.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Photo of Dunsulan Falls Արխիվացված 2016-04-05 Wayback Machine from Panoramio

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սամաթ լեռ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Հանրի Բարսեղի Ներսիսյան** (), հայ մաթեմատիկոս, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1977), պրոֆեսոր (1989), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1986)։

Կենսագրություն
--------------

1957 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1957-1970 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ինստիտուտում, 1958-1970 թթ՝ ԵՊՀ դասախոս, 1965-1979 թթ.՝ Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի բարձրագույն մաթեմատիկայի ամբիոնի վարիչ, 1979 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի դիֆերենցիալ հավասարումների և ֆունկցիոնալ անալիզի բաժնի վարիչ։

Գործունեություն
---------------

Ներսիսյանի աշխատանքները վերաբերում են ինտեգրա-դիֆերենցիալ (նաև՝ ուշացող արգումենտով) հավասարումների համար եզրային խնդիրներից ծնված բիօրթոգոնալ վերլուծությունների հետազոտմանը, ինտեգրալ հավասարումների և մասնական ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների ընդհանուր տեսության հարցերին։ Տվել է Վոլտերայի երկրորդ սեռի հավասարման գաղափարի ընդհանրացումը։ Իրական բնութագրիչներով թույլ հիպերբոլական հավասարումների համար Կոշիի խնդրի հետազոտության ասպարեզում Ներսիսյանն ստացել է կարևոր արդյունքներ։

Աշխատություններ
---------------

* Արտաշես Լիպարիտի Շահինյան, Երևան, 2003, 50 էջ
* Մաթեմատիկայի ձեռնարկ, Երևան, 1973, 344 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի իսկական անդամներ». Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 26-ին.
2. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարանի տնօրեններ». Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
3. ↑  «Institute of Mathematics-Anry Nersesyan». *math.sci.am*. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
4. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանի էլ․ քարտարան- Հանրի Ներսիսյան». Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 26-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 256)։*  |
**Վարվառա Մատվեևնա Բարուզդինա** (ռուս.՝ Варвара Матвеевна Баруздина, 1862, Կրասնի Խոլմ, Vesyegonsky Uyezd, Տվերի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1941, Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս ռեալիստ նկարիչ։ Ստեղծագործել է հիմնականում կենցաղային ժանրում։

Կենսագրություն
--------------

Վարվառա Բարուզդինան ծնվել է 1862 թվականին Կրասնի Խոլմում։ Հայրը եղել է գյուղական արհեստավոր։ 1875 թվականին Վարվառան տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ՝ ապրելու իր նկարիչ քեռու՝ Պավել Չիստյակովի մոտ, ով նկարչության առաջին դասեր է տվել Վարվառային։ Հինգ տարի անց Վարվառա Բարուզդինան ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա, որտեղ եղել է քեռու ուսանողը։ Ուսումնառության տարիներին արժանացել է արծաթե մեդալի։ Ակադեմիան ավարտել է 1885 թվականին։

Ցուցահանդեսների սկսել է մասնակցել 1888 թվականից հետո։ Հատկապես նշանակալի են ակադեմիայի (մինչև 1916), Կանանց արվեստի շրջանակի (1889) Մոսկվայի արվեստասեր հասարակության (1895-1896) կողմից կազմակերպված ցուցահանդեսները։ 1896 թվականին Վարվառայի «Միանձնուհին» կտավը ձեռք է բերել Պավել Տրետյակովը։ 1904 թվականին նրա «Բաժանվածները» կտավը ցուցադրվել է Համաշխարհային ցուցահանդեսում։ Ռուսական այլ նկարների հետ միասին այն «կորել» է ցուցահանդեսից և երկար տարիներ չի գտնվել։

1920-ական թվականներին որոշ ժամանակ Ղրիմում ապրելուց հետո, տեղափոխվել է Պուշկին քաղաքի Չիստյակովի տուն, որտեղ գրել է իր կյանքի հուշերը և ունեցել է ուսանողների շրջանակ, ովքեր ցանկացել են ուսանել նրա մեթոդները։

Վարվառա Բարուզդինան Լենինգրադի շրջափակման վաղ փուլում սպանվել է գերմանացի զինվորների կողմից, երբ փորձել է թույլ չտալ նրանց թալանելու իր տունը։ Ընկերները նրան թաղել են տան բակում։ Վարվառա Բարուզդինայի հուշերը տպագրվել են 1953 թվականին։

Ստեղծագործությունները գտնվում են Տրետյակովյան պատկերասրահում և Ռուսական թանգարանում։

Պատկերասրահ
-----------

* «Բաժանված»«Բաժանված»
* «Միանձնուհի»«Միանձնուհի»
* «Մեֆիստո»«Մեֆիստո»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Union List of Artist Names
2. 1 2 3 4  Artnet — 1998.
3. 1 2 3  Brief biography @ Studiai.
4. 1 2 3  Brief biography Արխիվացված 2016-09-24 Wayback Machine @ RusArtNet.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Separated and ‘lost’ for 103 years" Արխիվացված 2016-09-24 Wayback Machine @ Articles & Texticles

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վարվառա Բարուզդինա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 96706448 · ULAN: 500202559 · WorldCat VIAF: 96706448 |

 |
**Յոն Գրիգորեի Սավա** (ռումիներեն՝ Ion Sava, դեկտեմբերի 10, 1900(1900-12-10), Ֆոքշանի, Ռումինիա - հոկտեմբերի 26, 1947(1947-10-26), Բուխարեստ, Ռումինիա), ռումինացի ռեժիսոր, դրամատուրգ, նկարիչ, թատրոնի տեսաբան։

