**Կոնստանտին Սամուել Ռաֆինեսկ-Շմալց** (անգլ.՝ *Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz*, ֆր.՝ *Constantin Samuel Rafinesque*, հոկտեմբերի 22, 1783(1783-10-22), Կոստանդնուպոլիս - սեպտեմբերի 18, 1840(1840-09-18), Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), 1783 թվականի հոկտեմբերի 22-1840 թվականի սեպտեմբերի 18) 19-րդ դարի ֆրանսիացի պոլիմաթ, ծնվել է Օսմանյան կայսրության Կոստանդնուպոլսի մոտ և ինքնակրթվել է Ֆրանսիայում։. Նա ճամփորդել է Միացյալ Նահանգներով մեկ երիտասարդ տարիքում՝ ի վերջո հաստատվելով Օհայոյում 1815 թվականին, որտեղ նշանակալի ներդրում է ունեցել բուսաբանության, կենդանաբանության և Հյուսիսային Ամերիկայի նախապատմական հողային աշխատանքների ուսումնասիրության մեջ։ Նա նաև իր ներդրումն ունեցավ հին մեսոամերիկյան լեզվաբանության ուսումնասիրության մեջ՝ ի լրումն այն աշխատանքի, որն արդեն ավարտել էր Եվրոպայում։

Ռաֆինեսկը էքսցենտրիկ և էքսցենտրիկ հանճար էր։ Ինքնուսույց էր, գիտելիքի տարբեր բնագավառներում աչքի ընկնելով որպես կենդանաբան, բուսաբան, գրող և պոլիգլոտ։ Նա շատ է գրել այնպիսի տարբեր թեմաների շուրջ, ինչպիսիք են մարդաբանությունը, կենսաբանությունը, երկրաբանությունը և լեզվաբանությունը, բայց իր կյանքի ընթացքում նշված ոլորտներից որևէ մեկում չի նշվել։ Իսկապես, նա ամերիկյան գիտական համայնքից հեռացված էր, որի նյութը ավտոմատ կերպով մերժվում էր առաջատար ամսագրերի կողմից։ Նրա տեսությունների թվում էին, որ բնիկ ամերիկացի նախնիները Բերինգի ծովով գաղթել են Ասիայից Հյուսիսային Ամերիկա, և որ Ամերիկաները բնակեցված են եղել սևամորթ բնիկ ժողովուրդներով եվրոպացիների հետ շփման ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Ռաֆինեսկը ծնվել է 1783 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Կոստանդնուպոլսի արվարձաններից մեկում՝ Գալաթայում ։ Նրա հայրը՝ Ֆ. Գ. Ռաֆինեսկը, ֆրանսիացի վաճառական էր Մարսելից; նրա մայրը՝ Մ. Շմալցը, ծագումով գերմանացի էր և ծնվել էր Կոստանդնուպոլսում։ Նրա հայրը մահացել է Ֆիլադելֆիայում մոտ 1793 թվականին։ Ռաֆինեսկը իր երիտասարդությունն անցկացրել է Մարսելում և հիմնականում ինքնակրթությամբ էր զբաղվում. նա երբեք չի հաճախել համալսարան ։ 12 տարեկանում նա սկսել էր բույսեր հավաքել հերբարիումի համար։ 14 տարեկանում նա ինքն իրեն սովորեցրել էր հունարեն և լատիներեն, քանի որ նա պետք է հետևեր իր հայրական տատիկի գրադարաններում կարդացած գրքերի տողատակերին։ 1802 թվականին, 19 տարեկանում, Ռաֆինեսկը իր կրտսեր եղբոր հետ նավով մեկնեց ԱՄՆ Ֆիլադելֆիա։ Նրանք ճանապարհորդեցին Փենսիլվանիա և Դելավեր միջով, որտեղ նա ծանոթացավ երիտասարդ ազգի սակավաթիվ բուսաբանների մեծ մասին։

1805 թվականին Ռաֆինեսկը բուսաբանական նմուշների իր հավաքածուով վերադարձավ Եվրոպա և հաստատվեց Պալերմոյում, Սիցիլիա, որտեղ սովորեց իտալերեն։ Նա այնքան հաջողակ դարձավ առևտրի մեջ, որ թոշակի անցավ 25 տարեկանում և իր ժամանակը ամբողջությամբ նվիրեց բնական պատմությանը։ Որոշ ժամանակ Ռաֆինեսկը նաև աշխատել է որպես ամերիկյան հյուպատոսի քարտուղար։ Սիցիլիայում գտնվելու ընթացքում նա ուսումնասիրել է բույսերն ու ձկները ՝ յուրաքանչյուրից նշելով բազմաթիվ նոր հայտնաբերված տեսակներ։ 1808 թվականին ընտրվել է Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։

