«**Սպիտակ ժանիք**» (անգլ.՝ **White Fang**), Ջեկ Լոնդոնի արկածային վեպը, որի գլխավոր հերոսն է հանդիսանում Սպիտակ Ժանիք մականունով գայլը։ Ստեղծագործությունը առաջին անգամ հրատարակվել է «The Outing Magazine» ամսագրի մի քանի համարներում՝ 1906 թվականի մայիսից մինչև հոկտեմբեր ամիսները։ Գրքում պատմվում է 19-րդ դարի վերջերին Ալյասկայի Ոսկե տենդի ժամանակներում ընտելացված գայլի ճակատագրի մասին։ Ընդ որում, ստեղծագործության մեծ մասը ցույց է տրված կենդանու աչքերով, և, մասնավորապես, Սպիտակ Ժանիքի։ Վեպում նկարագրվում է մարդու և կենդանիների միջև տարբեր վարքի և փոխհարաբերությունների մասին՝ բարի և չար։

Սյուժե
------

Սպիտակ Ժանիքի հայրը գայլ էր, իսկ մայրը՝ Կիչին, կիսով չափ գայլ, կիսով չափ շուն։ Նա ծնվել է Հյուսիսային Ծայրամասում և միակ ողջ մնացածն էր ծնվածներից։ Հյուսիսում հաճախ ստիպված էին լինում քաղցած մնալ և դա էլ նրա քույրերի և եղբայրների մահվան պատճառն էր։ Հայրը՝ միաչքանի գայլը, շուտով զոհվում է լուսանի հետ անհավասար մարտում։ Գայլուկը և մայրը մնում են միայնակ։

Աշխարհը լի է անակնկալներով և դեպի ակունքն ընկած ճանապարհին գայլուկը հանդիպում իրեն անհայտ արարածներին՝ մարդկանց։ Պարզվում է նա տեր ունի՝ Մոխրագույն Կուղբը։ Մոխրագույն Կուղբը նորից դառնում է Կիչիի տերը։ Նրան է այժմ պատկանում նաև գայլուկը, որին նա տալիս է Սպիտակ Ժանիք անունը։ Սպիտակ Ժանիքին դժվար է հարմարվել հնդկացիների բնակատեղում նոր կյանքին՝ նա ստիպված է անդադար պաշտպանվել շների հարձակումներից, ստիպված է խստորեն հետևել մարդկանց կանոններին, որոնց նա համարում է աստվածներ, հաճախ կոպիտ, երբեմն արդարացի։

Առաջացնելով իր եղբայրակիցների և մարդկանց մոտ միայն ատելություն և մշտապես հակամարտելով բոլորի հետ, Սպիտակ Ժանիքը զարգանում է արագ, բայց միակողմանի։ Բնակավայրի տեղափոխման ժամանակ Սպիտակ Ժանիքը փախչում է, բայց, մնալով մենակ, զգում է վախ և միայնություն։ Հալածվելով դրանցից, նա փնտրում և գտնում է հնդկացիներին։ Սպիտակ Ժանիքը դառնում է լծկան շուն։ Որոշ ժամանակ անց նրան դնում են լծվածքի գլխամասում, որը ավելի է ուժեղացնում նրա եղբայրակիցների ատելությունը դեպի նրան, որոնց նա ղեկավարում է կատաղի անդրդվելիությամբ։

Տքնաջան առխատանքը լծվածքում ավելի է ամրապնդում Սպիտակ Ժանիքի ուժերը և նրա մտավոր զարգացումը հասցնում է ավարտին։ Դեպի մարդուն նվիրվածությունը նրա համար դառնում է օրենք և ազատության մեջ ծնված գայլուկից առաջանում է շուն, որում շատ է գայլայինը, բայց և այնպես, նա շուն է այլ ոչ թե գայլ։ Մի անգամ՝ հարբեցնելով Մոխրագույն Կուղբին, Սիրունիկ Սմիթը նրանից գնում է Սպիտակ Ժանիքին և դաժանագույն հալածանքներով նրան ստիպում է հասկանալ թե ով է նրա նոր տերը։ Սպիտակ Ժանիքը ատում է այդ խելացնոր աստվածին, բայց ստիպված է հպատակվել նրան։

Սիրունիկ Սմիթը Սպիտակ Ժանիքին դարձնում է իրական պրոֆեսիոնալ մարտիկ և կազմակերպում է շնային մարտեր։ Բայց բուլդոգի հետ մարտը քիչ էր մնում Սպիտակ Ժանիքի համար դառնար ճակատագրական։ Բուլդոգը՝ կառչելով նրա կրծքավանդակից և սեղմելով ծնոտները, կախվում է նրանից, ատամներով աստիճանաբար դեպի վեր բարձրանալով և ուղղվելով դեպի կոկորդը։ Տեսնելով, որ մարտը պարտված է, Սիրունիկ Սմիթը, կորցնելով բանականության մնացորդները, սկսում է ծեծել Սպիտակ Ժանիքին և ոտքերով հարվածել նրան։ Շանը փրկում է մի բարձրահասակ, երիտասարդ տղամարդ՝ եկվոր ինժեներ Ուիդոն Սթոքի հանքերից։ Ատրճանակի փողի օգնությամբ բանալով բուլդոգի ծնոտները, նա Սպիտակ Ժանիքին ազատում է մրցակցի մահացու բռնվածքից։ Այնուհետև շանը փրկագնում է Սիրունիկ Սմիթից։

