|  |
| --- |
| **Ձկնկուլներ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Ենթադաս** | Տիպիկ թռչուններ (Neognathae) |
| **Վերնակարգ** | *Aequornithes* |
| **Կարգ** | Խոլահավազգիներ (Suliformes) |
| **Ընտանիք** | **Ձկնկուլներ** (Phalacrocoracidae)Reichenbach, 1850 |

**Բակլանազգիներ**, (լատ. Phalacrocoracidae), փորհավ թռչունների ընտանիքի շարքերում ընդգրկված, բաղկացած, համաձայն ավանդական համակարգի, *Phalacrocorax* սեռերից մեկից և շուրջ 40 տեսակներից։ Վերջին տարիներին այդ ընտանիքում որոշ 2 սեռեր բաժանվում են, բացի գլխավոր սեռից՝ *Phalacrocorax* — *Nannopterum*, թռիչքային գալապագոսյան ձկնկուլից (*Nannopterum harrisi*), և *Leucocarbo*, ներառյալ կապույտ աչքերով ձկնկուլների լայն տեսականի (*Leucocarbo atriceps* s. l.), որոնց համակարգված վիճակը (տեսակներ / ենթատեսակներ) մնում է անորոշ, այդ թվում՝ Անտարկտիդյան կապույտ աչքերով ձկնկուլը։

Տարածում
--------

Լայն տարածված են ամբողջ աշխարհում, հատկապես կենսաբազմազանությամբ արևադարձային և բարեխառն կլիմայական պայմաններում։ Բնակվում է մայրցամաքների և կղզիների ափերին, ինչպես նաև գետերի, լճերի, խոնավ վայրերի ափերին։ Ռուսաստանի Դաշնության տարածքում բնակվում են վեց տեսակի բալկանազգիներ՝ մեծ ձկնկուլ (P.carbo), ճապոնական ձկնկուլ, ճահճային ձկնկուլ (P.capillatus), փոմփոլավոր ձկնկուլ (P.aristotelis), բերինգյան բակլան (P.pelagicus), կարմրադեմ ձկնկուլ (P.urile) և փոքր ձկնկուլ (P.pygmaeus):

Նկարագրություն
--------------

Միջին կամ բավականաչափ մեծ թռչուններ են՝ բադի կամ սագի չափով։ Մարմնի երկարությունը 50-100 սմ, թևերի բացվածքը 80-160 սմ։ Սև տեսակների մեծ մասի փետուրները մետաղական փայլով են. որոշ տեսակներ ունեն սպիտակ հետքեր գլխի և փորի վրա։ Հավերին բռնելիս և բուծման ընթացքում գլխի մերկ մաշկը, կոկորդի պարկը, աչքերի շուրջ օղակները և բեկը դառնում են կարմիր, դեղին, կանաչ կամ շագանակագույն։ Ինչպես կարգն է, սեռական տարբերությունը (տեսանելի տարբերություններ էգերի և արուների) դրսևորվում է միայն չափերով (արուները ավելի մեծ են)։ Երիտասարդ անհատների պոչաթևերը բաց շագանակագույն են, որոնց ստորին մասը թեթև է, քան վերին մասը։ Վերջում բարակ գլանաձև բեկը թեքված է կարթի տեսքով, քթանցքները բացակայում են։ Բեկի հիմքում կա մերկ մաշկի մի հատված, որը առանձնացնում է նման տեսակներին։ Թաթերը ցանցավորված են, որոնք գտնվում են ետևում։ Երկար թևերը, պարանոցն ու պոչը ուրվագծվում են խաչաձև թռիչքում։ Նստած, լողացող կամ թռչող թռչնի գլուխը սովորաբար փոքր-ինչ բարձրացվում է։ Հողի վրա նրանք նստում են ուղղահայաց, ձգում են իրենց վիզը, ջրի վրա՝ խորը, պոչը իջեցնելով ջրի մեջ և բարձրացնում են իրոնց բեկը։ Թռիչքը արագ է, պարզ։ Ջրից վազելով են դուրս գալիս։

Վարքագիծ
--------

Նրանք լավ սուզվում են, մինչդեռ թափանցիկ թարթող թաղանթը ծառայում է որպես ստորջրյա ակնոցներ։ Առավոտյան և երեկոյան, դուք կարող եք տեսնել, թե ինչպես են մեծ հոտերը գիշերներով շղթաներով թռչում դեպի որսի վայրեր։ Ձայնը խլացնող կռկռոց է կամ էլ հառաչանք։

### Սնունդ

Սնվում են հիմնականում ձկներով (մոյվա, անչոուս, սելեդ, սարդինա), բայց որպես սնունդ կարող են օգտագործել նաև փափկամարմիններին, խեցգետնանմաններին և գլխոտանիներին։ Կղզիներում ապրողները սնվում են ձկներով, գորտերով, ջրային միջատներով, ծովային օձերով և կրիաներով:

### Բուծում

Նրանք բույն են դնում յուրացված տարածքներում, հաճախ մեծ, սովորաբար՝ այլ գաղութային թռչունների և այլ կենդանիների հետ միասին՝ որորներ, պինգվիններ, ծովակատուներ և այլն։ Բույնը կառուցում են ճյուղերից և ծառերի տերևներից, ավելի հաճախ՝ եղեգներով, հարթ կղզիներում կամ ափամերձ ժայռերում։ Բույները կառուցված են 4-6 փայլատ, երկնագույն, սպիտակ ձվերի շերտերով։ Ինկուբացիոն շրջանը տևում է 24-31 օր, ձվերը դրվում են մի քանի օրվա ընթացքում հերթափոխվելով, այդ պատճառով ճուտիկները ձվից դուրս են գալիս և խիստ տարբերվում են իրենց չափերով։ Նոր դուրս եկած ճտերն անօգնական են, դրանց փետրածածկը բացակայում է։ Սաղմային վիճակից առաջ ընկած ժամանակահատվածը տատանվում է և տևում է 35-80 օր։ Երբեմն ծնողների կողմից ճուտիկների կերակրումը շարունակվում է փետրածածկի հայտնվելուց հետո երկուսից չորս ամիս։ Մեծահասակների փետրածացկը տարբեր տեսակների մեջ հայտնվում է տարբեր ժամանակային ընդմիջումներով՝ մեկից չորս տարի։ Սեռական հասունությունը տեղի է ունենում երկուսից չորս տարի հետո՝ կախված տեսակից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Elliott KH, Ricklefs RE, Gaston AJ, Hatch SA, Speakman JR, Davoren GK (2013)։ «High flight costs and low dive costs support the biomechanical hypothesis for flightlessness in penguins»։ *Proceedings of the National Academy of Sciences* **110** (23): 9380–9384։ doi:10.1073/pnas.1304838110  `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Баклановые»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Howard L. 2003. «Phalacrocoracidae» (On-line), Animal Diversity Web. Accessed November 27, 2006 at .
* Баклановые на сайте ecosystema.ru.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Կանադական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 121056652 · LCCN: sh85032623 · Microsoft: 2776017750 · NKC: ph517001 |

 |