Ֆրանկոֆոն Աֆրիկա: Մուգ կապույտով ներկված երկրների բնակչությունը 2017 թվականին եղել է 410 միլիոն: 2050 թվականին դրանց բնակչությունը կանխատեսում է, որ կհասնի 848 միլիոնի և 867 միլիոնի
Ֆրանսերեն գրաֆիտի Թունիսի Հաբիբ Բուրգիբա պողոտայում, 2012 թվական, մարտ: Գրաֆիտիով գրված է` «ԵՐԿԱՐ ԿՅԱՆՔ ՔԵԶ« ԹՈՒՆԻՍ (Vive la Tunisie), ազատ և ժողովրդավարական»
**Աֆրիկյան ֆրանսերեն** (ֆր.՝ français africain), ֆրանսերենի տեսակների ընդհանուր անվանումն է, որով խոսում է Աֆրիկայի 24 ֆրանկոֆոն երկրներում տարածված ֆրանսերեն լեզվով խոսացող մոտ 120 միլիոն մարդ։ Այն ներառում է այն մարդկանց, ովքեր այս 31 աֆրիկյան երկրներում (քարտեզի վրա մուգ կապույտ գույնի) խոսում են ֆրանսերեն որպես առաջին կամ երկրորդ լեզու, սակայն այն չի ներառում ոչ ֆրանկոֆոն աֆրիկյան երկրներում ապրող ֆրանսախոսներին։ Այսպիսով, Աֆրիկան աշխարհի ամենաշատ ֆրանսախոսների մայրցամաքն է։ Ֆրանսերենն Աֆրիկա է եկել որպես գաղութային լեզու։ Այս աֆրիկյան ֆրանսախոսներն այժմ ֆրանկոֆոնիայի մեծ մասն են կազմում։

Աֆրիկայում ֆրանսերենը հաճախ խոսվում է բնիկ լեզուների հետ միասին, սակայն որոշ շրջաններում, ինչպիսիք են Աբիջանը, Փղոսկրի Ափը կամ Լիբրևիլը, Գաբոնը, այն դարձել է առաջին լեզու։ Որոշ երկրներում ֆրանսերենը մարդկանց որոշ սոցիալական դասերի շրջանում առաջին լեզուն է, ինչպես Թունիսում, Մարոկկոյում, Մավրիտանիայում և Ալժիրում, որտեղ ֆրանսերենը բնակչության վերին դասերի շրջանում առաջին լեզուն է (վերին դասերից շատերը միաժամանակ երկլեզու են՝ արաբերեն / ֆրանսերեն), սակայն ընդհանուր բնակչության շրջանում այն միայն երկրորդ լեզուն է։

Ֆրանկոֆոն աֆրիկյան երկրներից յուրաքանչյուրում ֆրանսերենը խոսվում է տեղական առանձնահատկություններով՝ կապված արտասանության և բառապաշարի հետ։

**Տեսակներ**

Կան աֆրիկյան ֆրանսերենի շատ տարբեր տեսակներ, բայց դրանք կարող են խմբավորվել չորս կատեգորիաների մեջ.

* ֆրանսերեն, որով խոսում են Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկայի ժողովուրդները-խոսվում է ընդհանուր առմամբ մոտ 75 միլիոն մարդու կողմից որպես առաջին կամ երկրորդ լեզու։
* ֆրանսերենի տեսակ, որով խոսում են հյուսիս-արևմտյան Աֆրիկայի մաղրեբի և բերբերներ ժողովուրդները (տես մաղրեբի ֆրանսերեն), որն ուն մոտ 36 միլիոն առաջին և երկրորդ լեզուներով խոսացողներ։
* ֆրանսերենի տեսակ, որով խոսում են Ջիբութիում, որը գտնվում է Աֆրիկա թերակղզում։
* ֆրանսերենի տեսակ, որով խոսում են Հնդկական օվկիանոսում (Ռեյունյոն, Մավրիտուս և Սեյշելներ) կրեոլները, որն ունի մոտ 1.6 միլիոն առաջին և երկրորդ լեզուներով խոսացողներ։ Այս տարածաշրջանում խոսացվող ֆրանսերենը չպետք է շփոթել կրեոլ լեզվի վրա հիմնված ֆրանսերենի հետ, որով նույնպես խոսում են այս տարածաշրջանում։

