recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բալիջա քարանձավ** (թուրքերեն՝ Ballıca Mağarası), փոքրիկ քարանձավ Բազարից 6 կմ (3.7 մղոն) դեպի հարավ-արևելք։ Քարանձավը գտնվում է Բալիջա գյուղից 600 մ (2000 ֆուտ) դեպի հարավ-արևելք։

Բալիջան բրածո օրգանիզմների քարանձավ է։ Նրա ընդհանուր երկարությունը 68 մ է (223 ֆուտ)։ Վերին հատվածները կազմված են պալեոզիական դարաշրջանի մարմարից և կրաքարից։ Մուտքի վերևի հատվածը բաղկացած է երկու շերտերից ներքևի հատվածը՝ հինգ շերտերից, ընդհանուր առմամբ յոթ շերտեր։ Հինգ շերտերը ձևավորվել են երեք դարաշրջանում։ Հատվածներից առաջինը ձգվում է հյուսիս-արևելք և հարավ-արևմուտք, և բաղկացած է երկու շերտերից։ Երկրորդ հատվածը, որը կազմում են երրորդ և չորրորդ շերտերը, ձևավորվել է երկրորդ էվոլյուցիոն դարաշրջանում, իսկ 5-րդ շերտը ձևավորվել է 20-րդ դարում։ Պատկերասրահը, բաց տարածության մեջ գտնվող լճակի հետ միասին, կազմում են քարանձավի առաջին բաժինը՝ հյուսիս-արևմտյան ուղղությամբ։ Այն բաղկացած է առաջին հարկում ստալակտիտների և ստալագմիտների, ինչպես նաև բրածո դահլիճից, իսկ երկրորդ հարկում՝ թևավոր չղջիկների դահլիճից։ Շքեղ պատկերասրահի երրորդ հարկում ձևավորված են երեք հարակից սրահներ՝ Սնկի, Սյան և Նոր Սրահը։ Քարանձավի տարբեր մասերում ապրում են գաճաճ չղջիկների խմբեր, որոնց կարելի է լսել և զգալ հոտը, որոնց հազվադեպ կարելի է տեսնել։ Քարանձավը հիասքանչ է իր գույների բազմազանությամբ, իսկ ֆիլտրացված օդը հարուստ է թթվածնով։

Նոր Սրահը գտնվում է մուտքից մոտ 45-50 մ (148-164 ոտնաչափ) հեռավորության վրա։ Նոր Սրահում կան մնացորդներ (գաջե պատերը, գաջապատ նյութերից պահեստ եւ այլն), որոնք վկայում են պատմական մի հատվածում մարդկանց կողմից օգտագործված լինելու մասին։ Սրահի ներսում կան բազմաթիվ ստալակտիտներ, ստալագմիտներ, սյուներ և ջրամբարներ։

2019 թվականին քարանձավը ներառվել է Թուրքիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Պատկերասրահ
-----------

* Բալիջա քարանձավի պատկերԲալիջա քարանձավի պատկեր
* Բալիջա քարանձավի պատկերԲալիջա քարանձավի պատկեր
* Բալիջա քարանձավի պատկերԲալիջա քարանձավի պատկեր
* Բալիջա քարանձավի պատկերԲալիջա քարանձավի պատկեր
* Բալիջա քարանձավի պատկերԲալիջա քարանձավի պատկեր
* Բալիջա քարանձավի պատկերԲալիջա քարանձավի պատկեր
* Բալիջա քարանձավի պատկերԲալիջա քարանձավի պատկեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Permanent Delegation of Turkey to UNESCO (2019 թ․ ապրիլի 17). "Nature Park of Ballıca Cav". *UNESCO* (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2019 թ․ ապրիլի 16-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help); Unknown parameter `|description=` ignored (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ballıca Cave
* Virtual Tour of Ballıca Cave
* Description in UNESCO page of Tentative heritage sites
**Անհայտ զինվորի հուշարձան** (բուլղար․՝ Паметник на Незнайния войн), անցյալում` **Հուշարձան հերոսներին** (բուլղար․՝ Паметник на героите), **Հայրենիքի համար զոհվածների հուշարձան** (բուլղար․՝ Паметник на загиналите за Родината) և **Ծննդավայրի համար զոհվածների հուշարձան** (բուլղար․՝ Паметник на загиналите за Отечеството), բուլղարական հուշարձան, որը գտնվում է Բոտևգրադ քաղաքի Անհայտ զինվորի հրապարակում։ Հուշարձանին պատկերված են Առաջին և Երկրորդ Բալկանյան պատերազմների և Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմաճակատներում զոհված 39 սպաների և զինվորների անունները։

Հուշարձանը կանգնեցվել է «Սուրսուվուլ» պահեստական սպաների Օրխանիեի (Բոտևգրադ) ընկերության օգնությամբ, որին աջակցել են համայնքը և քաղաքացիները։ Մեծ ազդեցություն է ունեցել 1928 թվականին ստեղծված Քաղաքի և նրա մերձակայքի տնտեսական և մշակութային զարգացման համաքաղաքային կոմիտեն։ 1929 թվականի հոկտեմբերի 20-ին հանդիսավոր բացվել է որպես «Հայրենիքի համար զոհվածների հուշարձան», արարողությանը ներկա էին Բոտևգրադի և հարակից գյուղերի 20 հազար բնակիչներ։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանի հարավային կողմում նշվում են Բոտևգրադի 39 սպաների և զինվորների անունները, որոնք զոհվել են Բուլղարիայի մասնակցությամբ երեք պատերազմներում` Առաջին և Երկրորդ Բալկանյան պատերազմներում և Առաջին համաշխարհային պատերազմում։ Առաջինը բանաստեղծ Ստամեն Պանչևի անունն է, որին հետմահու շնորհվեց պորուչիկի աստիճան։ Զոհված զինվորների մեծամասնությունը պատկանում էր Ռոմանսկի և Ցագարսկի ընտանիքներին։ Պատվանդանի արևելյան, արևմտյան և հյուսիսային կողմերում պատկերված են մարտ պատկերող տեսարաններ։ Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է զինվոր` ամբողջական զինվորական համազգեստով և հրացանով։ Զինվորը նայում է դեպի հարավային և հարավ-արևմտյան կողմ, որտեղ բուլղարական պատկերացումներով Թրակիայի բուլղարական հողերն են և Մակեդոնիայի մի մասը։ Զինվորի համար մոդել է ծառայել ենթապորուչիկ Յորդան Կյուրպանովը, որն այս պատերազմների մասնակից էր և հաշմանդամէր դարձել` մահանալով 1924 թվականին։ Նմանատիպ հուշարձան է ստեղծվել Էտրոպոլիս քաղաքում, զինվորը նույնպես պատրաստվել է Յորդան Կյուրպանովի լուսանկարով։ Ռազմական կերպարը պատրաստվել էր բրոնզից Հռոմում

Հանդիսություններ
----------------

Ավանդաբար հրապարակի հուշարձանի մոտ մայիսի 6-ին (Սուրբ Գեորգիի օր) անցկացվում են զորահանդեսներ, նոյեմբերի 1-ին և մայիսի 24-ին` տոնակատարություններ։ 1944 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Հայրենիքի ճակատի Ազգային կոմիտեի կազմակերպչական խումբը հաղորդեց պետական հեղաշրջման և գերմանական իշխանությունների տապալման մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Влайкова, Симеонка (2003). *Ботевград през годините. Втора част*. pp. 100–102.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սվեչա (այլ կիրառումներ)

