recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լեմուել Ուիլմարթ** (անգլ.՝  Lemuel Everett Wilmarth, նոյեմբերի 11, 1835(1835-11-11), Էթլբորո, Բրիստոլ շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - հուլիսի 27, 1918(1918-07-27), Բրուքլին, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ և մանկավարժ։ Նյու Յորքի ուսանող նկարիչների լիգայի հիմնադիր և Դիզայնի ազգային ակադեմիայի անդամ, պրոֆեսոր, եղել է XIX դարի վերջի արվեստի ամենահարգված ուսուցիչներից մեկը, դասավանդել է շատ նկարիչների։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1835 թվականի նոյեմբերի 11-ին, Մասաչուսեթս նահանգի Էտլբորո քաղաքում, Բենոն Ուիլմարթի և Ֆաննա Ֆուլերի ընտանիքում։ Մեծացել և նախնական կրթությունը ստացել է Բոստոնում, տիրապետել է ժամագործի մասնագիտությանը։

1854 թվականից Լեմուելը նկարչական կրթություն է ստացել Փենսիլվանիայի գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայում (Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա նահանգ)։ Այնուհետև 1858 թվականին տեղափոխվել է Եվրոպա և այնտեղ շարունակել ուսումը Մյունխենի թագավորական ակադեմիայում` ուսանելով Վիլհելմ ֆոն Կաուլբախի մոտ (1859-1863 թթ.), ինչպես նաև սովորել է Փարիզի արվեստի դպրոցում` լինելով Ժան Լեոն Ժերոմի աշակերտը։

Ուիլմարթի մանկավարժական կարիերան սկսվել է 1867 թվականին, Նյու Յորքի Բրուքլինի դիզայնի ակադեմիայում։ 1870 թվականին նրան առաջարկում են գլխավորել Դիզայնի ազգային ակադեմիայի դպրոցը, որի անդամն էր 1871 թվականի մայիսից։ Նույն տարում Ուիլմարթը հրավիրվում է աշխատելու Եյլի համալսարանում` որպես արվեստի պրոֆեսոր, բայց նա նախընտրում է մնալ Դիզայնի ազգային ակադեմիայում, որտեղ 1873 թվականի մայիսին ընտրվել է ակադեմիկոս։ 1892 թվականին հիվանդությունը Ուիլմարթին ստիպում է հրաժարական տալ, նա կորցնում է տեսողությունը, սակայն շարունակում է զբաղվել հասարարական գործունեությամբ։ Նրա տունը` «Sunny Crest»-ը գտնվում էր Նյու Յորքում` Մարլբորոյի շրջանում, Հուդզոն գետի վրա։ Ուիլմարտի տան և նկարների մի մասը ոչնչացել են հրդեհից։

Լեմուել Ուիլմարթը մահացել է 1918 թվականի հուլիսի 27-ին, Բրուքլինում, թաղված է բրունքլինյան Գրին Վուդ գերեզմանատանը։ 1872 թվականից ամուսնացած է եղել Էմմա Բարեթի հետ (անգլ.՝ Emma Belinda Barrett), ով մահացել է 1895 թվականի մարտի 8-ին, 62 տարեկանում։ Երեխաներ չեն ունեցել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2
4. 1 2  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
5. ↑  Lemuel Everett Wilmarth(անգլ.)
6. ↑  Emma Wilmarth(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lemuel Everett Wilmarth(անգլ.)
* Wilmarth Lemuel Everett — The National Cyclopedia(անգլ.)
* Lemuel Everett Wilmarth Oil Paintings(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1078318166 · ISNI: 0000000069847905 · VIAF: 96227500 · ULAN: 500076999 · WorldCat VIAF: 96227500 |

 |
**«Թարգմանչաց Ավետարան»**, 1232 թ. նկարազարդ մագաղաթե ձեռագիր մատյան։ Գրչագրել է Տիրացուն, ծաղկել՝ Գրիգորը։ Ընդօրինակման վայրը նշված չէ (ըստ Ս. Տեր-Ներսեսյանի, ընդօրինակվել է Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքներից կամ վանքերից մեկում)։ XIV դարի սկզբին պատկանել է Վերին Խաչենի իշխան Գրիգոր Դոփյանին ու նրա կնոջը՝ Սյունյաց Տարսայիճ իշխանի դուստր Ասփային, որը ձեռագիրը նվիրել է Դադիվանքին։ 1900-ին եղել է Ուտիքի Թարգմանչաց վանքում (այստեղից էլ՝ անվանումը)։

1916 թ/ Գարեգին վրդ. Հովսեփյանը այն բերել է սուրբ Էջմիածին։ Այժմ պահվում է Մատենադարանում (ձեռ. № 2743), չափերը՝ 30x23 սմ, բաղկացած է 374 թերթից։ Գրիգոր Բ Դոփյանի պատվիրած ոսկե կազմը չի պահպանվել, այժմ կաշեկազմ է։

Ձեռագրի գեղանկարչական զարդարանքը բաղկացած է 10 խորանից, Մատթեոս և Հովհաննես ավետարանիչների դիմանկարներից, 4 անվանաթերթից, 7 ամբողջական էջերի վրա պատկերված տերուն. մանրանկարներից («Ավետում», «Ծնունդ», «Մկրտություն», «Խորհրդավոր ընթրիք», «Հրեշտակի հայտնությունը Յուղաբեր կանանց», «Դժոխք իջնելը», «Աստվածածնի վերափոխումը»), որոնք դասավորված են ձեռագրի համապատասխան հատվածի կողքին, 15 լուսանցազարդ մանրանկարներից («Քրիստոսի բժշկումները», «Քրիստոսի զրույցը սամարացի կնոջ հետ», «Փորձություն անապատում», «Պետրոսի զղջումը» ևն), ինչպես նաև բազմաթիվ լուսանցազարդերից ու զարդագրերից։ «Թարգմանչաց Ավետարան»-ի բնորոշ առանձնահատկությունը կերպարների զուսպ շարժուձևերով հանդերձ լարված դրամատիզմն է՝ արտահայտված զուտ գեղ. միջոցներով, հորինվածքով (որը միշտ կառուցված է կա՛մ հորիզոնական և ուղղաձիգ գծերի, կա՛մ անկյունագծերի առանցքների խաչավորմամբ), ձևերի անհանգիստ բնույթով (հագուստի ծալքերում, ճարտարապետական կառուցվածքներում և, հատկապես՝ բնանկարի տարրերում, որտեղ ժայռաբեկորները ուժեղ ճնշումից կարծես զարնվում են միմյանց) և կոլորիտով, որն ստեղծվում է թանձր կապույտի և մուգ կարմիր գուներանգների համադրությամբ՝ ներառվելով թավշամանուշակագույն ընդհանուր գունաշարում (որի հետ լավ ներդաշնակվում է կանաչ ներկի ու ոսկու փոշու խառնուրդից գոյացած թույլ առկայծող ոսկու արտասովոր նրբերանգը), ինչպես նաև գործող կերպարների դեմքերով, որոնց յուրահատուկ արտահայտչականություն և հուզական մեծ ուժ է հաղորդում աչքերի ցայտուն երանգավորումը։ Գունագեղության կատարելությամբ և կերպարների արտահայտչականությամբ «Թարգմանչաց Ավետարան» հայկական մանրանկարչության ամենանշանավոր ձեռագրերից է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 149)։*  |
**Լեյլա Ֆարրուխ կըզը Շիխլինսկայա** (անգլ.՝ Leyla Fərrux qızı Şıxlinskaya, հունիսի 12, 1947(1947-06-12), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի կինոյի դերասանուհի, բալետմայստեր, խորեոգրաֆ և մանկավարժ; Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ, արվեստագիտության դոկտոր, ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ, 1990-1992 թվականներին ՝Դյագիլև-բալետի թատերախմբի բալետմայստեր։ Բաքվում գտնվող Լեյլա Շիխլինսկայայի մասնավոր կլինիկայի հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Լեյլա Շիխլինսկայան ծնվել է 1947 թվականի հունիսի 12-ին, Մոսկվայում։ Լեյլան Շիխլինսկայան ավարտել է բալետի դպրոցը։ Հետագայում նա ավարտել է Ռուսաստանի թատերական արվեստի համալսարանի թատերագիտության ֆակուլտետը։ Նա աշխատել է ԽՍՀՄ մարմնամարզության հավաքականների հետ `որպես ուսուցիչ և խորեոգրաֆ։ Նա երկար տարիներ դասավանդում էր Մոսկվայի Մեծ թատրոնի խորեոգրաֆիայի դպրոցում։