Աֆրիկյան ֆրանսերենի բոլոր տեսակները տարբերվում են ստանդարտ ֆրանսերենից խոսքի և բառապաշարի առումով, բայց կրթության, լրատվամիջոցների և իրավական փաստաթղթերում օգտագործվող պաշտոնական աֆրիկյան ֆրանսերենը հիմնված է ստանդարտ ֆրանսիական բառապաշարի վրա։

Գաղութային ժամանակաշրջանում կրեոլների ֆրանսերենի բարբառային ձևը, որը հայտնի է որպես «Petit nègre», ևս գոյություն ուներ Արեւմտյան Աֆրիկայում։ Այնուամենայնիվ, տերմինը վատ խոսացող աֆրիկյան ֆրանսերենի համար դարձել է չհաստատված։

Վ.Ի.Մուդիմբեն աֆրիկյան ֆրանսերենը բնութագրում է որպես աֆրիկյան ինքնատիպ լեզուների առատության մեջ հարկադրված մոտավոր արտասանություն, ճնշված շարահյուսություն, փքված կամ աղավաղված բառապաշար, հնչերանգ, ռիթմ, առոգանություն և շեշտադրում; բազմաթիվ հնչյունաբանական, մորֆոլոգիական և բառային աֆրիկանիզմ։ Եվրոպական ֆրանսերենից տարբերությունները պայմանավորված են մայրենի լեզվի ուղղակի ազդեցությամբ և ֆրանսերենի քերականական կանոնների բարդությամբ, որոնք արգելում են դրա սովորելը ոչ մայրենի լեզվով խոսացողներից շատերի կողմից։

Լեզվաբանների կողմից աֆրիկյան ֆրանսերենի նկարագրության դժվարությունը գալիս է փոփոխություններից, որովհետև «մաքուր» լեզուն օգտագործվում է շատ աֆրիկյան մտավորականների և գրողների կողմից՝ հակառակ ֆրանսերեն և աֆրիկյան լեզուների միջև առկա խառնուրդների։ Այսպիսով, «կրեոլիզացիա» տերմինը հաճախ գործածվում է և հաստատված ձևով, և հատկապես այն վայրերում, որտեղ ֆրանսերենը մեկ կամ մի քանի տեղական լեզուների հետ միասին նույն մակարդակի վրա է։

Համաձայն Գ. Մենեսսիի, «Այս համադրության հետևանքները կարող են տարբերվել՝ համաձայն խոսացողների սոցիալական կարգավիճակի, իրենց զբաղմունքի, իրենց կրթական մակարդակի և ի վերջո ֆրանսերենի իրենց ունեցած մակարդակի":

Նշանների փոխարկումը կամ առանձին զրույցի ընթացքում լեզուների փոփոխությունը տեղի է ունենում ինչպես Սենեգալում, այնպես էլ Կոնգո-Կինշասայում, վերջիններս չորս «ազգային» լեզուներ ունեն՝ Կիկոնգո, Լինգալա, Կիլուբա եւ Սուահիլի, որոնք ֆրանսերենի հետ մշտական հակադրության մեջ են։ Նշանների փոխարկումը ուսումնասիրվել է գաղութային ժամանակներից լեզվաբանության տարբեր ինստիտուտների կողմից։ Դրանցից մեկը, որը գտնվում է Սենեգալի Դակար քաղաքում, արդեն խոսել է 1968 թվականին Ֆրանսերենի կրեոլիզացիայի մասին, անվանելով արդյունքը «ֆրենլոֆ». ֆրանսերենի և վոլոֆի (ամենաշատը Սենեգալում խոսացվող լեզու) խառնուրդ, որն իր օգտագործմամբ տարածվում է քաղաքային վայրերում և դպրոցների միջոցով, որտեղ ուսուցիչները դասարանում հաճախ խոսում են Վոլոֆի լեզվով, չնայած պաշտոնական հրահանգներին։

Աֆրիկայի ֆրանկոֆոն երկրներում կրթության անբավարարության հետ մեկտեղ տեղական լեզուների բազմազանությունը ծնունդ է տվել նոր լեզվական հայեցակարգի.*le petit français*: *Le petit français*-ը ֆրանսերենի նեղ բառապաշարային գիտելիքների հետ տեղական լեզվի կառուցման գերխնդրի արդյունքն է։ Հատուկ կառույցները, որոնք, սակայն, շատ տարբեր են, զուգադրվում են, նշելով կրեոլիզացիայի գործընթացի սկիզբը։

### Աֆրիկյան ժողովրդական ֆրանսերեն

Աֆրիկայի Ֆրանկոֆոն քաղաքային բնակավայրերում հայտնվել է ֆրանսերենի մեկ այլ տեսակ. *Français populaire africain* ("Աֆրիկյան ժողովրդական ֆրանսերեն") կամ ԱԺՖ։ Այն օգտագործվում է ողջ մերձսահարյան Աֆրիկայում, հատկապես աֆրիկյան այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Աբիջանը (Փղոսկրի Ափ), Ուագադուգուն (Բուրկինա Ֆասո); Դակարը (Սենեգալ); Կոտոնուն (Բենին); եւ Լոմեն (Տոգո)։ Այն հայտնվելիս հատուկ ուշադրության չի արժանացել և կապված էր բնակչության աղքատ խավի հետ. *Angèle Bassolé-Ouedraogo* նկարագրում է գիտնականների արձագանքը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Վարչակազմը և պրոֆեսորները չեն ուզում լսել այդ ծիծաղելի հնչող և բարբարոսական լեզուն, որը կարծես թե արհամարհում է հոդվածները և խեղաթյուրում բառերի իմաստը։ Նրանք դրա մեջ տեսնում են վնասակար ազդեցություն պատշաճ ֆրանսերենի գերակայության համար |  |

:

Այնուամենայնիվ, ԱԺՖ-ն սկսեց վերին դասի մեջ երկրորդ լեզու լինել։ Այն նաև դարձել է սոցիալական համաձայնության խորհրդանիշ։

ԱԺՖ-ն կարելի է համարել իբրև դ'Իվուարյան ֆրանսերենի առաջադիմական զարգացում։ Փղոսկրի Ափից դուրս տարածվելուց հետո այն աֆրիկանացվեց երիտասարդ աֆրիկացիների (հաճախ ուսանողների) և կինոյի, դրամայի ու պարերի ազդեցության տակ։

ԱԺՖ-ն ունի իր սեփական քերականական կանոնները և բառապաշարը։ Օրինակ, *"Il ou elle peut me tuer!"* կամ *"Il ou elle peut me dja!"* կարող է կամ նշանակել «այս անձը ինձ շատ է ձանձրացնում» կամ «մահանում եմ նրա համար» կախված հանգամանքներից։ *"Il ou elle commence à me plaire"* նշանակում է վրդովվել (այնուամենայնիվ դա նշանակում է «նա սկսում է հրապուրել ինձ»), եւ ընկերությունը կարող է արտահայտվել «c'est mon môg sûr» կամ «c'est mon bramgo»"*:*

ԱԺՖ-ը հիմնականում բաղկացած է մետաֆորայից և աֆրիկյան լեզուներից վերցված պատկերներից։ Օրինակ, վերին սոցիալական դասը կոչվում է *"les en-haut d'en-haut"* (վեր վերեւից) կամ' *"les môgôs puissants"* (հզոր մոֆուս)։