**Սվեչա**  (ռուս.՝ Свеча ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Յումա գետի ձախ ափից 54 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 16 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը
Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 10010300412111100036597
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 111103659
* Ավազանի կոդը — 10.01.03.004
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Մեծ Վոլմա". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 17.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Սուրբ Ղազար եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Արմավիրի մարզի Մեծամոր քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Ղազար եկեղեցին կառուցվել է 2002 թվականին ամերիկաբնակ տեր և տիկին Զավեն և Ազատուհի Դադեկյանների բարերարությամբ։ Արմավիրի թեմի Մեծամորի միակ եկեղեցին օծվել է 2005 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կողմից։

Մեծ Պահքի 41-րդ օրը, Հայաստանյաց Առաքելական եկեղեցում Ղազարոսի հարության հիշատակի օրն է։ Այդ օրը տարբեր վայրերից ուխտավորներ են գալիս Մեծամորի Սուրբ Ղազար եկեղեցի ուխտի պատարագին մասնակցելու։

Եկեղեցու հոգևոր հովիվն է Տեր Տաթև քահանա Կիրակոսյանը, ճարտարապետը՝ Խաչիկ Դանիելյանը, ով նաև Արմավիրի մարզի Բերքաշատ գյուղի
Սուրբ Խաչ եկեղեցու ճարտարապետն է։

Ղազարոսի հարությունը
--------------------

Ղազարոսի հարության մասին պատմվում է Սուրբ Հովհաննեսի Ավետարանում (Տես Հովհ. 11։1-46)։ Ղազարոսը Հիսուս Քրիստոսին սիրելի մի ընտանիքից էր։ Նա Մարիամի և Մարթայի եղբայրն էր, որ մահացավ հիվանդության պատճառով։ Քրիստոս նրան հարություն է տալիս՝ ապացուցելով, որ Ինքն է կյանքը և հարությունը։ Ղազարոսի հարության մասին պատմող դրվագը գեղեցիկ վերնագիր ունի՝ «Եվ Հիսուս արտասվեց…»։ Հրեաները, տեսնելով Հիսուսի արտասվելը, ասում են. «Տեսեք, թե ինչքան էր սիրում նրան»։ Քրիստոսի արտասվելը՝ բոլորի հանդեպ Նրա հետագայում անսահման սիրո վկայությունն է, իսկ Ղազարոսի հարությունը խորհրդանշում է նաև ննջեցյալների համընդհանուր հարությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օծվեց Մեծամորի Սբ. Ղազար եկեղեցին
2. ↑  "Օծվեց Արմավիրի մարզի Բերքաշատ գյուղի նորակառույց եկեղեցին". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հունիսի 10.
3. ↑  "Մեծամորի Սուրբ Ղազար եկեղեցի". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2015 թ․ հունիսի 10.
**Սվեն-Օլոֆ Վալդոֆֆ** (շվեդ.՝ Sven-Olof Walldoff, մայիսի 2, 1929, Լերբեկ, Էրեբրու, Շվեդիա - հունիսի 10, 2011, Գյոտեբորգ), շվեդ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1929 թվականի մայիսի 2-ին Լլերբեկկ գյուղում (շվեդ.՝ Lerbäck), Ասքերսունդ քաղաքի մոտ (շվեդ.՝ Askersund) կենտրոնական Շվեդիայում։ 1950-ականների կեսերին սկսեց պրոֆեսիոնալ կերպով զբաղվել երաժշտությամբ, այդ ժամանակահատվածում խաղացել է ֆիլմերում որոշ էպիզոդային դերերում։ Հետագայում կարողացավ ստեղծել սեփական երգչախումբը(*Sven-Olof Walldoffs Orkester*), որով մտնում էր հայտնի շվեդ արտիստների շարքերը, ներառելով խմբում Բրիթ Բորգին, Լենա Անդերսոնին և այն ժամանակ դեռ երիտասարդ Ագնետա Ֆելթսկոգին։

1960-ականների սկզբում գրել է երգեր ֆիլմերի համար։ 1969 թվականին *Någon att älska* ֆիլմի (որը նաև հայտնի է *Inga II* և *The Seduction of Inga* անվանումներով) երաժշտության վրա աշխատելիս, Վալդոֆֆը համագործակցել է Բյորն Ուլվեուսի և Բեննի Անդերսենի հետ։ Եվ չնայած Բյորնի և Բեննի առաջին աշխատանք «She's My Kind of Girl»-ը (երգի սաունդթրեք է դարձած և հետագայում հրապարակված որպես դուետի սինգլ), սկզբում ոչ այնքան հաջողված էր թվում, սակայն դա չխանգարեց Վալդոֆֆի համագործակցությանը նրանց հետ. նա մասնակցություն է ունեցել։ Եվ երբ երկու տարի անց Անդերսսոնին և Ուլվեուսին օգնություն էր հարկավոր*Ring Ring* ալբոմի թողարկման համար, օգնության հասավ հենց նույն Վալդոֆֆը։ Ուստի տարօրինակ չէ, որ երբ 1974 թվականի ապրիլի 6-ին ABBA խումբը «Waterloo» եգով Բրայթոնում հաղթանակ տարավ Եվրատեսիլ մրցույթում, երգչախուբը ղեկավարում էր հենց Սվեն-Օլոֆ Վալդոֆֆը։
Խմբի ելույթը չհիշվեց ամենավերջին հերթին շնորհիվ նրա, որ դիրիժորը «լի էր» Նապոլեոնով, երգի տեքստի բառերի ալլյուզիայով։

Սվեն-Օլոֆ Վալդոֆֆը մահացել է Գյոտեբորգում 83 տարեկանում, 2011 թվականի հունիսի 10-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  IN MEMORIAM Sven-Olof Walldoff (շվեդերեն) — ISSN 1404-1170
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Транслитерация по: *Люк Крэмптон, Дейфид Риз* Rock & Pop: Энциклопедия = DK Rock & Pop Year by Year. — М.: Росмэн, 2003. — С. 266. — ISBN 5-8451-1056-4
5. 1 2  "Sven-Olof Walldoff Discography at Discogs" (in անգլերեն). discogs. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|description=` ignored (help)
6. 1 2  "ABBA-dirigent is dood" (in հոլանդերեն). Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 11. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|description=` ignored (help)
7. ↑  "Sven-Olof Walldoff, ABBA conductor, passed away" (in անգլերեն). ESC. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 11. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|description=` ignored (help)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Ավստրիայի Վիեննա քաղաքի 3-րդ շրջանի Kolonitzgasse 11 բակում։ Համարվում է Կենտրոնական Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակության և միաժամանակ Ավստրիայի հոգևոր հովվության առաջնորդարանը։ Եկեղեցու օծման արարողությունը կատարել է Վազգեն Առաջին ամենայն հայոց կաթողիկոսը։ Եկեղեցին կառուցվել է 1968 թվականին, սակայն պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1972 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։

Պատմություն
-----------

1964 թվականին Kolonitzgasse 11 հասցեում ձեռք է բերվել եկեղեցու տարածքը։ Հայ ճարտարապետ Էդուարդ Սարապյանը նախագծել է եկեղեցին հայկական ճարտարապետությանը համահունչ։ Եկեղեցին կառուցել է ճարտարապետ Վալտեր Դուշմեյդը։ 1968 թվականին ապրիլի 21-ին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինը կատարել է եկեղեցու օծման արարողությունը։

Սուրբ Հռիփսիմեի սրբապատկերը եկեղեցու պատին
Եկեղեցին գտնվում է շենքերի բակում։ Եկեղեցու մուտքի վերևում՝ քարե ռելիեֆի վրա երկու հրեշտակներ պահել են խաչը, որի ներքևում հայերեն արձանագրությունն է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ԿԱՌՈՒՑԱԻ Ս. ՀՌԻՓՍԻՄԷ ԵԿԵ
ՂԵՑԻՍ Ի ՀԱՅՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ
Տ.Տ. ՎԱԶԳԵՆԻ Ա. ԿԱԹՈՂԻԿՈ
ՍԻ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ, ԱՐԴԵԱՄԲ
ՏԻԿՆՈՋՆ ՌՕԶ ԹՐԻՔԻ’Ի, ԾՆ.
ՀՌԻՓՍԻՄԷ ՀԱԼԱՃԵԱՆ,
Ր ԹՌԻԻՆ ՀԱՅՈՑ ՌՆԺՋ ԵԻ ՅԱՄԻ ՏԵԱՌՆ 1967 |  |