Լեյլա Շիխլինսկայան նաև հեղինակ է ավելի քան 100 գիտական հոդվածների ՝Ադրբեջանում խորեոգրաֆիայի և բալետային արվեստի պատմության և զարգացման վերաբերյալ։ Նա եղել է «Շեյլա» փորձարարական բալետի ստեղծագործական կենտրոնի գեղարվեստական ղեկավարը, որը հիմնադրվել է 1992 թվականին Մոսկվայում։

1999 թվականին նա հիմնել է Լեյլա Շիխլինսկայայի կլինիկան Բաքվում։ Այս կլինիկան Ադրբեջանի առաջին մասնավոր կլինիկաներից մեկն էր։

1987 թվականին արժանացել է արվեստագիտության թեկնածուի կոչման, այնուհետև ՝արվեստագիտության դոկտորի կոչմանը։ 1993 թվականին նրան շնորհվել է Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստի, այնուհետև ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեյլա Ֆարրուխ կըզը Շիխլինսկայա
2. ↑  Leyla Şıxlinskaya
3. ↑  Leyla Shikhlinskaya Clinic
4. ↑  Լեյլա Շիխլինսկայա(չաշխատող հղում)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Կոշաբերդ**, պատմական ամրոց Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքի Ալավերդի քաղաքում։

Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2004 թվականի որոշմամբ Կոշաբերդը ներառված է պետության կողմից պահպանվող հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Կոշաբերդի մասին քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի՝ Կոշաբերդը ամենայն հավանականությամբ հանդիսանում է Տաշիր-Ձորագետի թագավորության Կյուրիկյան արքայատոհմի բերդերից։ Թվագրվում է 10-ից 13-րդ դարերով։

Ամրոցի տարածքում և մոտակայքում են գտնվում 10-ից 17-րդ դարերով թվագրվող Կոշաբերդ գյուղատեղին, 10-ից 13-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոցը, 10-ից 13-րդ դարերով թվագրվող մատուռը, 18-րդ դարով թվագրվող եկեղեցին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշում 29 հունվարի 2004 թվականի N 49-Ն Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակը հաստատելու մասին, *(էլեկտրոնային տարբերակ)*։
2. ↑  Կոշաբերդ ամրոցի մասին տեղեկություններ armgeo.am զբոսաշրջային կայքում, *(արխիվացված 23․09․2023 թվականին)*։
3. ↑  *«Ալավերդի. Կոշաբերդ. Սամվել Կարապետյան»* հրապարակում 168.am կայքում, *(արխիվացված 23․09․2023 թվականին)*։
Լեմուրի տեսակներ
**Լեմուրներ**, պրիմատների կարգի կիսակապիկների ընտանիք։ Մարմնի երկարությունը 13–37 սմ է, պոչինը՝ 16–56 սմ։ Ետին վերջավորությունները առջևիններից երկար են, հարթ եղունգներով։ Մեծ մատը հակադրված է 3-րդ և 4-րդ մատներին։ Մազածածկը խիտ է, փափուկ, հաճախ վառ գունավորված։ Ունեն երկար դունչ, 36 ատամ։ Ստորին ծնոտի վրա գտնվող «ատամնային սանրիկով» և լեզվի օգնությամբ սանրում են և հարթեցնում մազածածկը։ Լեզվի տակ ունեն «ստորին լեզու», որով մաքրում են ստորին ծնոտի ատամները։ Լեմուրների գլխուղեղը թույլ է զարգացած; Ապրում են միայն Մադագասկարի արևադարձային անտառներում։ Լավ բարձրանում, վազում ու թռչում են ծառերի ճյուղերով։ Սնվում են պտուղներով, տերևներով, հատապտուղներով, ծաղիկներով, միջատներով ու նրանց թրթուրներով։ Ակտիվ են մթնշաղին կամ գիշերը, ցերեկը քնում են ծառերի փչակներում ու բներում։ Լեմուրների ընտանիքը բաժանվում է 2 ենթաընտանիքի։ Հայտնի է 6 սեռ, մոտ 14 տեսակ։ Հանդիպում են ոչ մեծ խմբերով, երբեմն միայնակ կամ զույգերով։ Հղիությունը 2–5 ամիս է, ունենում են 1–3 ձագ։ Լեմուրների թիվը խիստ կրճատվել է և գտնվում են պաշտպանության տակ։

Լեմուրների շատ տեսակներ կան։ Օրինակ այ-այ, կատվային լեմուր, մկնային լեմուր և այլն։
Կատվային լեմուրները իրար հետ շփվում են հոտերի միջոցով։ Նրանց թաթերը սուր հոտ են արտադրում։ Աջ և ձախ թաթերը իրաից տարբեր հոտ ունեն։ Լեմուրն իր թաթը քսում է ծառերին ու հոտավետ հետք թողնում դրանց վրա. այդպես գծում են իրենց տարածքը, որտեղ ուրիշ խնբի լեմուները չպիտի մտնեն։
Կատվային լեմուրը ունի շքեղ պոչ 13 սև ու 13 սպիտակ զոլերով։ Պոչն օգնում է նրան հավասարակշռությունը պահելու, երբ նստած է բարակ ճյուղին կամ ճյուղից ճյուղ է թռչկոտում։
Լեմուրներն իրար հայհոյում են. պոչը քսում թևատակերին, որ վատ հոտ քսվի պոչի ծայրին։ Հետո վատ հոտով պոչը ցցում են ուղիղ հակառակորդի քթի առաջ։ Դա ամենամեծ վիրավորանքն է լեմուրի համար։ Ում պոչն ավելի ուժեղ է «բուրում», նա էլ հաղթողն է։
Լեմուրը Մադագասկար կղզու էնդէմիկ տեսակ է։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 534)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11952086x · LCCN: sh85075968 · NKC: ph1128400 |

 |
**Լեո Բրոյել** (գերմ.՝ Leo Breuer, սեպտեմբերի 21, 1893(1893-09-21)[…], Բոնն, Քյոլնի վարչական շրջան, Հռենոսի պրովինցիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն - մարտի 14, 1975(1975-03-14)[…], Բոնն, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի նկարիչ և քանդակագործ, որն աշխատել է նոր նյութականության ոճով։

Կենսագրություն
--------------

1912-1915 թվականներին ուսում է ստացել Քյոլնի կիրառական արվեստի դպրոցում, Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո զորակոչվել է գործող բանակ և գերեվարվել է։

