Իսրայելի դեսպանատունը Բեռլինում
**Գերմանա-իսրայելական հարաբերություններ,** Գերմանիայի և Իսրայել պետության միջև պատմական և ընթացիկ դիվանագիտական, մշակութային, ռազմական, քաղաքական, տնտեսական և այլ հարաբերություններ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և Հոլոքոստի ավարտից հետո հարաբերությունները աստիճանաբար սառել են, քանի որ Արևմտյան Գերմանիան առաջարկել է փոխհատուցում վճարել Իսրայելին 1952 թվականին, և դիվանագիտական ​​հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվել են 1965 թվականի մայիսի 12-ին։ Այնուամենայնիվ, գերմանացի ժողովրդի հանդեպ խոր անվստահությունը երկար տարիներ բավական տարածված է եղել Իսրայելում և հրեական սփյուռքում ամբողջ աշխարհում։ ԳԴՀ-ի և Իսրայելի միջև հարաբերությունները երբեք չեն հաստատվել։ Այսօր Իսրայելը և Գերմանիան պահպանում են «հատուկ հարաբերություններ»՝ հիմնված ընդհանուր համոզմունքների, արևմտյան արժեքների և պատմական հեռանկարների համակցության վրա։ Նրանց հարաբերությունների կարևորագույն գործոններից է նացիստական ​​Գերմանիայի կողմից Հոլոքոստի ժամանակ հրեաների ցեղասպանությունը։

Գերմանիան Իսրայելում ներկայացված է Թել Ավիվում իր դեսպանությամբ։ Իսրայելը Գերմանիայում ներկայացված է Բեռլինում իր դեսպանությամբ և Մյունխենում գլխավոր հյուպատոսությամբ։ Երկու երկրներն էլ հանդիսանում են Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության և Միջերկրածովյան միության լիիրավ անդամներ։ Գերմանիայում Իսրայելի դեսպանը Ռոն Պրոսորն է (2022 թվականից)։

Պատմություն
-----------

### Վճարման պայմանագիր

Կոնրադ Ադենաուերը Իսրայելում հանդիպում է Զալման Շազարին
1950-ականների սկզբին բանակցություններ են սկսվել Իսրայելի վարչապետ Դավիդ Բեն-Գուրիոնի, Գերմանիայի դեմ նյութական պահանջների հրեական խորհրդի նախագահ Նաում Գոլդմանի և Գերմանիայի կանցլեր Կոնրադ Ադենաուերի միջև։ Թեմայի զգայունությունից ելնելով բանակցություններն անցկացվել են Իսրայելի Քնեսեթում։ 1952 թվականին ստորագրվել է փոխհատուցումների համաձայնագիրը։ 2007 թվականի դրությամբ Գերմանիան 25 միլիարդ եվրո փոխհատուցում է վճարել Իսրայել պետությանը և Հոլոքոստը վերապրածներին։

1950 թվականին Հերման Մաասը դարձել է առաջին գերմանացին, ով պաշտոնապես հրավիրվել է Իսրայել։ 1965 թվականի մայիսի 12-ին Գերմանիան և Իսրայելը դիվանագիտական ​​հարաբերություններ են հաստատել։ Այդ ժամանակից ի վեր պարբերաբար տեղի են ունենում պետական ​​այցեր, թեև երկար տարիներ հարաբերությունների վրա ազդել է այն փաստը, որ Իսրայելում և դրանից դուրս հրեաները խոր անվստահություն են պահպանել Գերմանիայի և գերմանացիների նկատմամբ։ Գերմանիայի նախագահ Ռոման Հերցոգի առաջին պաշտոնական այցը Եվրոպայի սահմաններից դուրս Իսրայել էր 1994 թվականին։ Իսրայելի վարչապետ Էհուդ Բարաքն առաջին օտարերկրյա ղեկավարն է եղել, ով հյուրընկալվել է Բեռլինում 1999 թվականին՝ մայրաքաղաքը Բոննից տեղափոխելուց հետո։ Գերմանիայի կանցլեր Գերհարդ Շրյոդերը Իսրայել է այցելել 2000 թվականի հոկտեմբերին։ 2005 թվականին՝ երկկողմ դիվանագիտական ​​հարաբերությունների հաստատման 40-ամյակի տարում, Գերմանիայի նախագահ Հորստ Կյոլերը և Իսրայելի նախագահ Մոշե Կացավը պետական ​​այցեր են փոխանակել։ 