Կենսագրություն
--------------

Յոն Սավան ծնվել է 1900 թվականին Ֆոքշանի քաղաքում` ուսուցիչ, հետագայում կոմերցիոն պաշտոնյա Գրիգորե Սավայի ընտանիքում։ 1925 թվականին ավարտել է Յաշի համալսարանը։ Աշխատել է որպես լրագրող, ծաղրանկարիչ։ 1937-1938 թվականներին հրատարակել է «Կարիկատուրա» հանդեսը։ 1930 թվականին աշխատել է Յաշի ազգային թատրոնում, բեմադրել Շեքսպիրի, Սարդուի, Նուշիչի, Կարաջալեի և այլոց գործերից։ Եղել է նորարար ռեժիսոր և բեմանկարիչ, պատրաստել է դիմակներ։ 1938 թվականին պայմանագիր է կնքել Բուխարեստի ազգային թատրոնի հետ, 1940 թվականին դարձել է թատրոնի տնօրեն, սակայն 2 ամիս անց հրաժարվել է այդ պաշտոնից։ Հեղինակել է «Թատրոնի վերաթատերականացումը» գիրքը։ 1943 թվականին իտալական Artisti Associati ընկերությունը Ռումինիայի ազգային կինոյի հետ համատեղ նկարահանել է ռումինա-իտալական «Escadrila albă» (Սպիտակ ջոկատ) ֆիլմը, որի ռեժիսորն ու սցենարիստը Յոն Սավան է, գլխավոր դերերում` Կլադիո Գորա, Լյուչիա Ստուրձա-Բուլանդրա, Տինո Բիանչի, Մարիելլա Լոտտի։

Սավան մահացել է 1947 թվականին Բուխարեստում։

Գրականություն
-------------

* *Ion Sava, Teatralitatea teatrului*, cuvânt înainte de Liviu Ciulei, Ed. Eminescu, București 1981.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «SAVA, Ion (1900-1947) | Personalități Armene». *personalitati.araratonline.com*. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 11-ին.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
3. ↑  Dan Gîju, Amazoanele văzduhului: escadrila sanitară pe Frontul de Est
4. ↑  Ionescu, pp. 86–87

Արտաքին հղումներ
----------------

* UN ORGOLIOS - ION SAVA, Florin FAIFER(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1186657855 · ICCU: SBTV010194 · ISNI: 0000000023598368 · LCCN: n82101684 · NTA: 131587587 · VIAF: 67814794 · WorldCat VIAF: 67814794 |

 |

 |
**Համակարգային ծրագրակազմը** ծրագրային ապահովում է, որը նախատեսված է այլ ծրագրերի համար հարթակ ապահովելու համար։ Համակարգային ծրագրրային ապահովման օրինակներ են օպերացիոն համակարգերը (ՕՀ) (օրինակ՝ macOS, Linux, Android և Microsoft Windows)։

Հավելվածային ծրագրային ապահովումը ծրագրերի շարք է, որը օգտվողներին թույլ է տալիս կատարել օգտատերերին ուղղված առաջադրանքներ, ինչպիսիք են՝ ստեղծել տեքստային փաստաթղթեր, խաղալ կամ զարգացնել խաղեր, ստեղծել ներկայացումներ, լսել երաժշտություն, նկարներ նկարել կամ զննել համացանցը։ Օրինակներ են՝ հաշվողական գիտության ծրագրակազմը, խաղային շարժիչները, որոնման համակարգերը, արդյունաբերական ավտոմատացումը և ծրագրային ապահովումը որպես ծառայության հավելվածներ։

1940-ականների վերջերին կիրառական ծրագրակյին ապահովումը գրվում էր համակարգիչն օգտագործողների կողմից՝ այն համապատասխանեցնելով իրենց հատուկ սարքավորումներին և պահանջներին։ Համակարգային ծրագրային ապահովումը սովորաբար մատակարարվում էր համակարգչային սարքավորումների արտադրողի կողմից և նախատեսված էր օգտագործելու այդ համակարգի մեծամասնության կամ բոլոր օգտագործողների կողմից։

Շատ օպերացիոն համակարգեր նախապես փաթեթավորված են հիմնական կիրառական ծրագրերով։ Նման ծրագրային ապահովումը չի համարվում համակարգային ծրագրակազմ, քանի որ այն կարող է հեռացվել առանց այլ ծրագրերի աշխատանքի վրա ազդելու։ Նման ծրագրերի օրինակներ են խաղերը և պարզ խմբագրման գործիքները, որոնք մատակարարվում են Microsoft Windows-ով, կամ ծրագրային ապահովման մշակման գործիքների շղթաներ, որոնք մատակարարվում են բազմաթիվ Linux բաշխումներով։

Օպերացիոն համակարգ
------------------

Հիմնական հոդված՝ Օպերացիոն համակարգ
Օպերացիոն համակարգը համակարգային ծրագրերի խումբ է, որն ընդլայնում է համակարգչի հնարավորությունները՝ ապահովում է դրա ռեսուրսների կառավարումը, կիրառական ծրագրերի բեռնումը և կատարումը, ինչպես նաև օգտատերերի հետ փոխգործակցությունը։ Հաշվողական համակարգերի մեծ մասում օպերացիոն համակարգերը համակարգի ծրագրային ապահովման հիմնական, ամենակարևոր (և երբեմն միակ) մասն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  
«Panel: Systems Programming in 2014 and Beyond». Microsoft. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունիսի 7-ին. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 4-ին.
2. ↑  Millner, W. W.; Montgomery-Smith, Ann (2022). *Information and Communication Technology for Intermediate GNVQ*. էջ 126.
**Ելենա Ասաքի** (մոլդ.՝ Елена Асаки, ռումիներեն՝ Elena Asachi, ծննդյան անունն է «Էլեոնոր Թայբեր», գերմ.՝ Eleonora Teyber, հոկտեմբերի 30, 1789(1789-10-30), Վիեննա, Հաբսբուրգի միապետություն - մայիսի 9, 1877(1877-05-09), Յաշ, Ռումինիա), Մոլդովա-ռումինացի երգչուհի, դաշնակահարուհի և կոմպոզիտոր։ Կոմպոզիտոր Անտոն Թայբերի դուստրը, գրող Գեորգե Ասաքիի կինը (1827 թվականից), կոմպոզիտոր և դիրիժոր Ֆրանց Թայբերի զարմուհին։

Կենսագրություն
--------------

Ելենա Թայբերը ծնվել է Վիեննայում 1789 թվականին։ Սկզբում երաժշտություն է սովորել հոր մոտ Դրեզդենում։ Հետագայում սովորել է Վիեննայում օպերային երգիչ Դոմենիկո Դոնզելիի մոտ։ Ուսումն ավարտելուց հետո դարձել է Յաշի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, որտեղ 1827-1863 թվականներին հայտնի էր որպես դաշնակահար և կոմպոզիտոր։ 1827 թվականին ամուսնացել է Գեորգե Ասաքիի հետ, ում հետ համագործակցել է երգի և թատերական գործունեության մեջ։ Ամուսնու հետ նա նպաստել է Մոլդովական Իշխանության առաջին երաժշտական ինստիտուտի ստեղծմանը` Ֆիլհարմոնիկ դրամատիկական կոնսերվատորիայի (1836)։

Մահացել է Յաշում 1877 թվականին։

Աշխատանքներ
-----------

* *Fete pastoral des bergers moldaves* (հովվական վոդևիլ) 1834;
* *Contrabantul* (Մաքսանենգ) (կատակերգություն-վոդևիլ) 1837;
* *Tiganii* (Գնչուներ) (Վոդևիլ երգերով) 1856.