1919-1921 թվականներից վերականգնել է ուսումը Քյոլնի կիրառական արվեստի դպրոցում։

1921-1922 թվականներին ուսում է ստացել Կասելի կերպարվեստի ակադեմիայում։

1923-1926 թվականներին նա աշխատել է իր նկարչական արվեստանոցում Բոնում և Բոյելում։ 

1927-1934 թվականներին ապրում և աշխատում էր Դյուսելդորֆում, Կոբլենցում և Բեռլինում, Ռեյնյան Սեցեսիոն գեղարվեստական շարժման մասնակից է, Բեռլինում դասավանդել է Դիստերվեգի բարձրագույն դպրոցում, համագործակցում էր "Հատում" (Querschnitt) թերթի հետ։ 

1934 թվականին նացիստների իշխանության գալուց հետո արտագաղթել է Նիդերլանդներ և ապրել է Հաագայում։

1935 թվականին տեղափոխվել է Բրյուսել, որտեղ Լեո Բրոյերն աշխատել է որպես ռեստավրատոր։

1940-1945 թվականներին գտնվել է Ֆրանսիայի հարավում գտնվող համակենտրոնացման ճամբարում։

1945-1952 թվականներին նկարիչն ապրում էր Փարիզում, մասնակցում է Նոր ռեալիզմ (Realistes Nouvelles) սալոնի աշխատանքներին։

1999 թվականին Ռեյնլանդի կոմունալ վարչության և Բոնի հողային թանգարանի կողմից սահմանվել է Լեո Բրոյերի մրցանակը, որը շնորհվում է 2 տարին մեկ անգամ՝ ժամանակակից գեղանկարչության զարգացման գործում ներդրած ավանդի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Leo Breuer (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Գրականություն
-------------

* Sergiusz Michalski «Neue Sachlichkeit», Köln 2003.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14970549f · GND: 118673971 · ISNI: 0000000053112947 · LCCN: nr95016562 · NTA: 132504146 · NUKAT: n2010125890 · SUDOC: 172243920 · VIAF: 39650003 · ULAN: 500347078 · WorldCat VIAF: 39650003 |

 |

 |
| **՞**Կոշտուկոտանիներ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Վերնաթագավորություն | Կորիզավորներ |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
| Ենթաթագավորություն | Բազմաբջիջներ |
|
|
|
|
| Տիպ | Ողնաշավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
| Ենթադաս | Կենդանածիններ |
| Ինֆրադաս | Ընկերքավորներ |
|
| Կարգ | Երկսմբակավորներ |
| Ենթակարգ | **Կոշտուկոտնիներ** |
|
|
| Ընտանիք | Ողտայիններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| tylopoda

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Կոշտուկոտանիների ենթակարգ**ում ներառվում է մեկ ընտանիք՝ ուղտայինների ընտանիքը, և 6 կենդանի։ Միասապատանի և երկսապատանի ուղտերը բնակվում են Ասիայում, իսկ մյուսները՝ Հարավային Ամերիկայում։

Որոշ գիտնականներ առանձնացնում են ուղտերին երկսմբակավորներից և դասակարգում որպես ինքնուրույն կարգ։ Պատճառն այն է, որ ուղտերի վերջույթները երկմատ են, չունեն սմբակներ կամ կճղակներ։ Ոտքերի տակ ունեն կոշտուկանման բարձիկ, որտեղից էլ՝ կոշտուկոտանիներ անվանումը։

Միասապատանի և երկսապատանի ուղտերը ընտելացվել են ավելի քան 4000 տարի առաջ և օգտագործվում են որպես բեռնակիր կենդանիներ։ Ուղտերը տալիս են միս, բուրդ ու կաթ։ Ուղտերը լեռներում ու խոնավ կլիմա ունեցող վայրերում չեն կարող ապրել, նրանք տարածված են Ասիայի ու Աֆրիկայի անապատային շրջաններում։ Սնվում են անապատային բույսերով, բավարարվում քիչ քանակի ջրով, կարող են խմել աղի ջուր։ Ապրում են մինչև 40 տարի։ Միասապատանի ուղտի վայրի տեսակը չի պահպանվել, իսկ երկսապատանի ուղտի վայրի տեսակը հանդիպում է Ասիայում։ Ուղտերի մեջքին կա 1 կամ 2 սապատ, որոնք պարունակում են ճարպ։ Ուղտերի ընտանիքում ամենախոշորը երկսապանի ուղտն է, որի մարմնի բարձրությունը մինչև 2,7 մ է, իսկ քաշը՝ մինչև 1000 կգ։

Ուղտայինների ընտանիքի մյուս կենդանիները՝ ուղտայծ (լամա), գուանակոն, վիկունյան և ալպական բնակվում են Հարավային Ամերիկայում։ Ուղտերից տարբերվում են նրանով, որ սապատ չունեն։ Ուղտայծը գուանակոյի ընտելացած տեսակն է, իսկ ալպական՝ Վիկուայի։ Ուղտայծին ու ալպակային շուրջ 5-6 հազար տարի առաջ ընտելացրել են Հարավային Ամերիկայի բնիկներ ինկերը։ Ուղտայծը բեռնակիր կենդանի է (օգտագործում են միայն արուներին), իսկ ալպական՝ բրդատու։ Վիկունյան տարածված է հիմնականում լեռնային շրջաններում, գուանակոն՝ տափաստաններում (պամպասներում)։ Այս կենդանիները կոչվում են նաև անսապատ ուղտեր։ Նրանցից ամենախոշորը ուղտայծն է, ամենափոքրը՝ վիկունյան։

Պատկերասրահ
-----------

Երկսապատանի ուղը կամ բակտրիան
Միասապատանի ուղը կամ դրոմեդար
Ուղտայծ կամ լամա
Գուանակո
Ալպակա
Վիկունյա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Կենդանիների հանրագիտարան*։ Երևան: Վահագն Աբրահամյան։ 2015։ էջեր 96–97


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Նոր |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778782762 |