### Կարիերա ԱՄՆ-ում

Ռաֆինեսկն ուներ քաղաքացիական կին։ 1815 թվականին նրանց որդու մահից հետո նա թողեց նրան և վերադարձավ Միացյալ Նահանգներ։ Երբ նրա՝ Union նավը խորտակվեց Կոնեկտիկուտի ափերի մոտ, նա կորցրեց իր բոլոր գրքերը (50 տուփ) և իր բոլոր նմուշները (ներառյալ ավելի քան 60,000 պարկուճ)։ Հաստատվելով Նյու Յորքում՝ Ռաֆինեսկը դարձավ նորաստեղծ Բնական պատմության լիցեյի հիմնադիրներից մեկը։ 1817 թվականին նրա «Ֆլորուլա Լյուդովիկիանա կամ Լուիզիանայի նահանգի ֆլորան» գիրքը խիստ քննադատության է ենթարկվել գործընկեր բուսաբանների կողմից, ինչի հետևանքով նրա գրությունները անտեսվել են։ Մինչև 1818 թվականը նա հավաքել և անվանել է ավելի քան 250 նոր բուսատեսակներ և կենդանիներ։ Աստիճանաբար նա վերականգնեց բնական առարկաների իր հավաքածուն։

1818 թվականի ամռանը Հենդերսոնում, Կենտուկի, Ռաֆինեսկը հանդիպեց բնագետ Ջոն Ջեյմս Օդյուբոնին և իրականում մնաց Օդյուբոնի տանը մոտ երեք շաբաթ։ Օդուբոնը, թեև վայելում էր Ռաֆինեսկի ընկերակցությունը, նրան օգտագործում էր կատակներում, որոնք ներառում էին ֆանտաստիկ գեղարվեստական տեսակներ։

1819 թվականին Ռաֆինեսկը դարձավ բուսաբանության պրոֆեսոր Տրանսիլվանիայի համալսարանում Լեքսինգթոն (Կենտուկի) որտեղ նա նաև մասնավոր դասեր տվեց ֆրանսերեն, իտալերեն և իսպաներեն։ Նա թույլ կապի մեջ էր Ջոն Դ. Քլիֆորդի հետ, վաճառական, ով նույնպես հետաքրքրված էր Օհայոյի հովտում մնացած հնագույն հողային աշխատանքներով։ Քլիֆորդը արխիվային հետազոտություն է անցկացրել՝ փնտրելով այս հողաթմբերի ծագումը, իսկ Ռաֆինեսկը չափել և քարտեզագրել է դրանք։ Ոմանք արդեն կորցրել էին ամերիկյան զարգացումը։

1820 թվականին նա ընտրվել է Ամերիկյան հնագիտական ընկերության անդամ։

Ռաֆինեսկը սկսեց գրանցել բույսերի և կենդանիների բոլոր նոր տեսակները, որոնց հանդիպեց նահանգով մեկ ճանապարհորդության ժամանակ։ Նա համարվում էր բարձրագույն բույսերի անկանոն ուսանող։ 1826 թվականի գարնանը նա լքեց համալսարանը՝ վիճաբանելով նրա նախագահի հետ։

Նա ճամփորդեց ու դասախոսություններ կարդաց տարբեր վայրերում, ջանում էր ամսագիր ու բուսաբանական այգի հիմնել, բայց անհաջող։ Նա տեղափոխվեց Ֆիլադելֆիա՝ հրատարակչական և հետազոտական կենտրոն, առանց աշխատանքի։ Նա հրատարակեց The Atlantic Journal and Friend of Knowledge, Cyclopædic Journal and Review որից տպագրվեց միայն ութ համար (1832–1833)։ Նա նաև հրապարակային դասախոսություններ է կարդացել և շարունակում էր հրատարակել հիմնականում իր միջոցներով։

### Մահ

Ռաֆինեսկը մահացավ ստամոքսի և լյարդի քաղցկեղից Ֆիլադելֆիայում 1840 թվականի սեպտեմբերի 18-ին։ Քաղցկեղը կարող է առաջանալ տարիներ առաջ Ռաֆինեսկի ինքնաբուժմամբ՝ աղիքային պտեր պարունակող խառնուրդով։ Նա թաղվել է հողամասում, որտեղ այժմ գտնվում է Ռոնալդսոնի գերեզմանատունը։ 1924 թվականի մարտին նրա մասունքները, որոնք համարվում էին նրա աճյունները, տեղափոխվեցին Տրանսիլվանիայի համալսարան և նորից թաղվեցին գերեզմանում քարի տակ, որի վրա գրված էր՝ «Պատիվ, ում պատիվը ուշացավ»։