Արտասանություն
--------------

Աֆրիկյան ֆրանսերենի բազմաթիվ տեսակները կարող են բավականին տարբեր լինել։ Այնուամենայնիվ, կան որոշակի տենդենցներ Աֆրիկայի ֆրանսախոսների կողմից. օրինակ, R տառը արտասանվում է որպես ալվեոլային տրիլ տիպական բարբառի «կոկորդային R»-ի փոխարեն։ Արաբական مغرب Մաղրիբ բառում ⟨غ⟩-ով ներկայացված ետնալեզվակի ձայնեղ շփական բաղաձայնը ուրիշ ընդհանուր այլընտրանք է։ [D], [t], [l] և [n] տառերի արտասանությունը կարող է նույնպես տարբեր լինել, և ինտոնացիան կարող է տարբեր լինել ստանդարտ ֆրանսերենից[*փա՞ստ*]:

Բառապաշար
---------

Բառապաշարի առումով աֆրիկյան ֆրանսերենում կա երեք երևույթ։ Առաջին, ստանդարտ ֆրանսերենում գոյություն չունեցող բառերի առկայություն։ Այս բառերից յուրաքանչյուրը տեղայնացվել էր կամ փոխառվել տեղական աֆրիկյան լեզուներից։ Արդյունքում, աֆրիկյան ֆրանսերենի յուրաքանչյուր տարածաշրջանային տեսակ ունի իր սեփական բառերի խումբը, որոնք նույնը չեն, ինչ աֆրիկյան ֆրանսերենի այլ տեսակների մեջ, չնայած այս տեղական բառապաշարը միայն մի փոքր մասն է կազմում ընդհանուր բառապաշարի, որը հիմնականում նույն ստանդարտ ֆրանսերենն է։ Այլ տարածաշրջաններից կամ երկրներից մարդկանց հետ խոսելիս աֆրիկյան ֆրանսախոսները հաճախ անցնում են ֆրանսերենի ստանդարտ ձևին՝ խուսափելով այս տեղական բառապաշարից։ Այնուամենայնիվ, գոյություն ունեն որոշ աֆրիկյան մի քանի բառեր, որոնք ստեղծվել են աֆրիկյան շատ երկրներում (տես, օրինակ, *chicotter* Աբիջանի ֆրանսիական բառարանի ստորին հատվածում[*փա՞ստ*]:

Երկրորդ երևույթը որոշ բառերի՝ ստանդարտ ֆրանսերենից տարբերվող իմաստով օգտագործումն է։ Օրինակ, *présentement* բառը (որը ստանդարտ ֆրանսերենով նշանակում է «պահին») մերձսահարյան Աֆրիկայում (բայց ոչ Մաղրեբում) օգտագործվում է «փաստացի» իմաստով, և ոչ թե «պահին»։

Երրորդ երևույթը գերճշտումն է, որը հատկապես նկատվում է մերձսահարյան Աֆրիկայի կրթված և վերին դասերի մոտ։ Կրթված մարդիկ հակված են խոսել ֆրանսերենի շատ ֆորմալ տեսակով, որը եվրոպական և հյուսիսամերիկյան ֆրանսախոսների համեմատ հնչում է մի քիչ ավելի հնացած եւ պահպանողական։

Տեղական աֆրիկյան ֆրանսերենի բառապաշարը չի գտնվում ստանդարտ ֆրանսերենի՝ կրթված մարդկանց կողմից աղճատված ժարգոնի տատանումների մեջ, խոսակցական օգտագործման բառերի համար, որոնք մտել են ֆորմալ օգտագործման մեջ (օրինակ, *chicotter*): Ֆրանսերենը, որով խոսում են Փղոսկրի Ափի ամենամեծ քաղաք Աբիջանում, այս հակասական ռեգիստրի լավ օրինակ է ներկայացնումregisters.[*փա՞ստ*]:

### Աբիջանի ֆրանսերենի բառապաշար

Որոշ գնահատականներով, ֆրանսերեն խոսում է Աբիջանի բնակչության 75-99 տոկոսը, կամ որպես միակ լեզու, կամ բնիկ աֆրիկյան լեզուների հետ կողք-կողքի։ Աբիջանում խոսում են երեք տեսակ ֆրանսերենով։ Պաշտոնական ֆրանսերենով խոսում են կրթված դասերը։ Բնակչության մեծ մասը, սակայն, խոսում է խոսակցական ֆրանսերենով, որը հայտնի է որպես *Français de Treichville* (Աբիջանի բանվոր-դասակարգի անունով) կամ *Français de Moussa* (Ivoire Dimanche ամսագրի կողմից հրատարակած քրոնիկներին բնորոշ անունով, որոնք գրված են Աբիջանի ֆրանսերենով)։ Վերջապես, *nouchi* կոչվող Աբիջանի ֆրանսերենի ժարգոնով խոսում են ավազակախմբերի մարդիկ, ինչպես նաև նրանց ընդօրինակող երիտասարդները։ Նոր բառերը սովորաբար հայտնվում են *nouchi*-ում, հետո որոշ ժամանակ անց իրենց ճանապարհն են ուղղում դեպի Աբիջանի ֆրանսերեն։ 2012թվականի դրությամբ բջջային հեռախոսների միջոցով գրվում է *nouchi* բազմաղբյուր բառարանը։

Ահա Աբիջանի աֆրիկյան ֆրանսերենի տեսակի մեջ օգտագործվող բառերի որոշ օրինակներ (այստեղ օգտագործվող ուղղագրությունը հարմարեցված է ֆրանսերենի ուղղագրությանը, բացառությամբ ô-ի, որը պետք է կարդացվի ինչպես անգլերեն "law" բառի -aw-ն)։

* *une go*-ն ժարգոնային բառ է, որը նշանակում է աղջիկ կամ ընկերուհի։ Դա փոխառված է կամ Մանդինկայի լեզվից, կամ անգլերենից ("girl"): Այն նաև աղջկների համար ֆրանսերեն հիպ-հոպ ժարգոն է :
* *un makuis*-ը խոսակցական բառ է, որը նշանակում է փողոցային ուտելիք, աֆրիկյան սնունդ մատուցող բանվոր դասակարգի ռեստորան։ Այս բառը գոյություն ունի ստանդարտ ֆրանսերենում, բայց դրա իմաստը "maquis shrubland"-ն է, պայքարի ծավալմամբ, տես Maquis (Երկրորդ աշխարհամարտ)։ Հայտնի չէ, թե ինչպես է այս բառը եկել Փղոսկրի Ափի փողոցային ռեստորան։
* *un bra-môgô*-ն ժարգոնային բառ է, որը համարժեք է անգլերենում «արգելափակել» կամ «պիժոն» բառերին։ Դա փոխառված է Մանդինկայի լեզվից։
* *chicotter*-ը բառ է, որը նշանակում է ձաղկել, ծեծել կամ պատժել (երեխաներին)։ Սա փոխառված է բրազիլական պորտուգալերենից, որտեղ նշանակում է «մտրակել (սևամորթ ստրուկներին)»։ Այն այժմ մտել է կրթված դասերի պաշտոնական լեզվի մեջ։

*le pia*-ն ժարգոնային բառ է, որը նշանակում է փող, դրամ։ Դա հավանաբար եկել է ստանդարտ ֆրանսերենի *pièce* («մետաղադրամ») կամ *pierre* («քար»), կամ, թերևս, *piastre* (դոլար, ցատկ) բառերից։
Պաշտոնական համատեքստում խոսելիս կամ Փղոսկրի Ափից դուրս ֆրանսախոսների հանդիպելիս Աբիջանի ֆրանսախոսները տեղական բառերը պետք է փոխարինեն ֆրանսերեն ստանդարտ բառերով *une fille*,*un restaurant* կամ u*ne cantine*, *un copain*, *battre* և *l'argent*-ի փոխարեն։
Նշենք, որ որոշ տեղական բառեր օգտագործվում են աֆրիկյան մի շարք երկրներում։ Օրինակ, *chicotter*-ը հաստատվել է ոչ միայն Փղոսկրի Ափում, այլեւ Սենեգալում, Մալիում, Նիգերում, Բուրկինա Ֆասոյում, Չադում, Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետությունում, Բենինում, Տոգոյում և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում։

