recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Թավրիզի շուկա** (պարս. بازار ***تبریز***‎; ադրբ.՝ Təbriz bazarı, تبریز بازاری), Թավրիզի ամենահին փակ շուկան, որը 2010 թ. ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Դարեր շարունակ Թավրիզ քաղաքը կանգնած է եղել Մետաքսի ճանապարհին։ Քաղաքից այս ճանապարհը շարունակվել է դեպի հյուսիս, հարավ և արևմուտք։ Առևտրային ճանապարհի վրա գտնվելու շնորհիվ, քաղաքը դարձել էր կարևոր տարածաշրջանային և տարբեր քաղաքակրթությունների հատման կենտրոն։ Եվ հենց դա պատճառ դարձավ, որպեսզի քաղաքում ձևավորվի այսօր արդեն համաշխարհային ճանաչում ունեցող Թավրիզի շուկան։ Հետագա զարգացման ընթացքում այն վերածվեց մեծ կոմպլեքսի, որը տարածվեց մոտ 1 միլիոն քառակուսի մետրի վրա և ունեցավ 4 կիլոմետր երկարությոն։ Գտնվելով Թավրիզի կենտրոնում, այս շուկան իրենից ներկայացնում է մի քանի մասնագիտացված խոշոր շուկաների ամբողջություն։ Որպես օրինակ` Ամիր շուկան, որը մասնագիտացված է ոսկեղենի առևտրում և Մոզաֆարիեն, որը մասնագիտացված է խալիների, կոշիկների և այլ ապրանքների վաճառքում։ 16-րդ դարում, երբ Սեֆևյանների մայրաքաղաք դարձավ Թավրիզը, շուկայի համար սկսվեց ծաղկման շրջանը ։ 17-րդ դարում քաղաքը դադարեց լինել մայրաքաղաք, սակայն չկորցրեց տնտեսական ու առևտրային առումով իր կարևորությունը։ Մեր օրերում, չնայած շուկայում մեծ թվով ժամանակակակից առևտրի կենտրոնների ու խանութների առկայությանը, Թավրիզի շուկան շարունակում է պահպանել ոչ միայն քաղաքի, այլ ամբողջ նահանգի տնտեսական կենտրոնի կարգավիճակը։
Հատկանշական է, որ Թավրիզի շուկան մի քանի անգամ եղել է քաղաքական կռվների բեմ` 1905-1911 թթ. սահմանադրական հեղափոխության և 1978-1979 թթ. իսլամական հեղափոխության ժամանակ։

Շուկան նաև համարվում է նաև մի քանի կրոնական ծիսակատարությունների անցկացման վայր։ Շուկայի տարածքում Աշուրայի օրերին մուսուլմանները 10 օր շարունակ անցկացնում են Աշուրայի հիշատակի երեկոներ։ Այդ ընթացքում շուկայոմ առևտուրը դադարեցվում է։ Կրոնական ավանդույթի համաձայն, Թավրիզի շուկայի հետնամասում կառուցվել են մի քանի մզկիթներ։ Դրանցիցի ամենահայտնին Ուրբաթօրյա մզկիթն է։ Ներկայումս շուկայի տարածքում գործում է 28 մզկիթ, 8 դպրատուն, 7 շուկա, հինգ բաղնիք և մեկ մարզասրահ։

Գրականություն
-------------

* Gregorian, Vartan (2003). The Road to Home: My Life and Times. New York: Simon & Schuster.
* Levinson, David and Karen Christensen (2002). Encyclopedia of Modern Asia. New York: Scribner’s.
* Swiętochowski, Thaddeus (1995). Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. New York: Columbia University Press.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2014-05-17 at the Wayback Machine.
**Գելան** հնագույն սկյութական ցեղ է, որի մասին հիշատակել են Ստրաբոնը և Պլինիոսը, որը, ամենայն հավանականությամբ, եղել է կովկասյան ալբանացիների էթնիկապես տարասեռ ցեղային միության մաս։

Ստրաբոնն իր «Աշխարհագրություններում» գրում է Կասպից ծովի արևմտյան նվաճման մասին, որը գրել է Պատրոկլոս Մակեդոնացին (մ.թ.ա. III դ.). ալբանացիներն ու հայերը, իսկ մեծ մասամբ՝ գելեր, կադուզիներ, ամարդներ, ուտիներ և անարյակիներ.

Մեկ այլ գլխում նա նրբանկատորեն ավելացնում է Թեոփանես Միտիլենացին, Պոմպեոսի ուղեկիցը նրա կովկասյան արշավում (մ.թ.ա. I դար), որ «ամազոնների և ալբանների միջև ապրում են գելեր և լեկեր՝ սկյութներ»։

Պլինիոս Ավագը (1-ին դար) իր «Բնական պատմության» մեջ (գիրք VI, XVIII.48) գելերը նույնացնում է cadusii-ի հետ։ Սա հակասում է ավելի վաղ Ստրաբոնին և ավելի ուշ Պտղոմեոսին (2-րդ դար)։ Վերջինս «Աշխարհագրություն»-ում (գիրք VI) նույնացնում է կադուսացիներին և լեկերին, իսկ գելերին տեղավորում հյուսիսում։ Համեմատելով գոյություն ունեցող բոլոր բեկորները՝ Կայ Բրոդերսենը ենթադրում է, որ Պլինիոսի տեքստում «լեկի» բառը կարող է անհետանալ պատճենահանման ժամանակ։ Այսինքն՝ սկզբնական բեկորը կարդացվել է որպես «<...> գել, լեքս - որը հույներն անվանել են կադուսիա, <...>»։

Ըստ հանգուցյալ դասական հեղինակ Բարդեսանուսի՝ գելերի մեջ տղամարդիկ արտաքնապես կանացի են երևում, իսկ կանայք՝ առնական, ճիշտ ինչպես Բռնակալ Արիստոդեմոսի տիրապետության տակ գտնվող Կոմի բնակիչների շրջանում։

Գել կանայք ցանում են, հնձում, կառուցում և անում են այն ամենը, ինչ սովորաբար անում են բանվորները։ Նրանք հագնում են հասարակ հագուստ, չեն հագնում սանդալներ, չեն օգտագործում հաճելի օծանելիք։ Նրանք չեն նախատվում, եթե շնություն են անում օտարերկրացիների կամ իրենց տանը գտնվող ծառաների հետ։ Մյուս կողմից, գել տղամարդիկ հագնում են գունավոր հագուստներ և ոսկուց ու թանկարժեք քարերից պատրաստված զարդեր և քսվում են հաճելի բուրմունքներով։ Նրանք դա անում են ոչ թե նրա համար, որ շոյված են, այլ ըստ օրենքի։ Տղամարդիկ սիրում են որսորդություն և կռիվ։

Բորովկովա Լ.Ա.-ն իր գրվածքներում գրել է.

Հազիվ թե կարելի է կասկածել, որ խոններն ու գելերը հայերեն անվանված քյոնների և գելոնների ժառանգներն են՝ «հատկապես ռազմատենչ ցեղեր», որոնց հետ, ըստ Ամմիանոս Մարցելինոսի, Շահանշահ Շապուր II-ը նախ 356-358 թթ. կռվել, իսկ հետո 358-ին պայմանագիր կնքել։ Եվ նրանք ալբանացիների հետ միասին 359 թվականին օգնեցին պարսիկներին կռվել հռոմեացիների դեմ Ամիդա քաղաքի մոտ։ Մեր առաջին գլխում պարզվեց նաև, որ խիոնացիներն ու գելոնները ալանական ցեղեր են, որոնք արդեն IV դ. նրա թագավորությունը Հյուսիսային Կովկասում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GELAE
2. ↑  Naturkunde. Lateinisch-Deutsch. Buch VI / Kai Brodersen. — Zürich, 1996. — S. 184.
3. ↑  *Bardaisan.* "Book of the Laws of Countries" Paragraph 40. p. 14-15
4. ↑  *Боровкова Л. А.* Народы Средней Азии III-VI веков (по древним китайским и западным источникам). — Москва: Рос. акад. наук, Ин-т востоковедения, 2008. — С. 128. — 359 с. — ISBN 978-5-89282-304-3.
Ըստ մաորիների դիցաբանության, ամպերը Թաֆիրիմատեայի երեխաներն են:
**Թաֆիրիմատեա** (*Tāwhirimātea* կամ *Tāwhiri,* թարգմանաբար՝ եղանակ), մաորի դիցաբանության մեջ եղանակի աստված (ամպրոպի, կայծակի, քամու և ամպերի)։