Աշխատանք
--------

### Կենսաբանություն

Ջորի եղնիկը շատ տեսակներից մեկն է, որն առաջին անգամ անվանվել է Ռաֆինեսկի կողմից:
Ռաֆինեսկը հրապարակել է բույսերի 6700 երկանդամ անուններ, որոնցից շատերը առաջնահերթություն ունեն ավելի ծանոթ անունների նկատմամբ :Նրա արտադրած նոր տաքսոնների քանակը՝ և՛ բույսերի, և՛ կենդանիների, Ռաֆինեսկը դարձրել է հիշարժան կամ նույնիսկ տխրահռչակ կենսաբանների շրջանում։

Ռաֆինեսկը դիմեց Լյուիսի և Քլարկի արշավախմբին միանալու համար, սակայն Թոմաս Ջեֆերսոնը երկու անգամ մերժեց։ Արշավախմբի կողմից հավաքված նմուշներն ուսումնասիրելուց հետո նա գիտական անվանումներ է շնորհել սևապոչ տափաստանային շանը (Cynomys ludovicianus), ճերմակոտ մկնիկը (Peromyscus leucopus) և ջորի եղնիկը (Odocoileus hemionus''):

### Էվոլյուցիա

Ռաֆինեսկը առաջիններից էր, ով օգտագործեց «էվոլյուցիա» տերմինը կենսաբանական տեսակավորման համատեքստում[30]:

Ռաֆինեսկը Չարլզ Դարվինից առաջ առաջարկեց էվոլյուցիայի տեսություն։ 1832 թվականին մի նամակում Ռաֆինեսկը գրել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ճշմարտությունն այն է, որ Տեսակները և, հավանաբար, նաև սեռերը, կազմակերպված էակների մեջ ձևավորվում են ձևերի, ձևերի և օրգանների աստիճանական շեղումներով, որոնք տեղի են ունենում ժամանակի ընթացքում։ Բույսերի և կենդանիների միջոցով աստիճանական քայլերով շեղումների և մուտացիաների միտում կա հեռավոր անկանոն ժամանակաշրջաններում։ Սա ամեն ինչում հավերժ փոփոխականության մեծ համընդհանուր օրենքի մի մասն է։ Այսպիսով, ավելորդ է վիճարկել և տարբերվել նոր սեռերի, տեսակների և սորտերի վերաբերյալ։ Յուրաքանչյուր բազմազանություն մի շեղում է, որը դառնում է տեսակ հենց որ մշտական է վերարտադրման արդյունքում։ Այսպես, էական օրգանների շեղումները աստիճանաբար կարող են դառնալ նոր սեռեր- Կոնստանտին Սամուել Ռաֆինեսկ-Շմալց |  |

:
«Տեսակների ծագման մասին» գրքի երրորդ հրատարակության մեջ, որը հրապարակվել է 1861 թվականին, Չարլզ Դարվինը ավելացրել է պատմական ուրվագիծ, որն ընդունում է Ռաֆինեսկի գաղափարները ։

Ռաֆինեսկի էվոլյուցիոն տեսությունը հայտնվում է երկու էջանոց հոդվածում Atlantic Journal and Friend of Knowledge-ի 1833 թվականի գարնանային համարում (իր կողմից հիմնադրված ամսագիր)։ Ռաֆինեսկը գտնում էր, որ տեսակները ամրագրված չեն. դրանք աստիճանաբար փոխվում են ժամանակի ընթացքում։ Նա օգտագործել է «մուտացիաներ» տերմինը։ Նա կարծում էր, որ էվոլյուցիան տեղի է ունեցել «աստիճանական քայլերով՝ հեռավոր անկանոն ժամանակաշրջաններում»։ Սա համեմատվել է կետադրական հավասարակշռության հասկացության հետ [37] : Նա նաև գտնում էր, որ նույն գործընթացները վերաբերում են մարդկանց։

