**Էլ Պարդոյի պայմանագիր**, ավելի ընդլայնուն՝ **Իսպանիայի և Պորտուգալիայի միջև բարեկամության, երաշխիքի և առևտրի մասին պայմանագիր**, 1778 թվականի մարտի 11-ին կնքված երկկողմ պայմանագիր, որով Իսպանիան և Պորտուգալիան կիսում են Ատլանտյան օվկիանոսի հարավարևելյան ափին փռված Ռիո դե լա Պլատայի երկրամասը, իսկ նախկինում պորտուգալական գաղութ հանդիսացող Հասարակածային Գվինեան անցնում է Իսպանիայի թագավորությանը։

Պայմանագիրը ստորագրվում է Մադրիդի Էլ Պարդո արվարձանի թագավորական դղյակում։ Իսպանական կողմից այն վավերացնում է Խոսե Մոնյինոն, իսկ պորտուգալացիներից՝ Ֆրանսիսկո Կոուտինյուն։

Նախապատմություն
---------------

300 տարվա ընթացքում Տորդեսիլյասի պայմանագրի տարբեր մեկնաբանությունները հանգեցնում են Ռիո դե լա Պլատայի երկրամասում Իսպանիայի և Պորտուգալիայի տարածքային վեճերի ծագմանը։ Պորտուգալական արքունիքը թույլատրում է իր երկրի առևտրականներին երկրամաս ներմուծել Իսպանիայի կողմից սահմանափակված ապրանքատեսակներ, որն էլ ժամանակի ընթացքում Բուենոս Այրեսը դարձնում է աշխարհի ամենամաքսանենգ կենտրոններից մեկը։

Երկու պետությունների միջպետական սահմանը ձևավորվել է 1750 թվականի Մադրիդի պայմանագրի համաձայն, որն էլ 1761 թվականին անվավեր է ճանաչվել Իսպանիայի թագավոր Կառլոս III-ի կողմից։ 1762 թվականին Իսպանիան պատերազմ է սկսում Ֆրանսիայի դեմ, իսկ Պորտուգալիան օգտվելով առիթից զավթում է Ամերիկայում գտնվող Սակրամենտոյի գաղութը՝ միաժամանակ ներխուժելով նաև Նոր Իսպանիայի փոխարքայությանը պատկանող Ուրուգվայի գաղութ։ Այնուամենայնիվ, 1763 թվականի Փարիզի պայմանագրով Պորտուգալիայի թագավորությունը ստիպված է լինում Սակրամենտոն վերադարձնել։

Հաջորդ տասնամյակում Պորտուգալիան միանում է Ռիո Գրանդե դո Սուլի անջատողական պատերազմին, որն էլ սանձազերծում է իսպանա-պորտուգալական բաց պատերազմ։ Պատերազմն ավարտվում է 1777 թվականի փետրվարին՝ Իսպանիայի բացարձակ հաղթանակով։ Արդյունքում կողմերի միջև կնքվում է զինադադար և ապա՝ Էլ Պարդոյի պայմանագիրը։

Պայմաններ
---------

Պայմանագիրը հաստատում է Պորտուգալիայի գերիշխանությունը Բրազիլիայում և Իսպանիայինը նախորդ տասնամյակում պորտուգալացիների կողմից զավթված Սակրամենտոյում։ Բացի այդ, պայմանագրով Պորտուգալիան Իսպանիային էր հանձնում Հասարակածային Գվինեայի աֆրիկյան գաղութը։

Պայմանագիրն ուներ նաև առևտրային կարևոր նշանակություն։ Նախ և առաջ այն կարգավորում էր ծխախոտի և ստրուկների առևտրին վերաբերվող կարևոր հարցեր։ Իսպանիան վերականգնում էր աֆրիկյան ստրուկների առևտուրը և հրաժարվում 1479 թվականի Ալկասովասի պայմանագրի դրույթներից։