Բեն-Գուրիոնը Ադենաուերի հուղարկավորության արարողությանը Բոննում
Երկու երկրները կապեր են հաստատել խորհրդարանների, կառավարության, հասարակական կազմակերպությունների, ինչպես նաև ռազմավարական և պաշտպանական կապերի միջև։

2008 թվականի հունվարի 20-ին կանցլեր Անգելա Մերկելի մամուլի քարտուղարը հայտարարել է, որ Գերմանիայի և Իսրայելի կառավարության կաբինետները կհանդիպեն Իսրայելում 2008 թվականի մարտին՝ նշելու Իսրայելի անկախության 60-ամյակը։ Սա առաջին դեպքն էր, երբ գերմանական կաբինետը հանդիպել է Եվրոպայից դուրս մեկ այլ կաբինետի հետ։ Սպասվում էր, որ ամեն տարի տեղի կունենան համատեղ հանդիպումներ։ 2008 թվականի մարտի 17-ին Մերկելը եռօրյա այցով այցելել է Իսրայել՝ նշելու 60-ամյակը։ Նա հանդիպել է իր իսրայելցի գործընկեր Էհուդ Օլմերտի հետ և պայմանագրեր ստորագրել տարբեր հարցերի շուրջ՝ կրթություն, շրջակա միջավայր և պաշտպանություն։ 2008 թվականի մարտի 18-ին Անգելա Մերկելը Քնեսեթում ելույթ է ունեցել՝ ի պաշտպանություն Իսրայելի քաղաքականության։

2011 թվականի հունվարին Մերկելն այցելել է Իսրայել և հանդիպել վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի և ընդդիմադիր «Կադիմա» կուսակցության առաջնորդ Ցիպի Լիվնիի հետ։ 2011 թվականի փետրվարին Նեթանյահուն զանգահարել է Մերկելին՝ քննարկելու Գերմանիայի քվեարկությունը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստում պաղեստինյան առաջարկի օգտին։ Հաղորդվել է, որ Մերկելը Նեթանյահուին ասել է, որ ինքը հիասթափեցրել է նրան և ոչինչ չի արել խաղաղ համաձայնագիրը արագացնելու համար։ 2011 թվականի մարտի կեսերին Նեթանյահուն ժամանել է Բեռլին՝ քննարկելու տարաձայնությունները։

2011 թվականի սեպտեմբերին Մերկելը քննադատել է Իսրայելին Երուսաղեմում բնակավայրերի կառուցման համար և ասել, որ նոր բնակելի շենքերը կասկածներ են հարուցում պաղեստինցիների հետ բանակցելու Իսրայելի պատրաստակամության վերաբերյալ։ 2011 թվականի հոկտեմբերին Գերմանիան մեկն է եղել այն 14 երկրներից, որոնք դեմ են քվեարկել Պաղեստինին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին անդամակցելուն՝ որպես Պաղեստին 194 նախաձեռնության մաս։ Երբ Իսրայելը հայտարարել է, որ բնակավայրերի շինարարությունը կշարունակվի՝ ի պատասխան միակողմանի անկախություն հռչակելու Պաղեստինի փորձերին, Գերմանիան սպառնացել է դադարեցնել միջուկային ունակությամբ սուզանավերի մատակարարումը Իսրայելին։