### *Վալամ Օլում*

1836 թվականին Ռաֆինեսկը հրատարակեց «Ամերիկյան ազգերը» իր առաջին հատորը։ Սա ներառում էր Վալամ Օլումը՝ Լենապեի ենթադրյալ միգրացիայի և ստեղծման պատմությունը (անգլախոսների կողմից նաև հայտնի է որպես Դելավերի հնդկացիներ)։ Այն պատմում էր նրանց գաղթի մասին Դելավեր գետի շրջակայքի երկրներ։ Ռաֆինեսկը պնդում էր, որ ինքը ձեռք է բերել փայտե սալիկներ՝ փորագրված և նկարված բնիկ ժայռապատկերներով, ինչպես նաև տառադարձություն Լենապեի լեզվով։ Դրա հիման վրա նա պատրաստել է պլանշետների բովանդակության անգլերեն թարգմանությունը։ Ռաֆինեսկը պնդում էր, որ բնօրինակ պլանշետները և տառադարձությունը հետագայում կորել են՝ թողնելով իր նշումներն ու արտագրված պատճենը որպես ապացույցի միակ գրառում։

Ռաֆինեսկի հրապարակումից ավելի քան մեկ դար անց, էթնագետները լայնորեն ճանաչում էին Վալամ Օլումին որպես ծագումով իսկական բնիկ ամերիկացի, բայց արդեն 1849 թվականին, երբ փաստաթուղթը վերահրատարակվեց Էֆրեմ Գ. և նրա հարակից տարածքները գրեցին Սքվիերին, որ նա կարծում է, որ փաստաթուղթը կարող է կեղծված լինել։ 1950-ականներին Ինդիանայի պատմական ընկերությունը հրատարակեց Վալամ Օլումի «վերաթարգմանությունը»՝ որպես «արժանի առարկա աբորիգենների մշակույթի ուսանողների համար»։

20-րդ դարի վերջից ի վեր, հատկապես 1980-ականներից սկսած լեզվաբանական, էթնոպատմական, հնագիտական և տեքստային վերլուծությունների ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Վալամ Օլումի պատմությունը հիմնականում կամ ամբողջությամբ հորինվածք էր։ Գիտնականները նկարագրել են «Լենապեի իսկական ավանդական միգրացիայի պատմությունների» մասին գրառումը որպես կեղծ։ 1995 թվականին Դեյվիդ Օեստրայխերի «Վալամ Օլումի անատոմիան. 19-րդ դարի մարդաբանական խաբեություն» թեզի հրապարակումից հետո շատ գիտնականներ համաձայնեցին նրա վերլուծությանը։ Նրանք եզրակացրեցին, որ Ռաֆինեսկը կամ կեղծիքի հեղինակն էր, կամ գուցե զոհը։ Այլ գիտնականներ, գրողներ և Լենապեներից ոմանք շարունակում են հավատարիմ համարել պատմությունը և պաշտպանել դրա իսկությունը։

### Նախապատմական մշակույթների ուսումնասիրություն

Մայաների թվերի արժեքի հաշվարկման օրինակներ
Ռաֆինեսկը նշանակալի ներդրում ունեցավ հյուսիսամերիկյան նախապատմության մեջ՝ Ադենա և Հոփվել մշակույթների հնագույն հողային աշխատանքների ուսումնասիրությամբ, հատկապես Օհայոյի հովտում։ Նա առաջինն էր, ով դրանք ճանաչեց որպես «Ամերիկայի հնագույն հուշարձաններ»։ Նա թվարկեց ավելի քան 500 նման հնագիտական վայրեր Օհայոյում և Կենտուկիում։ Ռաֆինեսկը երբեք չի պեղել, ավելի շուտ, նա գրանցել է այցելած վայրերը զգույշ չափումների, էսքիզների և գրավոր նկարագրությունների միջոցով։ Նրա նկարագրություններից միայն մի քանիսը հրապարակվեցին՝ իր ընկերոջ՝ Ջոն Դ. Քլիֆորդի «Հնդկական հնություններ» շարքով, ութ երկար նամակներ Լեքսինգթոնի կարճատև «Western Review and Miscellaneous Magazine» ամսագրում (1819–1820): Քլիֆորդը հանկարծամահ է լինում 1820 թվականին՝ վերջ տալով իր ներդրումներին։

Ռաֆինեսկի աշխատանքն օգտագործվել է ուրիշների կողմից։ Օրինակ, նա հայտնաբերեց 148 հնագույն հողային աշխատանքներ Կենտուկիում։ Կենտուկիի բոլոր վայրերը, որոնք ներառվել են Է. Գ. Սքուիերի և Դևիսի կողմից Միսիսիպի հովտի իրենց նշանավոր հնագույն հուշարձաններում (1848), ավարտված Սմիթսոնյան ինստիտուտի համար, առաջին անգամ ճանաչվել են Ռաֆինեսկի կողմից իր ձեռագրերում :