Աղբյուրներ
----------

* *Чайковский Г.* Первая певица // Знаменитые певцы Молдавии. — Кишинёв, 1975. — С. 9—11.
* *Агин М. С.* Вокально-энциклопедический словарь. — М. 1991—1994.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Երաժշտություն (ֆր.)
2. ↑  *Julie Anne Sadie, Rhian Samuel* The Norton/Grove Dictionary of Women Composers. — W. W. Norton & Company, 1994. — 604 с. — ISBN 9780393034875
**Վիոլանտա** (իտալ.՝ Violante), դասական ավանդույթի համաձայն՝ Տիցիանի վաղ շրջանի սիրուհին և բնորդուհին, նկարիչ Պալմա Ավագի դուստրը, որի անվան հետ է կապվում Տիցիանի կամ Պալմա Ավագի վրձնին վերագրվող հայտնի վենետիկյան ոսկեհեր գեղեցկուհու նկարը (*«Violante (La Bella Gatta)»)* ։

Այնուամենայնիվ չկա ապացույցը, որ Պալման, որը մահացել է ամուրի, ունեցել է երեխաներ (ի դեպ, այլ վկայություններով նա ունեցել է երեք աղջիկ)։ Ենթադրվում է, որ Վիոլանտան պարզապես հայտնի բնորդուհի է եղել Վենետիկում և նրա դիմագծերը կարելի է հայտնաբերել երկու նկարիչների կտավներում էլ։

Նկարներ
-------

Վիեննայում գտնվող նրա անունը կրող նկարը վերագրվում է Տիցիանի վրձնին (վաղ շրջան) կամ Պալմա Ավագին, որը նույնպես նկարում էր վենետիկյան գեղեցկուհիների կերպարները։ Այնուամենայնիվ, նկարի ճշգրիտ հեղինակին որոշել չի հաջողվում, չնայած այսօր գիտնականները հակված են այն կարծիքին, որ հեղինակը Տիցիանն է։ Վիեննական *«Վիոլանտան»* մեծ փառք էր վայելում ու ակտիվ կրկնօրինակվել է Նոր ժամանակներում։

Պալմայի նկարների ցանկի մեջ, որոնց համար, հնարավոր է, կեցվածք է ընդունել այն կինը, որը պատկերված է *«Վիոլանտայում»*, մտնում են *«La Bella»* (Տիսեն-Բորնեմիսի թանգարան), *«Ֆլորա»* (Ազգային պատկերասրահ), *«Կանաչ զգեստով կինը», «Կապույտ զգեստով կինը»* (1512—1514, երկուսն էլ Վիեննայում), *«Սուրբ ընտանիքում սրբերի հետ»* նկարի մեջ Սուրբ Եկատիրինայի կերպարները (1512—1514, Դրեզդեն) և այս շրջանի մի ամբողջ շարք այլ կրոնական բովանդակության կտավներ։

Համաձայն գիտնականների կարծիքի՝ այդ բնորդուհին հանդես է գալիս Տիցիանի մեկ այլ հայտնի կտավում՝ *«Վակխանալիում»* (Պրադո), մանուշակներով կնոջ կերպարում։ Համաձայն որոշ վարկածների՝ բնորդուհի է եղել ոչ թե Վիոլանտան, այլ Չեչիլիան, Տիցիանի մեկ այլ, արդեն փաստացի սիրուհի, որը 1525 թվականին ունեցել է նրանից երկու որդի և ում հետ նա ամուսնացել է։

Տիցիանական աշխատանքների շարքում Վիոլանտայի պատկերով նկարներ են համարվում նաև *«Սուրբ Բրիգիտան»* (Մադրիդ), Ֆլորան (Ուֆֆիցի), *«Երկնային և երկրային սեր»* (Հռոմ, Բորգեզե պատկերասրահ), *«Սալոմե»* (Հռոմ, Դորիա-Պամֆիլի պատկերասրահ) և հիանալի *«Կինը հայելու առաջ»* (Փարիզ, Լուվր) կտավները։ Կա կարծիք, որ *«Սալոմեում»* Տիցիանը պատկերել է ինքն իրեն Հովհաննես Մկրտչի կերպարով, որի կտրված գլուխը սկուտեղի վրա պահում է գեղեցկուհի Սալոմեն։

