recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալեքսանդր Կլումբերգ** (էստ.՝ Aleksander Klumberg, ապրիլի 17, 1899(1899-04-17), Տալլին, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 10, 1958(1958-02-10), Տալլին, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), էստոնացի աթլետ։

1924 թվականի Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր է։

Կենսագրություն
--------------

Կլումբերգը ծնվել է 1899 թվականի ապրիլի 17-ին՝ Տալլին քաղաքում։ Աթլետիկայով սկսել է զբաղվել 1912 թվականից։

1920 թվականին մասնակցել է Օլիմպիական խաղերին և գրավել 5-րդ հորիզոնականը։ 1924 թվականին մասնակցել է Փարիզի օլիմպիական խաղերին, և դարձել բրոնզե մեդալակիր։

1936 թվականին փոխել է իր ազգանունը, և դարձել Ալեքսանդր Կոլմպերե։

1944 թվականին ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի կողմից և աքսորվել Հեռավոր Արևելք։ Այնտեղ մնացել է մինչև 1956 թվականը։

Մահացել է 1958 թվականի փետրվարի 10-ին՝ Տալլինում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Էստոնական մարզական կենսագրական բառարան (эст.)
2. ↑  Aleksander Klumberg Archived 2009-10-12 at the Wayback Machine. sports-reference.com

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ESBL · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1111585083 · VIAF: 1141147270680135700000 · WorldCat VIAF: 1141147270680135700000 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդրանիկ Հարությունյան (այլ կիրառումներ)

**Անդրանիկ Հարությունյան, Բերդաձորցի Անդո** (1957, մարտի 7, Երևան - 1992, օգոստոսի 8, Այնթափ-Երևան ավտոճանապարհ), Ազգային-արցախյան պատերազմի ազատամարտիկ, ազատագրական շարժման գործիչ, գրող, գրողների միության անդամ, «Հայ Դատի պաշտպանության ընկերության» անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1957 թվականի մարտի 7-ին Երևանում։ Մասնագիտությամբ լրագրող էր։ Եղել է ՀՀ գրողների միության անդամ, գրական կեղծանունը՝ «Կարին»։ Մեկնել է Արտեկ ճամբար որպես պատգամավոր, եղել է կոմերիտմիության անդամ։

1974-1976 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, ծառայությունն անց է կացրել Վլադիվաստոկում, ստացել է պատվոգիր։ Ծառայությունից հետո աշխատել է ՀԿԿ Կենտկոմի հրատարակչությունում։ Գրել է երգեր և բանաստեղծություններ՝ «Ու գնում են նրանք, որ կռունկներ դարձած ետ վերադառնան» և այլն։

1987 թվականին ավարտում է Սանկտ Պետերբուրգի մանկավարժական համալսարանը։

1988 թվականին անդամակցել է «Հայ Դատի պաշտպանության ընկերությանը», ապա դարձել նախագահության անդամ։

1990 թվականից անդամակցել է ՀՀ գրողների միությանը։

Եղել է Ղարաբաղի առաջին խորհրդի, Արցախի Ազգային խորհրդի անդամ, իսկ հետո՝ ԼՂԻՄ պատգամավոր։

Մարտական ուղին
--------------

Շարժման հենց սկզբից ակտիվ մասնակցություն է ունեցել, ապա մասնակցել մարտական գործողություններին։ 1988 թվականին ստեղծել է առաջին կամավորական ջոկատը և գործել Նոյեմբերյանում, Ամասիայում, Մեղրիու և Իջևանում։

1989 թվականին մեկնում է ծանր վիճակում հայտնված Բերդաձոր և ղեկավարում Բերդաձորի ինքնապաշտպանությունը։
**Վալենտին Առնոլդ** (ռուս.՝ Валентин Вольфридович Арнольд, իսկական անունը` Վալենտին Վասիլևիչ Վասիլև, 1894, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 11, 1941(1941-09-11), Օրյոլի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), Երկրորդ Մոսկովյան գործընթացի դերակատարներից է, մինչև ձերբակալման պահը եղել է Կուզբասի մի շարք հանքավայրերի մատակարման բաժնի պետ և գարաժի վարիչ։ Դատապարտվել է 10 տարվա ազատզրկման, 1941 թվականի աշնանը գնդակահարվել է Օրյոլի տակ, գերմանական զորքերի մոտեցման հետ կապված։

Կենսագրություն
--------------

Վալենտին Առնոլդը ծնվել է 1894 թվականին Սանկտ-Պետերբուրգում։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին, դասալքվել է ցարական բանակից, 1917-1923 թվականներին ծառայել է ամերիկյան բանակում։ 1923 թվականին Առնոլդը եկավ ԽՍՀՄ, աշխատեց Կեմերովո քաղաքի մի շարք կազմակերպություններում, այդ թվում «Կուզնեցկշին»-ում, «Էներգաշին»-ում, «Կուզբասշին»-ում։ 1924 թվականին նա ընդունվել է ՀամԿ (բ)Կ շարքերը։ Ձերբակալման պահին Առնոլդը զբաղեցնում էր գարաժի վարիչի և Կուզբասի Պրոկոպևսկի ու Անժերի հանքերի մատակարարման բաժնի պետի պաշտոնները։

Ձերբակալվել է 1936 թվականին, եղել է Երկրորդ Մոսկովյան գործընթացի դերակատարներից մեկը։ Դատարանում նա իրեն մեղավոր ճանաչեց դատապարտյալներ Մուրալովի Շեստովի հետ համատեղ ԽՍՀՄ նշանավոր պետական գործիչներ Մոլոտովի և Օրջոնիկիձեի դեմ մահափորձ կազմակերպելու գործում։ Վերջին խոսքում Առնոլդը խնդրեց խնայել իր կյանքը։ 1937 թվականի հունվարի 30-ին ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատը Վալենտին Առնոլդին մեղավոր ճանաչեց ՌՍՖՍՀ Քրեական օրենսգրքի 19, 58-8 և 58-11 հոդվածներով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ և դատապարտեց 10 տարվա ազատազրկման։ 1941 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Առնոլդը 157 քաղբանտարկյալների հետ գնդակահարվեց ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի աշխատակիցների կողմից, Օրյոլի անտառներում, գնդակահարության հրամանը տրվել էր Ստալինի կողմից, Օրյոլին գերմանական զորքերի մոտենալու հետ կապված։ 1988 թվականի հունիսի 13-ին Առնոլդը հետմահու արդարացվեց ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի Ռազմական կոլեգիայի որոշմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Пётр Агеевич Кошель. История сыска в России. Книга 2.
2. ↑  Процесс антисоветского троцкистского центра. Страница 21
3. ↑  Процесс антисоветского троцкистского центра. Страница 56
4. ↑  Арнольд в списках общества «Мемориал».
5. ↑  Книга памяти жертв политических репрессий на Орловщине. Том 1. Орёл. 1994 год.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մակարով (այլ կիրառումներ)

**Օլեգ Գրիգորևիչ Մակարով** (ռուս.՝ *Олег Григорьевич Макаров*, հունվարի 6, 1933(1933-01-06), Ուդոմլյա, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 28, 2003(2003-05-28), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1973, 1978)։

Ավարտել է Մոսկվայի Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը։ ԽՍՀՄ տիեզերագնացների ջոկատում ընդգրկվել է 1966 թվականին։ 1973 թվայանի սեպտեմբերի 27-29-ը, Վասիլի Լազարևի հետ, որպես բորտ-ինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-12» տիեզերանավով։ 47 ժամ 16 րոպեում տիեզերանավը Երկրի շուրջը կատարել է 32 պտույտ։ 1975 թվականի ապրիլի 5-ին, Լազարևի հետ թռիչք է կատարել «Սոյուզ» տիեզերանավով, սակայն թռիչքն ընդհատվել է կրող հրթիռի շարժման պարամետրերի շեղման պատճառով։ 1978 թվականի հունվարի 10-16-ը, Վլադիմիր Ջանիբեկովի հետ, որպես բորտ-ինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-27» տիեզերանավով և «Սոյուզ-26» (տիեզերագնացներ Յուրի Ռոմանենկո, Գրեչկո) տիեզերանավին կցված «Սալյուտ-6» ուղեծրակայանով։ Վայրէջք է կատարել «Սոյուզ 26» տիեզերանավով։ 1980 թվականի նոյեմբերի 27-ին Լեոնիդ Կիզիմի և Գենադի Ստրեկալովի հետ, որպես բորտ-ինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-Տ-3» տիեզերանավով։ Նոյեմբերի 28-ին տիեզերանավը կցվել է «Սալյուտ-6» ուղեծրակայանին, և համատեղ թռիչքը շարունակվել է մինչև դեկտեմբերի 10-ը։ Կիզիմի և Ստրեկալովի հետ վայրէջք է կատարել «Սոյուզ-Տ-3» տիեզերանավով՝ 1980 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Макаров Олег Григорьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 171)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Find A Grave · WikiTree |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գերասիմ Արամայիսի Մարտիրոսյան** (հունիսի 7, 1926(1926-06-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 1993), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1949)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թբիլիսի երկաթուղային տրանսպորտի ինժեներների ինստիտուտ (1948), ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը (1971)։ 1950-1965 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ հաղորդակցության ճանապարհների նախարարության Հյուսիսային երկաթուղու բաժանմունքներում (1961 թվականներից Վորկուտայի բաժանմունքի պետ)։ 1965 թվականներից՝ ԽՄԿԿ Վորկուտայի քաղկոմի առաջին քարտուղար։ 1973 թվականի փետըրվարից աշխատել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ի ապարատում որպես տեսուչ։ 1973 թվականներից՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ։ 1977 թվականից Մարտիրոսյանը եղել է ՀԽՍՀ ժողովրդական վերահսկողության կոմիտեի նախագահը։ Ընտրվել է ԽՄԿԿ Կոմի մարզկոմի բյուրոյի անդամ, 1976 թվականներից՝ ՀԿԿ ԿԿ և նրա բյուրոյի անդամ, 1981 թվականներից՝ անդամության թեկնածու։ Եղել է Կոմի ԻԽՍՀ 6-8-րդ, ԽՍՀՄ՝ 7-9-րդ, ՀԽՍՀ X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ ԽՄԿԿ XXIV, ՀԿԿ XXVI և XXVII րդ համագումարների պատվիրակ է։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Լենինի, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 348.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 348)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարիամ (այլ կիրառումներ)

**Մարիամ** (ծննդյան և մահվան թվականներ անհայտ են), XV դարի հայ գրիչ և ծաղկող։

1456 թվականին Ջուղայում ընդօրինակել և ծաղկել է Գրիգոր Տաթևացու «Գիրք քարոզութեան» ձեռագիրը (հայտնաբերել է սփյուռքահայ արվեստաբան Ա. Երեմյանը 1946 թվականին, Իրանի Սպահանի նահանգի Չարմանալ գավառի այդ ժամանակ դեռևս հայաբնակ Մամուռան գյուղում)։ Ձեռագրի տարբեր ոճերով ու բովանդակությամբ մանրանկարները (կատարման նրբությամբ և բանաստեղծական պատկերավորությամբ ուշագրավ է 16-րդ էջի խորանը), ճոխ երանգներով լուսանցազարդերը, թռչնազարդերը և գեղագրերը արտացոլում են XV դարի Հին Ջուղայի նկարչական դպրոցին բնորոշ հատկանիշները։ Մարիամը XV դարի միակ նկարչուհին է, որի ստեղծագործությունների նմուշները պահպանվել են։

Գրականություն
-------------

* Երեմյան Ա. 15-րդ դարի մի անհայտ նկարչուհի, «Էջմիածին», 1952, համար 7։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 319.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 319)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մանուչարյան

**Լևոն Նիկոլայի Մանուչարյան** (օգոստոսի 7, 1890(1890-08-07), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 11, 1974(1974-07-11), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), գեոդեզիստ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1961 թվական), պրոֆեսոր (1939 թվական), ՀԽՍՀ գիտական և տեխնիկական վաստակավոր գործիչ (1960 թվական)։

1916 թվականին ավարտել է Մոսկվայի գեոդեզիական ինստիտուտը։ Աշխատել է ՀԽՍՀ հողժողկոմատի հողաշինարարական վարչությունում, ղեկավարել հանրապետության տարածքի խոշոր մասշտաբի տեղագրական հանույթի աշխատանքները։ 1930-68 թվականներին ղեկավարել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի գեոդեզիայի ամբիոնը։ 1968 թվականից՝ պրոֆեսորկոնսուլտանա։ Հեղինակ է «Գեոդեզիա» (1933 թվական) բուհական ուսումնական ձեռնարկի։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 256.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 256)։*  |
**Սիմոն Էվոյան** (, Հաղպատ, Ալավերդու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 1943), բոլշևիկ հեղափոխական, Հաղպատի կոմբջջի կազմակերպիչներից մեկը, եղել է Լոռու «Չեզոք գոտում» խորհրդային կարգերի նախապատրաստման ու կազմակերպման ակտիվ մասնակիցներից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Լոռու մարզի Հաղպատ գյուղում։

1900 թվականին նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Թիֆլիս։

1905 թվականին ընդունվել է բոլշևիկյան կազմակերպության շարքերը։ Ակտիվորեն մասնակցել է Թիֆլիսում և Կովկասում ապստամբական ու գործադուլային շարժումներին։ Ավելի ուշ հանդիսացել է ՌՍԴԲՊ(բ) Կովկասյան Երկրային կոմիտեի քարոզիչ-կազմակերպիչը Բորչալուի գավառում։ Եղել է Հաղպատի, Շահալի Էլյարի, Մղարթի, Ջալալօղլու կոմբջիջների ակտիվ կազմակերպիչներից մեկը։ Ակտիվորեն ներգրավված է եղել Հաղպատի գյուղացիության և Ալավերդու բանվորների շրջանում բոլշևիկյան քարոզչության ու կուսակցական կազմակերպական աշխատանքներում։

1905 և 1906 թթ Ալավերդում և Հաղպատում անցկացված Ալավերդու շրջանի բոլշևիկյան կուսակցական առաջին և երկրորդ կոնֆերանսների ակտիվ կազմակերպիչ։ Մտերիմ է եղել Ստեփան Շահումյանի հետ։ Մի քանի անգամ ձերբակալվել և դատապարտվել է ցարական իշխանությունների որոշմամբ։

1917 թվականին փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է Ալավերդու նորընտիր Բանվորների Դեպուտատների Սովետի նախագահ։

1921 թվականի փետրվարի 6-ին Լոռու գավառի առաջին շրջանի կուսակցական կոմիտեի արտակարգ նիստում որոշվում է կենտրոնացնել ունեցած մարդկային և ռազմական ռեզերվները, սկսել պարտիզանական ջոկատների ձևավորումը Լոռում խորհրդային կարգեր հաստատելու, Վրաստանի Հանրապետությունից անջատելու և Խորհրդային Հայաստանին միացնելու նպատակով։ Սիմոն Էվոյանը ընտրվում է Ալավերդու հեղափոխական կոմիտեի նախագահ։

1921 թվականի փետրվարի 11-ին Լոռում վրացական տիրապետության դեմ սկսված ռազմական գործողությունների մասնակից է ու Լոռում բոլշևիկյան կարգեր հաստատելուց հետո նշանակվել է Ալավերդու շրջանի առաջին կոմիսար։

Հետագայում կուսակցական ու պետական տարբեր պաշտոններ է վարել։ Եղել է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության անդամ, վարել է բազմաթիվ կուսակցական ու պետական պաշտոններ, եղել է Հայկական ՍՍՀ կենտգործոկոմի և ՀԿԿ կենտկոմի անդամ։

Վախճանվել է 1943 թվականին։

Աղբյուրներ
----------

* «Հին բոլշևիկների հիշողություններ», Հայաստանի Պետական Հրատարակչություն, Երևան, 1959 թ.
**Սերգեյ Միրոսլավի Մարկեդոնով** (ռուս.՝ Сергей Мирославович Маркедонов, դեկտեմբերի 18, 1972(1972-12-18), Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս քաղաքագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

### Կրթություն

Ծնվել է 1972 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Դոնի Ռոստով քաղաքում։ 1995 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Ռոստովի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1995 թվականի հոկտեմբերին ընդունվել է ասպիրանտուրա,
1996-1998 թվականներին եղել է Ռոստովի պետական մանկավարժական համալսարանի Ռուսաստանի պատմության ամբիոնի ասիստենտ։ 1997/1998 ուսումնական տարում ասպիրանտների համար Ռուսաստանի կառավարության Հատուկ պետական կրթաթոշակի դափնեկիր։ 1998 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Ռուսաստանի պատմության ինստիտուտի Ատենախոսական խորհրդում պաշտպանել է պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանը (մասնագիտություն՝ պատմագրություն, աղբյուրագիտություն, պատմական հետազոտության մեթոդներ)։

Աշխատանք
--------

1998 թվականի հոկտեմբերին - 2001 թվականի մարտին եղել է Ռոստովի մարզի նահանգապետի մամլո ծառայության մոնիթորինգի խմբի գլխավոր մասնագետը։

2001 թվականից բնակվում է Մոսկվայում և վարում է Քաղաքական և ռազմական վերլուծության ինստիտուտի միջազգային հարաբերությունների խնդիրների բաժնի վարիչ։

Դասախոսում է Ռուսաստանի պետական հումանիտար համալսարանում։

2007 թվականին որպես դիտորդ մասնակցել է Արցախի Հանրապետության նախագահական ընտրություններին, որի համար Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն ընդգրկել է նրան անցանկալի անձանց ցանկի մեջ Ադրբեջանական Հանրապետության «Պետական սահմանի մասին օրենքի» խախտման համար։

Հրապարակումներ
--------------

Կովկասի պատմագրության և կազակների սոցիալ-քաղաքական պատմության, միջէթնիկական հարաբերությունների խնդիրների ավելի քան 80 գիտական հրապարակումների հեղինակ է։ Հրապարակել է ավելի քան 200 հոդված պարբերական և համացանցային մամուլում։

1998 թվականից Ռուսաստանի լրագրողների միության անդամ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջանի ԱԳՆ (2013). «Arzuolunmaz Şəxslərin Siyahisi» (PDF) (ադրբեջաներեն). Ադրբեջանի ԱԳՆ պաշտոնական կայք. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ օգոստոսի 6-ին. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը Archived 2005-02-23 at the Wayback Machine.
* Քաղաքական և ռազմական վերլուծության ինստիտուտ
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արամ Արամյան (Աշոտ, Թաթուլ)** (1870, Կարին, Էրզրումի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1899, Կարին, Էրզրումի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ՀՅԴ կուսակցության անդամ ով առավել հայտնի է ազատագրական շարժման գործիչ Խաչատուր Կերեքցյանի սպանությամբ։

Կենսագրություն
--------------

Թաթուլը (Աշոտ, Արամ Արամյան) ծնվել է 1870 թվականին Կարինում (Էրզրում)։ Հովասափյան ընտանիքի զավակ։ Ուսանել է Կարինի Արծնյան, ապա՝ Սանասարյան վարժարաններում։ Եղել է Կարինի առաջնորդարանի քարտուղար։ 1888-1889 թվականներինԹիֆլիսում մտել է հեղափոխական խմբակ, ապա կազմել 10-15 հոգուց բաղկացած խումբ և հայդուկային գործունեություն ծավալել Օլթիի շրջանում։ 1891 թվականին անդամագրվել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությանը։ Նույն թվականին Կարինում գաղափարական տարաձայնությունների պատճառով անարդարացիորեն ահաբեկել է «Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպության հիմնադիր–անդամ Խաչատուր Կերեկցյանին։ 1895–1896 թվականներին գործակցել է Հրայր–Դժոխքի (Արմենակ Ղազարյան) հետ` գործունեություն ծավալելով Կարսում, Բասենում, Կարինում։ Կարսում մասնակցել է ՀՅԴ մարտական և զինատար խմբերի կազմավորման, զինման և Արևմտյան Հայաստան առաքման աշխատանքներին։ 1896 թվականի հուլիսի 2–ին Բասենի Քյոփրիքյոյ գյուղում մատնությամբ ձերբակալվել է։ 1897 թվականին փոխադրվել է Էրզրումի բանտ։ Թաթուլը բանտից գաղտնի կապեր է հաստատել Կարինի և Տարոնի ՀՅԴ գործիչների հետ։ 1899 թվականի օգոստոսի 9–ին (ն. տ. օգոստոսի 21-ին) Թաթուլը թուրքական դատարանի վճռով կախաղան է բարձրացվել` Խաչատուր Կերեկցյանին սպանելու մեղադրանքով։ Նրա վերջին խոսքերը լինում են. «Կեցցե հեղափոխությունը, կեցցե հայոց ազատությունը…»։ Թաթուլին է նվիրված «Քաջ Արամ» երգը։ Թաթուլը պաշտպանել է անհատական ահաբեկչության գաղափարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

