**Հայիլ (քաղաք)** (արաբ․՝ حائل‎‎‎), Սաուդյան Արաբիայում գտնվող քաղաք։ Հայիլի էմիրության վարչական կենտրոնն է։ 2010 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում է 310.897 մարդ։

Հայիլն ունի համալսարան։

Աշխարհագրություն և կլիմա
------------------------

Քաղաքը գտնվում է վարչական շրջանի (նահանգ) կենտրոնական մասում, Նաջդ անապատի մեջտեղում գտնվող օազիսում, ծովի մակարդակից 988 մ բարձրության վրա։ Բուրայդան գտնվում է 300 կմ հարավ-արևելք, Ալ-Ռիադից՝ 640 կմ հարավ-արևելք, Մադինա (Յասրիբ)յից՝ 400 կմ հարավ-արևմուտք։

Կլիման չորային է, ամռան ընթացքում ընդհանրապես տեղումներ չեն լինում։


|  **Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Հաիլում** |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | տարին |
| միջին առավելագույնը (°C) | 17 | 19 | 24 | 28 | 33 | 38 | 38 | 40 | 37 | 33 | 24 | 17 | 29 |
| միջին ջերմաստիճանը (°C) | 12 | 13 | 17 | 20 | 26 | 29 | 30 | 31 | 28 | 23 | 19 | 12 | 21,7 |
| միջին նվազագույնը (°C) | 4 | 4 | 8 | 11 | 17 | 21 | 23 | 23 | 19 | 16 | 12 | 6 | 13,7 |
| տեղումների քանակը (մմ) | 9 | 8 | 6 | 11 | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11 | 22 | 3 | 77 |
| *Աղբյուր՝ World Climate* |

Պատմություն
-----------

Հայիլը եղել է Շամար ցեղի Ալ-Ալի դինաստիայի կենտրոնը։ 1836 թվականին քաղաքի վրա ունեցած իշխանությունը անցել է նույն դինաստիայից ար-Ռաշիդ ցեղին։ Ար-Ռաշիդ տոհմի առաջին ամիրը՝ Աբդուլլահ բին Ռաշիդը, ավարտին է հասցրել քաղաքում գտնվող Բարզա պալատի կառուցումը, որն այժմ համարվում է տեղի տեսարժան վայրերից մեկը (պալատական համալիրի ընդհանուր տարածքը 300,000 մ2 է) :

Ի տարբերություն տեղի սուննի իսլամի կամ, առավել ևս վահաբականների, ալ-Ռաշիդի էմիրները հանդուրժում էին այլ հավատքի ներկայացուցիչներին, հատկապես առևտրականներին, որոնց թվում քիչ չէին նաև շիա իսլամի ներկայացուցիչները։

Քաղաքի ընդհանուր տեսքը
1891 թվականին Հայիլը մեծ պետության մայրաքաղաք էր, որը գրավվել էր Արաբական թերակղզու զգալի մասը։

20-րդ դարում (1908 թվական) երկաթուղու կառուցումը մեծ վնաս էր հասցրել քաղաքի տնտեսական կյանքին։ Այնտեղով էին անցնում ուղտերի քարավանները։

1921 թվականին սաուդյան արքա Աբդ ալ-Ազիզը գրավվել էր Հայիլը և տապալել տեղական կառավարիչների դինաստիան։

Բնակչություն
------------

Քաղաքի բնակչությունն արագորեն աճում է. եթե 1992 թվականին բնակվում էր 176.757 մարդ, 2004 թվականին՝ 267,005 մարդ, ապա 2010 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 310.897 մարդ։

Տնտեսություն
------------

Տեղի տնտեսության հիմքը օազիսային գյուղատնտեսությունն է։ Այնտեղ աճեցնում են հացահատիկային բույսեր, խուրմա (արմավ) և միրգ։ Սաուդյան Արաբիայի ցորենի 60%-ը աճեցվում է Հայիլի շրջանում։

Տրանսպորտ
---------

Հայիլը ժամանակակից մայրուղով միացված է երկրի խոշոր քաղաքներին։ Քաղաքն ունի օդանավակայան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  تعداد السكان والمساكن — GASTAT.
2. 1 2  «Saudi Arabia: Regions & Major Cities» (անգլերեն). City Population. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 18-ին.
3. ↑  «University of Ha'il» (արաբերեն). Хаильский университет. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 18-ին.
4. ↑  «Ha'il, Saudi Arabia Page» (անգլերեն). Fallingrain Global Gazetteer. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 18-ին.
5. ↑  «Barzan Reviews» (անգլերեն). D-Corner. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 18-ին.
6. ↑  «Al Rashid» (անգլերեն). Middle East Explorer. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 18-ին.
7. 1 2 3  «Ha'il» (անգլերեն). Looklex Encyclopaedia. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հայիլ (քաղաք)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1243143-6 · LCCN: n83168464 · VIAF: 157145479 · WorldCat VIAF: 157145479 |

 |