recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հաճավը**, նախկին գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի արևմտյան մասում։ Այն գտնվում է Քարվաճառ քաղաքից 3,5 կիլոմետր դեպի հյուսիս։ Ադրբեջանական տիրապետությունից գյուղն ազատագրվել է 1993 թվականի գարնանը։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Հաճավ գյուղը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1690-1820 մետր բարձրության վրա, իսկ շրջկենտրոն Քարվաճառից հեռավորությունը 3,5 կիլոմետր է։ 
Հաճավը շրջանի առանձնահատուկ գյուղերից է, որը չնայած միջնադարում է կառուցվել, բայց մինչև այսօր այն պահպանում է իր հատակագծային առանձնահատկությունները։ Գյուղը շրջապատող բնությունն աչքի է ընկնում լեռներով, փողոցների երկայնքով շարված են հսկա հենապատեր։ Հաճավը ունի այն բոլոր առանձնահատկությունները, որոնք ունի յուրաքանչյուր հայկական գյուղ։ 
Գյուղի մասին առաջին գրավոր հիշատակությունը 13-րդ դարի է, իսկ երկրորդ հիշատակությունը` 1661 թվականի։
Հաճավի մոտակայքում կան գյուղեր որոնք իրենց անվանումները ստացել են այնտեղ բնակվող քոչվորական ցեղերից։ Դրանք են, օրինակ` Վերին և Ներքին Այրումները, Ալչայի, Ալլիքյանդ, Սարիգյունեյ և Օթախլի գյուղատեղիները։ 1950-ական թվականներին թրքացած քրդերով բնակեցված այդ գյուղն սկսել է կոչվել Մոլոտով, ապա` Օկտյաբրքյանք անուններով։

Պատմամշակութային հուշարձաններ
-----------------------------

12-13-րդ դարերից այստեղ մնացել են խաչքարներ, որոնք վկայում են, որ գյուղը դեռ միջնադարից եղել է գավառի ամենածաղկուն քաղաքներից մեկը։ Գյուղում կա մի քարե աղբյուր (236\*86\*58 սմ չափերով), որի վրա պահպանվել է դրա շինարարական արձանագրությունը, որից պարզ է դառնում, որ այն հիշատակ է «Ամիրճանին, Ամիրխանին, Ախիճանին, կառուցված Հաճավ գյուղում, 1677 թվականին»։ Երբ կառուցել են այդ աղբյուրը, այն իր մեջ ընդգրկել է խաչքարեր և միջնադարյան եկեղեցուն պատկանող լուսամուտի պսակաքարերը։ Աղբյուրի շրջակայքում կան տեղահանված գերեզմանաքարեր, խաչքարեր և ուրիշ շատ պատմական կոթողներ։ Դրանցից միայն մեկն ունի արձանագրություն, սակայն անթվակիր։ Խաչքարերի և պատերի արձանագրությունները ի մի բերելով, այն կարելի է թվագրել XII-XIII դարերով, որտեղ էլ առաջին անգամ հանդիպում է Հաճավ անվանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Ս. Կարապետյան, «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», էէ 49-51" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2019 թ․ հուլիսի 2-ին. Retrieved 2018 թ․ հունվարի 16.
2. ↑  Այս արձանագրությունը մի շարք վրիպումներով առաջին անգամ հրատարակել է Սեդրակ Բարխուդարյանը («Դիվան հայ վիմագրության», պրակ 3, Սեդրակ Բարխուդարյան, Երևան, 1973, էջ 226), բայց և նշել, թե իբր աղբյուրը գտնվելիս է եղել Քիլիսալու գյուղի եկեղեցու մոտ։ Առկա անորոշությունն էլ ավելի է խճճվել հնագետ Հ. Սիմոնյանի մի հաղորդման պատճառով (տես` «Նպատակ», 1995, N1), որը աղբյուրի գտնվելու վայրն է համարում Օթախլի գյուղատեցին, իսկ թվագրումը` 15-րդ դար (այն դեպքում, երբ նովի ճակատին կա ստույգ թվականը` 1677)։ Հարցի պարզաբանման առթիվ ավելի մանրամասն տե՛ս մեր «Հաճավ գյուղի «դեգերումները» վերջ ունե՞ն» հոդվածը, («Առավոտ» օրաթերթ, 1995, 2 մարտի, N23, էջ 6):-Ծանոթագրությունը` հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի
3. ↑  «Դիվան հայ վիմագրության», պրակ 3, Սեդրակ Բարխուդարյան, Երևան, 1973, էջ 226
4. ↑  "Ս. Կարապետյան, «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», էջ 51" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2019 թ․ հուլիսի 2-ին. Retrieved 2018 թ․ հունվարի 16.
**Հորդանանի թագավորական պահակախումբ, Համզա Իբն Աբդ Ալ-Մութթալիբ (Սայեդ Ալ-Շուհադա)**, Հորդանանի զինված ուժերի ստորաբաժանում։ Պահակախումբը Հորդանանի բանակի առավել էլիտար միավորումներից է և առաջին հերթին պատասխանատու է արքայական Հաշիմյանների դինաստիայի պահպանության և պաշտպանության համար։

Թագավորական պահակախումբը տեղակայված է Ամմանում։ Նրանք հիմնականում ձևավորվում են Հորդանանի արևելյան ափին գտնվող առավել հավատարիմ բեդուիններից։ Թագավորական պահակախումբը չպետք է շփոթել Թագավորի թիկնազորի հետ, որն առավելապես արարողակարգային է։

Թագավորական պահակախումբը գտնվում է թագավորի անմիջական անձնական վերահսկողության ներքո։ Գոյություն ունի նաև թագավոր Աբդալլահ II-ին հատկացված հատուկ պահակախումբ, որը կոչվում է «Նորին Մեծություն Հատուկ Անվտանգության Խումբ»։ Հատուկ անվտանգության զորամիավորը պատասխանատու է թագավորի նեղ անձնական անվտանգության համար և համարժեք է Հայաստանի ԱԱԾ-ի պետական պահպանության ծառայությանը։ Անվտանգության խմբի հրամանատարը թագավորի եղբայր Արքայազն Ալին է։

Թագավորական պահակախմբի ներկայիս հրամանատարը գեներալ Օղլա Ղամմար Ալ Զբոունն է, որն այդ պաշտոնին է 2010 թվականի հունիսից։

Կազմակերպություն
----------------

* Գլխամասային գրասենյակ
* *Նորին Մեծություն Անվտանգության խումբ* (مجموعة الأمن الخاص لجلالة القائد الأعلى)
* *Մուհամմադիյա շրջանային խումբ* (مجموعة منطقة المحمدية)
* *Ալ-Մաքքար Ալաամիր շրջանային խումբ* (مجموعة منطقة المقر العامر)
* *Կրակի վարման խումբ* (مجموعة الإسناد الناري)
* *Պատվո պահակախումբ* (مجموعة حرس الشرف)
* *Թագավորական թիկնազոր* (وحدة الفرسان)
* *Թագավորական պահակախմբի ուսումնական կենտրոն*

Նախկին ղեկավարներ
-----------------

1998 թվականից մինչև 2008 թվականի հունվարի 28-ը պահակախմբի հրամանատարը եղել է Արքայազն Ալի բին ալ-Հուսեյնը, իսկ նրանից առաջ հրամանատարը եղել է Մուսեյն Մաջալին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Արխիվացված պատճենը" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2013 թ․ հոկտեմբերի 14-ին. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 16.
2. 1 2  "Archived copy" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2009 թ․ նոյեմբերի 22-ին. Retrieved 2013 թ․ մայիսի 14.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
3. ↑  "Archived copy". Արխիվացված է the original 2009 թ․ հուլիսի 9-ին. Retrieved 2010 թ․ հունվարի 5.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
**Հակոբ Արամի Ջիվանյան** (փետրվարի 28, 1936(1936-02-28), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 26, 2016(2016-11-26)), հայ ճարտարապետ, նկարիչ, քանդակագործ։ ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ (2011)։

Կենդանաբան-հյուսվածաբան Կարինե Ջիվանյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