*

Գրականություն
-------------

* Արամայիս Ազնաւուրեանի յուշերը, գրի առաւ` Ե. Հայրապետեան, «Հայրենիք» ամսագիր, Բոստոն, 1937, թիւ 12, էջ 126–133:
* Դիւան Հ. Յ. Դաշնակցութեան, հատ. 1, խմբ. Սիմոն Վրացեան, Պոսթըն, 1934, 395 էջ։
* Դիւան Հ. Յ. Դաշնակցութեան, հատ. 2, խմբ. Սիմոն Վրացեան, Պոսթըն, 1938, 464 էջ։
* Լազեան Գաբրիէլ «Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն», Գահիրէ, 1949, 397 էջ։
* Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 52։
* Նիւթեր Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութեան համար, խմբ. Հր. Տասնապետեանի, Բ. հատ. բ. տպ. Պէյրութ, 1985, 395 էջ։
* Սեւեան Ռուբէն «Հ. Յ. Դաշնակցութեան առաջին գործիչներն ու հերոսները», «Հայրենիք» ամսագիր, Բոստոն, 1937, թիւ 9, էջ 107–108:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զոհրաբյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հուսիկ Զոհրաբյան** (1871, Մեծ Սալա, Ռոստովի շրջան, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 23, 1942(1942-10-23), Բուխարեստ, Ռումինիա), արքեպիսկոպոս, եկեղեցական-հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

1916 թվականին առաջին կարգի դիպլոմով ավարտել է Մոսկվայի Համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Հուսիկ սրբազանը 1941 թվականի ապրիլի 12-ին Սուրբ Էջմիածնում գումարված Ազգային-եկեղեցական ժողովի կողմից միաձայն ընտրվել է Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամ։

Գործունեություն
---------------

Խրիմյան Հայրիկը 1900 թվականին նրան նշանակել է Ս․Սինոդի (1900-1904), ապա՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի քարտուղար (1900-1907) և Մայր Աթոռի դիվանապետ։ 1905-1912 թվականներին պաշտոնավարել է Գևորգյան ճեմարանում, դասավանդել հայ և ընդհանուր եկեղեցու պատմություն։ 1909-1910 թվականներին եղել է Մատթեոս Բ Կոստանդնուպոլսեցի Իզմիրյանի անձնական քարտուղարը։ Այնուհետև ծառայության բերումով տեղափոխվել է Ռուսաստան։ Գևորգ Ե Սուրենյանց կաթողիկոսի բարձր կարգադրությամբ Հուսիկ վարդապետը նշանակվել է Սանկտ Պետերբուրգի և Մոսկվայի հայկական եկեղեցիների հոգևոր հովիվ։1913-1917 թվականներին Լազարյան ճեմարանի հայագիտության բաժնում դասվանդել է՝ հայոց պատմության և հայ եկեղեցու պատմության առարկանները։ 1920-1922 թվականներին եղել է Ռումինիայի հայոց հոգևոր հովիվ։ 1924 թվականին նա օծվել է եպիսկոպոս։ Հուսիկ սրբազանը զբաղվել է նաև գիտական աշխատանքներով։

Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանն ավարտելուց հետո, 1896 թվականին մեկնել է Գերմանիա, սովորել Բեռլինի, Հալլեի, [[Լայպցիգի համալսարաններում, ավարտել վերջինիս պատմափիլիսոփայության ֆակուլտետը, հետագայում՝ նաև Մոսկվայի համալսարանն իրավագիտության ֆակուլտետը (1916, հեռակա)։ Դասախոսել է Գևորգյան (1905-1912), Լազարյան (1913-1917) ճեմարաններում, եղել Նոր Նախիջևանի թեմի առաջնորդ և թեմական դպրոցի տեսուչ (1918-1920), Ռումինիայի հայկական թեմի առաջնորդ (1920-1942)։ Պայքարել է Ռումինիայից հայերին արտաքսելու ֆաշիստական հրամանի դեմ՝ օժանդակելով դրա չեղյալ համարելուն։ Աշխատակցել է ռումինահայ մամուլին, գրել «Հայ եկեղեցու պատմությունը քրիստոնեության մուտքից մինչև մեր օրերը» գիրքը (1934, ռում.)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Նշանավոր ճեմարանականներ, Պրագ Բ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հրատարակչություն, Սուրբ Էջմիածին, 2009

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 700)։*  |
**Գեորգիոս Սֆրացես (Ֆրանցես)** (1401 — 1477/78), բյուզանդական պատմիչ, դիվանագետ, քաղաքական գործիչ։ Պալեոլոգոսների հարստության վերջին երեք կայսրերի օրոք էական դեր է խաղացել օսման, սուլթանության և արեմտաեվրոպական երկրների հետ դիվանագիտական բանակցություններում։ Գրել է պատմական երկ («Փոքր ժամանակագրություն»), որն ընդգրկում է իր ապրած ժամանակի կարևոր իրադարձությունները։ 16-րդ դարից Սֆրացեսին է վերագրվել ես մեկ պատմական երկ՝ այսպես կոչված «Մեծ ժամանակագրությունը» (բովանդակում է Բյուզանդիայի 1258—1481 թվականների պատմական իրադարձությունները), որն իրականում 1570-ական թվականներին կատարված բանաքաղություն է։ 1760-ական թվականներին Մելքիսեդեկ Թարգմանը (Բանասեր) և Հարությունը «Մեծ ժամանակագրությունը» Կ․ Պոլսում թարգմանել են հայերեն (Երեանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 220)։*  |
**Մարլեն Ակիմի Սաթյան** (սեպտեմբերի 18, 1930(1930-09-18), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային երկրաբան։ Երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1979 թվական)։

Ավարտել է Մոսկվայի երկրաբանահետախուզական ինստիտուտը (1954 թվական)։ Աշխատել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր երկրաբանական վարչությունում, 1956 թվականից՝ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում (1979 թվականից՝ ռեգիոնալ երկրաբանության և լիթոլոգիայի բաժնի վարիչ)։

Սաթյանի աշխատությունները վերաբերում են լիթոլոգիայի, տարածաշրջանային երկրաբանության, օֆիոլիթային գոտիների առաջացման հարցերին։ Հայկական երկրաբանական ընկերության փոխնախագահ, ԽՍՀՄ ԳԱ Երկրի մասին գիտությունների բաժանմունքի միջգերատեսչական լիթոլոգիական կոմիտեի ռեգիոնալ սեկցիայի նախագահ (1975 թվականից՝ կոմիտեի անդամ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 114)։*  |
**Հարություն Տեր-Մարգարյան Մկրտչի** (հուլիսի 15, 1903(1903-07-15), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 28, 1990(1990-02-28), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային մեխանիկ, ավիացիայի ինժեներ, պրոֆեսոր (1953)։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Արևելյան լեզուների Լազարյան ինստիտուտը (Մոսկվա, 1920), Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1926)։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) տարիներին Տեր-Մարգարյանի գլխավորությամբ Սարատովի կոմբայնների գործարանը կարճ ժամկետում վերասարքավորվել է ավիացիոն գործարանի։ 1946-1957 թվականներին աշխատել է ավիացիոն արդյունաբերության նախարարությունում, 1957-1971 թվականներին՝ ԽՍՀՄ պետպլանում։ 
1947 թվականից դասախոսել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտում։

Աշխատությունները վերաբերում են ինքնաթիռների և ավիացիոն շարժիչների արտադրության նոր տեխնոլոգիական պրոցեսների մշակմանը և ներդրմանը։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1946, 1950)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 674)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Սարուխանյան (այլ կիրառումներ)