Սպիտակ Ժանիքը շուտով ուշքի է գալիս և նոր տիրոջը ցուցադրում է իր զայրույթը և ատելությունը։ Սակայն Սքոթին բավարարում է համբերություն շանը փաղաքշանթով վարժեցնելու և դա Սպիտակ Ժանիքի մոտ վերածնում է այն նույն զգացմունքները, որոնք նիրհել էին և կիսով չափ մարել էին նրա մոտ։ Այնուհետև նրա նոր տերը նրան տանում է Կալիֆորնիա։ Կալիֆորնիայում Սպիտակ Ժանիքը պետք է հարմարվի լիովին նոր պայմաններին և դա նրան հաջողվում է։ Կոլլի հովվաշունը, որն երկար ժամանակ զայրացնում էր նրան, վերջի վերջո դառնում է նրա ընկերուհին։

Սպիտակ Ժանիքը սկսում է սիրել Սքոթի երեխաներին, նրան դուր է գալիս նաև Ուիդոնի հայրը՝ դատավորը։ Դատավոր Սքոթին հաջողվում է Սպիտակ Ժանիքին պաշտպանել մի դատապարտյալի՝ անուղղելի հանցագործ Ջիմ Հոլլիի ոճիրից։ Սպիտակ Ժանիքը ատամներով բռնում է Հոլլին, բայց վերջինս շան վրա արձակում է երեք գնդակ։ Գոտեմարտի արդյունքում շան մոտ առաջանում է ետին թաթի և մի քանի կողերի կոտրվածք։ Երկարատև ապաքինումից հետո Սպիտակ Ժանիքից հանում են բոլոր փաթաթանները և նա, որորվելով, դուրս է գալիս արևոտ մարգագետին։ Եվ շուտով նրա և Կոլլիի մոտ հայտնվում են փոքրիկ, սիրասուն ձագուկներ։

Էկրանավորում
------------

Վեպը բազմաթիվ անգամներ էկրանավորվել է։ Ստեղծագործության առաջին էկրանավորումը հանդիսանում է 1946 թվականին ԽՍՀՄ-ում նկարահանված համանուն ֆիլմը։ Ֆիլմի ռեժիսորն է հանդիսանում Ալեկսանդր Զգուրիդին (նրա առաջին ռեժիսորական աշխատանքը), իսկ գլխավոր դերերում նկարահանվել են Օլեգ Ժակովը, Ելենա Իզմայլովան և Լև Սվերդլինը։ 1973 թվականին նկարահանվել է ֆրանս-իտալական «Սպիտակ Ժանիք» ֆիլմը, 1974 թվականին նրա շարունակությունը՝ «Սպիտակ Ժանիքի վերադարձը»։ 1991 թվականին այն նորից էկրանավորվում է, այս անգամ ԱՄՆ-ում՝ ռեժիսոր Ռենդլ Կլայզերի կողմից։ Գլխավոր դերերը կատարել են Իթան Հոուկը և Կլաուս Մարիա Բրանդաուերը։ Երեք տարի անց լույս է տեսնում ֆիլմի շարունակությունը՝ «Սպիտակ Ժանիք 2։ Լեգենդ սպիտակ գայլի մասին» անվանումով՝ ռեժիսոր Կեն Օլին։ Սակայն Ջեկ Լոնդոնի ստեղծագործության հետ այն փաստացի ոչ մի կապ չուներ։

Գեղարվեստական առանձնահատկությունները
------------------------------------

Որպես հերոսների շրջապատի նյութական արժեքներ են հանդես գալիս բնական բնապատկերները և լայնարձակ հյուսիսային տարածքները, անվերջանալի ճանապարհները, գայլերի ոհմակները, մերձակա բնակավայրերը և այլն։ Ընդ որում հեղինակի մոտ բնության օրենքները դաժան են, բայց արդարացի և դժբախտությունը գալիս է այն ժամանակ երբ մարդը նահանջում է այդ օրենքներից։ Ջեկ Լոնդոնը մանրամասն նկարագրում է Սպիտակ Ժանիքի հոգեբանությունը, վարքի դրդապատճառները և գործողությունները։ Գրողը ցույց է տալիս, որ կենդանի արարածի նկատմամբ բարի վերաբերմունքը և փաղաքշանքը նրան սովորեցնում են սիրո փոխարեն սիրով վարձատրել, իսկ երբ պահանջվի, նաև կյանքը։ Սպիտակ Ժանիքի համար սերը կյանքից թանկ էր։

Բովանդակություն
---------------

Վեպը բաղկացած է հինգ մասերից և քսանհինգ գլուխներից։

### Մաս առաջին

* ***Գլուխ առաջին.*** Որսի հետևից
* ***Գլուխ երկրորդ.*** Էգ գայլը
* ***Գլուխ երրորդ.*** Քաղցի երգը