Ռաֆինեսկը նաև ներդրում է ունեցել մեզոամերիկյան ուսումնասիրության մեջ։ Վերջիններս հիմնված էին լեզվաբանական տվյալների վրա, որոնք նա քաղել էր տպագիր աղբյուրներից, հիմնականում՝ ճանապարհորդների։ Նա նշանակեց որպես Taino՝ Կարիբյան կղզու Հայիթի կղզու հնագույն լեզուն։ Ավելի ուշ մյուսները նույնպես օգտագործեցին այդ տերմինը՝ Կարիբյան ավազանի բնիկ ժողովուրդների Էթնիկական խումբը բացահայտելու համար։

Թեև սխալվել է իր ենթադրության մեջ, որ հնագույն մայա գրերը այբբենական բնույթ են կրում, Ռաֆինեսկը հավանաբար առաջինն էր, ով պնդեց, որ ժամանակակից մայաների լեզուների ուսումնասիրությունը կարող է հանգեցնել հին գրի վերծանմանը։ 1832 թվականին նա առաջինն էր, ով մասամբ վերծանեց հին մայաներին։ Նա բացատրեց, որ նրա գծիկ-կետ նշանները համապատասխանաբար ներկայացնում են հինգեր և միավորներ։

Ռաֆինեսկիա սեռն անվանվել է Ռաֆինեսկի պատվին։
### Ժառանգություն

Ըստ պատմաբան Ջորջ Դենիելսի՝ Ռաֆինեսկը փայլուն, բայց անկանոն բնագետ էր, ով շրջում էր ամերիկյան անապատում։ Նրա ոճը համահունչ էր գիտության զարգացող պրոֆեսիոնալիզացիային, իսկ ձեռքբերումները վիճելի էին այդ ժամանակ և այն ժամանակվանից պատմաբանների կողմից։ 1820 թվականին նա գործնականում հեռացված էր գիտական հանրությունից, քանի որ բոլոր կարևոր հրապարակումները մերժում էին նրա պնդումները։ Այն ժամանակվա երկու առաջատար ամերիկացի գիտնականներ Բենջամին Սիլիմանը և Ասա Գրեյը խիստ քննադատության էին ենթարկում։ Ժամանակակից պատմաբանները համաձայն են, որ Ռաֆինեսկը հաճախ շտապում էր և փորձում էր պատշաճ կերպով վարկ պահանջել այլ հետազոտողների շնորհիվ։ Գիտնականներին անհանգստացնում էր այն, որ նրա էվոլյուցիայի տեսությունը՝ Դարվինից շատ առաջ, թվում էր, թե ավելի շատ հիմնված է նրա ենթադրությունների և չափազանցությունների վրա, քան հիմնավոր հետազոտությունների վրա։ Չնայած իր բոլոր թերություններին, ասում է Դենիելսը, «նա հսկայական ներդրում է ունեցել ամերիկյան գիտության բնական պատմության փուլում... 34 սեռերի և ամերիկյան ձկների 24 տեսակների հիմնադրմամբ»։ Նա նաև փայլուն ուսուցիչ էր Տրանսիլվանիայի համալսարանում։

* 1841 թվականին Թոմաս Նաթալը Ռաֆինեսկի անունով նոր ցեղ է անվանել Rafinesquia: Նա իրեն պարտական էր զգում բնագետի հանդեպ, ով ոգեշնչել էր նրա աշխատանքը և դրական գնահատական տվել Նաթալի Ֆլորային։ Այժմ սեռը պարունակում է երկու տեսակ՝ Rafinesquia californica Nutt: (California plumeseed կամ California chicory) և Rafinesquia neomexicana A. Grey (անապատի եղերդիկ կամ կալիֆորնիական եղերդիկ)։
* 1892 թվականին Ջեյմս Մ. Կլարկը առաջարկեց Rafinesquina ցեղի անունը՝ ի պատիվ Rafinesque, մի շարք բրածոների ուսոտանիներ տեսակների համար, որոնք այն ժամանակ պատկանում էին Leptaena սեռին; սեռը այժմ ներառված է Rafinesquinidae ընտանիքի մեջ։

