**Էլիզաբեթ Էլիոնոր Սիդալ** (անգլ.՝ Elizabeth Eleanor Siddal, հուլիսի 25, 1829(1829-07-25)[…], Քամդեն, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - փետրվարի 11, 1862(1862-02-11)[…], Blackfriars, Լոնդոնյան Սիթի, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), ծննդյամբ՝ **Սիդալ** (անգլ.՝ Siddall), բրիտանացի բնորդուհի, բանաստեղծուհի և գեղանկարիչուհի։ Մեծ ազդեցություն է ունեցել պրեռաֆայելիտների վրա։ Պատկերված է Ռոսսետտիի վաղ շրջանի գրեթե բոլոր կանացի դիմանկարներում, նաև կեցվածք է ընդունել Ուիլյամ Հոլման Հանտի, Ջոն Էվերեթ Միլլեի և Ուոլտեր Դևերելի համար։ Մասամբ պատկերված է «Օֆելյա» նկարում (1852)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1829 թվականի հուլիսին՝ շեֆիլդցի աշխատավորի բազմազավակ ընտանիքում։ Վաղ մանկությունից օգնել է մորը և քրոջը էժանագին հագուստներ կարելու գործում։ Տասնութ տարեկանում աշխատել է դերձակուհի Քովենթ Գարդենի լոնդոնյան շրջանում՝ գլխարկների խանութում։ 1849 թվականին այստեղ հանդիպել է Ուոլտեր Դևերելին և մոր միջոցով առաջարկել է նրան կեցվածք ընդունել նրա մոտ։

### Բնորդուհի պրեռաֆայելիտների համար

Դևերելը Էլիզաբեթին Վիոլայի կերպարում պատկերել է Շեքսպիրի «Տասներկուերորդ գիշեր» պիեսի մոտիվներով նկարում։ Գունատ և կարմրամազ Էլիզաբեթը իրենից մարմնավորում էր պրեռաֆայելիտների պատկերացմամբ քվատրոչենտո կանացի տիպը։ Նա իսկական մուսա է դարձել եղբայրության անդամների համար, որոնք հրաժարվում էին ակադեմիական պայմանականություններից և նոր կերպարներ էին որոնում։ Ամենահայտնի նկարը, որում պատկերված է Սիդալը Միլլեի «Օֆելյա»-ն (1852) է։ Նկարչի համար, որը ձգտում է բոլոր մանրամասների հավաստի պատկերմանը, նա կեցվածք էր ընդունում լոգարանում։ Դեպքը տեղի է ունեցել ձմռանը, և որպեսզի աղջիկը չմրսի, լոգարանի տակ Միլլեն տեղադրել էր լամպեր, որոնք տաքացնում էին ջուրը։ Ինչպես պատմում է Ուիլյամ Ռոսսետտին, մի անգամ լամպերը մարել են, Էլիզաբեթը հիվանդացել է, և հայրը Միլլեից պահանջել է, որ վերջինս վճարի բժշկի ծառայությունների համար։ Սիդալին նշանակվել է լաուդանում. այն ժամանակվա համար սովորական դեղամիջոց։ Այս միջադեպը հավանաբար քայքայել է աղջկա առանց այն էլ փխրուն առողջությունը։

Նկարը հաջողություն է ունեցել քննադատների և հանդիսատեսի մոտ, Էլիզաբեթը հայտնի է դարձել։ Բայց նա ոչ միայն բնորդուհի էր, այլ նաև ինքն էր նկարում ու գրում էր բանաստեղծություններ։

### Կյանք Ռոսսետտիի հետ

Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտի. *Beata Beatrix*
Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտին Սիդալի հետ ծանոթացել է 1852 թվականին Միլլեի արհեստանոցում։ Երիտասարդները սիրահարվել են և բնակություն հաստատել Չեթեմ Փլեյսում գտնվող տանը։ Աղջիկը դարձել է Ռոսսետտիի մշտական բնորդուհին։ Կիրքը ոգեշնչում էր նկարչին Դանթեի և Բեատրիչեի սյուժեների մարմնավորմանը․ «Պաոլո և Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի» և «Դանթեի սերը» նկարներում կանացի կերպարներում Էլիզաբեթ Սիդալն է։ Նկարիչը խրախուսում էր նրա գրական ստեղծագործությունն ու գրաֆիկայի պարապմունքները։ Սիդալի բանաստեղծությունները հաջողություն չեն ունեցել, բայց նա հայտնի է դարձել որպես նկարիչ։ Ջոն Ռասկինը Սիդալին նկարների համար կրթաթոշակ է նշանակել։ Նա միակ կին նկարիչն էր, որը մասնակցել է պրեռաֆայելիտների՝ 1857 թվականի Ռասել Փլեյսի ցուցահանդեսին։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են 1858 թվականին Ամերիկայում բրիտանական արվեստի ցուցահանդեսում։ Ռոսսետտիի, Ուիլյամ Մորիսի և Բյորն Ջոնսի հետ 1859 թվականին Մորիսներ զույգի համար ձևավորել է Կարմիր տունը (*Red House*)։

