recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Թոմ Սոյեր** (անգլ.՝ Tom Sawyer)՝ Մարկ Տվենի վեպերի հիմնական հերոսներից մեկը. «Թոմ Սոյերի արկածները» (1876 թվական), «Թոմ Սոյերը արտասահմանում» (1894 թվական), և «Թոմ Սոյերը խուզարկու» (1896 թվական)։ Այն նաև հայտնվում է Տվենի «Հեքլբերի Ֆինի արկածները» հայտնի վեպի էջերում։

Թոմ Սոյերը առկա է Մարկ Տվենի առնվազն երեք այլ անավարտ աշխատություններում՝ «Դպրոցի բլրին» (անգլ.՝ Schoolhouse Hill), «Թոմ Սոյերի դավադրությունը» (անգլ.՝ Tom Sawyer's Conspiracy) և «Հուկ և Թոմը հնդիկների մեջ » ( անգլ.՝ Huck and Tom Among the Indians): Չնայած նրան, որ բոլոր երեք անավարտ գործերը հրատարակվել են նրա մահից հետո, միայն « Թոմ Սոյերի դավադրությունը» կարող է հպարտանալ, որպես ամբողջական պատմություն, քանի որ Տվենը թողել է մյուս երկու աշխատությունները, ավարտին հասցնելով միայն մի քանի գլուխներ։

Հորինված կերպարի անունը կարող է կապված լինել իրական անձի հետ՝ Թոմ Սոյեր անունով, ում հետ նա ծանոթացել է Սան Ֆրանցիսկոյում, որտեղ նա աշխատել է որպես լրագրող *«San Francisco Call»*-ում։ Մարկ Տվենը նախաբանում հայտնում է, որ կերպարի բնութագրությունը վերցրված էր երեք տղաներից, որոնց հետ նա ծանոթ էր մանկությունից, սակայն գրականագետների կարծիքը այն է, որ ովքեր իսկապես եղել են հերոսի նախատիպը, տարբերվեւմ են :

Նկարագրություն
--------------

Թոմ Սոյերը մոտ 12 տարեկան տղա է, ով բնակվում է Միսսուրի նահանգի Պետերբուրգ քաղաքում։ Թոմը ներկայացնում է անհոգություն և հրաշալի մանկություն։ Նրա լավագույն ընկերներ՝ Ջո Հերփերը և Հեքլբերի Ֆինը` անօթևան տղաներ, լքված ծնողների կողմից:Մի ժամանակ Թոմը սիրահարված էր Էմի Լոուրենսին,սակայն ավելի ուշ Թոմի սրտում նրա տեղը գրավեց Բեկկի Թետչերին։ Նա ունի խորթ եղբայր Սիդը և զարմուհի Մերին, որոնց նկատմամբ զգում է փոխադարձ ատելություն։ Թոմը մորաքույր Փոլլիի մահացած քրոջ որդին է։ Չնայած Թոմի անհանգիստ բնավորությանը, նա սիրում է շատ կարդալ, նախապատվությունը տալիս է արկածային գրականությանը (քանի որ հենց ինքը սիրում է արկածներ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Biography of Tom Sawyer - 1900". Sfmuseum.net. 1996 թ․ սեպտեմբերի 1. Արխիվացված է the original 2019 թ․ դեկտեմբերի 18-ին. Retrieved 2012 թ․ հուլիսի 24. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2  Robert Graysmith (October 2012). "The Adventures of the Real Tom Sawyer". *Smithsonian*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ փետրվարի 25-ին. Retrieved 2012 թ․ հոկտեմբերի 1. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* *The Adventures of Tom Sawyer* by Mark Twain at Project Gutenberg

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1130686388 · LCCN: nb2017010133 · NLP: a0000003582603 · VIAF: 38148752252841202257, 40149485617893421107 · WorldCat VIAF: 38148752252841202257, 40149485617893421107 |

 |
**Մուսասիր** (*Արդինի**,** Մուծածիր*, *Արդա աստծո քաղաք*, *Մուզասիր*), ուրարտական քաղաք Վանի թագավորությունում, տեղակայված էր Մեծ Զաբ գետի ափին, Վանա լճի հարավ-արևելյան մասում, Մուսասիր երկրամասում։

Վերակառուցվել է Ռուսա 1֊ի կողմից։

Տեղադրություն
-------------

Ոմանք նույնացրել են հայկական Մուշ քաղաքի հետ, իսկ ոմանք էլ տեղադրում են Իրաքի հյուսիս-արևմտյան մասում, քրդական Մուջաջիր (Մուջեսիր) գյուղի շրջակայքում, Ռևանդուզ ավանից 18 կիլոմետր դեպի հյուսիս։

Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ Հալդյան կամ Հայկյան գլխավոր սրբատեղի Մուսասիրի տաճարը գտնվել է պատմական Մոկաց աշխարհի Մոկք Առանձնակ (Մուսասիր-Արդինի) գավառի՝ Առնոս (Ալուռիաս) լեռան մոտ։

Հիշատակություն
--------------

Առաջին անգամ հիշատակվել է մ.թ.ա. 879 թվականին, Ասորեստանի թագավոր Աշուրնասիրպալ Բ-ի (մ․թ․ա․ 883-859) Նեմրութ լեռան տարածքում թողած սեպագիր արձանագրությունում։

Նշանակությունը
--------------

Մուսասիրը եղել է Վանի թագավորության կրոնական գլխավոր կենտրոնը, որտեղ կառուցվել էր Խալդի աստծո և նրա կնոջ՝ Բագբարտուի տաճարները, որը ուխտատեղի է եղել հայերի և ասորիների համար։

Կործանում
---------

Վանի թագավորությունը
Մուսասիրը, ինչպես նաև Մուսասիր երկրամասը Վանի թագավորությունից անջատվել ու գրավվել, ապա ավերվել է Ասորեստանի թագավոր Սարգոն Բ-ի կողմից մ.թ.ա. 714 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 901 — 992 էջ։
2. ↑  Another Cuneiform Brick Inscription Found in Rabat Tepe Archived 2011-06-18 at the Wayback Machine.(անգլ.)
3. ↑  Գիրք։Меликишвили: Урартские клинообразные надписи

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 
Վանի թագավորություն

|  |  |
| --- | --- |
| Մուսասիր (Ուրարտու)Մուսասիր (Ուրարտու)Թեյշեբաինի
Ռուսախինիլի
**Տուշպա**
Արգիշտիխինիլի
Էրեբունի
Մենուախինիլի
Ուլխու
Մուսասիր
Վանալիճ
Ուրմիալիճ
Սևանալիճ | Տնտեսություն | Արվեստ | Ճարտարապետություն | Դիցարան
 |

 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 87)։*  |

 |
**Թամիլական Ամանոր** կամ **Պուտանդի** ( թամիլերեն՝ புத்தாண்டு), տոն, որը թամիլները նշում են հնդկական Թամիլնադու նահանգում, Շրի Լանկայում, ինչպես նաև այլ երկրներում, որտեղ կան բազմաթիվ թամիլական համայնքներ՝ Մալայզայում, Սինգապուրում և Մավրիկոսում։ Թամիլական Նոր տարվա ամսաթիվը հիմնված է թամիլական ավանդական օրացույցի վրա, հաջորդում է նիրայանաներին կամ գիշերահավասարին և ըստ Գրիգորյան օրացույցի՝ համապատասխանում է ապրիլի 14-ին։ Այս տոնը պետական կարգավիճակ ունի Շրի Լանկայում և Թամիլնադում։

Թամիլական Նոր տարվա տոնակատարության մասին հիշատակությունները և թամիլական օրացույցի նկարագրությունները պահպանվում են վաղ թամիլական գրականության մեջ, մասնավորապես Նակիրարի ստեղծագործություններում։ 8-րդ դարով թվագրվող «Շիլափադիկարամ» բանաստեղծության մեջ կարելի է գտնել կենդանակերպի տասներկու նշանների նկարագրությունը, իսկ հնդկական արևային օրացույցը, այն տեսքով, որով այն հայտնի է այսօր, նկարագրվում է «Մանիմեկալայ» էպոսում։