### Մաս երկրորդ

* ***Գլուխ առաջին.*** Ժանիքների գոտեմարտը
* ***Գլուխ երկրորդ.*** Որջը
* ***Գլուխ երրորդ.*** Գորշ ձագը
* ***Գլուխ չորրորդ.*** Աշխարհի պատը
* ***Գլուխ հինգերորդ.*** Որսի օրենքը

### Մաս երրորդ

* ***Գլուխ առաջին.*** Կրակ ստեղծողները
* ***Գլուխ երկրորդ.*** Ազատազրկություն
* ***Գլուխ երրորդ.*** Մեկուսացածը
* ***Գլուխ չորրորդ.*** Աստվածների հետևից
* ***Գլուխ հինգերորդ.*** Պայմանադրություն
* ***Գլուխ վեցերորդ.*** Քաղցը

### Մաս չորրորդ

* ***Գլուխ առաջին.*** Թշնամին
* ***Գլուխ երկրորդ.*** Խելագար աստվածը
* ***Գլուխ երրորդ.*** Ատելության թագավորություն
* ***Գլուխ չորրորդ.*** Անվրեպ մահ
* ***Գլուխ հինգերորդ.*** Անզուսպը
* ***Գլուխ վեցերորդ.*** Մի նոր գիտություն

### Մաս հինգերորդ

* ***Գլուխ առաջին.*** Հեռավոր ուղևորություն
* ***Գլուխ երկրորդ.*** Հարավում
* ***Գլուխ երրորդ.*** Աստծու կալվածքները
* ***Գլուխ չորրորդ.*** Արյան ձայնը
* ***Գլուխ հինգերորդ.*** Նիրհած գայլը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջեկ Լոնդոն։ «Սեր դեպի կյանք» պատմվածքների հավաքածու։ «Приокское книжное издательство» հրատարակչություն, Տուլա, 1981 թվական։ «Ջեկ Լոնդոն», էջ 205 (206 էջ, 100 հազար տպաքանակ, նկարիչ Ն. Ա. Ռաշեկտաև)
2. ↑  "Վեպի էլեկտրոնային տարբերակ". Արխիվացված է the original 2020 թ․ փետրվարի 20-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* *White Fang* Գուտենբերգ նախագծի կայքում
* White Fang, by Jack London - Standard Ebooks
* White Fang Public Domain Audiobook
* Սպիտակ Ժանիք Archived 2020-02-20 at the Wayback Machine. Վեպի հայերեն տեքստը
* Սպիտակ Ժանիքը (վերապատում), «Զանգակ» հրատարակչություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ջեկ Լոնդոնի ստեղծագործություններ |
| --- |
|  |
| Վեպեր և վիպակներ | Ճանապարհորդություն «Շլացուցիչով» (1902) • Ձյուների դուստրը (1902) • Նախնիների կանչը (1903) • Կեմպտոն Ուեսի նամակները (1903) • Ծովագայլը (1904) • Խաղ (1905) • Սպիտակ Ժանիք (1906) • Ադամից առաջ (1907) • Երկաթե կրունկ (1908) • Մարտին Իդեն (1909) • Ժամանակը չի սպասում (1910) • Արկած (1911) • Ալ ժանտախտ (1912) • Մոլեգին գազանը (1913) • Գարեհատիկ Ջոնը (1913) • Լուսնի հովիտը (1913) • Խռովություն «Էլսինորե»-ում (1914) • Միջաստղային թափառականը (1915) • Մեծ տան փոքրիկ տիրուհին (1916) • Կղզիաբնակ Ջերին (1917) • Ջերիի եղբայր Մայքլը (1917) • Երեքի սիրտը (1920) • Սպանությունների գործակալություն (1963) (Ավարվել է Ռոբերտ Պայկի կողմից) |  |
|  |
| Պատմվածքների ժողովածուներ | Գայլի որդին (1900) • Նրա նախնիների աստվածը (1901) • Սառնամանիքի զավակները (1902) • Տղամարդկային հավատարմություն (1904) • Լուսնադեմը (1906) • Ձկնորսական պարեկի պատմվածքները (1906) • Կյանքի սերը (1907) • Դեմքը կորցրած մարդը (1910) • Հարավային ծովերի պատմվածքները (1911) • Երբ աստվածները ծիծաղում են (պատմվածքների ժողովածու) (1911) • Հպարտության տաճարը (1912) • Սմոք Բելյու (1912) • Արևի որդին (1912) • Գիշերը ծնվածը (1913) • Ուժեղների ուժը (1914) • Թասմանի կրիաները (1916) |
|  |
| Այլ ստեղծագործություններ | Անդունդի մարդիկ (1903) • Կյանքի սերը (1903) • Բորբոսը պատել է Այդահոն (1906) • Ճանապարհ (1906) • Հեղափոխություն (1910) • Գողություն (1906) • Ճանապարհորդություն «Սնարք»-ով (1911) |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4386378-4 · LCCN: n2016057562 · NLA: 36551351 · SUDOC: 169960218 · VIAF: 178996936 · WorldCat VIAF: 178996936 |

 |