Գերմանական Deutsche Bahn երկաթուղային ընկերությունը դուրս է եկել դեպի Երուսաղեմ արագընթաց երկաթուղու կառուցման նախագծից, քանի որ գծի մի մասն անցնելու է Հորդանան գետի արևմտյան ափով։ Մամուլի տեղեկությունների համաձայն՝ Գերմանիայի տրանսպորտի նախարար Պիտեր Ռամսուերը Deutsche Bahn-ի գործադիր տնօրենին ասել է, որ առաջարկվող երկաթուղային գիծը «խնդրահարույց կլինի քաղաքական տեսանկյունից» և կխախտի միջազգային իրավունքը։ Արդյունքում Գերմանիայի կառավարությանը պատկանող ընկերությունը դուրս է եկել նախագծից։ Ընկերության որոշումը ողջունվել է որպես հաղթանակ իսրայելցի ձախերի և պաղեստինցի ակտիվիստների կողմից, ովքեր արշավ են սկսել որպես միջազգային BDS շարժման մաս։

2017 թվականի օգոստոսի 29-ին Բեռլինում Իսրայելի նոր դեսպան Ժերեմի Իսախարոֆն իր հավատարմագրերն է հանձնել Գերմանիայի նախագահ Ստանմայերին։ Այս պաշտոնում նա փոխարինել է Յակով Ադասին, ով Գերմանիայում Իսրայելի առաքելությունը ղեկավարում էր 2012 թվականից։

2018 թվականի հունիսին Բեռլինում հանդիպել են Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը և Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն։ Կողմերը քննարկել են Գազայում տիրող իրավիճակը և «իրանական հարցը»։

2018 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը աշխատանքային այցով մեկնել է Իսրայել։ Սա նրա առաջին այցն է եղել հրեական պետություն վերջին 4 տարվա ընթացքում։ Նա այցելել է Երուսաղեմի «Յադ Վաշեմ» հուշահամալիր, արժանացել Հայֆայի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչմանը, ներկա գտնվել նաև Իսրայելի նորարարություններին նվիրված ցուցահանդեսին։ Մերկելը բանակցություններ է վարել իր գործընկեր Բենիամին Նեթանյահուի և Իսրայելի նախագահ Ռեուվեն Ռիվլինի հետ։

Առևտուր
-------

Իսրայելի առևտրի նախարար Շալոմ Սիմհոնը հանդիպում է գերմանացի պաշտոնյաների հետ
Գերմանիան Իսրայելի ամենամեծ առևտրային գործընկերն է Եվրոպայում, ինչպես նաև Իսրայելի երկրորդ խոշոր առևտրային գործընկերն է ԱՄՆ-ից հետո։ Ներմուծումը Իսրայել Գերմանիայից գնահատվում է տարեկան 2,3 մլրդ դոլար։ Գերմանիայի համար Իսրայելը 4-րդ խոշորագույն առևտրային գործընկերն է Հյուսիսային Աֆրիկայի/Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանում։

Մշակույթ, գիտություն և սոցիալական ծրագրեր
-----------------------------------------

Յոահիմ Գաուկը հանդիպում է Ռեուվեն Ռիվլինի հետ Իսրայելում, 2015թ
Երկու երկրները լայնածավալ շփումներ ունեն գիտական ​​հետազոտությունների ոլորտում, այդ թվում՝ համագործակցություն Գերմանիայի և Իսրայելի համալսարանների միջև։ Նախագահ Մոշե Կացավի այցի ընթացքում Բունդեսթագի նախագահ Վոլֆգանգ Թիրզեն հանդես է եկել գերմանա-իսրայելական երիտասարդական գրասենյակի ստեղծման օգտին՝ Ֆրանսիայի և Լեհաստանի հետ համատեղ գերմանական կազմակերպությունների օրինակով, որպես գերմանացի և իսրայելցի դպրոցականներին պատմություն և նրանց հարաբերություններում զգայունություն սովորեցնելու միջոց։

Ներկայումս գերմանացի և իսրայելցի դպրոցականների միջև փոխանակման մի քանի ծրագրեր կան։ Մոտ 2000 իսրայելցի և 4500 գերմանացի տարեկան մասնակցում են Գերմանիայի՝ ընտանեկան հարցերի, թոշակառուների, կանանց և երիտասարդության հարցերով դաշնային նախարարության կողմից ստեղծված փոխանակման ծրագրերին։ Գերմանական Action Reconciliation (Aktion Sühnezeichen) կազմակերպությունը մեծ դեր է խաղում գերմանացիների և իսրայելցիների մերձեցման գործում։ 1961 թվականից ի վեր Action Reconciliation-ը ուղարկել է մոտավորապես 2500 կամավորների՝ աշխատելու Իսրայելի հիվանդանոցներում և սոցիալական աջակցության ծրագրերում։ Համատեղ ծրագրերին մասնակցում են նաև եկեղեցիներն ու արհմիությունները։

Իսրայելը մեծ նշանակություն է տալիս Գերմանիայի տարբեր քաղաքների հետ քույր քաղաքների համաձայնագրերի կնքմանը։ Օրինակ, Հայֆան Գերմանիայում ունի հինգ քույր քաղաք. Թել Ավիվն ունի հինգ, Նեթանյան՝ երկու։ Իսրայելի ավելի քան 100 քաղաքներ և քաղաքային խորհուրդներ կապեր են պահպանում գերմանացի գործընկերների հետ։

Ռազմական համագործակցություն
---------------------------

Գերմանիան և Իսրայելը արդյունավետ ռազմական համագործակցություն ունեն, սակայն այդ համագործակցության մեծ մասը դասակարգված է։ Այն սկսվել է 1955-1956 թվականներին, երբ Գերմանիան Իսրայելին մատակարարեց առափնյա պահպանության երկու պարեկային նավ։

1959-1967 թվականներին Գերմանիան Իսրայելի՝ ռազմական տեխնիկայի և զենքի կարևոր մատակարարն էր։ Սակայն 1965 թվականից հետո, երբ Գերմանիան դուրս եկավ Իսրայելին տանկեր վաճառելու համաձայնագրից, ԱՄՆ-ն ստանձնել է պատվերը և մատակարարել 210 միավոր M48 Patton տանկ։ Merkava 4 տանկերն օգտագործում են գերմանական MTU MB 873 Ka-501 շարժիչը, օդով հովացվող V12 դիզելային շարժիչ, որն արտադրվում է լիցենզիայի ներքո։ Գերմանիան Իսրայելին մատակարարում է Dolphin դասի սուզանավեր, իսկ Գերմանիան ոչնչացնում է Իսրայելի կողմից մշակված Spike հակատանկային հրթիռները։ 2008-ին պարզվել է, որ Գերմանիան և Իսրայելը գաղտնի համատեղ մշակում էին միջուկային նախազգուշացման համակարգ, որը կոչվում էր Operation Bluebird։

Գերմանա-իսրայելական ռազմական համագործակցությունը երկար ժամանակ գաղտնի է մնացել, քանի որ նման դաշինքը Իսրայելում կարող էր անբարենպաստ ընկալվել։ Այնուամենայնիվ, այս սերտ համագործակցությունը, որը իրականացվել է զենքի գործարքների և հետախուզական տվյալների փոխանակման միջոցով, վերածվել է ամուր վստահության և ի վերջո անհրաժեշտ հիմքը դրել դիվանագիտական ​​կապերի հաստատման համար։