Պատմություն
-----------

Թաֆիրիմատեան երկնքի աստված Ռանգիի և երկրի աստված Պապայի որդին է։ Թաֆիրիմատեան համաձայն չէր իր եղբայրների հետ, ովքեր հանուն իրենց ազատության որոշել էին կիսել Ռանգիին և Պապային. երբ նրանք արեցին դա, Թաֆիրիմատեան զայրույթից ամբողջովին ոչնչացրեց իր եղբոր՝ Տանեի (անտառների և թռչունների աստված) անտառները, իսկ մյուս եղբորը՝ Տանգարոային (ծովի աստված) խեղդում էր իր ժառանգների հետ ծովում և այնքան ժամանակ էր հետապնդում Ռոնգոյին (մշակված բույսերի աստված) և Հաումա-տիկետիկեին (վայրի բույսների աստված), մինչև նրանք պաշտպանություն են գտնում իրենց մոր մոտ (մայր հողը փրկում է նրանց, թաքցնելով իր ներսում)։ Միայն Թումատաուենգան (ռազմի աստված) դիմակայեց եղբորը և հավերժ դարձան մրցակից ու թշնամի եղբայներ։ Որպեսզի պատերազմի իր եղբոր հետ, Թաֆիրիմատեան զորք է հավաքում իր զավակներից՝ ամպերից և քամիներից ։ Թաֆիրիմատեայի, իր եղբայրների վրա հարձակումը հանգեցրեց երկրի տարբեր տեղամասերի ջրածածկ լինելուն։ Թաֆիրիմատեայի մյուս ժառանգներն էին տարբեր տեսակի անձրևներն ու մառախուղները։

Թաֆիրիմատեան ապրում է երկնքում հոր՝ Ռանգիի և եղբոր՝ Ռեհուայի հետ (Սիրիուս աստղը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tregear, 1891, էջ 499
2. ↑  Gray, 1956, էջ 5
3. ↑  Gray, 1956, էջեր 10-11
4. ↑  Gray, 1971, էջ 5

Գրականություն
-------------

* *Grey G.* Polynesian Mythology. — Christchurch: Whitcombe and Tombs, 1956.
* *Grey G.* Nga Mahi a Nga Tupuna. — 4-ое издание. — Wellington: Reed, 1971.
* *Tregear E.R.* Maori-Polynesian Comparative Dictionary. — Lambton Quay: Lyon and Blair, 1891.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Tāwhirimātea — the weather* Archived 2008-06-22 at the Wayback Machine. Te Ara — the Encyclopedia of New Zealand հանրագիտարանում
**«Հնդկացի այրին»** (անգլ.՝ Indian Widow), անգլիացի նկարիչ, դիմանկարի և բնանկարի վարպետ Ջոզեֆ Ռայթի նկարներից։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1783 կամ 1784 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 101,6 × 127 սմ։ «Հնդկացի այրին» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Դերբիի թանգարան-պատկերասրահում (Դերբի, Միացյալ Թագավորություն)։

Պատմություն
-----------

Այս ստեղծագործության հեղինակը՝ Ջոզեֆ Ռայթը նկարն անվանել է «Հնդկացի այրի», սակայն կտավի ամբողջական անվանումը հետևյալն է՝ «Հնդկացի առաջնորդի այրին, որը նայում է հանգուցյալ ամուսնու զենքին» (անգլ.՝ The Widow of an Indian Chief Watching the Arms of Her Deceased Husband):

Համաձայն արվեստի պատմաբան Բենեդիկտ Նիքոլսոնի. կնոջ հանդերձանքում Ռայթը «դիմել է նեոդասական ոճին, որը բնորոշ էր յուրաքանչյուր վշտացած կնոջ»։ Նիկոլսոնը համարում է, որ որոշ այլ մանրամասներ ավելի իրական են. «գլխակապի ձևը, կաշվե կապիչները, փետուրները, դաշույնի պատյանը և բիզոնի կաշվի վրա նկարազարդումը ցույց են տալիս առնվազն արևմուտքում` Մեծ Լճերում հնդկացիների տեխնոլոգիաների իմացություն։ Սա ապացույցն է այն բանի, որ Ռեյնը կտավը ստեղծելիս օգտվել է իրական պարագաներից»։ Բնիկ ամերիկացիների նկատմամբ կիրառություն գտած «ազնվաբարո վայրենի» (անգլ.՝ Noble Savage) առասպելը 1780-ական թվականներին առավելապես տարածված էր Անգլիայում, երբ եվրոպական ծագում ունեցող ամերիկացիները ընկալվում էին որպես ապստամբներ։

Նկարագիր
--------

Կտավի գլխավոր հերոսուհին նստած կին է՝ հնդկացի, որի թիկունքում հեղինակը ծառ է նկարել՝ զենքուզրահով պատված։ Հորիզոնին՝ ձախ հատվածում գորշ ամպեր են կուտակված, որտեղ փայլատակում է կայծակը։ Հորիզոնի կենտրոնում հեղինակը մայր մտնող Արեգակ է պատկերել։ Իսկ կտավի վերևի աջ անկյունում ծխացող հրաբուխ է նկարված։

Ակնարկ
------

Դերբիից մեկ այլ նկարիչ՝ Ջոն Ռաֆայել Սմիթը (*John Raphael Smith*), փորագրել է այս ստեղծագործությունը 1785 թվականին։ Անձամբ Ջոզեֆ Ռայթը նկարել է այս մոտիվներով մեկ այլ նկար՝ «Հնդկացի այրիներ» (այն չի պահպանվել հրդեհի հետևանքով), ինչպես նաև մեկ այլ նկար՝ նվիրված կնոջ ոգու ուժին՝ «The Lady in Milton’s Comus»:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8
2. 1 2  Indian Widow Archived 2011-03-05 at the Wayback Machine. Derby City Council, accessed March 2011
3. ↑  *Benedict Nicolson* Joseph Wright of Derby: painter of light. — 1968. — Vol. 1. — С. 148.
4. ↑  The Widow of an Indian Chief Watching the Arms of her Deceased Husband, (Clayton 31), John Raphael Smith, Christies.com

Գրականություն
-------------

* Nicolson, Benedict (1968). *Joseph Wright of Derby: Painter of Light*. Vol. 1, p. 148.
* Judy Edgerton, *Joseph Wright of Derby : 1734-1797*, Réunion des Musées Nationaux, 1990 978-2711823390
* Benedict Nicolson, *Joseph Wright of Derby: Painter of Light*, Vol. 1, 1968 (անգլերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դերբիի թանգարան-պատկերասրահի պաշտոնական կայքը

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հնդկացի այրին (նկար)** կատեգորիայում։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երեցփոխյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գրիգոր Երեցփոխյան** (*անհայտ*, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1884), հայ դրամատուրգ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսում, սովորել է Թիֆլիսի գիմնազիայում, ավարտել Մոսկվայի պետական համալսարանը։ Մասնակցել է հայ ուսանողների կազմակերպած ներկայացումներին։ 1865 թվականին գրել է «Հնարագետ կինը», 1866 թվականին՝ «Ապրիլի մեկը կամ հանկարծակի նշանդրեք», 1873 թվականին՝ «Այ քեզ օյին» վոդևիլները, ինչպես նաև՝ «Մանկավարժուհին» կատակերգությունը և 1884 թվականին՝ «Ո՞վ է մեղավոր» դրաման։ Հայ ռեալիստական կենցաղային կատակերգության սկզբնավորողներից է։ Պիեսներում ներկայացրել է վաճառականության միջավայրը, քննադատել բուրժուազիայի բարոյականությունն ու դրամական հարաբերությունները։

Մահացել է 1884 թվականին։

Գրականություն
-------------

* Թերզիբաշյան Վ. Հայ դրամատուրգիայի պատմություն, հ. 1, 1959:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 584.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 584)։*  |
**Գրիգոր Միքայելի Խոջաջանյան, Չաքիկենց, Չաքիկյան** (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XVIII դարի երկրորդ կեսի հայ ազատագրական շարժման և մշակութային գործիչ, Մադրասի խմբակի ղեկավարներից, հայ տպագրության երախտավոր։