**Սարուխանյան Հովհաննես Սարգսի** (սեպտեմբերի 5, 1882(1882-09-05), Նոր Բայազետ, Նոր Բայազետի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 23, 1920(1920-05-23)), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, 1920 թվականի Մայիսյան զինված խռովության ղեկավարներից, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1905)։

Ավարտել է Երևանի ուսուցչական սեմինարիան, Թիֆլիսի ուսուցչական ինստիտուտը։ Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է 1900-ական թվականների սկզբներից՝ Նոր Բայազետում, որտեղ 1904 թվականին կազմակերպել է մարքսիստական խմբակ։ Մանկավարժական գործունեության տարիներին (1910 թվականին՝ Իգդիրում, 1911 —1915 թվականներին՝ Կաղզվանում, 1915 թվականից՝ Կարսում) Սարուխանյանը վերականգնել և ամրապնդել է տեղական կազմակերպությունները։ Բոլշևիկներ Ցա․ Լավրենտևի (Լ․ Մարթվելիշվիլի), Ա․ Մետեչևի, Մ․ Ակարյուկինի և ուրիշների հետ 1915—1918 թվականներին ղեկավարել է Կարսի կայազորի զինվորների և աշխատավորների հեղափոխական ելույթները։ 1918 թվականի գարնանը տեղափոխվել է Թիֆլիս, որտեղ շարունակել է հեղափոխական աշխատանքը։ 1919 թվականին ձերբակալվել և արտաքսվել է Կարս։ Նույն թվականի հոկտեմբերին տեսչի պաշտոնով աշխատել է Նոր Բայազետում, որտեղ դարձել է բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավարը։ 1920 թվականի մայիսի 13-ից եղել է Ն․ Ղարանլուղում (Մարտունի) ստեղծված Ռազմահեղափոխական կոմիտեի նախագահը։ Հեղկոմի զինված ուժերը մայիսի 17-ին գրավելով Նոր Բայազետը՝ գավառում հռչակել են խորհրդային իշխանություն։ Խռովության պարտությունից հետո գնդակահարվել է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ստեփան Կարապետի Շահբազյան**, (հունվարի 5, 1883(1883-01-05), Պլովդիվ, Բուլղարիա - հունվարի 27, 1923(1923-01-27), Պլովդիվ, Բուլղարիա), բոլշևիկ հեղափոխական (*«պրոֆեսիոնալ հեղափոխական»*), Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ, բուլղարահայ կոմունիստների մարտական ղեկավար։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Պլովդիվի հայկական դպրոցում և բուլղարական գիմնազիայում։ Իր ուսուցչի՝ Դմիտրի Բլագոևի ազդեցությամբ ծանոթացել է մարքսիզմին։ 1901 թվականին մտել է Բուլղարական բանվորական սոցիալ֊դեմոկրատական (ԲԲՍԴԿ), իսկ 1903 թվականին՝ տասնյակ սոցիալիստների (տ․ ս․) կուսակցության շարքերը։ 1904 թվականին ծանոթացել է Վ․ Կոչարովի հետ և դարձել նրա զինակիցը։ Կուսակցական ընդհանուր աշխատանքի հետ Շահբազյանը գլխավորել է բուլղարահայ աշխատավորության մեջ տարվող հեղափոխական աշխատանքը, մասնավորապես Պլովդիվում կազմակերպել «Հայ բանվորական» և «Նոր հոսանք» լուսավորական խմբերը։ ԲԲՍԴ (տ․ ս․) Կ XXI համագումարում (1915) Շահբազյանի նախաձեռնությամբ ընդունվել է բողոքի հատուկ բանաձև՝ «Հայ ժողովրդին թուրքական բարբարոսական օլիգարխիայի կողմից ոչնչացնելու դեմ»։ Բալկանյան (1912-1913 թվականներին) և առաջին համաշխարհային (1914—1918 թվականներ) պատերազմների տարիներին Շահբազյանը հեղափոխական ընդհատակյա աշխատանք է տարել բուլղարական բանակում, որի համար մի խումբ բուլղար հեղափոխականների հետ հանձնվել է ռազմ, ատյանի դատին։ 1919 թվականին ընտրվել է ԲԿ (տ․ ս․) կ. Պլովդիվի քաղաքային, իսկ ապա օկրուգային կոմիտեի քարտուղար, ԲԿ (տ․ ս․) կ Կենտկոմի անդամ։ Համաբուլղարական կուսակցական աշխատանքին զուգընթաց շարունակել է աշխատանքը բուլղարահայ աշխատավորության շրջանում։ 1919 թվականին գլխավորել է Պլովդիվում ստեղծված «Հայ բանվորական կոմունիսատական ինքնազարգացման միությունը», իսկ 1920 թվականին ընտրվել հայ աշխատավորության մեջ տարվող աշխատանքի համար ստեղծված «Մամուլի կոմիտեի» նախագահ։ Սփյուռքահայության համար իր խմրագրությամբ հրատարակել է «Կարմիր լուրեր» (1920 թվական) և «Նոր աշխարհ» (1922 թվական) սփյուռքահայ առաջին կոմունիստական թերթերը։ Դրանց էջերից Շահբազյանը անխնա պայքար է մղել հայ բուրժուանացիոնալիստական գաղափարախոսության դեմ և պրոպագանդել Սովետական Հայաստանին սատարելու գործը։ 1921 թվականին եղել է Սովետական Հայաստանում և Բուլղարիայի աշխատավորների անունից նվերներ և նյութական օգնություն տրամադրել Հայաստանի աշխատավորությանը։ Շահբազյանը ԲԿ (տ․ ս․) կ-ի մյուս ղեկավար գործիչների հետ գլխավորել է 1923 թվականի հունիսյան և սեպտեմբերյան ապստամբությունները՝ ընդդեմ երկրում ստեղծված ֆաշիստական վարչակարգի։ Ապստամբության պարտությունից հետո մյուս ղեկավարների հետ գնդակահարվել է։

Հիշատակ
-------

Գնդակահարման վայրում կանգնեցված է Շահբազյանի հուշարձանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 419)։*  |
**Բոգոմիր Շմերալ**, (հոկտեմբերի 25, 1880(1880-10-25), Տրշեբիչ, Տրշեբիչի շրջան[…] - մայիսի 8, 1941(1941-05-08), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), չեխ քաղաքական գործիչ, եխոսլովակիայի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության առաջնորդ, Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցության համահիմնադիր։

