**Անա Մենդիետա** (իսպ.՝ Ana Mendieta, նոյեմբերի 18, 1948(1948-11-18)[…], Հավանա, Կուբա[…] - սեպտեմբերի 8, 1985(1985-09-08)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), կուբայական ծագմամբ ամերիկացի նկարչուհի։

Մանկություն և կրթություն
------------------------

### Մանկություն

Անա Մենդիետան ծնվել է 1948 թվականի նոյեմբերի 18-ին Կուբայի Հավանա քաղաքում։ Նրա ընտանիքը Կուբայում հայտնի է եղել իր հասարակական և քաղաքական գործունեությամբ։
Հայրը՝ Իգնասիո Մենդիենտան, Ֆիդել Կաստրոյի և նրա Կուբայի հեղափոխության առաջին կողմնակիցներից էր, բայց դարձել է հակառակորդ, երբ իրեն խնդրել են հրաժարվել իր կաթոլիկ հավատից և մտնել Կուբայի Կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Երբ նա տեղեկացել է, որ իր երկու աղջիկները՝ 11-ամյա Անա և տասնհինգամյա Ռաքելինը, մասնակցել են ռեժիմի դեմ գաղտնի գործողություններին, նրանց 1961 թվականի սեպտեմբերի 11–ին ուղարկել է ԱՄՆ՝ «Պիտեր Պեն» օպերացիայի և «Մայամիի արքեպիսկոպոսության» աջակցությամբ։ Քույրերը հայտնվել են այն 14 000 երեխաների շրջապատում, որոնք ինքնուրույն են արտագաղթել ԱՄՆ։ Նրանք փախստականների ճամբարներում են անցկացրել իրենց առաջին շաբաթները, նախքան Այովայում գտնվող մի քանի մանկատներում և որդեգրող ընտանիքներում հայտնվելը։ Երեք շաբաթ անց կաթոլիկակական բարեգործական ցանցային ընկերության միջոցով քույրերին նախ ուղարկել են Այովա նահանգի Դաբեկ քաղաքում գտնվող տներ, որտեղ նրանք մեծացել են որդեգրող տարբեր ընտանիքներում և հաճախել են դպրոց-ինտերնատ։ Այլ հեղինակներ նշում են, որ քույրերը որդեգրող տարբեր ընտանիքներում ապրել են հինգ տարի։ Առաջին երկու տարին Մենդետաները ԱՄՆ-ում անընդհատ տեղափոխվել եին տեղից տեղ։ Քույրերը այդ ընթացքում միասին են եղել շնորհիվ ծնողների կողմից ստորագրված լիազորագրի, որը պարտադրել է չբաժանել աղջիկներին։

1965 թվականին Իգնասիո Մենդիենտան դատապարտվել է քսան տարվա բանտարկության։ Նրան Կուբայի կրիզիսի նախաշեմին մեղադրել են Կենտրոնական հետախուզական ընկերության հետ համագործակցության համար։ Հաջորդ տարի աղջիկների մայրը՝ Ռաքել Մենդիետան և փոքրիկ եղբայրը՝ Իգնասիոն, կարողացել են *Freedom Flights* ինքնաթիռներից մեկով լքել Կուբան։ Նրանք տեղավորվել են Այովա նահանգի Սիդար Ռեփիդսի մոտակայք՝ քույրերին մոտ։ Հայրը նրանց է միացել 1979 թվականին՝ Կուբայում տասնութ տարվա քաղաքական բանտարկությունից հետո։

### Կրթություն

Կուբայում Մենդիետան մեծացել է որպես միջին խավի երեխա՝ հաճախելով աղջիկների կաթոլիկ մասնավոր դպրոց։ Երբ նրան քրոջ հետ ուղարկել են Այովա, նրանք հաշվառվել են դժվար դեռահասների ուղղիչ դպրոցում, քանի որ դատարանը խուսափել է նրանց ուղարկել պետական հաստատություն։ Երբ Մենդետան դպրոցում անգլերեն է ուսումնասիրել, նրա բառապաշարը շատ սահմանափակ է եղել։ Միջին դպրոցում նրա մեջ սեր է արթնացելարվեստի նկատմամբ։