Եկեղեցու ներքին և արտաքին հարդարանքներում աչքի է ընկնում քարե երիզի վրա փորագրված խաղողի ողկույզով տարածվող զարդանախշը, պատի խորշում ամրացված Էջմիածնից բերված փոքրիկ խաչքարը և Սուրբ Հռիփսիմեի սրբապատկերը։ Սրբի գլխին նահատակության պսակն է, ձեռքին՝ մեծ խաչ, վերևում՝ Սուրբ հոգու աղավնին, ոտքերի տակ՝ Տրդատ 3-րդ արքան։

Եկեղեցու բակում կա հուշարձան` նվիրված Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։

Հայկական հրապարակ
-----------------

Հավատ (հուշարձան, Վիեննա)
2001 թվականին եկեղեցու մերձակա հրապարակը կոչվել է Հայկական հրապարակ, որտեղ տեղադրվել է Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակին նվիրված «Հավատ» հուշարձանը (քանդակագործ` Մարիամ Հակոբյան)։

Տես նաև
-------

* Հայերն Ավստրիայում

Գրականություն
-------------

* Felix Czeike (Hrsg.)։ Armenische Kirche. In: Historisches Lexikon Wien. Band 1, Kremayr & Scheriau, Wien 1992, ISBN 3-218-00543-4, S. 158 (Digitalisat).
* Dehio-Handbuch. Die Kunstdenkmäler Österreichs: Wien. II. bis IX. und XX. Bezirk, III. Bezirk Landstraße, Armenische Kirche hl. Hripsime. Verlag Anton Schroll & Co, Wien 1993, Seite 47, ISBN 3-7031-0680-8.
* Franz Gschwandtner, Christian Gastgeber: Die Ostkirchen in Wien. Ein Führer durch die orthodoxen und orientalischen Gemeinden. Styria, Wien 2004, ISBN 3-222-13145-7

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի, Վիեննա". Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Retrieved 2016 թ․ հունվարի 31. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  Neue Leitung für armenisch-apostolische Kirche in Österreich

Արտաքին հղումներ
----------------

Ավստրիայի հայ առաքելական եկեղեցական համայնք Archived 2016-01-16 at the Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի (Վիեննա)***էջը Վիքիպահեստում |
**Բեժյուդոր** (ռուս.՝ Бежъюдор), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիմ գետի աջ ափից 171 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 18 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03020200212103000021555
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103002155
* Ավազանի կոդը — 03.02.02.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության։ Բեժյուդոր։". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 17. Retrieved 2015 թ․ հունիսի 18.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանող եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Վերիշեն գյուղում, գյուղապետարանի մոտ։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին գտնվում է Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Հաբանդ գավառում։ Կառուցվել է 4-5-րդ դարերում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին Հայաստանի միանավ ամենախոշոր եկեղեցին է։ Եկեղեցու երկարությունը 27,3 մ է, սրահի երկարությունը ներսից 23,65 մ է, լայնությունը՝ որմնախորշերից 5,65 մ, իսկ հենապատերից՝ 3,45 մ։ Ամբողջությամբ պահպանվել է եկեղեցին։ Խիստ ձգված համաչափություններով դահլիճի երկայնական պատերին հնգական կամարակապ որմնախորշեր են։ Արևելքում այն ավարտվում է ներսից և դրսից կիսաշրջանաձև խորանով։ Եկեղեցին ունի երկու մուտք՝ հարավային և արևմտյան։ Եկեղեցու հարավ-արևմտյան ճակատային պատի վրա պահպանվել է մի փոքր վնասված արևի ժամացույցը։

Վերիշենի կամ (Ձագաձորի) Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին համարվում է վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության կառույցներից մեկը, որը համարվում է Սյունիքի դպրոցի ուշագրավ հուշարձաններից է։
Այն կառուցված է կոպտատաշ բազալտով։ Պատերի շարվածքում օգտագործվել են նաև նախկին կառույցի՝ 4-5-րդ դարերի բեկորներ։
Ըստ արձանագրության պարզ է դառնում, որ եկեղեցին վերանորոգվել է 17-րդ դարում, հետևյալ արձանագրությունը կարելի է տեսնել եկեղեցու դռան ճակատակալ քարի վրա։

Եկեղեցու ամենամեծ թաղածածկ սրահի երկարությունը՝ 27,3 մետր է։ Աղոթասրահը արևելքից արևմուտք ձգված ուղղանկյուն սրահ է, որը արևելյան կողմում ավարտվում է դրսից և ներսից կիսաշրջանաձև խորանով։
Այս եկեղեցին բացառիկ է նրանով, որ պատկանում է այն սակավաթիվ հուշարձանների թվին, որոնց խորանը ոչ թե բազմանիստ է, այլ՝ կիսաշրջանաձև։
Իսկ ներքին տարածքը ունի հինգ զույգ որմնամույթեր, որոնք բաժանված են վեց մասի։ Եկեղեցին ունի երկու մուտք, մեկը՝ արևմտյան կողմից, իսկ մյուսը հարավային կողմից։

Եկեղեցու բակում պահպանվել է 15-17-րդ դարերի արժեքավոր արձանագիր խաչքարեր և տապանաքարեր։ Այստեղ կա նաև հազվադեպ հանդիպող մի կոթող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "ՎԵՐԻՇԵՆԻ Ս. ՀՌԻՓՍԻՄԵ ԵԿԵՂԵՑԻ". *Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության* (in ամհարերեն). Retrieved 2021 թ․ հունիսի 22.
2. 1 2  "«Վերիշենի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին», Ժիրայր Միրումյան". Արխիվացված է the original 2021 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Retrieved 2021 թ․ դեկտեմբերի 10.
3. ↑  «Հայաստանի արտաքուստ շեշտված աբսիդով միանավ հուշարձանները», Մորուս Հասրաթյան, «ԼՀԳ», 1976, էջ 11․
4. ↑  «Վերիշեն», ՀՍՀ, հատ. 11, Երևան, 1981, էջ 407․
5. ↑  "Ձագաձորի Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցին որպես հնագույն գիտամշակութային կենտրոն". *Hetq.am*. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 22.
**Սուրբ Իսիդրոյի ճգնարան** (իսպ.՝ Ermita de San Isidro), ճգնարան Ալկալա դե Էնարես քաղաքում, Իսպանիա։ 1994 թվականին ճանաչվել է որպես Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձան, որն այժմ ծառայում է որպես ծխական եկեղեցի։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1650 թվականին դոն Խուան Կաստիլյեխոյի կողմից որպես դոն Դիեգո Պորտիլյայի կամքի ի կատար ածում։ Շենքը պատկանում էր Սուրբ Իսիդրոյի եղբայրությանը, որը նախկինում կոչվում էր Էրմանդադ դե Լաբրադորես (իսպ.՝ Hermandad de Labradores) մինչև 1967 թվականին դարձավ ծխական եկեղեցի։ 1994 թվականի դեկտեմբերի 12-ից համարվում է Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձան։ Եկեղեցին գտնվում էր Ալկալա դե Էնարես քաղաքից հյուսիս-արևմուտք՝ հրեաների հին գերեզմաններից ոչ շատ հեռու և շատ մոտ Վիլյամալեայի ջրանցքին և Կանյո Գորդո աղբյուրին։ Այժմ ճգնարանը գտնվում է բնակելի վայրում․ շուրջ բոլորը բազմահարկ բնակելի շենքեր են և զբոսայգի։