Թամիլական ամանորի գալուստը նշանավորվում է մանգոյի սեզոնի մեկնարկով և Նիմ ծառի ծաղկմամբ, որոնք թամիլները օգտագործում են իրենց տները զարդարելու համար։ Թամիլական Նոր տարվա օրը հնդկական տաճարներ ունեցող այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Կումբակոնամը, Տիրուչիրապալին և Կանչիփուրամը, անցկացվում են կառքերի շքեղ փառատոներ։ Տոնը ավելի մեծածավալ է նշվում Մադուրայի հանրահայտ Մինակշի տաճարում։

Շրի Լանկայում ապող թամիլները Ամանորի տոնակատարության ընթացքում կատարվում են քայ-վիշեշամ ծիսակատարությունը, որի ընթացքում ընտանիքի ավագ անդամները գումար են տալիս չամուսնացած երեխաներին և մյուս կրտսեր հարազատներին։ Այդ ժամանակ անցկացվում է նաև արպոդուի ծիսակատարությունը`հողի առաջին հերկումը նոր ցանքս ստանալու համար։ Ամանորի օրը Արևը Ձկներ կենդանակերպի նշանից տեղափոխվում է դեպի Խոյ կենդանակերպի նշանը, ինչը շատ բարենպաստ ժամանակ համարվում է ցանկացած նախաձեռնության համար։ Այդ օրը Շրի Լանկանյի թամիլները նաև բուժիչ դեղաբույսերից լոգանք են ընդունում, իսկ թամիլական գյուղերում երիտասարդներն ու երեխաները խաղում են փոր-թենքայ կամ «կոկոսի մարտեր» խաղը։ Տոնի նպատակներից մեկը ընտանեկան կապերի ամրապնդումն է։ Հետևաբար այդ օրը երեխաները այցելում են իրենց ծնողներին, ընտանիքները հավաքվում են միասին և նշում տոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Vaiyapuri Pillai* History of Tamil Language and Literature. — Chennai, 1956. — P. 35.
2. ↑  Kalabhooshanam Chelvatamby Maniccavasagar (Saturday, 12 April 2008). "Let New Year usher in everlasting peace and eternal prosperity". *Daily News*. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հոկտեմբերի 14-ին. Retrieved 2010 թ․ փետրվարի 25.
**Իլհա դու Մել էկոլոգիական կայան** (պորտ.՝ Estação Ecológica da Ilha do Mel), էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Պարանա նահանգում։

Տեղագրություն
-------------

Իլհա դու Մել էկոլոգիական կայանն ընդգրկում է Պարանա նահանգի Պարանագուա մունիցիպալիտետում գտնվող Իլհա դու Մել կղզու հյուսիսային մասը։ Ունի 2241 հա տարածք։ Էկոլոգիական կայանն առավել խստորեն պաշտպանված է կղզու երկու պահպանական միավորումներից, մյուսը՝ Իլհա դու Մել պետական պարկն է։ Հասարակական այցերը դեպի պարկ թույլատրվում են կրթության, հանգստի և հետազոտությունների համար։ Էկոլոգիական կայանն օգտագործվում է հիմնականում գիտական հետազոտությունների համար, իսկ հանրային այցելությունները թույլատրվում են միայն բնապահպանական կրթության համար, այն էլ՝ կառավարչի հատուկ թույլտվությամբ։ Պաշտպանված տարածքները կազմում են կղզու տարածքի մոտավորապես 95 %-ը, այդ թվում՝ մանգլենին, ռեստինգան և անտառները։

Պահպանվող տարածքներից դուրս կան գեղեցիկ լողափեր և տեսարժան վայրեր, ինչպիսիք են՝ Նոսա Սենիորա դոս Պրազերես ամրոցը, փարոսը ու կախարդական քարայրը, որոնք կղզին դարձրել են նահանգի հիմնական զբոսաշրջային ուղղություններից մեկը։ Կառավարման խորհուրդը, կառավարության և տեղի լիազոր ներկայացուցիչների հետ վերահսկում է գոտիավարման կանոնների իրականացմանը։ 2004 թվականին կար 1140 բնակիչ, որոնց 57 %-ը բնիկ չէին, սակայն հասցրել էին առանց թույլատրության կառուցել տներ և հյուրանոցներ։ Կառույցների շուրջ 43 %-ը չի համապատասխանում օգտագործման պլանին, որը սահմանում է հողամասի չափը, շենքերի բարձրությունը և այլն։

Պատմություն
-----------

1982 թվականին դաշնային միության ժառանգության ծառայությունը Իլհա դու Մելի վարչակազմը տեղափոխեց Պարանա նահանգ՝ պայմանով, որ ստեղծվի պահպանման միավորում՝ բնական էկոհամակարգերը պաշտպանելու համար։ Իլհա դու Մել էկոլոգիական կայանը ստեղծվել է 1982 թվականի սեպտեմբերի 21-ի 5.454 հրամանագրով Պարանայի նահանգապետի կողմից։ 1985 թվականի փետրվարի 27-ին նահանգապետը գյուղատնտեսության պետական վարչությանը լիազորեց կղզու բնակիչներին հողօգտագործման արտոնություն տալ։ 1998 թվականի հունվարի 19-ի որոշմամբ այցելուների համար սահմանվեցին կանոնակարգեր։ Փոփոխություններ կատարվեցին 2000 թվականի մարտի 17-ի հրամանագրով։

Էկոլոգիական կայանը Լագամար Մոզաիկի պահպանման միավորումների մի մասն է։ Այն Սեռա դու Մար էկոլոգիական միջանցքի պահպանման միավորումներից, ինչպես նաև Ատլանտյան անտառ կենսոլորտային արգելոցի հիմնական գոտու մի մասն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  (չաշխատող հղում)
2. 1 2 3 4 5 6
3. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2021 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 6.

Աղբյուրներ
----------

* «Contextualização do Parque Estadual da Ilha do Mel» (պորտուգալերեն), *Plano de Manejo - Parque Estadual Ilha do Mel*, STCP Engenharia de Projetos Ltda. 2011, արխիվացված  օրիգինալից 2014-04-18-ին, վերցված է 2016-09-21
* (պորտուգալերեն) *ESEC da Ilha do Mel (ESEC)*, ISA: Instituto Socioambiental, վերցված է 2016-09-21
* (պորտուգալերեն) *Unidades de Conservação - Mosaico do Litoral Sul de São Paulo e do Litoral do Paraná - LAGAMAR*, ICMBio, արխիվացված  օրիգինալից 2019-05-27-ին, վերցված է 2016-09-19
**Թաիրովի ամառանոց**, գտնվում է Վանաձոր քաղաքի Զաքարյան փողոցի. N 31 հասցեում։ Ընդգրկված է Վանաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Թաիրովի ամառանոցը կառուցվել է 1895 թվականին և եղել է հայազգի մեծահարուստ գինեգործ Վասիլ Թայիրովի ամառանոցը։ Խորհրդային տարիներին եղել է Կիրովական քաղաքի «Հայաստան» առողջարանի մասնաշենք։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Թայիրովը եղել է «Вестник виноделия» ամսագրի հիմնադիրը (1892), 1905 թվականից՝ Ռուսաստանյան Կայսրության առաջին գինեգործական փորձնական կայանի պետ (Օդեսա), 1931 թվականից՝ Ուկրաինական ԽՍՀ խաղողագործության և գինեգործության ԳՀԻ տնօրեն, 1903 թվականից՝ Խաղողի և գինու միջազգային կազմակերպության փոխնախագահ։

