Ցանկ արգելված գրքերի, 1564 թվական
«**Ցանկ արգելված գրքերի**» (< լատ. Index Librorum Prohititorum), Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու արգելած (սպառնալիքի տակ) գրքերի ցանկ։ Առանձին հրատարակություններ ունեցել են նաև ընթերցանության, վաճառքի և գրաքննության ցուցումներ։ Հիմնական նպատակը եղել է հավատի ու բարոյականության դեմ ոտնձգություններից ու աստվածաբանական խոտորումներից պաշտպանելը։

Պատմություն
-----------

Գրաքննություն անցած գրքերը տպագրվել են «Առանց խոչընդոտների» (Nihili obstat), տիտղոսաթերթին՝ «Կարող է տպագրվել» (Imprimatur) գրիֆով։ Կաթոլիկ հեղինակներին վերապահվել է իրենց ստեղծագործությունները պաշտպանելու և նոր՝ սրբագրված հրատարակություններ տպագրելու իրավունք։

Առաջին «Ցանկ արգելված գրքերի» հրատարակել են Նիդեռլանդներում 1529 թվականին, ապա Վենետիկում՝ 1543 թվականին, Փարիզում՝ 1551 թվականին։ Առաջին հռոմեական ցուցակը կազմվել է Պողոս IV պապի օրոք, որը Տրիդենտյան ժողովը շատ խիստ է համարել և 1564 թվականին շրջանառության մեջ է դրել նրա մեղմացված տարբերակը։

1572 թվականին ձևավորվել է Ցուցակի սուրբ միաբանությունը, որը հատուկ զբաղվել է «Արգելված գրքերի ցանկի» կազմումով, իսկ 1917 թվականից այդ հարցերով զբաղվել է Սրբազան խորհուրդը։

«Ցանկ արգելված գրքերի» գործել է մինչև 1966 թվականը, ապա Վատիկանի 2-րդ ժողովն այն լուծարել է։ Տարբեր ժամանակներում արգելվել են Լ. Վալլայի, Է. Ռոտերդամցու, Լ. Ստեռնի, Վոլտերի, Դ. Դեֆոյի, Ջ. Բրունոյի, Ն. Կոպեռնիկոսի, Յ. Կեպլերի, Գ. Գալիլեյի, Օ. դը Բալզակի, Ժ.-Պ. Սարտրի, Սիմոնա դը Բովուարի, Միշել դը Մոնտենի, Դենի Դիդրոյի, Վիկտոր Հյուգոյի, Ժան-Ժակ Ռուսոյի, Անդրե Ժիդի, Նիկոս Կազանձակիսի, Էմանուել Սվեդենբորգի, Բենեդիկտ Սպինոզայի, Իմանուիլ Կանտի, Դեյվիդ Հյումի, Ռենե Դեկարտի, Ֆրենսիս Բեկոնի, Թոմաս Բրաունի, Ջոն Միլթոնի, Ջոն Լոքի, Բլեզ Պասկալի, Հուգո Գրոտիոսի և ուրիշների որոշ ստեղծագործություններ։ Առաջին կինը, որի գիրքն ընդգրկվել է ցանկում, եղել է Մագդալենա Հեյմայրը։ Հայտնի է նաև Ոսկան Երևանցու՝ Վատիկանի սրբազան ժողովի ներկայացուցչի հետ հակադրությունը հայերեն առաջին Աստվածաշնչի (1666-1668) տպագրության ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Stead William Thomas (1902)։ «The Index Expurgatorius»։ *The Review of Reviews* **26**: 498։ Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 8
2. ↑  Gifford William (1902)։ «The Roman Index»։ *The Quarterly Review* **196**: 602–603։ Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 8
3. ↑  Catholic Church (1569)։ *Index Librorum Prohibitorum cum Regulis confectis per Patres a Tridentina Synodo delectos authoritate ... Pii IIII. comprobatus. Una cum iis qui mandato Regiae Catholicae Majestatis et ... Ducis Albani, Consiliique Regii decreto prohibentur, etc.*։ Leodii։ Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 8
4. ↑  Bujanda Jesús Martínez de, Davignon René (1988)։ *Index d'Anvers, 1569, 1570, 1571*։ Librairie Droz։ էջ 196։ ISBN 9782762200454։ Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 8

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Index Librorum Prohibitorum»։ *Encyclopædia Britannica* **14** (11th ed.)։ 1911
* Facsimile of the 1559 index Archived 10 February 2010 at the Wayback Machine.
* List of famous authors in the index Archived 2014-08-30 at the Wayback Machine. Archived 2014-08-30 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |