recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Օկկամի ածելի**, **Օկկամի սայր** (լատին․՝ novacula Occami), կամ **խնայողության, տնտեսման սկզբունք** (լատին․՝ lex parsimoniae), խնդիրների լուծման սկզբունք, ըստ որի «Էությունները չարժե բազմացնել առանց անհրաժեշտության» (կամ «Մի ներգրավեք նոր էություններ առանց ծայրահեղ անհրաժեշտության»), այլ կերպ ասած՝ ամենապարզ բացատրությունը սովորաբար ճիշտ է։ Գաղափարը վերագրվում է Ֆրանցիսկյան միաբանության անգլիացի վանական Ուիլյամ Օկկամին (մոտ 1287-1347)։ Ըստ այս փիլիսոփայական ածելու՝ նույն կանխատեսման վերաբերյալ տրված մի քանի հիպոթեզներից պետք է ընտրել այն լուծումը, որն ամենաքիչ ենթադրություններն ունի։ Այս սկզբունքը տարբեր կանխատեսումներ անող հիպոթեզների միջև ընտրություն անելու համար չէ։

Գիտության մեջ Օկկամի ածելին օգտագործվում է որպես տեսական մոդելների մշակման աբդուկտիվ էվրիստիկա, ոչ թե որպես թեկնածու մոդելների միջև ընտրություն կատարելու խիստ մեթոդ։ Գիտական մեթոդում Օկկամի ածելին չի համարվում տրամաբանության անհերքելի սկզբունք կամ գիտական արդյունք․ գիտական մեթոդում պարզության նախընտրությունը հիմնված է հերքելիության սկզբունքի վրա։ Երևույթի յուրաքանչյուր ընդունված բացատրության համար կարող է գոյություն ունենալ չափազանց մեծ թվով հնարավոր և ավելի բարդ այլընտրանքներ։ Քանի որ *ad hoc* հիպոթեզի միջոցով միշտ հնարավոր է կանխել բացատրության ժխտումը, հետևաբար պարզ տեսությունները ավելի նախընտրելի են, քանի որ դրանք ավելի փորձելի են։

Տես նաև
-------

* Հենլոնի ածելի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Who sharpened Occam’s Razor?
2. ↑  Schaffer Jonathan (2015)։ «What Not to Multiply Without Necessity»։ *Australasian Journal of Philosophy* **93** (4): 644–664։ doi:10.1080/00048402.2014.992447  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  «What is Occam's Razor?»։ *math.ucr.edu*։ Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 1
4. ↑  Hugh G. Gauch, *Scientific Method in Practice, Cambridge University Press*, 2003, 0-521-01708-4, 978-0-521-01708-4.
5. ↑  Hoffman Roald, Minkin Vladimir I. Carpenter Barry K. (1997)։ «Ockham's Razor and Chemistry»։ *International Journal for Philosophy of Chemistry* **3**: 3–28
6. ↑  Alan Baker (2010) [2004]։ «Simplicity»։ *Stanford Encyclopedia of Philosophy*։ California: Stanford University։ ISSN 1095-5054
7. ↑  Courtney A. Courtney M. (2008)։ «Comments Regarding 'On the Nature of Science'»։ *Physics in Canada* **64** (3): 7–8։ Bibcode:2008arXiv0812.4932C։ arXiv:0812.4932
8. ↑  Sober Elliott (1994)։ «Let's Razor Occam's Razor»։ in Knowles Dudley։ *Explanation and Its Limits*։ Cambridge University Press։ էջեր 73–93
Պոլինա Ստրեպետովայի հուշատախտակը Սանկտ Պետերբուրդի Պուշկինի 10 հասցեում
**Պոլինա Ստրեպետովա (Պելագեյա) Անտիպևնա** (ռուս.՝ *Полина (Пелагея) Антипьевна Стрепетова*, հոկտեմբերի 4 (16), 1850, Նիժնի Նովգորոդ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 17, 1903(1903-10-17), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Թատերական կրթություն չի ստացել։ Ստրեպետովայի արվեստի ձևավորմանը նպաստել են Վ. Գ. Բելինսկու և Ն. Ա. Դոբրոլյուբովի գեղագիտական հայացքները։ 1865 թվականից խաղացել է գավառային թատրոններում, հանդես եկել կատակերգություններում, վոդևիլներում, դրամաներում, օպերետներում։ Ողբերգական դերասանուհի Ստրեպետովայի տաղանդը դրսևորվել է Լիզավետայի (Պիսեմսկու «Դառը ճակատագիր») և Կատերինայի (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ») դերերում, որոնք դարձել են նրա արվեստի գագաթները։ Ստրեպետովան առաջինն է բեմում բացահայտել ռուս կնոջ հոգեկան ուժը։ Անկեղծությունը, հզոր զգացմունքայնությունն ու տեմպերամենտը փոխհատուցել են Ստրեպետովայի խաղի որոշ անհավասարակշռվածությունն ու նրա արտաքին արատները։ Նշանակալից նվաճումներ են եղելՍարիա Անդրեևնայի (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Աղքատ հարսնացուն»), Վասիլիսա Սելենտևայի (Ա. Օստրովսկու և Դեդեոնովի «Վասիլիսա Մելենտևա»), Մարիցայի (Ավերկիևի «Կաշիրյան հին պատմություն») կերպարների անձնավորումները։ 1873 թվականից եղել է Մոսկվայի Հանրամատչելի թատրոնի դերասանուհի։ Բազմիցս ելույթ է ունեցել Ալեքսանդր Օստրովսկու ղեկավարած Արտիստական խմբում։1880-ին խաղացել է Մոսկվայի Ա. Ա. Բրենկոյի Պոլշկինյան թատրոնում։ 1881-1890-ին և 1899-1900-ին եղել է Պետերբուրգի Ալեքսանդրյան թատրոնի դերասանուհի, դերերից են Կրուչինինա (Ալեքսանդր Օստրովսկու - «Անմեղ մեղավորներ»), Սաոա (Չեխովի «Իվանով»)։ Սակայն Ստրեպետովայի և կայսերական Պ. Սարևպեաովան Կաաերինայի դերում (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ») թատրոնի պահպանողական ղեկավարության միջև ծագած տարաձայնությունների պատճառով դերասանուհուն հեռացրել են թատերախմբից։ Ստրեպետովայի ողբերգական տաղանդի երկրպագուներից էր Ալեքսանդր Օստրովսկին։

Գրականություն
-------------

* Беньяш Р. М. Пелагея Антипьевна Стрепетова, Л. 1967.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 154)։*  |
**The Beatles խմբի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник группе «The Beatles»), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Եկատերինբուրգ քաղաքում, որը նվիրված է անգլիական The Beatles քառյակին։ Տեղադրվել է 2009 թվականի մայիսի 23-ին։ Սա լիվերպուլյան հանրահայտ քառյակի առաջին հուշարձանն է Ռուսաստանում և երրորդը նախկին Խորհրդային Միության տարածքում։ Առաջինը բացվել է ուկրաինական Դոնեցկ քաղաքում, իսկ երկրորդը` ղազախական Ալմաթիում։

Վայր
----

Եկատերինբուրգի հուշարձանը տեղադրվել է Գորկու փողոց, 8 հասցեում գտնվող շենքի մոտ, Իսետ գետի ափին, Մալիշևի փողոցի կամրջի հարևանությամբ։ Մոտակայքում է գտնվում Ստեղնաշարի հուշարձանը։

Նկարագրություն
--------------

Թուջե հուշարձանը պատկերում է խմբի մասնակիցների ուրվագծերը աղյուսե պատի ֆոնին։ Ուրվագծերի չափսերը փոքր-ինչ գերազանցում են մարդու հասակը։ Հարևանությամբ` պատին գրված է The Beatles խմբի երգից մի հատված. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | The love you take is equal to the love you make։ |  |

Պատմություն
-----------

Հուշարձանի ստեղծման համար քաղաքային բյուջեից գումար չի հատկացվել։ Ամբողջ գումարը ինքնուրույն հավաքել են նվիրյալները` Ուրալի «Բիթլզ ակումբի» անդամները։ Փողերը հավաքելու հետ կապված դժվարությունների պատճառով հուշարձանը չեն կարողացել բացել վեց տարի։ Միջոցներ հավաքագրելու համար նույնիսկ կազմակերպվել են երաժշտական մարաթոններ և աճուրդներ։ Ամբողջ նախագիծն իրականացնելու համար ընդհանուր առմամբ ծախսվել է 2,5 միլիոն ռուբլի։ Հուշարձանը ստեղծվել է Վադիմ Օկլադնիկովի մշակած «The Beatles-ը պատին» նախագծի հիման վրա։ Ըստ հուշարձանը ստեղծողների` Ուրալի «Բիթլզ ակումբի» մասնակիցների հուշարձանն ուրվագծային է ստեղծվել ոչ պատահականորեն։ 1960-1970-ական թվականների խորհրդային դեռահասների համար The Beatles խումբը եղել է անհասանելի երազ, ինչ-որ եթերային բան։ Ավելին, «Բիթլզի» երգերը լսելու համար խորհրդային տոտալիտար համակարգը պատժում էր նրանց։

