**Ճապոնիայի տնտեսություն**, աշխարհի ամենազարգացած տնտեսություններից մեկը։ ՀՆԱ-ի ցուցանիշով այն աշխարհում երրորդ տեղում է ԱՄՆ-ից ու Չինաստանից հետո և չորրորդը՝ գնողունակության համարժեքությամբ։ Այն աշխարհի երկրորդ զարգացած տնտեսությունն է։ Ճապոնիան և՛ G7-ի, և՛ G20-ի անդամ է։ Համաշխարհային բանկի տվյալներով՝ երկրի մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն կազմել է $40,193 (2020 թ.): Արտարժույթի անկայուն փոխարժեքի պատճառով Ճապոնիայի ՀՆԱ-ն, որը չափվում է դոլարով, կտրուկ տատանվում է։ Հաշվի առնելով այս տատանումները Atlas մեթոդի կիրառմամբ՝ Ճապոնիան գնահատվում է մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի մոտ $39,048: Ճապոնիայի տնտեսությունը կանխատեսվում է Ճապոնիայի Բանկի կողմից անցկացված գործարար տրամադրությունների վերաբերյալ Quarterly Tankan հետազոտության հիման վրա։ Nikkei 225-ը ներկայացնում է Japan Exchange Group-ի առաջատար կապույտ չիպային բաժնետոմսերի ամսական հաշվետվությունը, որը շուկայական կապիտալիզացմամբ աշխարհի հինգերորդ ամենամեծ ֆոնդային բորսան է։ 2018 թվականին Ճապոնիան աշխարհի չորրորդ խոշորագույն ներմուծողն ու չորրորդ խոշորագույն արտահանողն էր։ Այն ունի աշխարհում երկրորդ արտարժութային պահուստները՝ 1,4 տրիլիոն դոլար արժողությամբ։ Այն զբաղեցնում է 29-րդ տեղը բիզնեսով զբաղվելու հեշտության ինդեքսով և 5-րդը՝ Համաշխարհային մրցունակության զեկույցում։ Այն աշխարհում առաջին տեղն է զբաղեցնում տնտեսական բարդության ինդեքսով։ Ճապոնիան նաև աշխարհի չորրորդ խոշոր սպառողական շուկան է։

Ճապոնիան աշխարհում երկրորդ խոշորագույն ավտոարտադրող երկիրն է։ Այն հաճախ դասվում է աշխարհի ամենանորարար երկրների շարքում՝ գլխավորելով գլոբալ արտոնագրերի ներկայացման մի քանի չափումներ։ Հանդիպելով Չինաստանի և Հարավային Կորեայի աճող մրցակցությանը՝ Ճապոնիայում արտադրությունը ներկայումս կենտրոնանում է հիմնականում բարձր տեխնոլոգիաների և ճշգրիտ ապրանքների վրա, ինչպիսիք են ինտեգրալ սխեմաները, հիբրիդային մեքենաները և ռոբոտաշինությունը։ Բացի Կանտո շրջանից, Կանսաի շրջանը ճապոնական տնտեսության առաջատար արդյունաբերական կլաստերներից և արտադրական կենտրոններից մեկն է: Ճապոնիան աշխարհի ամենամեծ վարկատու պետությունն է։ Ճապոնիան ընդհանուր առմամբ ունենում է տարեկան առևտրային հավելուրդ և ունի զգալի զուտ միջազգային ներդրումների ավելցուկ։ Ճապոնիան աշխարհում երրորդ ամենամեծ ֆինանսական ակտիվներն է, որոնց արժեքը կազմում է 12 տրիլիոն դոլար կամ 2020 թվականի դրությամբ համաշխարհային ՀՆԱ-ի 8,6%-ը։ 2017 թվականի դրությամբ Fortune Global 500 ընկերություններից 51-ը գտնվում են Ճապոնիայում՝ 2013 թվականի 62-ի փոխարեն։ Երկիրն իր ընդհանուր հարստությամբ երրորդն է աշխարհում։

Ճապոնիան նախկինում ուներ երկրորդ ամենամեծ ակտիվներն ու հարստությունը՝ երկու կատեգորիաներում զիջելով միայն Միացյալ Նահանգներին։ 2015 թվականին այն խավարվեց Չինաստանի կողմից և՛ ակտիվներով, և՛ հարստությամբ։ Ճապոնիան նաև ԱՄՆ-ից հետո ուներ աշխարհի երկրորդ խոշոր տնտեսությունն անվանական ՀՆԱ-ով։ 2010 թվականին այն խավարվեց Չինաստանի կողմից։

Ճապոնիայի ակտիվների գների փուչիկի փլուզումը 1991 թվականին հանգեցրեց տնտեսական լճացման շրջանի, որը հայտնի է որպես «կորցրած տասնամյակ», որը երբեմն երկարաձգվում է մինչև «կորցրած 20 տարի» կամ ավելի երկար։ 1995 թվականից մինչև 2007 թվականը ՀՆԱ-ն անվանական արտահայտությամբ 5,33 տրլն դոլարից նվազել է մինչև 4,36 տրիլիոն դոլար։ 2000-ականների սկզբից Ճապոնիայի բանկը ձեռնամուխ եղավ խրախուսելու տնտեսական աճը քանակական մեղմացման նոր քաղաքականության միջոցով։ Պարտքի մակարդակը շարունակեց աճել՝ ի պատասխան 2007-ի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի, 2011-ին Տոհոկուի երկրաշարժի և ցունամիի և Ֆուկուսիմայի միջուկային աղետի, և 2020-ից COVID-19 համաճարակի։ 2021-ի դրությամբ Ճապոնիան ունի պետական պարտքի զգալիորեն ավելի բարձր մակարդակ, քան որևէ մեկը։ այլ զարգացած երկրներ, որոնք կազմում են ՀՆԱ-ի 266%-ը։ Այս պարտքի 45%-ը պատկանում է Ճապոնիայի բանկին։ Ճապոնական տնտեսությունը բախվում է զգալի մարտահրավերների, որոնք բխում են բնակչության ծերացման և նվազման հետևանքով, որը հասել է 128 միլիոնի գագաթնակետին 2010 թվականին և իջել է 125,5 միլիոնի 2022 թվականի դրությամբ։ Կանխատեսումները ցույց են տալիս, որ բնակչությունը կշարունակի նվազել՝ պոտենցիալ մինչև 100 միլիոնից ցածր։ 21-րդ դար։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Զարգացած են բարձր տեխնոլոգիաները (Էլեկտրոնիկա և ռոբոտներ)։ Զարգացած է նաև տրանսպորտային մեքենաշինության, այդ թվում, ավտոմոբիլայինը, նավաշինությունը, հաստոցաշինությունը։ Ձկնորսական նավատորմ կազմում է աշխարհի նավատորմերի 15%-ը։ Գյուղատնտեսությունը սուբսիդավորվում է պետության կողմից, սակայն սննդամթերքի 55%-ը (կալորիականության համարժեքով) ներմուծվում է։

Միջին և փոքր բիզնեսը արդյունավետ գործում է բոլոր ոլորտներում։ Այն հանդիսանում է շուկայի ամենաակտիվ և ամենակայուն տարրը մրցակցության զարգացման, ապրանքի մրցունակության բարձրացման գործում։ Հատկապես մեծ է նրանց դերը ավտոմոբիլային, էլեկտրոնային և էլեկտրական ոլորտներում։

Արտահանման կառուցվածքը՝ տրանսպորտային մեքենաներ, ավտոմեքենաներ, մոտոցիկլետներ, Էլեկտրոնիկա, էլեկտրատեխնիկա, քիմիական նյութեր։

Ներմուծման կառուցվածքը՝ մեքենաներ և սարքավորումներ, վառելիք, սննդամթերք, քիմիական նյութեր, հումք։

20-րդ դարի վերջին Ճապոնիայում սրընթաց աճել են արտարժութային պահուստները։ Կառավարության կողմից ներդրվել է Ճապոնական կապիտալների արտասահման արտահանման ազատականացման միջոցառումների համար։ Այժմ այն հանդիսանում է առավել հզոր բանկային կենտրոն և միջազգային վարկատու։ Նրա մասնաբաժինը միջազգային փոխառություններում աճել են 5%-ով 1980 թվականին մինչև 20,6%, 1990 թվականին կապիտալն աշխատում է ԱՄՆ-ում (42,2 %), Ասիայի երկրներում (24,2%), Արևմտյան Եվրոպայում (15,3 %), Լատինական Ամերիկայում (9,3 %)։