Ծնվել է Նոր Ջուղայում (Իրան), սովորել տեղի հայկակական առևտրական դպրոցում։ Հետագայում ընտանիքով տեղափոխվել է Բասրա (այժմ՝ Իրաքում)։ Վաճառական հոր գործերով անցել է Հնդկաստան, առևտրական խոշոր գործառնություններ կատարել Իրանի, Թուրքիայի և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների հետ՝ դառնալով հնդկահայ խոշորագույն խոջաներից։ Ժամանակակիցներից ստացել է «Խոջաջանյան» պատվանունը, որ հետո փոխարինել է ազգանվանը։

Մասնակցել է հայ հասարակական կյանքի իրադարձություններին, մտերմական կապեր ունեցել ժամանակի ակնառու գործիչներ Սիմեոն և Երեանցու, Շ. Շահամիրյանի, Էմին Հովսեփի, Մ. Բաղրամյանի և այլոց հետ։ Հայաստանի ազատագրման էմինյան ծրագրի (զորախմբեր ստեղծել, զինամթերք հայթայթել և այլն) իրագործմանը խոստացել է հատկացնել հարստության կեսը՝ պայմանով, որ ծրագրին հավանություն տա կաթողիկոսը։ Մասնակցել է Էմինին՝ հնդկահայերի տրամադրած 12000 ռուփիի հանգանակությանը, Մադրասի տպարանի հիմնադրմանը (1772), «Նոր տետրակ որ կոչի Յորդորակ», «Տետրակ ոչ կոչի նշաւակ», «Որոգայթ փառաց» քաղաքական-հրապարակախոսական երկերի նախնական մշակմանը։

1773 թ.-ին Շ. Շահամիրյանի հետ նամակ է գրել Սիմեոն Երևանցուն և հորդորել նրան՝ միանալու Հայաստանի ազատագրության իրենց ծրագրին։ Այն գործադրելու համար կաթողիկոսը պետք է միաբանեցներ վրաց թագավոր Հերակլ II-ին Խամսայի մելիքների հետ, դիմեր ռուսական կայսրուհի Եկատերինա II-ի օգնությանը, տեղեկություններ հավաքեր հայերի թվի մասին, հայ երիտասարդության մեջ տարածեր զինավարժություն։ իր հերթին կաթողիկոսը զգուշացրել է նրանց՝ հեռու մնալ այնպիսի գաղափարներից, որոնք կարող են գրգռել Հայաստանում օտար իշխողների վրեժխնդրությունը։ Այնուհետև Խոջաջանյանը միջոցներ է տրամադրել 1771 թ.-ին կառուցելու Էջմիածնի տպարանը (միայն շենքի կառուցմանը հատկացվել է 3106 ոսկի դրամ) և 1776 թ.-ին՝ թղթի գործարանը (7800 պարսկ. թուման)։ Խոջաջանյանը վարձել և Էջմիածին է ուղարկել ֆրանսիացի թղթագործ վարպետներ Բեյսոնին ու Դեսիորին՝ հոգալով նրանց եռամյա ծախսերը։

Խոջաջանյանի մասին հայտնի տեղեկությունները վերաբերում են մինչև 1789 - 1790 թթ.-ին։ Մահացել և թաղվել է Մադրասում։

Գրականություն
-------------

* Դիվան Հայոց պատմության, գիրք 8, Թ. 1908
* Լեո, Երկ. ժող. հ. 3, գիււք 2, Ե.. 1973

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 76.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 76)։*  |
| **՞**Թեղի տերևառատ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Եղինջածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Թեղազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Թեղի |
|
|
| Տեսակ | Թեղի տերևառատ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ulmaceae foliacea Gilib

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թեղի տերևառատ** (լատին․՝ Ulmaceae foliacea Gilib), եղինջածաղկավորների կարգի, թեղազգիների ընտանիքի լայնասաղարթ ծառ։

Նկարագրություն
--------------

Հզոր, լայնասաղարթ ծառ է՝ մինչև 30 մ բարձրությամբ և 1,5 մ բնի տրամագծով, վրանաձև կամ լայն գլանաձև սաղարթով։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը գորշ է, ճաքճքված։ Տերևներն ամուր են, մինչև 12 սմ երկարությամբ և 7 սմ լայնությամբ, հակառակ-ձվաձև կամ գրեթե շեղանկյուն, անհավասար, կլորավուն հիմքով, կրկնակի ատամնաեզր։ Ծաղիկներն աննշան են, մանր, շիկակարմրավուն։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլին։ Թևապտուղը հակառակ-ձվաձև է, 1,5-2,0 սմ երկարությամբ։ Հասունանում է մայիսի վերջերին։ Ապրում է մինչև 300 տարի։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Միջին և Ատլանտյան Եվրոպայում, Հայաստանի եվրոպական մասի հարավում, Միջերկրական ծովի ափերին, Բալկանյան թերակղզում, Փոքր Ասիայում, Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաններում, Ապարանում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, ծովի մակերևույթից մինչև 1000-1600 մ բարձրության վրա, գետահովտային անտառներում, անտառների եզրերին։

Բնական պահանջներ
----------------

Մյուս թեղիների համեմատությամբ ավելի չորադիմացկուն է, ջերմասեր, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։ Լուսասեր է։ Մեր հանրապետության պայմաններում անհիշելի վաղ ժամանակներից օգտագործվում է կանաչապատման և անտառապատման բնագավառում։ Թեղու այս տեսակը ևս խիստ զգայուն է հոլանդական հիվանդության նկատմամբ և արագորեն ոչնչանում է, հատկապես ծեր տարիքում։ Բազմանում է սերմերով, արմատային մացառներով։ Աղակալած և չոր հողերում դանդաղ է աճում։ Արմատային համակարգը լավ է զարգացած, ունի առանցքային, խոր գնացող կենտրոնական արմատ։ Ապրում է մինչև 300 տարի։ Պտղաբերում է 8-10 տարեկանից։

Կիրառությունը
-------------

Լայնորեն է օգտագործվում դաշտապաշտպան անտառաշերտերում և կանաչապատման բնագավառում։ Ունի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր։ Էկոլոգիական խումբը՝ X: Մշակության հավանական շրջանները՝ 3, 7-10, 12-13, 17-21, 22-28:

Տես նաև
-------

* Թեղի խցանային
* Թեղի էլիպսաձև
* Թեղի գետնամերձ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 146։



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Թեղի տերևառատ***էջը Վիքիպահեստում |
**Աշխատաժամանակի հաշվեկշիռ**, ժամանակի ընդհանուր ռեսուրսները և արտադրության մեջ դրանց օգտագործումը բնութագրող փոխկապակցված ցուցանիշների համակարգ։ Բացահայտում է աշխատանքի արտադրողականության ռեզերվները և որոշում աշխատուժի պահանջարկը։

Հաշվետու և պլանային աշխատաժամանակի հաշվեկշիռները կազմելիս սահմանում են օրացուցային, ոչ աշխատանքային, առավելագույն հնարավոր, օգտագործվող և չօգտագործվող ժամանակը։ Օրացուցային ժամանակը համապատասխանում է մի որոշ ժամանակաշրջանի օրերի (ժամերի) քանակին, որի համար կազմվում է աշխատաժամանակի հաշվեկշիռ։ Օրացուցային ժամանակից ոչ աշխատանքայինի (հանգստյան և տոն օրեր) հանուրդով ստանում են առավելագույն հնարավոր ժամանակը, որի մեջ մտնում են օգտագործվող ժամանակը, տևական արձակուրդներից կախված պարապուրդները, աշխատաժամանակի կորուստը ևն։ Պլանային աշխատաժամանակի հաշվեկշիռը արդյունաբերության մեջ կազմվում է մեկ տարով, ըստ եռամսյակների, օրերի և ժամերի՝ միևնույն մասնագիտության և կարգի աշխատողների յուրաքանչյուր խմբի համար։ Այն կազմելիս նախատեսվում է օգտագործվող ժամանակի մեծացումը։

Աշխատաժամանակի կորուստները մեծ մասամբ չեն պլանավորվում, սակայն հաշվի են առնվում։ Սանրամասն վերլուծության հիման վրա միջոցառումներ են ձեռնարկվում դրանց վերացման համար, որոշվում են աշխատուժի պահանջարկը և նորմավորված աշխատանքները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 466)։*  |
Գաթսոն Բրյուսեր։ Ջրային նիմփաաները քարանձավում, 1924
**Լիմնադներ** ( հին հունարեն՝ Λιμνάδες; այլ անուններ։ **Լիմնատիդներ** (հին հունարեն՝ Λιμνατιδες), **Լեյմենիդներ** (հին հունարեն՝ Λειμενίδες), նիմփաներ հունական դիցաբանության մեջ, նայադների նախատիպիրը։ Հիմանակնում ապրում էին քաղցրահամ ջրամբարներում և գետերում։