Այս հուշարձանը կատարված երազանքի յուրատեսակ խորհրդանիշ է։ 2007 թվականին լեգենդար երաժիշտների ուրվագիծը թուջից ձուլեցին Սվերդլովսկի մարզի հարավային Միխայլովսկ քաղաքում գտնվող մի գործարանում, որի տնօրենը ևս The Beatles-ի մեծ երկրպագու է։ Դրանից հետո Իսետի ափին հատուկ հուշարձանի համար կառուցվել է աղյուսե պատ, իսկ հուշարձանի դիմացի հարթակը սալապատվել է փայլուն գրանիտով։

Բացում
------

Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2009 թվականի մայիսի 23-ին։ Հուշարձանը ծածկող սավանը բացել են պատվավոր հյուրերը` Ջոն Լենոնի հիմնադրած Quarrymen խմբի անդամները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Памятник «Битлз»»
2. ↑  Памятник Битлз
Սիրդարյա գետ
**Սիրդարյա** , գետ Կենտրոնական Ասիայում։ Համարվում է ամենաերկարը և ջրառատությամբ երկրորդը (Ամուդարյայից հետո) Միջին Ասիայում։ Կազմավորվում է Նարին և Կարադարյա գետերի միախառնումից, թափվում Արալյան ծովը։ Երկարությունը 2212 կմ է (Նարինի ակունքներից՝ 3019 կմ), ավազանը՝ 219 հազար կմ քառակուսի։ Սիրդարյայի ավազանը ներկայացնում է գետերի, ջրանցքների ու կոլեկտորների բարդ միահյուսում (ջրանցքների ու կոլեկտորների երկարությունը զգալիորեն գերազանցում է գետային ցանցի երկարությանը։ Խոշոր վտակներն են Կասանսայը, Գավասայը, Չաադաբսայը, Իսֆայրամսայը, Շախիմարդանը, Սոխը, Իսֆարան, Խոջաբակիրգանը և այլն։

Սիրդարյայի ավազանում կա մոտ 750 ջրանցք։ Խոշոր ջրանցքներն են Մեծ Ֆերգանայինը, Մեծ Անդիժանը, Անդիժանսաը, Շաարի խանսայը, Սավայը, Ախունբաբաևի անվան ջրանցքը։ Գետաբերանում առաջացնում է դելտա՝ բազմաթիվ բազուկներով, վտակներով, լճերով ու ճահիճներով։ Սնումը գերազանցապես ձնային է, սակավ՝ սառցադաշտային ու անձրևային։

Վարարում է մարտ-ապրիլից օգոստոս-սեպտեմբեր։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը վերին հոսանքում մոտ 500 մ³/վրկ է, Չիրչիկ գետը Սիրդարյա թափվելու տեղում՝ 703 մ³/վրկ, Կազալինսկ քաղաքի մոտ՝ 446 մ³/վրկ։ Հոսքը կարգավորվում է ջրամբարներով։ Սիրդարյայի ավազանում գործում է 61 ՀԷԿ (1,6 Գվա ընդհանուր կարողությամբ)։ Նավարկելի է առանձին հատվածներում՝ գետաբերանից մինչև Բեկաբադ։ Կա ձկնորսություն։ Սիրդարյայի ափերին են Լենինաբադը, Բեկաբադը, Չարդարան, Կզըլ-Օրդան, Կազալինս-Կռ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ Յուժակովի · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4343480-0 · VIAF: 235647842 · WorldCat VIAF: 235647842 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 408)։*  |
Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի զինանշանը
Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի ինքնաթիռ
**Էստոնիայի ռազմաօդային ուժեր** (էստ․՝ Eesti Õhuvägi), Էստոնիայի զինված ուժերի երեք հիմնական կառույցներից մեկն է։

Պատմություն
-----------

1918 թ.-ի նոյեմբերին ինժեներական զորքերի կազմում ստեղծվեց օդային փոքրիկ ստորաբաժանում, որը դեկտեմբերին վերազինվեց որպես առանձին մարտկոց։ 1919 թ.-ի մարտին այն դարձավ գումարտակ։ Ռազմակայանը կազմված էր ինքնաթիռներից, որոնք մնացել էին կայսերական բանակից և Յուդենիչի հյուսիսարևմտյան սպիտակ բանակից։ Առկա էին նաև Ֆիլիանդիայից և Մեծ Բրիտանիայից ստացված ինքնաթիռներ։ 1919 թ.-ի վերջին Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի կազմված էին 40 ինքնաթիռներից։

1919 թ.-ի սեպտեմբերի 1-ին ստեղծվել է օդաչուական դպրոցը։

1921 թ.-ին ռազմաօդային ուժերը, որոնք արդեն հանդիսանում էին բանակի առանձին ճյուղ, ստեղծեցին ռազմաօդային գունդ։ Այն տեղակայված էր Տալլինում և ենթարկվում էր Ներքին զորքերի շտաբին։ 1930 թ.-ին Տալլինի ռազմաօդային գունդը բաժանվեց երեք առանձին դիվիզիոնների։ Ստեղծվեց հակաօդային պաշտպանության ստորաբաժանում, որը կազմված էր հակաօդային շտաբից և հրետանային հակաօդային ուժերից։ 1930-1932 թթ.-ին գռազմաօդային ուժերը համալրվեցին նոր ինքնաթիռներով։ 1932 թ.-ին ստեղծվեց ծովային ռազմաօդային ջոկատը։
ԽՍՀՄ կազմի մեջ մտնելուց հետո Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերը դադարեցին գոյություն ունենալ, սակայն զինտեխնիկայի մեծ մասը շարունակվում էր օգտագործվել արդեն Կարմիր բանակի կողմից։ Էստոնիայի անկախացումից հետո կազմավորվեցին Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերը։

Ստորաբաժանումները
-----------------

Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերը կազմված են հետևյալ ստորաբաժանումներից՝

* Ռազմաօդային ուժերի շտաբ (էստ․՝ Õhuväe Staap)
* Ռազմակայաններ **(էստ․՝ Lennubaas)**
* Օդային դիտարկման դիվիզիոն (էստ․՝ Õhuseiredivisjon)

Տեղակայման վայր
---------------

* Էմարի,
* Տալլինի օդանավակայան։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի պաշտոնական կայք (էստոներեն) (անգլ.)
* Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի ինքնաթիռների լուսանկարներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Õhuväe Staap
2. ↑  Lennubaas
3. ↑  Õhuseiredivisjon
**«Պարեկ շները»** (անգլ.՝ PAW Patrol) — կանադական անիմացիոն սերիալ է, որը ստեղծվել է բրիտանացի Քիթ Չեփմենի կողմից։ Անիմացիոն սերիալի առաջին դրվագը ցուցադրվել է 2013 թվականի օգոստոսի 12-ին ԱՄՆ-ի Nickelodeon հեռուստաալիքով և 2013 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Կանադայի TVO Kids հեռուստաալիքով։

Սերիալը կենտրոնանում է Ռայդեր անունով մի տղայի վրա, ով ղեկավարում է որոնողական և փրկարար ձագերի ջոկատը, ովքեր իրենց անվանում են Paw Patrol: Նրանք հոգ են տանում Adventure Bay կոչվող ափամերձ քաղաքի և շրջակա տարածքների մասին: Յուրաքանչյուր ձագ ունի հատուկ հմտություններ, որոնք հիմնված են արտակարգ իրավիճակների ծառայությունների աշխատանքի վրա, ինչպիսիք են հրշեջը, ոստիկանը կամ փրկարար ինքնաթիռի օդաչուն: Նրանք բոլորն ապրում են շների տներում, որոնք կարող են վերածվել հատուկ մեքենաների՝ իրենց առաքելությունները կատարելու համար: Ձագերից յուրաքանչյուրը հագեցած է ուսապարկով, որը պարունակում է իրենց աշխատանքին վերաբերող գործիքներ:

Անձնավորություններ
------------------

* **Ռայդեր** (անգլ.՝ Ryder) - Պարեկ շների առաջնորդն է։
* **Չեյզ** (անգլ.՝ Chase)
* **Ռուբել** (անգլ.՝ Rubble)
* **Ռոքի** (անգլ.՝ Rocky)
* **Մարշալ** (անգլ.՝ Marshall)
* **Զումա** (անգլ.՝ Zuma)
* **Սքայ** (անգլ.՝ Skye)
**Բռնցքամարտի թանգարան** (ֆր.՝ Musée de la boxe), սպորտային թանգարան Ֆրանսիայում։ Հիմնադրվել է 2005 թվականի մայիսի 20-ին Սաննուա մունիցիպալիտետի Վալ դը Ուազ դեպարտամենտում։ Այս թանգարանը համարվում է Ֆրանսիայի առաջին թանգարանը, որը նվիրված է սպորտին։

Նկարագրություն
--------------

Թանգարանն ունի ավելի քան 8000 հավակածու, որոնցից յուրաքանչյուրը պատմում է բռնցքամարտի հնագույն պատմությունից մինչև իսկ մեր օրերը, այդ թվում նաև այլ սպորտերի և մշակույթների մասին։ Այստեղ պահպանվում են 1800-ական թվականներից պահպանված և մեր օրեր հասած պատմական փաստաթղթեր և այլ արվեստի գործեր, որոնք վերաբերում են բռնցքամարտին։

Հասցե
-----

* Ֆրանսիա, Սաննուա, Վալ դը Ուազ

88, Poirier-Baron փողոցում  

95110 Sannois

Աշխատանքային ժամեր
------------------

Թանգարանը բաց է երեքշաբթիից մինչև կիրակի օրերը, 13:30-ից մինչև 17:30-ը։ Թանգարանը բաց չէ երկուշաբթի օրերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տեղեկություններ թանգարանի հավաքածունի մասին
2. ↑  Տեղեկություններ gralon.net կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Page sur le site de la municipalité de Sannois Archived 2011-08-30 at the Wayback Machine.
* Site du comité départemental du tourisme du Val-d'Oise Archived 2007-10-08 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000122045574 · LCCN: n2005079040 · VIAF: 168584828 · WorldCat VIAF: 168584828 |

 |
«**Պրոմեթեևս**» (ռուս.՝ «Прометей»), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, որ ստեղծվել է ռեժիսոր Ալեքսանդրա Սնեժկո-Բլոցկայայի կողմից հին հունական առասպելների հիման վրա։ Սնեժկո-Բլոցկայայի վերջին աշխատանքն է։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը պատմում է տիտան Պրոմեթևսի, որ Օլիմպոսից կրակ է գողացել մարդկանց համար, ինչի համար խստորեն պատժվել է Զևսի կողմից։ Պրոմեթևսի ընկերը՝ դարբին Հեփեստոսը, ստիպված է գամել նրան ժայռին, և ամեն օր Օլիմպոսից եկող արծիվը ծվատում է Պրոմեթևսի՝ գիշերվա ընթացքում վերականգնվող լյարդը՝ փորձելով նրանից ստանալ այն հարցի պատասխանը, թե ինչու է նա կրակը գողացել Օլիմպոսից։ Պրոմեթևսի պատասխանը չի հասկանում ո՛չ Հեփեստոսը, ո՛չ արծիվը, ո՛չ Զևսը։ Պրոմեթևսն սկսում է ծիծաղել նրանց վրա։ Զևսը մահապատժի է ենթարկում Պրոմեթևին՝ կայծակնահարելով նրա ժայռը։ Բայց Պրոմեթևսի խոշտանգումներն ու մահապատիժն ապարդյուն չէին․ մարդիկ պահպանել են նրա սրբազան նվերը։

Տարբերությունները առասպելից
---------------------------

* Պրոմեթևսի ազատումը մուլտֆիլմում չի ցուցադրվել, այլ տեղափոխվել է «Վերադարձ Օլիմպոսից» մուլտֆիլմ։
* Մուլտֆիլմում Պրոմեթևս միայն շղթայվախ է, իսկ առասպելում նա գամված էր նաև երկաթե սեպով։

Ստեղծողներ
----------

* Սցենարի հեղինակ՝ Ալեքսեյ Սիմուկով
* Ռեժիսոր՝ Ալեքսանդրա Սնեժկո-Բլոցկայա
* Բեմադրող նկարիչ՝ Ալեքսանդր Տրուսով
* Կոմպոզիտոր՝ Վիտալի Գևիկսման
* Օպերատոր՝ Բորիս Կոտով
* Հնչյունային օպերատոր՝ Բորիս Ֆիլչիկով
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ՝
	+ Նիկոլայ Ֆեոդորով
	+ Օլեգ Սաֆրոնով
	+ Վիկտոր Շևկով
	+ Օլգա Օռլովա
	+ Վիոլետա Կոլեսնիկովա
	+ Վալենտին Կուշներև
	+ Վլադիմիր Շևչենկո
* Խմբագիր՝ Արկադի Սնեսարև
* Մոնտաժող՝ Մարգարիտա Միխեևա
* Ասիստենտներ՝ Ա. Գորևա, Տ. Լիտկո, Դ. Անպիլով, Մ. Պոպովա
* Ֆիլմի տնօրեն՝ Լհուբով Բուտիրինա
* Դերերը հնչյունավորել են՝
	+ Ալեքսեյ Կոնսովսկի – Պրոմեթևս
	+ Վսևոլոդ Լարիոնով – արծիվ
	+ Աննա Կամենկովա – աղջիկ
	+ Եվգենի Գերասիմով – տղա
	+ Կոնստանտին Նիկոլաև
	+ Միխայիլ Պոգորժելսկի

Վերաթողարկում
-------------

1980-ականներին ԽՍՀՄ-ում մուլտֆիլմը թողարկվում է VHS-ով՝ «ԽՍՀՄ Պետկինոյի տեսածրագրի» հրատարակությամբ։ Ռուսաստանում 1990-ականներին թողարկվել է «Крупный план» կինոմիության կողմից VHS-ով, 1990-ականների կեսերին՝ Video CD սկավառակներով «Վերադարձ Օլիմպոսից» և «Հերակլեսն Ադմետոսի մոտ» մուլտֆիլմերի հետ միասին։

Արձագանքներ
-----------

> 
> 
> 
> Հայտնի է Ալեքսանդրա Սնեժկո-Բլոցկայայի ֆիլմերի շարքն ըստ Հին Հունաստանի առասպելների։ Ալեքսանդր Տրուսովի հետ համագործակցությամբ նրանք հանդիսատեսին են ներկայացրել աստվածների, անտիկ հերոսների, մեդուզաների, Մինոտավրոսի ու մինչ այդ հանդիսատեսի համար ոչ սովորական այլ կերպարների։ Այդ ժանրում Սնեժկո-Բլոցկայան նույնպես դարձել է առաջամարտիկ ու հասցրել է նկարահանել հին ֆիլմ՝ «Վերադարձ Օլիմպոսից» (1969), «Լաբիրինթոս» (1971), «Արգոնավորդներ» (1972), «Պերսևս» (1973), «Պրոմեթևս» (1974)։— Սեգեյ Կապկով
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Сергей Капков.* Александра Снежко-Блоцкая // Наши мультфильмы / Арсений Мещеряков, Ирина Остаркова. — Интеррос, 2006. — ISBN 5-91105-007-2

Արտաքին հղումններ
-----------------

* «Պրոմեթևս»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Պրոմեթևս» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Փոքրիկ քաոս** (գերմ.՝ Das kleine Chaos), 1967 թվականի գերմանական գեղարվեստական սև և սպիտակ ֆիլմ, Ռայներ Վեռներ Ֆասբինդերի առաջին ֆիլմերից մեկը։ «Փոքրիկ քաոսը» մտնում է «Երեկոյան» (չի պահպանվել) և «Քաղաքային թափառաշրջիկ» ֆիլմերի հետ միասին` Քրիստոֆ Ռոզերի կողմից արտադրված և Ֆասբինդերի կողմից նկարահանված երեք կարճամետրաժ ֆիլմերի շարքում` մինչև նրա «Սերը մահից սառն է» լիամետրաժ դեբյուտը։ Ֆիլմում առաջին անգամ էկրան է բարձրացել Ֆասբինդերի մայրը` Լիլո Պեմպայթը (Լիզելոտե Էդեր), որը հետագայում էպիզոդիկ դերեր է խաղացել նրա բազմաթիվ ֆիլմերում։

Սյուժե
------

Ֆրանցը, Թեոն և Մարիտեն երեք երիտասարդներ են, ովքեր փորձում են գումար վաստակել, գովազդելով ամսագրերի բաժանորդագրությունը։ Նրանք գնում են բնակարաններով, սակայն ոչ ոք չի համաձայնում բաժանորդագրվել ամսագրերի։ Քննարկելով հետագա ծրագրերը` Ֆրանցը հանում է Անրի դե Մոնտերլանի «Աղջիկները» գիրքը և ընթերցում հատվածն այնտեղից։

