**Գյունցբուրգ** (գերմ.՝ Günzburg), քաղաք Գերմանիայում, շրջանի կենտրոնը, գտնվում է Բավարիայում։ Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Բնակչությունը կազմում է 19 561 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 55,40 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 7 74 135:

Քաղաքը բաժանվում է 7 քաղաքային շրջանի։

Պատմություն
-----------

Գյունցբուրգ քաղաքը գտնվում է Դանուբ և Գյունց գետերի միախառնման վայրում։ Հիմնադրվել է մ.թ.ա․ մոտավորապես 70 թվականին հռոմեացիների կողմից, որպեսզի պաշտպանեն Հռմեական կայսրության սահմանները Դանուբով։ Բնակավայրը հայտնի է եղել իբրև Գոնտիա, Գունտիա կամ Կոնտիա։ Անունը դրվել է՝ ի պատիվ կելտական դիցաբանության լուսնի աստվածուհի Գոնտիի (անգլ.՝ Gontia): Վերջինիս անունը ծագել է վալլիական «canda» (փայլուն սպիտակ) և կելտական «condate» (միաձուլում) բառերից։ Նա համարվել է Գյունց գետի աստվածուհին և հանդիսացել հաջողության գրավական։

Քաղաքը բաղկացած է եղել ամրոցից (ավելի ուշ վերակառուցվել է նույն տեղում), բավականին մեծ քաղաքացիական բնակավայրից և այն ժամանակ առավել կարևոր Դանուբի կամրջից։

5-րդ դարում հռոմեացիները դուրս մղվեցին գերմանական ցեղերի կողմից։

Մոտավորապես 700 թվականին քարտեզագրող Ռավեննան հիշատակել է հարևան Ռեյզենս (անգլ.՝ Reisensburg) ամրոցը՝ որպես Գերմանիայի ամենակարևոր ամրոցներից մեկը։ Գյունցբուրգ քաղաքին վերաբերող առաջին վավերագրություններն ի հայտ են եկել 1065 թվականին։

Վաղ միջնադարում տվյալ մարզը ղեկավարվել է Բուրգաու փոքրիկ կոմսության կողմից։ 1213 թվականին կոմսությունը գրավվել է բերգերի կողմից, որոնք այն ժամանակ հայտնի էին Բերգ-Բուրգաու անունով։ 1301 թվականին մահացավ այս դինաստիայի վերջին կառավարիչը, և Բուրգաուն (այն ժամանակ հասել էր մարկկոմսության մակարդակի) դարձավ Ավստրիայի մաս (Հաբսբուրգների տուն)։ 17-րդ դարի սկզբին վարչական կենտրոնը Բուրգաուից տեղափոխվեց Գյունցբուրգ, սակայն մարկկոմսությունը պահպանում էր իր հին անվանումը։ Որոշ ժամանակ էլ քաղաքը եղել է ամբողջ Առաջնային Ավստրիայի մայրաքաղաքը։

1805 թվականին Գյունցբուրգում մեկ օր գիշերել է Նապոլեոնը։ Դրա հետ կապված՝ Գյունցբուրգը արձանագրվեց Նապոլեոնի զորքերի հաղթարշավը փառաբանող Հաղթական կամարի վրա։ Հայտնի է պատմական զավեշտալի դեպք․ քաղաքում գտնվելու ժամանակ Նապոլեոնը չի վճարել իր հաշիվը։ Ի հիշատակ այդ դեպքի՝ 1998 թվականին Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Միտտերանը Գերմանիայի կանցլեր Հելմուտ Կոլի ուղեկցությամբ Գյունցբուրգի այդ պատմական հատվածով անցնելիս կատարել է խորհրդանշական վճարում։

Երբ 1806 թվականին գերմանացիների Հռոմեական Սրբազան կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալ, մարկկոմսությունը լուծարվեց, և շրջանը գրավվեց Բավարիայի կողմից։

Ժամանակակից վարչական շրջան Գյունցբուրգը ստեղծվել է 1972 թվականին՝ Գյունցբուրգ քաղաքի (այն չէր մտնում շրջանի կազմում), Գյունցբուրգ և Կրումբախ շրջանների միացման արդյունքում։ Գյունցբուրգը զրկվեց «անկախ քաղաք»-ի կարգավիճակից և դարձավ նոր շրջանի վարչական կենտրոնը։

### Զինանշան

Վարչական շրջանի զինանշանը բաղկացած է երկու մասից․ աջ կողմում Բուրգաու մարկկոմսության հին զինանշանն է՝ կարմիր և սպիտակ դաշտ դեղին ճառագայթով։ Ձախ կողմում գտնվող արծիվը Շվաբեգ-Ուրսբերգ ընտանիքի զինանշանից է։ Քաղաքի զինանշանն առաջին անգամ օգտագործվել է 15-րդ դարում։ Ի սկզբանե մի դաշտում պատկերված էին Բուրգաու կոմսության գույները, իսկ մյուսում՝ ամրոցը։ 1717 թվականին դաշտերը փոխեցին տեղերով։ 19-րդ դարում՝ քաղաքը Բավարիայի իրավասության տակ անցնելուց հետո, Բուրգաուի զինանշանը փոխարինվեց կապույտ բավարական ադամանդներով։

Զինանշանի վրա վերջին փոփոխությունը կատարվեց 20-րդ դարի սկզբին, երբ ամրոցը բարձրացվեց բլրի վրա։