Դանթեի և Էլիզաբեթի հարաբերություններում ամեն ինչ չէ, որ հարթ էր․ նկարիչը չնայած Սիդալի նկատմամբ իր գերագույն սիրուն ոչ մի կերպ չէր կարողանում կապերը խզել այլ կանանց, այդ թվում՝ Ֆաննի Կորնֆորտի և Էննի Միլլերի (Հանտի ընկերուհու) հետ։

### Հիվանդություն և մահ

Էլիզաբեթի առողջությունը վատանում է։ 1860 թվականի սկզբին նա ծանր հիվանդանում է, և այդ ժամանակ Ռոսսետտին խոստանում է ամուսնանալ նրա հետ հենց առողջանա։ Հարսանիքը կայանում է 1860 թվականի մայիսին։ 1861 թվականի մայիսին Էլիզաբեթը լույս աշխարհ է բերում մահացած երեխայի։ Սիդալը ընկնում է դեպրեսիայի մեջ, սկսվում են Դանթեի հետ վեճերը և խելագարության նոպաները։ 1862 թվականին նա մահանում է լաուդանումի չափից մեծ դոզայից։ Ռոսսետտիին կնոջ մահից ծանր ցնցում է ապրում։ Կյանքի մնացած մասը տառապել է ընճախտի նոպաներից, մղձավանջներից և խղճի խայթից։ Թեթևություն է գտել ալկոհոլի և թմրանյութերի մեջ։

Էլիզաբեթ Սիդալի հիշատակին Ռոսսետտին նկարել է «*Երանելի Բեատրիչեն*» (1864-1870), որտեղ ներկայացրել է նրան «Նոր կյանքի» Բեատրիչեի կերպարում։ Կնոջ մահվան հետ է կապված նաև դանթեական թեմայով նրա վերջին աշխատանքը՝ «Դանթեի տեսիլքը» (1871)։

Թաղման ժամանակ հուսալքության մեջ գտնվող Ռոսսետտին Էլիզաբեթի դագաղին է դրել իր բանաստեղծությունների ձեռագիրը և երդվել է թողնել պոեզիան։ Մի քանի տարի անց նա որոշել է հրատարակել պատանեկան բանաստեղծությունները և որպեսզի դրանք հանեն, բացել են Հայգեթի գերեզմանատանը գտնվող Սիդալի գերեզմանը։ Բանաստեղծությունների գիրքը լույս է տեսել 1870 թվականին։ Ռոսսետիի այդ քայլը ցնցել է նրա ծանոթներին և ընկերներին։

Էլիզաբեթ Սիդալի աշխատանքներ
---------------------------

* «Pippa Passes», 1854, 23,4х29,8, Էշմոլի թանգարան, Օքսֆորդ
* «Քույր Հելեն», ջրաներկ, 1854, Էշմոլի թանգարան, Օքսֆորդ
* «Լեդի Լեմեն», ջրաներկ, 1856, Թեյթ պատկերասրահ, Լոնդոն
* «Գրագիր Սաունդերս», ջրաներկ, գուաշ, 1857, Ֆիցվիլյամի թանգարան, Քեմբրիջ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Շվեդիայի ազգային թանգարան — 1792.
2. 1 2 3 4  KulturNav — 2015.
3. 1 2  *Elkan J.* Siddal [Siddall, Elizabeth] // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T078530
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. 1 2
6. 1 2
7. 1 2  Miscellaneous // Death of a Lady from an Overdose of Laudanum // *Sheffield and Rotherham Independent* — Sheffield: 1862. — P. 3.
8. ↑
9. ↑
10. ↑  Union List of Artist Names — 2010.