Հրատարակված աշխատություններ
---------------------------

* 1810: *Indice d'ittiologia siciliana ossia catalogo metodico dei nomi latini, italiani, e siciliani dei pesci, che si rinvengono in Sicilia disposti secondo un metodo naturale eseguito da un appendice che contiene la descrizione di alcuni nuovi pesci siciliani. Opuscolo del signore C.S. Rafinesque Schmaltz*. Messina. 70 pp. + 2 plates.
* 1810: *Caratteri di Alcuni Nuovi Generi e Nuove Specie di Animali e Piante della Sicilia*. Palermo.
* 1814: *Specchio delle Scienze*. Palermo.
* 1814: *Précis des Découvertes et Travaux Somiologiques*. Palermo.
* 1814: *Principes Fondamentaux de Somiologie*. Palermo.
* 1815: *Analyse de la Nature ou tableau de l'univers et des corps organisés*. Palermo, 223 pp.
* 1815–1840: *Autikon Botanikon*. Philadelphia.
* 1817: *Florula ludoviciana; or, A flora of the state of Louisiana*. New York: C. Wiley & Co.
* 1818: Description of three new genera of fluviatile fish, *Pomoxis*, *Sarchirus* and *Exoglossum*. *Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia* 1, 417–422. (Read December 1 and 8, 1818) (BHL link)
* 1819: "Dissertation on Water-Snakes", published in the London *Literary Gazette*.
* 1820: *Ichthyologia Ohiensis*. Lexington.
* 1824: *Ancient History, or Annals of Kentucky*. Frankfort.
* 1825: *Neogenyton*. Lexington.
* 1828–1830: *Medical Flora, a Manual of the Medical Botany of the United States of North America* (two volumes). Philadelphia.
* 1830: *American manual of the grape vines and the art of making wine*. Philadelphia: Printed for the author. 1830.
* 1832: *American Florist*

*Atlantic Journal* (1832–1833)
* 1832: «Philology. Second letter to Mr. Champollion on the graphic systems of America, and the glyphs of Otolum or Palenque, in Central America – Elements of the glyphs». *Atlantic Journal and Friend of Knowledge*. **1** (2): 40–44. 1832.
* 1832–1833: *Atlantic Journal and Friend of Knowledge*. Philadelphia.
* 1833: *Herbarium Rafinesquianum*. Philadelphia.
* 1836: *A Life of Travels*. Philadelphia.
* 1836: *Flora Telluriana*. Philadelphia: H. Probasco. Pars Prima, Pars Secunda, Pars Tertia & Pars IV Et Ult.
* 1836: *The American Nations* (two volumes). Philadelphia.
* 1836: *A Life of Travels and Researches in North America and South Europe*
* 1836: "The World", a poem.
* 1836–1838: *New Flora and Botany of North America* (four parts). Philadelphia.
* 1837: *Safe Banking*
* 1837: Notes to Thomas Wright's *Original Theory, or New Hypothesis of the Universe*.
* 1838: *Genius and Spirit of the Hebrew Bible*. Philadelphia.
* 1838: *Alsographia Americana*. Philadelphia.
* 1838: *The American Monuments of North and South America*. Philadelphia.
* 1838: *Sylva Telluriana*. Philadelphia.
* 1839: *Celestial Wonders and Philosophy of the Visible Heavens*.
* 1840: *The Good Book* (Amenities of Nature). Philadelphia.
* 1840: *Pleasure and Duties of Wealth*.

### Ժողովրդական մշակույթում

Ջոն Ջերեմի Սալիվանի «Լա-Հվի-Նե-Սկի. Էքսցենտրիկ բնագետի կարիերան» էսսեն, որը հրապարակվել է 2011 թվականին նրա «Pulphead» ժողովածուում, ներկայացնում է Ռաֆինեսկի կյանքն ու ժամանակները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Constantine Samuel Rafinesque Papers, 1815–1834 and undated from the Smithsonian Institution Archives
* Constantine Samuel Rafinesqueի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
* Constantine Samuel Rafinesque, by Clark Kimberling
* Fishes sketched by Rafinesque
* Fishes first described by Rafinesque