Առկա է «Սինքանսեն» արագընթաց երկաթուղիների և արագընթաց ավտոմայրուղիների ցանց։

### Վիճակագրություն

Հաջորդ աղյուսակը ցույց է տալիս 1980-2018 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները։ Գնաճը 2%-ով պակաս, քան նշված է կանաչ սլակով։

| Տարեթիվ | ՀՆԱ(Միլիարդ դոլոր) | ՀՆԱ-ն բնակչության թվովԱՄՆ դոլար | ՀՆԱ-ի աճը (ճշգրիտ) | Գնաճի մակարդակ(տոկոսներով) | Գործազրկություն(տոկոսներով) | Պետական պարտք (ՀՆԱ-ի տոկոսը) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1980 | 1 041,7 | 8 921 | 3,2 % | negative increase7,8 % | 2,0 % | 48,8 % |
| 1981 | 1 187,0 | 10 091 | 4,2 % | negative increase4,9 % | negative increase2,2 % | negative increase54,0 % |
| 1982 | 1 302,4 | 10 995 | 3,3 % | negative increase2,7 % | negative increase2,4 % | negative increase59,0 % |
| 1983 | 1 401,5 | 11 750 | 3,5 % | 1,9 % | negative increase2,7 % | negative increase64,9 % |
| 1984 | 1 516,5 | 12 632 | 4,5 % | negative increase2,3 % | 2,7 % | negative increase67,0 % |
| 1985 | 1 647,0 | 13 634 | 5,2 % | 2,0 % | positive decrease2,6 % | negative increase69,7 % |
| 1986 | 1 736,1 | 14 295 | 3,3 % | 0,6 % | negative increase2,8 % | negative increase75,5 % |
| 1987 | 1 864,6 | 15 279 | 4,7 % | 0,1 % | negative increase2,9 % | negative increase77,3 % |
| 1988 | 2 060,8 | 16 816 | 6,8 % | 0,7 % | positive decrease2,5 % | positive decrease73,2 % |
| 1989 | 2 245,0 | 18 247 | 4,9 % | negative increase2,3 % | positive decrease2,3 % | positive decrease66,8 % |
| 1990 | 2 441,9 | 19 782 | 4,9 % | negative increase3,1 % | positive decrease2,1 % | positive decrease64,3 % |
| 1991 | 2 609,4 | 21 056 | 3,4 % | negative increase3,3 % | 2,1 % | positive decrease63,5 % |
| 1992 | 2 691,5 | 21 641 | 0 8 % | 1 8 % | negative increase2 2 % | negative increase68,0 % |
| 1993 | 2 741,3 | 21 970 | Decrease−0,5 % | 1,2 % | negative increase2,5 % | negative increase74,2 % |
| 1994 | 2 827,4 | 22 598 | 1,0 % | negative increase2,1 % | negative increase2,9 % | negative increase85,0 % |
| 1995 | 2 965,5 | 23 642 | 2,7 % | positive decrease−0,1 % | negative increase3,2 % | negative increase95,9 % |
| 1996 | 3 113,3 | 24 765 | 3,1 % | 0,1 % | negative increase3,4 % | negative increase101,0 % |
| 1997 | 3 200,6 | 25 400 | 1,1 % | 1,7 % | 3,4 % | negative increase106,7 % |
| 1998 | Decrease3 198,9 | Decrease25 318 | Decrease−1,1 % | 0,6 % | negative increase4,1 % | negative increase117,9 % |
| 1999 | 3 239,6 | 25 592 | Decrease−0,3 % | positive decrease−0,3 % | negative increase4,7 % | negative increase131,1 % |
| 2000 | 3 405,5 | 26 850 | 2,8 % | positive decrease−0,7 % | 4,7 % | negative increase137,9 % |
| 2001 | 3 497,2 | 27 508 | 0,4 % | positive decrease−0,7 % | negative increase5,0 % | negative increase146,8 % |
| 2002 | 3 555,1 | 27 905 | 0,1 % | positive decrease−0,9 % | negative increase5,4 % | negative increase156,8 % |
| 2003 | 3 681,4 | 28 843 | 1,5 % | positive decrease−0,2 % | negative increase5,2 % | negative increase162,7 % |
| 2004 | 3 866,0 | 30 266 | 2,2 % | 0,1 % | positive decrease4,7 % | negative increase171,7 % |
| 2005 | 4 056,8 | 31 755 | 1,7 % | positive decrease−0,3 % | positive decrease4,4 % | negative increase176,8 % |
| 2006 | 4 240,8 | 33 197 | 1,4 % | 0,2 % | positive decrease4,1 % | positive decrease176,4 % |
| 2007 | 4 425,6 | 34 641 | 1,7 % | 0,0 % | positive decrease3,8 % | positive decrease175,4 % |
| 2008 | 4 463,1 | 34 952 | Decrease−1,0 % | 1,4 % | negative increase4,0 % | negative increase183,4 % |
| 2009 | Decrease4 253,4 | Decrease33 347 | Decrease−5,4 % | positive decrease−1,4 % | negative increase5,1 % | negative increase201,0 % |
| 2010 | 4 485,9 | 35 157 | 4,2 % | positive decrease−0,7 % | 5,1 % | negative increase207,8 % |
| 2011 | 4 573,2 | 35 775 | Decrease−0,1 % | positive decrease−0,3 % | positive decrease4,6 % | negative increase222,1 % |
| 2012 | 4 727,1 | 37 060 | 1,5 % | positive decrease−0,1 % | positive decrease4,3 % | negative increase229,0 % |
| 2013 | 4 899,5 | 38 478 | 2,0 % | 0,3 % | positive decrease4,0 % | negative increase232,5 % |
| 2014 | 5 006,1 | 39 381 | 0,4 % | negative increase2,8 % | positive decrease3,6 % | negative increase236,1 % |
| 2015 | 5 128,9 | 40 392 | 1,4 % | 0,8 % | positive decrease3,4 % | positive decrease231,3 % |
| 2016 | 5 243,1 | 41 297 | 0,9 % | positive decrease−0,1 % | positive decrease3,1 % | negative increase235,6 % |
| 2017 | 5 427,1 | 42 818 | 1,9 % | 0,5 % | positive decrease2,9 % | positive decrease235,0 % |
| 2018 | 5 594,5 | 44 227 | 0,8 % | 1,0 % | positive decrease2,4 % | negative increase237,1 % |

Ճապոնիայի իրական ՀՆԱ դինամիկան 2012-2019 թվականներին| Թվական | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Փոփոխությունը %-ով | 1,5 | 2,0 | 0,4 | 1,4 | 1,0 | 1,7 | 1,1 | 0,9 |

Պատմություն
-----------

### Հետպատերազմյան Ճապոնիան

Հիմնական հոդված՝ Ճապոնական տնտեսական հրաշք
Ճապոնիայի արտահանումը 2005 թ․
1939 թվականին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին, համաշխարհային շուկայում ճապոնական տեքստիլ արտադրանքը գերակշռում էր, մետալուրգիան, մեքենաշինությունը, մասնավորապես տրանսպորտային, քիմիական արդյունաբերությունը ունեցել են զարգացման բարձր մակարդակ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ոչնչացվել է ճապոնական տնտեսական ներուժի զգալի մասը։ Տնտեսության հետագա էներգետիկ վերելքի և կառուցվածքային վերափոխումների հիմքերը դրվել են գիտության և տեխնիկայի նկատմամբ կառավարական քաղաքականության վերանայման, բարձր որակավորում ունեցող աշխատանքային կադրերի պատրաստման կազմակերպման, ինչպես նաև պատերազմի ժամանակ և առաջ կուտակված արդյունաբերական շինարարության փորձի օգտագործման արդյունքում։ Հետպատերազմյան տասնամյակներից մինչև 1973 թվականը, տնտեսական աճի տեմպը չափազանց բարձր է եղել՝ 1955-1973 թվականներին միջինը մոտ 10 %։ Մինչև 1973 թվականի վերջը տեղի են ունեցել առանձին կարճատև անկումներ մինչև 4-6%։ Հետագա տարիներին, ներմուծվող նավթի գների կտրուկ աճի հետևանքով, արտադրության աճի միջին տարեկան տեմպերը նվազել է մինչև 4,3 տոկոս։ 1977-1987 թվականներին նրանց բաժինը 4,2% էր, մինչև 1990 թվականը հիմնավորված կերպով ենթադրվում էր Ճապոնիան դարձնել աշխարհի առաջատար տնտեսություն։ Արմատապես փոխվել է կառուցվածքը ազգային եկամտում։ Եթե գյուղատնտեսության, ձկնորսության և անտառային տնտեսության մեջ 1955 թվականին ստեղծվել է ազգային եկամտի 23% -ը, ապա 1965 թվականին՝ 11%, 1995 թվականին միայն 2.1%: Միևնույն ժամանակ, հանքարդյունաբերությունը, մշակող արդյունաբերությունը և շինարարությունը, որոնք 1955 թվականին տվել են ազգային եկամտի 29%-ը, 1995 թվականին կազմել են մոտ 40,7%։ Ծառայությունների ոլորտի մասնաբաժինը, որը ներառել է տրանսպորտը, առևտուրը, ֆինանսները և վարչական գործունեությունը, 1955 թվականին կազմել է 48%, իսկ 1995 թվականին՝ 58%: 1996 թվականին աշխատանքային ռեսուրսները գնահատվել են 67,11 մլն մարդ, որոնցից 32,7 տոկոսը զբաղված էր արդյունաբերությամբ, 26,5 տոկոսը՝ առևտրում և բանկային գործունեությամբ, 24,6 տոկոսը՝ ծառայությունների ոլորտով, իսկ 5,5 տոկոսը՝ գյուղատնտեսությամբ և ձկնորսությամբ։ Տարածված է աշխատողների և աշխատակիցների ցմահ վարձումը, որով աշխատում են վերամշակող արդյունաբերության աշխատողների մոտ 25 տոկոսը։