Դիցաբանություն
--------------

Լիմնադները ոչ այնքան հայտնի արարծներ են։ Նրանք լճերի, լճակների, ճահիճների, հազվադեպ մարգագետիններում լճացած վայրերի նիմփաներ են։

Լիմնադներն ունեն արտասովոր տեսք։ Նրանց դեմքը ունի բաց-կանաչավուն երանգ, մաշկը թավշանման է։ Նրանք ունեն մեծ, մուգ կանաչ աչքեր, լի շրթունքներ և փայլուն ատամներ` զմրուխտի երանգով։ Այս նիմփաները ունեն գորտի ոտքերի նման ոտքեր (մատների արանքում որոշակի մաշկային թաղանթով)։ Շուշանների և ջրաշուշանների բարակ ծաղկեշղթաները գրկում են մերկ իրանն ու դաստակները։ Լիմնադի գլուխը պսակված է նույնատիպ ծաղկեշղթայով։ Հիմնականում սնվում են ամբրոսիայով և կարողանում են միշտ մնալ գեղեցիկ և երիտասարդ։

Չնայած նրան, որ նրանք ավելի ցածր տեղ են գրավում աստվածային հիերարխիայում, նրանք ընդունվում են Օլիմպոսում և փառաբանվում մահկանացուների կողմից։ Լիմնադները, ինչպես մնացած բոլոր նիմփաները, երկարակյաց են, սակայն անմահ չեն և նրանց հնարավոր է սպանել։

Երբ մթնում է լիմնադները դուրս են գալիս զբոսնելու՝ ջրավազանը լուսավորելով իրենց լույսով։ Իրենց լույսերը մթության մեջ գրավում են միայնակ ճամփորդներին։ Սակայն նրանց մոտենալը վտանգավոր է, քանի որ զբոսանքի համար լիմնադները հաճախ ընտրում են խորքային տեղեր կամ ճահիճներ։ Համարվում էր, որ այդ նիմՓաները կարողանում են կարդալ մարդու հոգին և ընդունել նրա սիրելիի կերպարանքը, որպեսզի հարձակվեն և կուլ տան այդ մարդուն։

Դասակարգում
-----------

Ստորև ներկայացված են լիմնադների միայն մի քանի տեսակներ։

* Աստակիդներ (հին հունարեն՝ Αστακίδες) — Բյութանիայում գտնվող Աստակոս գետի նիմփան։
* Բոլբա (հին հունարեն՝ Βόλβη) — Թեսալիայում գտնվող նույնանուն լճի նիմփան(Բոլբա)։ Օվկիանոսի և Տեթիսի դուստրը։ Իր ծագմամբ դասվում է օվկիանուհիների շարքին։
* Լիմնեյա (հին հունարեն՝ Λιμναία) — գետերի հնդական աստված Գանգեսի դուստրը։
* Սալմակիդա (հին հունարեն՝ Σαλμακίς) — նիմփա, ով սիրահարվել էր Գերմարոդիտին, ում հետ միավորվել է մեկ էակի մեջ։
* Տրիտոնիդա (հին հունարեն՝ Τριτονίς) — Հյուսիսային Արիկայում գտնվող Լիբիայի քաղցրահամ լճի նիմփան, ով ոչ հեթանոսական տարբերակներում Աթենասի աստվածուհու մայրն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Лимнада // Fandom. Мифологическая энциклопедия Вики.
2. ↑  Лимнады // Bestiary.us
3. ↑  *Нонн Панополитанский*. Деяния Диониса.
4. ↑  *Овидий*. Метаморфозы, IV: 285—388 (Салмакида и Гермафродит).
**Գրիգոր Կոյլավ** (1850, Բոտոշանի, Ռումինիա - 1920, Բոտոշանի, Ռումինիա), հայազգի ռումինական հասարակական-քաղաքական գործիչ, հայագետ, իրավաբան, արվեստագետ, Կոյլավ ազնվական տոհմից։

Նախնական կրթությունն ստացել է Բոտոշանի հայոց արական դպրոցում, 1860-1868 թվականներին՝ Չեռնովցիում (այժմ՝ Ուկրաինայում)։ 1869-1872 թվականներին իրավաբանություն, փիլիսոփայություն, բնական գիտություններ ու նկարչություն է ուսանել Ստրասբուրգի, Վիեննայի, Մյունխենի համալսարաններում և Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայում։

1880-1886 թվականներին եղել է Բոտոշանի հայոց իգական դպրոցի տնօրեն, ապա՝ քաղաքային խորհրդի անդամ, փոխքաղաքապետ (1888, 1892 և 1900 թթ.), գավառային խորհրդական և Սուչավայի (այժմ՝ Ռումինիայում) ընդհանուր խորհրդի փոխնախագահ (1894-1895 թթ.)։

Մի քանի անգամ ընտրվել է Ռումինիայի սենատոր, եղել Միջխորհրդարանական խաղաղության կոնֆերանսի անդամ, Բոտոշանի «Արմենիա» երաժշտական ընկերության փոխնախագահ, Բուխարեստի աշխարհագրական, պատմական ընկերությունների անդամ, «Բոտոշանի կուրիեր» թերթի հիմնադիրներից և Բուխարեստի «Էպոկա» թերթի խմբագիր։

1906 թվականին մասնակցել է Բուխարեստում հայ արվեստի ու մշակույթի ցուցահանդեսի կազմակերպմանը և արժանացել շքանշանի։ Ռումինական մամուլում հրատարակել է հոդվածներ հայ կարիճվորաց եղբայրությունների, հայ, ռումին և մոլդավ ժողովուրդների հարաբերությունների, ազգագրության, երաժշտության վերաբերյալ, կատարել թարգմանություններ։

Աշխատություններ
---------------

Ուսումնասիրել է Մոլդովայի և Ռումինիայի հայոց եկեղեցիների արձանագրությունները, հայ ձեռագրերը, դիվանական նյութերը և հրատարակել (ռումիներեն) հայագիտական աշխատություններ՝

* «Հայերը իբրև քաղաքների հիմնադիրներ Արևելյան Եվրոպայում», 1909 թվական,
* «Ռումինական երկրների հայերի ավանդությունները, սովորույթները և հավատալիքները», 1911 թվական,
* «Ռումինական երկրների հայկական եկեղեցիները», 1912 թվական

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 562)։*  |
Ինտենսիվ հերկման պատճառով դեգրադացված հող
**Հողի դեգրադացում** ( լատին․՝ degra datio- բառացի՝ նվազում), հողի աստիճանական վատթարացում, հողերի կամ հողառաջացման պայմանների վրա մարդու գործունեության բացասական ազդեցությունների հետևանքով և բնական ճանապարհով (սելավ, ողողում, աղակալում) հողերի վատթարացման և քայքայման շարժընթաց։ Առաջանում է հողերը ոչ ճիշտ օգտագործելիս, հողային ծածկույթի կառուցվածքի ու հողի բերրիության պահպանման միջոցառումները չապահովելիս։ Հողի դեգրադացում բացասաբար է ազդում շրջակա բնական միջավայրի, հողային պաշարների վրա։ Հողի դեգրադացման տեսակները բազմազան են, և դրանց թիվն աճում է գիտատեխնիկական առաջընթացի հետ, երբ խախտվում է հողառաջացման բնականոն շարժընթացը՝ անտառների և այլ բնական բուսածածկույթի վերացման, հողերի հերկման, ինտենսիվ մշակման հետևանքով։