1965 թվականին Անա Մենդիետան ավարտել է դպրոցը և սկսեց սովորել Սու Սիթիի *Briar Cliff University*-ում, սակայն 1967 թվականին տեղափոխվել է Այովայի համալսարան, որտեղ ուսումնասիրել է ԱՄՆ-ի բնիկ ազգերի արվեստ և մշակույթ։ 1970 թվականին ասպիրանտուրայում սովորել է գեղանկարչություն։ Այդ ժամանակ նա ծանոթացել է նկարիչ Հանս Բրեդերի հետ, որը պրոֆեսոր էր այդ համալսարանում և որի հետ էլ Անան մինչև 1980 թվականի ամառ գտնվել է մասնագիտական և ռոմանտիկ հարաբերությունների մեջ։ 1970 թվականին Բրեդերը ստեղծել է *Intermedia Program* ծրագիրը և դարձել նոր կատարողական արվեստի համալսարանական կենտրոնի հիմնադիրներից (*Center for New Performing Arts; CNPA*)։ Մենդետան հանդես է եկել Բրեդերի մոդելի դերում և մասնակցել ռեժիսոր Ռոբերտ Ուիլսոնի *CNPA* սեմինարներին։ Այդպես նա մասնակցել է *Handbill* և *Deafman Glance* բեմադրություններին։ 1971 թվականին Անան գնացել է Մեքսիկա, որտեղ ավարտել է Հնագիտության ամառային դասընթացը։ 1972 թվականին Մենդետան ստացել է Արվեստի բակալավրի աստիճան, գեղանկարչության և *Intermedia* կիրառական արվեստի ոլորտում՝ արվեստի վարպետի աստիճան, սակայն արդյունքում հրաժարվել է գեղանկարչությունից և անցում կատարել դեպի պերֆոմանս և խառը տեխնիկա։ Նա ասել է, որ գեղարվեստական դպրոցում առնչվել է մեծ խտրականության հետ։ Ասպիրանտուրայից հետո Մենդետան գնացել է Նյու Յորք։

Ուսման ժամանակ Մենդիետան հարաբերությունների մեջ է մտել 1970-ական թվականների գեղարվեստական ավանգարդի հետ, որի շնորհիվ ծանոթացել է այնպիսի գեղարվեստական շարժումների, ինչպիսին է վեննական ակցիոնիզմը։ Այդ ժամանակ նրա աշխատանքն ուղղված է եղել կանանց հանդեպ բռնությանն ու արյանը։ Նրա մոտ հետաքրքրություն է առաջացել նաև հոգևոր և կրոնական արարողակարգերի հանդեպ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Անա Մենդիետայի առաջին ցուցահանդեսը կայացել է 1971 թվականին՝ Այովայի համալսարանում։ 1972 թվականից նա դիմել է պերֆորմանսին և մեդիա արվեստին՝ ակտիվորեն օգտագործելով լուսանկարը։ Նրա սուր քաղաքական աշխատանքների թափանցիկ թեման եղել է բռնությունը կնոջ հանդեպ՝ հաճախ կենդանիների արյան օգտագործմամբ։ Բոդի-արտի հետ համատեղ (1972-1978) զբաղվել է լենդ-արտով (1973-1980)՝ ստեղծելով մարմնի հետքեր (*սիլուետներ*) տարբեր բնական միջավայրերում՝ քար, կավ, ավազ։

Անձնական կյանք
--------------

1985 թվականին ամուսնացել է քանդակագործ-մինիմալիստ Անդրե Կառլի հետ։ 

### Մահ

Ամուսնությունից 8 ամիս անց, 1985 թվականի սեպտեմբերի 8-ի առավոտյան նկարչուհին ընկել է իրենց բնակարանի լուսամուտից, որը գտնվում էր Նյու Յորքի Գրինվիչ Վիլիջ տան 34-րդ հարկում («դուրս եկավ լուսամուտից», «went out of the window», այսպես է ասել Անդրեն, երբ զանգահարել է 911)։ Ողբերգության հանգամանքները նկարագրված են գրող, լրագրողական հետազոտությունների վարպետ Ռոբերտ Կացի (անգլ.՝ Robert Katz, 1933-2010) 1990 թվականին գրված «*Naked by the Window*» գրքում։ Կասկածներն ընկել են ամուսնու վրա, սակայն 1988 թվականին նրան լիովին արդարացրել են, և նկարչուհու մահը վերագրվել է որպես ինքնասպանություն։