Գրական ստեղծագործություններ
---------------------------

* Oliver S. Leland. The legend of Violante
* Стихотворение Бочини

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3
4. ↑  James Northcote. The life of Titian: with anecdotes of the distinguished persons of …, Volume 2
5. ↑  Penny magazine of the Society for the diffusion of useful knowledge, Volume 14
6. ↑  «Raichel Le Goff. Venetian Portraiture 1475—1575. MISTRESSES AND COURTESANS. A discussion of the erotic appeal of the so-called Belle Donne portraits concentrating on the works of Palma Vecchio and Titian». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ նոյեմբերի 9-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 27-ին.
7. ↑  Bellini, Giorgione, Titian, and the Renaissance of Venetian painting
8. ↑  Richard Ford Heath. Titian
9. ↑  А. Махов. Жизнь и творчество Тициана
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Նաղաշյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Մկրտչի Նաղաշյան** (հունվարի 16, 1876(1876-01-16), Քանաքեռ, Երևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 17, 1968(1968-11-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային փայտագրող վարպետ, կահույքագործ։ ՀԽՍՀ նկարիչների միության անդամ (1946)։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Նաղաշյանը ծնվել է 1876 թվականի հունվարի 16-ին, Քանաքեռում։ 1890-ական թվականներին Թիֆլիսում սովորել է կահույքագործություն ու փայտի քանդակազարդում։ 1900-ական թվականների սկզբին Ալեքսանդրապոլում հիմնել է արվեստանոց, կազմակերպել քանդակազարդ կահույքի արտադրություն։ 1903-1909 թվականներին ռուսական ճարտարապետական ոճով գծագրել ու պատրաստել է Կարսի ռուսական զինվորական եկեղեցու ավագ խորանի, Երևանի ռուսական Նիկոլաևյան տաճարի դռներն ու քանդակազարդ խաչկալները, մի շարք փայտյա պատշգամբներ և այլն։ Քարարվեստի ավանդույթները Նաղաշյանը ստեղծագործաբար կիրառել է փայտագործության մեջ, ստեղծել կահույքի արվեստի ինքնատիպ՝ «նաղաշյանական ոճը»։ 1920 թվականից ապրել և ստեղծագործել է Երևանում։ Դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում և շինարարական տեխնիկումում։ 1935 թվականից Նաղաշյանի նախագծով և ղեկավարությամբ արտադրվել են հայկական ճարտարապետական ոճով շքեղ կահույքի տարատեսակներ (Երևանի հանրային գրադարանի, պիոներների պալատի կահույքը, Մաշտոցի անվան Մատենադարանի դռները, մուտքի կաղնե դռան մանրամասներից)։ Նախագծել և ստեղծել է բազմոց-պահարանի նոր տիպային, զարդային տարբեր հորինվածքներով փայտե սկուտեղներ, սկահակներ, հարթաքանդակներ, բարձրաքանդակներ։ 1947 թվականին մասնակցել է Մոսկվայում, Լենինգրադում և Կիևում կազմակերպված ցուցահանդեսներին։ Երևանում բացվել են Նաղաշյանի անհատական ցուցահանդեսները (1975 և 1976)։

Մահացել է 1968 թվականի նոյեմբերի 17-ին, Երևանում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Փայտի գծով հրաշալի վարպետ Նաղաշյանը իր արվեստով վարպետից աճել, հասել է արվեստագետի մակարդակին։- Մարտիրոս Սարյան |  |

Երկեր
-----

* Հովհաննես Նաղաշյանի փայտարվեստը, Երևան, 1974։

Գրականություն
-------------

* Искусство резьбы на дереву Оганеса Нагашяна. Ер.: Айастан. 1974.
* Музей истории г. Еревана. Каталог личных фондов. Ер. 1978.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007, էջ 207-208։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 174)։*  |
**Նշան Արայիկի Աբասյան** (հոկտեմբերի 6, 1985(1985-10-06), Խորոնք, Էջմիածնի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բանաստեղծ, գեղարվեստական խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Նշան Աբասյանը ծնվել է 1985 թվականի հոկտեմբերի 6֊ին՝ Արմավիրի մարզի Խորոնք գյուղում։

2002-2007 թվականներին սովորել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։

2005-2010 թվականներին աշխատել է «Հույսի կամուրջ» հասարակական կազմակերպությունում՝ որպես սեմինարավար և «Արևածաղիկ» մանկապատանեկան ամսաթերթի պատասխանատու։

2010-2012 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հանրային ռադիոյում՝ որպես «Լյուն-սե» երիտասարդական և «Ռադիոարտ» մշակութային ծրագրերի լրագրող և հաղորդավար։

2012-2016 թվականներին «Շողակաթ» հեռուստաընկերությունում աշխատել է որպես հոգևոր-մշակութային հաղորդումների լրագրող և սցենարիստ։

Ներկայումս զբաղվում է խմբագրական գործունեությամբ հրատարակչական ոլորտում։

Նշան Աբասյանը 2004 թվականից միջազգային տարբեր ծրագրերում ներկայացրել է հայ մշակույթը՝ Լեհաստանում, Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Լիտվայում, Դանիայում, Իտալիայում և այլն։

2012 թվականին Հայաստանը առաջին անգամ ներկայացրել է Ջենովայի պոեզիայի միջազգային փառատոնին։ Թարգմանվել է անգլերեն, ռուսերեն, իտալերեն, ռումիներեն։

Գրքեր
-----

* «Երեքշաբթի», 2002 թվական։
* «Ծիրանենի», 2010 թվական։
* «Ուրիշ լռություն», 2015 թվական։
* «Պետրիկոր», 2021 թվական։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  «Նշան Աբասյան». *gir.am*. 21․07․2021.
3. ↑  «Նշան Աբասյան. «Պետրիկոր» ժողովածուի շնորհանդեսը — Հայաստանի Ազգային Գրադարան». *nla.am*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 21-ին.
4. ↑  «Ուրիշ Լռություն». *gir.am*. 21․07․2021.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՆՇԱՆ ԱԲԱՍՅԱՆ | Բանաստեղծություններ
* Հանդարտ եմ գալիս...
* ՆՇԱՆ ԱԲԱՍՅԱՆ | Հողին ցորեն կաթեց
* Նշան Աբասյան. Բանաստեղծություններ
* Բարձր գրականություն Արքմենիկ Նիկողոսյանի հետ. Նշան Աբասյան «Ուրիշ լռություն»
* Նշան Աբասյան «Աղմուկը խլացավ թիկունքում»
* ԾԱՆՐ ԼՌՈՒԹՅՈՒՆ / Նշան Աբասյան Արխիվացված 2021-07-21 Wayback Machine
* Գրական բլոգ. Նշան Աբասյան. Աղոթքներ
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հունանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Աղվան Վաղարշակի Հունանյան** (ապրիլի 10, 1941(1941-04-10), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 22, 2021(2021-03-22), Երևան, Հայաստան), հայ գեղանկարիչ, Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Աղվան Հունանյանը ծնվել է 1941 թվականին Լենինական քաղաքում, 1958 թվականին ավարտել է նույն քաղաքի Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցը և ընդունվել Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի գունանկարի բաժին։ 1966-1971 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի գունանկարի բաժնում։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է 1976 թվականից։ Մասնակցել է հանրապետական և միութենական ցուցահանդեսների։ Հեղինակ է բազմաթիվ գրաֆիկական աշխատանքների։

