**Մահ Շարաֆ Խանոմ Մաստուրե Արդալան** կամ **Մաստուրա Արդալան** (Mah Sharaf Khanom Mastoureh Ardalan կամ Mastura Ardalan, 1805, Սանանդաջ, Իրան - 1848, Սուլեյմանիա), քուրդ բանաստեղծուհի, պատմագիր, գրող։

Կենսագրություն
--------------

Արդալանը ծնվել է Սանանդաջ քաղաքում (Արևելյան Քուրդիստան / Իրանական Քուրդիստան) և մահացել է Սուլեյմանիահում (Քուրդիստանի հյուսիում /Իրաքյան Քուրդիստանում)։

Մաստուրան Սեննայի կենտրոնում գտնվող Արդալան խանության արքունիքի ֆեոդալական ազնվականության անդամ է եղել։ Հայրը՝ Աբոլհասան Բեյգ Քադիրը դստերը սովորեցրել է քրդերեն, արաբերեն և պարսկերեն։ Մաստուրայի ամուսինը՝ *Խասրավ Խանի Արդալանը*, խանության տիրակալն էր։ Ամուսնու մահը խանությունը խոցելի է դարձրել արտաքին միջամտությունների համար։ Երբ 19-րդ դարում Ղաջարները նվաճել են Արդալանի խանության տարածքը, Ամստուրա Արդալանն իր ընտանիքի հետ մեկնել է Բաբանի խանություն, որի կենտրոնը Սուլեյմանիահն էր։ Նրա որդին՝ Խասրավ Խանի ժառանգորդ Ռեզա Քուլիխանը, բանտարկվել է ղաջարների կողմից։

Ստեղծագործություն
-----------------

Մաստուրա Արդալանը գրել է պոեզիայի, պատմության և գրականության մի քանի ժողովածուներ։ Նա հիմնականում գրել է կամ քրդերենի գորանի (Gurâni), ավրամանի (Awrâmâni) և պարսկերեն լակի (Laki) բարբառներով, բայց ունի մի քանի բանաստեղծություններ նաև կենտրոնական քրդերենով (սորանի)։ Նրա քրդական պոեզիայի մեծ մասը մոռացվել է 20-րդ դարի ընթացքում և նորից հայտնաբերվել և հրատարակվել է 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին։ Նա եղել է բանաստեղծ և, հավանաբար, մինչև տասնիններորդ դարի վերջը Մերձավոր Արևելքի միակ կին պատմագիրը։ Նա գիրք է գրել քրդական Արդալան տոհմի պատմության մասին։ Նա նաև գրել է բանաստեղծությունների ժողովածու, որը վերջին տարիներին վերահրատարակվել է։

Մաստուրա Արդալանի 200-ամյակը նշվել է Իրաքյան Քրդստանի տարածաշրջանի Հյուլեր քաղաքում (Էրբիլում) կայացած փառատոնում, որտեղ արարողությամբ բացվել է նրա արձանը։ 2005 թվականի դեկտեմբերի 11-ից 15-ը Էրբիլում տեղի է ունեցել համաժողով՝ նվիրված Մաստուրեի ստեղծագործություններին։ Իրաքյան Քրդստանի այդ համագումարին ներկա են եղել աշխարհի ավելի քան հարյուր գիտական գործիչներ, որի ընթացքում երեսուն հոդվածներ քրդերեն, պարսկերեն, անգլերեն և արաբերեն լեզուներով ներկայացվել են Մաստուրե Արդալանի կյանքն ու ստեղծագործությունները։ Բացի այդ, կազմակերպիչները համագումարի ընթացքում հրատարակել են նրա մի քանի աշխատանքներ պարսկերեն և քրդերեն լեզուներով։

Իրանցի քանդակագործ Հադի Զիա-Դիենայի ստեղծած Արդալանի արձանը այժմ կանգնած է Իրան, Սանանդաջ քաղաքում։

Գրականություն
-------------

* Kurdistānī, Māh Sharaf Khānum (1990). *Khronika doma Ardalān = Ta'rīkh-i Ardalān*. Moskva: "Nauka, "Glav. red. vostochnoĭ lit-ry. ISBN 5-02-016559-X. OCLC 27433980.
* Kurdistānī, Māh Sharaf Khānum; كردستانى، ماه شرف خانم. (1998). *Dīvān-i Mastūrah Kurdistānī*. Tihrān: Intishārāt-i Amīr Bahādur. ISBN 964-6528-02-3. OCLC 39969077.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries.
2. 1 2 3  «KURDISH LITERATURE». *web.archive.org*. 2006 թ․ փետրվարի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ փետրվարի 13-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 18-ին.
3. ↑  «KURDISH WRITTEN LITERATURE – Encyclopaedia Iranica». *iranicaonline.org*. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 18-ին.
4. ↑  «City of Statues». *ISNA* (անգլերեն). 2018 թ․ դեկտեմբերի 24. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Some of the Kurdish Poems of Mastura Ardalan
* Mastura Mâh-Sharaf Khâtun in *Kurdish Literature*
* Mastura Kurdistani, by Shahla Dabbaghi, in Kurdish
* About the Mastura Commemoration Congress in Irbil
* Woman poet statue set up in Irbil, *Hewler Globe*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մաստուրա Արդալան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA04876601 · GND: 1078159505 · ISNI: 0000000117285813 · LCCN: n92032056 · NSK: 000011948 · NUKAT: n97025636 · LIBRIS: 172549 · VIAF: 167259682 · WorldCat VIAF: 167259682 |

 |

 |