Ընտրված աշխատանքներ (սերիաներ)
------------------------------

* Facial Variation Cosmetic (1972)
* Arbol de la vida
* Silhouettes (1973-1980)

Ճանաչում և ժառանգություն
------------------------

1983 թվականին արժանացել է Հռոմեական մրցանակի։

Նրա հիշատակի հուշապատը ստեղծել է Նենսի Սփերոն։ (1991)։ Նրա հիշատակին Նենսի Մորեխոն նվիրել է բանաստեղծություն (2004)։

Նկարչուհու ժառանգությունը տնօրինում է Նյու Յորքի Lelong պատկերասրահը։

Գրականություն
-------------

* *Robert Katz* Naked by the Window: The Fatal Marriage of Carl Andre and Ana Mendieta. — New York: Atlantic Monthly Press, 1990. — 428 с. — ISBN 0871133547
* Blocker J. Where is Ana Mendieta?: identity, performativity, and exile. Durham: Duke UP, 1999.
* Viso O. M. Unseen Mendieta: the unpublished works of Ana Mendieta. Munich; New York: Prestel, 2008.

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Ana Mendieta — 2008.
3. 1 2 3 4  *Itaú Cultural* Enciclopédia Itaú Cultural (порт.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
4. 1 2  Բարսելոնայի ժամանակակից արվեստի թանգարան — 1995.
5. 1 2 3 4
6. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
7. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ
8. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
9. ↑
10. ↑
11. 1 2 3  Ana Mendieta Արխիվացված 2013-04-15 archive.today Solomon R. Guggenheim Museum, Նյու Յորք
12. ↑  Camhi, Leslie (2004 թ․ հունիսի 20). «ART; Her Body, Herself». *The New York Times* (անգլերեն). ISSN 0362-4331. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 9-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 22-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)
13. ↑  *Cabañas, Kaira* Ana Mendieta: "Pain of Cuba, Body I Am"(անգլ.) // *Woman's Art Journal* : journal. — 1999. — Т. 20. — № 1. — С. 12—17. — doi:10.2307/1358840
14. 1 2  Olga Viso: *Unseen Mendieta. The Unfinished Works of Ana Mendieta*, Prestel, München 2008. S. 14.
15. 1 2 3  Frank, Priscilla (2016 թ․ մարտի 7). «The Life Of Forgotten Feminist Artist Ana Mendieta, As Told By Her Sister». *Huffington Post* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 12-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 11-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)
16. ↑  O'Hagan, Sean (2013 թ․ սեպտեմբերի 21). «Ana Mendieta: death of an artist foretold in blood | Art and design». The Guardian. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.
17. ↑  *Viso, Olga* Ana Mendieta: Earth Body. — Ostfildern-Ruit: Hatje Cantz Publishers, 2004.
18. 1 2  Olga Viso: *Unseen Mendieta. The Unfinished Works of Ana Mendieta*, Prestel, München 2008. S. 16.
19. ↑  *Blocker, Jane* Where Is Ana Mendieta?: Identity, Performativity, and Exile. — Duke University of Press: Durham: Duke University of Press, 1999. — ISBN 0822323044
20. ↑  Рецензия Винсента Патрика на книгу «Naked by the Window» (1990) помещена в New York Times, в номере от 10 июня 1990. Статья озаглавлена «A Death in the Art World». Արխիվացված 2021-06-10 Wayback Machine

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն, ցուցադրություններ(ֆր.)
* Համառոտ կենսագրություն, ցուցադրություններ(ռուս.)
* Աշխատությունները աշխարհի թանգարաններում
* Lelong պատկերասրահի կայքում
* Մարմինը և նրա հետքերը Նենսի Սպերոյի և Անա Մենդետայի աշխատանքներում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · RKDartists · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 7006743 · BNC: a11522483 · BNE: XX1726593 · BNF: 13190848t · CiNii: DA15908324 · GND: 118911449 · ISNI: 0000000083721209 · LCCN: n88058979 · LNB: 000249872 · NKC: js20060217009 · NLA: 36011079 · NSK: 000668608 · NTA: 191275050 · SUDOC: 035460032 · VIAF: 35255020 · ULAN: 500052055 · WorldCat VIAF: 35255020 |

 |

 |