Այնուհետև Ֆրանցի նախաձեռնությամբ ընկերությունը հարձակվում է բնակարանի դուռը բացած կնոջ վրա և նրանից գումար են խլում։ Ընդ որում Ֆրանցը կնոջը սպառնում է ատրճանակով։ Այն հարցին, թե ով ինչ կանի գողացված փողերի հետ, Ֆրանցը պատասխանել է. «Ե՞ս, ես կգնամ կինոթատրոն»։ «The Troggs» խմբի «I Can't Control Myself» երգի հնչյունների ներքո, երեքով վազում են մուտքի մոտից ու քշում մեքենան։

Դերերում
--------

* Ռայներ Վերներ Ֆասբինդեր` *Ֆրանց*
* Քրիստոֆ Ռոզեր` *Թեո*
* Մարիտե Գրեյզելիս` *Մարիտե*
* Սյուզան Շիմկուս
* Լիլո Պեմպիտին
* Գրետա Ռեխֆելդ

Կարծիքներ
---------

Քրիստիան Թոմսենը նշում է, որ Անրի դե Մոնթերլանտի վեպի ընթերցանության շրջանակը, որում գիրքը ծածկում է Ֆասբինդերի բերանը, մեջբերվում է Ժան Լյուկ Գոդարի «Ապրել իր կյանքով» ֆիլմից։ Նույն վեպը որպես ոգեշնչում ծառայեց հետագա Ֆասբինդեր «Սատանայական խմիչք» ֆիլմի ոգեշնչմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rainer Werner Fassbinder Foundation
2. ↑  Christian Braad Thomsen: *Rainer Werner Fassbinder. Leben und Werk eines maßlosen Genies.* Rogner & Bernhard bei Zweitausendeins, Hamburg 1993, ISBN 3-8077-0275-X, S. 68.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեղեկություն ֆիլմի մասին Ֆասբինդերի հիմնադրամի կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Filmportal · Internet Movie Database |

 |
**Գիտության և տեխնիկայի թանգարան հիմնադրամ**, թանգարան Երևանում, որը հիմնադրվել է 2008 թվականին։ Թանգարանի նպատակն է ներկայացնել հայ ժողովրդի գիտատեխնիկական նվաճումները, գիտական մտքի պատմությունը և համաշխարհային գիտության մեջ նրա ներդրումները։

Պատմություն
-----------

Թանգարանի առաջնային խնդիրն է հավաքել, պահպանել և ցուցահանդեսների միջոցով հանրությանը ներկայացնել Հայաստանի և օտարերկրյա հայազգի գիտնականների ու գյուտարարների հայտնագործությունները, գյուտերը, նորարարությունները և գիտատեխնիկական նվաճումները։

Ցուցադրություն
--------------

Տարիների ընթացքում թանգարանի համար տարբեր ցուցանմուշներ են հավաքվել և ներկայումս թանգարանն ունի մոտ 500 ցուցանմուշ՝ գիտատեխնիկական սարքեր և սարքավորումներ, տարբեր առարկաներ, որոնք արտադրվել են Հայաստանում, բազմաթիվ լուսանկարներ, որոնք խոսում են Հայաստանի արդյունաբերական պատմության մասին։

Միջոցառումներ
-------------

Թանգարանը կազմակերպում է դասընթացներ և գործնական աշխատանքներ երեխաների և պատանիների համար, որպեսզի խթանի նրանց մեջ սերը դեպի գիտությունը, տեխնիկան ու ճարտարագիտական կրթություն։

* "ElCorr"գազի ծավալի էլեկտրական կարգավորիչ
* «Արմֆլոո» միկրոպրոցեսորի ծախսի չափման համակարգ
* "CAMERTON-2000" ավտոմատացված հեղուկի խտության չափիչ
* Էլեկտրական հաշվիչի չափման և վերահսկման համակարգեր

Հասցե
-----

Թանգարանը գտնվում է Երևանի Հովսեփ Էմին փողոցի 123 հասցեում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանում գիտության և տեխնիկայի թանգարանն ունի 500-ից ավելի ցուցանմուշ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գիտության և տեխնիկայի թանգարան հիմնադրամ
**Գիտության թանգարան** (անգլ.՝ Scienceworks), թանգարան Մելբուռնում, որը հանդիսանում է Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգի թանգարանի ստորաբաժանում։ Գտնվում է Մելբուռնի Սպոտսվուդ արվարձանում։

Բացվել է 1992 թվականի մարտի 28-ին, գտնվում է հատուկ կառուցված շենքում, որը գտնվում է 1897 թվականի Սպոտսվուդի պոմպակայանից ոչ հեռու, որի շոգեշարժիչները կազմում են համապատասխան ցուցանմուշը։

Թանգարանի ցուցասրահները և միջոցառումները ներառում են ցուցադրական փորձեր, ցույցեր և շրջագայություններ։ «Կայծակի սենյակը» 120 տեղանոց լսարան է, որտեղ անցկացվում են էլեկտրականության հետ կապված տարբեր էֆեկտների և սարքերի ցուցադրություններ, մասնավորապես Թեսլայի վիթխարի տրանսֆորմատորը, որը կարող է էլեկտրաէներգիա առաջացնել 2 մլն վոլտ լարումով և արտադրել 3-մետրանոց կայծակաճարմանդներ։ Շենքում թանգարաններին նաև տեղադրված է Մելբուռնի պլանետարիում։

Մինչև 2013 թվականի վերջը՝ թանգարանում, 1883 թվականի Ֆլինդերս-սթրիթ կայարանից կառուցված ժամացույցի աշտարակ կար։ Այդ ժամացույցը 1905 թվականին տեղափոխվել է Պրինս-բրիդջ կայարան, իսկ 1911 թվականին՝ Սպենսեր-սթրիթ կայարան, և 1967 թվականի կայարանի վերակառուցումից հետո վաճառվել մասնավոր սեփականության։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Museum Victoria Archived 2012-04-26 at the Wayback Machine..
2. ↑  Pumping Station website Archived 2017-03-17 at the Wayback Machine..
3. ↑  Sherratt, Tim. «SCIENCEWORKS — A REVIEW». *Historical Records of Australian Science*, vol. 9, no. 4, December 1993, pp. 387−388 Archived 2008-07-19 at the Wayback Machine..
4. ↑  *Jenny Davies* Beyond the Façade: Flinders Street, More than just a Railway Station. — Publishing Solutions, 2008. — С. 46. — ISBN 978-1-921488-03-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Արաքսյան հանրապետություն** (ադրբ.՝ Araz Respublikası, հայտնի նաև որպես **Արաքսի հանրապետություն**), Հարավային Կովկասում ձևավորված, կարճատև կյանք ունեցած և չճանաչված պետություն, որի տարածքը մոտավորապես համապատասխանում է ներկայիս Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքին։ Պետության հարավային սահմանը կազմող Արաքս գետի պատվին անվանված հանրապետությունը Ջաֆարկուլի խանի կողմից իր անկախությունն է հռչակվել 1918 թվականի դեկտեմբերին, և աջակցություն է ստացել Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության իշխող Մուսավաթ կուսակցության և Օսմանյան կայսրության կառավարության կողմից։

Արաքսյան հանրապետության ստեղծումը պատասխան էր Հարավային Կովկասում բրիտանական գլխավոր կոմիսար սըր Ջոն Օլիվեր Ուարդրոփի սահմանային առաջարկին, որը պետք է այդ տարածաշրջանը փոխանցեր Հայաստանի առաջին հանրապետությանը։ Նրա գոյությունը դադարեցվել է այն ժամանակ, երբ Հայաստանի առաջին հանրապետության զորքերը 1919 թվականի հունիսի կեսերին՝ թուրք-թաթարական խռովությունների ժամանակ, մտել են այդ տարածաշրջան և իրենց վերահսկողությունը սահմանել այնտեղ։ Սակայն դրա հետևանք է եղել այն, որ ադրբեջանական և թուրքական բանակները հարձակում սկսեն Նախիջևանի տարածաշրջանի վրա, ինչի հետևանքով հուլիսի վերջին Հայաստանը նորից կորցրել է տարածաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի առաջին հանրապետություն
* Մուսավաթական Ադրբեջան
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն
* Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (1918-1920)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dr. Andrew Andersen, Ph.D. Atlas of Conflicts: Armenia: Nation Building and Territorial Disputes: 1918-1920
2. ↑  Армяно-Азербайджанские вооруженные конфликты 1919-1920 гг.
**Քեֆ անողի քեֆը չի պակասի**, հայ գրող Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթներից։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի թագավորի՝ Հարուն ալ Ռաշիդի մասին։ Մի անգամ թագավորը քայլում է փողոցով և մի տուն է տեսնում. մտնում է ներս, տեսնում է՝ տանը քեֆ են անում, ինքն էլ միանում է նրանց։ Այդ տան տիրոջ անունը Հասան էր։ Թագավորն իմանում է, որ Հասանը փինաչի է և շատ է զարմանում, թե ինչպես է այդ աղքատ մարդն այդքան ուրախ։ Թագավորը հրամայում է, որ փինաչությունն արգելվի, սակայն Հասանը շարունակում էր քեֆ անել։ Դրանից հետո նա արգելում է այն բոլոր գործերը, որոնցով Հասանը զբաղվում էր։ Մի անգամ թագավորը հրամայում է, որ Հասանին բերեն իր մոտ և կանգնեցնեն դռան առջև։ Նրան մի պողպատյա թուր են տալիս և պահում են այդտեղ մինչև երեկո։ Այդ երեկո էլ Հասանը քեֆ է անում։ Թագավորը դերվիշի շորերով այցելում է նրան և իմանում, որ պողպատյա թուրը վաճառել է և տեղը փայտից թուր է դրել։ 
Հեքիաթի վերջում թագավորը բացահայտում է իր անձը և Հասանին շատ փող է տալիս։