1980-ական թվականներին երկրում տեղի է ունեցել էներգատար և նյութատար արտադրությունների կրճատում արդյունաբերության կառուցվածքային ճշգրտման շրջանակներում՝ հումքի և վառելիքի ներմուծումից դրա կախվածությունը նվազեցնելու նպատակով։ Ճապոնական տնտեսության յուրատեսակ առանձնահատկությունը խոշոր կոնցեռնների համադրությունն է մեծ թվով փոքր ձեռնարկությունների հետ։ Հսկա մենաշնորհները (այդ թվում՝ «Mitsubishi», «Mitsui», «Sumitomo», «Fuji», «Sanwa» և այլն) վերահսկել են տնտեսության գրեթե բոլոր ճյուղերը։

Երկրում երկար ժամանակ գոյություն է ունեցել «ցմահ վարձման համակարգ», երբ աշխատողին չի կարելի մի ընկերությունից մյուսին անցնել։ Եթե նա որոշել է դա անել, նա համարվում է դավաճան և նրա արհամարհանքով էին վերաբերվում։

### 21-րդ դար

Չնայած Ճապոնիայի տնտեսությունում տեղի ունեցած փլուզմանը, և այն բանին, որ արտադրությունը (հիմնականում սպառողական էլեկտրոնիկա) տեղափոխվել է արտասահման (ինչն ազդել է 90-ականներին երկրի ներսում պահանջարկի նվազման վրա), աստիճանաբար ճապոնական տնտեսությունը վերականգնվել է, և 2003 թվականից հետո կրկին աճ է նկատվել։

2008 թվականի հոկտեմբերի 10-ին «*Nikkei» 225* ինդեքսը նվազել է մինչև 2003 թվականի մայիսից ի վեր ամենացածր նիշը՝ իջնելով 881,06 կետով (-9,62 %) և կազմելով 8276,43 կետ։ Ճապոնիայի բանկը հայտարարել է 35,5 մլրդ դոլար ուղղելու մտադրության մասին։ Ֆինանսական շուկային աջակցելու համար ավելի վաղ ԿԲ-ն մոտ 40 մլրդ դոլար էր հատկացրել։ Նույն օրը սնանկ է դարձել «*Yamato Life Insurance Co. Ltd»* ապահովագրական ընկերությունը, որի պարտքի գումարը կազմել է մոտ 2,7 մլրդ դոլար։

2008 թվականի երկրորդ կիսամյակում տնտեսությունը մտել է ռեցեսիայի մեջ։ Օրինակ՝ նոյեմբերին ավտոմեքենաների վաճառքի ծավալն ընկել է ավելի քան 27 տոկոսով՝ 1969 թվականից ի վեր հասել է նվազագույն մակարդակի։

2009 թվականի փետրվարին հարցման ենթարկված 24 տնտեսագետներ կարծում էին, որ Ճապոնիայի ՀՆԱ-ն 2008 թվականի 4-րդ եռամսյակում նվազել է 11,7 տոկոսով՝ արտաքին պահանջարկի նվազման պատճառով։

Ենթակառուցվածք
--------------

Shinkansen N700 Series
2018 թվականին Ճապոնիան Համաշխարհային բանկի լոգիստիկ կատարողականի ինդեքսում զբաղեցրել է 5-րդ տեղը, իսկ ենթակառուցվածքների կատեգորիայում՝ 2-րդը։

2005 թվականին Ճապոնիայի էներգիայի կեսն արտադրվում էր նավթից, հինգերորդը՝ ածխից, իսկ 14%-ը՝ բնական գազից։ Ճապոնիայում միջուկային էներգիան կազմել է էլեկտրաէներգիայի արտադրության մեկ քառորդը, սակայն Ֆուկուսիմա Դայչիի միջուկային աղետի պատճառով մեծ ցանկություն է առաջացել դադարեցնել Ճապոնիայի միջուկային էներգիայի ծրագիրը։ 2013 թվականի սեպտեմբերին Ճապոնիան փակեց իր վերջին 50 ատոմակայանները ամբողջ երկրում, ինչի պատճառով երկիրը միջուկային զերծ մնաց։ Այդ ժամանակից ի վեր երկիրը որոշել է վերագործարկել իր միջուկային ռեակտորներից մի քանիսը։

Ճանապարհների վրա Ճապոնիայի ծախսերը մեծ են համարվում։ 1,2 միլիոն կիլոմետր երկարությամբ ասֆալտապատ ճանապարհը տրանսպորտային հիմնական միջոցներից մեկն է։ Ճապոնիան ունի ձախակողմյան երթևեկություն։ Արագությամբ, բաժանված, սահմանափակ հասանելիությամբ վճարովի ճանապարհների միասնական ցանցը կապում է խոշոր քաղաքները և շահագործվում են վճարահավաք ձեռնարկությունների կողմից։ Նոր և օգտագործված մեքենաներն էժան են, և Ճապոնիայի կառավարությունը խրախուսել է մարդկանց գնել հիբրիդային մեքենաներ։ Ավտոմեքենաների սեփականության վճարները և վառելիքի գանձումները օգտագործվում են էներգաարդյունավետությունը խթանելու համար։

Երկաթուղային տրանսպորտը Ճապոնիայի հիմնական տրանսպորտային միջոցն է։ Տասնյակ ճապոնական երկաթուղային ընկերություններ մրցում են տարածաշրջանային և տեղական ուղևորափոխադրումների շուկաներում. Օրինակ, 6 ուղևորային JR ձեռնարկություններ, Kintetsu Railway, Seibu Railway և Keio Corporation: Հաճախ այդ ձեռնարկությունների ռազմավարությունները պարունակում են անշարժ գույք կամ կայանների կողքին գտնվող հանրախանութներ, և շատ խոշոր կայաններ ունեն խոշոր հանրախանութներ իրենց մոտ։ Ճապոնական Ֆուկուոկա, Կոբե, Կիոտո, Նագոյա, Օսակա, Սապորո, Սենդայ, Տոկիո և Յոկոհամա քաղաքներն ունեն մետրոյի համակարգեր։ Շինկանսենի մոտ 250 արագընթաց գնացքներ կապում են խոշոր քաղաքները։ Բոլոր գնացքները հայտնի են ճշտապահությամբ, և 90 վայրկյան ուշացումը կարելի է համարել ուշացած գնացքների որոշ ծառայությունների համար։

Ճապոնիայում կա 98 ուղևորային և 175 ընդհանուր օդանավակայան, և թռիչքները ճանապարհորդելու հանրաճանաչ միջոց են։ Ներքին ամենամեծ օդանավակայանը՝ Տոկիոյի միջազգային օդանավակայանը, Ասիայի երկրորդ ամենաբանուկ օդանավակայանն է։ Միջազգային ամենամեծ դարպասներն են Նարիտա միջազգային օդանավակայանը (Տոկիոյի տարածք), Կանսայի միջազգային օդանավակայանը (Օսակա/Կոբե/Կիոտոյի տարածք) և Չուբու Սենտրեյր միջազգային օդանավակայանը (Նագոյայի տարածք)։ Ճապոնիայի ամենամեծ նավահանգիստները ներառում են Նագոյա նավահանգիստը, Յոկոհամա նավահանգիստը, Տոկիոյի նավահանգիստը և Կոբե նավահանգիստը։

Ճապոնիայի էներգիայի մոտ 84%-ը ներկրվում է այլ երկրներից։ Ճապոնիան հեղուկ բնական գազի աշխարհի խոշորագույն ներկրողն է, ածխի երկրորդ ներկրողը և երրորդ խոշորագույն զուտ նավթ ներկրողը։ Հաշվի առնելով ներմուծվող էներգիայից իր մեծ կախվածությունը՝ Ճապոնիան նպատակ է ունեցել դիվերսիֆիկացնել իր աղբյուրները։ 1970-ականների նավթային ցնցումներից ի վեր Ճապոնիան նվազեցրել է կախվածությունը նավթից որպես էներգիայի աղբյուր՝ 1973-ի 77,4%-ից մինչև 2010-ին մոտ 43,7%-ի, և մեծացրել է կախվածությունը բնական գազից և միջուկային էներգիայից։ 2019 թվականի սեպտեմբերին Ճապոնիան 10 միլիարդ կներդնի հեղուկ բնական գազի նախագծերի վրա ամբողջ աշխարհում՝ գլոբալ LNG շուկան խթանելու և էներգիայի մատակարարման անվտանգությունն ամրապնդելու ռազմավարության մեջ։ Էներգիայի մյուս կարևոր աղբյուրը ներառում է ածուխը, իսկ հիդրոէլեկտրաէներգիան Ճապոնիայի վերականգնվող էներգիայի ամենամեծ աղբյուրն է։ Ներկայումս Ճապոնիայի արևային շուկան նույնպես վերելք է ապրում։ Կերոզինը լայնորեն օգտագործվում է նաև տան ջեռուցման համար շարժական ջեռուցիչներում, հատկապես ավելի հյուսիս։ Շատ տաքսիների ընկերություններ իրենց պարկերն աշխատում են հեղուկ բնական գազով։ Վառելիքի ավելի խնայողության ուղղությամբ վերջին հաջողությունը զանգվածային արտադրության հիբրիդային մեքենաների ներդրումն էր։ Վարչապետ Սինձո Աբեն, ով աշխատում էր Ճապոնիայի տնտեսական վերածննդի վրա, պայմանագիր է ստորագրել Սաուդյան Արաբիայի և ԱՄԷ-ի հետ նավթի գների աճի մասին՝ ապահովելով Ճապոնիայի կայուն մատակարարումները այդ տարածաշրջանից։