1999 թվականին, Գուգարաց թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյանի ջանքերով, Թաիրովի ամառանոցը հիմնանորոգվել, վերակառուցվել է որպես Գուգարաց թեմի առաջնորդարան։ Եռահարկ շինության բարեկարգված շրջակայքում պահպանվել են տարբեր տեղերից բերված, առաջնորդարանի ցանկապատի շարվածքում ագուցված՝ 7 - 8-րդ դդ. խաչքարեր և 4-5-րդ դդ. քառակող մի կոթող։ Օժանդակ շինություններից մեկի վերակառուցմամբ հիմնվել է Սուրբ Սարգիս եկեղեցին։

Առաջնորդարանի բակում տեղադրված են 1959 թվականին կառուցված՝ երկրորդ աշխարհամարտի զոհվածներին նվիրված հուշաղբյուրը (վարպետ՝ Մեհրաբ), Շուշիի ազատագրմանը նվիրված թևավոր խաչքարը (վարպետ՝ Ս. Դանիելյան)։

Պատկերասրահ
-----------

* Գուգարաց թեմի առաջնորդարանԳուգարաց թեմի առաջնորդարան
* Սուրբ Սարգիս եկեղեցինՍուրբ Սարգիս եկեղեցին
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  "Թաիրովի ամառանոց, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ". Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 14-ին. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Թաիրովի ամառանոց, կառուցված 1892 թվականին, վերակառուցված 2000 թվականին
**Չրփլիի կամուրջ**, կամուրջ Շիրակի մարզի Ջրափի գյուղում։ Ընդգրկված է Ջրափիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Չրփլիի կամուրջը կառուցված է տեղական մաքուր տաշված տուֆաքարերից, կրաշաղախով և իրականացված է մեծ խնամքով ու հնարամտությամբ (այժմ ավերված)։ Ախուրյանն այստեղ չափազանց խոր ու նեղ կիրճով է անցնում և այդ խոր անդունդի վրա, ուղիղ նրա միջից տիրաբար բարձրանում է հսկա կամուրջը, որ տեսնողին հիացմունք ու վեհության զգացում է հաղորդում։ Ջրափի գյուղի մոտ, Ախուրյանի ձորում գտնվող կամուրջը հանդիսանում է միջնադարյան Հայաստանի ամենանշանավոր հիդրո-ինժեներական կառույցներից մեկը։ Կառուցողը կարողացել է տեղանքի բարդ պայմաններում փայլուն կերպով իրականացնել կամրջի շինարարության խնդիրը։ կամրջի երթևեկային մասը հենվում էր միմյանց զուգահեռ երեք երկայնական պատերի վրա, որոնք վերևից իրար էին միանում գլանաձև երկու թաղերով։

Ներքին Ջրափի գյուղի կամուրջը միևնույն ժամանակ ծառայում էր նաև որպես ջրանցույց (ակվեդուկ, կամուրջ-ջրատար)։ Ջուրն աջ ափից կամրջի վրայով փոխադրվում էր ձախ ափը, որը հնարավոր էր դարձնում այն օգտագործել ոռոգման համար։

Ջրափիի կամուրջն ամենամեծն է Ախուրյան գետի վրա կառուցված մյուս 9 կամուրջներից. որի վերաբերյալ, Թորոս Թորամանյանը նշել է. «Այս կամուրջը թե ավելի լայն է, թե ավելի բարձր քան Անիի կամուրջը։ Այս երկու կամուրջները քանդվել են թուրք-պարսկական կռվի ժամանակ պարսիկների ձեռքով՝ թուրքերի արշավանքը դժվարացնելու համար։ Այս կամուրջների շինության ոճը եթե քննենք, պիտի տեսնենք, որ իրենց պարզությամբ, ոճի հատկություններով իրենց կամարների ձևով, պարզությամբ ու գեղեցկությամբ կպատկանին տեղական հայկական ոճին»<ref>"ՀՀ Մշակույթի նախարարություն, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ, Կամուրջ". Արխիվացված է the original 2013 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 11. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)։

Գրականություն
-------------

* Թ. Թորամանյան Նյութեր հայկական ճարտարապետության պատմության, հ. 2, Եր. 1948։
* Վ. Հարությունյան, Միջնադարյան Հայաստանի քարավանատներն ու կամուրջները, Եր. 1960։
**Թանով**, *թանով, թանապուր, սպաս*, հայկական խոհանոցի ուտեստներ։ Դրա պատրաստման ժամանակ ձուն հարում են ալյուրի հետ, հետո ավելացնում են թթվասեր և մածուն, որը խառնում են ջրի հետ՝ 1:2-ի հարաբերակցությամբ։ Խառնուրդը, մարմանդ կրակի վրա, հասցնում են եռման աստիճանի՝ մշտապես խառնելով՝ մակարդումից խուսափելու համար։ Ցորենի ձավարը եփում են մինչև պատրաստ լինելը և ավելացնում են եռացող ապուրի մեջ։ Ապուրի մեջ ավելացնում են նաև սոխառած,մանր կտրատած կանաչի՝ համեմ, երբեմն էլ՝ անանուխ։

Թանովի զանգեզուրյան տեսակը պատրաստվում է թանից, որին նախապես ջուր են ավելացնում և այն հասցնում թթվասերի խտության աստիճանի։ Կան նաև բազուկի տերևներից, կաղամբից սպասի պատրաստման տարբերակներ։ Մատուցում են տաք կամ սառը վիճակում։ Ուտեստը լայնորեն տարածված է ողջ Հայաստանով և Արցախով։ Սպասը մինչ օրս էլ ուտում են ինչպես պահքի ժամանակ, այնպես էլ տարվա ցանկացած եղանակի, քանի որ այն դժվար չէ պատրաստել։

Գրականության մեջ
----------------

* Իսկ մաման, որ տասը ծին է անցրել և լիմոնի սմքած կճեպ դարձել, մաման, որ իր օրում ավտո դեռ տեսած չէր, շատ էլ չէր վռազում, թանով էր խառնում։ Ակսել Բակունց, «Իվան բեյը»
* Սիմոն ապեր,− դարձավ նա մի կարճահասակ ալևորի, որին սեղմել էին անկյունը,− դու էստեղ ի՞նչ գործ ունես։ Քո թայերը թանովը կերել են, երազ են տեսնում։ Ակսել Բակունց, «Կարմրաքար»
* - Հա, եթե բերանդ օրերով բան չդնես, համ խաղ է, համ պար է։ Պա՛հ-պա՛հ-պա՛հ, տես ինչ թանով եմ եփել, թարխունով, ռեհանով,- Շամամը ափսեին փչելով, ծերունու չեմուչեմին ուշք չդարձնելով, զոռով մի երկու գդալ թանապուր կերցրեց։ Կոմիտաս Դանիելյան, Գյուղական խճանկար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Спас (Танов Апур)". Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 22-ին. Retrieved 2018 թ․ սեպտեմբերի 10.