1961 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1983-1989 թվականներին՝ Գյումրիի գլխավոր նկարիչ, 1989-1992 թվականներին՝ գլխավոր ճարտարապետ։ Հակոբ Ջիվանյանի նախագծերով 1962-1973 թվականներին Գյումրիում կառուցվել են բնակելի տներ, աղբյուր-հուշարձաններ (1961-1973), Անիի 1000-ամյակի կոթողը, «Գյումրիի քարե մատյանը» (երկուսն էլ՝ 1984), Տարտուում՝ Խաչատուր Աբովյանի (1978), Շիրակի մարզի Ազատան (1980, ՀՀ Պետական մրցանակ՝ 1981) և այլ գյուղերում (1970-1981) Հայրենական պատերազմում (1941-1945) զոհված մարտիկների հուշարձաններ, կերտել է նկարիչ Մինաս Ավետիսյանի մահարձանը (1977, Երևանի քաղաքային գերեզմանատան պանթեոն) և այլն։

Հեղինակ է նաև երփնագրերի («Գյուղական անդորր», «Երեկո», «Բակ Լենինականում», «Աշնանային ակնթարթ» և այլն), խաչքարերի։

Էստոնիայի Տարտու քաղաքի Ազատության այգում գտնվող Հայաստանի և Էստոնիայի ժողովուրդների բարեկամության հուշարձանի հեղինակն է (1978)։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* ՀԼԿԵՄ մրցանակ (1971)։
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր ճարտարապետ (2011)։

Պատկերասրահ
-----------

* Հայաստանի և Էստոնիայի ժողովուրդների բարեկամության հուշարձանՀայաստանի և Էստոնիայի ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան
* Սուրբ Նահատակաց (Գյումրի)Սուրբ Նահատակաց (Գյումրի)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Ճարտարապետի անանց սերը | Asparez". *www.asparez.am*. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 24.
2. ↑  Baghdasaryan, Aram. "AV Production - Հակոբ Ջիվանյան". *avproduction.am*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ մայիսի 7-ին. Retrieved 2017 թ․ փետրվարի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
4. ↑  ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետի պատվավոր կոչում շնորհելու մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանի և Էստոնիայի ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան Տարտու քաղաքի կայք
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Իսրայելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հրաչ Իսրայելյան** (հունիսի 7, 1956(1956-06-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, մուլտիպլիկատոր։

Կենսագրություն
--------------

Հրաչ Իսրայելյանը ծնվել է 1956 թվականին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 1972 թվականից զբաղվել է նկարչությամբ և հայտնագործել նկարչության մի նոր մեթոդ, որն արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակ ստեղծված տեխնոլոգիայի կրկնօրինակն է։ Արվեստի ասպարեզում այս նոր մեթոդը ընկալվել է որպես նկարչական ոճ և անտեսվել է նրա էական ներուժը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1970-ականների գործերի կատարողական մեթոդը գաղտնիք է մնում. դեռ աշխարհի որևէ երկրում չգիտեն` այն հայերի ներդրումն է արվեստի աշխարհում։ Սա ոչ միայն մշակութային, այլ նաև տեխնիկական նորություն է` մաթեմատիկական փաստերի վրա հիմնված։ Իսկ արվեստի գործերի արժեքը հնարավոր չէ ճշգրիտ ապացուցել։ Որքան էլ մեր արվեստը լավը լինի, մենք ուրիշներին չենք կարող ապացուցել. դրանից մեր ազգը որևէ նպաստ չի ունենա։- Հրաչ Իսրայելյան |  |

Իսրայելյանի աշխատանքները ցուցադրվել են Հայաստանի նկարիչների միությունում։ 1980 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, հաստատվել Լոս Անջելեսում։ 1980-1987 թվականներին զբաղվել է արվեստի տեսությամբ՝ լուսաբանելով նկարչական նոր մեթոդի գործնական և գեղարվեստական հատկությունները։

1988 թվականին իր մեթոդի մեխանիզացման և թվայնացման տեսության մեջ բացահայտել է թվային պատկերների ծավալի կրճատման նոր եղանակ (digital data compression), ապացուցել է, որ նոր մեթոդը կարող է թվային պատկերի «pixel» մանրահատված կառույցը վերածել ավելի պարզ կառուցվածքի, ինչն էլ կարագացնի թվային պատկերների հոսանքը համցանցում։

1996 թվականից ստեղծագործել է գրականության և շարժանկարի ասպարեզում։ Հեղինակել է «Հաց և գինի» էպոսը, որի 100 մարդկային կերպարները՝ տարբեր ֆիզիկական և հոգեբանական տարատեսակները, ներկայանում են 16 տարանջատված դրվագներում, որոնք աստիճանաբար միահյուսվում և հանգուցալուծվում են վերջավորության տողերում։ Այս ամենը ներկայացվում է բանաստեղծական ոճով՝ 6500 բառով (հայրեն և անգլերեն)։

Մրցանակներ
----------

* «Նեփենդի Մունդի»-ի միջազգային մրցանակ, 1985
* Նյու Յորքի «Ռոքֆել Սենտր»-ի «Դիսքավրի 86» մրցույթում Իսրայելյանի գործերը ճանաչվել են լավագույնը, 1986

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "AV Production - Հրաչ Իսրայելյան". *avproduction.am*. Արխիվացված է the original 2022 թ․ մարտի 13-ին. Retrieved 2017 թ․ հունիսի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Կապիտալիզմից դուրս արվեստագետը. Հրաչ Իսրայելյան - Հետք - Լուրեր, հոդվածներ, հետաքննություններ". Retrieved 2017 թ․ հունիսի 7.
3. ↑  "Hratch Israelian". *Fine Art America*. Retrieved 2017 թ․ հունիսի 7.
4. ↑  "Hratch Israelian's Archinect profile". *Archinect* (in անգլերեն). Retrieved 2017 թ․ հունիսի 7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
Airbus А380-ի նստատեղերի հակամակասարները:
**Հակամակասար**, տարբեր չափերի թղթից կամ կտորից պատրաստված անձեռոցիկ, որը դնում են փափուկ բազմոցների կամ թիկնաթոռների թիկնակներին կամ արմնկակալներին՝ կահույքի պաստառը չկեղտոտելու նպատակով։ Անվանումը ծագել է մակասարի ձեթի անվանումից, որով Անգլիայում հարդարում էին մազերը։ Մակասարի ձեթն այնքան յուղոտ էր, որ կահույքի պաշտպանության համար օգտագործում էին հատուկ անձեռոցիկներ՝ հակամակասարներ։

Պատմություն
-----------

Մակասարի ձեթը տարածված է եղել 19-րդ դարի Անգլիայի տղամարդկանց շրջանում, իսկ 20-րդ դարի սկզբից՝ որպես մազերի կոնդիցիոներ։

Այն տարբեր տեսակի բուսական յուղերի խառնուրդ է։ Մակասարի ձեթի բաղադրության մեջ է մտնում կոկոսի և արմավենու յուղ (հիմնական բաղադրիչ), իլանգ-իլանգի եթերային յուղ, եգիպտացորենի ձեթ, երիժնակի յուղ և վիտամինային կոմպլեքս։ Իր անունն ստացել է Ինդոնեզիայի Մակասար քաղաքի պատվին, որտեղից ստանում էին մակասարի յուղի բաղադրիչները (ի սկզբանե հիմնական բաղադրիչը ցեյլոնյան կաղնին էր կամ մակասարյան ծառը՝ *Schleichera oleosa*): Յուղը արտահանվում էր Անգլիա, որտեղ այն բուրահաղորդում էին և վաճառում որպես մազերի օգտակար քսուք և գովազդում որպես ճաղատացման դեմ միջոց։

Յուղը շատ ճարպոտ է և դժվար է չորանում։ Ձեթի տարածման հետ տնային տնտեսուհիները փափուկ կահույքի գլխակալները ստիպված էին պատել հատուկ անձեռոցիկներով, որ երեսքաշի վրա չմնային յուղային հետքեր։ Ժամանակի ընթացքում այդ անձեռոցիկներն սկսեցին անվանել համակամասարներ։ Այժմ այսպիսի անձեռոցիկներ կամ կտորներ են օգտագործում ինքնաթիռների, գնացքների և ավտոբուսների նստատեղերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Н. И. Епишкин* Исторический словарь галлицизмов русского языка. — М.: «ЭТС», 2010.
2. ↑  *John Fleming, Hugh Honour* The Penguin Dictionary of Decorative Arts. — London: «Viking», 1977. — P. 26. — 930 p. — ISBN 0713909412
3. ↑  "Men's Hair Care Lesson: How Conditioner Works". Detailsformen.com. Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
4. ↑  "Ylang-ylang essential oil information". Essentialoils.co.za. 2014 թ․ մայիսի 29.
5. ↑  Ghosh, P; Chakraborty, P; Mandal, A; Rasul, M G; Chakraborty, Madhumita; Saha, A (март 2011). "Triterpenoids from *Schleichera oleosa* of Darjeeling Foothills and Their Antimicrobial Activity". *Indian Journal of Pharmaceutical Sciences*. **73** (2): 231–233. doi:10.4103/0250-474x.91568. PMC 3267311. PMID 22303070.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չպիտակված ազատ DOI (link)
6. ↑  Charles Dickens, *Sketches by Boz* 1836: Tales: Ch 4, The Tuggses at Ramsgate
**Հակոբ Կարապենցի անվան թիվ 6 հիմնական դպրոց**, հանրակրթական դպրոց Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում։

Պատմություն
-----------

Դպրոցը հիմնադրվել է 1936 թվականին Սասունցի Դավիթ կայարանամերձ հրապարակին կից և կոչվել է Լազար Կագանովիչի անվամբ։ Եղել է արական դպրոց, որտեղ հաճախել են երկաթուղայինների տղաները։ 1941–1945 թվականներին՝ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին դպրոցը դարձել է զինվորական հոսպիտալ, ուսուցիչներից աշխատել են որպես կրտսեր բժշկական անձնակազմ։ 1946 թվականին դպրոցը վերսկսել է իր գործունեությունը և 1952 թվականից դարձել երկսեռ։ 1953 թվականին դպրոցը կոչվել է Վահան Տերյանի անունով։ Երևանում դպրոցական շենքերի սղության պատճառով նույն շենքում է գործել նաև Ավետիք Իսահակյանի անվան թիվ 16 դպրոցը։ Որոշ ժամանակ անց երկու դպրոցները միավորվել են և կոչվել Ավետիք Իսահակյանի անունով։ 1960-ական թվականներին դպրոցները կրկին անջատվել են և Ավետիք Իսահակյանի անունը կրող թիվ 16 դպրոցը տեղափոխվել է այլ շենք, իսկ Ստալինի անունով կոչվող թիվ 60 դպրոցը 1965 թվականին Վահան Տերյանի ծննդյան 80-ամյակի կապակցությամբ անվանակոչվել է Տերյանի անունով։

Շուրջ 30 տարի թիվ 6 միջնակարգ դպրոցը գործել է առանց անուն։ 1995 թվականին Երևանի քաղաքային խորհրդի մարտի 27-ի թիվ 643 որոշմամբ դպրոցն անվանակոչվել է սփյուռքահայ գրող, հրապարակախոս Հակոբ Կարապենցի անունով։

Շրջանավարտներ
-------------

* Վլադիմիր Հունանյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Հակոբ Կարապենցի անվան հ. 6 հիմնական դպրոց". Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 19-ին. Retrieved 2016 թ․ հունվարի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության դպրոցներ, Հակոբ Կարապենցի անվան հ. 6 հիմնական դպրոց

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դպրոցի պաշտոնական կայքը Archived 2015-08-21 at the Wayback Machine.
**Հովնան Սարգսյան** (մարտի 13, 1966(1966-03-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1966 թվականին Երևանում։ 1981-1985 թվականներին սովորել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1990-1995 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 

### Գործունեություն

1982 թվականին մասնակցել է գեղարվեստի դպրոցի վաթսունամյակին նվիրված ցուցահանդեսին, որտեղ հանդիպել է Սերգեյ Փարաջանովին, որը նկատել է Հովնան Սարգսյանին և արտահայտել իր դրական կարծիքը երիտասարդ նկարչի նկարների մասին։ Հետագայում կտավներից մեկը նկարիչը նվիրաբերել է Սերգեյ Փարաջանովի թանգարանին։

1996 թվականից նկարներով հանդես է եկել Մոսկվայի ցուցասրահներում՝ Մոսկվայի Նկարիչների կենտրոնական տանը, ՅՈւՆԵՍԿՕ-յի նկարիչների միության ցուցասրահում։ 1997 թվականին ցուցադրվել է Պրահայի "Calamarus" ցուցասրահում (Չեխիա)։

1998 թվականին անհատական ցուցահանդեսով ներկայացել է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

2001 թվականին ցուցադրվել է Փրինսթոնի "Pringle" ցուցասրահում (ԱՄՆ)։ 2001, 2002, 2003 թվականներին ցուցադրվել է Արտ սալոն Մանեժում (Մոսկվա)։ 2003 թվականին ցուցադրվել է *Мир Арт* ցուցասրահում (Մոսկվա)։

2003 թվականին նկարչի աշխատանքներից մեկը ձեռք է բերվել Զուրաբ Ծերեթելու Ժամանակակից արվեստի թանգարանը (Մոսկվա)։

2006 թվականին մասնակցել է Գելոս աճրդատան աճուրդին (Մոսկվա)։ 2008 թվականին մասնակցել է Վիեննայի "Doratea"-ի աճուրդին (Ավստրիա)։

2009 թվականին մասնակցել է Բուդապեշտի Արտ-փառատոնին (Հունգարիա)։ 2010 թվականից ցուցադրվում է Դալան արտ ցուցասրահում (Երևան)։ 2014 թվականին հանդես է եկել «Art on the Border» ցուցահանդեսում (Հայաստան)։

2015 թվականից ցուցադրվում է Թադէ արտ սրահում (Երևան)։ 2016 թվականից համագործակցել է «Հայ Ձմեռ Պապ» բարեգործական կազմակերպության հետ, մասնակցել է բարեգործական ցուցահանդեսների։

Հովնան Սարգսյանի աշխատանքներից շատերը գտնվում են Ռուսաստանի, Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Չեխիայի, Շվեյցարիայի և Գերմանիայի մի շարք մասնավոր հավաքածուներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Овнан Саркисян
2. ↑  "artru.info". Արխիվացված է the original 2012 թ․ նոյեմբերի 19-ին. Retrieved 2018 թ․ մայիսի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Армянская энциклопедия фонда «Хайазг»
4. ↑  Саркисян Овнан / Sarkisyan Ovnan ГАЛЕРЕЯ «МИР-АРТ»
5. ↑  "Антикварно-Аукционный Дом Гелос". Արխիվացված է the original 2018 թ․ օգոստոսի 31-ին. Retrieved 2018 թ․ մայիսի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  "Внеочередной антикварный аукцион по итогам аукционов года". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Retrieved 2018 թ․ մայիսի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  ТАДЕ-КОЛЛЕКЦИЯ РАБОТ ЛУЧШИХ МАСТЕРОВ АРМЕНИИ
8. ↑  "Արթնանալու լավ առիթ". Արխիվացված է the original 2017 թ․ մայիսի 12-ին. Retrieved 2018 թ․ մայիսի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  ԲԱՐԵԳՈՐԾԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԵՍ-ՎԱՃԱՌՔ(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Поэтика нежности" Овнана Саркисяна
Գերմանական ՀԴՄ կտրոնների տեսակներ
**Հսկիչ-դրամարկղային մեքենայի կտրոն**, հակիրճ՝ **ՀԴՄ կտրոն**, Հսկիչ-դրամարկղային մեքենայի միջոցով հատուկ ժապավենի վրա տպագրվող կտրոն։ Ժամանակակից ՀԴՄ-ների մեծամասնությունում տպելու համար օգտագործվում է ջերմաթուղթ։

Որոշ պետություններում ՀԴՄ կտրոնների վրա տեղադրված է պետության տարբերանշանը և որևէ գրությունը, որը թույլ է տալիս պարզել մեքենայի հսկիչ-դրամարկղային մեքենայի արտադրողին և մակնիշը։ Օրինակ, Լիտվայում տպած բոլոր ՀԴՄ կտրոնների վրա կարելի է գտնել LTF գրությունը և երկու լատինական տառից կազմված մեքենայի մակնիշի կոդը։ Պետության տարբերանշանը տեղադրված է նաև իտալական, լեհական, չեխական (*MF*) ՀԴՄ կտրոնների վրա։

Հայաստան
--------

Հայաստանում գործում է 2004 թվականի նոյեմբերի 22-ին ընդունված «Հսկիչ-դրամարկղային մեքենաների կիրառման մասին» Հայաստանի օրենքը։

Հայաստանում ՀԴՄ-ի միջոցով տպագրվող կտրոնի վրա գրանցվող տեղեկությունները պետք է լինեն հայերենով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Logotipo fiscale". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հունվարի 21-ին. Retrieved 2020 թ․ փետրվարի 4.
2. ↑  Լեհաստանի ՀԴՄ կտրոնների պետական տարբերանշանը
3. ↑  "Fiskalní logotyp". Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Retrieved 2011 թ․ սեպտեմբերի 26.
4. ↑  «Հսկիչ-դրամարկղային մեքենաների կիրառման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենք
5. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության Որոշում 2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ի N 1318-Ն Որոշում «Հսկիչ-դրամարկղային մեքենային եվ ցանցային կապի միջոցներին ներկայացվող տեխնիկական պահանջները, հսկիչ-դրամարկղային մեքենան հարկային մարմնում գրանցման եվ գրանցումից հանման կարգն ու հսկիչ-դրամարկղային մեքենայի կիրառության կանոնները հաստատելու մասին»

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀԴՄ֊ների վաճառք և սպասարկում
**Հովհաննես Կարապետի Տետեյան** (հունիսի 28, 1795(1795-06-28), Իզմիր, Անատոլիայի էլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 1, 1878(1878-02-01), Իզմիր, Զմյուռնիայի սանջակ, Այդինի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), հայազգի հրատարակիչ, մշակութային գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Տետեյանը ծնվել է 1795 թվականի հունիսի 28-ին՝ Զմյուռնիայում։ Զբաղվել է Անատոլիայից Եվրոպա գյուղատնտեսական ապրանքների արտահանությամբ։ 1867 թվականին Փարիզում կայացած բուսատեսակների համաշխարհային ցուցահանդեսում ներկայացրած 54 տեսակ մրգերի և պտուղների, ինչպես նաև վարդայուղի համար արժանացել է Մեծ ոսկյա մեդալի և այլ պարգևների։ 1853 թվականին որդու՝ Տիգրան-Հարությունի, ինչպես նաև հանգանակությամբ ձեռք բերված միջոցներով և եղբայրների աջակցությամբ հիմնադրել է տպարան «Տպարան Տետեյան եղբարց» դրոշմատիպով, որը գործել է շուրջ 40 տարի։ Տպարանը մեծ դեր է կատարել արևմտահայ նոր ինքնուրույն և թարգմանական գրականության ավանդույթների ստեղծման ու զարգացման գործում։ Այստեղ են տպագրվել «Արփի արարատյան», «Ծաղիկ» հանդեսները, ավելի քան 208 հատոր ինքնուրույն և թարգմանական գրականություն, դասագրքեր, ձեռնարկներ, Ս. Տեր-Գասպարյանի, Գ. Չիլինկիրյանի, Մ. Մամուրյանի, Գ. Մսերյանի, Մ. Նուպարյանի, Մ. Միրզայանի և այլոց, ինչպես նաև Տետեյանների բազմաթիվ թարգմանություններ անգլերենից և ֆրանսերենից, այդ գրքերից շատերն առաջին հայերեն թարգմանություններ են և մեծ դեր են կատարել հայ մշակույթի պատմության մեջ։

Նրա աշխատասիրությամբ է հրատարակվել «Օսմանյան պատմություն» աշխատությունը։ Նրանց տպարանում է լույս տեսել նաև հայատառ թուրքերեն Նարեկը։ 1859 թվականին՝ Արամ-Կարապետ Տետեյանի, Տիգրան-Հարություն Տետեյանի, Տ. Սավալանյանի, Գ. Կոստանդյանի, Ս. Վանանդեցու և այլոց նախաձեռնությամբ հիմնադրվել է կրթական-մշակութային «Հաշտենից ընկերություն»-ը, 1860 թվականին՝ նրա օրգան «Միություն» («Հանդես Հաշտենից»-ը), որն իր առջև նպատակ էր դրել հսկել ազգային վարժարանների գործունեությանը, օգնել որբ ու անտեր երեխաների ուսումնառությանը, ծավալել կրթալուսավորական գործունեություն։ 1861 թվականի նոյեմբերին Կալկաթայից վերադարձի ճանապարհին Միքայել Նալբանդյանը կանգ է առել Զմյուռնիայում, հանդիպումներ ունեցել զմյուռնահայ մտավորականության հետ, այցելել Տետեյանների տպարան, ծանոթացել «Հաշտենից ընկերության» գործունեության ու նրա ղեկավարների հետ, ներկա եղել Զմյուռնիայի «Վասպուրական» թատրոնում բեմադրված ներկայացմանը։ Հովհաննես Տետեյանը մահացել է 1878 թվականի փետրվարի 1-ին՝ Զմյուռնիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "AV Production - Հովհաննես Տետեյան". *avproduction.am*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ հուլիսի 1-ին. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Հարություն Տետեյանի ծննդյան 150 ամյակի առթիվ։" (PDF). *hpj.asj-oa.am*. 28․06․2021. Արխիվացված է the original (PDF) 2021 թ․ հունիսի 28-ին. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Տետեյանների Մշակույթային-Լուսավորական Գործունեությունը։" (PDF). *lraber.asj-oa.am*. 28․06․2021. Արխիվացված է the original (PDF) 2021 թ․ հունիսի 28-ին. Retrieved 28․06․2021. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ենոքյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մարիա Ռոմենի Ենոքյան** (Մաշա Ենոքյան, նոյեմբերի 27, 1997(1997-11-27), Երևան, Հայաստան), հայ պարուհի, դերասանուհի, հաղորդավարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Մարիա Ենոքյանը ծնվել է Երևանում, 1997 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ Չորս տարեկանից հաճախել է «Մարինա» նորաձևության կենտրոն, մասնակցել է մանկական նորաձևության ցուցադրումների, գեղեցկության մրցույթների, արժանացել է գլխավոր մրցանակների։

Չորս տարեկան հասակից հաճախել է «Մարինա» նորաձևության կենտրոն, մասնակցել է բազմաթիվ մանկական նորաձևության ցուցադրումների, գեղեցկության մրցույթների, արժանացել է գլխավոր մրցանակների։ Նույն ժամանակաընթացքում հրավիրվել է «Պրոմեթևս» հեռուստաընկերություն, որտեղ «Այստեղ, այնտեղ և այլուր» մանկական հաղորդաշարում վարել է «Օգտակար խորհուրդներ մայրիկներին» էջը, որից հետո «Բարի լույս, Հայաստան» ծրագրում վարել է մանկական լուրերի էջը։

2002 թվականին Մարիա Ենոքյանը մասնակցել է «Միսս և միստր Հայաստան», «Հայաստանի թոփ մոդել» մանկական մրցույթներին և արժանացել մրցանակների, ոսկե աստղի։

Մի քանի տարի անց Մարիա Ենոքյանը «ATV» հեռուստաընկերությամբ վարել է «Տանը մենակ» հաղորդումը։ Յոթ տարեկանից պարել է մանկական ֆիլհարմոնիայի «Ստայլ» համույթում, ելույթ է ունեցել սպորտային պարերի մրցույթներին, արժանացել է առաջին մրցանակների։

2007 թվականին Հայաստանում անցկացվող Իսպանիայի պարերի մրցույթին և Հայաստանի առաջին պարային օլիմպիադային արժանացել է առաջին մրցանակներին։