Գրականություն
-------------

* *Кар, Лоранс де.* Прерафаэлиты: Модернизм по-английски / Перевод Ю. Эйделькинд. — М..: АСТ, 2002. — ISBN 5-17-008099-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Избранная поэзия Элизабет Сиддалl (անգլ.)
* Портреты Элизабет Сиддал (անգլ.)
* LizzieSiddal.com — сайт, посвящённый жизни и работам Элизабет Сиддал (անգլ.)
* Работы Элизабет Сиддал (англ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտի |
| --- |
|  |
| Կտավներ | 
* Շշեր (1848)
* Կույս Մարիամի օրիորդությունը (1848-1849)
* Ավետում (1850)
* Երկու մայրերը (1852)
* Շառլոտա Պոլիդորի (1853)
* Գտնված (1854-1881)
* Սուրբ Եկատերինա (1857)
* Bocca Baciata (1859)
* Դանթեի սերը (1860)
* Մղամուճի կախումը (1860)
* Regina Cordium (1860, 1861, 1866)
* Հիասքանչ Ռոզամունդ (1861)
* Միսիս Ջեյմս Լիթարթ (1862)
* Ֆացիոյի սիրուհին (1863)
* Հեղինե Տրոյացի (1863)
* Belcolore (1863)
* La Castagnetta (1863)
* Իմ կանաչաթև լեդի (1863)
* Ժաննա դ’ Արկը համբուրում է ազատագրության սուրը (1863)
* Վեներա Վերտիկորդիա (1864)
* Կապույտ տաղավարը (1865)
* Il Ramoscello (1865)
* Երանելի Բեատրիչեն (1864-1870)
* Սիրուհին (1865-1866)
* Մոննա Վաննա (1866)
* Սիբիլլա Պալմիֆերա (1866-1870)
* Լեդի Լիլիթ (1866-1873)
* Սուրբծննդյան երգ (1867)
* Մոննա Ռոզա (1867)
* Սիրո գավաթը (1867)
* Joli Coeur (1867)
* Միսիս Ուիլյամ Մորիս (1868)
* Պիա դե Տոլոմեի (1868)
* Բեատրիչեի ողջույնը (1869)
* Մարիանա (1870)
* Ջրային ուռենի (1871)
* Դանթեի տեսիլքը (1871)
* Պանդորա (1871)
* Տաղավար մարգագետնի վրա (1871-1872)
* Վերոնիկա Վերոնեզե (1872)
* Վաղենակներ (1873)
* Ձնծաղիկներ (1873)
* La Ghirlandata (1873)
* Sancta Lilias (1874)
* Պրոզերպինա (1874)
* Մնեմոսինե (1874)
* Սուրբ Գրաալի կույսը (1874)
* Հռոմեացի այրի (1874)
* Գեղեցիկ ձեռքեր (1875)
* Երանելի կույսը (1875-1878)
* Մարիամ Մագդաղենացի (1877)
* Աստարտե Սիրիացի (1877)
* Ծովային հմայություն (1877)
* Ֆյամետտայի տեսիլք (1878)
* Հարթմնի երազ (1878)
* Կինը լուսամուտի մոտ (1879)
* Բեատրիչե (1879)
* Բեատրիչեի ողջույնը (1880-1882)
* Ժաննա դ'Արկ (1882)

 |  |
|  |
| Նկարներ | 
* Էլիզաբեթ Սիդալ (1854)
* Պաոլո և Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի (1855)
* Սուրբ Գրաալի կույսը (1857)
* Կույս Մարիամը սուրբ Հովհաննեսի տանը (1857-1858)
* Ոսկե ջուր (նկար) (1858)
* Իմ կանաչաթև լեդի (1859)
* Լուկրեցիա Բորջիա (1860-1861)
* Ալջերնոն Չառլզ Սուինբյորն (1861)
* Կինը դեղինով (1863)
* Մոննա Պոմոնա (1864)
* Երեկվա վարդը (1865)
* Լռություն (1870)
* Մարիա Զամբակո (1870)
* La Donna della Fiamma (1870)
* Մեյ Մորիս (1872)
* Սիրեն Լիգեյա (1873)
* Մադոննա Պյետրա (1874)
* Rosa Triplex (1874)
* Բրունա Բրունելեսկի (1878)

 |
|  |
| Բնորդուհիներ | 
* Էլիզաբեթ Սիդալ
* Ջեյն Մորիս
* Ֆաննի Կորնֆորտ
* Ալեքսա Ուայլդինգ
* Մարիա Սպարտալի Սթիլման
* Լյուսի Մեդոքս Բրաուն
* Մեյ Մորիս

 |
|  |
| Ընտանիք | 
* Գաբրիելե Ռոսսետտի
* Ֆրենսիս Պոլիդորի
* Մարիա Ֆրանչեսկա Ռոսսետտի
* Ուիլյամ Մայքլ Ռոսսետտի
* Քրիստինա Ջորջինա Ռոսսետտի
* Ջոն Պոլիդորի
* Էլիզաբեթ Սիդալ
* Լյուսի Մեդոքս Բրաուն

 |
|  |
| Այլ | 
* Նկարների ցանկ
* Ռենե թագավորի արկղիկ
* Պրեռաֆայելիտներ
* Ծիլ (հանդես)
* Հուսահատ ռոմանտիկներ
* Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտին Վիքիպահեստում

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · RKDartists · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 135089941 · GND: 119155915 · ISNI: 0000000118335341 · LCCN: n81121170 · NKC: js20061110011 · NTA: 244748985 · NUKAT: n2009075142 · SUDOC: 098230387 · VIAF: 84255921 · ULAN: 500008662 · WorldCat VIAF: 84255921 |

 |

 |