Ինչպես արդեն նշվել է, այս տեղական բառերի շարքը ընդգրկում է ժարգոնից մինչև պաշտոնական գործածություն, հետևաբար դրանց գործածումը տարբեր է լինում՝ կախված համատեքստից։ Աբիջանում, թե ինչպես է կազմվում «աղջիկը գողացել է իմ գումարը» նախադասությունը, կախված է ռեգիստրից։
Աբիջանի կրթված մարդկանց պաշտոնական ֆրանսերեն։ *La fille m'a subtilisé mon argent*:
Աբիջանի խոսակցական ֆրանսերեն (français de Moussa): *Fille-là a prend mon l'argent*: (ստանդարտ ֆրանսերենում քերականորեն ստույգ նախադասությունը պետք է լինի «Cette fille (là) m'a pris l'argent»):
Աբիջանի ժարգոնային ֆրանսերեն (*nouchi*). *La go a momo mon pia*: (momo-ն Աբիջանի ժարգոնային բառ է «գողանալ» իմաստով)։

### Կինշասայի ֆրանսերեն բառապաշարը

Հունիսի 30-ի բուլվարը Կինշասայի առևտրային կենտրոնում
Ավելի քան 10 միլիոն բնակչությամբ Կինշասան Փարիզից հետո աշխարհում երկրորդ խոշորագույն ֆրանկոֆոն քաղաքն է։ Այն աշխարհի խոշորագույն ֆրանկոֆոն երկրի՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաքն է, որտեղ մոտ 24 միլիոն մարդ (ընդհանուր բնակչության 40 %-ը) կարողանում է խոսել ֆրանսերեն (ըստ էության, որպես երկրորդ լեզու)։ Ի տարբերություն Աբիջանի, որտեղ ֆրանսերենը բնակչության մեծ մասի առաջին լեզուն է, Կինշասայում ֆրանսերենն ընդամենը երկրորդ լեզու է, և լինգվա ֆրանկայի կարգավիճակը կիսվում է լինգալայի (Բանտու լեզու) հետ։ Կինշասայի ֆրանսերենը նույնպես տարբերվում է աֆրիկյան այլ տարբերակներից, քանի որ այն գաղութացման պատճառով բելգիական ֆրանսերենի որոշ ազդեցություն ունի։ Կինշասայում ապրող տարբեր աֆրիկյան մայրենի լեզուներով խոսացող մարդիկ փողոցում միմյանց հետ շփվելու համար սովորաբար խոսում են Լինգալայով, սակայն ֆրանսերենն է բիզնեսի, վարչակազմի, դպրոցների, թերթերի և հեռուստատեսությունների լեզուն։ Ֆրանսերենը գերակշռող է նաև գրավոր լեզվում։

Կինշասայում լայն տարածվածության շնորհիվ ֆրանսերենը տեղական լեզու է դարձել իր սեփական արտասանությամբ, իսկ որոշ տեղական բառեր փոխառվել են լինգալայից։ Իրենց սոցիալական կարգավիճակից կախված՝ որոշ մարդիկ կարող են զուգակցել ֆրանսերենը և լինգալան, կամ երկուսի միջև անցումներ կատարել՝ կախված համատեքստից։ Ահա Կինշասայի ֆրանսերենին բնորոշ բառերի օրինակներ։ Ինչպես և Աբիջանում, գոյություն ունեն տարբեր ռեգիստրներ և առավել կրթված մարդիկ կարող են փոփոխել ժարգոնային/լինգալյան օգտագործման պայմանները։