2009 թվականին որպես պարող իր մասնակցությունն է ունեցել «Շանթ» հեռուստաընկերության «Թաքնված տաղանդ» նախագծին և որպես մրցանակ արժանացել ԱՄՆ «Դիսնեյ Լենդ» ուղևորության մրցանակին։

2010 թվականին Կիև քաղաքում որպես պարող մասնակցել է Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթին։ 2011 թվականին Մարիա Ենոքյանը Առաջին ազգային մանկական մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացել է «Լավագույն մանկական հաղորդավար» մրցանակի։

2011-2012 թվականներին մասնակցել է Մանկական Եվրատեսիլ երգի միջազգային մրցույթի նախընտրական փուլին։ 2013 թվականին մենահամերգներ է ունեցել Երևանի Առնո Բաբաջանյան համերգասրահում։

2015 թվականին ավարտել է Երևանի Շավարշ Սիմոնյանի անվան թիվ 112 ավագ դպրոցը։

2015 թվականից Մարիա Ենոքյանը սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի պարարվեստի ռեժիսուրա բաժնում։

Անձնական կյանք
--------------

Մաշա Ենոքյանն ամwuսնացել է 2023 թվականի օգոստոսի 10-ին, երաժիշտ, պրոդյուսեր Արշավիր Գրիգորյանի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Մարիա Ենոքյան". Արխիվացված է the original 2023 թ․ փետրվարի 27-ին. Retrieved 2023 թ․ մարտի 6.
2. ↑  "ՄԱՐԻԱ ԵՆՈՔՅԱՆ". Արխիվացված է the original 2023 թ․ փետրվարի 27-ին. Retrieved 2023 թ․ մարտի 6.
3. ↑  Մաշա Ենոքյանի ու Արշավիր Գրիգորյանի հարսանիքի հետաքրքիր մանրամասներն ու պարուհու հուզմունքի պատճառը

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մանկական Եվրատեսիլ-2011». Հայաստանն ընտրեց իր ներկայացուցչին
**Հալդիս Մուրեն Վեսոսի մրցանակ** (նորվ.՝ Halldis Moren Vesaas-prisen), նորվեգական գրական մրցանակ, որն ամեն տարի շնորհվում է նորվեգացի բանաստեղծներին քնարական ստեղծագործություններ և/կամ բանաստեղծական վերապատումների, գրական արժանիքների և ընդգրկման մասշտաբայնության համար, որոնցով նրանք ուրույն տեղ ունեն նորվեգական բանաստեղծության մեջ։ Մրցանակը հիմնել է Օլաֆ Նորլիս Բոխանդել հրատարակչությունը, այժմ հանձնում է «Նորլի» (նորվ.՝ Norli Gruppen AS) խումբը՝ ի հիշատակ նորվեգացի բանաստեղծուհի Հալդիս Մուրեն Վեսոսի, 1995 թվականի նրա մահից հետո։ Հանձնաժողովի կազմում են «Նորլի»-ից կառավարիչ, հրատարակչության գրական տնօրենը և Նորվեգիայի գրողների միության գործող նախագահը։ Մրցանակի ֆոնդը կազմում է 25 000 նորվեգական կրոն։

Դափնեկիրներ
-----------

Թուրիլ Վարդեներն ստացել է մրցանակը 1998 թվականին
* 1995 — Արվիդ Թուրգեյր Լի
* 1996 — Ռունի Քրիստիանսեն
* 1997 — Բյորն Օմոդթ
* 1998 — Թուրիլ Վարդեներ
* 1999 — Գեորգ Յուհանեսեն
* 2000 — Էյվին Բերգ
* 2001 — Հոկոն Դալեն
* 2002 — Թուրգեյր Սկյերվեն
* 2003 — Էսպեն Սթուելան
* 2004 — Մորթեն Էեն
* 2007 — Էլդրիդ Լունդեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հալդիս Մուրեն Վեսոսը (1907—1995) եղել է նորվեգացի գրող, բանաստեղծ և թարգմանիչ
2. ↑  "Moren Vesaas-pris til Morten Øen" (in նորվեգերեն). NRK. 2004 թ․ նոյեմբերի 26. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 15. Retrieved 2011 թ․ հուլիսի 10.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bærum bilbliotek: «Halldis Moren Vesaas-prisen»(չաշխատող հղում)
**Հովհաննես Սահակյանի հուշամրցաշար**, Հովհաննես Սահակյանի հիշատակին նվիրված ազատ ոճի ըմբշամարտի տղամարդկանց միջազգային մրցաշարը, որն անցկացվում է ամեն տարի Խարկովում։

Պատմություն
-----------

Մրցաշարն ավանդաբար անցկացվում է գարնանը Ուկրաինայում՝ Խարկովի մարզկենտրոն Խարկով քաղաքում։ Այն հիմնադրվել է 1972 թվականին՝ ի պատիվ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ Հովհաննես Սահակյանի, ով ողբերգականորեն մահացել է 1971 թվականին։ Որպես մրցաշարի կազմակերպիչներ հանդես են գալիս մահացած ըմբիշի ընկերներն ու մարզիչը։ Մրցաշարը Ուկրաինայի չորս մրցաշարերից մեկն է, որտեղ մրցաշարի հաղթողները ստանում են սպորտի վարպետի կոչում։ Միջոցառումն անցկացվում է Ուկրաինայի հայերի միության, Խարկովի մարզային «Ազատ ոճի ըմբշամարտի սպորտային ֆեդերացիա» հասարակական կազմակերպության, ինչպես նաև Խարկովի մարզային և քաղաքային վարչակազմի աջակցությամբ։

Տես նաև
-------

* Ուկրաինայի հայերի միության գավաթ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Александра Васильчук (2009 թ․ հոկտեմբերի 14). "Президент СК „Галицкие львы" рассказал о рождении турнира „Терновое поле"". Ассоциация спортивной борьбы Украины. Արխիվացված է the original 2009 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
2. ↑  Александра Васильчук (2012 թ․ մարտի 30). "Сергей Грдзелидзе: «Он поддерживал в команде бойцовский дух»". Ассоциация спортивной борьбы Украины. Արխիվացված է the original 2013 թ․ ապրիլի 28-ին.
**Հազվագյուտ գրքերի թանգարան**, Ղազախստանի գիտության ազգային ակադեմիայի թանգարանը, որը գտնվում է «Գալիմ օրդասի» համալիրում (Ալմա Աթա, Ղազախստան)։

Պատմություն
-----------

Համաձայն Ղազախստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության Գիտության կոմիտեի 2010 թվականի հունիսի 1-ի թիվ 35-ՇԿ հրամանի՝ թանգարանների և հավաքածուների պահպանման, ուսումնասիրության և հանրայնացման, գիտական, պատմական և մշակութային ժառանգության լայն տարածման և «Գալիմ օրդասի» կենտրոնի տնօրինության ներքո գիտահետազոտական և մշակութային-լուսավորչական աշխատանքների իրականացման նպատակով ստեղծվել է հազվագյուտ գրքերի թանգարան։

Հավաքածուի ձևավորումը տևել է երկու տարի։ Թանգարանի ֆոնդում տեղ են գտել շուրջ 500 ցուցանմուշներ, կան լուսավորական գիտնականների աշխատությունների առաջին հրատարակությունները և ղազախական բանավոր ստեղծագործության առաջին տպագիր գրքերը։ Թանգարանն իր դռները բացել է 2012 թվականին Ղազախստանի գիտությունների ակադեմիայի շենքում։

Հազվագյուտ գրքերի թանգարանի աշխատակիցները հետազոտություններ են իրականացնում այնպիսի խնդիրների շուրջ, ինչպիսիք են ձեռագիր ժառանգությունը և հոգևորականությունը, ձեռագիր գրքերի ուսումնասիրության արդի խնդիրները և 20-րդ դարի առաջին կեսի ղազախական գրքային մշակույթը։ Հազվագյուտ գրքերի ֆոնդերի հետ աշխատանքի արտասահմանյան փորձն ուսումնասիրելու նպատակով թանգարանի աշխատակիցները 2012 թվականի նոյեմբերին այցելել են Գերմանիա՝ Բեռլինի ազգային գրադարան, և Լայպցիգի պետական գրադարան։