Իսրայելի վրա ՀԱՄԱՍ-ի հարձակումից հետո Գերմանիան աջակցություն է հայտնել Իսրայելին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Reparations Agreement of 1952 and the response in Israel». *National Library of Israel*. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ նոյեմբերի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 29-ին.
2. 1 2 3  «Israel's foreign relations. The Israel-German special relationship». Britain Israel Communications and Research Centre. 2005 թ․ նոյեմբերի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 18-ին.
3. ↑  German Embassy. Background Papers. Germany and Israel Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine.
4. ↑  «Congressional Research Service: Germany's Relations with Israel: Background and Implications for German Middle East Policy, Jan 19, 2007. (page CRS-2)» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2016 թ․ ապրիլի 15-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 29-ին.
5. ↑  Yad Vashem: *«Hermann Maas» Archived 2017-07-30 at the Wayback Machine.*
6. ↑  «Beziehungen zu Deutschland (Relations to Germany)». Federal Foreign Office. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 31-ին.
7. ↑  Israel and Germany to mark 40 years of diplomatic relations Archived 2019-11-13 at the Wayback Machine. (Israel MFA) May 2005
8. ↑  Address by Horst Köhler, President of the Federal Republic of Germany, to the Knesset Archived 2019-11-13 at the Wayback Machine. (Israel MFA) 2 February 2005
9. ↑  Israeli President Katsav: «Germany is a True Friend of Israel» Archived 2006-10-17 at the Wayback Machine. (German embassy) June 2, 2005
10. ↑  AFP: Merkel to visit Israel marking 60th anniversary Archived 2011-05-20 at Archive.is
11. ↑  «Historic agreement for Israel, Germany — CNN.com». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 29-ին.
12. ↑  «Merkel admits Germany's 'Holocaust shame'». *CNN*. 2008 թ․ մարտի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 11-ին. «German Chancellor Angela Merkel told Israel of Germany's "Holocaust shame," and asserted its support for the Jewish state during an unprecedented speech to the Knesset on Tuesday.»
13. ↑  «Netanyahu heads to Germany for reconciliation with Merkel». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 29-ին.
14. 1 2  Barak Ravid and DPA (2011 թ․ ապրիլի 11). «Netanyahu heads to Germany for reconciliation with Merkel». Haaretz. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 7-ին.
15. ↑  Barak Ravid (2011 թ․ սեպտեմբերի 30). «Germany reprimands Israel over new Jerusalem construction». Haaretz. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 3-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 7-ին.
16. ↑  «Germany Threatens To Halt Submarine Sale to Israel». *Spiegel Online International*. 2011 թ․ հոկտեմբերի 31. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 3-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 7-ին.
17. ↑  Nir Hasson (2011 թ․ մայիսի 11). «Deutsche Bahn pulls out of TA-Jerusalem railroad». *Haaretz*. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 7-ին.
18. ↑  «Вступил в должность новый посол Израиля в Германии». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ օգոստոսի 29-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 29-ին.
19. 1 2  Канцлер Германии Ангела Меркель прибыла в Израиль Archived 2018-10-09 at the Wayback Machine. NEWSru.co.il
20. ↑   Archived 2008-04-13 at the Wayback Machine. Choose your family, Haaretz
21. ↑  *Кристофер Штайнмец.* Германо-израильское военно-техническое сотрудничество : [арх. 26 Նոյեմբերի 2022] // BITS Research Report. — 2003. — Սեպտեմբեր. — ISBN 3-933111-11-0.
22. ↑  Williamson, Murray, Knox, MacGregor, Bernstein, Alvin H. The making of strategy: rulers, states, and war, Cambridge University Press, 1994, p. 549
23. ↑  Lappin, Yaakov (2008 թ․ նոյեմբերի 17). «Israel, Germany develop nuclear warning system». *The Jerusalem Post*. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 25-ին. «Working in secret, Israel and Germany have jointly developed a nuclear missile detection system, according to the Defense News Web site.»(չաշխատող հղում)
24. ↑  Serr, Marcel (2015). «Bilateral Arms Cooperation: The Roots of German-Israeli Relations». *Israel Journal of Foreign Affairs. IX(2)*.
25. ↑  «Germany's Scholz to Israel: 'Germany is at your side'». *DW*. 2023 թ․ հոկտեմբերի 8. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)