Ռեսուրսներ և էներգետիկա
-----------------------

### Օգտակար հանածոներ

Ճապոնիան ունի հանքանյութերի զգալի պաշարներ, այն գրեթե ամբողջությամբ ապահովում է իրեն հատկապես շինարարական նյութերով, մասնավորապես ցեմենտով։

Հակառակ դրան՝ Ճապոնիան աղքատ է մետաղներով և էներգետիկ ռեսուրսներով։ Երկիրն առավելապես ներկրում է դրանք արտասահմանից, ինչը խոցելի է դարձնում արտաքին ազդեցությունների համար։

Ճապոնիայում կան համաշխարհային ամենաբարձր որակի ոսկու աննշան պաշարներ, որոնք արդյունահանվում են Կագոսիմա պրեֆեկտուրայի Իսա քաղաքի Հիսիկարի հանքում։

Ճապոնական արդյունաբերության մեջ օգտագործվող ամբողջ երկաթի հանքաքարի, ալյումինի և պղնձի 100%-ը ներմուծվում է արտասահմանից։ 2004 թվականի դրությամբ երկաթի հանքաքարի խոշորագույն մատակարարներն են եղել Ավստրալիան (62 %), Բրազիլիան (21 %) և Հնդկաստանը (8%), ալյումինը՝ Ավստրալիան (45%), Ինդոնեզիան (37%), Հնդկաստանը (13%), պղնձինը՝ Չիլին (21%), Ինդոնեզիան (19%), Ավստրալիան (10%)։

### Էներգետիկա

#### Էներգետիկ վառելիք

Մինչև 1960-ականները Ճապոնական տնտեսությունն աշխատել է քարե ածուխի վրա, սակայն էներգետիկ հեղափոխությունից հետո անցել է նավթի սպառմանը։ 1973 և 1979 թվականների նավթային ճգնաժամերի կապակցությամբ Ճապոնիայի կառավարությունը որոշում է ընդունել նվազեցնել երկրի նավթային կախվածությունը սեփական միջուկային էներգետիկայի զարգացման և ձեռնարկությունների մի մասը բնական գազի փոխադրելու միջոցով։

Ածուխ օգտագործվում է ճապոնական մետալուրգիայի և ջերմային էլեկտրակայաններում։ 2004 թվականի դրությամբ նրա մասնաբաժինը երկրի էներգահաշվեկշռում կազմում էր շուրջ 22 տոկոս։ Ճապոնիան 1960-ականներին ամբողջությամբ հրաժարվել է սեփական ածուխի արդյունահանումից և այն ներկրել է անհրաժեշտ քանակությամբ Ավստրալիայից (57 %), Ինդոնեզիայից (16 %) և Չինաստանից (13%) արդյունաբերության համար։ 2002 թվականին երկրում փակվել է վերջին ածխի հանքը։

Նավթը Ճապոնիայում օգտագործվող հիմնական էներգառեսուրսն է, որի մասնաբաժինը երկրի էներգետիկ հաշվեկշռում կազմում է մոտ 50 տոկոս։ Հիմնական վառելանյութերն են՝ բենզինը, կերոսինը, դիզելային վառելիքը, մազութը, լիգրոինը։ 2004 թվականի դրությամբ այդ ռեսուրսի 99,7%-ը Ճապոնիան ներմուծել է։ Դրանցից 90 %-ը նավթն է Մերձավոր Արևելքի երկրներից՝ Սաուդյան Արաբիայից (31%), Արաբական Միացյալ Էմիրություններից (25 %), Իրանից (13 %), Քաթարից (9 %), Քուվեյթից (8%)։ Քանի որ Ճապոնիայի բարձր կախվածություն ունի նավթից և Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանի քաղաքական անկայունությունից, երկրի կառավարությունը փորձում է օգտագործել այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրներ, ինչպիսիք են բիոէթանոլը։

Ճապոնիան աշխարհում վեցերորդ շուկան է բնական գազի սպառման ընդհանուր ծավալով, ընդ որում՝ ամբողջ գազը մատակարարվում է հեղուկացված ձևով՝ երկիրը խոշորագույնն է և հեղուկացված բնական գազի սպառումով։ Բնական գազն օգտագործվում է ջերմային էլեկտրակայաններում, քաղաքներում, ինչպես նաև որպես ավտոմեքենաների վառելիք։ Այն համարվում է էներգիայի ավելի էկոլոգիապես մաքուր աղբյուր, քանի որ ածխաթթու գազի արտանետումը մթնոլորտ ավելի քիչ է, քան ածխի կամ նավթամթերքի սպառման դեպքում։ 1970-ականների նավթային ճգնաժամերից հետո բնական գազի մասնաբաժինը երկրի էներգահաշվեկշռում աճել է։ 2004 թվականին այն կազմել է ավելի քան 13 տոկոս։ Այդ ռեսուրսի 96,5 տոկոսը Ճապոնիան ներկրել է դրսից։ Մինչև 2005 թվականը Ճապոնիայի խոշորագույն բնական գազի արտահանողն էր Ինդոնեզիան։ Սակայն, Ինդոնեզիայի տնտեսության զարգացման, Ինդոնեզիայի ներքին շուկայի պահանջարկի աճի և գազի մատակարարման կրճատման պատճառով Ինդոնեզիայի տեղը զբաղեցրել է Մալազիան։ 2009 թվականի դրությամբ Ճապոնիան բնական գազ է ներմուծել Մալայզիայից (22 տոկոս), Ավստրալիայից (20 տոկոս), Ինդոնեզիայից (18 տոկոս), Բրունեյից (12 տոկոս) և Քաթարից (12 տոկոս)։

#### Էլեկտրաէներգետիկա

Մինչ օրս (2018) Ճապոնիայում աշխատում են՝

* 18 ածուխ ՋԷԿ 21,8 գիգավատ էներգիայի հզորությամբ։ Դրանցից 10-ը աշխատում են ածուխի հորատման, 8-ը՝ բիտումացված ածուխների վրա
* 18 գազային ջերմաէլեկտրակայան 46,5 գիգավատ ընդհանուր հզորությամբ՝

8 կայաններ, որոնք այրում են տարբեր նավթամթերքներ, 15,8 գիգավատ հզորություն

* Տարբեր չափի 63 հիդրոէներգետիկայի օբյեկտների, 32,5 գիգավատի ընդհանուր գեներացնող հզորությամբ
* 28 արևային սերնդի կայաններ, 1,1 գիգավատ
* 18 երկրաջերմային կայան, 537 մեգավատ
* 30 հողմակայան՝ 845 մեգավատ հզորությամբ, որոնցից 29-ը՝ առափնյա
* Դիզելային վառելիքով աշխատող մեկ ՋԷԿ՝ 280 մեգավատ հզորությամբ

2013 թվականին առաջնային էներգառեսուրսների սպառումը կազմել է 474,0 մլն տոննա նավթային համարժեքով, որից 44,1%-ը բաժին է ընկել նավթին, 27,1%-ը՝ ածխին, 22,2%-ը ՝ բնական գազին, 4,0%-ը՝ հիդրոէներգիային, 2,0%-ը՝ այլ վերականգնվող աղբյուրներին։ 2010 թվականին Ճապոնիան 18,1%-ով ապահովում էր իրեն էլեկտրաէներգիայով։

Էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը հասել է 900 մլրդ կՎտժ/տարի։ Ընդհանուր էներգիայի սպառումը (4.2 պայմանական վառելիքի մեկ բնակչի) մոտավորապես նույնն է, ինչ Արևմտյան Եվրոպայում.

ՋԷԿ-երն արտադրում են էլեկտրաէներգիայի մոտ 2/3 մասը։ Այս հզոր կայանները, որոնք աշխատում են նավթի կամ գազի վրա, տեղադրվում են սպառողից ոչ հեռու, այսինքն, Կանտոյի, Տոկայի և Կինտոյի շրջաններում խաղաղօվկիանոսյան ափին։

#### Ատոմային էներգետիկա

Ատոմային էներգետիկայի զարգացման հարցում Ճապոնիան զիջում է միայն ԱՄՆ-ին և Ֆրանսիային։ 2006 թվականին ճապոնական ատոմակայաններին բաժին էր ընկնում էլեկտրաէներգիայի ընդհանուր արտադրության մոտ 30 տոկոսը։

Ճապոնիայում սպառվող ուրանի ընդհանուր ծավալը կազմում է 8,7 հազար տոննա, միջուկային վառելիքի 60 տոկոսը երկիրը ստանում է Ավստրալիայից և Կանադայից։ 90-ական թվականներին երկիրը սկսել է հարստացնել ուրանը։

Տնտեսության ոլորտներ
--------------------

### Գյուղատնտեսություն

Նառայի Տավարամոտոյի բրնձի դաշտ:
Ճապոնիայի գյուղատնտեսության հատվածը կազմում է երկրի ընդհանուր ՀՆԱ-ի մոտ 1,1%-ը (2017թ.): Ճապոնիայի հողերի միայն 12%-ն է հարմար մշակման համար։ Վարելահողերի այս բացակայության պատճառով փոքր տարածքներում հողագործության համար օգտագործվում է տեռասների համակարգ։ Սա հանգեցնում է մեկ միավոր տարածքի վրա մշակաբույսերի բերքատվության աշխարհի ամենաբարձր մակարդակներից մեկին, որի ընդհանուր գյուղատնտեսական ինքնաբավության մակարդակը կազմում է մոտ 50%՝ 56,000 կմ2-ից (14 միլիոն ակր) ավելի քիչ մշակված տարածքում։