Գրականություն
-------------

* + Книга о национальной армянской пище. п/ред. Л.Арутюнян. Ереван, Армгиз, 1950, стр.39.
**Ուիլյամ Գոպալլավա** (սինգ․՝ විලියම් ගොපල්ලව, թամիլերեն՝ வில்லியம் கோபள்ளவா; սեպտեմբերի 17, 1897(1897-09-17), Matale, Central Province, Բրիտանական Ցեյլոն, Միացյալ Թագավորություն - հունվարի 31, 1981(1981-01-31), Կոլոմբո, Շրի Լանկա), 1962-ից 1972 թվականը Ցեյլոնի վերջին գեներալ-նահանգապետը և Շրի Լանկայի առաջին նախագահը, որը նույն թվականին դարձավ հանրապետություն։ Նա հայտնի էր որպես անկուսակցական և սկզբունքային մարդ, ով արժանացել է հարգանքի բոլոր քաղաքական կուսակցությունների կողմից։

Ծնվել է ոչ հարուստ, բայց հարգված ընտանիքում, երեք տարեկան հասակում կորցրել է հորը։ Կրթություն ստացել է հայրենիքում, այդ թվում սովորել է նաև անգլերեն լեզու և իրավագիտություն, 1920 թվականին դարձել է նոտար, 1926-1939 թվականներին եղել է Մոտալեի քաղաքային խորհրդի անդամ, 1939-1951 թվականներին՝ Կանդիի տեղական ինքնակառավարման կոմիսար, 1951-1957 թվականներին եղել է նույն պաշտոնում Կոլոմբոյում․ 1958-1961 թվականներին եղել է Ցեյլոնի դեսպանը Չինաստանում, 1961-1962 թվականներին՝ ԱՄՆ-ում։ 1962 թվականին ետ է կանչվել հայրենիք և նշանակվել Ցեյլոնի գեներալ-նահանգապետի պաշտոնում (պետության պաշտոնական ղեկավարը համարվում էր Բրիտանիայի թագուհին)․ նա զբաղեցրել է այս պաշտոնը տասը տարիների ընթացքում և դարձել Ցեյլոնի առաջին և միակ գեներալ-նահանգապետը, ով նախկինում դավանում էր բուդդայականություն։ 1972 թվականին, երբ երկիրը հռչակվեց հանրապետություն, նա դարձավ առաջին նախագահ և այդ պաշտոնը զբաղեցրեց մինչև 1978 թվականը։ Ժամանակակից Շրի Լանկայում երբեմն նրան կոչում են «ազգի խորհրդանիշ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
2. ↑  Basnayake, Richard (2009 թ․ հունվարի 30). "William Gopallawa". *Daily News (Sri Lanka)*. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Retrieved 2012 թ․ ապրիլի 17. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  William Gopallawa, the first President Archived 2007-09-30 at the Wayback Machine.
4. ↑  Daily News: *President William Gopallawa: A dignified symbol of the nation* Archived 2007-09-30 at the Wayback Machine. 17. November 2001
**Թոմաս Շնաուց** (անգլ.՝ Thomas Schnauz դեկտեմբերի 2, 1966(1966-12-02), Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկյան հեռուստատեսության պրոդյուսեր և սցենարիստ։ Նրա աշխատանքներն են «Գաղտնի նյութեր», «Միայնակ սլաքներ», «Գիշերում գողացող», «Հնձվոր», «Ամբողջ ծանրությամբ» և «Ավելի լավ է զանգեք Սոլին» սերիալները։

Անձնական կյանք
--------------

Շնաուցը ծնվել է Նյու Ջերսիում։ Նա հաճախել է Նյու Յորքի համալսարանի Տիշ արվեստի դպրոցը, որտեղ առաջին անգամ հանդիպել է համակուրսեցուն՝ Վինս Գիլիգանին։ Շնաուցը ավարտել է Տիշը 1988 թվականին։

Կարիերա
-------

Շնաուցը սկսել է իր կարիերան տարբեր արտադրական աշխատանքներում։ Նրա առաջին սցենարը կոչվել է «Spirits in Passing»։ Այնուհետև նա ի վերջո, միացավ Վինս Գիլիգանին ու սկսեց աշխատել «Գաղտնի նյութեր» և նրա սփին-օֆֆ՝ «Միայնակ սլաքները» սերիալների սցենարիստների կազում։ Նա նաև 2008 թվականի «Օտիս» և« Վարակ» հեռուստատեսային ֆիլմերի սցենարների համահեղինակն էր։ 2010-ին նա վերամիավորվեց Գիլիգանի հետ «Ամբողջ ծանրությամբ» հեռուստասերիալում, որտեղ նա մնաց մինչև 2013-ի շոուի ավարտը։ Ներկայումս Շնաուցը աշխատում է որպես «Ավելի լավ է զանգեք Սոլին» հեռուստասերիալի համանախագահ-գործադիր պրոդյուսեր և գրել է երրորդ «Նաչո» դրվագի սցենարը։ Նա նաև գրել և նկարահանել է շոուի առաջին սեզոնի նախավերջին դրվագ՝ «Պիմենտոն»-ը, որը արժանացել է գովասանքի քննադատների կողմից։ 2015 թվականի ապրիլին հայտնել են, որ նրան նշանակել են «Ջեք և լոբու ցողուն» պատմության «վերաիմաստավորված հայացքի» սցենար գրելու համար, որտեղ պրոդյուսերը նաև կլինի Վինս Գիլիգանը։

Մրցանակներ և անվանակարգեր
-------------------------

Նա արժանացել է ԱՄՆ-ի սցենարիստների գիլդիայի երկու մրցանակի՝ 2012-ին և 2013-ին սցենարիստների կազմի համար։
2012 թվականին նա նաև առաջադրվել է «Էմմի» մրցանակի դրամատիկական սերիալի լավագույն սցենարի համար՝ «Ամբողջ ծանրությամբ» սերիալի «Արտաբերիր իմ անունը» դրվագի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "The Writers Room cast members". *Sundance TV*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 7-ին. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  NYU Alumni Magazine: Credits
3. ↑  Littleton, Cynthia (2013 թ․ դեկտեմբերի 20). "'Breaking Bad' Writers Join 'Better Call Saul' Staff". *Variety*. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 18.
4. ↑  Bowman, Donna (2015 թ․ մարտի 30). "Better Call Saul: 'Pimento'". *The A.V. Club*. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 26.
5. ↑  Sepinwall, Alan (2015 թ․ մարտի 30). "'Better Call Saul' - 'Pimento': Shut the door, have a seat". *HitFix*. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 26.
6. ↑  Fleming Jr. Mike (2015 թ․ ապրիլի 22). "Disney, ' Breaking Bad' Creator Vince Gilligan Taking Another Whack At Jack And The Beanstalk". *Deadline Hollywood*. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 26.
7. ↑  2012 Nominees & Winners, Writers Guild Awards - Writers Guild of America, West Archived 2015-05-12 at the Wayback Machine.
8. ↑  2013 Nominees & Winners, Writers Guild Awards - Writers Guild of America, West Archived 2015-09-01 at the Wayback Machine.
9. ↑  "65th Primetime Emmys Nominees and Winners". Academy of Television Arts & Sciences. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 26.
**Իմամ Ռեզայի դամբարան** (պարս.՝ حرم امام رضا‎), ճարտարապետական համալիր, որը գտնվում է Իրանի Մաշհադ քաղաքում։ Այն համարվում է ուխտագնացության և զբոսաշրջային վայր, որն ամեն տարի ունենում է 15-20 միլիոն այցելու։ Բացի Ալի Ռեզայի դամբարանից, համալիրը ներառում է նաև մի քանի այլ իմամների դամբարաններ, թանգարան, գրադարան, գերեզմանատուն, մզկիթ և մի քանի այլ կառույցներ։

Կառույցների մեծ մասը կառուցվել են Սեֆյանների ժամանակաշրջանում, չնայած առաջին թվագրված կառույցը զարդարված է XIV դարի մակագրությամբ։ Ենթադրվում է, որ կառույցի գմբեթը տեղադրվել է XIII դարի սկզբին։

### Պատմություն

Իմամ Ռեզան շիաների 8-րդ իմամն էր։ Նա շատ սիրված էր ժողովրդի կողմից, սակայն Հարուն ալ-Ռաշիդ խալիֆան նրան չէր ընդունում։ 818 թվականին Ալի Ռեզան սպանվեց Հարուն Ալ Ռաշիդի որդու` Ալ Մամունի կողմից։ Վայրը, որտեղ թաղվել է Իմամ Ռեզան, կոչվել է Մաշհադ Ալ-Ռեզա («Ռեզայի նահատակության վայրը)։ Ավելի ուշ դամբարանի շրջակայքում հիմնվեց բնակավայր, որը հետագայում վերածվեց Մաշհադ քաղաքի։