Ծնվել է համեմատաբար ապահովված ընտանիքում։ 1897 թվականին դարձել է Չեխոսլովակիայի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության անդամ։ 1906-1918 թվականներին խմբագրել է կուսակցության կենտրոնական օրգան «Պրավո լիդու» թերթը։ 1909 թվականին ընտրվել է սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության ԿԳԿ-ի, 1911-1917 թվականներին՝ ԿԳԿ-ի նախագահության անդամ, 1914-1917 թվականներին՝ նախագահ։ 1911-1918 թվականներին եղել է սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության կողմից ավստրիական ռայխսրատի դեպուտատ։ Չեխոսլովակիայիում Հոկտեմբերյան համընդհանուր քաղաքական գործադուլի (1918 թ.) կազմակերպիչներից։ 1919 թվականին դարձել է սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության հեղափոխական թևի (այսպես կոչված մարքսիստական ձախի) ղեկավարներից։ 1920 թվականին եղել է Խորհրդային Ռուսաստանում, հանդիպել Վլադիմիր Լենինին։ Եղել է Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցության (ՉԿԿ) հիմնադիրներից։ 1921-1929 թվականներին և 1936 թվականից ՉԿԿ ԿԿ անդամ։ ՉԿԿ-ի կողմից ընտրվել է Չեխոսլովակիայի ժողովրդական ժողովի դեպուտատ (1920-1929 թթ.), Ազգային ժողովի սենատոր (1935-1938 թթ.)։ 1922-1935 թվականներին եղել է Կոմինտերնի ԳԿ-ի և նրա նախագահության անդամ։ 1935 թվականին դարձել է Կոմինտերնի ինտերնացիոնալ վերահսկիչ հանձնաժողովի անդամ։ 1938 թվականին ՉԿԿ ԿԿ-ի որոշմամբ մեկնել է Մոսկվա, աշխատել ՉԿԿ ղեկավար կենտրոնում, Կոմինտերնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. 1 2 3 4 5  Studenti pražských univerzit 1882–1945
3. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
4. 1 2 3 4 5 6  Шмераль Богумир // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2
6. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 120742410 · CONOR: 52068195 · GND: 124571433 · ISNI: 000000005540437X · LCCN: n80158929 · NKC: jk01130540 · NTA: 30622867X · NUKAT: n2018243830 · SUDOC: 029031419 · VIAF: 5869424 · WorldCat VIAF: 5869424 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 526)։*  |
**Մոտեյուս Յուոզովիչ Շումաուսկաս** (լիտ.՝ *Motejus Juozo Šumauskas*, նոյեմբերի 15, 1905(1905-11-15) կամ նոյեմբերի 2, 1905(1905-11-02), Կաունաս, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 28, 1982(1982-05-28), Վիլնյուս, Լիտվական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լիտվացի խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1975 թվական)։ ԽՄԿԿ անդամ (1924)։

Կենսագրություն
--------------

1928-1929 թվականներին եղել է Լիտվայի կոմկուսի (ԼԿԿ) Պանեվեժիսի ընդհատակյա շրջկոմի անդամ, 1930-1931 թվականներին՝ Լիտվայի կոմունիստական երիտասարդական միության ԿԿ-ի քարտուղար, 1930 թվականից՝ ԼԿԿ ԿԿ-ի անդամ։ 1931 թվականին դատապարտվել է 6 տարվա տաժանակրության, 1939 թվականին նետվել համակենտրոնացման ճամբար։ Լիտվայում սովետական իշխանության վերականգնումից (1940 թվական, հուլիս) հետո եղել է Լիտվայի ԽՍՀ արհմիությունների կենտրոնական բյուրոյի նախագահ, Լիտվայի ԽՍՀ տեղական արդյունաբերության ժողկոմ, 1941-1946 թվականներին՝ ԺԿԽ-ի նախագահի տեղակալ։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին (1941-1945 թվականներին), ղեկավարել Լիտվայի պարտիզանական շարժման և ԼԿԿ Կենտկոմի շտաբի օպերատիվ խմբերը, եղել ԼԿԿ Հյուսիսային ընդհատկյա մարզկոմի քարտուղար։ 1944 թվականի հուլիսից՝ Վիլնյուսի քաղգործկոմի, 1944-1950 թվականներին՝ պետպլանի նախագահ, միաժամանակ 1946-1947 թվականներին՝ Լիտվայի․ ՍԱՀ մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1950-1953 թվականներին ԼԿԿ Շյաուլյայի մարզկոմի առաջին քարտուղար, 1954-1956 թվականներին ԼԿԿ ԿԿ-ի 2-րդ քարտուղար։ 1953-1954 թվականներին Լիտվայի ՍՍՀ մինիստրների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ, 1956-1967 թվականներին՝ նախագահ, 1967-1975 թվականներին՝ Լիտվայի ՄՍՀ Գերագույն սովետի Նախագահության նախագահ, ԽՍՀՄ գերագույն սովետի նախագահության նախագահի տեղակալ։ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի անդամության թեկնածու 1956-1976 թվականներին։ ԽՍՀՄ 2-4 գումարումների գերագույն սովետի դեպուտատ։

Մահացել է 1982 թ. մայիսի 28-ին, թաղված է Վիլնյուսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1036711188 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  Шумаускас Мотеюс Юозович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1036711188 · ISNI: 0000000409859348 · NLP: a0000002747015 · VIAF: 303977603 · WorldCat VIAF: 303977603 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 597)։*  |
**Հեկտոր Բադյան «Բատյան»** (մարտի 1, 1942, Ղուշչի գյուղում (Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջան)), ճարտարագետ, ազատամարտիկ։ ՀՀ բանակի պահեստի կապիտան (1997)։ ՀՀ բուհերի ռազմահայրենասիրական միության նախագահ (1991-1996)։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1977), դոցենտ (1982)։ 1962-1963 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված Ուժերում։ Ավարտել է Ֆրունզեի (Բիշքեկ) պոլիտեխնիկական ինստիտուտը ) 1970-1987 թվականներին աշխատել է նույն ինստիտուտում՝ դաստիարակչական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, 1987 թվականից՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինմեքենաների և հիդրավլիկայի ամբիոնի դասախոս։ 1989-1992 թվականներին Երևանի պոլիտեխնիկական, ճարտարապետաշինարարական, ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտների, պետական համալսարանի արցախահայ ուսանողներից կազմավորել է «Արցախ1» ...«Արցախ-8», «Պոլիտեխնիկ 1-3», «ճարտարապետաշինարար-1», «Աֆղանցիներ-1» կամավորական ջոկատները և գուծուղել Արցախ։ 1990-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), ԼՂՀ Մարտակերտի (Մաղավուզ,Մոխոսթաղ, Կուսապատ, Դրմբոն, Կարմիրավան, Սեյսողան և այլն) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Բազմիցս վիրավորվել Է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել մարտադաշտ։ Ազատամարտիկներին ապահովել է ռազմական գրականությամբ։ 1988 թվականին Բադյանի ղեկավարությամբ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ուսանողական ջոկատը Հորադիզում և հարակից տարածքներում ստեղծել է ռազմաճարտարագիտական կստույցներ (խրամատ, կրակակետ և այլն)։ Պարգևատրվել է ՀՀ «Արիություն» մեդալով և ԼՂՀ «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վալերի Մովսեսի Խաչատրյան**(1947, մայիսի 1, Ներքին Հոռաթաղ (ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան) - 1991, դեկտեմբերի 5, Երևան)), հայ ազատամարտիկ, վիրաբույժ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը (1970)։ 1970 թվականից աշխատել է Երևանի տարբեր հիվանդանոցներում և պոլիկլինիկաներում։ 1991 թվականի մարտին մեկնել է Գետաշեն, համագործակցել Ս. Հակոբքյոխվյանի հետ, փրկել վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների կյանքը։ 1991 թվականի մայիսի 7-ին ԽՍՀՄ ՆԳ զինվորների աջակցությամբ Ադրբեջանի ՄՀՆՋ-ականները պատանդել են Խաչատրյանին, Ռ. Գրիգորյանին և Մ. Հակոբքյոխվյանին, տեղափոխել Կիրովաբադի բանտ։ Քսանօրյա կտտանքներից, ծեծ ու ջարդից հետո, ճապոնացի լրագրողների միջնորդությամբ, կիսամեռ ազատվել է բանտից, մահացել հիվանդանոցում։ Թաղված է Երևանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Լեոնիդ Ալեքսանդրովիչ Գովորով** (ռուս.՝ *Леонид Александрович Говоров*, փետրվարի 22, 1897(1897-02-22), Yaransky Uyezd, Վյատկայի գավառ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 19, 1955(1955-03-19)[…], Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռազմական գործիչ, Խորհրդային Միության մարշալ (1944), Խորհրդային Միության հերոս (1945), ԽՄԿԿ անդամ (1942)։