 |
**Լենդ-լիզ**, (անգլ. lend – տալ փոխարինաբար, և lease – տալ վարձակալության), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939–1945) տարիներին ԱՄՆ–ին դաշնակից հակահիտլերյան կոալիցիայի երկրներին վարձակալությամբ կամ փոխարինաբար սպառազինություն, զինամթերք, ստրատեգիական հումք, մթերքներ և այլ ապրանքներ տալու համակարգ։ Լենդ–լիզի օրենքն ԱՄՆ–ի կոնգրեսը ընդունել է 1941-ի մարտի 11-ին, իսկ մատակարարումների դադարեցման մասին ԱՄՆ–ի կառավարությունը հայտարարել է 1945-ի օգոստ. 21-ին։ Լենդ–լիզով ԱՄՆ–ի ծախսերը 1941–45-ին կազմեցին 46 մլրդ դոլլար (պատերազմի տարիներին ԱՄՆ–ի ռազմական ողջ ծախսերի 13%–ը և արտահանման 50% –ը)։ Լենդ–լիզով Բրիտանական կայսրության երկրներին (հիմնականում Մեծ Բրիտանիային) մատակարարումները կազմեցին 30269 մլն դոլլար, ՍՍՀՄ–ին՝ 9800, Ֆրանսիային՝ 1406, Չինաստանին՝ 631, լատինաամերիկյան երկրներին՝ 421, այլ երկրներին՝ 424 մլն դոլլար։ Իր հերթին, ԱՄՆ–ը հետադարձ Լենդ–լիզի կարգով պատերազմի տարիներին դաշնակից պետություններից ստացավ 7,3 մլրդ դոլլարի տարբեր ապրանքներ և ծառայություններ։ Լենդ–լիզով մատակարարումները զգալիորեն նպաստեցին պատերազմի տարիներին ԱՄՆ–ի արտադրության ընդլայնմանը և կառավարական պատվերների հաշվին մոնոպոլիաների հարստացմանը։ Պատերազմի ավարտից հետո ԱՄՆ–ը Լենդ–լիզը և դրա հետ կապված վճարումները կարգավորելու հարցերն օգտագործեց տնտեսապես և քաղաքականապես Եվրոպայի ու Ասիայի շատ երկրներ ներթափանցելու նպատակով։ 1947-ին և 1960-ին ՍՍՀՄ–ի և ԱՄՆ–ի միջև տեղի ունեցան Լենդ–լիզով վճարումների վերաբերյալ բանակցություններ։ ՍՍՀՄ–ը ԱՄՆ–ին վերադարձրեց ստացած ունեցվածքի մի մասը (օրինակ, ծովային նավերը) և պատրաստակամություն հայտնեց վճարել մնացածը։ Սակայն կողմերը չկարողացան համաձայնության գալ փոխհատուցման չափի վերաբերյալ, քանի որ ԱՄՆ պահանջեց 1,3 մլրդ դոլլարի գումար, որն ուրիշ երկրների վճարումների հետ համեմատած (օրինակ, Մեծ Բրիտանիայի) չափազանցված էր։ Բացի դրանից ամերիկյան կառավարությունը հրաժարվեց վճարումների կարգավորման խնդրի հետ քննարկել և որոշել ՍՍՀՄ–ի ու ԱՄՆ–ի միջև տնտեսական և առևտրական հարաբերությունները նորմալացնելու, որը նախատեսված էր Լենդ–լիզի համաձայնագրով, ինչպես նաև վարկեր տրամադրելու հարցը։ ԱՄՆ–ի նախաձեռնությամբ 1960-ին բանակցություններն ընդհատվեցին։ Դրանք վերսկսվեցին 1972-ին։ ԱՄՆ–ը համաձայնեց էապես իջեցնել վճարումների գումարը, ինչպես նաև դրանք կախման մեջ դնել կողմերի տնտեսական հարաբերությունների զարգացման հաջողությունից։ 1972-ի հոկտ. 18-ին Վաշինգաոնում ՍՍՀՄ–ի և ԱՄՆ–ի միջև միաժամանակ ստորագրվեցին երեք համաձայնագրեր՝ Լենդ–լիզով վճարումների կարգավորման, առևտրի զարգացման և փոխադարձաբար վարկեր տրամադրելու մասին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 537)։*  |
**Լեոնիդ Կարախանի Հուրունց (Ավանեսով)** (հունվարի 7, 1913(1913-01-07), Նոր շեն - նոյեմբերի 21, 1982(1982-11-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, 1999 թվականին Հուրունցի աճյունը Երևանից փոխադրվել և թաղվել է հայրենի Նորշեն գյուղում), հայ գրող, արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Լեոնիդ Հուրունցը ծնվել է 1913 թվականի հունվարի 7-ին, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտունու շրջանի Նորշեն գյուղում։ Գյուղական դպրոցում սովորել է մի քանի տարի։ Այնուհետև փոխադրվել է Բաքու, ուր ստացել է միջնակարգ կրթությունը։ 1941 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, եղել է ռազմաճակատային թղթակից։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Բաքվի ռադիոկոմիտեում։ Գրել է ռուսերեն, ճանաչված է եղել ամբողջ Խորհրդային Միությունում։ 1949 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1949-1952 թվականներին աշխատել է Երևանի «Կոմունիստ» (ռուսերեն) թերթի խմբագրությունում։ Նրա առաջին պատմվածքը լույս է տեսել 1931 թվականին, «Խոսում է ԽՍՀՄ» ամսագրում (Մոսկվա)։ Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Դաշտային փոստը» (Բաքու, 1942), «Ղարաբաղյան պոեմ» (Մոսկվա, 1947, 1955, 1962, 1970, Երևան, 1959), «Նրանց մասին, ովքեր ծովում են» (Բաքու, 1950), «Խաղաղություն ձեզ մարդիկ» (Երևան, 1952), «Փշատենի» (Երևան, 1956), «Բարձր լեռներ» (Մոսկվա, 1957), «Իմ օջախի քարերը» (Մոսկվա, 1959), «Ասք իմ գյուղի մասին» (Երևան, 1975), «Իմ գյուղի տանիքից» (Երևան, 1976) գրքերը։ Ադրբեջաներեն լույս է տեսել «Ոսկե առավոտ» («Ղարաբաղյան պոեմ», Բաքու, 1956) գիրքը։ 

Լեոնիդ Հուրունցի հուշատախտակը Երևանի Ստեփան Զորյան փողոցում
Գրել է ժամանակակից իրականությունն արտացոլող արձակ երկեր՝ պատմվածք, վեպ, վիպակ, նովել («Ղարաբաղյան պոեմ», 1954, «Ես զինվորական փոստատար եմ», 1957, «Կարապներ», 1962, «Աղմկում է Որոտանը», 1965, «Հայրեր», 1970, «Ծեր կաղնու հեքիաթները», 1980)։

Հիշատակ
-------

2013 թվականին Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հանրապետական գրադարանում տեղի է ունեցել Լեոնիդ Հուրունցի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված միջոցառում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
2. ↑  «Կոհա առցանց քարտարան, Հուրունց, Լեոնիդ Կարախանի»։ *haygirk.nla.am* (hy-Armn)։ Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 7
3. ↑  Լեոնիդ Հուրունցի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված գրական ցերեկույթ(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լեոնիդ Հուրունցը avproduction.am կայքում Archived 2021-12-05 at the Wayback Machine.
* Կենսագրությունը ռուսերեն լեզվով

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10644 · LCCN: n83122493 · NKC: jx20050816002 · VIAF: 38289901 · WorldCat VIAF: 38289901 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 684)։*  |
Կամբալան Շվեդիա-Լատվիա ընկերական հանդիպման ժամանակ
**Կասպարս Կամբալա** (լատիշերեն՝ *Kaspars Kambala*, դեկտեմբերի 13, 1978(1978-12-13), Ռիգա, Լատվիական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լատվիացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ և նախկին պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ։

Հասակը կազմում է 2, 06 մետր, իսկ քաշը՝ 125 կգ։ Բասկետբոլում հանդես է գալիս որպես կենտրոնական և ծանր հարձակվող։ Այլ կերպ հայտնի է **«ԿԱՍ»** և **«Ավելին քան Ռոքի Բալբոա»** մականուններով։

Կամբալան չորս տարի սովորել է ԱՄՆ Նևադա նահանգի Լաս Վեգասի համալսարանում, որից հետո հանդես է եկել այնպիսի ակումբներում ինչպիսիք են «Էֆես Պիլսենը», «Ռեալ Մադրիդը», «ՈՒՆԻՔՍ»-ը և «Ֆեներբահչեն»։ 2006 թվականին Կամբալան 2 տարով որակազրկվում է, քանի որ բացասական է հանձնում դոպինգ-թեստը, որից հետո պարզվում է նրա արյան մեջ կոկայինի առկայությունը։ Այդ ընթացքում Կամբալան կարողանում է ի կատար ածել մանկության երազանքը և մուտք է գործում պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտ։ 2008 թվականի հունվարի 11-ին տեղի է ունենում Կամբալայի առաջնաելույթը Լաս Վեգասում։ Բասկետբոլից որակազրկվելու երկու տարիների ընթացքում Կամբալան ունենում է 4 պրոֆեսիոնալ ելույթ՝ 3 հաղթանակով և 1 ոչ-ոքիով։