Հաջորդիվ
--------

Պորտուգալիայի հետ առևտրային հարաբերությունները կարգավորելուց հետո Իսպանիան նպատակ ուներ զարկ տալ տնտեսության զարգացմանը՝ միաժամանակ նվաճելով նոր տիրույթներ։ Իսպանիայի կառավարության այս նպատակի իրագործման գլխավոր խոչընդոտը դառնում է Մեծ Բրիտանիան, որը 1779-1783 թվականներին պատերազմում է Մադրիդի դեմ։ 1805 թվականին տեղի ունեցած Թրաֆալգարի ճակատամարտում Ֆրանսիայի զորակցությամբ գործող իսպանական նավատորմի պարտությունն էլ ավելի է ցածրացնում Իսպանիայի միջազգային վարկանիշը։

Դրան հաջորդում են Հյուսիսային Ամերիկայի իսպանական գաղութների անկախացման գործընթացը։ 1810-1818 թվականներին անկախության արդյունքում իրեն անկախ է հռչակում նաև Լա Պլատան՝ Արգենտինա անվան տակ։ Կորցնելով հարավամերիկյան իր գաղութները՝ Իսպանիան իր ուշադրությունը կենտրոնացնում է աֆրիկյան իսպանահպատակ տարածքների վրա։ Սակայն, ստրկավատիրության արգելումը նվազեցնում է այդ գաղութների արդյունավետությունը։ 1968 թվականին իսպանական Գվինեան ևս իրեն հռչակում է Մադրիդի կառավարությունից անկախ՝ ստեղծելով սեփական սուվերեն պետությունը՝ Հասարակածային Գվինեա անվանումով։

Տես նաև
-------

* Պորտուգալա-իսպանական հարաբերություններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Owens, David (1993). «Spanish—Portuguese Territorial Rivalry in Colonial Río de la Plata». *Yearbook (Conference of Latin Americanist Geographers)*. **19**: 15–24. JSTOR 25765781.
2. ↑  Paullin, Charles Oscar;, Davenport, Frances Gardiner (1917). *European Treaties Bearing On the History of the United States and Its Dependencies* (2017 ed.). Andesite Press. էջեր 140–141. ISBN 1376158531.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
3. ↑  Moses, Bernard (1919). *Spain's Declining Power in South America, 1730-1806* (2010 ed.). Cornell University Library. էջ 165. ISBN 1112594191.
4. ↑  Marley, David (1998). *Wars of the Americas: A Chronology of Armed Conflict in the Western Hemisphere* (2008 ed.). ABC-CLIO. էջեր 450–451. ISBN 1598841009.
5. ↑  Paquette, Gabriel (2014). *Imperial Portugal in the Age of Atlantic Revolutions: The Luso-Brazilian World, 1770-1850*. Cambridge University Press. էջեր 55–56. ISBN 1107640768. `{{cite book}}`: C1 control character in `|title=` at position 85 (օգնություն)
6. ↑  Stein, Stanley, Stein, Barbara (2003). *Apogee of Empire: Spain and New Spain in the Age of Charles III, 1759–1789*. Johns Hopkins University Press. էջեր 187–188. ISBN 0801873398.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
7. ↑  Sarmento, João (2016). *Fortifications, Post-colonialism and Power: Ruins and Imperial Legacies*. Routledge. էջ 81. ISBN 1138260673.

Գրականություն
-------------

* Moses, Bernard; *Spain's Declining Power in South America, 1730-1806;* (Cornell University Library, 2010 (ed);
* Marley, David; Wars of the Americas: *A Chronology of Armed Conflict in the Western Hemisphere;* (ABC-Clio, 2008 ed.);
* Owens, David; *Spanish—Portuguese Territorial Rivalry in Colonial Río de la Plata;* (Conference of Latin Americanist Geographers Yearbook);
* Paquette, Gabriel; *Imperial Portugal in the Age of Atlantic Revolutions: The Luso-Brazilian World, C.1770-1850;* (Cambridge University Press, 2014);
* Paullin, Charles & Davenport, Frances; *European Treaties Bearing On the History of the United States and Its Dependencies;* (Andesite Press, 2017 ed);
* Sarmento, João; *Fortifications, Post-colonialism and Power: Ruins and Imperial Legacies;* (Routledge, 2016);



|  |
| --- |
| 
  **Իսպանիա**   **Պորտուգալիա**   **Պատմություն**   **Եվրոպա**
 |