Հողի դեգրադացումն առաջանում 1 նաև տարբեր տեսակի ազդեցություններից՝ քիմիական և ֆիզիկաքիմիական (հողը հանքային պարարտանյութերով, պեստիցիդներով պարարտացնելիս, արդյունաբերական ձեռնարկություններից արտահոսած, տրանսպորտի արտանետած նյութերից թունավորվելիս), ֆիզիկական (հողածածկույթի կարծրացումից, դրա կառուցվածքի քայքայումից, հողի ջրաթափանցելիության և օդաթափանցելիության նվազումից, հողի էրոզիայից, հողի անապատադեգրադացված հողերցումից), կենսաբանական (ստեղծված կենսացենոզի խախտումներից, հրդեհված հողերի ստերջացումից, հումուսի կորստից), հողերի ջրային և աղային ռեժիմների վատթարացում՝ հողերի ջրատնտեսական և այլ շինարարության հետևանքով (ջրահոսքերի կառուցվածքի, լանդշաֆտի տարրերի և գետերի ավազանի առանձին մասերի ջրային ու աղային հավասարակշռությունը խախտելիս)։ ՀՀ-ում շինարարության համար նպաստավոր հողատարածքների սակավության պատճառով յուրացվում են մեծ թեքության լանջեր, կտրտված ռելիեֆով, սելավավտանգ, ողողվող, ջրածածկման ենթակա տեղամասեր, որի հետևանքով տեղի է ունենում հողի դեգրադացում։ ՀՀ-ում հողի դեգրադացման դեմ պայքարը շրջակա բնական միջավայրի պահպանման միջոցառումների համակարգի գլխավոր օղակներից է և գնալով ավելի մեծ նյութական և էներգետիկ միջոցներ է պահանջում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 324)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գրիգոր Ալեքսանի Ղազարյան** (սեպտեմբերի 10, 1931(1931-09-10), Սիղնաղի շրջան, Կախեթի մարզ, Վրաստան), ներզատաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1970)։ ՀՀ (2000), ՎՀ (2000) ԲԳԱ ակադեմիկոս։

Կենսագրություն
--------------

1956 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1966-1979 թվականներին եղել է Ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության ինստիտուտի հորմոնների և իզոտոպների, 1979-1997 թվականներին՝ Վիրաբուժության ինստիտուտի ռադիոիզոտոպային ախտորոշման լաբորատորիաների վարիչ, 1997 թվականից՝ ախտորոշիչ բաժանմունքի ներզատաբան։ 2000 թվականից ՀՀ ներզատաբանների ընկերակցության նախագահ, 2001 թվականից՝ Եվրոպական կլինիկական իմունաբանական ընկերության, 2000 թվականից՝ Ռուսաստանի միջազգային ակադեմիայի (Սանկտ Պետերբուրգ), 1996 թվականից՝ ինտերնիստների ընկերակցության անդամ, 1989 թվականից՝ «Ներզատաբանության հիմնախնդիրներ» (ռուսերեն) ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ։ Կլինիկայում ներդրել է թունավոր խպիպի ծանր ձևերի և վահանագեղձի քաղցկեղի ռադիոակտիվ յոդով բուժման, վահանագեղձի թիրեոիդ հորմոնի և հիդրոլիզատների քրոմատոգրական վերլուծության եղանակները։

Անդրեյ Միքայելյանի հետ համատեղ առաջինն է ներդրել շաքարային հիվանդության բուժումը՝ ենթաստամոքսային գեղձի կղզյակային կուլտուրայով։

Երկեր
-----

* Ներքին սեկրեցիայի գեղձերի հիվանդությունները, Ե. 1966։
* Վահանաձև գեղձի հիվանդությունների ախտորոշումը և բուժումը, Ե. 1990։
* Հարվահանաձև գեղձի սուր և քրոնիկական հիվանդություններ, Ե. 1993 (համահեղինակ)։
* Շաքարային դիաբետ, Ե. 1994 (համահեղինակ)։
* Կլինիկա-ախտորոշիչ հետազոտությունները ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության ժամանակ, Ե. 1996 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
Թուրքիայի ջրագրական քարտեզը
**Թուրքիայի գետեր**, հիմնականում, սահանքավոր և ոչ նավարկելի գետեր Թուրքիայում։ Որոշ գետեր անգամ ցամաքում են։ Թուրքիայի արևմուտքում գտնվող գետերին բնորոշ է վարարումը՝ գարնանը և ձմռանը, իսկ ամռանը այդ գետերը ջրազրկվում են։ Թուրքիայի արևելքում գտնվող գետերին բնորոշ է վարարումը գարնանը և ամռանը, ինչը մեծապես կապված է լեռներում ձնհալի հետ։

Թուրքիայի տարածքը բաժանված է Պարսից ծոցի (խոշոր գետերն են Տիգրիսը և Եփրատը), Կասպից ծովի (Կուր, Արաքս), Սև ծովի (Եշիլ Իրմակ, Կզըլ Իրմակ, Ճորոխ, Սակարիա), Մարմարա ծովի, Էգեյան ծովի և Միջերկրական ծովի ավազանների միջև։ Կան նաև մի քանի աղի լճեր, որոնցից ամենախոշորն են Վանա լիճ և Թուզ լիճը։ Թուրքիայի եվրոպական մասի ամենախոշոր գետը Մարիցա գետն է, որը պատկանում է Էգեյան ծովի ավազանին և հոսում է Թուրքիայի ստորին հոսանքներում։

Խոշոր գետերի ցանկ
-----------------

| Գետ | Երկարություն, կմ | Ակունք |
| --- | --- | --- |
| Եփրատ\* | 2736 | Պարսից ծոց |
| Տիգրիս\* | 1850 | Պարսից ծոց |
| Կուր\* | 1515 | Կասպից ծով |
| Կզըլ Իրմակ | 1350 | Սև ծով |
| Արաքս\* | 1072 | Կուր |
| Սակարիա | 824 | Սև ծով |
| Արածանի | 722 | Եփրատ |
| Օրոնտես\* | 571 | Միջերկրական ծով |
| Սեյհան | 560 | Միջերկրական ծով |
| Մեծ Մենդերես | 548 | Էգեյան ծով |
| Խաբուր\* | 486 | Էգեյան ծով |
| Մարիցա\* | 480 | Էգեյան ծով |
| Ջեյհան | 474 | Միջերկրական ծով |
| Մեծ Զաբ\* | 473 | Տիգրիս |
| Կարասու | 450 | Եփրատ |
| Պորսուկ | 448 | Սակարիա |
| Ճորոխ\* | 438 | Սև ծով |
| Եշիլ Իրմակ | 418 | Սև ծով |
| Գեդիզ | 401 | Էգեյան ծով |
| Տունջա\* | 350 | Մարիցա |
| Սիմավ | 321 | Մարմարա ծով |
| Գայլ գետ | 320 | Եշիլ Իրմակ |
| Զամանտը | 308 | Սեյհան |

\* Գետը հոսում է ոչ միայն Թուրքիայի տարածքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Энциклопедия: города и страны. — 2008.
2. ↑  *Главный редактор А. М. Прохоров* Большая советская энциклопедия. — Москва: «Советская энциклопедия», 1969-1978.

Արտաքին հղումներ
----------------
**Գերդա Ալմ** (շվեդերեն՝ Gerda Ahlm, լրիվ անունը` Gerda Maria Ahlm, մայիսի 24, 1869(1869-05-24), Վեստերոս, Շվեդիա - օգոստոսի 26, 1956(1956-08-26), Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ), շվեդ նկարիչ, ով աշխատել է ԱՄՆ-ում։ Հայտնի է որպես գեղարվեստական ստեղծագործությունների պահպանության մասնագետ։

Կենսագրություն
--------------

Գերդա Ալմը ծնվել է 1869 թվականի մայիսի 24-ին, Վեստերոսում։ 1889-1891 թվականներին սովորել է Ստոկհոլմի Ազատ արվեստների թագավորական ակադեմիայում։ Այնուհետև մի շարք ուսումնական շրջագայություններ է կատարել Ֆրանսիայում, Գերմանիայում և Իտալիայում (1892), Իտալիայում և Անգլիայում (1894-1995), Նորվեգիայում (1898) և Բելգիայում (1900)։ Սովորել է նաև Կոլարոսի ակադեմիայում։

1903 թվականին Գերդա Ալմն արտագաղթել է Միացյալ Նահանգներ և հաստատվել Չիկագոյում, որտեղ աշխատել և ցուցադրել է իր սեփական գործերը, հիմնականում բնանկարներ, ինտերիերի և կանանց դիմանկարներ կատարված թույլ իմպրեսիոնիստական ոճով։ Նա իր նկարները ցուցադրել է Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտի տարեկան ցուցահանդեսներում՝ սկսած 1905 թվականից և առաջին կին նկարիչներից էր 1905, 1911, 1912 թվականների Շվեդ-ամերիկյան արվեստի ցուցահանդեսներում։

Հետաքրքրվելով արվեստի ստեղծագործությունների վերականգնման աշխատանքներով` Գերդա Ալմը Մյունխենի Հին պինակոտեկում Ֆրանց Կառլ Սեսիգի (1854–1914) մոտ ուսումնասիրել է կոնսերվացման տեխնոլոգիան։ Դրանից հետո աշխատել է Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտում` որպես արվեստի գործերի կոնսերվատոր։ Նրա հմտությունն ու հեղինակությունը որպես կոնսերվատոր-նկարիչ այնքան հայտնի են դարձել, որ Գերդան ստացել է մի շարք կարևոր պատվերներ, այդ թվում՝ Շվեդիայի թագուհի Վիկտորիայի պատկանող ընտանեկան դիմանկարների վերականգնումը։ Համարվել է Ամերիկայի գլխավոր կոնսերվատոր նկարիչներից մեկը։ Գերդա Ալմի գործերը պահվում են ամբողջ աշխարհի մասնավոր հավաքածուներում և թանգարաններում։ Մահացել է 1956 թվականին, Չիկագոյում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Kruse J.* Svenskt porträttgalleri : XX. Arkitekter, bildhuggare, målare, tecknare, grafiker, mönsterritare och konstindustrialister (շվեդերեն) — 1901. — P. 4.
2. ↑  Gerda-Maria Ahlm
3. ↑  Gerda Ahlm (1869—1956)

Գրականություն
-------------

* Swanson, Mary Towley. Swedish Immigrant Artists’ Patronage System, 1880—1940, 2004.