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2  Encyclopædia Britannica
4. ↑  Flannery 1998
5. ↑  Long 2005
6. ↑  Gilbert 1999
7. ↑  Rafinesque, 1833, էջ 85
8. ↑  Fitzpatrick 1911, էջ. 11
9. ↑  Fitzpatrick 1911, էջ. 12
10. ↑  Discovering Lewis & Clark: biography of Rafinesque Archived 2013-12-31 at the Wayback Machine.; accessed : November 17, 2010
11. ↑  "The oddest of characters" Archived January 8, 2009, at the Wayback Machine. *American Heritage*, April 1985; accessed November 17, 2010.
12. ↑  Fitzpatrick 1911, էջ. 13
13. ↑  Fitzpatrick 1911, էջեր. 15–17
14. ↑  Fitzpatrick 1911, էջ. 19
15. ↑  «Book of Members, 1780–2010: Chapter R» (PDF). American Academy of Arts and Sciences. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
16. ↑  Rafinesque, C. S. (1836). *Life of Travels*. էջեր 46–49. Cited in Fitzpatrick 1911, էջեր. 21–22.
17. ↑  Fitzpatrick 1911, էջեր. 22–24
18. ↑  Fitzpatrick 1911, էջեր. 27–28
19. ↑  «MemberListR». *Americanantiquarian.org*. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
20. ↑  Fitzpatrick 1911, էջ. 34
21. ↑  Fitzpatrick 1911, էջ. 38
22. ↑  Fitzpatrick 1911, էջ. 42
23. ↑  Ambrose 2010b
24. ↑  Boewe 1987
25. ↑  Barefoot 2004, էջ. 78
26. ↑  Boewe 2005, էջ. 1
27. ↑  Boewe 2005, էջ. 2
28. ↑  Payne, Ansel (2016 թ․ ապրիլի 7). «Why Do Taxonomists Write the Meanest Obituaries?». *Nautilus*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ նոյեմբերի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
29. ↑  Warren 2004, էջ. 98
30. ↑  Weslager, 1989, էջ 85
31. ↑  Rothenberg, 2012, էջ 466
32. ↑  Warren, 2004, էջ 31
33. ↑  Darwin, 1861, էջ xv
34. ↑  Ambrose, 2010a
35. ↑  Rafinesque, C.S. (Spring 1833). «Principles of the Philosophy of New Genera and new species of Plants and Animals». *Atlantic Journal and Friend of Knowledge*: 163–164.
36. ↑  Rafinesque, C.S. (Summer 1833). «Complexions of Mankind &c.». *Atlantic Journal and Friend of Knowledge*: 172–173.
37. ↑  Jackson & Rose 2009
38. ↑  *Walam Olum: or, Red Score, The Migration Legend of the Lenni Lenape or Delaware Indians.* See Voegelin 1954
39. ↑  Oestreicher 2005
40. ↑  Warren 2004, էջ. 91
41. ↑  Boewe 2000, էջ. xxiii
42. ↑  Clifford, Rafinesque
43. ↑  Boewe 2000, էջ. xxv
44. ↑  Hulme 1993
45. ↑  Rafinesque, 1832, էջեր 42
46. ↑  Houston, Stuart & Chinchilla Mazariegos 2001, էջ. 45
47. ↑  Chaddha 2008
48. ↑  George H. Daniels, "Rafinesque, Constantine Samuel" in John A. Garraty, *Encyclopedia of American Biography* (1974) pp 886–887.
49. ↑  Beidleman 2006, էջ. 139
50. ↑  Morhardt & Morhardt 2004, էջ. 71
51. ↑  Meyer & Davis 2009, էջ. 272
52. ↑  Fitzpatrick, 1911, էջ 158
53. ↑  Fitzpatrick, 1911, էջ 197
54. ↑  Fitzpatrick, 1911, էջ 200