1916 թվականին զորակոչվել է բանակ, ավարտել է Կոնստանտինովսկի հրետանային ուսումնարանը (1917)։ Մասնակցել է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ 1926 թվականին ավարտել է Հրետանային կատարելագործման դասընթացներ, 1930 թվականին՝ Բարձրագույն ակադեմիական դասընթացներ, 1933 թվականին՝ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան, 1938 թվականին՝ Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիան։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-ֆիննական ճակատինին («Ձմեռային պատերազմ», 1939—1940)։ Խորհրդա-գերմանական պատերազմի ժամանակ եղել է Արևմտյան ուղղության, ապա 5-րդ բանակի հրամանատար (1941 թ.)։ 1942 թ. գլխավորել է Լենինգրադյան խմբավորման, այնուհետև՝ Լենինգրադյան ռազմաճակատի զորքերը (մինչն 1945 թ. մայիսը)։ Պատերազմից հետո նշանակվել է Լենինգրադյան ռազմական օկրուգի հրամանատար, ցամաքային զորքերի գլխավոր հրահանգիչ, 1948 թվականից՝ ԽՍՀՄ հակաօդային պաշտպանության զորքերի հրամանատար և ռազմական մինիստրի տեղակալ, 1954 թ. մայիսից՝ հակաօդային պաշտպանության գերագույն գլխավոր հրամանատար ու պաշտպանության մինիստրի տեղակալ։

Եղել է նաև ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու (1952 թվականից), ԽՍՀՄ II — IV գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պարգնատրվել է Լենինի 5, «հաղթանակի», Կարմիր դրոշի 3, Սուվորովի 1-ին աստիճանի 2, Կուտուզովի 1-ին աստիճանի, Կարմիր աստղի, արտասահմանյան 3 շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  TracesOfWar
2. 1 2 3 4  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
3. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
4. 1 2 3 4  Говоров Леонид Александрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 136105904 · ISNI: 0000000055570415 · LCCN: no98066748 · NKC: xx0070249 · VIAF: 36534805 · WorldCat VIAF: 36534805 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 161)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երեմյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վահան Ադամի Երեմյան** (հոկտեմբերի 5, 1895(1895-10-05), Բաթում, Ռուսական կայսրություն - 1937), խորհրդային կուսակցական, պետական աշխատող, լրագրող։ ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Կենսագրություն
--------------

Դեռ երիտասարդ տարիքում այրիացած մայրը տնային ծառայողի իր համեստ եկամուտով մեծ դժվարությամբ կարողանում է մեծացնել իր միակ որդուն։ 1902 թվականին Վահանը ընդունվում է Բաթումի հայկական ծխական դպրոցի առաջին դասարան։ Դասերի մեծ մասը նա պատրաստում էր այն վարսավիրանոցի մի անկյունում, ուր աշխատում էր ինքը։ Օրերից մի օր սափրվելու եկավ անծանոթ մի հաճախորդ, զրույցից տեղեկանում է, որ տղան որբ է և բուռն ցանկություն ունի սովորելու։ Նրա օգնությամբ Վահանը մեկնում է Թիֆլիս՝ սովորելու Ներսիսյան դպրոցում։ Դա 1907 թվականի հունիսին էր։

1916 թվականին ավարտելով Ներսիսյան դպրոցը, Վահանը սկսում է դասավանդել Թեհրանի հայկական դպրոցում։ 1917 թվականի հունվարին նա նորից Թիֆլիսում է։ Նույն թվականի փետրվարին ընդունվում է բոլշևիկյան կուսակցության շարքերը։

Հոկտեմբերյան հեղափոխության նախօրյակին և նրա ընթացքում Վ. Երեմյանը մերթ գնում է Վրաստանի և Աբխազիայի խուլ գյուղերը, մերթ Հայաստանում, Լոռու լեռների վրայով անցնելով, շրջագայում բազմաթիվ գյուղեր և, որպես Թիֆլիսի ու Կովկասի բոլշևիկյան կոմիտեների ներկայացուցիչ, հեղափոխական ճառերով հանդես է գալիս կուսակցական կոնֆերանսներում ու ժողովներում։

1918 թվականի գարնանից Երեմյանն ակտիվորեն մասնակցում է Սուխումի հեղափոխական պայքարին, նշանակվելով Աբխազիայի հեղափոխական կոմիտեի նախագահի տեղակալ։ 1919 թվականի ամռանը, կուսակցության որոշմամբ, նա Հյուսիսային Կովկասում մասնակցում էր սովետների երկրամասային երկրորդ համագումարին՝ ընտրվելով կենտգործկոմի անդամ և ազգությունների գործերի, ապա և ներքին գործերի ժողկոմ։

1920 թվականի գարնանը կուսակցության կողմից ընդհատակյա աշխատանքի համար Լոռի ուղարկված Երեմյանը կազմակերպում է հեղափոխական գործերը՝ լինելով Լոռու գավառի հեղափոխական կոմիտեի նախագահը։

Քաղաքացիական կռիվների ավարտից հետո, կարճ ժամանակով աշխատելով Երևանի «Կոմունիստ» («Խորհրդային Հայաստան») թերթի խմբագրությունում, նա 1922-1925 թվականներին կատարել է ԲԳՏ ժողկոմի Հարավարևելյան Ռուսաստանի լիազորի օգնականի պարտականությունները, իսկ այնուհետև նշանակվել է ԺՏԽ-ի Հյուսիսային Կովկասի բյուրոյի վերստուգիչ բաժնի պետ։

1925 թվականին նրան նշանակում են ՌԽՖՍՀ պետառի գլխավոր ներկայացուցիչ Կոստանդնուպոլսում, ուր աշխատել է մինչև 1928 թվականը։

1928 թվականին տեղափոխվելով Հայաստան, Վ. Երեմյանը սկզբում աշխատում է «Խորհրդային Հայաստան» թերթում որպես խմբագիր, ապա՝ Կոլտնտկենտրոնի նախագահ և հետագայում ֆինանսների ժողովրդական կոմիսար։ 1931 թվականին նշանակվել Անդրֆեդերացիայի ֆինանսների ժողկոմ, որտեղ նա աշխատել է մինչև 1937 թվականը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Անմոռաց դեմքեր (Ներսիսյան դպրոցի սաներ), Ե. «Հայաստան», 1965, էջ 46-48։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 547)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ազատյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գևորգ Ազատյան (այլ կիրառումներ)

