**Իդա Լաուրա Պֆեյֆեր**, նաև **Պֆայֆեր** (գերմ.՝ Ida Laura Pfeiffer, հոկտեմբերի 14, 1797(1797-10-14)[…], Վիեննա, Հաբսբուրգի միապետություն - հոկտեմբերի 27, 1858(1858-10-27), Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն), ավստրիացի ճանապարհորդ, առաջին կին ճանապարհորդներից մեկը։ Նրա գրքերը թարգմանվել են 7 օտար լեզուներով։ Եղել է Բեռլինի և Փարիզի Աշխարհագրական ընկերությունների անդամ, Լոնդոնի Թագավորական աշխարհագրական ընկերություն չի ընդունվել այն պատճառով, որ այնտեղ կանանց չէին ընդունում։

Պֆեյֆերը ճանապարհորդել է ավելի քան 240000 կմ ծովում և մոտավորապես 32000 կմ ցամաքում՝ մուտք գործելով այնպիսի երկրներ, որտեղ նախկինում եվրոպացիներ չեն այցելել։

Կենսագրություն
--------------

Իդա Պֆեյֆերը ծնվել է 1797 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Վիեննայում՝ Ռեյեր անունով հարուստ վաճառականի ընտանիքում։ Երեխա ժամանակ գերադասել է տղամարդու հագուստը և պաշտել սպորտով զբաղվել, որի նկատմամբ սեր է արթնացրել հայրը։ Իդան ստացել է կրթություն, որն այն ժամանակ տալիս էին տղաներին։

Իր առաջին մեծ ճանապարհորդությունը կատարել է դեպի Պաղեստինում և Եգիպտոս, երբ ընդամենը 5 տարեկան էր։ Այս փորձից ստացած տպավորությունները մնացել են ամբողջ կյանքում։ Հոր մահից հետո, երբ Իդան 9 տարեկան էր, նրա մայրը, որը բացասաբար էր վերաբերում իր դստեր ոչ կանացի կենսակերպին, Իդային համոզել է կրել կանացի հագուստ և դաշնամուր նվագել սովորել։

1820 թվականի մայիսի 1-ին Իդան ամուսնացել է դոկտոր, Լվովի իրավաբան Մարկ Անտոն Պֆայֆերի հետ, որը կապված էր Ավստրիայի իշխանությունների հետ։ Նրա ամուսինն իրենից մեծ էր 24 տարով և նախկինում ամուսնացած էր եղել ու ուներ մեծահասակ որդի։ 1831 թվականին մահացել է Իդայի մայրը, 1838 թվականին՝ ամուսինը։

Ճանապարհորդություններ
---------------------

Այն բանից հետո, երբ Իդայի որդիներն սկսել են առանձին ապրել, նա վերջապես կարողացել է իրականացնել օտար երկրներում ճանապարհորդելու իր մանկական երազանքները։ Ավելի ուշ նա իր «Ճանապարհորդություն դեպի Իսլանդիա» գրքում գրել է հետևյալ տողերը. 

> Երբ ես ընդամենը փոքրիկ երեխա էի, ես արդեն իսկ աշխարհը տեսնելու շատ մեծ ցանկություն ունեի։ Երբ ես հանդիպում էի սայլակառքերի, ես անգիտակցաբար կանգ էի առնում և նայում նրանց, մինչև նրանք տեսադաշտից դուրս էին գալիս, ես նախանձում էի ֆորեյտորին, որովհետև մտածում էի, որ նա պետք է որ նոր վերադառնար ինչ-որ մեծ ճանապարհորդությունից։
> 
> 

1842 թվականին նա ճանապարհորդություն է իրականացրել Դանուբի երկայնքով Սև ծով և դեպի Ստամբուլ։ Այնտեղից նա իր ճանապարհը շարունակել է դեպի Պաղեստին և Եգիպտոս, որից հետո Իտալիայով վերադարձել է տուն։ Իր ճանապարհորդության մասին զեկույցը հրապարակել է «Reise einer Wienerin in das Heilige Land» («Վիեննացի կնոջ ճանապարհորդությունը Սուրբ երկրում») գրքում։ Այդ հրատարակությունից ստացված փողերը նրան հնարավորություն են տվել հետագայում ֆինանսավորել ևս մեկ ճանապարհորդություն։

1845 թվականին Իդան ուղևորվել է Սկանդինավիա և Իսլանդիա՝ իր ճանապարհորդությունը նկարագրելով «Reise nach dem skandinavischen Norden und der Insel Island» («Ճանապարհորդություն դեպի Սկանդինավիայի հյուսիս և Իսլանդիա կղզի») երկհատորյակում։

### Շուրջերկրյա առաջին ճանապարհորդություն

1846 թվականին Իդան մեկնել է շուրջերկրյա ճանապարհորդության՝ այցելելով Բրազիլիա, Չիլի, Հարավային Ամերիկայի այլ երկրներ, Տահիտի, Չինաստան, Հնդկաստան, Իրան, Փոքր Ասիա և Հունաստան և տուն վերադառնալով 1848 թվականին։ Ուղևորության արդյունքում նա հրատարակել է «Eine Frau fährt um die Welt» («Կինը ճանապարհորդում է աշխարհով մեկ») գիրքը։

### Շուրջերկրյա երկրորդ ճանապարհորդություն

1851 թվականին Իդան ուղևորվել է Անգլիա, իսկ այնտեղից՝ Հարավային Ամերիկա՝ հույս ունենալով թափանցել մայրցամաքի խորքը, սակայն Աֆրիկայի խորքերում ճանապարհորդելու նրա հույսերը չեն իրականացել, դրա փոխարեն նա ճանապարհը շարունակել է դեպի Մալայան կղզեխումբ՝ 18 ամիս անցկացնելով Զոնդյան կղզիներում, որտեղ՝ Բոռնեոյում, այցելել է դայակներին և դարձել առաջինը, ով նկարագրել է բատակների կյանքը Սումատրայում և Մոլուքյան կղզիներում։