Կառույցն իրենից ներկայացնում է մադրիդյան բարոկկո ոճի շինություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձաններ". Արխիվացված է the original 2017 թ․ նոյեմբերի 19-ին. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 3.
2. ↑  Resolución de 12 de diciembre de 1994, de la Dirección General de Patrimonio Cultural de la Consejería de Educación y Cultura, por la que se incoa expediente de declaración de bien de interés cultural, con la categoría de monumento, a favor de la Ermita de San Isidro Labrador, hoy templo parroquial, del Municipio de Alcalá de Henares. BOE. 19/01/1995; (16):1929-31.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալկալա դե Էնարեսի Սուրբ Իսիդրոյի ճգնարանի պաշտոնական կայքը Archived 2008-05-10 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի** (ռուս.՝ Троицкая церковь), եկեղեցի ՌԴՌոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի Չերնեցով խուտորում։ Ներկայումս չի գործում և գտնվում է կիսաքանդ վիճակում։ Տաճարի նախնական տեսքի մասին պատկերացում կարելի է ստանալ միայն արխիվային նյութերով։

Պատմություն
-----------

Ժամանակակից Չերնեցովում տաճարը խնդրում էին կառուցել դեռևս 1877 թվականին, երբ հողատեր Սեմյոն Դանիլովիչ Սոկոլովը Չերնեցովսկի գյուղի համայնքի հանձնարարությամբ խնդրագիր էր ուղարկել Դոնի թեմ՝ «եկեղեցի կառուցելու թույլտվության մասին» (այս գյուղում)։ Համաձայն Կամենսկու գործակալ Ի. Պաշինսկու զեկուցագրի՝ տվյալ խնդրանքը սկզբում չի բավարարվել։ Սակայն չորս տարի անց, 1882 թվականին, Սուրբ Երրորդություն տաճարը կառուցվեց ծխականների գումարով։ Հաշվեցուցակում նշվել էր, որ շենքը քարե էր, ուներ զանգակատուն (որի երկրորդ հարկը՝ փայտե), տանիքը պատրաստված էր փայտից և ծածկված էր երկաթե թերթերով։ 1882 թվականի հոկտեմբերին Սրբազան Սինոդը հաստատել է եկեղեցու ծառայողների կազմը՝ քահանա, դպիր, նշխարաթուխ։ 1885 թվականի դեկտեմբերի 3-ից աշխատանքն է սկսել եկեղեցական-ծխական դպրոցը։

Խորհրդային իշխանության ժամանակ տաճարի զանգակատունը ոչնչացվեց, գմբեթները նետվեցին ցած, և տաճարը երկար ժամանակ օգտագործվել է որպես հացահատիկի շտեմարան։ Տաճարի դիմաց կառուցվել է Չերնեցովի գյուղական մշակույթի տունը, որի պատուհանները մեր օրերում նայում են Սուրբ Երրորդության եկեղեցուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "х. Чернецов Свято-Троицкий храм". Արխիվացված է the original 2016 թ․ նոյեմբերի 23-ին. Retrieved 2021 թ․ մարտի 5.
2. ↑  *Кириллов А. А.* Донская епархия в ее настоящем положении (По статистическим данным 1896 года). — Новочеркасск: Донская типография, 1896. — С. 30.
3. ↑  Свято-Троицкий храм

Գրականություն
-------------

* Кудрявцев, В. Троицкая церковь поселка Чернецевского / В. В. Кудрявцев // Сулинская земля: страницы истории. — Ростов н/Д. 1999. — С.143-146.
* Мякинченко, В. Троицкая церковь поселка Чернецовского / В. А. Мякинченко // Сулин и сулинцы: слов. — справ. — Красный Сулин, 2002. — С.99.
**«Արքայական» բալասան-ըմպելիք** (անգլ.՝ Royal Elixir), պատրաստված է հայկական միջնադարյան բժշկության հնավանդ, գաղտնագրված բաղադրատոմսով և թորման հատուկ եղանակով, որոնցով միջնադարում կենարար ըմպելիքներ են ստացել թագավորների առույգությունն ու երիտասարդությունը պահպանելու համար։

Պատմություն
-----------

Բալասանի բաղադրատոմսը միջնադարյան ձեռագրերից հայտնաբերվել ու վերծանվել է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտ - Մատենադարանի ավագ գիտաշխատող, բժիշկ-բուսաբույժ՝ Արմեն սարկավագ Սահակյանի երկարատև հետազոտությունների արդյունքում։  

Նախկինում այն պատրաստվել ու պահվել է վանքում, և որպես անհրաժեշտ պայման՝ ուղեկցվել համապատասխան աղոթակարգով։ Լեռնային հազվագյուտ բույսերի հավաքումն ու մշակումը նույնպես կատարվել է յուրահատուկ ծիսակարգով՝ լուսնային որոշակի օրերին, այն համարելով բուժական ազդեցության, ըմպելիքի անկրկնելի բույրի ու համի գրավական։   

Այժմ բալասանը պատրաստվում է Մատենադարանում և հնագույն ավանդույթներին հավատարիմ՝ պահվում և հասունացվում է Վայոց ձորի «Ճգնավոր» քարայր-մենաստանում, կաղնե տակառների մեջ՝ բժշկարար աղոթասացությունների ուղեկցությամբ։ Բալասանի պատրաստումը տևում է 3 տարի։

Բաղադրությունը
--------------

Ըմպելիքը պատրաստված է հայկական ալոճենու պտուղների թորվածքից, 54 բուժիչ և անուշաբույր բույսերից (այդ թվում՝ մեռոնիկ եղեսպակ, խնկածաղիկ, ճգնավորի խոտ, զուսպ, գլխենի, վարդապետի խոտ, անմեռուկ, խնկեղեգ, նարդոս հնդկական, մշկընկույզ, հնդկապղպեղ, հայխունկ, զաֆրան, հիրիկ գերմանական, մրտենի և այլն), արարատյան որդան կարմիրից, պարունակում է նաև լեռնային բնական մեղր։

Առողջարար ազդեցությունը
-----------------------

Հնուց ի վեր հայտնի են բալասանի բուժիչ և կազդուրիչ հատկությունները։ Այն ունի դիմադրողականությունն ամրապնդող և վարակազերծող ազդեցություն, կարգավորում է նյութափոխանակությունը, բարելավում ինքնազգացղությունը, շնչառական, աղեստամոքսային, նյարդային և սիրտ-անոթային համակարգերի աշխատանքները։ Օգնում է կանխել հիշողության կորուստը, նվազեցնում աթերոսկլերոզի, սրտի ինֆարկտի և ուղեղի կաթվածի առաջացման հավանականությունը։ Նպաստում է հաղթահարելու հոգնածության, անհանգստության և ճնշվածության զգացողությունները. միջնադարյան բժիշկների բնորոշմամբ՝ «կազդուրում և ուրախացնում է սիրտը»։  

Օգտագործում են 5-10 մլ ուտելուց առաջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արարատյան որդանը կրկին կարող է ծառայել մարդկանց(չաշխատող հղում)
2. ↑  "Բալասան «Արքայական»". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 22.