Կերպարներ
---------

* Հարուն ալ Ռաշիդ, թագավոր, որ հեքիաթի մի մասում փոխակերպվում է դերվիշի
* Հասան
* Երաժիշտներ
* Պալատականներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հովհաննես Թումանյան, Հեքիաթներ, թարգմանություններ,
Ընտրանի երկրորդ, Երևան, 2013, էջ 6
2. ↑  ՔԵՖ ԱՆՈՂԻՆ ՔԵՖ ՉԻ ՊԱԿՍԻԼ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քեֆ անողին քեֆ չի պակսիլ
* Քեֆ անողին, քեֆ չի պակսի (բեմադրություն)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հերոսների ծառուղի (այլ կիրառումներ)

**Հերոսների ծառուղի** (ռուս.՝ Алле́я Геро́ев), հանդիսանում է Սանկտ Պետերբուրգի Հաղթանակի մոսկովյան զբոսայգու առանցքային կոմպոզիցիան, որը բաղկացած է Լենինգրադում ծնված Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսների կիսանդրիների երկու շարքից։

Պատմություն
-----------

Կիսանդրիների տեղադրումը նախատեսված է եղել զբոսայգու նախնական նախագծով, որի վրա աշխատել են ճարտարապետներ Եվգենի Կատոնինը, Վալերիան Կիրխոգլանին, Մոդեստ Շեպիլևսկին և Տատյանա Դուբյագոն։ Բոլոր վեց հուշարձանները տեղադրված են ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրերին համապատասխան։

Հերոսների ծառուղում Հաղթանակի զբոսայգու բացումից մի քանի տասնամյակ անց այնտեղ տեղադրվել են Լենինգրադում ծնված սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոսների կիսանդրիները։ Մասշտաբի, պատկերի և ոճերի տեսանկյունից այս հուշարձանները պատերազմի հերոսներին նվիրված համալիրի շարունակությունն են։

Հերոսների ծառուղու սկզբում տեղադրված են Զոյա Կոսմոդեմյանսկայայի և Ալեքսանդր Մատրոսովի հուշարձանները։ Պատերազմի վետերանների նախաձեռնությամբ Հաղթանակի 50-ամյակի կապակցությամբ Հերոսների ծառուղու կենտրոնում կանգնեցվել է Խորհրդային Միության մարշալ Գեորգի Ժուկովի հուշարձանը։ Հուշարձանը ստեղծվել է սոցռեալիզմի ավանդույթներով։

2010 թվականի մայիսի 27-ին բացվել է Արկտիկայի և Անտարկտիկայի հայտնի հետազոտող, ռուս գիտնական-օվկիանոսագետ քաղաքական գործիչ, Խորհրդային Միության և ՌԴ հերոս Արթուր Չիլինգարովի բրոնզե կիսանդրին, որի քանդակագործը Միքայել Ֆ. Սողոյանն է։

Պատկերասրահ
-----------

* Ալեքսեյ Չուևի կիսանդրիԱլեքսեյ Չուևի կիսանդրի
* Սերգեյ Կիրկալյովի կիսանդրիՍերգեյ Կիրկալյովի կիսանդրի

Գրականություն
-------------

* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. - 4-е изд. перераб. - СПб.: Норинт, 1996. - С. 203-204. - 359 с. - ISBN 5-7711-0002-1.
* Гусаров А.Ю. Памятники воинской славы Петербурга. - СПб, 2010. - ISBN 978-5-93437-363-5.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сегодня в 15.00 на Аллее Героев в Московском парке Победы состоится торжественная церемония открытия памятника-бюста Герою Советского Союза, Герою РФ Артуру Николаевичу Чилингарову(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Энциклопедия Санкт-Петербурга. Московский парк Победы

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հերոսների ծառուղի (Սանկտ Պետերբուրգ)** կատեգորիայում։ |
**Այրվող գրադարան** (La bibliothèque en feu, A biblioteca em fogo), պորտուգալացի նկարիչ Մարիա Էլենա Վիեռմա դա Սիլվայի 1974 թվականին ստեղծած կտավը, որը գտնվում է Լիսաբոնի Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի Ժոզե Ազերեդո Պերջիգաո ժամանակակից արվեստի կենտրոնում։

Նկարագրություն
--------------

Նկարում պատկերված է դարչնագույն շրջանակված ուղղաձիգ ուղղանկյունների շարք, որը հիշեցնում է գրադարանի գրադարակներում շարված գրքեր։
Կտավը ներկված է խավար կարմիր և շագանակագույն երանգներով և հիշեցնում է նկարչի՝ Ռեյմսի սուրբ Ջեյմս եկեղեցու համար ստեղծված աշխատանքը, որտեղ պատկերված ժամանակակից պատուհանները փոխարինում են Առաջին համաշխարհային պատերազմի վնասները։ Պատուհանի առաջադրանքը Մարիա Էլենա Վիեռմա դա Սիլվան հաղթել է չեխ նկարիչ Յոզեֆ Սիմայի հետ և ստեղծվել է 1966-1976 թվականներին՝ միաժամանակ աշխատելով Ժակ Սիմոնի (1890-1974) արտադրամասում, ով աշխատում էր նաև Մարկ Շագալի հետ Ռեյմսի տաճարի պատուհանների վրա։ Սիման հայտնի է եղել գրքերի կազմեր ստեղծելու և սիմետրիկ ձևավորման գործում։

Կտավն ունի 178,4 սմ բարձրություն, 158,4 սմ լայնություն, 3,6 սմ խորություն, նյութը՝ կտավ, յուղաներկ։ Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամը կտավը ձեռք է բերել 1979 թվականի հունիսի 27-ին։

Գրականություն
-------------

* Hors Catalogue - Un projet Gulbenkian à propos de sa collection, Amiens, Maison de la Culture d\'Amiens, 1997, ISBN 2 903082 70 8

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  painting record Archived 2016-06-01 at the Wayback Machine. on museum website
3. ↑  Church website

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կտավը Europeana կայքում
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռուզաննա Գուրգենի Խաչատրյան** (հունվարի 5, 1968(1968-01-05), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բժշկուհի, պետական և հասարակական գործիչ։

ՀՀ պաշտպանության նախկին նախարար Սեյրան Օհանյանի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Ռուզաննա Խաչատրյանը ծնվել է 1968 թվականի հունվարի 5-ին ՀԽՍՀ -ում։

1991 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը՝ ստանալով բժիշկ-ստոմատոլոգի մասնագիտություն։ 1992 թվականին ավարտել է նույն համալսարանի ինտերնատուրան։ 2003 թվականին Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում գործող Paris VII համալսարանում ստացել է բժիշկ իմպլանտոլոգի գիտական աստիճան։ 2013 թվականին Երևանում ստացել է Բժշկական գիտությունների թեկնածուի կոչում, 2015 թ. ՝ Բժշկական գիտությունների դոկտորի աստիճան. հեղինակել է 20-ից ավել գիտական հոդվածներ և 1 մենագրություն։

Մասնագիտական գործունեությունը
-----------------------------

1993 - 2012 թվականներին աշխատել է Էրեբունի բժշկական կենտրոնի «Ֆրանսիական ատամնաբուժական բաժնում»։ 2012 թվականից զբաղեցնում է ԵՊԲՀ ռեկտորի խորհրդականի պաշտոնը։ Նույն թվականից առ այսօր հանդիսանում է ՀՀ Առողջապահության նախարարի խորհրդական։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Զինվորական բժիշկների հայկական ասոցիացիայի նախագահի կենսագրաական տվյալներ
2. ↑  ՀՀ առողջապահության նախարարություն - նախարարի գրասենյակի աշխատակիցները:

Նշումներ
--------

1. ↑  ԵՊԲՀ-ն հապավում է։ Նշանակում է Երևանի պետական բժշկական համալսարան։
**Ժ**, **ժ** (անվանումը՝ **ժե**), հայկական այբուբենի 10-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «10»։

Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405 - 406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդում ներկայացված է՝

* մեծատառ՝ «Ժ». `U+053A`
* փոքրատառ՝ «Ժ». `U+056A`

Ստեղծումը և կազմությունը
------------------------

Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405 թվականին իր հորինած այբուբենի բոլոր տառերի հետ միասին։ Ուղղահայաց երկարի ձախ կողմից նրան եմ միանում հավասար հեռավորության վրա գտնվող երկար և լայն տարրերը, ընդ որում կարճը երկարին է միանում երկու ծայրից՝ վերջինիս ստորին և միջին մասերից, իսկ լայնը վերին ծայրերից վերին մասին՝ «Ժ»։ Ունի բոլոր տառատեսակները։

Արտասանությունը
---------------

Ժ նշանագրում է հայերենի առաջնալեզվային (միջնատամնային) պարզ շփական ձայնեղ բաղաձայն հնչյունը (հնչույթը)։ Գրաբարում, միջին հայերենում և ժամանակակից հայերենում «Ժ»-ն միշտ պահպանում է հնչյունական արժեքը։

Թվային արժեք
------------

«Ժ»-ն որպես հայոց այբուբենի տասներորդ տառ նշանակել է տասն և տասներորդ, բյուրի նշանով (*Ժ¯*)` հարյուր հազար։ «Ժ»-ն տասնավորների սկիզբն է, որից հետո եկող տառերը հաջորդաբար ավելանում են տասը միավորով և ձեռք բերում թվական նոր արժեք։ Արաբական թվանշանների ընդունումից հետո էլ գործածվել է որպես քանակական և դասական թվական։ Այժմ գործածվում է միայն որպես դասական թվական (*Ժ դար* = տասներորդ, *Գլուխ Ժ* = գլուխ տասներորդ)։

Բրայլով ներկայացումը
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Արլ. | Արմ. |
| Dots23456 | Dots345 |

Տես նաև
-------

* Հայկական գիր
* Մեսրոպ Մաշտոց
* Հայերեն

Գրականություն
-------------

* *Նոր բառգիրք Հայկազեան լեզուի* - Վենետիկ 1836
* Ի. Հարությունյան, *Հայոց գիրը* - Թիֆլիս 1892
* Հ. Տաշյան, *Ակնարկ մը հայ հնագրության վրա* - Վենետիկ 1898
* Կ. Ղաքադարյան, *Հայկական գրի սկզբնական տեսակները* - Երևան 1939
* Ա. Աբրահամյան, *Հայկական պալեոգրաֆիա* Երևան - 1948
* Հ. Աճառյան *Հայոց գրերը* - Երևան 1968
* Գ. Ջահուկյան, *Հայ բարբառագիտության ներածություն* - Երևան 1972

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայերեն այբուբեն

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայերենի այբուբեն |
| --- |
|  |
| Ա ա **·** Բ բ **·** Գ գ **·** Դ դ **·** Ե ե **·** Զ զ **·** Է է **·** Ը ը **·** Թ թ **·** Ժ ժ **·** Ի ի **·** Լ լ **·** Խ խ **·** Ծ ծ **·** Կ կ **·** Հ հ **·** Ձ ձ **·** Ղ ղ **·** Ճ ճ **·** Մ մ **·** Յ յ **·** Ն ն **·** Շ շ **·** Ո ո **·** Չ չ **·** Պ պ **·** Ջ ջ **·** Ռ ռ **·** Ս ս **·** Վ վ **·** Տ տ **·** Ր ր **·** Ց ց **·** Ւ ւ **·** Փ փ **·** Ք ք **·** և **·** Օ օ **·** Ֆ ֆ |

 |
Անգլիայի բաց բանտերից մեկը՝ HM Prison Hatfield-ը Հարավային Յորքշիրում
**Բաց բանտ** (անգլ.՝ Open prison), բանտ, որտեղ կալանավորները բանտախցերը բաց են՝ առանց փականքի տակ լինելու, ինչի հետ միասին կալանավորներին վստահված է կատարել իրենց դատավճիռները հսկողության և տարածքի պաշտպանության նվազագույն մակարդակի պայմաններում։ Պատժի իրականացման ժամկետի ընթացքում կալանավորներին կարող է թույլատրվել տեղավորվել աշխատանքի։

Միացյալ Թագավորությունում, բաց բանտերը հաճախ հանդիսանում են փակ բանտերից տեղափոխված կալանավորների վերականգնման ծրագրի մաս։ Բաց բանտերը կարող են լինել «ուսումնական բանտեր»՝ հանրության համար ցածր մակարդակի վտանգ ներկայացնող կալանավորների համար։

Իռլանդիայի Հանրապետությունում գոյություն ունի երկու բաց բանտ, ինչպես նաև «կիսաբաց» ուսումնական բանտ Դուբլինում։

Հասարակության և քաղաքականության որոշ ներկայացուցիչներ հաճախ քննադատում են բաց բանտի գաղափարը։ Սակայն կալանավորները բաց բանտերում չեն վայելում բացարձակ ազատություն և կարող են լքել տարածքը միայն հստակ նպատակով, օրինակ, արտաքին աշխատանքի համար։ Բաց բանտերից ելքի ռեժիմի վերաբերյալ Իռլանդիայում եղել են որոշ տարաձայնություններ։

Հայտնի բաց բանտեր
-----------------

* HM Prison Prescoed, Monmouthshire, Հարավային Ուելս։
* HM Prison Ford, Ford, Արևմտյան Սաքսեքս, Անգլիա։
* Yerwada Open Jail, in Yerwada, Pune, Մահարաշթրա։
* HM Prison Castle Huntly, Longforgan, Perth and Kinross, Շոտլանդիա։
* Վարդաշեն, Նուբարաշեն, Երևան, Հայաստան։
* HM Prison Blantyre House, Goudhurst, Kent, Անգլիա։
* HM Prison Askham Grange, York, Անգլիա։
* Loughan House, Blacklion, County Cavan, Իռլանդիայի Հանրապետություն։
* Shelton Abbey Prison, Arklow, County Wicklow, Իռլանդիայի Հանրապետություն։

Տես նաև
-------

* Տնային կալանք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  UK Government: Types of prison and security categories
2. ↑  Philip Davies, "It is completely ludicrous that a serving life-sentence prisoner is even in an open prison", *BBC*, 05 May 2014
3. ↑  Erwin James, "Why life in an open prison is no holiday camp", *The Guardian*, 13 January 2011. Retrieved 16 August 2012
4. ↑  Reilly, Michael (6 May 2009). "Annual Report 2008". Office of the Inspector of Prisons (PDF).
Ինքնաթիռի վայրէջքը
**Վայրէջք** (իջեցում) տիեզերագնացության մեջ, երկնային մարմնի մակերևույթի վրա նստեցումից առաջ մթնոլորտի խիտ շերտերում կամ անմթնոլորտ միջավայրում տիեզերական թռչող ապարատի (ՏԹԱ) կամ իջեցվող ապարատի իջեցումը (ցածրանալը)։ Մթնոլորտ ունեցող մոլորակի վրա վայրէջք կատարելիս ճակատային դիմադրության (տես Աերոդինամիկ դիմադրություն) ազդեցությամբ ՏԹԱ-ի արագությունը փոքրանում է։ Մթնոլորտով արգելակմամբ վայրէջք առավել նպատակահարմար է, երբ նստեցումը կատարվում է բավականաչափ խիտ մթնոլորտ ունեցող մոլորակի մակերևույթի վրա։ Այդ դեպքում իրականացվում է ոչ թե ամբողջ ՏԹԱ-ի, այլ նրա մի մասի՝ իջեցվող ապարատի (ԻԱ) նստեցում։ Աերոդինամիկ արգելակումն ԻԱ-ի շարժման արագությունը նվազեցնում է մինչև 150— 250 մ/վրկ։ Իջեցվող ապարատի հետագա արգելակումն ու նստեցումը սովորաբար իրականացվում է պարաշյուտային կամ այլ համակարգերի օգնությամբ։ Մթնոլորտով արգելակմամբ վայրէջք կարող է լինել բալիստիկ (զրոյական աերոդինամիկ որակով ՏԹԱ-ի վ) կամ ճախրական (ԻԱ-ի վրա, բացի ճակատային դիմադրությունից և մոլորակի ձգողության ուժից, ազդում է նաև վերամբարձ ուժը)։ Վերջին դեպքում գերբեռնվածքն ավելի փոքր է, և մանևրելու հնարավորություն կա։ Եթե վայրէջքին մթնոլորտում չի նախորդել հրթիռային արգելակում (հրթիռային շարժիչի օգնությամբ, որն ստեղծում է քարշուժ և ուղղված է ՏԹԱ-ի շարժման ուղղությանը հակառակ), ապա ՏԹԱ մթնոլորտ է մտնում մեծ արագությամբ (մոլորակին մոտ գտնվող արհեստական արբանյակի համար առաջին տիեզերական կամ մեծ հեռավորությունից մոլորակին մոտեցող ՏԹԱ-ի համար երկրորդ տիեզերական և ավելի մեծ արագությամբ)։ Այդ դեպքում արագության մարումն ուղեկցվում է մեծ գերբեռնվածքներով և տաքացմամբ։ Աթնոլորտ երկնային մարմնի վրա ՏԹԱ-ի իջեցումը կատարվում է հրթիռային արգելակման միջոցով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 260)։*  |
**Ապոլլոնի տաճարը** Դելֆիում, այժմ իրենից հին հունական տաճարի փլատակներ ներկայացնող կառույց։ Իր տեսակով այն պերիպտեր է՝ դորիական օրդերի կառույց, որը թվագրվում է մ.թ.ա. IV դար։ Այն կանգնեցվել է Քսենոդորի և Ագաֆոնի կողմից այդտեղ ավելի վաղ եղած տաճարի հիմքերի վրա, որ մ.թ.ա. VII դարում կառուցել են Տրոֆոնիա և Ահամեդ ճարտարապետները։