Այնուամենայնիվ, Ճապոնիայի գյուղատնտեսության փոքր հատվածը նույնպես շատ սուբսիդավորվում և պաշտպանված է, կառավարության կանոնակարգերով, որոնք նպաստում են փոքրածավալ մշակմանը, այլ ոչ թե մեծածավալ գյուղատնտեսությանը, ինչպես կիրառվում է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Գյուղատնտեսության վերաբերյալ աճող մտահոգություն է առաջացել, քանի որ ներկայիս ֆերմերները ծերանում են՝ դժվարությամբ փոխարինողներ գտնելու համար։

Բրինձը բաժին է ընկնում Ճապոնիայի հացահատիկի արտադրության գրեթե ողջ ծավալին։ Ճապոնիան գյուղատնտեսական արտադրանք ներմուծող երկրորդ երկիրն է աշխարհում։ Բրինձը` ամենապաշտպանված մշակաբույսը, ենթակա է 777,7% մաքսատուրքի։

Չնայած Ճապոնիան սովորաբար ինքնաբավ է բրնձով (բացառությամբ բրնձի կրեկերների և վերամշակված մթերքների պատրաստման համար օգտագործելու) և ցորենի, երկիրը պետք է ներմուծի այլ հացահատիկային և կերային մշակաբույսերի իր պահանջների մոտ 50%-ը և իր մատակարարման կեսը հիմնվի մսի ներմուծման վրա։ Ճապոնիան ներմուծում է մեծ քանակությամբ ցորեն և սոյայի հատիկներ։ Ճապոնիան Եվրամիության գյուղատնտեսության արտահանման 5-րդ շուկան է։ Խնձորներ են աճեցնում նաև խնձորի ներկրման սահմանափակումների պատճառով։

#### Ձկնորսություն

Ընդհանուր ձկնորսություն Ճապոնիայում
Ճապոնիան աշխարհում չորրորդ տեղն է զբաղեցրել 1996 թվականին բռնված ձկների տոննայով։ 2005 թվականին ճապոնիայում որսացին 4,074,580 մետր տոննա ձուկ, 1990-ին՝ 9,5587,703 տոննա, 1980-ին՝ 9,564,422 տոննա, իսկ 1970 թվականին կանխատեսվել է 1,301,437 տոննա։ 2010 թվականին Ճապոնիայի ձկնորսության ընդհանուր արտադրությունը կազմել է 4,762,469 ձուկ։ 1980-ականների վերջին ծովային ձկնորսությունը կազմում էր երկրի ընդհանուր ձկնորսությունների միջինը 50%-ը, թեև այդ ժամանակահատվածում դրանք կրկնակի վերելքներ ու անկումներ են ապրել։

Ափամերձ ձկնորսությունը փոքր նավակներով, ցանցերով կամ բուծման տեխնիկայով կազմում է արդյունաբերության ընդհանուր արտադրության մոտ մեկ երրորդը, մինչդեռ միջին չափի նավերով ծովային ձկնորսությունը կազմում է ընդհանուր արտադրության կեսից ավելին։ Խորջրյա ձկնորսությունը ավելի մեծ նավերից կազմում է մնացածը։ Որսված ծովամթերքի բազմաթիվ տեսակների թվում են սարդինները, ծովախեցգետինը, ծովախեցգետինը, սաղմոնը, ցողունը, կաղամարը, կակղամորթը, սկումբրիան, ցախավը, սաուրին, թունա և ճապոնական սաթ։ Քաղցրահամ ջրերում ձկնորսությունը, ներառյալ սաղմոնի, իշխանի և օձաձկան ձկնաբուծարանները և ձկնաբուծարանները, զբաղեցնում են Ճապոնիայի ձկնորսության արդյունաբերության մոտ 30%-ը։ Ճապոնիայի գետերի մոտ 300 ձկնատեսակների թվում կան կատվաձկների, թմբուկի, ծովատառեխի և գոբիի բնիկ տեսակները, ինչպես նաև քաղցրահամ ջրային խեցգետնակերպեր, ինչպիսիք են խեցգետինը և խեցգետինը։ Ծովային և քաղցրահամ ջրային ակվակուլտուրն իրականացվում է Ճապոնիայի բոլոր 47 պրեֆեկտուրաներում։

Ճապոնիան պահպանում է աշխարհի խոշորագույն ձկնորսական նավատորմերից մեկը և կազմում է համաշխարհային որսի գրեթե 15%-ը, ինչի պատճառով որոշ պնդումներ են առաջանում, որ ճապոնական ձկնորսությունը հանգեցնում է ձկան պաշարների սպառմանը, ինչպիսին թունան է։ Ճապոնիան նաև հակասություններ է առաջացրել՝ աջակցելով կետերի գրեթե առևտրային որսին։

### Արդյունաբերություն

Ճապոնական արտադրությունն ու արդյունաբերությունը շատ դիվերսիֆիկացված են՝ մի շարք առաջադեմ արդյունաբերություններով, որոնք շատ հաջողակ են։ Արդյունաբերությանը բաժին է ընկնում երկրի ՀՆԱ-ի 30,1%-ը (2017թ.): Երկրի արտադրական արտադրանքը երրորդն է աշխարհում։

Արդյունաբերությունը կենտրոնացած է մի քանի շրջաններում, որոնցից Տոկիոյին շրջապատող Կանտոյի շրջանը (Կեյհին արդյունաբերական շրջան), ինչպես նաև Օսակային շրջապատող Կանսաի շրջանը (Հանշին արդյունաբերական շրջան) և Նագոյան շրջապատող Տոկայի շրջանը (Չուկյո–Տոկայ արդյունաբերական շրջան) գլխավորն են։ Արդյունաբերական այլ կենտրոններ ներառում են Հոնշուի հարավ-արևմտյան մասը և հյուսիսային Շիկոկուն՝ Սետոյի ներքին ծովի շուրջը (Սետուչի արդյունաբերական շրջան) և Քյուշու (Kitakyūshū) հյուսիսային մասը։ Բացի այդ, Տոկիոյի և Ֆուկուոկայի միջև հայտնաբերված է արդյունաբերական կենտրոնների երկար նեղ գոտի, որը կոչվում է Taiheiyō Belt, որը ստեղծված է որոշակի արդյունաբերության կողմից, որոնք զարգացել են որպես ջրաղացային քաղաքներ։

Ճապոնիան ունի բարձր տեխնոլոգիական զարգացում բազմաթիվ ոլորտներում, այդ թվում՝ սպառողական էլեկտրոնիկան, ավտոմոբիլների արտադրությունը, կիսահաղորդիչների արտադրությունը, օպտիկական մանրաթելերը, օպտոէլեկտրոնիկա, օպտիկական կրիչներ, ֆաքսիմիլային և պատճենահանող մեքենաներ, ինչպես նաև սննդի և կենսաքիմիայի ֆերմենտացման գործընթացները։ Այնուամենայնիվ, ճապոնական շատ ընկերություններ բախվում են նոր մրցակիցների՝ ԱՄՆ-ից, Հարավային Կորեայից և Չինաստանից։

#### Ավտոմեքենաների արտադրություն

Toyota-ի Lexus-ի և ճապոնական այլ ավտոարտադրողների արագ աճն ու հաջողությունը արտացոլում են Ճապոնիայի հզորությունն ու համաշխարհային գերակայությունը ավտոմոբիլային արդյունաբերության մեջ:
Toyota-ի Lexus-ի և ճապոնական այլ ավտոարտադրողների արագ աճն ու հաջողությունը արտացոլում են Ճապոնիայի հզորությունն ու համաշխարհային գերակայությունը ավտոմոբիլային արդյունաբերության մեջ։

Ճապոնիան աշխարհում ավտոմեքենաների երրորդ խոշոր արտադրողն է։ Toyota-ն ներկայումս աշխարհի խոշորագույն ավտոարտադրողն է, և ճապոնական Nissan, Honda, Suzuki և Mazda ավտոարտադրողները նույնպես համարվում են աշխարհի խոշորագույն ավտոարտադրողներից մի քանիսը։

### Հանքարդյունաբերություն և նավթի հետախուզում

Ճապոնիայի հանքարդյունաբերության արտադրությունը նվազագույն է եղել, իսկ Ճապոնիան ունի շատ քիչ հանքարդյունաբերական հանքավայրեր։ Այնուամենայնիվ, Ճապոնիայի ափերի մոտ հազվագյուտ հողերի հսկայական հանքավայրեր են հայտնաբերվել։ 2011 ֆինանսական տարում հում նավթի ներքին եկամտաբերությունը կազմել է 820 հազար կիլիտր, ինչը կազմում է Ճապոնիայի հումքի վերամշակման ընդհանուր ծավալի 0,4%-ը։

2019 թվականին Ճապոնիան յոդի 2-րդ խոշորագույն արտադրողն էր, բիսմութի՝ աշխարհում 4-րդը, Ծծմբի՝ 9-րդը և Գիպսի՝ 10-րդը։