Էքսպոզիցիա
----------

Թանգարանի էքսպոզիցիան հիմնված է հին և հազվագյուտ ձեռագրերի Կենտրոնական գիտական գրադարանի ֆոնդի վրա։ Այն պարունակում է պատմական, մշակութային և գիտական ձեռագրեր և գրքեր, որոնք ստեղծվել են ղազախական տափաստանի տարածքում և նրա սահմաններից դուրս։ Նպատակն է ցույց տալ 13-20-րդ դարերի պատմամշակութային ժառանգությունը, որն ունի սոցիալ-պատմական նշանակություն։ Թանգարանում կան նաև «Ալաշ» մտավորականության առաջին հրատարակության գրքեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Приказ Комитета по науке Министерства образования и науки Республики Казахстан от 1 июня 2010 года № 35-ПР
2. ↑  Музеи «Гылым ордасы» встречают гостей в обновленном виде
3. ↑  "Исследования редких книг и рукописей в Казахстане". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Retrieved 2020 թ․ օգոստոսի 22.
4. ↑  Роза Кәрібжанова, «Ғылым ордасы» РМК бас директоры: Отандық ғылымды қаржыландыру ұлғайып келеді
**Հունգարա-խորհրդային բարեկամության հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник венгерско-советской дружбе), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը տեղադրվել է Լենինգրադյան պողոտայում՝ Բարեկամության զբոսայգում։

Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Բառնա Բուզան, ճարտարապետներ Իշտվան Զիլախին և Ի. Ֆեոդորովը։

Պատմություն
-----------

1975 թվականին, Կարմիր բանակի զորքերի կողմից Հունգարիան ֆաշիստական զավթիչներից ազատագրելու 30-ամյակի պատվին Բուդապեշտում բացվեց Բարեկամության զբոսայգի և տեղադրվեց Հունգարա-խորհրդային բարեկամության հուշարձան։

Հուշարձանի հանդիսավոր բացման ժամանակ հայտարարվեց, որ դրա պատճենը կնվիրվի Խորհրդային Միությանը։

Մեկուկես տարի անց՝ 1976 թվականի սեպտեմբերին, հունգարական հուշարձանի «երկվորյակը» տեղադրվեց մոսկովյան Բարեկամության զբոսայգում՝ Գետային կայարանի մոտ։

Հունգարիայում քաղաքական կարգի փոփոխությունից և, որպես հետևանք, շատ արժեքների վերանայումից հետո, այդ թվում և՝ Հայրենական մեծ պատերազմի նկատմամբ, Բուդապեշտի Բարեկամության զբոսայգու հուշարձանն ապամոնտաժվեց (այն այժմ գտնվում է «Հուշարձանների զբոսայգում»՝ մոսկովյան Արվեստների զբոսայգու նմանակում)։ Իսկ Մոսկվայում Հունգարա-խորհրդային բարեկամության հուշարձանը մինչ օրս իր տեղում է։

Հուշարձանը 10-մետրանոց, դեպի ներս կորացրած, խորաքանդակներով ստելա է, որը պատկերում է երկու կանանց (հավանաբար՝ ռուս և հունգարացի), որոնք երկինք են բաց թողնում աղավնիների։ Խորաքանդակի տակ գրված է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հունգարա-խորհրդային հավերժական բարեկամությունը մեր ազատության ու խաղաղության գրավականն է։ |  |

Աղբյուրներ
----------

* "Памятник Венгеро-советской дружбе". www.intomoscow.ru. Արխիվացված է the original 2014 թ․ հուլիսի 28-ին. Retrieved 2014 թ․ հուլիսի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
* "Памятник Венгероско-советской дружбе". gidway.ru. Արխիվացված է the original 2014 թ․ օգոստոսի 8-ին. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կրուտայա (այլ կիրառումներ)

**Կրուտայա** (ռուս.՝ Крутая ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Տաբիս Յագա գետի աջ ափից 35 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 19 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը 
Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300212103000083810
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103008381
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության։ Կրուտայա". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 26. Retrieved 2015 թ․ դեկտեմբերի 3.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Հովհան Կրոնշտադտցի եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Иоанна Кронштадтского), ուղղափառ տաճար Դոնի Ռոստով քաղաքում (Ռոստովի մարզ, Ռուսաստան)։ Կառուցվել է ի պատիվ ուղղափառ սուրբ Հովհաննես Կրոնշտադտցու։ Տաճարը ենթարկվում է Մոսկվայի պատրիարքարանի Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմին։ Կառուցվել է 2010 թվականին ճարտարապետ Գենրիխ Վասիլևիչ Իվանովի նախագծով։

Պատմություն
-----------

Սուրբ բարեպաշտ Հովհան Կրոնշտադտցու պատվին կառուցված տաճարը միակ ուսանողական տաճարն է Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմի տարածքում։ Այս տաճարի պատմությունը սկսվել է 1992 թվականին, երբ սեպտեմբերի 29-ին տեղի է ունեցել Ռոստովի հաղորդակցության ուղիների պետական համալսարանին կից տնային եկեղեցու բացումը։ Առաջին արարողությունն այդ եկեղեցում տեղի է ունեցել 1993 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Հաջորդ տարվա հուլիսի 12-ին Ռոստովի և Նովոչերկասկի արքեպիսկոպոս Պանտելեիմոնն օծել է շինարարության վայրը, իսկ հուլիսի 26-ին սկսվել են շինարարական աշխատանքները։ Առաջին Սուրբ պատարագը կատարվել է 1994 թվականի հունիսի 3-ին։

Շուտով որոշում կայացվեց կառուցել Հովհան Կրոնշտադտցու նոր տաճար։ Մոսկվայի և համայն Ռուսիո պատրիարք Ալեքսի II-ը 1999 թվականին այցելել է համալսարան և Ժողովրդական ապստամբության հրապարակում օծել հիմնաքարն ու կառուցման վայրը։ 2004 թվականին կառուցվել են գմբեթներն ու խաչը։ Տաճարին կից գործում է կիրակնօրյա դպրոց։ 2005 թվականի մարտի 14-ից ծխական համայնքի ժամերգությունները տեղափոխվել են սուրբ առաքյալներ Պետրոսի ու Պողոսի անվան կողմնասեղան, որը կազմակերպվել էր ապագա տաճարի կիսանկուղային տարածքում։ Տաճարը կառուցվել է դասական ոճով (ի տարբերություն Դոնի Ռոստովում իշխող «բյուզանդականի»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Ростов-на-Дону|Церковь Иоанна Кронштадтского при РГУПС". sobory.ru. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 11.
2. ↑  "Храмы Ростова-на-Дону Церкви Ростова-на-Дону - храмостроение возрождение церкви Ростов-на-Дону". www.donvrem.dermartology.ru. Արխիվացված է the original 2017 թ․ հունվարի 10-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 11.
**Հոնկոնգի բորսա**, ֆոնդային բորսա Հոնկոնգում։ Կապիտալիզացիան կազմում է 22,89 տրլն հոնկոնգյան դոլար կամ 2,96 տրլն ԱՄՆ դոլար ՝ 2014 թվականի դրությամբ։ Եվ այդ ցուցանիշով այն խոշորագույն բորսաների ցուցակում գտնվում է 6-րդ տեղում։

Հիմնական ինդեքսը՝ Hang Seng Index, հանդիսանում է Հոնկոնգի կապիտալիզացիայով 34 խոշորագույն բաժնետիրական ընկերությունների կապիտալիզացիայի միջին կշռված արժեքը։ Ընդ որում՝ դրանց կապիտալիզացիան գերազանցում է Բորսայի կապիտալիզացիայի 65 տոկոսը։