Իմամ Ռեզայի գերեզմանի վրա կառուցված առաջին տաճարը քանդվել է Սեբուք Թեգին Ղազավիի կողմից` 993 թվականին։ XI դարի սկզբին` 1009 թ. նրա որդին` Մահմուդ Ղազավին, հրամայեց վերականգնել և մեծացնել տաճարը։ Մոտավորապես 1150 թ. սելջուկների թագավոր Ահմադ Սանջարը հրամայեց բարենորոգել տաճարը, այն բանից հետո, երբ նրա որդին այնտեղ բուժվեց ծանր հիվանդությունից։ Հաջորդ բարեկագումն իրականացվել է 1310 թվականին։ Շահրուհի թագավորության ժամանակ, նրա կինը` Գոհարշադը, ֆինանսավորեց մզկիթի կառուցումը, որն այսօր կոչվում է նրա անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "The Islamic Seminaries At The Holy Shrine". *Imam Reza (A.S.) Network*. Արխիվացված է the original 2008 թ․ մայիսի 30-ին. Retrieved 2009 թ․ մայիսի 26.
2. ↑  Dungersi, Mohamed Raza. *A Brief Biography of Imam Ali bin Musa (a.s.): al-Ridha*. CreateSpace Independent Publishing Platform. p. 42. ISBN 978-1502834249.
3. ↑  Zabeth (1999) pp. 12-16
4. ↑  Petrushevski, Ilia Pavlovich (1970). *Islam in Iran*. ketab.com. p. 271.
5. ↑  Zabeth, Hyder Reza. *Landmarks of Mashhad*. Fundation of Astan Quds Razavi.

Աղբյուր
-------

* 
* 

 Archived 2017-11-25 at the Wayback Machine.
**Իմամ բայալդի** (թուրքերեն՝ İmambayıldı, «իմամ բայալդի» բառացի՝ «Իմամը ուշագնաց է լինում»), թուրքական, բուլղարական, ինչպես նաև բալկանյան շրջանի այլ ազգային խոհանոցների ուտեստ։

Պատրաստվում է սմբուկից, յուղի մեջ տապակված տավարի մսից և լոլիկից, սոխից և սխտորից։ Այս բաղադրիչներով լցոնվում է սմբուկը։ Հիմնականում Իմամ բայալդի անվանման քիչ փոփոխություններով ուտեստը հայտնի է Բուլղարիայում, Իսրայելում, Հյուսիսային Մակեդոնիայում, Հունաստանում, Ալբանիայում, Հայաստանում և Արաբական աշխարհում։ Նույնպիսի ուտեստ հայտնի է նաև Իրանում՝ չնայած տեղի բաղադրատոմսում լցոնմանը կարող են ավելացնել այլ բանջարեղեններ և կանաչիներ։ Բուլղարիայում և Հայաստանում այս ուտեստը պահածոյացվում է ձմռանը՝ տարայի մեջ։

Անվան ծագում
------------

Անվանումը ենթադրաբար թուրքական լեգենդից Իմամի մասին է, ով բուրմունքից ուշաթափվել էր, երբ նրա կինը մատուցել էր այդ ուտեստը։ Այլ տարբերակում ներկայացվում է ուրախ պատմություն. նա կորցնում է իր գիտակցությունը՝ լսելով բաղադրիչների գինը կամ օգտագործվող կարագի քանակը ուտեստի պատրաստման համար։

Ինչպես նաև ազգային հեքիաթում պատմվում է, ինչպես է Իմամը ամուսնանում ձիթայուղի առևտրով զբաղվողի աղջկա հետ։ Նրա օժիտը կազմում էր տասներկու ամենալավ ձիթայուղի անոթ, որից նա ամեն երեկո պատրաստում էր լոլիկով և սոխով սմբուկի ուտեստը։ Սակայն 13-րդ օրը ուտեստը չի մատուցվում։ Եվ երբ Իմամին տեղեկացնում են, որ ձիթայուղ էլ չկա, նա ուշագնաց է լինում.:

Տես նաև
-------

* Սմբուկի խավիար
* Մուսատկա
* Պինջուր
* Մանջա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "TÜRK DİL KURUMU". *Tdk.gov.tr*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ ապրիլի 13-ին. Retrieved 2017 թ․ դեկտեմբերի 15.
2. ↑  Hugh Fearnley-Whittingstall (2010 թ․ հոկտեմբերի 15). "Hugh Fearnley-Whittingstall's aubergine recipes". *The Guardian*. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 12.
3. ↑  Баклажаны по-болгарски «Имамбаялды»
4. ↑  John Ayto, *The Glutton’s Glossary: A Dictionary of Food and Drink Terms*, Routledge, 1990, 0-415-02647-4, p. 146.
5. ↑  Gregory McNamee *Movable Feasts: The History, Science, and Lore of Food*, Greenwood Publishing Group, 2006, 0-275-98931-3, p. 82.
**Իմրեն Այքութ** (1940, Սիս, Ադանայի մարզ, Թուրքիա), թուրք տնտեսագետ և պետական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1940 թվականին Կոզանում։ Ավարտել է Աթաթուրքի անվան տարրական դպրոցը, ապա Ադանայի աղջիկների վարժարանը։ 1964 թվականին ավարտել է Ստամբուլի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը։

Այնուհետև սովորել է Օքսֆորդի համալսարանում, ուսումնասիրել է աշխատողի և գործատուի միջև հարաբերությունները, աշխատանքային հարաբերությունները և արհմիությունները։ Դրանից հետո սովորել է Նորվեգիայի Օսլոյի համալսարանում՝ «աշխատողների մասնակցությունը ձեռնարկության կառավարմանը ծրագրով։ Հետագայում նա զբաղվել է միությունների կոնֆեդերացիային և Մեծ Բրիտանիայի աշխատանքի դեպարտամենտին կից տարբեր հետազոտություններով։ Թուրքիայում փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան է ստացել «Աշխատակիցների համար փոխանակման դասընթացներ (Թուրքիայից դուրս) աշխատանքի և Թուրքիայի տնտեսության տեսանկյունից դրանց վերլուծության համար» աշխատանքի համար։

Այքութը երկու արհմիություններում զբաղեցրել է 1964-1975 թվականներին կոլեկտիվ աշխատանքային վեճերի բաժնի ղեկավարի, 1975-76 թվականներին աշխատողի և գործատուի միջև հարաբերությունների մասնագետի և թղթային արտադրության աշխատողների արհմիության գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։

### Քաղաքական կարիերա

1983 թվականին մասնակցել է ազգայնական դեմոկրատական կուսակցության ստեղծմանը։ ԱԴԿ-ի լուծարումից հետո 1986 թվականին անդամակցել է Հայրենիքի կուսակցությանը։

1983-1999 թվականներին զբաղեցրել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի անդամի պաշտոնը։ Զբաղեցրել է աշխատանքի և սոցիալական ապահովագրության նախարարի պաշտոնը Տուրգուտ Օզալի և Յըլդըրըմ Աքբուլթիի կառավարություններում։ Նաև զբաղեցրել է պետական նախարարի պաշտոնը Մեսութ Յիլմազի երկու աշխատասենյակներում։ 1997 թվականի հունիսի 30-ից մինչև 1999 թվականի հունվարի 11-ը՝ հանրային աշխատանքների և բնակարանաշինության նախարար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  "Dr. İmren Aykut" (in թուրքերեն). Kim Kimdir?. Արխիվացված է the original 2021 թ․ ապրիլի 19-ին. Retrieved 2017 թ․ հուլիսի 24.
**Թեբեսա** (արաբ․՝ تبسة‎‎, բերբերերեն ), քաղաք Ալժիրի հյուսիս-արևելքում՝ Թունիսի հետ սահմանից 20 կմ հեռավորության վրա։ Համանուն վիլայեթի և շրջանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը կազմել է 170 000 մարդ (2005 թվականի գնահատականով)։