* *cadavéré* նշանակում է կոտրված, մաշված, սպառված կամ մեռած։ Այն ստանդարտ ֆրանսերեն *cadavre* բառի տեղական արտասանությունն է, որի իմաստը ստանդարտ ֆրանսերենում «դիակ»-ն է։ cadavéré բառը այժմ տարածվում է աֆրիկյան այլ երկրներում Աֆրիկայում Կոնգոյի երաժշտության ժողովրդականության շնորհիվ։
* *makasi* նշանակում է ուժեղ, դիմացկուն։ Այն փոխառված է լինգալայից։
* *anti-nuit* արևային ակնոցներ են, որոնք կրում են գիշերային մասնակիցները։ Դա մի բառ է, որը տեղացիներն են հորինել և որի բառացի իմաստը ստանդարտ ֆրանսերենում «հակա-գիշեր» է։ Այն գիշերային կյանքին և տոնախմբություններին վերաբերող Կինշասայի ժարգոնային բառերից մեկն է։ Զվարճացող մարդը հայտնի է որպես *un ambianceur*, ստանդարտ ֆրանսերենի *ambiance* բառից, որը նշանակում է մթնոլորտ։
* *casser le bic*, բառացիորեն «կոտրել գրիչը», նշանակում է դադարեցնել դպրոց գնալը։ «Bic»-ը բելգիական ֆրանսերենում եւ Կինշասայի ֆրանսերենում, բայց ոչ ստանդարտ ֆրանսերենում, սովորաբար օգտագործվում է որպես գնդիկավոր գրիչ։
* *merci mingi* նշանակում է`«շատ շնորհակալություն»։ Այն գալիս է ստանդարտ ֆրանսերենից *merci* («շնորհակալություն») և լինգալայից *mingi* («շատ»)։
* *un zibolateur*-ը շիշ բացող է նշանակում։ Այն գալիս է լինգալայի *kozibola* բառ-ից, որը նշանակում է «բացել մի բան, որը արգելափակված է կամ շշալցված», որին ավելացվել է ստանդարտ ֆրանսերենի *ateur* վերջավորությունը։
* *un tétanos*-ը վատ հին տաքսի է։ Ստանդարտ ֆրանսերենում *tétanos*-ը նշանակում է «տետանոս (վարակ)»։
* *moyen tê vraiment*-ը նշանակում է բացարձակ անհնար։ Դա գալիս է *moyen tê* («ոչ մի ձեւ») բառից, ստանդարտ ֆրանսերենի *moyen* («ճանապարհ») և լինգալայի *tê* («ոչ», «չ»), որին ավելացվել է ֆրանսերեն *vraiment* («իսկապես») բառը։
* *avoir un bureau* նշանակում է ունենալ սիրուհի։ "Il a deux bureaux" չի նշանակում «Նա ունի երկու գրասենյակ», այլ «Նա ունի երկու սիրուհի»։
* *article 15* նշանակում է «հոգ տանել ձեզ համար» կամ «գտնել այն, ինչ ձեզ հարկավոր է»։ Այն վերագրվում է Մոբուտուին։ Երբ նա նոր Կոնգոյի Սահմանադրությունն էր գրում իր քարտուղարի հետ, քարտուղարը հասկացավ, որ նրանք մոռացել են «15-րդ հոդվածը»։ Նախագահը պատասխանեց. «Ինքներդ հոգ տարեք»։
* *ça ne dérange pas* նշանակում է «շնորհակալություն» կամ «համեցեք»։ Երբ դա նշանակում է «շնորհակալություն», դա կարող է վիրավորել որոշ ֆրանսախոսների, որոնք տեղյակ չեն Կինշասայում դրա հատուկ նշանակության մասին։ Օրինակ, եթե դուք նվեր եք մատուցում մարդուն, նրանք հաճախ կպատասխանեն *"ça ne dérange pas"*: Ստանդարտ ֆրանսերենում դա նշանակում է «Ես դեմ չեմ»։
* *quatre-vingt-et-un* ճանապարհ է դեպի Կինո, Եվրոպայում՝ *"quatre-vingt-un"*:
* *compliquer quelqu'un*, բառացիորեն ինչ-որ մեկի համար «բարդ» կամ դժվար բաներ անել։ Այն կարող է լինել որևէ մեկը. *"Elle me complique"*, «Նա բարդացնում է իմ կյանքը»։