Պատմություն
-----------

1947 թվականին երկու բորսաներ, որից մեկը ստեղծվել է 1891 թվականին, իսկ մյուսը՝ 1921 թվականին, միավորվեցին Հոնկոնգի ֆոնդային բորսայի կազմում։ Այնուհետև դրանց միացավ Հեռավոր արևելքի բորսան (հիմնադրվել է 1969 թվականին), Ֆոնդային բորսա Կամ Նգանը (1971 թվականին) և Կոուլունի ֆոնդային բորսան (1972 թվականին)։ 1986 թվականից այս միավորված բորսան կրում է իր ներկայիս անվանումը՝ Հոնկոնգի ֆոնդային բորսա։

Իրադարձություններ
-----------------

* 1997 թվականի հոկտեմբերի 23-ին՝ պայամանավորված Հարավարևելյան Ասիայի արժութաֆինանսական ճգնաժամով, բորսայի ինդեքսը ընկավ 10,4 տոկոսով կամ 29,3 մլրդ դոլար
* Իսկ 2012 թվականի  դեկտեմբերին Հոնկոնգի ֆոնդային բորսան ձեռք բերեց Լոնդոնի մետաղների բորսան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Market Identifier Code — ed. size: 1242
2. ↑  "London Metal Exchange. History". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հուլիսի 19-ին. Retrieved 2019 թ․ փետրվարի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բորսայի պաշտոնական կայք
Այս հոդվածը դոմենային անվան մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Դոմեն (այլ կիրառումներ)։
Դոմենային անվան տարբեր մակարդակները ցուցադրող սխեմա։
**Դոմենային անունը** կամ **ենթատիրույթային անունը** նույնականացնող տեքստային գրություն, որը սահմանում է Համացանցում վարչական ինքնավարության, լիազորության և վերահսկման տիրույթը։ Դոմենային անվանումները կառուցվում են ըստ Դոմենային անվանումների համակարգի (DNS) կանոնների և գործառությների։

Դոմեյնային անունները օգտագործվում են տարբեր նպատակենրով և ըստ այդ ունեն տարբեր կիրառելություն` կախված հասցեավորման նպատակներից։ Ընդհանուր դեպքում, ենթատիրույթային անվան հետևում գտնվում է ցանցային հանգույց (IP ռեսուրս), օրինակ․ Համացանցին միացված անձնական համակարգիչ, որևէ ցանցային ծառայություններ մատուցող սեռվեր, վեբ կայքի հասանելիություն ապահովող սեռվեր, կամ բուն կայքը։

Դոմենային անունները կառուցվում են հիերարխիկ սկզբունքով (այստեղից ենթատիրույթի, ենթադոմեյնի կամ սաբդոմեյնի հասկացողությունը)։ Հիերարխիայի ամենավերևում գտնվում է, գլխավոր (արմատական) դոմեյնը (անգլ.՝ DNS root), որը անուն չունի։ Առաջին մակարդակի դոմեյնները, անվանվում են վերին մակարդակի դոմեյններ (անգլ.՝ top-level domains (TLDs))։ Տարբերում են *ընդհանուր վերին դոմեյններ* (*generic top-level domain (gTLDs)*), օրինակ հայտնի com, info, net և org, և երկրի կոդից բաղկացած, *ազգային դոմեյններ* (*country code top-level domains (ccTLDs)*), օրինակ․ Հայաստանինը՝ .am, ԱՄՆինը՝ .us, Ռուսաստանինը՝ .ru։ Նշված վերին մակարդակի դոմեյններից ցած, գտնվում են 2-րդ և 3-րդ մակարդակի դոմեյններ, որոնք որպես կանոն, կարող են օգտագործել վերջնական օգտագործողների կողմից, որոնք ուզում են միացնել լոկալ ցանկը Համացանցին, ստեղծել հրապարակավ հասանելի ռեսուրսներ, օրինակ ունենալ վեբ կայք։ Նման հասցների գրանցումը, կազմակերպվում է դոմենային անվան գրանցողը (*domain name registrar*), ով վաճառում է իր ծառայությունները իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց։ Որոշ երկրներ, ընդհանուր դեպքում վաճառում են, միայն 3-րդ մակարդակի դոմեյնային անվանումներ, օրինակ Մեծ Բրիտանյաի հայտնի, .co.uk, այլ երկրներում, 2-րդ մակարդակի դոմեյնային անունը, տրամադրում են միայն երկրում գրանցված, իրավաբանական անձանց, որոշակի ստուգումներից հետո։

Չնայած դոմեյնային անվանումների համակարգը զգայուն չէ մեծատառ և փոքրատառ անվանումների հանդեպ, տեքստում ավելի սահուն ընկալվելու համար, դոմեյնային անվանումները ընդունված է գրել փոքրատառ։ Օգտագործման հեշտացման համար, դոմեյնային անվան վերջին կետը, հաճախ կարելի է բաց թողնել (օրինակ «hy.wikipedia.org», «hy.wikipedia.org.»-ի փոխարեն)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դոմենային անվանումները կարգավորող ICANN ընկերության կայքը
* «.հայ» և «.am» դոմենները կառավարող կազմակերպություն
**Հոկտեմբերյան հեղափոխության անվան զբոսայգի** (ռուս.՝ Парк имени Октябрьской революции), ՌուսաստանիԴոնի Ռոստով քաղաքի զբոսայգերից մեկը։ Գտնվում է քաղաքի կենտրոնում՝ Թատերական հրապարակի հարևանությամբ, հանգստի ամենասիրված վայրերից մեկն է։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Հիմնադրվել է որպես պուրակային գոտի 1926 թվականին՝ Դոնի Ռոստով և Նոր Նախիջևան քաղաքների միջև։ Հետագա զարգացում ստացել է 1928 թվականին, երբ Նոր Նախիջևանը միացել է Ռոստովին։

Ռոստովցիների հանգստի սիրված վայր է դարձել 1970-ական թվականներին։ Զբոսայգում հիանալի պայմաններ են ստեղծվել սպորտով զբաղվելու համար, կահավորված են ատրակցիոններ, մանկական խաղահրապարակներ, սրճարաններ և հուշանվերների կրպակներ։ Պուրակային գոտում առատ բուսականության մեջ կան ճեմուղիներ։ Այգում առկա են մասնագիտացված մարզահրապարակներ՝ մինի ֆուտբոլի դաշտը, «Լեդոգրադ» սահադաշտը, փեյնթբոլի հրապարակը և ճոպանային ճամբարի մրցուղին։ Զբոսայգու տարածքը մոտ 17 հեկտար է։

Զբոսայգում տեղադրված են քանդակագործական հորինվածքներ, որոնցից առանձնանում են «Հաշտության նստարանը» և Պետրոսի ու Ֆևրոնյայի հուշարձանը, կան նաև 56-րդ բանակի հուշանշանը և Փառքի ծառուղին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության զբոսայգու ուշագրավ վայրերից է արհեստական լիճը, որտեղ կարելի է տեսնել ջրլող թռչունների, ինչպես նաև ֆլամինգոների և սիրամարգերի ազատավանդակները։

Ներկայիս տեսքը զբոսայգին ստացել է 2000-ական թվականների սկզբին, երբ տեղի են ունեցել նրա ընդլայնման և բարեկարգման լայնածավալ աշխատանքները։ 2002 թվականին այգու տարածքում բացվել է «Շում-Գամ Լենդ» ատրակցիոնների ավանը, որը համալրված է ժամանակակից սարքավորումներով։ 2016 թվականին այգում բացել է Ռուսաստանում մեծությամբ երրորդ դիտանիվը՝ 65 մետր բարձրությամբ «Մեկ երկինքը», որն ունի ամռանը օդորակման և ձմռանը ջեռուցման համակարգերով 30 խցիկ։ Պտույտի միջին տևողությունն այս ատրակցիոնում մոտ 12 րոպե է։