Պատմություն
-----------

Հին հռոմեական շենքերից մեկի ավերակները
Թեբեսան առաջացել է մ.թ.ա. 7-րդ դարում՝ որպես Կարթագենի ռազմական ամրակետ։ Մ․թ․ա․ 146 թվականին Թեբեսան անցել է Հռոմեական կայսրության տիրապետության տակ․ հռոմեացիները քաղաքն անվանել են Թևեստե (լատին․՝ Theveste)։ Հռոմեացիների օրոք քաղաքը զարգացել է։ Տրայանոս կայսեր կառավարման ավարտին Թևեստեի բնակչությունը կազմել է մոտ 30 000 մարդ։ 5-րդ դարից մեզ է հասել հռոմեական ամրոց 12 աշտարակներով և 4 դարպասներով, ինչպես նաև քրիստոնեական բազիլիկ (4-րդ դար)։

5-6-րդ դարերում Թեբեսան ենթարկվել է բարբարոսների հարձակումներին, ինչի հետևանքով անկում է ապրել։ 7-րդ դարում՝ արաբական նվաճումների ժամանակաշրջանում, գրեթե ամբողջությամբ ավերվել է։ Թեբեսայի վերածնունդը սկսվել է միայն 16-րդ դարում, երբ թուրք նվաճողներն այստեղ փոքրիկ զինվորական կայազոր են տեղադրել։ Թուրքերի տիրապետությունը շարունակվել է մինչև 1830 թվականը, երբ Թեբեսան, ինչպես նաև Հյուսիսային Ալժիրի մնացած տարածքը, գրավվել են Ֆրանսիայի կողմից։

Ֆրանսիական իշխանությունը տևել է մինչև 1962 թվականը, երբ Ալժիրը անկախություն է ստացել։

Էկոնոմիկա և տրանսպորտ
---------------------

Քաղաքի տնտեսության հիմքը կազմում են ֆոսֆատի արդյունահանումը, հացահատիկի, էսպարտո խոտի (թղթի արտադրության համար), ինչպես նաև ոչխարների առևտուրը։

Թեբեսան նաև կարևոր տրանսպորտային կետ է։ Քաղաքը ավտոմոբիլային և երկաթուղային ճանապարհներով կապված է ինչպես Ալժիրի ամենամեծ քաղաքների, այնպես էլ Թունիսի հետ։ Թեբեսան ունի իր օդանավակայանը։

Հայտնի բնիկներ
--------------

* Ռոբեր Մերլ՝ ֆրանսիացի գրող

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tébessa (Algeria): Communes & Settlements - Population Statistics, Charts and Map
2. ↑  Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
3. 1 2 3 4  "Tebessa" (in անգլերեն). LookLex Encyclopaedia. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հուլիսի 26-ին. Retrieved 2011 թ․ մարտի 22.
4. 1 2 3 4  "Tebessa" (in անգլերեն). Britannica Online Encyclopedia. Արխիվացված է the original 2012 թ․ նոյեմբերի 14-ին. Retrieved 2011 թ․ մարտի 22.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BAV: ADV11696776 · GND: 4059857-3 · VIAF: 238996656 · WorldCat VIAF: 238996656 |

 |
**Իրադա Ռովշան** (ադրբ.՝ İradə Rövşən, մայիսի 15, 1968(1968-05-15), Զաքաթալա, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 30, 2014(2014-09-30), Շաքի, Ադրբեջան), Ադրբեջանցի ճարտարապետ, գիտնական, ԱԳԱԱ Շեքիի տարածաշրջանային գիտական կենտրոնի բանահյուսության և ժողովրդական արվեստի լաբորատորիայի վարիչ, Ադրբեջանի ճարտարապետների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Իրադա Ռովշանը ծնվել է 1968 թվականի մայիսի 15-ին Զագատալա քաղաքում։ Ավարտել է Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարանը (1990)։ 2013 թվականից նա Ադրբեջանի ճարտարապետների միության անդամ է։

Իրադա Աբդուլլաևան միջնակարգ կրթություն է ստացել Զագատալայի թիվ 2 ռուսական միջնակարգ դպրոցում 1975-1985 թվականներին։ Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարան, որտեղ 1990 թվականինին գերազանցությամբ ավարտել է այն։ Նա իր կարիերան սկսել է 1991 թվականին ԱԳԱԱ - ի Շեքիի տարածաշրջանային գիտական կենտրոնում։ Մինչև 1998 թվականը նա այստեղ աշխատել է որպես լաբորանտ, ավագ լաբորանտ և կրտսեր գիտաշխատող։

Նա ապրել և աշխատել է Սանկտ Պետերբուրգում 1998-2004 թվականներին, իսկ 2004 թվականին վերադարձել է Շեքի և շարունակել իր նախկին աշխատանքը ԱԳԱԱ - ի Շեքիի տարածաշրջանային գիտական կենտրոնում։

Իրադա Ռովշանը պաշտպանել է իր դիսերտացիան Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարանի մասնագիտացված գիտական խորհրդում 2007 թվականի դեկտեմբերի 25-ին և արժանացել ճարտարապետության փիլիսոփայության դոկտորի կոչման։

2008 թվականին լույս է տեսել Իրադա Ռովշանի «Շեկիի տների ինտերիեր (XVIII դարավերջ - XX դարի սկիզբ)» գիրքը։

Իրադա Ռովշանը մահացել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "İradə Rovşən". Արխիվացված է the original 2020 թ․ նոյեմբերի 3-ին. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 8.
2. ↑  "Ирада Ровшан". Արխիվացված է the original 2021 թ․ հունիսի 8-ին. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 8.
3. ↑  Շեկիի տների ինտերիեր
4. ↑  Իրադա Ռովշան
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իմպուլս (այլ կիրառումներ)

**«Իմպուլս» Ֆուտբոլային Ակումբ**, հայկական ֆուտբոլային ակումբ Դիլիջան քաղաքից։

Պատմություն
-----------

«Իմպուլս» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1985 թվականին, Դիլիջան քաղաքում։ Խորհրդային Հայաստանի վերջի տարիների ակումբը գրավեց երկրորդ դիվիզիայի երկրորդ տեղը։ Այս գոտում միայն խաղացել են հայկական ԽՍՀՄ ակումբները։ Ակումբները բաժանվում են երկու ենթախմբերը, իսկ Իմպուլսը հայտնվել է երկրորդ ենթախմբում։ Սպորտի վարպետ և վաստակավոր մարզիչ Հրաչիկ Խաչմանոււկյանի թիմը ի վերջո գրավում է յոթերորդ տեղը և անցնում երկրթրդ փուլ։ Երկրորդ փուլի վերջում թիմը գրավում է 15-րդ տեղը առաջ թողնելով Չարենցավանի "Մուշ" թիմին՝ խփած և բաց թողած գնդակների թվով։ Լավագույն ռմբարկու դարձավ Ռ. Համոբյակը գրավելով 6-րդ տեղը ռմբարկուների ցուցակում։ Նա հակառակորդների դարպասները գրավել է երկու անգամ։

Նվաճումներ
----------

**Հայաստանի Առաջին խումբ**
Ոսկե մեդալակիր (1) 2009

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  "Հայաստան - Առաջին խումբ". Արխիվացված է the original 2010 թ․ փետրվարի 10-ին. Retrieved 2010 թ․ մարտի 26.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Էրեբունի-Դիլիջան» ՄԱ-ի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում (հայ.), (անգլ.), (ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway |

 |
**Իրակլի Թուրմանիձե** (վրաց.՝ ირაკლი თურმანიძე, դեկտեմբերի 13, 1984(1984-12-13), Քոբուլեթ, Աջարիա, Վրաստան), վրացի ծանրորդ, 2016 թվականի օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր 105 կգ քաշային կարգում։

Կենսագրություն
--------------

Ծանրամարտի Եվրոպայի 2015 թվականի առաջնությունում Իրակլին գրավեց երկրորդ տեղը, սակայն հաղթող ուկրաինացի Օլեգ Պրոշակը որակազրկվեց և Եվրոպայի չեմպիոնի տիտղոսն անցավ Իրակլիին։