1987 թվականին Անգլիայի Ռոյ-Մելսի պատկերասրահը գնել է Վան Հունանյանի «Հիշողություններ» կտավը։ Նկարչի աշխատանքներից գտնվում են նաև Մոսկվա և Լոս Անջելես քաղաքներում։ 2001 թվականին Հունգարիայում ցուցադրվել է Վան Հունանյանի «Նարեկացի» գրաֆիկական աշխատանքը։

Որպես ձևավորող-նկարի աշխատել է «Հայ Գրքի» վարչությունում, իսկ շախմատի դպրոցում աշխատել է նկարիչ։

Նրա աշխատանքները գտնվում են Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Հունգարիայում, Հայաստանի ազգային, Վանաձորի, Աբովյանի, Գյումրիի, Ջերմուկի և այլ քաղաքների պատկերասրահներում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Անի»
* «Հիշողություններ»
* «Փախուստ»
* «Մուսալեռ» (Մոսկվա)
* «Անիական» (Մոսկվա)
* «Ուխտավորներ»
* «Ընտանիք»
* «Պիկնիկ»
* «Արձագանք»
* «Կոմպոզիցիա»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «AV Production - Վան Հունանյան»
2. ↑  «AV Production - Վան Հունանյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 29-ին.
3. ↑  «Հունանյան Վան (Աղվան) Վաղարշակի | Փախուստ - Շտեմարան - Հայաստանի ազգային պատկերասրահ». *www.gallery.am*. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 29-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հունանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վլադիմիր Հարությունի Հունանյան** (ապրիլի 6, 1924(1924-04-06), Նորատուս, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 18, 1992(1992-12-18), Երևան, Հայաստան), հայ բժիշկ, հոգեբույժ, թմրաբույժ։

Կենսագրություն
--------------

Վլադիմիր Հունանյանը ծնվել է 1924 թվականին Նոր Բայազետի շրջանի Նորատուս գյուղում։ 1942 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 6 դպրոցը։ 1943-1945 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1948-1953 թվականներին աշխատել է Երևանի թիվ 1 մանկական կլինիկական հիվանդանոցում` որպես ռենտգեն-տեխնիկ։ 1953-1959 թվականներին սովորել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական կանխարգելողական ֆակուլտետում։ 1959-1965 թվականներին աշխատել է Սևանի հանրապետական հոգեբուժական հիվանդանոցում` որպես բաժանմունքի վարիչ և օրդինատոր, 1965-1976 թվականներին` Երևանի հանրապետական հոգեբուժական հիվանդանոցում` որպես օրդինատոր, բաժանմունքի վարիչ, 1967-1968 թվականներին` միաժամանակ ռենտգենաբան, 1974-1975 թվականներին` ցերեկային ստացիոնար բաժանմունքի վարիչ, 1973 թվականից` Գեղամավանի հանրապետական հոգեբուժական հիվանդանոցում, 1976-1989 թվականներին` Երևանի հանրապետական թմրաբուժական դիսպանսերի թմրաբույժ։

Հեղինակ է թմրաբուժական թեմաներով գիտահանրամատչելի հոդվածների և գրքույկների, ինչպես նաև գեղարվեստական պատմվածքների, պիեսների, կինոսցենարների։

Մահացել է 1992 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Երևանում։

Երկեր
-----

* Հոգատար ընտանիքում, Երևան։ Հայաստան, 1971։
* Գինեմոլության հետևանքները, Երևան, 1973։
* Հարևանները, Երևան։ Հայաստան, 1974։
* Ալկոհոլի հետևանքները, Երևան։ Հայաստան, 1980։
* «Գնված» հիվանդություններ, Երևան։ Հայաստան, 1985։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար Գիտական Գրադարան, Հունանյան Վլադիմիր Հարությունի». *opac.flib.sci.am*. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 27-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, 100 հայ հոգեբույժներ, Գիրք Ա, Երևան, 2002։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հունան Ղազարի Ղազարյան** (հունիսի 15, 1948(1948-06-15), Ապագա, Էջմիածնի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գյուղատնտես, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (2005)։

Կենսագրություն
--------------

Հունան Ղազարյանը ծնվել է 1948 թվականի հունիսի 15-ին Ապագա գյուղում (այժմ՝ Արմավիրի մարզում)։ 1971 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1975-1982 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության Հողագիտության և ագրոքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում (այժմ՝ Հ. Պետրոսյանի անվան Հողագիտության, ագրոքիմիայի և հողբարելավման գիտական կենտրոն), 1983-1984 թվականներին՝ «Արտաշատ» խորհտնտեսությունում (այժմ՝ Արմավիրի մարզում), 1984-1995 թվականներին եղել է Եթերայուղատու մշակաբույսերի հայկական փորձակայանի տնօրեն, 1995-2000 թվականներին՝ Հողագիտության և ագրոքիմիայի գիտական կենտրոնի տնօրենի տեղակալ, 2000 թվականից՝ տնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են հողագիտության, ագրոքիմիայի, հողբարելավման հարցերին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Ժայռապատկերներ անապատային արևայրուքի մակերեսին (Նևադա)
**Անապատային արևայրուկ**, պաշտպանական կեղև, ապարների մուգ դարչնագույն կամ սև, բարակ (0,5-5 մմ) թաղանթ։

Առաջանում է արևի երկարատև ազդեցությամբ, մազանոթներով ապարից մակերևույթ դուրս եկած մանգանի և երկաթի օքսիդային միացությունների կուտակումից։

Տարածված է անապատային շրջաններում և բարձր լեռներում (Հայաստանում՝ Արագածի լեռնազանգվածում, Վարդենիսի, Գեղամա լեռնաշղթաներում և այլն)։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անապատային արևայրուկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 184085187 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 367)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանուչարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ազարիա Թադևոսի Մանուչարյան** (1913, Բերդ, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայ մանկավարժ, անասնաբույծ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Ծնվել է Բերդ գյուղում (այժմ՝ քաղաք)։ 1936 թվականին, ավարտելով Բերդի միջնակարգ դպրոցը, մանկավարժական աշխատանքի է անցել շրջանի դպրոցներում. Այգեձորում՝ ուսուցիչ, Չորաթանում՝ դպրոցի տնօրեն, Ներքին Կարմիրաղբյուրում՝ ուսմասվար։ 1941 թվականի մայիսին մասնակցել է վերապատրաստման դասընթացների, որը չավարտած՝ սկսում է Հայրենական մեծ պատերազմը։ Ժամանակից շուտ նրան տրվում է կրտսեր լեյտենանտի կոչում, ուղարկվում գործող բանակ։

Պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1942 թվականի հունվարը՝ 509-րդ հրաձգային գնդում որպես հակատանկային հրանոթի դասակի հրամանատար։ 1942 թվականի հունվարին Թեոդոսիայի տակ վիրավորվում է, ապաքինվելուց հետո զինվորական ծառայությունը շարունակում թիկունքային զորամասերում։ Բանակից զորացրվել է 1946 թվականին։ Նույն տարում էլ անցնում է ուսուցչական աշխատանքի Չորաթանի միջնակարգ դպրոցում։

1949 թվականին ընտրվել է Բերդի կոլտնտեսության նախագահ։ Աշխատանքին զուգահեռ հեռակա կարգով սովորում և ավարտում է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։

1966-1978 թվականներին աշխատել է որպես անասունների արհեստական սերմնավորման պետկայանի տնօրենը։

Պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Մ. Սաղումյան, Հայրենիքի կանչով, Ե. «Հայաստան», 1985, էջ 30։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղանդիլյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հրաչիկ Մեհրաբի Ղանդիլյան** (1921, Կամոյի շրջան - 1978), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Լենինի շքանշանակիր։

Կենսագրություն
--------------

Հրաչիկ Ղանդիլյանը ծնվել է 1921 թվականին, Կամոյի շրջանի Արծվաքար գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Կամոյի մանկավարժական ուսումնարանը։ Մի քանի ամիս Վարդենիսի շրջանի Ծովակ գյուղի դպրոցում աշխատելուց հետո զորակոչվել է բանակ։

Հրաչիկը ծառայել է 108-րդ հեծյալ գնդում։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերից նրանց զորամասը մարտնչել է թշնամու դեմ։ 1941 թվականի հուլիսին Հրաչիկը կրծքից ծանր վիրավորվել է։ Տեղափոխվել է հոսպիտալ և բուժվելուց հետո, որպես պատերազմի երկրորդ կարգի հաշմանդամ, զորացրվել է բանակից։

Ղանդիլյանը պատերազմի տարիներին հայրենանվեր մեծ աշխատանք է կատարել թիկունքում։ Կոլտնտեսությունում աշխատել է որպես օղակավար։ 1948 թվականին լավագույն աշխատանքի համար արժանացել է բարձրագույն պարգևի՝ Լենինի շքանշանի։ Առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով Հրաչիկը հնարավորություն չի ունեցել զբաղվելու ֆիզիկական աշխատանքով։ Ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտը, աշխատանքի է անցել Ծովակի դպրոցում, 1954-1955 ուսումնական տարվանից դասավանդել է ֆիզիկա, մաթեմատիկա և կենսաբանություն։ Այնուհետև աշխատել է Սևանի շրջանի Զովաբերի միջնակարգ դպրոցում։ Ստեղծել է դպրոցամերձ հիանալի հողամաս և մի քանի տարի ղեկավարել ուսումնափորձնական աշխատանքները։ Նրա փորձին նվիրված հատուկ գրքույկ է հրատարակվել։ Ղանդիլյանը եղել է հասարակական ակտիվ աշխատող։ Պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով, պատվոգրերով։

Մահ
---

Ղանդիլյանը մահացել է 1978 թվականին, ծանր հիվանդությունից հետո։

Պարգևներ
--------

* Լենինի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մաղաքյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արփի Մաղաքյան** (նոյեմբերի 2, 1980(1980-11-02), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հեքիաթագիր, ռեժիսոր և հրապարակախոս։ Ունի տպագրված երեք գիրք՝ «Երևանյան հեքիաթներ» (2019), «Արևի համբուրած Շուշին» (2022), «Արտավազդ արքայի հեքիաթը» (2023)։ «Արտավազդ արքայի հեքիաթը» «Գաղտնագրեր անցյալից» հեքիաթաշարի առաջին գիրքն է, որին կհաջորդի «Տիգրան Մեծ արքայի հեքիաթը»։

Կրթություն
----------

Արփի Մաղաքյանն ավարտել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը, ավարտել է Մեդիա ինստիտուտի լրագրության բաժինը, և ԵԽ Քաղաքական դասընթացների երևանյան դպրոցը։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

Աշխատել է Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում, Տիկնիկային թատրոնում, ԶԼՄ-ներում։ Տնօրինել է «Էմպորիում» կայքը և ամսագիրը։ Երեխաների համար իրականություն է դարձրել կրթական հաղորդաշարեր, ներկայացումներ, համերգներ։ Բեմադրել է ֆլեշմոբեր։ Մաղաքյանն ինքն է հրատարակում իր գրքերը՝ համագործակցելով նկարիչների, ձևավորողների և այլ մասնագետների հետ։ Գրքերի խմբագիրը Լևոն Գալստյանն է։

Ընտանիք
-------

Արմատներով Եդեսիայից է, Ուռհայից։ Ընտանիքը գաղթից հետո հաստատվել է Հալեպում, ապա 1947 թվականին հայրենադարձվել Խորհրդային Հայաստան, Երևան։ Ամուսնացած է սցենարիստ, գրող Հարութ Կբեյանի հետ, ունեն երկու զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Արփի Մաղաքյան». *Mediamax.am* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 20-ին.
2. ↑  ««Իշուկն ու ուրվականը» հեքիաթը` սարյանական շնչով». Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 21-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 21-ին.
3. ↑  Փախուստ դեպի հեքիաթ․ «Երևան» ամսագիր
4. ↑  «Երևանյան հեքիաթներ». *Gir.am օնլայն գրախանութ*. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 25-ին.
5. 1 2  «Հայն անպայման հաղթելու է, հիմա մութ աշխարհի մեջ ենք, բայց սա վատ չէ` գործելու, ելքեր փնտրելու համար. Հեքիաթագիր».
6. ↑  «Արփի Մաղաքյանի անդրանիկ՝ «Երևանյան հեքիաթներ» գրքի առանցքում Երևանն է իր ողջ հմայքով». *armenpress.am*. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 25-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտաշես Մխիթարյան (այլ կիրառումներ)