### Ծառայություններ

**Ճապոնական ավիաուղիներ**, համարվում է աշխարհի ամենամեծ ավիաընկերություններից մեկը:
Ճապոնիայի ծառայությունների ոլորտին բաժին է ընկնում նրա ընդհանուր տնտեսական արտադրանքի 68,7%-ը (2017թ.): Բանկային գործունեությունը, ապահովագրությունը, անշարժ գույքը, մանրածախ առևտուրը, տրանսպորտը և հեռահաղորդակցությունը բոլոր հիմնական ոլորտներն են, ինչպիսիք են Mitsubishi UFJ, Mizuho, NTT, TEPCO, Nomura, Mitsubishi Estate, ÆON, Mitsui Sumitomo, Softbank, JR East, Seven & I, KDDI և Japanապոնիա։ Ավիաընկերությունները համարվում են աշխարհի խոշորագույն ընկերություններից մեկը։ Աշխարհի հինգ ամենաշատ շրջանառվող թերթերից չորսը ճապոնական թերթեր են։ Կոիզումիի կառավարությունը մինչև 2015 թվականը սահմանեց Japan Post-ը, որը երկրի խնայողությունների և ապահովագրական ծառայությունների խոշորագույն մատակարարներից մեկն է սեփականաշնորհման համար։ Վեց հիմնական keiretsus-ն են Mitsubishi, Sumitomo, Fuyo, Mitsui, Dai-Ichi Kangyo և Sanwa Groups: Ճապոնիայում տեղակայված է Forbes Global 2000-ի 251 ընկերություն կամ 12,55% (2013 թվականի դրությամբ)։

#### Տուրիզմ

**Հիմեջի ամրոց**, Հյոգո պրեֆեկտուրայի Հիմեջիում, Ճապոնիայի ամենաշատ այցելվող տեսարժան վայրերից մեկն է։
2012 թվականին Ճապոնիան հինգերորդն էր Ասիայի և Խաղաղ օվկիանոսի ամենաշատ այցելվող երկրներից՝ ավելի քան 8,3 միլիոն զբոսաշրջիկով։ 2013թ.-ին հարավ-արևմտյան Ասիայի երկրների համար ավելի թույլ իենի և վիզայի ավելի դյուրին պահանջների պատճառով Ճապոնիան ընդունել է ռեկորդային 11,25 միլիոն այցելու, ինչը ավելին է, քան կառավարության ծրագրած 10 միլիոն այցելուների նպատակը։ Կառավարությունը հույս ունի տարեկան 40 միլիոն այցելուի ներգրավել մինչև 2020 թվականին Տոկիոյի ամառային Օլիմպիական խաղերը։ Ամենահայտնի վայրերից մի քանիսը ներառում են Շինջուկու, Գինզա, Շիբույա և Ասակուսա տարածքները Տոկիոյում և Օսակա, Կոբե և Կիոտո քաղաքները, ինչպես նաև Հիմեջի ամրոցը։ Հոկայդոն նաև հայտնի ձմեռային վայր է այցելուների համար, որտեղ կառուցվում են մի քանի լեռնադահուկային հանգստավայրեր և շքեղ հյուրանոցներ։

Ճապոնիայի տնտեսությունն ավելի քիչ կախված է միջազգային զբոսաշրջությունից, քան G7-ի մյուս երկրների և ընդհանրապես ՏՀԶԿ երկրների տնտեսությունը. 1995 թվականից մինչև 2014 թվականը այն G7-ի ամենաքիչ այցելվող երկիրն էր, չնայած խմբում երկրորդ ամենամեծ երկիրն էր, և 2013 թվականի դրությամբ ՏՀԶԿ-ի ամենաքիչ այցելվող երկրներից մեկն էր մեկ շնչի հաշվով։ 2013 թվականին միջազգային զբոսաշրջային եկամուտները կազմել են Ճապոնիայի ՀՆԱ-ի 0,3%-ը, մինչդեռ ԱՄՆ-ի համար համապատասխան ցուցանիշը կազմել է 1,3%, Ֆրանսիայի համար՝ 2,3%:

Ֆինանսներ
---------

Աշխարհի խոշորագույն ֆոնդային բորսաներից մեկի՝ Տոկիոյի ֆոնդային բորսայի գլխավոր առևտրային սենյակը։
Տոկիոյի ֆոնդային բորսան շուկայական կապիտալիզացիայով աշխարհում երրորդ ամենամեծ ֆոնդային բորսան է, ինչպես նաև 2-րդ ամենամեծ ֆոնդային շուկան Ասիայում՝ 2292 ցուցակված ընկերություններով։ Nikkei 225-ը և TOPIX-ը Տոկիոյի ֆոնդային բորսայի երկու կարևոր ֆոնդային ինդեքսներն են։ Տոկիոյի ֆոնդային բորսան և Օսակայի ֆոնդային բորսան՝ Ճապոնիայի մեկ այլ խոշոր ֆոնդային բորսան, միավորվեցին 2013 թվականի հունվարի 1-ին՝ ստեղծելով աշխարհի խոշորագույն ֆոնդային բորսաներից մեկը։ Ճապոնիայի այլ ֆոնդային բորսաները ներառում են Նագոյա ֆոնդային բորսան, Ֆուկուոկա ֆոնդային բորսան և Սապորո արժեթղթերի բորսան։

Աշխատուժ
--------

Գործազրկության մակարդակը 2013 թվականի դեկտեմբերին կազմել է 3,7%՝ 1,5 տոկոսային կետով զիջելով 2009 թվականի հունիսին գրանցված 5,2% գործազրկության մակարդակին, ինչը պայմանավորված է ուժեղ տնտեսական վերականգնմամբ։

2008 թվականին Ճապոնիայի աշխատուժը բաղկացած էր մոտ 66 միլիոն աշխատողներից, որոնց 40%-ը կանայք էին, և արագորեն նվազում էր։ Ճապոնիայի աշխատուժի երկարաժամկետ մտահոգություններից մեկը ծնելիության ցածր մակարդակն է։ 2005 թվականին Ճապոնիայում մահացությունների թիվը գերազանցել է ծնունդների թիվը, ինչը վկայում է այն մասին, որ բնակչության թվի նվազումն արդեն սկսվել է։ Թեև ծնելիության մակարդակի նվազման հակազդեցությունը կլինի ներգաղթի ավելացումը, Ճապոնիան պայքարում է պոտենցիալ միգրանտներ ներգրավելու համար, չնայած ներգաղթի մասին օրենքները համեմատաբար մեղմ են (հատկապես բարձր որակավորում ունեցող աշխատողների համար)՝ համեմատած այլ զարգացած երկրների հետ։ Սա նաև ակնհայտ է, երբ դիտարկենք Ճապոնիայի աշխատանքային վիզաների ծրագիրը «հատուկ հմուտ աշխատողների» համար, որն ուներ 3000-ից պակաս դիմորդ, չնայած 40000 արտասահմանյան աշխատողների ներգրավման տարեկան նպատակին, ինչը ցույց է տալիս, որ Ճապոնիան բախվում է միգրանտներ ներգրավելու մեծ մարտահրավերների՝ համեմատած այլ զարգացած երկրների հետ՝ անկախ նրանից։ նրա ներգաղթային քաղաքականությունը։ Gallup-ի հարցումը ցույց է տվել, որ քիչ հավանական միգրանտներ են ցանկանում գաղթել Ճապոնիա՝ համեմատած G7-ի մյուս երկրների հետ, ինչը համահունչ է երկրի միգրանտների ցածր հոսքին։

Ճապոնիայի գործազրկության մակարդակը։ Կարմիր գիծը G7 միջին է։

15-24 տարիքը (բարակ գիծ) երիտասարդների գործազրկությունն է:
1989 թվականին գերակշռող հանրային հատվածի արհմիությունների համադաշնությունը՝ SOHYO-ն (Ճապոնիայի արհմիությունների գլխավոր խորհուրդ), միավորվեց RENGO-ի հետ (ճապոնական մասնավոր հատվածի արհմիությունների համադաշնություն)՝ ձևավորելով Ճապոնիայի արհմիությունների կոնֆեդերացիան։ Արհմիության անդամությունը կազմում է մոտ 12 մլն.

2019 թվականի դրությամբ Ճապոնիայում գործազրկության մակարդակը ամենացածրն էր G7-ում։ Նրա զբաղվածության մակարդակը աշխատունակ բնակչության համար (15-64) ամենաբարձրն էր G7-ում։

Օրենք և կառավարություն
----------------------

Ճապոնիան զարգացած աշխարհում ամենափոքր հարկային դրույքաչափերից մեկն ունի։ Պահումներ կատարելուց հետո աշխատողների մեծամասնությունը զերծ է անձնական եկամտահարկից։ Սպառման հարկի դրույքաչափը կազմում է 10%, մինչդեռ կորպորատիվ հարկի դրույքաչափերը բարձր են՝ երկրորդ ամենաբարձր կորպորատիվ հարկի դրույքաչափով աշխարհում՝ 36,8%: Այնուամենայնիվ, Ներկայացուցիչների պալատն ընդունել է օրինագիծ, որը 2015 թվականի հոկտեմբերին սպառման հարկը կբարձրացնի մինչև 10%։ Կառավարությունը նաև որոշել է նվազեցնել կորպորատիվ հարկը և աստիճանաբար վերացնել ավտոմեքենաների հարկը։

2016 թվականին ԱՄՀ-ն Ճապոնիային խրախուսեց որդեգրել եկամտային քաղաքականություն, որը ընկերություններին դրդում է բարձրացնել աշխատողների աշխատավարձերը՝ զուգակցելով աշխատանքի շուկայի երկաստիճան զբաղվածության համակարգը լուծելու բարեփոխումների հետ՝ ի լրումն դրամավարկային և հարկաբյուջետային խթանների։ Սինձո Աբեն խրախուսել է ընկերություններին բարձրացնել աշխատավարձերը տարեկան առնվազն երեք տոկոսով (գնաճի թիրախը գումարած միջին արտադրողականության աճը)։