Աղբյուրներ
----------

* Մատենադարանի միջնադարյան բժշկագիտության լաբորատորիա, ՀՀ արտոնագիր թիվ 1722, Սերտիֆիկատ № 021717:
**Արտեմ Մարգարի Մեջինյան** (նոյեմբերի 29, 1913(1913-11-29), Կոթիգեղ, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 8, 1998(1998-11-08), Երևան, Հայաստան), հայ քամանչահար, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1961), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1986)։

Կենսագրություն
--------------

Արտեմ Մեջինյանը ծնվել է Նոյեմբերյանի շրջանի Կոթի գյուղում։ 1932 թվականին ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը, 1932 - 1935 թվականներին սովորել է Իջևանի գյուղ-տեխնիկումում։ Իջևանում ուսանելու տարիներին որպես քյամանի նվագող, ելույթներ է ունեցել տեղի ռադիո հանգույցում։ 1934 թվականին Թբիլիսիում մասնակցել է Անդրկովկասյան ժողովրդական գործիքների օլիմպիադային, նվագել «Էշխեմեդ», «Լոռվա հովվականը» երաժշտական համարները և արժանացել ժյուրիի նախագահ, կոմպոզիտոր Ռոմանոս Մելիքյանի ուշադրությանը։ 1935 թվականին տեղափոխվել է Երևան, ընդունվել Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի ջութակի բաժին։ Նույն թվականին որպես քյամանչահար և շվի նվագող ընդունվել է ֆիլհարմոնիայի ժողովրդական գործիքների նվագախումբ։ 1941 թվականին ավարտել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը։ 1939 թվականին մասնակցել է Երևանում տեղի ունեցած ժողովրդական գործիքների մրցույթին։ Նույն թվականին նվագախմբի հետ մասնակցել է Մոսկվայում կայացած հայկական արվեստի և գրականության տասնամյակին՝ արժանանալով մեդալի։ 1946 թվականին ընդունվել է ՀԽՍՀ Ռադիոյի ժողովրդական գործիքների համույթ՝ որպես կոնցերտմեյստեր և մենակատար։ Աշխատանքին զուգահեռ դասավանդել է Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ 1956 թվականին կրկին մասնակցել է Մոսկվայի հայկական արվեստի և գրականության տասնօրյակին։ Համերգներով հանդես է եկել Շարա Տալյանի, Շողիկ Մկրտչյանի, Արաքսյա Գյուլզադյանի, Վաղարշակ Սահակյանի և այլոց հետ։ Գրել է նաև երգեր հայ գրողների տեքստերի հիման վրա՝ «Ինչ իմանայի» երգը,«Երգ-պար», «Արփենիկ», «Գայանե» պարերը։

Արտեմ Մեջինյանի հուշատախտակը Երևանում

Մրցանակներ, պարգևներ
--------------------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1961)
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1986)
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ ԳԽ պատվոգիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ինչ իմանայի, Խոսք` Ռոզա Մելիքյանի, երաժշտությունը՝ Արտեմ Մեջինյանի
2. ↑  "Music of Armenia Արտեմ Մեջինյան". Արխիվացված է the original 2017 թ․ մայիսի 14-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Արտեմ Մեջինյանի կենսագրությունը AV Production կայքում". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  Հարգանք առ մեծ երաժիշտը
5. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007։
**Սուրբ Հարություն խաչքար-հուշակոթող**, գտնվում է Սուրբ Տրդատ եկեղեցու բակում։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ վարպետ - քանդակագործ Վարազդատ Հարությունյան

Պատմություն
-----------

Սուրբ Հարություն խաչքար-հուշակոթողն օծել է Վայոց ձորի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տ. Աբրահամ արքեպիսկոպոս Մկրտչյանը։ Օծման արարողությանը ներկա են գտնվել Շիրակի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տ. Միքայել եպիսկոպոս Աջապահյանը, Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսությունից ուխտավորաբար Հայաստանում գտնվող Գերաշնորհ Տ. Գեղամ արքեպիսկոպոս Խաչերյանը, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հոգևոր կրթական հաստատությունների վերատեսուչ Գերաշնորհ Տ. Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյանը, ՀՀ Վայոց ձորի մարզպետ Էդգար Ղազարյանը, մարզային և քաղաքային իշխանության ներկայացուցիչներ, տարածաշրջանի քաղաքապետեր և համայնքապետեր, ճեմարանի ավարտական լսարանի սարկավագներ, բարձրաստիճան հյուրեր, նաև հյուրեր ԱՄՆ-ից, Ռուսաստանի Դաշնությունից, Կանադայից, Արցախից, բազմաթիվ ուխտավորներ Հայաստանի տարբեր մարզերից։ Հարություն խաչքար-հուշակոթողը ստեղծվել է Նյու պլաստ ընկերության հիմնադիր Գրիգոր Գրիգորյանի հովանավորությամբ։

Խաչքարագործ վարպետ Վարազդատ Համբարձումյանն, իր մտահղացումամբ, ընտրել է խաչքարերի հայտնի և ճանաչելի օրինակները և դրանք մեկտեղել լեռնատեսք ճարտարապետական մեկ կառույցի մեջ։ Դեպի երկինք բարձրացող կոթողը հավաստում է հայ մշակույթի անսասանությունն ու հավերժությունը։ Ըստ վարպետի՝ այն հայության համախումբ և միասնական աղոթքն է՝ ուղղված առ Աստված։

«Հարություն» խաչքար-հուշակոթողը բաղկացած է 12 խաչքարերից՝

1. Հրեշտակներով խաչքար - 13-րդ դար, ծագման վայրն անհայտ է, այժմ պահվում է Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնում, Հավանական ծագումը՝ Կոտայք կամ Գեղարքունիք
2. Դավթոնի խաչքար - 1158 թվական, Օխտը եղցի վանք (Արցախ)
3. Հովհանիսի խաչքար -1602 թվական, Ջուղա, այժմ պահվում է Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնում
4. Դանիելի խաչքար - 13-րդ դար, Նորատուս (Գեղարքունիք)
5. Մոնումենտալ խաչքարով քանդակ - 13-րդ դար, Հաղարծին (Տավուշ)
6. Թռչուններով խաչքար - 13-րդ դար, Առինջ (Կոտայք)
7. Լուսային նշաններով խաչքար - 9-10-րդ դդ. Մաքենյաց վանք (Գեղարքունիք), այժմ պահվում է Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնում
8. Հայր Վարդիկի խաչքարերից - 1041 թվական, Ցախաց Քար վանք (Վայոց ձոր)
9. Պողոս վարպետի խաչքարը - 13-րդ դար, Գոշավանք (Տավուշ)
10. Մոմիկի խաչքարերից - 1308 թվական, Նորավանք (Վայոց ձոր), այժմ պահվում է Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնում
11. Նռնաքանդակներով քանդակ - 13-րդ դար, Փոքր Մասրիկ, (Գեղարքունիք)
12. Հորիզոնական արմավազարդով խաչքար - 11-րդ դար, Հաղպատի վանք (Լոռի)

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Սուրբ Հարություն խաչքար-հուշակոթողի օծումը". Արխիվացված է the original 2014 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Retrieved 2014 թ․ սեպտեմբերի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Հարություն» խաչքար-հուշակոթողի բացում / 25.05.14 / Վայոց ձոր / Վայք / Սբ. Տրդատ եկեղեցի
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի**, հայ առաքելական առաջին եկեղեցին ԱՄԷ-ում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին գտնվում է Միացյալ Արաբական Էմիրությունների Շարջա քաղաքի Յարմուք թաղամասում։ Այն հիմնվել է 1980 թվականին տեղի հայ համայնքի միջոցներով։ Եկեղեցուն կից գործում է կիրակնօրյա հայկական դպրոց։  

Շարջայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին կառուցվել է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսության թույլտվությամբ ու Շարջայի էմիրության հովանավորությամբ։ Այն ԱՄԷ-ում առաջին հայկական եկեղեցին է։ 1998 թվականին եկեղեցին օծել է Մեծի տան Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ն։ Եկեղեցու կառուցման համար հողատարածքը նվիրել էր Գերագույն խորհրդի անդամ և Շարջայի էմիր Շեյխ Սուլթան բին Մուհամմադ ալ-Կասիմին։