Տոնական օրերին այստեղ տեղի են ունենում տարբեր տոնակատարություններ, մշակութային միջոցառումներ և զանգվածային ժողովրդական զբոսանքներ։ Ամեն տարի զբոսայգին այցելում է 1,5 մլն մարդ։ Զբոսայգու մոտ, Թատերական հրապարակում, կանգնած է «Ատլանտներ» շատրվանը, որի հեղինակը Եվգենի Վուչետիչը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 56-րդ բանակի հուշանշանը56-րդ բանակի հուշանշանը
* Պետրոսի ու Ֆևրոնյայի հուշարձանըՊետրոսի ու Ֆևրոնյայի հուշարձանը
* 
* Ջրլող թռչուններով լճակըՋրլող թռչուններով լճակը
* Ֆլամինգոների ազատավանդակըՖլամինգոների ազատավանդակը
* Սիրամարգերի ազատավանդակըՍիրամարգերի ազատավանդակը
* «Հաշտության նստարանը»«Հաշտության նստարանը»
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Парк им. Октябрьской Революции". agrocomgroup.ru. Արխիվացված է the original 2017 թ․ փետրվարի 11-ին. Retrieved 2017 թ․ փետրվարի 26. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Фонтан «Атланты» - Wikimapia". wikimapia.org. Retrieved 2017 թ․ փետրվարի 26.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт парка Archived 2017-02-02 at the Wayback Machine.
* ООО «Парк им. Октябрьской революции»
* Достопримечательности Ростова-на-Дону. Парк имени Октябрьской революции Archived 2017-04-27 at the Wayback Machine.
**Հովվի եկեղեցի** (հայտնի է նաև **Պոմբլոզի ժամ**, **Տավարածի եկեղեցի** անուններով), հայկական առաքելական ավերված եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանի վարչական կենտրոն հանդիսացող Ջուղա քաղաքում։ Ներկայում ամբողջությամբ ավերված է։

Տեղադրություն
-------------

Հովվի եկեղեցին գտնվում էր քաղաքային գլխավոր քարավանատնից մոտավորապես 300 մետր հյուսիս-արևմուտք։ Դիմացի ափին՝ Իրանի տարածքում, գտնվում է համանուն մատուռը։

Պատմություն
-----------

Հովվի եկեղեցին կառուցվել է 12-ից 13-րդ դարերում։ Եկեղեցու ներքին և արտաքին շարվածքներում ագուցված մի շարք խաչքարերի վիմագրություններից կարելի է ենթադրել, որ այն վերանորոգվել է 16-րդ դարում։ Խորհրդային ժամանակներում եկեղեցին դեռ կանգուն էր, երեսպատման քարերի ու խաչքարերի, ծածկի սալերի և այլ մասերի քարերի մի մասը թափված էին և կոտրատված։

Ճարտարապետական նկարագիր
-----------------------

Հովվի եկեղեցին փոքր չափի, միակ մուտքով կենտրոնագմբեթ հուշարձան էր։ Ներսից խաչաձև էր, իսկ դրսից քառակուսուն մոտ հատակագծով։ Կառուցված էր տեղական կարմիր երանգով քարերով։ Իր ճարտարապետական տեսքի և տեղանքի շնորհիվ ձուլվում էր շրջակա լեռներին։

### Գերեզմանատներ

Եկեղեցին գրեթե բոլոր կողմերից շրջափակված է 16-ից 17-րդ դարերի գերեզմանաքարերով ու խաչքարերով, որոնց մի մասը խորհրդային ժամանակաշրջանում դեռևս տեղում էին թեկուզ կոտրատված վիճակով, իսկ արձանագրությունները՝ եղծված։ Եկեղեցուց փոքր ինչ դեպի հարավ՝ լեռնալանջին, գտնվում էր մեկ այլ գերեզմանատուն, որտեղ կային մի շարք խոյաձև տապանաքարեր և գեղաքանդակ խաչքարեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Արգամ Այվազյան, Ջուղա, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան - 1984 թվական, էջ 31։
2. 1 2  "Սամվել Կարապետյան, Նախիջևան քարտեզագիրք, Երևան, 2012 թվական, էջ 24։". Արխիվացված է the original 2021 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 16. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  «Նախիջեւանում հայկական հուշարձանները վանդալիզմի են ենթարկվում» (արխիվացված)։
**«Հոկտեմբերի 50-ամյակ» ստելա** (ռուս.՝ Стела «50 лет Октября»), ստելա Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Լենինի փողոցում։ Տեղադրվել է 1967 թվականին՝ Հոկտեմբերյան հեղափոխության և խորհրդային իշխանության հաստատման 50-ամյակի պատվին։

Պատմություն
-----------

«Հոկտեմբերի 50-ամյակ» ստելան տեղադրվել է 1967 թվականի հոկտեմբերի 15-ին` քաղաքի կենտրոնում, Լենինի փողոցում` խորհրդային իշխանության 50-ամյակի պատվին։ Այս հուշարձանի հեղինակն է Սուլինի մետալուրգիական գործարանի նախագծային բաժինը։ Հուշարձանին փակցված է հուշատախտակ, որի վրա արված է հետևյալ գրությունը. *«Այստեղ 1918 թվականին Սուլինի գործարանի և այլ ձեռնարկությունների բանվորներից ձևավորվել է սոցիալիստական գունդ, որը մասնակցել է խորհրդային իշխանության համար մարտերին»։* Այդ գնդի հրամանատարն է եղել Գ. Ե. Սավենկոն։ Գունդը մասնակցել է Ուկրաինայում, Դոնում և Ցարիցինում մղված մարտերին։ Նույն 1967 թվականին ստելայի մոտ թաքցվել է ապագա սերունդներին ուղղված ուղերձով պարկուճ, որը հանդիսավորությամբ բացվել է 2017 թվականին։

Ստելայի հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 694 մետր է։

Ստելայի ներսում պահված ուղերձը հանդիսավորությամբ բացվել է 2017 թվականի նոյեմբերի 7-ին` Հոկտեմբերյան հեղափոխության 100-ամյակի օրը։ Միջոցառումը բացել է Կրասնի Սուլինի շրջանի վարչակազմի ղեկավար Նիկոլայ Ալշենկոն։ Նա խոստացել է կարճ ժամանակում պատրաստել նոր ուղերձի տեքստ և նմանատիպ պարկուճով հղել ապագա սերունդներին։

Տարածաշրջանի օրենսդիր ժողովի նախագահի տեղակալ Սերգեյ Միխալյովը սուլինցիներին շնորհավորել է նշանակալի իրադարձության առթիվ։ Դրանից հետո պարկուճը հանվել է ստելայի տակ գտնվող խորշից։ Նիկոլայ Ալշենկոն, Սերգեյ Միխալյովը և Կրասնի Սուլինի շրջանի վետերանների խորհրդի նախագահ Ալեքսանդր Բատաշովը ստանձնել են այդ պատվավոր առաքելությունը։ Միջոցառմանը ներկա է եղել նաև պարկուճը արտադրող և տեղադրման արարողությանը 50 տարի առաջ ներկա գտնված Անատոլի Վալխինը։

Դրոշմաթղթի վրա գրված նամակ-ուղերձը գրեթե չէր վնասվել։ Որոշ տեղերում ջնջված էին տառերը, սակայն տեքստի իմաստը հասկանալի էր։ Տեքստը կարդացել է շրջանի հանրային պալատի նախագահ Լյուբով Կրավչենկոն։ Ընթերցելու արարողությունից հետո ուղերձն ու պարկուճը տեղափոխվել են Կրասնի Սուլինի շրջանի պատմության թանգարան։ Հանրահավաքն ավարտվել է Ռուսաստանի օրհներգով, որը խորհրդանշել է սերունդների ժառանգորդությունը։

Արարողությունից մի քանի օր առաջ` նոյեմբերի 1-ին, ստելան կարգի է բերվել։ Այն ներկվել է կանաչ, նախկին սպիտակի փոխարեն, թարմանցվել է հիմքը, մաքրվել են շրջակայքի ծաղկանոցները, մաքվել է աղբը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  "Стела 50 лет Октября". Retrieved 2019 Մարտ 14.
2. 1 2 3  "В Красном Сулине открыли «капсулу времени», заложенную 50 лет назад". Արխիվացված է the original 2017 թ․ նոյեմբերի 14-ին. Retrieved 2019 Մարտ 14.
3. ↑  "В Красном Сулине обновили стелу «50 лет Октября» к 100-летию революции". Retrieved 2019 Մարտ 14.