**Արտաշես Մելքոնի Մխիթարյան** (օգոստոսի 14, 1912(1912-08-14), Դիլիջան, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 19, 1993(1993-06-19)), հայ խորհրդային ինժեներ-մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1953), պրոֆեսոր (1953), Ուկրաինական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Մոսկվայի ինժեներաշինարարական ինստիտուտը (1940)։ 1945 թվականից գլխավորել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի «Հիդրավլիկա և հիդրոտեխնիկական կառույցներ» ամբիոնը։ 1952-1956 թվականներին եղել է Կույբիշևի հիդրոտեխնիկական ինստիտուտի նույնանուն ամբիոնի վարիչը, 1956-1961 թվականներին՝ Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի «Հիդրավլիկա և հիդրոմեքենաներ» ամբիոնի վարիչը։ 1961 թվականից Կիևի քաղաքացիական ավիացիայի ինժեներների ինստիտուտի «Թռչող ապարատների թռիչքի աերոմեխանիկա և դինամիկա» ամբիոնի վարիչն է։ Հիմնական աշխատանքները նվիրված են հիդրավլիկայի և հիդրոմեխանիկայի հարցերին։ Կարևոր ավանդ ունի գազադինամիկական և էլեկտրագազադինամիկական շիթային հոսանքների տեսության զարգացման գործում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 634.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արտաշես Մխիթարյան (ինժեներ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Хайазг |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10737 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 634)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարգարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Միշա Կնյազի Մարգարյան** (փետրվարի 8, 1948(1948-02-08), Արայի, Ապարանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ճարտարապետ, ՀՀ քաղաքացիական ծառայության երկրորդ դասի խորհրդական (07.01.2005), ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության անդամ (1977)։

Գործունեությունը
----------------

1963 թվականին ավարտել է Ապարանի շրջանի Արագած գյուղի միջնակարգ դպրոցը, 1972 թվականին՝ Երևանի պետական ճարտարագիտական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետի ճարտարապետական բաժինը։ 1963-1966 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, ունի պահեստի կապիտանի զինվորական կոչում։ 1972-1977 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ արդյունաբերական շինարարության նախարարության հատուկ նախագծային փորձարարական կոնստրուկտորական բյուրոյի առաջատար ճարտարապետ (հետագայում՝ փորձարարական ինստիտուտ), 1977-1979 թվականներին՝ «Հայպետնախագիծ» ինստիտուտի թիվ 7 արվեստանոցի ճարտարապետական խմբի ղեկավար, 1979-1982 թվականներին՝ Հրազդանի շրջանի գլխավոր ճարտարապետ, 1983-1986 թվականներին՝ ՀԽՍՀ հուշարձանների պահպանության և օգտագործման գլխավոր վարչության նախագծային բյուրոյի նախագծի գլխավոր ճարտարապետ, 1987-1994 թվականներին՝ «Հայնորոգնախագիծ» ինստիտուտի Աշտարակի մասնաճյուղի հիմնադիր տնօրեն։ 1994-1997 թվականներին աշխատել է Մոսկվայում, եղել է «Մոսպրոյեկտ-3» նախագծային ինստիտուտի թիվ 5 արվեստանոցի նախագծի գլխավոր ճարտարապետ։ 1998 թվականին հրավիրվել է Երևան և նշանակվել Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչության «Քաղաքաշինություն» պետական փակ բաժնետիրական ընկերության գործադիր տնօրեն։ 2004 թվականին եղել է Երևանի «Հյուսիսային պողոտա և կասկադ» ծրագրերի իրականացման գրասենյակի տնօրեն, 2004-2007 թվականներին՝ Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչության պետի տեղակալ։ 2007 թվականին նշանակվել է Երևանի քաղաքապետարանի «Երևաննախագիծ» ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ։ Հայաստանի Հանրապետությունում և հանրապետությունից դուրս նրա նախագծով կառուցվել են բազմաթիվ բնակելի բարձրահարկ բազմաբնակարան շենքեր, անհատական մենատուն-դղյակներ, հասարակական այլ շինություններ։

Մրցանակներ
----------

* 1975 թվականին արժանացել է ԼԿԵՄ Երևանի քաղկոմի դափնեկրի կոչման և Կուբա մեկնելու ուղեգրի ( Հայրենական մեծ պատերազմի 30-ամյակի առթիվ զոհվածների հիշատակի հուշարձանի լավագույն ստեղծագործության համար)։
* 1981 թվականին դարձել է համամիութենական մրցույթի դափնեկիր (նոր տիպի բնակելի շենքերի նախագծային առաջարկի համար)։
* 1984 թվականին դարձել է համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր (տարվա լավագույն ճարտարապետական ստեղծագործության համար)։

Ստեղծագործությունները
---------------------

* «Նիգ-Ապարան» հայրենակցական բարեգործական հասարակական կազմակերպության "Պատվավոր անդամ - Մեր բարեկամ" մեդալը (2005),
* Հայկական տառերի հուշարձանախումբը Ապարան-Երևան ավտոմայրուղու աջ կողմում, Ապարանի և Աշտարակի վարչական սահմանագլխին (2005 թվական, նախագծի հեղինակ՝ Աղվան Հովսեփյան, տառերի հեղինակ՝ Ֆրեդ Աֆրիկյան),
* Շախմատի աշխարհի չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի արձանը Ապարանի հրապարակում (2005 թվական, համահեղինակ՝ Հրաչյա Գալստյան),
* Խաչքար-մահարձան մանազկերտցի նախնիներին Արա (գյուղ)ի գերեզմանոցում (2007),
* Շենավան գյուղի վերաբնակեցման 180-ամյակին նվիրված հուշարձան /Շենավան/ (12.07.2010 թվական, նախագծի հեղինակ՝ Աղվան Հովսեփյան)։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղևոնդյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վաղարշակ Հակոբի Ղևոնդյան** (1922, Խաչիկ, Շարուր-Դարալագյազի գավառ - 1977), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վաղարշակ Ղևոնդյանը ծնվել է 1922 թվականին, Եղեգնաձորի շրջանի Խաչիկ գյուղում։ Փոքր տարիքում ծնողների հետ տեղափոխվել է Երևան։ Միջնակարգ կրթություն ստանալուց հետո, 1941 թվականին աշխատանքի է անցել Ստեփանավանի շրջանի Ագարակի դպրոցում, դասավանդել մաթեմատիկա։ Սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը, և չավարտած մեկնել գործող բանակ։