Աշխարհագրություն
----------------

Շրջանի բնությունը բնութագրում է նրանում հոսող Դանուբով և իր վտակներով։ Դանուբը հոսում է շրջանի հյուսիսային մասով՝ անցնելով Գյունցբուրգ և Լեյփհեյմ քաղաքների միջով։ Մի քանի վտակ Դանուբ է թափվում հարավից, օրինակ՝ Բիբերը, Գյունցը և Մինդելը։ Տարածքի մեծ մասը պատված է անտառներով․ արևելյան տարածքի մեկ երրորդը կազմում է Աուգսբուրգյան հարավային անտառային բնական պարկի մասը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Գյունցբուրգ քաղաքի տեսարժան վայրերից են Տիրամոր տաճարը, որը կառուցվել է Դոմինիկուս Ցիմերմանի կողմից, մարկկոմսական ամրոցը (հաբսբուրգյան միակ ամրոցը Գերմանիայում), Ռեյզենբուրգի ամրոցը (այժմ՝ Ուլմա համալսարանի Կոնգրես կենտրոնը) և գրեթե ամբողջությամբ պահպանված հին քաղաքային կենտրոնը։

Քաղաքից ոչ հեռու 2002 թվականին կառուցվել է «Լեգո» ընկերության «Լեգոլենդ» այգին։

Նշանավոր մարդիկ
---------------

* Ստեֆանո Չելոցցի (ծնված՝ 1988) - ֆուտբոլիստ
* Դիանա Դամրաու (ծնված՝ 1971) - օպերային երգչուհի, սոպրանո
* Էկ Յոհան (1494-1554) - ռեֆորմացիայի աստվածաբան
* Յոհան Էբերլին վոն Գյունցբուրգ (մահացած՝ 1533) - ռեֆորմացիայի քարոզիչ և հեղինակ
* Էրհարդ Քելլեր (ծնված՝ 1944) - չմշկավազորդ
* Պետրա Քելլի (1947-1992) - քաղաքական գործիչ, խաղաղության ակտիվիստ
* Ժոզեֆ Մենգելե (1911-1979), Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարի ֆիզիկոս
* Կարլ Մենգելե (1884-1959) - Ժոզեֆ Մենգելեի հայրը
* Ֆրանց Խավեր Շվարց (1875-1947) - Երրորդ Ռայխի գործիչ

Լուսանկարներ
------------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) (գերմ.) — DESTATIS, 2023.
2. ↑  Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung — Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)
3. ↑  Lauren Adams Gilmour, *Pagans and Christians*, Archaeopress, 2007, p. 24.
4. ↑  Posner, Gerald L.; Ware, John (1986). Mengele: The Complete Story. New York: McGraw-Hill. p. 4. ISBN 0-07-050598-5.

Գրականություն
-------------

* Wüst, Wolfgang: Historische Einleitung, in: Klaus Kraft: Landkreis Günzburg, Bd. 1: Stadt Günzburg (Die Kunstdenkmäler von Bayern, Teil Schwaben IX), München 1993, p. 1–49.
* Wüst, Wolfgang: Günzburg. Historischer Atlas von Bayern, Teil Schwaben, Reihe I, Bd. 13, München 1983, 3-7696-9933-5.
* Keller, Sven: Günzburg und der Fall Josef Mengele – Die Heimatstadt und die Jagd nach dem NS-Verbrecher. Oldenbourg Verlag, München 2003, 978-3-486-64587-3.
* Wolfgang Czysz: Gontia-Günzburg in der Römerzeit. Archäologische Entdeckungen an der bayerisch-schwäbischen Donau. Friedberg 2002, ISBN 3-9807628-2-3.
* Franz X. Edlhard: Chronik der unmittelbaren Stadt Günzburg. Günzburg a. D. 1894 (Digitalisat)
* Werner Freybourg: Schlösser, Burgen und Ruinen in Bayerisch – Mittelschwaben. Band 1: Landkreis Günzburg. Eigenverlag Werner, Freybourg 1989 OCLC 165188785.
* Johann Nepomuk von Raiser: Guntia, und merkwürdigere Ereignisse der Donau-Stadt Günzburg, in der Umgegend, und in der Markgrafschaft Burgau. Beschreibung des römischen Antiquariums zu Augsburg; und neue Funde römischer und deutscher Alterthümer in Augsburg, und in der Nachbarschaft. Rösl-Verlag, Augsburg 1823.
* Wolfgang Wüst: Historische Einleitung. In: Klaus Kraft: Landkreis Günzburg. Band 1: Stadt Günzburg. (= Die Kunstdenkmäler von Bayern. Teil Schwaben IX). München 1993, S. 1–49.
* Sven Keller: Günzburg und der Fall Josef Mengele – Die Heimatstadt und die Jagd nach dem NS-Verbrecher. Oldenbourg Verlag, München 2003, ISBN 3-486-64587-0.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119681369 · GND: 4022458-2 · LCCN: n83052504 · NKC: ge489584, ge383680 · VIAF: 155974977 · WorldCat VIAF: 155974977 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Գյունցբուրգ շրջանի քաղաքներ և համայնքներ |
| --- |
|  |
| Այխեն • Ալետսհաուզեն • Բալցհաուզեն • Բիբերտալ • Բրայտենթալ • Բուբեսհայմ • Բուրգաու • Բուրտենբախ • Դայզենհաուզեն • Դյուրլաույնգեն • Էբերսհաուզեն • Էլցե • Գունդրեմինգեն • Գյունցբուրգ • Հալդենվանգ • Իխենհաուզեն • Եթինգեն Շեփախ • Քամելտալ • Քյոց • Կրումբախ • Լանդենսբերգ • Լայպհայմ • Մյունսթերհաուզեն • Նոյբուրգ ան դեր Կամել • Օֆինգեն • Ռեթենբախ • Ռյոֆինգեն • Թանհաուզեն • Ուրսբերգ • Վալդշտեթեն • Վալտենհաուզեն • Վիզենբախ • Վինտերբախ • Ցիմետսհաուզեն |

 |