Որակազրկման ժամկետը լրանալուն պես Կամբալան նոր պայմանագիր է կնքում ռուսական «Ենիսեյ» ակումբի հետ։

Հանդես է եկել նաև Լատվիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2011-08-10 at the Wayback Machine.
* Euroleage.net պրոֆիլ
|  |
| --- |
| **Թեղի խցանային** |
| Թեղի խցանայինԹեղի խցանային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Թեղազգիներ (Ulmaceae) |
| **Ցեղ** | Թեղի *(Ulmus)* |
| **Տեսակ** | **Թեղի խցանային** *(U. minor)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ulmus minor***Mill. 1768 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Տվյալների անբավարարությունՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Թեղի խցանային** (լատին․՝ Ulmus suberosa Moene), թեղազգիների ընտանիքի, թեղի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Ծառ է՝ մինչև 20 մ բարձրությամբ և 1,5 մ բնի տրամագծով, խիտ, վրանաձև, սաղարթով։ Կեղևը մոխրասևավուն է, հաճախ խցանային ելուստներով։ Ընձյուղները մերկ են, կարմրագորշավուն կամ գորշավուն։ Տերևները հակառակ-ձվաձև են, անհավասար-կլորավուն հիմքով, ատամնաեզր։ Ծաղիկներն աննշան են։
Թևապտուղները հակառակ-ձվաձև են, 1,5-2,0 սմ երկարությամբ, 1-1,4 սմ լայնությամբ։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլին։ Պտուղները հասունանում են մայիսին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Եվրոպական մասում, Ղրիմում, Միջերկրական ծովի ափերին, Փոքր Ասիայում։ Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաններում, Ապարանում, Արարատյան դաշտի Նախալեռնային գոտում, Վայքում, Ջանգեզուրում, Մեղրիում։ Աճում է նախալեռնային և ստորին լեռնային գոտիներում, կաղնեբոխային անտառների եզրերին, թՓուտների մեջ, գետահովիտներում։ Խցանային թեղին բավականին պահանջկոտ բույս է։ Գերադասում է խոր, սննդանյութերով հարուստ սևահողեր, առատ խոնավություն, լուսավոր պայմաններ։
Բավականին ցրտադիմացկուն է։ Հաճախ է վարակվում հոլանդական հիվանդությամբ։

Կիրառություն
------------

Այս բոլորի հետ միասին խցանային թեղին լավ է դիմանում քաղաքի անբարենպաստ պայմաններին՝ ծխին, գազերին, փոշուն։ Միաժամանակ լավ է տանում կարճատև
երաշտը։ Այդ է պատճառը, որ այս ծառատեսակը հաջողությամբ է օգտագործվում բնակավայրերի կանաչապատման բնագավառում։ Ապրում է մինչև 200 տարի, ընդ որում բունը չի փտում։ Սկսում է պտղաբերել 12-13 տարեկան հասակից, ամեն տարի առատորեն։ Բնափայտը ամուր է, ճկուն։ Օգտագործվում է անիվներ, կահույք, մեքենաների և նավի ստորջրյա մասեր պատրաստելու համար։ Լավ ածուխ է առաջացնում։ Մոխիրը օգտագործում են պոտաշ ստանալու համար։ Կեղևում մեծ քանակությամբ դաբաղանյութեր է պարունակում։ Էկոլոգիական խումբը՝ X: Մշակության հավանական շրջանները՝ 3, 7-10, 12-13, 17-21, 22-28։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 146։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780032500 · NKC: ph634670 |

 |
**Լուիջի Պիգորինի** ՝ (հունվարի 10, 1842(1842-01-10), Ֆոնտանելատո, Պարմա, Էմիլիա Ռոմանիա - ապրիլի 1, 1925(1925-04-01), Պադովա, Վենետո, Իտալիա)՝ իտալացի գիտնական, ազգագրագետ, հնագետ։

Կենսագրություն
--------------

Պիգորինին ծնվել է Իտալիայի Ֆոնտանելատո կոմունայի Պարմա գավառում։

16 տարեկան հասակում, 1858 թվականին, Լուիջի Պիգորինին դարձավ Պարմայի Հնագիտական թանգարանի ալումնի ՝ բարձրագույն կրթական հաստատության շրջանավարտների փակ հանրության անդամ (Parma Archaeological Museum)։ Հետագայում նա հանդիպում է իտալացի թռչնաբան, բնական գիտությունների պրոֆեսոր Պալեգրինո Սթրոբելի (իտալ.՝ Pellegrino Strobel) և իտալացի նկարիչ Գաետանո Չիրիցիի (իտալ.՝ Pellegrino Strobel) հետ և սկսում հնագիտական հետազոտություններ Պարմեզանի տարածքում։ 1863 թվականին ճանապարհորդում է Շվեյցարիա և Տոսկանա, ինչպես նաև սովորում Հռոմում և Նեպալում։

Պարմայում Պիգորինին դասավանդում է հնագույն պատմություն, որտեղ փորձում է բացատրել տարբեր նախապատմական գործիքների օգտագործման եղանակներն ու նպատակները։ Մի քանի տարի անց` արվեստագետի բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո, դառնում է Պերմայի հնագիտության թանգարանի տնօրեն։
Նա առաջիններից մեկն էր, ով համագործակցել է տարբեր ոլորտի մասնագետների հետ, աշխատել է համագործակցելով գերմանացի պատմաբան Շտրոբելի հետ, ուսումնասիրել Տերամար մշակույթը, համատեղելով տվյալները հնէաբանության, բուսաբանության, կենդանաբանության, միջատաբանության, երկրաբանության, մարդաբանության և հնագիտության հետ ՝ ստանալով բրոնզե դարի մարդկանց կենսակերպի ամբողջական պատկերը։

Ձեռքբերումներ
-------------

1875 թվականին Չիերիչիի և Սթրոբելի հետ միասին հիմնադրել է «Bollettino di Paletnologia Italiana» պալեոէթոլոգիական ամսագիրը։ Միևնույն տարում աշխատել է Հռոմի Գլխավոր ասամբլեայի Հնագիտական ինստիտուտում, որտեղ հրավիրել էր աշխատելու Կրթության նախարար Բոնգհին (անգլ.՝ Bonghi): 1876 թվականին բացված Հռոմի Պիգորինի ազգային նախապատմության և ազգագրության թանգարանը կրում է նրա անունը։ Իտալական հնագիտության մեջ ունեցած մեծ ավանդի համար 1912 թվականին առաջադրվում է Իտալիայի Սենատում և 1919 թվականին նշանակվում է Իտալական Սենատի փոխնախագահ և աշխատում մինչև իր մահը՝ 1925 թվականը Պադովայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  www.accademiadellescienze.it (իտալ.)
2. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Գրականություն
-------------

* Duhn, Friedrich von Rellini, U. Necrologio del prof. L. Pigorini Vorgeschichtliches Jahrbuch, 3:274. Berlin, 1927.
* Brizzi, Bruno [ed.] 1976 *The Pigorini Museum* Rome, Quasar.
* Italian Wikipedia