Արտաքին հղումներ
----------------

* GERDA Maria AHLM
* Գերդա Ալմի ստորագրությամ կտավներ
**Գերման Տիտովի փողոց** (ֆիններեն՝ Possenkatu, Պոսսեի փողոց), կարճ, մոտ 150 մ երկարությամբ փողոց, որը գտնվում է պատմական Վիբորգի կենտրոնում, Ամրոցային փողոցից անցնում է դեպի Վիբորգսկայա փողոց։

Պատմություն
-----------

Փողոցի մինչհեղափոխական լուսանկարը (այդ ժամանակ՝ Թատերական)
Վիբորգի միջնադարյան ամրությունների սխեման
Փողոցը կառուցվել է քաղաքի հին պաշտպանական պատի գծի երկայնքով, որը բաժանում էր Քարե քաղաքն ու Եղջյուրավոր ամրոցը և ապամոնտաժվել 18-րդ դարում։ Այն ձևավորվել է 19-րդ դարի սկզբին։ 1832 թվականին Վիբորգի թատրոնի շենքի կառուցումից հետո փողոցը վերանվանվեց Թատերական։ 1929 թվականից՝ Ֆինլանդիայի անկախության հռչակումից հետո, ֆիններեն Պոսենկատու (ֆիններեն՝ Possenkatu) անվանումը դարձավ պաշտոնական՝ կոչվելով Վիբորգի ամրոցի պարետ Կնուտ Պոսսեի պատվին, որը ղեկավարել էր քաղաքի պաշտպանությունը 1495 թվականին՝ ռուսական զորքերի կողմից քաղաքի պաշարման ժամանակ։ Այդ ժամանակի հետ է կապված Վիբորգ ամպրոպի մասին լեգենդը (երբ պայթեց Սուրբ Անդրեասի աշտարակը, որը տեղակայված էր ներկայիս Տիտովի փողոցի տարածքում)։

Փողոցի կառույցները տուժել են խորհրդա-ֆիննական (1939-1940) և Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին, իսկ թատրոնի շենքը չի պահպանվել։ Խորհրդային Վիբորգում փողոցը կոչվել է նաև Կրիմսկայա։ Ժամանակակից անվանումը տրվել է ի պատիվ խորհրդային տիեզերագնաց Գերման Տիտովի (1935-2000)։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Թիվ 1 շենք - «Կոչեգարկա» ռոք ակումբ,
* Թիվ 4 շենք - Ի. Նաուկկարինենի բնակելի շենքը (1902, ճարտարապետ՝ Անտտի Կորպպիմակի)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Карта Выборгского замка 1644 года
2. ↑  Выборгские руины, 1940
3. ↑  Здание духовной консистории, 1941
4. ↑  Улицы Выборга, финские и дореволюционные названия
5. ↑  Улицу Титова в Выборге отремонтируют за 850 тыс. рублей
6. ↑  Выборгский рок-клуб «Кочегарка»: второе дыхание
7. ↑  Исторические здания Титова, 4 — дом Науккаринена

Արտաքին հղումներ
----------------

* Титова ул. (Выборг) ⇒ Выборгский р-н

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Գերման Տիտովի փողոց (Վիբորգ)** կատեգորիայում։ |
**Վահան Վարդազարի Հովսեփյան** (1880, Գանձակ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1937), խորհրդային կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

Հեղափոխական գործունեությունն սկսել է 1904 թվականից՝ ծննդավայրում կազմակերպելով մարքսիստական գաղտնի խմբակ։ 1905-1908 թվականներին անլեգալ քարոզչական գործունեություն է ծավալել քաղաքի բանվորների և կայազորի զինվորների շրջանում։ 1908 թվականին արտաքսվել է Գանձակից։ Հեղափոխական գործունեությունը շարունակել է Թիֆլիսում և Հայաստանի շրջաններում։ 1910 թվականին ձերբակալվել և ութ ամիս Մետեխի բանտում մնալուց հետո աքսորվել է Պերմի նահանգ, որտեղից 1915 թվականին զորակոչվել է բանակ։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է զինվորական կոմիտեի անդամ։ Թիֆլիսի բոլշևիկյան կոմիտեի հանձնարարությամբ Ասքանազ Մռավյանի և Սուրեն Հովսեփյանի հետ մեկնել է Գանձակ, ապա՝ Օրենբուրգ։ 1920 թվականին աշխատանքի է նշանակվել Վրաստանում՝ Խորհրդային Ռուսաստանի ներկայացուցչությունում։ 1922 թվականին գործուղվել է Հայաստան և ընտրվել կուսակցության Երևանի քաղաքային կոմիտեի ագիտացիայի բաժնի վարիչ։ 1923 թվականին եղել է ՀԿ(բ) կ ԿՎՀ անդամ և կուսակցական հանձնաժողովի նախագահ, 1924 թվականից մինչև 1927 թվականը՝ Բանվորական գյուղտեսչության նախագահ, 1927 թվականից՝ ՀԽՍՀ Կենտրոնական վիճակագրական վարչության կառավարիչ։ Եղել է Անդրֆեդերացիայի գործադիր կոմիտեի, ինչպես նաև Անդրերկրկոմի վերահսկիչ հանձնաժողովի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 582.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 582)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գրիգորիս (այլ կիրառումներ)

**Գրիգորիս** (Չանղըրը - Աբու Հարարի անապատ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգորիսը ծնվել է Չանղըրըում։ Աշխատել է կոնիացի բժիշկ Տատիի դեղատանը և բժիշկ Ժամկոչյանի մոտ։ Ձերբակալվել է Չանղըրըում և աքսորվել Դեյր-էլ-Զոր։ Հասել է մինչև Աբու Հարարի անապատը, որտեղ էլ սպանվել է։

1916 թվականին Աբու Հարարի անապատում սև ռետինկոթե ֆրակը և սպիտակ օսլայած վերնաշապիկը հագին, ընկած է եղել մեջքի վրա, գանգը ճակատի կողմից բացված և ուղեղը դուրս եկած։ Կողքին ընկած է եղել սև տետրակը, որը գտնել են անապատում հանգրվանած հայ մանչուկները։ Տետրակում գրի է առել իր հետ կատարվածը, որի վերջին տողերն են. «…Գիշերային լուսնի լոյսով, ետ դէպի Հալէպ զարտուղի ճանապարհով հետիոտն քալելով ինքզինքս մեծ սպանդէն ազատել որոշած եմ»։

Գրականություն
-------------

* Սերոբեան Յակոբ Ա. Եղեռնի յուշերս, Պէյրութ, 2005։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Թոքայ Մամեդով** (ադրբ.՝ Tokay Məmmədov, հուլիսի 18, 1927(1927-07-18), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 2, 2018(2018-05-02), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի խորհրդային քանդակագործ, Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1973), Ադրբեջանի ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1962), ԽՍՀՄ նկարչության ակադեմիայի թղթակից անդամ (1975), պրոֆեսոր (1977), ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1978), 1970-1972 թվականներին Ադրբեջանի նկարիչների միության տնօրենների խորհրդի նախագահ, Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Թոքայ Հաբիբ օղլի Մամեդովը ծնվել է 1927 թվականի հուլիսի 18-ին Բաքվում։ Նրա հայրը`Հաբիբ Մամեդովը, եղել է տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, մայրը` Զիվար Մամեդովան, Ադրբեջանում առաջին կին քանդակագործն էր։ 1942 թվականին յոթերորդ դասարանի ավարտելուց հետո Թոքայն ընդունվել է Բաքվի արվեստի դպրոց։ 1945 թվականի Թոքայ Մամեդովն ավարտել է Բաքվի գեղարվեստի դպրոցը և գնացել Լենինգրադ և ընդունվել Արվեստի ակադեմիայի քանդակագործության ֆակուլտետ։