Եկեղեցում 11 պատկերներ ստեղծել է հայ նկարիչ Սամվել Պետրոսյանը։

Տես նաև
-------

* Հայերն Արաբական Միացյալ Էմիրություններում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շարջայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի
2. ↑  "Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 11.
3. ↑  "Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ Պատմութիւնը". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 11.
4. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի** Դոփուց վանք, Հայ Առաքելական եկեղեցի Գեղարքունիքի մարզի Նորատուս գյուղում։ Ընդգրկված է Նորատուսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Գավառի տարածաշրջանի միջնադարյան հուշարձաններից է։ Գտնվում է Նորատուս գյուղի հարավարևելյան մասում։ Ըստ Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսի՝ եկեղեցին կոչվել է Դափուց վանք և եղել է կուսանոց։ Արձանագրությունները և շինարարական ձևերի ուսումնասիրությունը թույլ են տալիս այն վերագրել 9-10-րդ դդ.։ Նախկինում եղել է միանավ թաղածածկ բազիլիկ կառույց, որը 10-11-րդ դ. Խաչատուր ճարտարապետը վերափոխել է գմբեթավոր սրահի։ Հյուսիսային և հարավային կողմերում ավելացվել են երկու խորաններ, ներքուստ, պատերին կից ավելացվել են որմնամույթեր, և տեղադրվել է սրածայր գմբեթ։ Եկեղեցու պատերին պահպանված 10-13-րդ դդ. արձանագրություններից հիշարժան են Հերակլի 1000 թ. եկեղեցու նորոգման վերաբերյալ Գագիկ Շահնշահի անունը հիշատակող արձանագրությունները։

Եկեղեցին ունի պարսպափակ բակ։ Եկեղեցու բակում պահպանվել են նաև 13-17-րդ դդ. խաչքարեր։  

2007 թվականին եկեղեցին մասնակի վերանորոգվել է։

Գրականություն
-------------

* Բարխուդարյան Ս. Դիվան հայ վիմագրության, պրակ IV, Երևան, 1973։
* Գրիգորյան Գ. Սյունիքի վանական կալվածքները 9-13-րդ դդ. Երևան, 1973։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  "ՀՀ Մշակույթի նախարարություն, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Նորատուս)". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Օծվել է Նորատուս համայնքի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին
Կենսաքիմիայում և մոլեկուլային կենսաբանության մեջ **սպիտակուցի ֆոլդինգ** են անվանում այն գործընթացը, որի ժամանակ պոլիպեպտիդները ինքնաբուխ, շղթայի յուրահատուկ տարածական կառուցվածք են ձեռք բերում (երրորդային կառուցվածք)։

Պոլիպեպտիդի առաջնային կառուցվածքից (ձախից) ձևափոխում երրորդային կառուցվածք (աջից).
Յուրաքանչյուր սպիտակուցի մոլեկուլ սկսում է ձևավորվել որպես պոլիպեպտիդ, որը ձևավորվում է տրանսլյացիայի արդյունքում՝ իՌՆԹ-ի գծային շղթայի հիման վրա։ Պոլիպեպտիդը չունի եռաչափ կառուցվածք (օրինակը ներկայացված է աջ կողմում գտվող պատկերում)։ Սակայն շղթայում բոլոր ամինաթթուներն ունեն որոշակի քիմիական հատկություններ․ հիդրոֆոբություն, հիդրոֆիլություն և էլեկտրական լիցք։ Ամինաթթուների միմյանց հետ փոխազդեցությունը բերում է եռաչափ կառուցվածքի առաջացմանը (կոնֆորմացիա)։ Սպիտակուցի արտաքին մակերեսին ձևավորվում են ակտիվ կենտրոններ։ Արդյունքում՝ սպիտակուցի գլուբուլայի արտաքին մակերեսին ձևավորվում են ակտիվ կենտրոններ և մուլտիմերային սպիտակուցների ենթամիավորների ու կենսաբանական թաղանթների հետ միացման հատվածները

Շատ հազվադեպ սպիտակուցը կարող է միանգամից ենթարկվել երկու կոնֆորմացիա ունենալ։ Այդպիսի սպիտակուցները կարող են շատ տարբեր լինել՝ կատարելով տարբեր ֆունկցիաներ։ Դրա համար անհրաժեշտ է, որ սպիտակուցի մոլեկուլի ֆազային միջավայրի տարբեր հատվածներում գոյություն ունենան էներգիայով համարյա համընկնող երկու վիճակներ։

Սպիտակուցի երրորդային կառուցվածքը կայունացնելու համար սպիտակուցները ենթարկվում են հետտրանսլացիոն ձևափոխման։ Հաճախ պոլիպեպտիդային շղթաների տարածական մոտ տեղամասերում հանդիպում են դիսուլֆիդային կամրջակներ։ Ֆոլդինգին մասնակցում են սպիտակուց-շապերոնները։ Չնայած նոր սինթեզված սպիտակուցների մեծամասնությունը կարող են ֆոլդինգի ենթարկվել առանց շապերոնների, քիչ քանակով սպիտակուցների համար շապերոնների առկայությունը ֆոլդինգի ժամանակ պարտադիր է։

Սպիտակուցների պարուրման մեխանիզմը ամբողջությամբ չի հետազոտվել։ Սպիտակուցի եռաչափ կառուցվածքի փորձնական հետազոտությունը շատ բարդ է և ծախսատար։ Սակայն սպիտակուցի ամինաթթուների հաջորդականությունը հայտնի է։ Ուստի գիտնականները փորձում են օգտագործել տարբեր կենսաֆիզիկական մեթոդներ, որպեսզի ամինաթթվային հաջորդականության միջոցով կանխատեսեն սպիտակուցի տարածական կառուցվածքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Science of Folding@Home". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ փետրվարի 25. Retrieved 2009 թ․ ապրիլի 16.
2. ↑  "Прояснен механизм формирования протеинов". *Компьюлента*. Retrieved 2009 թ․ ապրիլի 16.(չաշխատող հղում)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գևորգ**, հայ առաքելական եկեղեցի Բրազիլիայի Սան Պաուլո քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Սան Պաուլոյի հայկական Սուրբ Գևորգ առաջին եկեղեցին կառուցվել է 1937 թվականի մարտի 21-ին և ունեցել 35մ բարձրություն։ Այն օծվել է հայր Գաբրիել Սամուելյանի կողմից 1938 թվականի ապրիլի 10-ին։ Սակայն 1943 թվականին քաղաքային իշխանությունները փողոցի ընդլայնման համար եկեղեցին քանդել են։ Հայ բարեգործ Ջորջ Թահանիանի որոշմամբ նոր հայկական եկեղեցի է կառուցվել քաղաքի մեկ այլ թաղամասում, որը նույնպես կոչվել է Սուրբ Գևորգ։ Հիմնարկեքի արարողությունը տեղի է ունեցել 1945 թվականի մարտի 25-ին, բացումը՝ 1949 թվականի ապրիլի 3-ին, օծումը՝ ապրիլի 24-ին արքեպիսկոպոս Գարեգին Խաչատուրյանի կողմից։

Եկեղեցու առաջնորդն է եղել Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյանը, 2014 թվականից Բրազիլիայի հայոց թեմի առաջնորդ է ընտրվել առաջնորդական փոխանորդ Տեր Նարեկ վարդապետ Բերբերյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Սբ Գևորգ եկեղեցի, Բրազիլիա, Սան Պաուլո". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 13.
2. ↑  Ընտրվել է Բրազիլիայի հայոց թեմի առաջնորդը(չաշխատող հղում)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Կարապետ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Հորդանանում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Կարապետ եկեղեցին կառուցվել է Երուսաղեմի հայ համայնքի, Երուսաղեմի հայոց պատրիարքության շնորհիվ։ Եկեղեցու հիմնադրման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2009 թվականին, Հորդանան գետի ափին, որին մասնակցել են հոգևորականներ, համայնքի բարձրաստիճան ղեկավարներ։