Աղբյուրներ
----------

* 
* Parma Archaeological Museum


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1400479 · BNF: 155027949 · CiNii: DA10428048 · CONOR: 120817763, 36348259 · GND: 116185368 · ICCU: LO1V153008 · ISNI: 0000000081441019 · LCCN: n86835376 · NSK: 000639595 · NTA: 067904564 · NUKAT: n2013130646 · SUDOC: 098855387 · VIAF: 64310655 · WorldCat VIAF: 64310655 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Թեղուտ (այլ կիրառումներ)
**Թեղուտ**, հնավայր Հայաստանի Էջմիածին քաղաքի հարավային կողմում։ Թեղուտ անունը տրված է ուշ ժամանակներում՝ 19-րդ դարում, շրջակայքում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Ներսես Աշտարակեցու տնկված թեղիների պատճառով։ Թեղիների անտառը ոչնչացվել է 1915–16-ին։ Համարվում է նեոլիթ-բրոնզի դարի ժամանակաշրջանի բնակավայր և ունի ավելի քան 5000 տարվա հնություն։ Հնավայրը հայտնաբերվել է հողային աշխատանքների ժամանակ, որոնց հետևանքով կառույցների մի մասն ավերվել է։ Զբաղեցնում է 3 հա տարածություն։ Անպարիսպ բնակատեղի է։ Մնացել են աղյուսաշեն ու կավաշեն կլոր հատակագծով կացարանների հետքերը։ Թեղուտում գտնված մկնդեղային բրոնզե առարկաները (երկու ասեղի բեկոր, դանակի շեղբ և շաղափ) պարունակում են նաև արծաթ, բիսմուտ, նիկել և Հայաստանի տարածքում գտնվածներից ամենահներն են։ Գետաքարից (ծակոտկեն բազալտ) պատրաստված կացինները, աղորիքները (օվալաձև և անկանոն), սանդերը, սանդկոթերը, վանակատե և կայծաքարե գործիքները հաստատում են, որ տնտեսության մեջ հիմնականում գործածվել է քարը։ Խեցեղենը (կարասներ, կճուճներ, թասեր, սաջեր) հիմնականում՝ կարմիր, մասամբ սև է, որոշ կավամաններ պատված են դեղին անգոբի բարակ շերտով։ Կավամանները գունազարդվել են վրձնով և քարե կոկիչով։ Գտնվել են նաև արջ հիշեցնող կենդանու կավե արձանիկ, որը Հայաստանի տարածքում՝ IV հազարամյակի նյութերի մեջ եզակի է, ոսկրե առարկաներ (ծակիչներ, բրիչներ, հերուններ, դեղդիրներ)։ Թեղուտում հայտնաբերված միջագետքյան խեցեղենը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակիչները կապ են ունեցել Առաջավոր Ասիայի մշակութային կենտրոնների հետ։ Թեղուտի հնագույն բնակիչներն զբաղվել են բրիչային երկրագործությամբ (գտնվել են ցորենի և գարու մնացորդներ), անասնապահությամբ, կաշեգործությամբ, ջուլհակությամբ և խեցեգործությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 435 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 165)։*  |
**Թեմա** (հուն.` thema-գլխավոր միտք), կյանքի այն կողմերը, որոնք պատկերված և լուսաբանվում են տվյալ ստեղծագործության մեջ։

*Թեման* այն հիմնական հարցն է (կամ հարցերը), որ արտարծում է հեղինակը` ձգտելով պատասխանել դրան իր աշխարհայացքի դիրքերից։ Գրողի գիտակցության մեջ թեման ծնվում է կյանքը դիտելու, ուսումնասիրելու ընթացքում՝ մղելով նրան իրականության այս կամ այն կողմի գեղարվեստական մարմնավորման։ Թեմայի ընտրությունը պայմանավորված է գրողի աշխարհայացքով, կյանքի գաղափարական գնահատականով, կապված է այն բանի հետ, թե ինչն է նա համարում առավել կարևոր, գեղարվեստական լուսաբանման արժանի։ *Թեման* սերտորեն առնչվում է երկի գաղափարին և նրա հետ միասին կազմում է ստեղծագործության *թեմատիկ-գաղափարական հիմքը* կամ բովանդակությունը։

Միևնույն կենսական նյութը տարբեր գրողներ կարող են տարբեր կերպ մեկնաբանել՝ ելնելով իրենց աշխարհայացքից և կոնկրետ ստեղծագործական նպատակներից։

Ստեղծագործության մեջ հաճախ հանդես են գալիս նաև *օժանդակ թեմաներ*, որոնք լրացնում և խորացնում են գլխավոր թեման։ Գրական երկի հասարակական և գեղագիտական նշանակությունը զգալի չափով պայմանավորված է նրանով, թե նրա հիմնական թեման որքանով է կարևոր և էական ժողովրդի, հասարակության կյանքում։

Գրականագիտության մեջ գործածվում է նաև *թեմատիկա* հասկացությունը, որը համանման գեղարվեստական թեմաների ամբողջությունն է։ Դա կենսական հարցերի այն ընդհանուր ջրջանակն է, որից գրողը քաղել է իր երկի նյութը։ Այս կամ այն թեմատիկան կարող է աղբյուր ծառայել բազմաթիվ գեղարվեստական թեմաների համար։ Այսպես, անցյալին նվիրված երկերն ունեն *պատմական թեմատիկա*, իսկ ընթացիկ կյանքի մասին պատմող ստեղծագործությունները՝ *ժամանակակից թեմատիկա*։

Տես նաև
-------

* Բովանդակություն և ձև
* Գաղափար

Աղբյուրներ
----------

* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 126

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 166)։*  |
| **՞** |
| --- |
| Կորալյան պոլիպներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Աղեխորշավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կորալյան պոլիպներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Anthozoa
Ehrenberg, 1831 |
|  Ենթադասեր |
| 
* Ութճառագայթավորներ (*Octocorallia*)
* Վեցճառագայթավորներ (*Hexacorallia*)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**51938**NCBI**6101**EOL**38199727**

 |
| --- | --- | --- |

 |


Կորալյան պոլիպներ
**Կորալյան պոլիպներ** (Anhozoa), աղեխորշավորների տիպի անողնաշարավոր կենդանիների դաս։ Գաղութային, հազվադեպ՝ միայնակ ծովային օրգանիզմներ են։ Մյուս աղեխորշավորներից տարբերվում են նրանով, որ առաջացնում են կրաաղային բաղադրությամբ կմախք։ Կմախքում կուտակված հանքերի բնույթից կախված՝ կարող են ունենալ տարբեր գունավորումներ։ Պոլիպները հիմնականում գլանաձև են, հիմքը աճում է գաղութի հետ կամ ունենում է ներբան, որով խրվում է գրունտի մեջ։ Մարմնի հակառակ ծայրում գտնվում է շոշափուկներով շրջապատված բերանային անցքը։ Նյարդային համակարգը կազմված է էկտոդերմում ցրված նյարդային բջիջներից։ Բազմանում են սեռական և անսեռ ճանապարհով։ Հայտնի է մոտ 6 հզ. տեսակ, տարածված համարյա բոլոր աղի ծովերում, Ռուսաստանի հյուսիսային և հեռավոր արևելյան ծովերում՝ 150-ը։ Առանձին տեսակներ օգտագործվում են շինանյութերի արտադրության համար, կարմիր կորալները՝ ակնագործության մեջ։

Կորալյան պոլիպները մյուս աղեխորշավորների տարբերվում են որոշ առանձնահատկություններով։ Նրանք առաջացնում են կրաաղային բաղադրություն ունեցող կմախք։ Կմախքում կուտակված հանքերի բնույթից կախված` կորալյան պոլիպներն ունենում են տարբեր գունավորումներ։