Ավստրալիա այցելելուց հետո Իդան ուղևորվել է Կալիֆոռնիա, Օրեգոն, Պերու, Էկվադոր, Նոր Գրանադա և այնուհետև նորից հյուսիս՝ Մեծ Լճեր՝ տուն վերադառնալով միայն 1854 թվականին։ Նրա «Meine zweite Weltreise» (*Իմ երկրորդ շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը») պատումը հրատարակվել է 1856 թվականին Վիեննայում և 1857 թվականին Լոնդոնում։*

### Մադագասկար

1857 թվականի մայիսին Իդան ուղևորվել է ուսումնասիրելու Մադագասկարը, որտեղ սրտանց ընդունվել է թագուհի Ռանավալունա I-ի կողմից։ Նա Ժան Լաբորի և Ժոզեֆ-Ֆրանսուա Լամբերի, ինչպես նաև թագաժառանգ Ռակոտոյի (ապագա թագավոր Ռադամա II) հետ ինքնակամ ներգրավվել է կառավարության դեմ դավադրության մեջ։ Երբ դավադրությունը բացահայտվել է, թագուհին մահապատժի է ենթարկել դրան մասնակցած մալգաշներին, բայց եվրոպացիներին խնայել է՝ 1857 թվականի հուլիսին նրանց արտաքսելով։ Պֆեյֆերը Անտանանարիվու մայրաքաղաքից դեպի ափամերձ նավահանգիստ անցնելու ընթացքում վարակվել է արևադարձային ինչ-որ հիվանդությամբ (ամենայն հավանականությամբ մալարիայով) և այդպես էլ չի ապաքինվել։

Նա մահացել է Վիեննայում մեկ տարի անց՝ 1858 թվականին, ամենայն հավանականությամբ, մալարիայի հետո առաջացած բարդություններից։ Նրա վերջին ճանապարհորդության օրագիրը՝ «Reise nach Madagaskar» («Ուղևորություն դեպի Մադագասկար»), տպագրվել է 1861 թվականին Վիեննայում և իր մեջ ներառել է նրա կենսագրությունը, որը գրել էր նրա որդին՝ Օսկար Պֆեյֆերը։

Բնական պատմություն
------------------

Իր ճանապարհորդությունների ընթացքում Իդան հավաքել էր բույսերի, միջատների, կակղամորթների, ծովային ֆլորայի և ֆաունայի ներկայացուցիչների և հանքանյութերի հավաքածուներ։ Մանրակրկիտ փաստաթղթավորված հավաքածուները վաճառվել են Վիեննայի բնագիտության թանգարանում և Բեռլինի բնագիտության թանգարանում։

Կերպարը գրականության մեջ
------------------------

Իդա Պֆեյֆերը հայտնվել է Հենրի Դեյվիդ Թորոյի «Ուոլդեն, կամ Կյանքն անտառում» գրքի էջերում։ Թորոն պատմում է այն մասին, թե ինչպես էր նա ավելի ու ավելի քաղաքակիրթ հագուստ հագնում, երբ մոտենում էր նրա տանը։

Աշխատություններ
---------------

* «Reise einer Wienerin in das Heilige Land» (Վիեննա, 1848),
* «Reise nach dem Skandinavischen Norden und der Insel Island» (Պեշտ, 1816),
* «Eine Frauenfahrt um die Welt» (Վիեննա, 1850),
* «Meine zweite Weltreise» (ib. 1856),
* «Reise nach Madagaskar» (հրատարակել է նրա որդին, Պ-ի կենսագրության հետ, Վիեննա, 1861)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3 4 5 6  *Wurzbach D. C. v.* Pfeiffer, Ida (գերմ.) // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Vol. 22. — S. 175.
5. 1 2 3 4  *Gadzinski A.* KALLIOPE Austria (գերմ.): Frauen in Gesellschaft, Kultur und Wissenschaft — Wien: Bundesministerium für Europa, Integration und Äußeres, 2015. — S. 217. — ISBN 978-3-9503655-5-9
6. ↑
7. ↑  Ida Laura Pfeiffer
8. ↑  Visit to Iceland and the Scandinavian North by Ida Pfeiffer

Գրականություն
-------------

* «Պֆեյֆեր, Իդա». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Works by Ida Laura Pfeiffer (Իդա Լաուրա Պֆայֆերի աշխատանքներ) at The Sophie Project
* Works by Ida Pfeiffer at Project Gutenberg
* The Story of Ida Pfeiffer, and Her Travels in Many Lands
* Works by or about Ida Laura Pfeiffer at Internet Archive
* Works by Ida Laura Pfeiffer at LibriVox (public domain audiobooks)
* 2 short radio episodes *American Steamers* and *A Bear in the Streets* from *A Lady’s Second Journey Round the World*, 1855. California Legacy Project.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ · gravsted.dk |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Allgemeine Deutsche Biographie · American Cycl. (1879) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11067242 · BIBSYS: 90723906 · BNE: XX1397315 · BNF: 11919525z · GND: 118740792 · ISNI: 0000000122764288 · LCCN: n85008136 · NKC: xx0000901 · NLA: 35420254 · NLG: 115209 · NLP: a0000001738214 · NTA: 069192987 · NUKAT: n2009087312 · PTBNP: 82203 · SUDOC: 027070069 · VIAF: 12313619 · WorldCat VIAF: 12313619 |

 |

 |