2018 թվականի նոյեմբերին Աշխաբադում անցկացվող աշխարհի առաջնությունում 109 կգ քաշային կարգում նա նվաճեց փոքր բրոնզե մեդալ՝  պոկում վարժությունում պոկելով 203 կգ։ Հրում վարժությունում հանդես չեկավ։

2019-ին Բաթումում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Իրակլին երկու վարժությունների արդյունքում նվաճեց արծաթե մեդալ։ Պոկում վարժությունում նա նվաճեց փոքր արծաթե մեդալ (206 կգ), իսկ հրումում ՝ փոքր բրոնզե մեդալ (241 կգ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Иракли Турманидзе присудили звание чемпиона Европы".
2. ↑  "World Championships Results Men's +109kg". Արխիվացված է the original 2019 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Retrieved 2019 թ․ սեպտեմբերի 26. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IWF · IWRP · Olympic Channel · ՄՕԿ |

 |
**Իմփաքթ Հաբ** (անգլ.՝  Impact Hub), սոցիալական, նորարարական վայր և համայնք է, որն ունի առաքելություն օժանդակել սոցիալական փոփոխություն ստեղծող ծրագրերին և ձեռնարկություններին։ Լինելով ավելի քան աշխատատարածք՝ այն ներառում է նմանատիպ արժեքների կիսող անձանց, որոնք կատարում են փոփոխություններ, տրամադրում է նրանց շփվելու հնարավորություններով, ռեսուրսներով, ծրագրերով և միջոցառումներով՝ օգնելով նրանց մեծացնել իրենց գործունեության ազդեցությունը։ Իմփաքթ Հաբը գլոբալ ցանց է՝ բաղկացած ավելի քան 100 ներկայացուցչություններից ամբողջ աշխարհում։

Պատմություն
-----------

Իմփաքթ Հաբը ստեղծվել է 2005 թ․ Լոնդոնում մի քանի անձանց կողմից, ովքեր ցանկանում էին դրական փոփոխություն կատարել հասարակությունում։ Եվ հենց այդ Իմփաքթ Հաբը բաց է մինչև այսօր՝ տեղակայված լինելով հին պահեստի վերևի հարկում։ Ամեն ինչը պատրաստվել էր զրոյից, և տարածքը նախատեսվում էր, որ տրամադրի համագործակցային միջավայր, որտեղ մարդիկ կկարողանան աշխատել, հանդիպել և սովորել։ Այն ուներ տերևաձև սեղաններ, որոնք թույլ էին տալիս ճկուն ձևով աշխատել համատեղ, ուներ կիսաբաց հանդիպման սենյակ, որտեղ օգտվողները կարող էին անց կացնել սեմինարներ, ուներ առանձին գրադարան լուռ մտածելու համար, ինչպես նաև համայնքի խոհանոց, որտեղ մարդիկ կարող էին ունենալ փոքրիկ հանդիպումներ՝ ճաշելով կամ սուրճ խմելով։ Չկային նշանակված աշխատավայրեր, այսինքն՝ օգտվողները կարող էին նստել տարբեր անձանց կողքը ամեն անգամ, երբ նրանք այցելում էին Հաբը։ Գլխավոր գաղափարն էր ստեղծել մի վայր, որտեղ անհավանական գործընկերները դեպքերի բերումով կարող են հանդիպել։

Եվ այն, ինչը հիմնադրվել էր այն ժամանակ, հիմա զարգացել և դարձել է մարդկանց գլոբալ ցանց, որոնք աշխատում են մեկ նպատակով՝ դրական փոփոխություն։

Իմփաքթ Հաբ Երևան
----------------

Իմփաքթ Հաբ Երևանը հիմնադրվել է 2016 թ․ սկզբին՝ արդեն իսկ որպես անդամներ ունենալով բազմաթիվ անձանց, թիմեր, սոցիալական ձեռնարկություններ և կազմակերպություններ, որոնք սկսեցին աշխատել Հաբում տարբեր ոլորտներում, սակայն մեկ նպատակով՝ Հայաստանը դարձնել ավելի լավ վայր։ Իմփաքթ Հաբ Երևանը գտնվում է Մելիք-Ադամյան 2/2 հասցեում Երևան քաղաքում։

Հայաստանում Իմփաքթ Հաբն իրականացնում է տարբեր սոցիալական և համայնքային զարգացման ծրագրեր։

Արտաքին հղումներ
----------------

1. 1 2  "What is Impact Hub Yerevan". *yerevan.impacthub.net* (in անգլերեն). Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 10.(չաշխատող հղում)
2. ↑  Hub, Impact. "What is Impact Hub - Impact Hub". *www.impacthub.net* (in ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է the original 2017 թ․ մայիսի 4-ին. Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 10.
3. ↑  "Impact Hub Yerevan: Opening Doors to Possibility". *www.civilnet.am*. Արխիվացված է the original 2017 թ․ օգոստոսի 3-ին. Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 10.
4. ↑  "Programs & Events - Yerevan". *yerevan.impacthub.net* (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2017 թ․ հուլիսի 12-ին. Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 10.
5. ↑  "Զարթիր ֆելոուշիփ 2018, Իմփաքթ Հաբ Երևան, Հայաստան". *armacad.info* (in անգլերեն). Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 10.
**Իրանա-կատարական հարաբերություններ** (արաբ․՝ العلاقات الإيرانية القطرية‎‎, պարս.՝ روابط ایران و قطر), երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններն Իրանի Իսլամական Հանրապետության և Կատարի Պետության միջև։ Դոհայում գործում է Իրանի, իսկ Թեհրանում՝ Կատարի արտակարգ և լիազոր դեսպանություն։ Կատարն ու Իրանը ունեն սերտ կապեր, սակայն երկու երկրների հարաբերությունները փոքր-ինչ սրվել են 2016 թվականին սաուդյան դիվանագետների վրա պարսիկների հարձակումից հետո։

Ե՛վ Իրանը, և՛ Կատարը Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության, Միավորված Ազգերի Կազմակերպության և Իսլամական կոնֆերանս կազմակերպության լիիրավ անդամներ են։ Ի տարբերություն սույն կազմակերպությունների մյուս անդամ երկու երկրների՝ Սաուդյան Արաբիայի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների, Կատարը ընդհանուր առմամբ զերծ է մնում Իրանի ներքին և արտաքին գործերը քննադատելուց։ Կատարը նաև մի շարք բարձր մակարդակի հանդիպումներ է իրականացրել իրանցի պաշտոնյաների հետ, որի ժամանակ կնքվել են անվտանգության ն ու տնտեսությանը վերաբերվող մի շարք համաձայնագրեր։ Իրանը և Կատարը նաև գազի արդյունաբերության ոլորտի խոշորագույն մրցակիցներից են։

Շատ վերլուծաբաններ նշում են, որ 2017 թվականին սկսած Կատարի դիվանագիտական ճգնաժամը մեծապես պայմանավորված է իրանա-կատարական հարաբերությունների կայունությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fulton, Will; Farrar-Wellman, Ariel (2011 թ․ հուլիսի 22). "Qatar-Iran Foreign Relations". *AEI Iran Tracker*. American Enterprise Institute. Արխիվացված է the original 2016 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 2.
2. ↑  "Iran, Qatar in competition over world's biggest gas field". *Natural Gas World*. Արխիվացված է the original 2017 թ․ սեպտեմբերի 1-ին. Retrieved 2017 թ․ հոկտեմբերի 2.
3. ↑  "آیا ایران در برداشت از پارس جنوبی به قطر رسیده است؟". *BBC Persian* (in բրիտանական անգլերեն). 2017 թ․ ապրիլի 16. Retrieved 2017 թ․ մայիսի 29.
**Չեմկոս Ջինյա** (ռուս.՝ Чемкос-Джынья), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Իժմա գետի աջ ափին՝ 207 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 13 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300112103000077056
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103007705
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Սիգովեյվիս". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ սեպտեմբերի 21.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Թոռներ** (թուրքերեն՝ Torunlar), Ֆեթհիյե Չեթինի և Այշե Գյուլ Ալթընայի Հայոց ցեղասպանության մասին հուշագրությունը, որտեղ ներկայացված են 1915 թվականին կամ էլ դրանից առաջ իսլամացված, ձուլված Անատոլիայի հայ երեխաների պատմությունները։