Կարմիր կորալների գաղութները լինում են տաք ծովերում +20 °C-ից ոչ ցածր 60-200մ խորության վար, որտեղ լույս գրեթե չի թափանցում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 643)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ Յուժակովի · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX540969 · BNF: 123105325 · GND: 4146061-3 · LCCN: sh85005545 · LNB: 000125664 · Microsoft: 2777626579, 2909850897 · NKC: ph406504 |

 |

 |
**Լուիս Կարլոս Պրեստես** (պորտ.՝ Luís Carlos Prestes, հունվարի 3, 1898(1898-01-03), Պորտու Ալեգրի, Բրազիլիա - մարտի 7, 1990(1990-03-07), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա), բրազիլացի կոմունիստական գործիչ։ Բրազիլիայի կոմունիստական կուսակցության (ԲԿԿ) անդամ (1934)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է զինծառայողի ընտանիքում։ Ստացել է զինվորական բարձրագույն կրթություն։ 1918-1924 թվականներին ծառայել է բրազիլական բանակում, հեղափոխական գործունեություն է ծավալել զինվորների և սպաների շրջանում։ 1924-1927 թվականներին եղել է Ա․ Բերնարդիսի վարչակարգի դեմ կոմունիստական ուժերի զինված պայքարի ղեկավարը։ 1927-1931 թվականներին տարագրության մեջ է եղել Բոլիվիայում, Արգենտինայում և Ուրուգվայում, կապեր է ունեցել այդ երկրների կոմկուսների և Կոմինտերնի ԳԿ հարավամերձ բյուրոյի հետ։ 1931-1934 թվականներին ապրել է ԽՍՀՄ-ում։ Ընտրվել է Կոմինտերնի ԳԿ անդամ (1935)։ 1935 թվականին եղել է Ժետուլյու Վարգասի դիկտատուրայի դեմ կոմունիստական ապստամբության կազմակերպիչը, Ազգային ազատագրական ալյանսի (ընտրվել է ալյանսի պատվավոր նախագահ) հեղափոխական բանակի ղեկավարը։ Ապստամբության ճնշումից հետո ձերբակալվել և 1936-1945 թվականներին բանտարկվել, 1943 թվականից՝ ԲԿԿ ԿԿ, 1945-1980 թվականներին՝ գործադիր հանձնաժողովի անդամ և կուսակցության գլխավոր քարտուղար։ 1945 թվականներին ընտրվել է սենատոր։ 1947-1958 թվականներին, ԲԿԿ գործունեությունն արգելելու պատճառով, գտնվել է ընդհատակում, 1964 թվականից (երկրում պետական հեղաշրջումից հետո) նորից անցել է ընդհատակ։ Հեռակա կարգով դատապարտվել է 14 տարվա ազատազրկման։ Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով (1973)։

Մահացել է 1990 թվականի մարտի 7-ին՝ 92 տարեկանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)
3. 1 2  Престес Луис Карлос // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119056348 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1189786 · BNF: 11941270n · GND: 119056348 · ISNI: 0000000118219850 · LCCN: n80132796 · NKC: xx0001924 · NTA: 072507810 · NUKAT: n2011004681 · SUDOC: 06726977X · VIAF: 100384144 · WorldCat VIAF: 100384144 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Լուիսա Ֆլոդին** (շվեդերեն՝ Charlotta Lovisa «Louise» Christina Flodin, սեպտեմբերի 17, 1828(1828-09-17), Kil, Շվեդիա - մարտի 20, 1923(1923-03-20)[…], Հեդվիգ Էլեոնորա, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա), շվեդ լրագրող, տպագրող, հրատարակիչ և ֆեմինիստ։

Կենսագրություն
--------------

Լովիսան ծնվել է Էրեբրուում, 1828 թվականին, որտեղ նրա մայրը դպրող էր ղեկավարում։ Սկզբում նա ինքն է աշխատել նույն դպրոցում որպես ուսուցիչ, ապա 1856 թվականին սկսել է ուսանել տպարանում, որն այն ժամանակ բավականին անսովոր էր կնոջ համար։ 1858 թվականին նա Արբուգում ձեռք է բերել տպագրական մեքենա և սկսել է հրատարակել սեփական Arboga Tidning թերթը` շաբաթական մեկ համարով։

Սկզբում Լուիսան իր թերթի սեփականատերը և միակ աշխատակիցն էր, ինքն էր կատարում ամբողջ աշխատանքը։ Հետագայում նա սկսել է աշխատել բացառապես կին աշխատակցուհիների հետ, քանի որ ցանկացել է կանանց սովորեցնել պտագրության հետ աշխատել և լրագրողական մասնագիտությունն ավելի մատչելի դարձնել կանանց համար։ Նա ղեկավարել է թերթի ստեղծման բոլոր փուլերը՝ հոդվածներ գրելուց մինչև թղթի վրա տպագրելը, անձամբ ուսուցանել է աշխատակցուհիներին։ Լուիսան Շվեդիայում առաջին կին խմբագիրը չէր, կանայք թերթեր էին հիմնել և ղեկավարել դրանք նրանից հարյուր տարի առաջ, սակայն նա դարձել է առաջին շվեդուհին, որը պաշտոնապես թերթերի թողարկման արտոնագիր է ստացել, և այդ պատճառով էլ համարվում էր այդ ոլորտի առաջամարտիկը։

Arboga Tidning թերթում բարձրացվում էին քաղաքի հրատապ հիմնահարցերը, անցկացվում հանրային քննարկումներ, որոնցից մեկն ավարտվել է Արբուգայի պահպանողական շրջանակների հետ կոնֆլիկտով՝ կապված քաղաքի ժամացույցների հետ։ Այդ պատճառով 1862 թվականին Լովիսան վաճառել է թերթը և Արբուգայից տեղափոխվել է Ստոկհոլմ։ Այնտեղ նա հիմնել է «Իրիս» թերթը և հրատարակել այն 1862-1864 թվականներին, եղել է հրատարակիչ և տպարանի ղեկավար, որտեղ միայն կանայք էին սովորում և աշխատում։ Նա ամուսնացել է հրատարակիչ Սիգֆրիդ Ֆլոդինի հետ 1865 թվականին։ Նրանց տունը 1860-1870-ական թվականներին Ստոկհոլմի մտավորականների համար հանդիպումների վայր է եղել։

1875 թվականին աչքի հիվանդությունը ստիպել է Լուիսային վաճառել տպարանը և զբաղվել ամուսնու գործերով։

Երբ 1885 թվականին կանայց սկսել են պաշտոնապես ընդունել Publicistklubben (Հրապարակախոսների շվեդական ասոցիացիա), Լուիսան այնտեղ ընդունվողներից առաջիններից մեկն էր։

Լուիսա Ֆլոդինը մահացել է 1923 թվականին, Ստոկհոլմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Swedish death index
2. 1 2  Շվեդիայի բնակչության 1910 թվականի մարդահամար (շվեդերեն) — Riksarkivet.
3. 1 2  Շվեդիայի 1900 թվականի մարդահամար (շվեդերեն) — Riksarkivet.
4. 1 2  Nationalencyklopedin (շվեդերեն) — 1999.
5. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
6. ↑   — Svenskagravar.se.
7. ↑  K Sigfrid Flodin


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LIBRIS: 278310 · VIAF: 29515356 · WorldCat VIAF: 29515356 |

 |
**Կորեական դրամա** (Hangul: 한국드라마;RR: *hanguk deurama*) կամ **K-drama**  հեռուստատեսային դրամաներ կորերենով՝ նկարահանված Հարավային Կորեաում։