Բաժնետերերի ակտիվությունը հազվադեպ է, չնայած այն հանգամանքին, որ կորպորատիվ օրենքը բաժնետերերին տալիս է ուժեղ լիազորություններ ղեկավարների նկատմամբ։ Վարչապետ Սինձո Աբեի օրոք կորպորատիվ կառավարման բարեփոխումները եղել են տնտեսական աճը խրախուսելու հիմնական նախաձեռնությունը։ 2012 թվականին առաջատար ճապոնական ընկերությունների մոտ 40%-ն ուներ անկախ տնօրեններ, մինչդեռ 2016 թվականին բոլորն էլ սկսել են անկախ տնօրեններ նշանակել։

Կառավարության պարտավորությունները ներառում են ցանկացած պետության երկրորդ ամենամեծ պետական պարտքը, որն ունի ավելի քան մեկ կվադրիլիոն իեն կամ 8,535,340,000,000 ԱՄՆ դոլար։ Նախկին վարչապետ Նաոտո Կանը իրավիճակը անվանել է «հրատապ»։

Ճապոնիայի կենտրոնական բանկն ունի երկրորդ ամենամեծ արտարժութային պահուստները Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունից հետո՝ ավելի քան մեկ տրիլիոն ԱՄՆ դոլար արտաքին պահուստներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — WB.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42
3. 1 2 3
4. ↑  Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — WB.
5. ↑
6. ↑  «World Economic Outlook Database, April 2016 – Report for Selected Countries and Subjects». International Monetary Fund (IMF). Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
7. ↑  Kyung Lah (2011 թ․ փետրվարի 14). «Japan: Economy slips to Third in world». CNN.
8. ↑  «Country statistical profile: Japan». *OECD iLibrary*. 2013 թ․ փետրվարի 28. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 19-ին.
9. ↑  *Japan: 2017 Article IV Consultation : Press Release ; Staff Report ; and Statement by the Executive Director for Japan*. International Monetary Fund. Asia and Pacific Department. Washington, D.C.: International Monetary Fund. 2017. ISBN 9781484313497. OCLC 1009601181.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ այլ (link)
10. ↑  «TANKAN ：日本銀行 Bank of Japan». *Bank of Japan*. Boj.or.jp. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 1-ին.
11. ↑  «Nikkei Indexes». *indexes.nikkei.co.jp*.
12. ↑  «Monthly Reports - World Federation of Exchanges». WFE.
13. ↑  «World Trade Statistical Review 2019» (PDF). *World Trade Organization*. էջ 100. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 31-ին.
14. ↑  «HOME > International Policy > Statistics > International Reserves/Foreign Currency Liquidity». Ministry of Finance Japan.
15. ↑  «OEC - Economic Complexity Ranking of Countries (2013-2017)». *oec.world* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 15-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 16-ին.
16. ↑  «Household final consumption expenditure (current US$) | Data». *data.worldbank.org* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 7-ին.
17. 1 2  «2013 Production Statistics – First 6 Months». *OICA*. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
18. ↑  Morris, Ben (2012 թ․ ապրիլի 12). «What does the future hold for Japan's electronics firms?». *BBC News*. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
19. ↑  «Japan (JPN) Exports, Imports, and Trade Partners | OEC». *OEC - The Observatory of Economic Complexity* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 5-ին.
20. 1 2  Iwadare, Yoshihiko (2004 թ․ ապրիլի 1). «Strengthening the Competitiveness of Local Industries: The Case of an Industrial Cluster Formed by Three Tokai Prefecters» (PDF). *Nomura Research Institute*. էջ 16. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 16-ին.
21. ↑  Kodama, Toshihiro (2002 թ․ հուլիսի 1). «Case study of regional university-industry partnership in practice». *Institute for International Studies and Training*. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 16-ին.
22. ↑  Mori, Junichiro; Kajikawa, Yuya; Sakata, Ichiro (2010). «Evaluating the Impacts of Regional Cluster Policies using Network Analysis» (PDF). *International Association for Management of Technology*. էջ 9. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 16-ին.
23. ↑  Schlunze, Rolf D. «Location and Role of Foreign Firms in Regional Innovation Systems in Japan» (PDF). *Ritsumeikan University*. էջ 25. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ մարտի 29-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 16-ին.
24. ↑  «Profile of Osaka/Kansai» (PDF). *Japan External Trade Organization Osaka*. էջ 10. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ օգոստոսի 5-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 16-ին.
25. ↑  «Japan, savings superpower of the world». *The Japan Times*. 2018 թ․ սեպտեմբերի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
26. ↑  Chandler, Marc (2011 թ․ օգոստոսի 19). «The yen is a safe haven as Japan is the world's largest creditor». *Credit Writedowns*. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 19-ին.
27. ↑  Obe, Mitsuru (2013 թ․ մայիսի 28). «Japan World's Largest Creditor Nation for 22nd Straight Year». *The Wall Street Journal*. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
28. ↑  «Allianz Global Wealth Report 2021» (PDF). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 5-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
29. ↑  «Allianz Global Wealth Report 2015» (PDF). *Allianz*. 2015. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ հունվարի 21-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 24-ին.
30. ↑  «Global 500 (updated)». *Fortune*.
31. ↑  «Global 500 2013». *Fortune*.
32. ↑  «Allianz Global Wealth Report 2015» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ հունվարի 21-ին. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 10-ին.
33. ↑  «Global wealth report». *Credit Suisse* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 16-ին.
34. ↑  «China surges past Japan as No. 2 economy; US next?». News.yahoo.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 24-ին. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 4-ին.
35. ↑  «Japanese GDP, nominal».
36. ↑  Sean, Ross. «The Diminishing Effects of Japan's Quantitative Easing». *Investopedia*. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 1-ին.
37. ↑  Oh, Sunny. «Here's a lesson from Japan about the threat of a U.S. debt crisis». *MarketWatch*.
38. 1 2  One, Mitsuru. «Nikkei: How the world is embracing Japan style economics». *Nikkei*.
39. ↑  O'Neill, Aaron. «National debt from 2016 to 2026 in relation to gross domestic product». *Statista*.
40. ↑  «Monthly Report (Population)». *Statistics Burea of Japan*. 2022. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 10-ին.
41. ↑  «World Population Prospects 2019». *United Nations Department of Economic and Social Affairs*. 2015. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 12-ին.
42. ↑  Sim, Walter (2019). «Tokyo gets more crowded as Japan hollows out 2019». *The Straits Times*. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 10-ին.
43. ↑  «Report for Selected Countries and Subjects». *www.imf.org* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
44. ↑  «Report for Selected Countries and Subjects». *www.imf.org*. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 12-ին.
45. ↑  «IMF Executive Board Concludes 2018 Article IV Consultation with Japan». *IMF* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 2-ին.(չաշխատող հղում)
46. ↑  Глобальный финансово-экономический кризис Արխիվացված 2015-06-21 Wayback Machine // Свободная мысль
47. ↑  Амагаев М. Мировой финансовый кризис добрался до Японии Արխիվացված 2014-01-03 Wayback Machine // РБК, 10 октября 2008
48. ↑  Амагаев М. Первая жертва кризиса в Японии Արխիվացված 2015-03-16 Wayback Machine // Ведомости, 10 октября 2008
49. ↑  Продажи автомобилей в Японии упали до уровня 1969 года(չաշխատող հղում)
 // Autonews, 02/12/2008
50. ↑  Еврозона переживает первую рецессию со времени введения евро // Bloomberg News в NEWSru, 4 декабря 2008
51. ↑  «Global Rankings 2018 | Logistics Performance Index». *lpi.worldbank.org*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 18-ին.
52. ↑  «Global Rankings 2018 | Logistics Performance Index». *lpi.worldbank.org*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 18-ին.
53. ↑  Chapter 7 Energy Արխիվացված 5 Հունվար 2013 Wayback Machine, Statistical Handbook of Japan 2007
54. ↑  Hiroko Tabuchi (2011 թ․ հուլիսի 13). «Japan Premier Wants Shift Away From Nuclear Power». *The New York Times*.
55. ↑  Kazuaki Nagata (2012 թ․ հունվարի 3). «Fukushima meltdowns set nuclear energy debate on its ear». *The Japan Times*.
56. ↑  «Nuclear reactor restarts in Japan displacing LNG imports in 2019 - Today in Energy - U.S. Energy Information Administration (EIA)». *www.eia.gov*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 18-ին.
57. ↑  Pollack, Andrew (1997 թ․ մարտի 1). «Japan's Road to Deep Deficit Is Paved With Public Works». *The New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
58. ↑  Chapter 9 Transport Արխիվացված 27 Ապրիլ 2011 Wayback Machine, Statistical Handbook of Japan
59. ↑  «Why Does Japan Drive On The Left?». *2pass*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
60. ↑  *All-Japan Road Atlas*.
61. 1 2 3  «Prius No. 1 in Japan sales as green interest grows». *USA Today*. 2013 թ․ հունվարի 8. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
62. ↑  The Association of Japanese Private Railways. 大手民鉄の現況（単体） (PDF) (ճապոներեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ ապրիլի 16-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
63. ↑  «What is Shinkansen (bullet train)? Most convenient and the fastest train service throughout Japan». *JPRail.com*. 2011 թ․ հունվարի 8. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
64. ↑  Onishi, Norimitsu (2005 թ․ ապրիլի 28). «An obsession with being on time». *The New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
65. ↑  Mastny, Lisa (2001 թ․ դեկտեմբեր). «Traveling Light New Paths for International Tourism» (PDF). *Worldwatch Paper*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2018 թ․ հուլիսի 8-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
66. ↑  Aoki, Mizuho (2013 թ․ փետրվարի 7). «Bubble era's aviation legacy: Too many airports, all ailing». *The Japan Times*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