Պատմություն
-----------

### Առաջին տաճարները

Ապոլլոնի առաջին տաճարը, ըստ միֆի, կառուցել են դափնուց «դափնու ծառից՝ Ապոլլոնի սրբազան խորհրդանիշից»։ Երկրորդ տաճարը, ըստ փոխանցված տեղեկության, պատրաստվել է մեղրամոմից և փետուրներից։ Մ.թ.ա. VIII դարի երկու կառույցներից մնացած մնացորդները կարող են կապված լինել առաջին երկու տաճարների հետ։ Ապոլլոնի երկրորդ տաճարը կառուցվել է բրոնզից։

### Չորրորդ տաճար

Ապոլլոնի չորրրդ տաճարը հավանաբար կառուցվել է մ.թ.ա. VII դարում, և ըստ Պավսանիասի՝ այրվել է մ.թ.ա. 548 թվականին հրդեհի պատճառվ։

### Հինգերորդ տաճար

Ապոլլոնի հինգերորդ տաճարը կառուցվել է մ.թ.ա. 525-505 թթ-ին և ստացել է «Ալկմեոիդների տաճար» անունը՝ ի պատիվ աթենական ընտանիքի, որը ֆինանսավորում էր վերակառուցումը հրդեհից հետո, որը ավերել էր սկզբնական կառույցը։ Նոր շինությունը իրենից ներկայացնում էր դորիական սյունասրահ տաճար։ Այս տաճարը ավերվել է մ.թ.ա. 375 թվականին երկրաշարժի պատճառով։ Ճակտոնային քանդակները նվիրված էին Աթենքից Պրակսիային և Անդրոստենին։

### Վեցերորդ տաճար

Ապոլլոնի վեցերորդ տաճարը թվագրվում է մ.թ.ա. 320 թվականին, իսկ նրա մնացորդներն՝ ավելի վաղ։

Ներսում է գտնվում ադիտոնը՝ Դելփյան պատգամախոսի և Պիթիայի նստավայրը։ Տաճարում փորագրվել է «Ճանաչիր ինքդ քեզ» ասույթը՝ դելփյան մաքսիմներից մեկը (որոշ ժամանակակից հույն գրողներ փաստում են, որ մյուսները ևս փորագրված են եղել)։

Տաճարը գոյություն է ունեցել մինչև 390 թվականը, երբ հռոմեացի Թեոդոսիոս Ա Մեծ կայսրը ստիպում է պատգամախոսին լռել՝ կործանելով տաճարը, քանդակների մեծ մասը, արվեստի գործերը՝ հանուն քրիտոնեության։ Այս տեղը ամբողջությամբ ավերվել է քրիստոնեականների կողմից, որոնք ձգտում էին վերացնել հեթանոսության բոլոր հետքերը։

Այս տաճարի մնացորդները ավերվում են ավելի արագ, քան Պառնասի լեռների արևելյան լանջերի այլ ավերակներ։ Առավելությունը կապված է կրաքարի օգտագործման հետ, որն ավելի փափուկ նյութ է՝ համեմատած ծակոտկեն քարի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Sakoulas Thomas։ «Temple of Apollo at Delphi»։ *Ancient-Greece.org*։ Վերցված է 18 февраля 2020
2. ↑  Gruben G. Griechische Tempel und Heiligtümer, München, 2001
3. 1 2  Trudy Ring, Robert M. Salkin, Sharon La Bod, *International Dictionary of Historic Places: Southern Europe*; Page 185;
4. ↑  «Temple of Apollo at Delphi»։ *Ancient-Greece.org*։ Ancient-Greece.org։ Վերցված է 18 февраля 2020

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2013001199 · NLG: 294484 · VIAF: 57144782989519863244 · WorldCat VIAF: 57144782989519863244 |

 |
**Բառաբարդում**, բառակազմության տեսակ, երբ որոշակի տարրերի համակցումով, միավորումով կամ հարադրությամբ ստեղծվում է բարդ բառ՝ բարդություն։ Բարդությունը արդյունք է լեզվի մեջ մտածողության ընդհանրացնող և վերացարկող աշխատանքի և գոյանում է նոր հասկացություններ արտահայտելու, եղած բառիմաստների հիմքի վրա նորերը ստեղծելու, դրա հետ կապված՝ բառակապակցությունները կայունացնելու անհրաժեշտությունից։

Բարդացման կաղապարներ
--------------------

Բարդացման կաղապարներն են․
ա․ Հիմնական ձևույթների՝ արմատների և արմատական բառերի հարադրումով՝ միակցումով, միավորումով, օրինակ, քարտաշ, ջրվեժ, ջրկիր, հացթուխ, վերամբարձ, ծովափ, ծովեզր։

ն․ Հարադրումով՝ բառայնացումով, հիմնականում շարահյուսական ազատ կապակցության կայացումով՝ բառայնացում ով, օրինակ, առաջ գնալ, դուրս ընկնել, գնալ–գալ, պար գալ, հինգ–վեց, մեռնել–պրծնել։ Հարադրումը կարող է արտահայտվել կրկնությամբ, օրինակ, մեկ–մեկ, տեսակ–տեսակ, առոք–փառոք։

Բարդությունների մի մասի դեպքում բաղադրվող միավորների մեջ ներմուծվում է կապակցական որևէ տարր, օրինակ, դեմ առ դեմ, առ ու ծախ, վիմագիր, բառատեսակ, քարաշատ։

Բարդացման այս կաղապարներում բաղադրիչը կարող է արտահայտվել ա․ տարբեր խոսքի մասերով, բ․ ներկայանալ հնչյունափոխված կամ անհնչյունափոխ տարբերակներով, գ․լինել ձևույթ, որ մանկախաբար չի գործածվում կամ արմատական բառ, բառահիմք, բայարմատ, բայահիմք, օրինակ, այսուհետև, այնուհետև, որովհետև, դ․ լինել երկանդամ կամ բազմանդամ։

Բարդության մեջ մտնող բաղադրիչի կամ արմատական բառի տեղաշարժ է կատարվում, նրա ազատ իմաստը վերածվում է կախյալ իմաստի։ Կարող են համեմատվել ջուր և ջրաման, դուրս և դուրս գալ, արագ և արագ–արագ
Երբեմն տեղի է ունենում իմաստի հեռացում, անհամապատասխանություն, օրինակ, ջերմաչափ, լրագիր։

Բարդացման ուղիներ
-----------------

Բարդացումը կատարվում է նաև ոչ արմատ–բառ բաղադրիչով, ինչպես օրինակ անկախաբար չգործածվող կամ էլ գործածվող հիմքով, մեծ մասամբ՝ բայահիմքով, որը կարող է ներկայանալ իբրև որևէ հիմքակազմ տարրով կամ այլ մասնիկով ձևավորված միավոր, օրինակ համրընթաց, վազքուղի, տարեցտարի, ձերբազատ և այլն։