Թոքայ Մամեդովը մահացել է 2018 թվականի մայիսի 2-ին Բաքվում։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* «Պատվո նշանի» շքանշան, 1959 թ.
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ, 1978 թ.
* Ադրբեջանի ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1982 թ.
* «Ժողովրդական բարեկամություն» շքանշան
* «Փառքի» շքանշան, 2002 թ.
* Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի պատվավոր դիպլոմ, 17.07.2017

Տես նաև
-------

* Սաթթար Բախլուլզադե
* Թաիր Սալախով
* Ազիմ Ազիմզադե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мамедов, Токай Габиб оглы
2. ↑  Թոքայ Մամեդով
3. ↑  Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի պաշտոնական կայքէջը
**Գյոկուրո** (ճապ.՝ 玉露, բառացի «թանկագին կաթիլ», «մարգարտյա կաթիլ»), ճապոնական ամենահայտնի և ամենաթանկ թեյերից է։ Աճեցվում է Ճապոնիայի հարավային նահանգներում։ Տարբեր տեղեր աճեցված գյոկուրո թեյի համերը խիստ տարբերվեւմ են։ Գյոկուրո թեյի 40%-ը աճեցվում է Ճապոնիայի Յամե քաղաքում։ Այն նաև աճեցվում է Սիձոկույում և Կիոտոյում։ Կիոտոն համարվում է գյոկուրո թեյի աճեցման ամենահին նահանգը։

Թեյը հավաքում են վաղ գարնանը։ Թեյի տերևը մշակվում է գոլորշիով 15-20 վայրկյան, որպեսզի պահպանի իր գույնը, հետո փաթաթում են, տալով ասեղի տեսք, և չորացնում։ Գյոկուրո թեյը պատրաստում են ասախի, օկումիդորի, յամակի, Ֆուձիսուբո, գոկոու տեսակի թեյերից։ Տերևները հավաքելուց 20 օր առաջ ծածկում են թփերը և պահում ստվերի տակ, որը խթանում է ամինաթթուների և կոֆեինի արտադրությանը։ Այս ընթացքում նվազում է նաև տերևների դառնությունը և նրանք դառնում են ավելի քաղցր։

Թեյին իր ներկայիս անվանումը տվել է« Յամամոտոյամա» թեյ արտադրող ընկերությունը, որի հիմնադիր Յամամոտո Կախեյը 1835 թվականին թեյը դարձրեց աշխարհահռչակ։

Թուրմի գույնը բաց կանաչ է։ Որպեսզի թեյը չկորցնի իր համն ու հոտը պետք է այն թրմել 60-70 °C ջրով, իսկ որոշ տեսակներ նույնիսկ 40-50 °C ջրով։ Այս թեյի թրման պրոցեսը մի քիչ ավելի երկար է քան մյուս թեյերինը։

Տես նաև
-------

* Թեյ
* Կանաչ թեյ
* Սպիտակ թեյ
* Ցզունշան Ինցժեն (կանաչ թեյի տեսակ)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թեյ "Գյոկուրո" թեյի հանրագիտարան
* Թեյ "Գյոկուրո" - Յամե նահանգ
* Թեյ "Գյոկուրո" - Օկաբե շրջան
* Թեյ "Գյոկուրո" - Ուդզի շրջան
**«Ապրիլյան սեր»** (անգլ.՝ April Love), անգլիացի նկարիչ, պրեռաֆայելիտների դպրոցի կարկառուն ներկայացուցիչ Արթուր Հյուզի վրձնին պատկանող նկար։ Կտավը ստեղծվել է 1855-ից 1856 թվականներին։ Յուղաներկով արված կտավի չափերն են՝ 89×49.5 սմ։ Այսօր «Ապրիլյան սեր» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Թեյթ բրիտանական պատկերասրահում։

Պատմություն
-----------

Արթուր Հյուզը «Ապրիլյան սեր» ստեղծագործությունը նկարել է 1855-ից 1856 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Ավերտելուց հետո առաջին անգամ ցուցադրության է ներկայացվել 1856 թվականին Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում։

«Ապրիլյան սեր» կտավում նկարված է երիտասարդ զույգ։ Նկարիչը կտավին է հանձնել նրանց էմոցիոնալ ճգնաժամի պահին։ Տղամարդու ֆիգուրը հազիվ է երևում նկարում։ Վերջինիս գլուխը երևում է աղջկա ձախ ձեռքի մոտ։ Աղջիկն ակնդետ նայում է հատակին թափված ծաղիկների թերթիկներին, որը խորհրդանշում է գարնան ավարտն ու վաղանցիկ սերը։ Արթուր Հյուզը կնոջ կերպարի համար որպես բնորդուհի է ընտրել Թրիֆեն Ֆորդին (Tryphena Ford): Ի դեպ, հենց նրա հետ էլ նկարի հեղինակն ամուսնացավ 1855 թվականին։

Առաջին ցուցադրության ժամանակ Հյուզը նկարը ներկայացրեց Ալֆրեդ Թեննիսոնի «Ջրաղացպանի աղջիկը» բանաստեղծության տողերի ուղեկցությամբ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Love is hurt with jar and fret,
Love is made a vague regret,
Eyes with idle tears are set,
Idle habit links us yet;
What is Love? For we forget.
Ah no, no. |  |

Միացյալ Թագավորության մայրաքաղաքում տեղակայված Թեյթ պատկերասրահը գնեց «Ապրիլյան սեր» ստեղծագործությունը 1909 թվականին։ Ցայօր էլ այս ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է այդտեղ։ Նկարի առաջին սեփականատերը եղել է Ուիլյամ Մորիսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2
3. ↑  Arthur Hughes - Biography Archived 2011-07-22 at the Wayback Machine. on Humanities.web. Accessed 24 March 2007.
4. ↑  April Love, Arthur Hughes.
5. ↑  April Love(չաշխատող հղում)
 - Entry at Tate.org.uk. Accessed 24 March 2007.

Գրականություն
-------------

* Michael Robinson: *The Pre-Raphaelites*. Londen: Flame Tree Publishing, 2007, blz. 56-57. ISBN 978-184451-742-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* (անգլերեն)Het schilderij op de webpagina van Tate Britain
* (անգլերեն)Het schilderij op Victorian Web
* (անգլերեն)Blog-informatie over het schilderij

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ապրիլյան սեր (նկար)** կատեգորիայում։ |
**«Առաջին կանաչը»** (ռուս.՝  Первая зелень), ռուս գեղանկարիչ Իլյա Օստրոուխովի նկարը։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1887 թվականին։ Ըստ որոշ տվյալների այն ստեղծվել է 1888 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 71 × 105 սմ։ «Առաջին կանաչը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում (ինվ. 1468) (Մոսկվա, ՌԴ)։

Պատմություն
-----------

«Առաջին կանաչը» ստեղծագործության անդրանիկ ցուցադրությունը կայացել է 1888 թվականին Մոսկվայում։ Նույն թվականին այս կտավը հեղինակից գնել է Պավել Տրետյակովը։ Նախքան գնելը նկարը ցուցադրվել է 17-րդ Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերությունում, որն անցկացվում էր Պետերբուրգումև Մոսկվայում։ Իլյա Օստրոուխովը նկարի վրա ստեղծման տարեթիվը գրել է 1925 թվականին, երբ պատրաստվում էր Մոսկվայում իր անհատական ցուցահանդեսին։

Նկարագիր
--------

Իլյա Օստրոուխովի «Առաջին կանաչը» ստեղծագործությունն առանձնանում է մանրամասնորեն կառուցված կոմպոզիցիայով և դետալների մտածվածությունով։ Առաջին պլանում հեղինակը նկարել է նոր-նոր տերևակալած երիտասարդ կեչիներ, որոնք աչքի են ընկնում ինտենսիվ-կանաչ գույնով, ինչպես նաև հողը, որը պատված է հյութեղ խոտածածկույթով։ Նկարի երկրորդ պլանում Օստրոուխովը խոտածածկն ու կանաչը սակավ հագեցած գույներով է պատկերել։ Խաղաղ ջրային մակերևույթի վրա երևում է շրջակայքի ծառաբների անդրադարձը։ Գետի ժապավենը ձգվում է հեռուները և խորանում անտառի մեջ, որն ընդգրկում է բնանկարի տարածությունը։