Հարավային Կորեում դրամաները սկսեցին հեռարձակվել 1960 թ-ից։ Կորական դրամանները հայտնի են ամբողղջ աշխարհում՝ Կորեական ալիքի ժամանակ։ Ամնեհայտնի դրամաները վաճառվել են 91 երկրների։ Կորեական դրամաները շատ հաճախ նաև անվանվում են դորամա։

Ձևաչափ
------

Կորեական դրամաները սովորաբար ղեկավարվում և նկարվում են մեկ պրոդյուսերի և մեկ սցենարիստի օգնությամբ։ Հիմնականում սերիալները ունենում են մեկ եթերաշրջան՝ 12-24 սերիաանոց։ Պատմական սերիալները կարող են լինել վելի երկար՝ 50-200 սերիա, բայց նրանք նույնպես ունեն մեկ եթերաշրջան։

Հեռարձակման ժամերն են 22:00-23:00, իսկ օրերը իրար հաջորդող օրերն են՝ երկուշաբթին և երեքշաբթին կամ չորեքշաբթին և հինգշաբթին կամ շաբաթ և կիրակի։ Տարեր դրամաները հեռարձակվում են տարբեր հեռուստալիքներով՝ Seoul Broadcasting System (SBS), Korean Broadcasting System (KBS), Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) and on the cable channels, Joongang Tongyang Broadcasting Company (jTBC), Channel A, tvN, and Orion Cinema Network (OCN).

19:00-20:00 ժամանակահատվածում հիմնականում հեռարձավում են առօրյա դրամաները՝ երկուշաբթից ուրբաթ։ Այդ դրամաները հեռուստանովելներ են, հազվադեպ 200 սերիա։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph121859 |

 |
|  |
| --- |
| **Կատալպա ձվաձև** |
| Կատալպա ձվաձևԿատալպա ձվաձև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Փողածաղկազգիներ (Bignoniaceae) |
| **Ցեղ** | Կատալպա *(Catalpa)* |
| **Տեսակ** | **Կատալպա ձվաձև** *(C. ovata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Catalpa ovata***G.Don, 1837 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

 **Կատալպա ձվաձև** (լատին․՝ Catalpa ovata), փողածաղկազգիների ընտանիքի, կատալպա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է` 8-10 (երբեմն` 15) մետր բարձրությամբ և վրանաձև սաղարթով։ Ընձյուղները մերկ են, հազվադեպ՝ ծածկված ցրված մազմզուկներով։ Տերևները լայն ձվաձև են, 10-25 սմ երկարությամբ, հաճախ սրտանման հիմքով, գագաթում միանգամից սրացող, երբեմն 3-5 լայն, սրածայր բլթակներով, վերևի կողմից՝ անփայլ կանաչ, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավուն, մերկ կամ մազմզուկապատ միայն ջղերի ուղղությամբ, 6-15 սմ երկարությամբ տերևակոթուններով։ Հուրանները բրգաձև են, 10-25 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները դեղնավուն են, ներսում նարնջագույն շերտերով և մուգ մանուշակագույն բծերով։ Պսակն ունի 2 սմ տրամագիծ։ Տուփիկի երկարությունը հասնում է 20-30 սմ-ի և մոտ 0.8 սմ լայնության։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում է հոկտեմբեր-դեկտեմբերին։

Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 7, 9-10, 18-20, 23-28, 31-32:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կենտրոնական Չինաստանում՝ Հուբեյ (600-ից մինչև 1000 մետր բացարձակ բարձրության վրա) և Շանդուն գավառներում։ Աճում է անտառաեզրերին և բաց վայրերում։ Լուսասեր է, ստվերի տակ ոչնչանում է։ Բավականին ջերմասեր է, սակայն դիմանում է մինչև -30-32 °C-ի սառնամանիքներին։ Մեր հանրապետությունում լավ է աճում ծովի մակերևույթից մինչև 1500 մետր բարձրությունների վրա, որից ավելի բարձր նիշերում լուրջ ցրտահարվում է։

Կիրառություն
------------

Որպես դեկորատիվ բույս, որը աչքի է ընկնում գեղեցիկ, էկզոտիկ տերևներով ու պտուղներով և առատ ծաղկմամբ, մեծ ուշադրության է արժանի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 313։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781458001 |

 |
Տարբեր վիսլեր
**Թին վիսլ** (անգլ.՝ tin whistle, իռլանդերեն՝ feadóg stáin), ֆլեյտաների ընտանիքին պատկանող ազգային երաժշտական գործիք, որը լայն տարածում ունի Բրիտանական կղզիներում, Իռլանդիայում և Շոտլանդիայում։ Գործիքը պատրաստվում է փայտից և մետաղից։ Այն ունի շատ մեղմ և նուրբ հնչողություն և նմանվում է հայկական սրնգին։

Օգտագործումը
------------

Ինչպես արդեն հայտնի է, ֆլեյտան համարվում է ամենահին երաժշտական գործիքներից մեկը։ Բոլոր երկրներում այս գործիքն առաջինն է մտել գործառության մեջ։ Դժվար է ասել, թե որտեղից է վիսլը հայտնվել Իռլանդիայում և դրան հարող տարածքներում, բայց այն օգտագործվում է արդեն շատ վաղ ժամանակներից։

Երրորդ դարից սկսած Անգլիայում և Իռլանդիայում օգտագործվում էին ոսկրից պատրաստած փոքր ֆլեյտաներ։ Այնուհետև շրջանառության մեջ մտան իտալական տարբեր չափսի ֆլեյտաներ։ 14-րդ դարում Շոտլանդիայում օգտագործվում էր Տուսկուլում վիսլ անունով գործիք, որը ուներ մետաղյա տասնչորս սանտիմետր երկարության խողովակ։

17-րդ դարում այս տիպի ֆլեյտաները սկսեցին անվանվել ֆլաժոլետներ, ինչպես դրանք անվանվում էին Ֆրանսիայում։ Ֆլաժոլետ տերմինը օգտագործվում է մինչ օրս։ 19-րդ դարից սկսվում է օգտագործվել թին վիսլ անունը։ Գոյություն ուներ այս գործիքի մեկ այլ տարատեսակ՝ փեննի վիսլը, որը օգտագործվում էր որպես խաղալիկ։ Երեխաները այս գործիքը նվագում էին փողոցներում փող աշխատելու նպատակով։ Այստեղից էլ գալիս է տերմինի բացատրությունը՝ փեննի նշանակում է մանրադրամ։ Գործիքն արագ սկսում են օգտագործել Անգլիայում, Շոտլանդիայում և Իռլանդիայում։ Այն օգտագործվում էր ազգային երաժշտության մեջ։ Գործիքի ոչ թանկ գնի շնորհիվ այն կարելի էր գտնել գրեթե բոլոր տներում։ Այն դառնում է շատ հայտնի։ Տարբեր ֆլեյտա պատրաստողներ վիսլը պատրաստում են նաև պղնձից։

Վիսլի խողովակի ծայրին միանում է լեզվակը, որը կարող է լինել մետաղից կամ պլաստմասայից։ Հանդիպում են տարբեր գույնի լեզվակներ։

Գործիքը լայն օգտագործում ունի Իռլանդական և Շոտլանդական ազգային երաժշտական խմբերում։ Բացի ազգային երաժշտությունից այն նաև օգտագործվում է ֆոլկ ռոք և ֆոլկ մետալ երաժշտական ժանրերում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4476511-3 · LCCN: sh85099560 |

 |