Հեղինակների մասին
-----------------

### Ֆեթհիյե Չեթին

Ֆեթհիյե Չեթինը ծնվել է Մադենում։ Տարրական, միջնակարգ կրթություն ստացել է Մահմուդիյեում, Մադենում և Էլյազիգում։ Ավարտել է Անկարայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Եղել է Ստամբուլի փաստաբանների կոլեգիայի, Մարդու իրավունքների պաշտպանության գործադիր կոմիտեի անդամ և փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության աշխատանքային խմբի խոսնակը։

Հրանտ Դինքի ընտանիքի փաստաբանն է։

### Այշե Գյուլ Ալթընայ

Մանկությունը անցել է Դիարբեքիրում, երիտասարդությունը՝ Ստամբուլում։ Ուսանել է քաղաքագիտություն և հասարակագիտություն Բողազջը համալսարանում։ Մշակութային մարդաբանության դոկտորի կոչում է ստացել ամերիկյան Դյուկ համալսարանում։ Սաբանջ համալսարանում դասավանդում է մարդաբանություն և մշակութաբանություն։ Հեղինակել է «Հայրենիք-ազգ-կանայք» (llestim, 2000), «Ռազմական ազգի ֆիլմը։ Միլիտարիզմը, գենդերականությունը և կրթությունը Թուրքիայում» (Palgrave Macmillan, 2004), «Էբրու. մշակութային բազմազանության արտացոլումը» (Metis, 2007), «Այսպես գեղեցիկ եմ» (Հյուլյա Ադակի, Էսին Դյուզելի և Նիլգյուն Բայրաքթարի համահեղինակությամբ, sel, 2008) գրքերը։ Այշե Գյուլ Ալթընայի «Թուրքիայում կանանց նկատմամբ բռնությունը» (Յեշիմ Արատի համահեղինակությամբ, 2007) աշխատությունը 2008 թվականին արժանացել է «PEN Դույգու Ասենա» մրցանակին։

Գրքի մասին
----------

«Թոռներ» գրքում 1915 թվականին կամ էլ դրանից առաջ իսլամացված, ձուլված Անատոլիայի հայ երեխաների պատմություններն են։ Գիրքը վկայությունների ժողովածու է, որում մարդիկ պատմում են իրենց ապրած ողբերգական զգացումները, երբ տարիներ անց պարզել են իրենց մեծ մայրերի հայկական արմատների փաստը։ Իրենք մարդիկ են, որոնք ինչ որ կերպ դարձել են Ցեղասպանության զոհ։ Հեղինակները գրքում ամբողջացրել են 24 պատմություն։

Մեջբերումներ գրքի մասին
-----------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ընդհանուր պատմություններում ցեղասպանության մասին, միանշանակ, խոսք կա, քանի որ մարդիկ հիշում են, թե ինչպես են իրենց ծնողները աքսորվել, բռնագաղթի ենթարկվել, կոտորվել։ Թոռները պատմում են իրենց տատիկների պատմությունները, թե ինչպես են ճանապարհին ծնողներին երեխաների աչքի առջեւ սպանել եւ այլն։ Ցեղասպանության մասին հիմնականում ավելի խտացված ներկայացնում է իմ գործընկերուհին` Այշեն։ Բավական խնդրահարույց վերջաբան է նա գրել։ Ես գիտեմ, որ Հայաստանում ընդունված չէ ցեղասպանություն բառը գրել չակերտների մեջ, բայց թուրքերեն դա ոչ թե հեգնանքի նշան է, այլ բառին հաղորդում է ավելի տպավորիչ իմաստ։- Ֆեթհիյե Չեթին |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Թոռների» շնորհանդեսը
2. ↑  "Ինքնությունը կորցրած հայերի պատմությունը` թոռների շուրթերով. «Ազգ»". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Թեոդոր Պալադին** (ռումիներեն՝ Theodor Pallady, ապրիլի 11, 1871(1871-04-11), Յասի, Ռումինիա - օգոստոսի 16, 1956(1956-08-16), Բուխարեստ, Ռումինիա), ռումինացի նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Երիտասարդ տարիքում Թեոդոր Պալլադին մեկնել է Սաքսոնիա և Դրեզդենում 1887-1889 թվականներին սովորել է տեխնիկական գիտություններ։ Միևնույն ժամանակ, սովորել է նկարչության և արվեստի պատմություն Էրվին Օմեի ղեկավարությամբ, որը Թեոդորի մոտ նկատել է գեղարվեստական տաղանդը և նրան ուղղորդել Փարիզ իր կրթությունը կատարելագործելու համար։ Ֆրանսիայի մայրաքաղաքում Պալլադին ընդունվել է Գեղարվեստի ակադեմիա (*Académie des Beaux-Arts*) և աշխատել Աման-Ժանի արհեստանոցում։ 1892 թվականին տեղափոխվել է Գուստավ Մորոյի հյուրանոց, որտեղ ծանոթացել է Անրի Մատիսի, Ժորժ Ռուոյի և Ալբեր Մարկեի հետ։

1904 թվականին Թեոդոր Պալլադին վերադարձել է Ռումինիա և կազմակերպել իր աշխատանքների ցուցահանդեսը Ռումինական աթենեումում։ Պալլադին անընդհատ անձնական և ստեղծագործական կապեր է պահպանում Փարիզի արվեստի աշխարհի հետ, որտեղ անցկացվում էին իր մի քանի անհատական ցուցահանդեսները մինչև Երկրորդ աշխարհամարտի բռնկումը։ 1924, 1940 և 1942 թվականներին նկարիչը մասնակցել է Վենետիկի բիենալեին։

Ներկայումս Թեոդոր Պալլադիի նկարները ցուցադրվում են Ռումինիայի տարբեր արվեստի պատկերասրահներում և թանգարաններում՝ Բուխարեստում (ներառյալ Բուխարեստի արվեստի ազգային թանգարանը), Յասիում, Սիբիուում, Պիտեշտում և երկրի այլ քաղաքներում, ինչպես նաև Բուխարեստի Թեոդոր Պալադի թանգարանում։ Թանգարանի շենքը Ռումինիայի մայրաքաղաքում ամենահիներից է, այն տեղադրվել է 1750-1760 թվականներին։ Թանգարանում ներկայացված են նկարչի ավելի քան 800 աշխատանքներ։ Թանգարանի այգում տեղադրված է ռումինացի քանդակագործ Գեորգիա Անգելայի աշխատանքը՝ Թեոդոր Պալադիի բրոնզե արձանը։ Թեոդոր Պալլադիի կտավները բազմիցս ներկայացվել են Ռումինիայի նամականիշերի վրա։

Պալլադին թաղված է Բուխարեստում՝ Բելլա գերեզմանատանը։ 2012 թվականին հետմահու ընտրվել է Ռումինական ակադեմիայի անդամ։

Պատկերասրահ
-----------

* 1971 թվականի ռումինական փոստային նամականիշ՝ Պալադիի ինքնանկարով1971 թվականի ռումինական փոստային նամականիշ՝ Պալադիի ինքնանկարով
* 1969 թվականի ռումինական փոստային նամականիշ՝ Պալադիի «Մերկ» կտավով1969 թվականի ռումինական փոստային նամականիշ՝ Պալադիի «*Մերկ*» կտավով
* Պալլադիի թանգարանը ԲուխարեստումՊալլադիի թանգարանը Բուխարեստում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Enescu T.* Pallady, Theodor // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T064896
2. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
5. ↑  "Membrii Academiei Romane - Membri post-mortem". acad.ro. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)