Բարդությունը կարող է լինել երկբաղադրիչ, եռաբաղադրիչ, մասամբ նաև քառաբաղադրիչ։ Երկբաղադրիչ բարդության մեջ բաղադրիչը կարող է նախադաս կամ հետադաս լինել, միադիրք լինելը պարտադիր չէ։ Որոշ բաղադրիչներ դիրքով պայմանավորված, ներկայանում են կա՛մ հնչյունափոխ, կամ անհնչյունափոխ տարբերակներով, ընդ որում հնչյունափոխը՝ սովորական նախադաս՝ անշեշտ դիրքում, անշեշտ դիրքում, անհնչյունափոխը՝ վերջադաս՝ շեշտված դիրքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Զ․ Պետրոսյան հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987
**Մարինե Լևոնի Շահսուվարյան** (հունիսի 15, 1966(1966-06-15), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ակնաբան, վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2004), պրոֆեսոր (2012)։

Կենսագրություն
--------------

Մարինե Շահսուվարյանը ծնվել է 1966 թվականին Երևանում։ 1983-1989 թվականներին սովորել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում, 1989-1991 թվականներին` Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի կլինիկական օրդինատուրան «Աչքի հիվանդություններ» մասնագիտությամբ։

1991-1995 թվականներին եղել է 8-րդ հիվանդանոցի ակնաբուժական բաժնի բժիշկ-ակնաբույժ, 1995-2007 թվականներին` ՀՀ Առողջապահության նախարարության Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի բժիշկ-ակնաբույժ, 2005-2007 թվականներին ԵՊԲՀ-ի ակնաբուժության ամբիոնում որպես դոցենտ, 2007 թվականից` Ակնաբուժության ամբիոնի պրոֆեսոր։

Աշխատանքները վերաբերում են առաջնային գլաուկոմայի, մակուլոդիստրոֆիայի, ցանցենու անոթային հիվանդությոնների ախտորոշմանն ու բուժմանը, երկրորդային հետթրոմբային նորանոթային (նեովասկուլյար) գլաուկոմայի կանխորոշմանը, ցանցենու երակների խցանման ռիսկի գործոնների հայտնաբերմանը, վաղ ախտորոշմանը, դեղորայքային բուժմանն ու կանխարգելմանը։

Անդամակցություն
---------------

* Ատենախոսությունների պաշտպանման մասնագիտացված խորհրդի գիտքարտուղար, 2008-2011 թվականներին
* Ատենախոսությունների պաշտպանման մասնագիտացված խորհրդի անդամ (2012)

Մրցանակներ
----------

* ՀՀ ԱՆ ակադեմիոկս Ս. Ք. Ավդալբեկյանի անվան Առողջապահության ազգային ինստիտուտի դիպլոմ (Երիտասարդ բժիշկներ 3-րդ միջազգային կոնգրեսում լավագույն զեկուցման համար), 2003
* Հայկական ակնաբուժական նախագծի 25-րդ տարեդարձի մեդալ, 2017

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007
2. ↑  Մարինե Շահսուվարյան, Ակնաբուժության ամբիոնի պրոֆեսոր
3. ↑  Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարան, Ակնաբուժության ամբիոն
Բութանի (նյութ) կառուցվածքային բանաձևը։ Սա քիմիական pupul։ Բութանի քիմիական բանաձևերն են՝ էմպիրիկ բանաձևը՝ C2H5, մոլեկուլային բանաձև՝ C4H10, կիսա-կառուցվածքային բանաձև՝ CH3CH2CH2CH3:
**Քիմիական բանաձև**, քիմիական տարրերի նշանների օգնությամբ մաքուր նյութի բաղադրությունն արտահայտող բանաձևեր։ Նյութի պարզագույն քիմիական բանաձևը ցույց է տալիս նրա որակական և քանակական բաղադրությունը։

Քիմիական բանաձև կազմող նշանները ցույց են տալիս, թե որ քիմիական տարրերն են մտնում տվյալ նյութի բաղադրության մեջ։ Քիմիական բանաձևում, տարրերի նշաններից աջ, ներքևում գրվող ինդեքսներով (1-ը չի գրվում) ցույց են տրվում նյութում տարրերի հարաբերական (մոլային) պարունակությունները՝ Н2О, Al2O3, С6Н6, Na2SO4, С12Н22О11 և այլն։

Ոչ ստեխիամետրական բաղադրություն ունեցող նյութերի քիմիական բանաձևում կարող են օգտագործվել կոտորակային ինդեքսներ (NiO0,97, FeS1,96 և այլն)։ Փոփոխական բաղադրությունը ցույց տվող քիմիական բանաձև ունեն հետևյալ տեսքը՝ Zn1+xO, TiO2-x, NaxV2O5 և այլն։

Քիմիական բանաձև կազմելիս հաշվի են առնվում նաև որոշակի ատոմական խմբերի առկայությունը միացության մեջ՝ **ռացիոնալ քիմիական բանաձև**։ Միացությունների դասերը բնորոշող ատոմական խմբերի առկայությունը նյութում հաստատվում է փորձով։ Մոլեկուլային կառուցվածք ունեցող նյութերի համար կարելի է գրել նաև իրական քիմիական բանաձև։ Դրա համար պարզագույն քիմիական բանաձևից բացի պետք է որոշել նաև նրա մոլեկուլային զանգվածը, օրինակ, եթե ածխածնի և ջրածնի միացության պարզագույն բանաձևը СН3 է, իսկ մոլեկուլային զանգվածը՝ 30, ապա նրա իրական քիմիական բանաձև C2H6 է։

Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն (հատկապես օրգանական միացությունների համար) **գրաֆիկական քիմիական բանաձև**, որոնցում ցույց են տրվում մոլեկուլի բաղադրության մեջ մտնող բոլոր ատոմները և նրանց միջև գոյություն ունեցող քիմիական կապերը։ Նրանց հաճախ անվանում են նաև *կառուցվածքային բանաձևեր*։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777117924 · NDL: 00564435 · NKC: ph139299 |

 |
**Կարմիր դրոշի հյուսիսային նավատորմ** (ռուս.՝ *Краснознамённый Се́верный флот*) , ՌԴ Զինված ուժերի օպերատիվ-ռազմավարական հրամանատարաշտաբային կառույց, ռազմածովային նավատորմի բաղկացուցիչ մասը։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1933 թվականին։ Դեռևս 1916-ին հիմնադրվել էր Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի նավատորմիղը։ 1920-ին Արխանգելսկում ձևավորվեց Բելոմորսկի ռազմական նավատորմիղը, որը շուտով վերանվանվեց Հյուսիսային ծովի ծովային ուժեր (ցրվել է 1923-ին)։

Հյուսային նավատորմի ձևավորման համար Բալթիկ ծովից հյուսիս տեղափոխվեց մի նավաջոկատ, որը Կրոնշտադտից ժամանեց Մուրմանսկ, որտեղ և 1933-ի հունիսի 1-ին ձևավորվեց Հյուսիսային ռազմական նավատորմիղը։ 1933-ին Սպիտակ ծով ժամանեց 2-րդ նավաջոկատը։ 1935-ից նավատորմիղի գլխավոր բազան դարձավ Պոլյարնոյեն։ 1937-ից Հյուսիսային ռազմական նավատորմիղը վերանվանվեց Հյուսիսային նավատորմ, համալրվեց նոր նավերով։ Հյուսիսային նավատորմը մասնակցեց խորհրդա-ֆիննական պատերազմին (1939-1940)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1941-1945) Հյուսիսային նավատորմը պաշտպանում էր հյուսիսային ծովափը, ապահովում ներքին և արտաքին փոխադրումները։ Պատերազմի ընթացքում նավատորմը համալրվեց նոր նավերով և ավիացիայով։ Ռազմական հմուտ գործողությունների համար Հյուսիսային նավատորմի շատ միավորումներ, դիվիզիաներ, սուզանավեր արժանացան գվարդիական կոչման, պարգևատրվեցին շքանշաններով, 85 ծովայիններ դարձան Խորհրդային Միության հերոս։

Ետպատերազմյան շրջանում Հյուսիսային նավատորմը համալրվել է տարբեր տեսակի ժամանակակից մարտական նավերով, այդ թվում՝ ատոմային սուզանավեր, ստրատեգիական հրթիռակիր նավեր, հեռավոր գործողության ինքնաթիռներ ևն։ Նավատորմը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով (1965)։ 1972-ից Հյուսիսային նավատորմի հրամանատարն է նավատորմի ծովակալ Դ. Եգորովը։ Հյուսային նավատորմում սուզանավի հրամանատար է եղել հայազգի դերծովակալ Զ. Արվանովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Северный флот // Министерство обороны Российской Федерации (Минобороны России)(ռուս.)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 448)։*  |