* *une tracasserie* դա այն է, երբ ինչ-որ մեկը ուրիշի կյանքը դժվարացնում է, եւ հաճախ դա վերաբերում է ոստիկաններին կամ զինվորներին։ Տուգանքն իրենից ներկայացնում է «տանջանք»-ի մի տեսակ, որովհետև Կինշասայում ոստիկանները չեն պահանջի գումարը, որը վարորդը կարող է վճարել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Population Reference Bureau. "2017 World Population Data Sheet" (PDF). Retrieved 2017 թ․ օգոստոսի 16.
2. ↑  United Nations. "World Population Prospects: The 2017 Revision" (XLSX). Retrieved 2017 թ․ օգոստոսի 16.
3. 1 2 3  (Ֆրանսերեն) *La Francophonie dans le monde 2006-2007* published by the Organisation internationale de la Francophonie. Nathan, Paris, 2007
4. ↑  Mudimbe, V. Y. *Quel enseignement de la littérature et de la culture françaises?* (in French). Conseil international de la langue française (Colloque).`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
5. 1 2  Manessy, G (1978). "Le français d'Afrique noire: français créole ou créole français? [The French of black Africa: French creole or creole French?]". *Langue française* (in French). **37**: 91–105.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
6. ↑  Calvet, M. "Le français au Sénégal: intérférences du wolof dans le français des élèves sénégalais [The French of Senegal: Wolof interference in the French of Senegalese students]". *Le français en France et hors de France* (in French). **7**: 71–91.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
7. 1 2  Bassolé-Ouedraogo, A (2007). "Le français et le français populaire africain: partenariat, cohabitation ou défiance? FPA, appartenance sociale, diversité linguistique" (PDF) (in French). Institut d'Études des Femmes, Université d'Ottawa. Արխիվացված է the original (PDF) 2008 թ․ փետրվարի 27-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
8. ↑  Marita Jabet, Lund University. "La situation multilinguistique d'Abidjan" (PDF) (in ֆրանսերեն). Retrieved 2007 թ․ մայիսի 29.
9. 1 2 3  Bertin Mel Gnamba and Jérémie Kouadio N'Guessan. "Variétés lexicales du français en Côte d'Ivoire" (PDF) (in ֆրանսերեն). p. 65. Retrieved 2013 թ․ սեպտեմբերի 30.
10. ↑  "Languages: Crowd-Sourced Online Nouchi Dictionary". *Rising Voices*. 2012 թ․ հուլիսի 30. Retrieved 2012 թ․ սեպտեմբերի 2.
11. ↑  Suzanne Lafage (2002). "Le lexique français de Côte d'Ivoire" (in ֆրանսերեն). Արխիվացված է the original օգոստոսի 4, 2007-ին. Retrieved 2007 թ․ օգոստոսի 1. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* LE FRANÇAIS EN AFRIQUE - Revue du Réseau des Observatoires du Français Contemporain en Afrique
* Links for Afrique francophone
* Dictionaries of various French-speaking countries
* Le Français et le Français populaire Africain: partenariat, cohabitation ou défiance? FPA, appartenance sociale, diversité linguistique
* La mondialisation, une chance pour la francophonie
* RFI - L’avenir du français passe par l’Afrique Archived 2020-05-17 at the Wayback Machine.