Եկեղեցու օծման արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, որին մասնակցել են ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, ՀՀ Արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկյանը, Սևան արքեպիսկոպոս Ղարիբյանը, Հորդանանի հոգևոր առաջնորդ Վահան արքեպիսկոպոս Թոփալյանը և այլք։

Եկեղեցու հեղինակն է ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանը։ Եկեղեցին կոչվում է Սուրբ Կարապետ՝ ի հիշատակ բանաստեղծ Կարո Կարապետյանի։ Եկեղեցու կառուցումն իրականացրել է բանաստեղծի որդին՝ Վիգեն Կարապետյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ներկա է գտնվել Հորդանան գետի ափին կառուցված Սուրբ Կարապետ եկեղեցու օծման արարողությանը(չաշխատող հղում)
2. ↑  "Հորդանան գետի ափին կօծվի հայկական Սուրբ Կարապետ եկեղեցին". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 7.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Լիմասոլում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Գևորգ եկեղեցին գտնվում է Լիմասոլի կենտրոնում, կառուցվել է 1939–1940 թթ. այն հողատարածքի վրա, որը գնել և նվիրաբերել էր Սաթենիկ Սուլթանյանը՝ ի հիշատակ իր հոր՝ Գևորգի։ Եկեղեցին օծվել է 1948 թվականի ապրիլի 11-ին արքեպիսկոպոս Ղևոնդ Չեբեյանի կողմից։ Եկեղեցին վերանորոգվել է 1975–1976 և 2006 թվականներին։ 1989 թվականին Կարապետ և Նշան Արագչինջյան եղբայրները եկեղեցուն են նվիրաբերել էլեկտրական զանգ։ Յուրաքանչյուր տարի սեպտեմբերի վերջին կիրակին եկեղեցում նշվում է Սուրբ Գևորգի օրը։ 1992 թվականից եկեղեցու հոգևոր հովիվն է Տեր Մաշտոց Աշխարյանը։ 1975–1976 թթ. վերանորոգման ժամանակ զանգը տեղադրվել է մուտքի վերևի մաս, իսկ երկաթյա հայկական խաչն ավելացվել է 2006 թվականի վերանորոգման ժամանակ՝ հայերեն մակագրությամբ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Սուրբ Գէորգ եկեղեցի։ |  |

Եկեղեցում կա մեկ այլ մարմարե մակագրություն.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Նուիրեցաւ ելեկտրական կոչնակս արդեամբ եւ ծախիւք եղբարցն Կարապետ եւ Նշան Արագչինճեանոց Տիգրանակերտցի ի թուին Քս.ի 1989-ի)։ |  |

Եկեղեցու դիմաց է գտնվում Առաքելյան ընտանիքի կողմից նվիրաբերված տուֆե խաչքարը, որը տեղադրվել է 2008 թվականին սեպտեմբերի 28-ին և օծվել է արքեպիսկոպոս Վարուժան Հերգելյանի կողմից։ Եկեղեցու մոտ է գտնվում Լիմասոլի հայկական դպրոցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Սուրբ Գևորգ եկեղեցի". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 25.

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Armenians of Cyprus (booklet)
* The Armenians of Cyprus
**Սուրբ Աստվածամոր Հովանու մայր տաճար**, Հայ առաքելական եկեղեցու մայր տաճար Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտում։ Եկեղեցու ճարտարապետը Գագիկ Երանոսյանն է։ Եկեղեցին օծվել է 2019 թվականի ապրիլի 7-ին։ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ հայտնվելուց և Ստեփանակերտի հայաթափումից հետո դադարել է գործել ։ Գմբեթի վրայից հանված են խաչերը ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցու հիմնարկեքը կատարվել է 2006 թվականի հուլիսի 19–ին՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ։ Համաձայն նախագծի՝ եկեղեցու տրամաչափը 30 մետր է, բարձրությունը՝ 35 մետր։ Եկեղեցու ներքևում 6 մետր բարձրությամբ նկուղային դահլիճ է, որի տակ էլ 2,60 մետր խորությամբ երկաթբետոնե բարձիկ։ Եկեղեցու զանգակատան բարձրությունը լինելու է 24 մետր։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2012-12-27 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածամոր Հովանի մայր եկեղեցու նախագիծը". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հունվարի 27-ին. Retrieved 2012 թ․ սեպտեմբերի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Ստեփանակերտում ընթանում է 12 տարի կառուցված Մայր տաճարի օծման արարողությունը (ֆոտո)". *news.am*. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 8.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
**Բելդիբի** (թուրքերեն՝ Beldibi), հանգստավայրային քաղաք Թուրքիայի հարավ-արևմուտքում, Անթալիայի մարզում։ Քաղաքը բաժանված է երեք շրջանների՝ Բելդիբի 1, Բելդիբի 2 և Բելդիբի 3։

Տավրոսի լեռնահամակարգը Բելդիբիի ծովափից

Տեղակայում
----------

Բելդիբին գտնվում է Անթալիա քաղաքի կենտրոնից 25 կիլոմետր դեպի հարավ։ Անթալիայի օդանավակայանից հեռավորությունը 39 կիլոմետր է, շրջկենտրոնից՝ Քեմերից՝ 17 կիլոմետր, Տավրոսյան լեռնահամակարգից՝ 7 կիլոմետր։ Քաղաքի մեծ մասը տեղակայված է Աթաթուրքի անունը կրող փողոցի վրա, որտեղ կան բազմաթիվ հյուրանոցներ, խանութներ և առանձնատներ։ Լեռնալանջերով անցնում է Անթալիա - Քեմեր ավտոմայրուղին։

Տնտեսություն
------------

Բելդիբիում հիմնականում զարգացած էր անասնաբուծությունը։ Բանջարաբուծությունը զարգացած չէր, քանի որ առափնյա հողերի մեծ մասը աղի են։ Ներկայումս Բելդիբիի տնտեսության գլխավոր ուղղությունը տուրիզմն է։

Տուրիզմ
-------

Քաղաքում մեծապես զարգացած է տուրիզմը, քանի որ քաղաքը բավականին մոտ է Անթալիային։ Քաղաքում կան բազմաթիվ հյուրանոցներ, որոնք հիմնականում պատկանում են համաշխարհային ցանցերի։ Հյուրանոցները գտնվում են գլխավոր փողոցի վրա։ Խանութներում հիմնականում վաճառում են հուշանվերներ, կաշվե իրեր, թուրքական քաղցրավենիք և ոսկյա զարդեր։ Քաղաքի սուպերմարկետներում կարելի է առևտուր կատարել քարտային համակարգով։

Քաղաքային լողափն ավազե է։ Հյուրանոցների մասնավոր լողափերում ավազը բերվել է հարակից շրջաններից։ Քաղաքում մերձափնյա զբոսավայր, ինչպես, օրինակ, Մարմարիսում կամ Քեմերում է, չկա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Магазины и шоппинг в Бельдиби". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հունվարի 22-ին. Retrieved 2017 թ․ մայիսի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Մեծ մարտիրոսուհի Եկատերինա եկեղեցի** (**Սուրբ Եկատերինա եկեղեցի**, ռուս.՝ Церковь Великомученицы Екатерины; Церковь Святой Екатерины), ուղղափառ տաճար ՌԴ Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Ենթարկվում է Շախտիի և Միլլերովոյի թեմի Սուլինսկոյե գործակալությանը։

*Հասցեն`* Ռոստովի մարզ, Կրասնոսուլինսկի շրջան, Կրասնի Սուլին քաղաք, Վոկզալնայա փողոց, 120ա։

