Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանող ավերված եկեղեցի Կիլիկիայում, ներկայիս՝ Թուրքիայի Հանրապետության Ադանայի մարզի Ադանա քաղաքում։ Կառուցվել է 13-րդ դարից առաջ, վերստին վերանորոգվել է 1840 թվականին, նույնանուն եկեղեցու տեղում։ Մինչև 20-րդ դարի սկիզբ եկեղեցուն կից գործում էր վարժարան։ Հայ առաքելական համայնքին ծառայել է մինչև 1922 թվականը։ Քանդվել է 1970-ական թվականներին, որպեսզի տեղ բացվի Թուրքիայի կենտրոնական բանկի տարածաշրջանային շենքը կառուցելու համար։

Պատմություն
-----------

13-րդ դարից սկսած հաճախ է հիշատակվում Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին՝ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու հետ միասին։ Եկեղեցու շինարարության նախաձեռնողը եղել է Նահապետ Աղան, ճարտարապետը՝ Հակոբ Խալֆան, իսկ ծախսերը հոգացել են Ադանայի հայերը։ 1890 թվականին, Ադանայի հոգևոր առաջնորդ Մկրտիչ արքեպիսկոպոս Վեհապետյանի գլխավորությամբ, Ադանայի հայերը նշում են Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցիների 50-ամյակը։ Ադանացիները Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կոչում էին՝ «Վերի Եկեղեցի», իսկ Սուրբ Ստեփանոսը՝ «Վարի Եկեղեցի»՝ առաջնին բլրային, իսկ երկրորդին դաշտային դիրքի պատճառով։

Ղևոնդ Ալիշանը իր «Սիսուան» աշխատությունում գրում է՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Կայ ցարդ Աստուածածնի եկեղեցին, նորոգեալ. ... բայց՝ ի գրոց չունիմ զսորա հին յիշատակ (Ծանօթ է ինձ Սաղմոս գրեալ յամի 1674 ընդ հովանեաւ երկոցուն եկեղեցեացս՝ ի Սարգսէ որդւոյ Ղաբլանիկի, վասն վարպետ Անդրէասի որդւոյ Չիլինկէրի, եւ որդւոյ նորա տիրացու Շահենի։ Ընդ սորին Ս. Ստեփանոսի հովանեաւ՝ յամի 1708 նորոգեալ է` ի Սարգսէ Հաճնեցւոյ՝ մեծ ճառընտիր մի գրեալ յամի մահուան Հեթմոյ Ա:), եւ ոչ այլոց եւս եկեղեցեաց, որ հարկ է թէ աւելի քան զնշանակեալքս էին` ի հարստութեան մերայոցս. յիշատակագիր վերոյգրեալ աւետարանին` ասէ ընկալեալ զայն «ի վայելս Սուրբ եկեղեցեաց, եւ սուրբ տաճարին Տիրամօր Սուրբ Աստուածածնին»։ — Թէ ոչ` ի բուն քաղաքամիջի` այլ եւ ոչ հեռի կարծեմ զյիշեալն յԵփրեմայ կաթողիկոսէ «Սուրբ Տիլլի կոչեցեալն վայր, որոյ պարիսպն շինեցաւ ի վերջին ժամանակիս, ի Թուին Հայոց ՌՄԺԱ (1762, ի Գաբրիելէ կաթողիկոսէ)...»: |  |

Վարժարան
--------

1850-1860 թվականներին եկեղեցին ուներ երկհարկանի վարժարան, մեկ սրահով, որտեղ սովորում էր 200-300 աշակերտ՝ մեկ կամ երկու վարժապետով։ 1860-ական թվականներին վարժարանում պաշտոնավարում էր վարժապետ Լեչինյանը։ Միևնույն ժամանակ, Կոստանդնուպոլսի Պատրիարքարանից Սիս են ուղարկվում վարդապետ Մկրտիչ Խրիմյանը և վարժապետ Պետրոս Տեր-Թորոսյանը։ Նախ նրանք հայերենի և երաժշտության դասեր են տալիս Սսի Ժառանգավորաց վարժարանում, ապա Պետրոսը հրավիրվում է Ադանայի Ազգային վարժարան, որի համար Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վարժարանում ստեղծում է մասնավոր դասարան՝ 15-20 հոգուց բաղկացած աղջիկների համար։ Պետրոս վարժապետից հետո վարժարանում դասավանդում է Երուսաղեմի միաբան վարժապետ Խաչատուր Խանկյանը։ 1872 թվականին, Կոստանդնուպոլսից ուսուցչության է հրավիրվում Արամայիս վարժապետը, որին էլ հանձնվում է այն հարկաբաժինը, որը Պետրոս վարժապետի ժամանակ ստեղծվել աղջիկների վարժարանի համար։ Արամայիսը Վերի և Վարի վարժարաններից հավաքում է 50-60 հոգի առաջադեմ աշակերտների և դասավանդում նրանց՝ աշխարհաբար ընթերցանություն, քերականություն և հայոց պատմություն։ Նա դասարանում հայերեն խոսելը դարձնում է պարտադիր։ Արամայիսի մեկնելուց հետո, Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոս Մկրտիչ Ա Քեֆսիզյանը Սսից Ադանա է ուղարկում Վրթանես վարդապետին։

Պատկերասրահ
-----------

* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին 1908 թվականի հունվարի 15-ինՍուրբ Աստվածածին եկեղեցին 1908 թվականի հունվարի 15-ին
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (ձախ կողմում)Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (ձախ կողմում)
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին 1908 թվականի մարտի 12-ինՍուրբ Աստվածածին եկեղեցին 1908 թվականի մարտի 12-ին
* Կիսավեր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին Ադանայի կոտորածից հետո, 1909 թվականԿիսավեր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին Ադանայի կոտորածից հետո, 1909 թվական

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Դ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 31 — 1008 էջ։
2. 1 2  «Հայոց պաշտամունքային վայրեր», Ստեփան Մելիք-Բախշյան, Երևան, ԵՊՀ Հրատարակչություն, 2009, էջ 48․
3. 1 2 3 4 5 6 7  «Ատանայի հայոց պատմութիւն», Բիւզանդ Եղիայեան, Անթիլիաս, Տպարան Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, 1970, էջ 617-620, 864․
4. ↑  Cultural Genocide

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Ադանա)** կատեգորիայում։ |