Թշնամու դեմ մղված մարտերին մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասյան ռազմաճակատի հրետանային գնդում Մոզդոկի ուղղությունում։ Ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի և Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշաններով ու մի շարք մեդալներով։ Մոզդոկի մոտ տեղի ունեցած մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո զորացրվել է բանակից։

Վերադառնալով Երևան, շարունակել է ուսումը։ Ավարտել է մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը, 1945-1954 թվականներին աշխատանքի է անցել Մալիշկա գյուղի դպրոցում, որպես դպրոցի տնօրեն և Հոկտեմբերյանի շրջկենտրոնում։ 1954 թվականից աշխատել է Երևանի Օրջոնիկիձեի շրջանի տարբեր դպրոցներում, դասավանդել է մաթեմատիկա, եղել է նաև Երևանի № 160 միջնակարգ դպրոցի ուսմասվար։ Պարգևատրվել է շքանշաններով և մարտական մեդալներով։

Վաղարշակ Ղևոնդյանը մահացել է 1977 թվականին։ Թաղված է Երևանի Նուբարաշենի գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  «ՂԵՎՈՆԴՅԱՆ ՎԱՂԱՐՇԱԿ ՀԱԿՈԲԻ». *ԶԱՆԳԵԶՈՒ-* (ռուսերեն). 2010 թ․ մայիսի 4. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
3. ↑  «The memorial of Ghevondyan Vagharshak (Վաղարշակ Ղեվոնդյան Հակոբի) buried at Yerevan's Nubarashen cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
**Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի մասին կոնվենցիա** (ռուս.՝ Конвенция о правовом статусе Каспийского моря, պարս.՝ رژیم حقوقی دریای خزر), միջազգային պայմանագիր Ադրբեջանական Հանրապետության, Իրանի Իսլամական Հանրապետության, Ղազախստանի, Ռուսաստանի Դաշնության և Թուրքմենստանի միջև, որը կնքվել է 2018 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ Ղազախստանի Ակտաու քաղաքում անցկացվող կասպիական միջկառավարական հանդիպման ընթացքում։

Կոնվենցիան ստորագրել են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը և Թուրքմենստանի նախագահ Գուրբանգուլի Բերդիմուհամեդովը։

Կոնվենցիայի բովանդակություն
---------------------------

Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի մասին կոնվենցիան փոխարինել է խորհրդա-իրանական 1921 և 1940 թվականների համաձայնագրերին։ Կոնվենցիայի համաձայն Կասպիցը, չնայած օվկիանոսի հետ անմիջական կապի բացակայության, ճանաչվում է ծով, այլ ոչ թե լիճ։ Այս որոշման համար հիմք է ծառայել վերջինիս կենսական նշանակությունը, ջրային ավազանի մեծությունը և իրավական կարգավորումը։

Կասպից ծովի ավազանի սահմանային բաժանումը կատարվում է միջազգային իրավունքի հիման վրա։ Ձկնորսության, գիտահետազոտական աշխատանքների կամ խողովակաշարների անցկացման գործընթացները կատարվում են մյուս բոլոր կողմերի համաձայնության դեպքում։ Բացի այդ, խողովակաշարերի անցկացման համար անհրաժեշտ է նաև երկրորդ կամ երրորդ պետության անմիջական թույլտվությունը։ Կոնվենցիան արգելում է ռազմածովային ուժերի տեղակայքումը Կասպից ծովում, ինչպես նաև Ադրբեջանին, Ռուսաստանին, Իրանին, Ղազախստանին և Թուրքմենստանին ճանաչում որպես ավազանի ծովային անվտանգության և ռեսուրսների կառավարման գլխավոր երաշխավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կասպիական «հնգյակ»-ի առաջնորդները ստորագրել են Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի մասին կոնվենցիա
2. ↑  Կրեմլը հայտնել է Կասպից ծովի մասին կոնվենցիայի մանրամասները

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի մասին կոնվենցիա** կատեգորիայում։ |
**Յասեն** բնական արգելոց է Մակեդոնիայի հյուսիս-արևմուտքում 1958 թվականից։ Սկզբում միայն Կարաջիցա լեռան վրա, իսկ 1960 թվականին այն ընդլայնվել է մինչև Սուվա լեռ ։ Արգելոցն ընդգրկում է Տրեսկա գետի ամբողջ կիրճը ։ Արգելոցը զբաղեցնում է 24 000 հա տարածք ։ Ամենաբարձր կետը Կարաջիցի գագաթն է (2473 մ)։ Ամենացածր կետը Մատկա լճի դեռևս չբացահայտված կիրճն է: Երկրաբանական հիմքը դոլոմիտ է ՝ կավե թերթաքարի բարակ շերտերով ։ Դաշտում է գտնվում Կոզյակ արհեստական լիճը, ինչպես նաև երբեմն հոսում է Պոնորնիցա-Օչա գետը։ Կենդանիներից այստեղ հանդիպում են վայրի այծ, արջ, լուսան և այլն, Իսկ թռչուններից ՝ լեշթարկա (Տետրաստես բոնասիա), Գրիֆին (գիպս ֆուլվուս), բու (Բուբո Բուբո) և այլն։

Յասեն արգելոցի տարածքը կազմում է մոտ 32 000 քառակուսի մետր, որը հիմնականում ծածկված է անտառներով և ճանապարհներով, ինչպես նաև մի շարք ավելի կարճ գրունտային արահետներով: Բացի որսից, արգելոցի ապագան կապված է բնական ռեսուրսների և էկոտուրիզմի զարգացման հետ ։ Հիմնական բացօթյա գործունեությունը (կախված սեզոնից) ներառում է արշավներ, լեռնային հեծանվավազք, ճամբարներ Մատկա և Կոզյակ լճերի երկայնքով, պարապլանով թռիչքներ, ձկնորսություն, սպելեոլոգիա, լեռնագնացություն:

Արտաքին հղուներ
---------------

* Official website of the park
* Yassen (Jasen) Reserve, Macedonia - Western Balkans Geotourism Mapguide

1. ↑  Կաղապար:Наведена книга