**Գևորգ Գալուստի Ազատյան** (1903, Բերդավան, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 15, 1986(1986-04-15)), ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի առաջին գումարման դեպուտատ։

Կենսագրություն
--------------

Գևորգ Գալուստի Ազատյանը ծնվել է 1903 թվականի Նոյեմբերյանի շրջանի Բերդավան գյուղում, հողագործի ընտանիքում։

Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Գևորգ Ազատյանն աշխատում է իր ծննդավայրում, նախ գյուղսովետի գործկոմում, այնուհետև սպառկոպերացիայի համակարգում։

1926 թվականին նշանակվում է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության նոյեմբերյանի շրջկոմի բաժնի վարիչ, 1930 թվականին Նոյեմբերյանի, իսկ 1934 թվականին Ալավերդու շրջկոոպի վարչություների նախագահ։

1938 թվականին Գևորգ Ազատյանն առաջադրվում է Ալավերդու շրջսովետի գործադիր կոմիտեի նախագահ, այնուհետև Հայկոոպի վարչության նախագահ, իսկ 1943 թվականին ընտրվում է աշխատավորների դեպուտատների և Քաղսովետի գործկոմի նախագահի տեղակալի պաշտոնում(այժմյան քաղաքապետարանը, պաշտոնը փոխքաղաքապետ)։ Հետագայում Գեվորգ Ազատյանը աշխատել է սովխոզների և «Արարատ» տրեստների կառավարիչ, վարել այլ պատասխանատու պաշտոններ։

1962 թվականին անցնելով կենսաթոշակի, Գևորգ Ազատյանը շարունակում է ակտիվորեն մասնակցել հանրապետության հասարակական քաղաքական, տնտեսական կյանքին։

Ընտրվել է ՀԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի առաջին գումարման դեպուտատ։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի, «Պատվո նշան» շքանշաններով և մեդալներով։
**Հմայակ Ռոստոմի Մելիք-Աղամիրյան** (հոկտեմբերի 17 (29), 1887, Նորաշենիկ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 21, 1986(1986-12-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քիմիկոս, ճարտարագետ-տեխնոլոգ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1954)։ Եղել է Հայաստանի քիմիական արդյունաբերության առաջնեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1887 թվականի հոկտեմբերի 29-ին ՀԽՍՀ Ղափանի շրջանի Նորաշենիկ գյուղում (այժմ՝ Սյունիքի մարզում)։

Ավարտել է Գրենոբլի համալսարանը (1913)։ Մասնակցել է Երևանի ձեթօճառ գործարանի (1923-1928), Կիրովականի քիմիական կոմբինատի (1928-1934 թվականներին՝ տեխնիկական տնօրեն), Երևանի սինթետիկ կաուչուկի գործարանի (1934-1937 թվականներին՝ տեխնիկական տնօրեն) հիմնադրմանը, միաժամանակ դասախոսել է ԵՊԻ-ում։ 1935-1937 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Պետպլանի նախագահի տեղակալ։ 1946 թվականից աշխատել է Կիրովականի քիմիական կոմբինատում, 1957 թվականից՝ Երևանի լեռնամետալուրգիական ԳՀԻ-ում։

Զբաղվել է բազալտների թրծման և ձուլման ուսումնասիրությամբ։

Անհիմն բռնադատվել է (1937-1944), արդարացվել 1954 թվականին։

Երկեր
-----

* Ջերմափոխանցումը հանքաջերմային էլեկտրական վառարանում։ Երևան, 1967։
* Рождение завода, Ереван, 1978.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 386.
2. 1 2 3 4  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 386)։*  |
**Բենալա** (անգլ.՝ *Benalla*), քաղաք Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգում։ Բենալա շրջանի կենտրոնը։ Գտնվում է Վանգարատայից 40 կմ հարավ-արևմուտք։ 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով Բենալլան ուներ 9298 բնակչություն։

Պատմություն
-----------

Ապագա քաղաքի վայրը բնակեցվեց պաստոր Ջոզեֆ Դոքերի կողմից 1838 թվականին և անվանվեց Բենալտա Ռան՝ Թաթավոր բադի անունից։ Քաղաքն ինքնին հիմնադրվել է 1846 թվականին։ Առաջին փոստային բաժանմունքը բացվել է 1844 թվականին և մինչև 1854 թվականը կոչվել է *Բրոքեն գետ*։

Սոցիալական ոլորտ
----------------

Բրոքեն գետի վրա հաճախ ջրհեղեղներ են տեղի ունենում, ուստի քաղաքի տարածքում ափն ամրացվել է ամբարտակներով, իսկ բուն ափին զբոսայգի է կառուցվել։ Տեղացի նկարիչները հաճախ այնտեղ ցուցադրում են իրենց քանդակները։ 1967 թվականից ի վեր տեղի վարդերի այգում վարդերի ամենամյա փառատոն է անցկացվում։

Քաղաքի ուսումնական հաստատությունների շարքում կա Գոլբուրն-Օուենսի ինստիտուտի տարածաշրջանային կենտրոնը, որի հիման վրա 2004 թվականին կրթության նախարար Լին Կոսկու աջակցությամբ բացվել է Լին Կոսկի արվեստի պատկերասրահ։ Քաղաքն ունի տարածաշրջանային դրամատիկական ակադեմիա՝ ԳՐԱԴԱ։

Քաղաքն ունի իր ավստրալական ֆուտբոլային թիմերը՝ Բենալա, որը խաղում է Գուլբուրն Վալլի լիգայում և Բենալա Օլ Բլեքը, որոնք խաղում են Օուենս և Քինգ լիգաներում։ Կա նաև ձիասպորտի ակումբ (նույնիսկ կա Բենալայի գավաթ, որն անցկացվում է հոկտեմբերին), 2 գոլֆի ակումբ։ Քաղաքի մոտ կառուցվել է մոտոցիկլետների մրցավազք։

Ավստրալիայի թագավորական ռազմածովային ուժերի երկու ռազմանավ՝ HMAS Բենալան (A 04) և HMAS Բենալլան (J323) անվանվել են քաղաքի պատվին։

Պատկերասրահ
-----------

* Տեղական վարդի այգիՏեղական վարդի այգի
* Երկաթուղային կայարան ԲենալլաԵրկաթուղային կայարան Բենալլա
* Կաթոլիկ եկեղեցիԿաթոլիկ եկեղեցի
* Դատարանի հին շենքըԴատարանի հին շենքը
* Փոստային բսաժանմունքՓոստային բսաժանմունք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Benalla // *QuickStats* — ABS.
2. ↑  «2016 Census QuickStats. Benalla». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 29-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 7-ին.
3. ↑  «WebSpeed error from messenger process (6019)». Արխիվացված օրիգինալից 2006 թ․ օգոստոսի 28-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 21-ին.
4. ↑  «Архивированная копия». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 13-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 21-ին.
5. ↑  «Australian Football». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 16-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 21-ին.
6. ↑  «Country Racing Victoria | Horse Racing Events - Book Online Now!». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 21-ին.
7. ↑  «Benalla Golf Club, Benalla, Victoria — GOLFSelect — Australian Golf Course Database». Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 21-ին.