Պատմություն
-----------

Տաճարը կառուցվել է ագարակատեր, «Պրիգորոդնոյե» ՍՊԸ-ի տնօրեն, Կրասնոսուլինսկի քաղաքային ժողովի պատգամավոր Յուրի Ալեքսանդրովիչ Միրոշնիչենկոյի միջոցներով, որը որոշել է եկեղեցի կառուցել կյանքից վաղաժամ հեռացած իր մոր անունով։

Սուրբ Եկատերինա տաճարի հիմնաքարն օծվել է 2012 թվականի մարտի 30-ին։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 4-ին օծվել են գմբեթները։ Զատկի շաբաթի ուրբաթ օրը` 2013 թվականի մայիսի 10-ին, Շախտիի և Միլլերովոյի թեմի եպիսկոպոս Իգնատին օծեց տաճարը։ Սա Դոնի հողում փայտե միակ տաճարն է, որի գմբեթն ունի պսակի տեսք` ի պատիվ սուրբ մեծ նահատակ Եկատերինայի։

2014 թվականին Սուրբ Եկատերինա տաճարի երեցփոխ Յուրի Միրոշնիչենկոյին եպիսկոպոսոս Իգնատին հանձնել է «Շախտիի թեմին մատուցած ծառայությունների համար» թեմական մեդալ։ Դրանով Շախտիի թեմական վարչությունը նշել է Յուրի Միրոշնիչենկոյի ջանքերը տաճարը կառուցելիս։ Նույն թվականին Եկատերինայի տաճարում տեղադրվել են նոր տապանակ և Սուրբ Աստվածածնի «Ամենաթագուհի» սրբապատկերը, որոնք օծել է Սուլինսկի շրջանի գործակալ, Եկատերինայի տաճարի վանահայր ավագ երեց Վասիլի Խադիկինը։

Ուկրաինայի արևելքում զինված հակամարտության ընթացքում Եկատերինայի ծուխը օգնություն է ցուցաբերել Ուկրաինայից եկած փախստականներին։

2016 թվականին Յուրի Միրոշնիչենկոյի ջանքերով եկեղեցում կազմակերպվել և բացվել է ծխական սեղանատուն, որն աշխատում է տոնական և կիրակի օրերին։ Նախատեսվում է այս տարածքը ժամանակավորապես օգտագործել կիրակնօրյա դպրոցի պարապմունքների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Красный Сулин. Церковь Екатерины.
2. ↑  Церковь Святой великомученицы Екатерины (Красный Сулин)
3. 1 2  Екатерининский храм
4. ↑  "Красносулинский вестник (Красный Сулин)" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2017 թ․ մարտի 24-ին. Retrieved 2017 թ․ սեպտեմբերի 12.
5. ↑  Екатерининский приход г. Красный Сулин оказал помощь беженцам из Украины
6. ↑  В Екатерининском приходе открыли приходскую трапезную(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Храм Святой Великомученицы Екатерины
* Расписание Богослужений Archived 2017-03-24 at the Wayback Machine.
* Сулинское благочиние. Все церкви и монастыри.
* На историческом месте основания города Сулина совершен молебен Archived 2017-03-25 at the Wayback Machine.
**Բահավալպուր** (ուրդու՝ بہاولپور‎, անգլ.՝ Bahawalpur, ա.-փենջ.՝ بہاولپور), քաղաք Սաթլեջ գետի հարավում՝ Պակիստանի Փենջաբ նահանգի Թար անապատի եզրին։

Պատմություն և տեսարժան վայրեր
-----------------------------

Նուր-Մահալը Բահավալպուրում
Հիմնադրվել է 1748 թվականին Սինդի նավաբ Մուհամմեդ Բահավալ-խանի կողմից։ Մեծ մողոլների կայսրության փլուզման ժամանակահատվածում Բահավալպուրի նավաբները դարձել են ժամանակակից Պակիստանի տարածքում ամենահզոր քաղաքական ուժերից մեկը։ 1802 թվականին բրիտանացիները ճանաչեցին իրենց պետության անկախությունը։

Բացի անապատում գտնվող Դերավար ամրոցից, Բահավալպուրի նավաբները հենց քաղաքում կառուցեցին երկու պալատ։ Բացի Սաթլեջի վրայի Պակիստանի միակ երկաթուղային կամրջից, Բահավալպուրում կա մարզադաշտ, լողավազան և կենդանաբանական այգի։

Երկրի մասշտաբով քաղաքը խոշոր կրթական կենտրոն է, մի քանի քոլեջներով (այդ թվում՝ բժշկական) և համալսարանով (հիմնադրվել է 1975 թվականին)։

Բնակչություն
------------

*Քաղաքի բնակչության թվաքանակի դինամիկան ըստ տարիների․*

| 1972 | 1981 | 1998 | 2017 |
| --- | --- | --- | --- |
| 133 782 | 180 263 | 408 395 | 761 711 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "произношение". Արխիվացված է the original 2020 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Retrieved 2022 թ․ հունիսի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "произношение". Արխիվացված է the original 2020 թ․ դեկտեմբերի 6-ին. Retrieved 2022 թ․ հունիսի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* About Bahawalpur
* District Bahawalpur — 1998 census
* Bahawalpur Pictures
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Լոռու մարզի Դսեղ գյուղում։ Ընդգրկված է Դսեղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Գտնվում է Դսեղ գյուղի կենտրոնում՝ միջնադարյան գերեզմանոցի տարածքում, Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանի հարևանությամբ։ Շրջապատված է քարե ցածր պարսպով։ Կառուցվել է 7-րդ դարում։ Բազմիցս վերակառուցվել է, և նախնական շինությունից գրեթե ոչինչ չի պահպանվել։ Ներկայիս կառույցը ուղղանկյուն դահլիճ է՝ արևելյան կողմում խորանով, որի ուղղանկյուն ծավալը դուրս է գալիս եկեղեցու արևելյան պատի սահմաններից։ Խորանի երկու կողմերում ավանդատներն են։ Հարավային ավանդատունը հետագայում՝ 10-րդ դարում, Մամիկոնյան իշխանների միջոցով վերափոխվել է զանգակատան, որը կառուցվել է դեղնակարմրավուն ֆելզիտով։ Զանգակատան արևելյան ճակատին պահպանվել է Մամիկոնյան տոհմի զինանշանը՝ երկգլխանի արծիվ՝ ճանկերում գառ։ Հարավային պատին փորագրված է արևի ժամացույց։

Եկեղեցին վերակառուցման է ենթարկվել նաև 1900 թվականին, որի մասին հիշատակվում է գմբեթարդի ճակատային կամարի արձանագրության մեջ։ Ներկայիս տեսքը եկեղեցին ստացել է այդ վերակառուցումից հետո։

Եկեղեցու վերջին վերակառուցումը վերաբերում է 1969 թվականին։

Դսեղի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին վաղ միջնադարյան այն ճարտարապետական հուշարձաններից է, որտեղ զուգադրվել են տարբեր դարաշրջանների վերակառուցումները։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Հովհաննես Թումանյանի հայրը՝ Ասլանը (1839-1898), գյուղի քահանան էր՝ ձեռնադրված որպես Տեր-ԹադևոսՀովհաննես Թումանյանի հայրը՝ Ասլանը (1839-1898), գյուղի քահանան էր՝ ձեռնադրված որպես Տեր-Թադևոս

Գրականություն
-------------

* Շախկյան Գ. Լոռի. պատմության քարակերտ էջերը, Երևան, 1986։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  "ՀՀ Մշակույթի նախարարություն, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի, Դսեղ". Արխիվացված է the original 2013 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 11. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Դսեղ)** կատեգորիայում։ |