Գնահատականներ
-------------

Խորհրդային նկարիչ և արվեստաբան Իգոր Գրաբարը նշում է, որ «Ոսկե աշուն» ստեղծագործությունից մեկ տարի անց ստեղծված այս կտավն իր վրա է սևեռել համընդհանուր ուշադրությունը՝ Իլյա Օստրոուխովին բարձրացնելով ռուս գեղանկարիչների առաջին շարք։

Արվեստաբան Ֆաինա Մալցևան գրել է, որ «Առաջին կանաչը» կտավում Օստրոուխովը կրկին անդրադարձել է վաղ գարնան թեմային, սակայն այս նկարում բնության զարթոնքն առավել արտահայտիչ է պատկերված, քան 1885 թվականին վրձնած «Վերջին ձյունը» կտավում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *М. И. Ткач* Энциклопедия пейзажа. — Москва: ОЛМА-ПРЕСС, 2002. — С. 262. — 350 с. — ISBN 978-5-948-49136-3
2. ↑  *С. В. Кудрявцева* Илья Остроухов. — M.: Художник РСФСР, 1982. — С. 22—24. — 54 с. — (Массовая библиотека по искусству). — ISBN 5-900743-22-5
3. ↑  «Остроухов Илья Семёнович — Первая зелень» (HTML)։ www.art-catalog.ru։ Վերցված է 25.12.2016
4. ↑  *Ю. А. Русаков* И. Остроухов. — М.: Государственное издательство изобразительного искусства, 1962. — 68 с.
5. ↑  *Ф. С. Мальцева* Мастера русского пейзажа. Вторая половина ХIХ века. Часть 3. — М.: Искусство, 2001. — С. 32. — 152 с. — ISBN 5-210-01363-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Остроухов Илья Семёнович — Первая зелень» (HTML)։ www.art-catalog.ru։ Վերցված է 25.12.2016
**Իգոր Ալեքսանդրովիչ Բաև** (ռուս.՝ Баев Игорь Александрович, հունիսի 20, 1940(1940-06-20), Ալապաևսկ, Սվերդլովսկի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 21, 2021(2021-03-21)), տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր, Ռուսաստանի Դաշնության բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր աշխատող, թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսությունների պաշտպանության խորհրդի նախագահ։ Տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետի դեկան, Հարավային Ուրալի պետական համալսարանի «Տնտեսագիտություն և ֆինանսներ» ամբիոնի վարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1963 թվականին ավարտել է Չելյաբինսկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ «Ավտոմատիկա և հեռուստամեխանիկա» մասնագիտությամբ։ 1967-1970 թվականներին եղել է Չելյաբինսկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի արտադրության կազմակերպման և արդյունաբերության տնտեսագիտության ամբիոնի ասպիրանտ։ 1974 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզ, 1991 թվականին՝ դոկտորական թեզ։ 1991 թվականից հանդիսացել է Հարավային Ուրալի պետական համալսարանի «Տնտեսագիտություն և ֆինանսներ» ամբիոնի վարիչ։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Հեղինակ է ավելի քան 200 տպագիր գիտական աշխատությունների, այդ թվում՝ տարբեր մակարդակի կրթական և մեթոդական ասոցիացիաների և գիտամեթոդական խորհուրդների ստորագրություններով դասագրքերի։ Շուկայական տնտեսագիտության վերաբերյալ 12 համակարգչային ուսուցման ծրագրերի հեղինակ է։ Նա Ռուսաստանի Դաշնության բարձրագույն կրթության լավագույն 300 դասագրքերի ցուցակում ընդգրկված «Ձեռնարկությունների տնտեսագիտություն» դասագրքի հեղինակներից մեկն է։ Իգոր Ալեքսանդրովիչի ղեկավարությամբ հաջողությամբ պաշտպանվել են գիտությունների 9 դոկտորներ (հաստատված են Բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովի կողմից) և գիտությունների 47 թեկնածուներ։ Գիտական գործունեության հիմնական ոլորտներն են արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային գործունեությունը, արդյունաբերական ձեռնարկությունների հարմարվողական կառավարումը, ներդրումային գործընթացների կառավարումը, լոգիստիկան։

Մանկավարժական գործունեություն
-----------------------------

Կարդացել է «Միկրոտնտեսագիտություն», «Մակրոտնտեսություն», «Ձեռնարկությունների տնտեսագիտություն», «Կառավարման հիմունքներ» դասընթացները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  21 марта ушёл из жизни выдающийся учёный, заслуженный работник высшей школы РФ, профессор Игорь Баев.
3. ↑  *Сайт факультета «Экономика и управление» ЮУрГУ*
4. ↑  *Сайт кафедры «Экономика и финансы» ЮУрГУ*  Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
**Ասիմիլյացիա**, անաբոլիզմ, բուսական և կենդանական օրգանիզմների արտաքին միջավայրից ընդունած պարզ տարրերի յուրացումը և փոխակերպումը ավելի բարդ նյութերի։ Սննդի հետ ընդունված բուսական կամ կենդանական սպիտակուցը տրոհվում է մինչև ամինաթթուների, վերջիններից սինթեզվում է տվյալ տեսակի համար խիստ բնորոշ սպիտակուց, որն իր ֆիզիկաքիմիական ու կենսաբանական հատկություններով միանգամայն տարբեր է սննդանյութի սպիտակուցից։ Ասիմիլյացիան ապահովում է օրգանիզմների աճը, զարգացումը, վերափոխումը, էներգիայի աղբյուր ծառայող պաշարների կուտակումը։ Կենդանի օրգանիզմը կարող է գոյություն ունենալ միայն դրսից անընդհատ առհոսող էներգիայի շնորհիվ։

Էներգիայի աղբյուրներ
--------------------

Ամբողջ կենդանի բնության համար առաջնային Էներգիայի աղբյուր են արևի ճառագայթները։ Էներգիայի օգտագործման տեսանկյունից օրգանիզմները լինում են՝ ինքնասուն (ավտոտրոֆ) և տարասուն (հետերոտրոֆ)։ Ինքնասուն են կանաչ բույսերը, որոնք ֆոտոսինթեզի ընթացքում օգտագործելով արևի Էներգիան՝ անօրգանական նյութերից օրգանական միացություններ (ածխաջրեր, ամինաթթուներ, սպիտակուցներ ևն) են սինթեզում։ Հաշվումները ցույց են տվել, որ երկրի կանաչ բույսերը տարեկան Ասիմիլյացիայի են ենթարկում շուրջ 420 մլրդ. տոննա օրգանական նյութեր։

Բակտերիաների յուրացում
----------------------

Որոշ բակտերիաներ ՕՕ2-ը յուրացնում են արևի ճառագայթների ազդեցությամբ՝ 1125 թվականից և այլ վերականգնված միացություններից անջատված ջրածնով։ Այդպիսի Անիմիլյացիա անվանում են ֆոտոռեդուկցա (ֆոտովերականգնում)։ Մնացած կենդանի օրգանիզմները (բացառությամբ որոշ միկրոօրգանիզմների) յուրացնում են պատրաստի օրգանական նյութեր։ Կենդանի օրգանիզմների բաղադրիչ մասերը անընդհատ նորոգվում են քայքայման՝ դիսիմիւյացիայի և նոր նյութերի առաջացման՝ Ասիմիլյացիայի շնորհիվ։ Օրինակ, հասուն մարդու մարմնի սպիտակուցները լրիվ նորոգվում են 2,5 տարում։ Զանազան օրգանիզմներում, նույնիսկ միևնույն անհատի օրգանիզւքում, Ասիմիլյացիայի և հակառակ պրոցեսի՝ դիսիմիլյացիայի փոխհարաբերությունը խիստ տարբեր Է։ Ասիմիլյացիան ամենաինտենսիվն է կենդանիների աճման շրջանում՝ երիտասարդ հասակում, իսկ բույսերի մոտ՝ վեգետացիայի շրջանում։ 2. Լեզվաբանության մեջ, արտասանության ժամանակ տեղի ունեցող հնչյունափոխական երևույթ։

Տես նաև
-------

* Նյութափոխանակություն


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 562)։*  |