### Մատենագիտություններ

* Ambrose, C. T. (2010a). «Darwin's historical sketch – an American predecessor: C. S. Rafinesque». *Archives of Natural History*. **37** (2): 191–202. doi:10.3366/anh.2010.0002. ISSN 0260-9541. PMID 21137582.
* Ambrose, Charles T. (2010b). «The curious death of Constantine Samuel Rafinesque (1783–1840): the case for the maidenhair fern». *Journal of Medical Biography*. **18** (3): 165–173. doi:10.1258/jmb.2010.010001. PMID 20798419. S2CID 26537392.
* Barefoot, Daniel W. (2004). «A Curse on Transylvania. Transylvania University, Lexington, Kentucky». *Haunted Halls of Ivy: Ghosts of Southern Colleges and Universities*. John F. Blair. էջեր 73–78. ISBN 978-0-89587-287-6.
* Beidleman, Richard G. (2006). «The early peripatetic naturalists». *California's Frontier Naturalists*. University of California Press. էջեր 111–160. ISBN 978-0-520-23010-1.
* Belyi, Vilen V. (1997). «Rafinesque's linguistic activity». *Anthropological Linguistics*. **39** (1): 60–73. JSTOR 30028974.
* Boewe, Charles (1987). «Who's buried in Rafinesque's tomb?». *The Pennsylvania Magazine of History and Biography*. **111** (2): 213–235. JSTOR 20092097.
* Boewe, Charles (2000). «Introduction». In John D. Clifford (ed.). *John D. Clifford's Indian antiquities*. University of Tennessee Press. էջեր i–xxxii. ISBN 978-1-57233-099-3.
* Boewe, Charles (2005). «Introduction: reprinting Rafinesque». In Charles Boewe (ed.). *A C. S. Rafinesque Anthology*. Jefferson, NC: McFarland & Company. էջեր 1–14. ISBN 978-0-7864-2147-3.
* Chaddha, Rima (2008 թ․ ապրիլի 8). «Deciphering Maya: a Time Line». *NOVA*. PBS. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 18-ին.
* Fitzpatrick, T. J. (1911). *Rafinesque: a Sketch of his Life, with Bibliography*. Des Moines, Iowa: Historical Department of Iowa.
* Chambers, Kenton L (1992). «Evolution Before Darwin: The Musings of Constantine Rafinesque» (PDF). *Kalmiopsis*. **2**: 5–9.
* Darwin, Charles (1861). *The Origin of Species* (3rd ed.). John Murray.
* Flannery, Michael A. (1998). «The Medicine and Medicinal Plants of C. S. Rafinesque». *Economic Botany*. **52** (1): 27–43. doi:10.1007/bf02861293. JSTOR 4256022. S2CID 23460522.
* Gilbert, Bil (1999). «An "odd fish" who swam against the tide». *Smithsonian*. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ սեպտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 8-ին.
* Houston, Stephen D.; Stuart, David; Chinchilla Mazariegos, Oswaldo (2001). *The Decipherment of Ancient Maya Writing*. University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061-3204-4.
* Hulme, Peter (1993). «Making sense of the native Caribbean». *New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids*. **67** (3&4): 189–220. doi:10.1163/13822373-90002665.
* Jackson, Brittany; Rose, Mark (2009). «Walam Olum Hokum». *Archaeology*.
* Long, Michael (2005). «Review: *Constantine Samuel Rafinesque: A Voice in the American Wilderness* by Leonard Warren». *Indiana Magazine of History*. **101** (3): 302–304. JSTOR 27792653.
* Meyer, David L.; Davis, Richard Arnold (2009). *A Sea Without Fish: Life in the Ordovician Sea of the Cincinnati Region*. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-35198-2.
* Morhardt, Sia; Morhardt, Emil (2004). «Asteraceae (Compositae)». *California Desert Flowers: an Introduction to Families, Genera, and Species*. University of California Press. էջեր 29–80. ISBN 978-0-520-24003-2.
* Oestreicher, David M. (2005). «The Tale of a Hoax: Translating the *Walam Olum*». In Brian Swann (ed.). *Algonquian Spirit: Contemporary Translations of the Algonquian Literatures of North America*. Lincoln: University of Nebraska Press. էջեր 3–41. ISBN 0-8032-4314-6. OCLC 58721152.
* Örstan, Aydin (2014). «Two early nineteenth-century uses of the term "evolution" to denote biological speciation». *Archives of Natural History*. **41** (2): 360–362. doi:10.3366/anh.2014.0255.
* Rothenberg, Marc (2012). *History of Science in United States: An Encyclopedia*. New York: Routledge. ISBN 978-1-135-58318-7.
* Voegelin, C. F. ed. (1954). *Walam Olum; or, Red Score, the Migration Legend of the Lenni Lenape or Delaware Indians. A new translation, interpreted by linguistic, historical, archaeological, ethnological, and physical anthropological studies*. Indianapolis: Indiana Historical Society. OCLC 1633009.
* Warren, Leonard (2004). «Kentucky 1819–1826». *Constantine Samuel Rafinesque: a Voice in the American Wilderness*. University Press of Kentucky. էջեր 79–99. ISBN 978-0-8131-2316-5.
* Weslager, C. A. (1989). *The Delaware Indians: A History*. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-1494-9.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · American National Biography · Appletons' (1887—1901) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90305859 · BNE: XX1081106 · BNF: 12118409z · CiNii: DA10991910 · GND: 117686131 · ICCU: RMSV037790 · ISNI: 0000000081352868 · LCCN: n79135521 · NKC: mub2014824568 · NTA: 070146365 · NUKAT: n2011067609 · LIBRIS: 85829 · SUDOC: 033396949 · VIAF: 56642004 · WorldCat VIAF: 56642004 |

 |

 |