67. ↑  «Year to date Passenger Traffic». *Airports Council International*. 2013 թ․ նոյեմբերի 8. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 13-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
68. ↑  «Narita airport prepares for battle with Asian hubs». *The Japan Times*. 2013 թ․ հոկտեմբերի 25. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
69. ↑  «The JOC Top 50 World Container Ports» (PDF). *JOC Group Inc.* Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
70. ↑  «Nuclear Power in Japan». *World Nuclear Association*. 2013 թ․ նոյեմբեր. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
71. ↑  «Japan's Energy Supply Situation and Basic Policy». *FEPC*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
72. ↑  «Japan». *Energy Information Administration*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
73. ↑  Iwata, Mari (2013 թ․ նոյեմբերի 12). «Fukushima Watch: Some Power Companies in Black without Nuclear Restarts». *The Wall Street Journal*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
74. ↑  «A lesson in energy diversification». *The Japan Times*. 2013 թ․ նոյեմբերի 1. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
75. ↑  «Japan to invest $10 billion in global LNG infrastructure projects: minister». *Reuters* (անգլերեն). 2019 թ․ սեպտեմբերի 26. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
76. ↑  «International Energy Statistics». *Energy Information Administration*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
77. ↑  Tsukimori, Osamu; Kebede, Rebekah (2013 թ․ հոկտեմբերի 15). «Japan on gas, coal power building spree to fill nuclear void». *Reuters*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
78. ↑  Maeda, Risa (2013 թ․ հոկտեմբերի 25). «Japan kerosene heater sales surge on power worries». *Reuters*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
79. ↑  «Japan may soon get London-style taxis». *The Asahi Shimbun*. 2013 թ․ հուլիսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
80. ↑  Suzuki, Takuya (2013 թ․ մայիսի 1). «Japan, Saudi Arabia agree on security, energy cooperation». *The Asahi Shimbun*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
81. ↑  «Abe clinches nuclear technology deal with Abu Dhabi». *The Japan Times*. 2013 թ․ մայիսի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
82. ↑  *Максим Майорец, Константин Симонов* Сжиженный газ — будущее мировой энергетики. — М.: Альпина Паблишер, 2013. — С. 110. — 360 с. — ISBN 978-5-9614-4403-2
83. ↑  Япония предала цивилизованный мир, взявшись за "черные технологии" // Рамблер, 29.09.2018
84. ↑   С. 174
85. ↑   С. 18
86. 1 2 3  «The World Factbook». *Central Intelligence Agency*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 12-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 20-ին.
87. 1 2  «Trip Report – Japan Agricultural Situation». *United States Department of Agriculture*. 2012 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
88. 1 2  «As Farmers Age, Japan Rethinks Relationship With Food, Fields». *PBS*. 2012 թ․ հունիսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
89. ↑  Nagata, Akira; Chen, Bixia (2012 թ․ մայիսի 22). «Urbanites Help Sustain Japan's Historic Rice Paddy Terraces». *Our World*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
90. ↑  «How will Japan's farms survive?». *The Japan Times*. 2013 թ․ հունիսի 28. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
91. 1 2 3  «Japan – Agriculture». *Nations Encyclopedia*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
92. 1 2  Nagata, Kazuaki (2008 թ․ փետրվարի 26). «Japan needs imports to keep itself fed». *The Japan Times*. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
93. ↑  «Japan Immigration Work Permits and Visas». *Skill Clear*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
94. ↑  «Agricultural trade in 2012: A good story to tell in a difficult year?» (PDF). *European Union*. 2013 թ․ հունվար. էջ 14. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
95. ↑  Wheat, Dan (2013 թ․ հոկտեմբերի 14). «Japan may warm to U.S. apples». *Capital Press*. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
96. ↑  «World review of fisheries and aquaculture». *Food and Agriculture Organization*. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 18-ին.
97. ↑  Brown, Felicity (2003 թ․ սեպտեմբերի 2). «Fish capture by country». *The Guardian*. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 18-ին.
98. 1 2  «Japan». *Food and Agriculture Organization*. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 18-ին.
99. ↑  Willoughby, Harvey. «Freshwater Fish Culture in Japan». National Oceanic and Atmospheric Administration. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 20-ին.
100. ↑  Butler, Rhett Ayers (2007 թ․ օգոստոսի 8). «List of Freshwater Fishes for Japan». *Mongabay*. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 20-ին.
101. ↑  «The World Factbook». *Central Intelligence Agency*. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 1-ին.
102. ↑  «Manufacturing, value added (current US$) | Data». *data.worldbank.org*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 17-ին.
103. ↑  Dawson, Chester (2012). «World Motor Vehicle Production OICA correspondents survey» (PDF). *OICA*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
104. ↑  «Japan Mining». *Library of Congress Country Studies*. 1994 թ․ հունվար. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 8-ին.
105. ↑  «Overview» (PDF). *Ministry of Economy, Trade and Industry*. 2005. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 30-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 8-ին.
106. ↑  Jamasmie, Cecilia (2013 թ․ մարտի 25). «Japan's massive rare earth discovery threatens China's supremacy». *Mining.com*. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 8-ին.
107. ↑  «USGS Iodine Production Statistics» (PDF).
108. ↑  «USGS Sulfur Production Statistics» (PDF).
109. ↑  «USGS Bismuth Production Statistics» (PDF).
110. ↑  «Fortune Global 500». *CNNMoney*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 16-ին.
111. ↑  «The World's Biggest Public Companies». *Forbes*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 16-ին.
112. ↑  «National Newspapers Total Circulation 2011». International Federation of Audit Bureaux of Circulations. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մայիսի 25-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 2-ին.
113. ↑  Fujita, Junko (2013 թ․ հոկտեմբերի 26). «Japan govt aims to list Japan Post in three years». *Reuters*. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 16-ին.
114. ↑  «The Keiretsu of Japan». *San José State University*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 1-ին. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 28-ին.
115. ↑  Rushe, Dominic. «Chinese banks top Forbes Global 2000 list of world's biggest companies». *The Guardian*. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.
116. ↑  «Tourism Highlights 2013 Edition» (PDF). World Tourism Organization. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 8-ին.
117. ↑  Williams, Carol (2013 թ․ դեկտեմբերի 11). «Record 2013 tourism in Japan despite islands spat, nuclear fallout». *Los Angeles Times*. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 9-ին.
118. ↑  «Japan marks new high in tourism». *Bangkok Post*. 2014 թ․ հունվարի 9. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 9-ին.
119. 1 2 3  «Attracting more tourists to Japan». *The Japan Times*. 2014 թ․ հունվարի 6. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 9-ին.
120. ↑  Schoenberger, Chana R. (2008 թ․ հուլիսի 3). «Japan's 10 Most Popular Tourist Attractions». *Forbes*. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 8-ին.
121. ↑  Takahara, Kanako (2008 թ․ հուլիսի 8). «Boom time for Hokkaido ski resort area». *The Japan Times*. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 9-ին.
122. ↑  «International tourism, receipts (current US$) | Data». *data.worldbank.org*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 17-ին.
123. ↑  «GDP (current US$) | Data». *data.worldbank.org*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 17-ին.
124. 1 2  «Japan approves merger of Tokyo and Osaka exchanges». *BBC News*. 2012 թ․ հուլիսի 5. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 7-ին.
125. ↑  «China becomes world's third largest stock market». *The Economic Times*. 2010 թ․ հունիսի 19. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 7-ին.
126. ↑  «NYSE Calendar». New York Stock Exchange. 2007 թ․ հունվարի 31. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 7-ին.
127. ↑  «The Nikkei 225 Index Performance». *Finfacts*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 7-ին.
128. ↑  «Tokyo Stock Exchange Tokyo Price Index TOPIX». *Bloomberg*. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 7-ին.
129. ↑  Smith, Simon (2014 թ․ հունվարի 22). «Horizons introduces leveraged and inverse MSCI Japan ETFs». *eftstrategy.com*. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 7-ին.
130. ↑  «About JSCC History». *Japan Securities Clearing Corporation*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 7-ին.
131. ↑  «雇用情勢は一段と悪化、５月失業率は５年８カ月ぶり高水準(Update3)». Bloomberg. 2009 թ․ հունիսի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 1-ին.
132. ↑  Rochan, M (2014 թ․ հունվարի 31). «Japan's Unemployment Rate Drops to Six-Year Low Amid Rising Inflation». *International Business Times*. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 29-ին.
133. ↑  «Will Abenomics Ensure Japan's Revival?» (PDF). The New Global. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 19-ին.
134. ↑  Oishi, Nana (2012). «The Limits of Immigration Policies: The Challenges of Highly Skilled Migration in Japan». *American Behavioral Scientist*. **56** (8): 1080–1100. doi:10.1177/0002764212441787. S2CID 154641232.
135. ↑  «Japan cries 'Help wanted,' but few foreigners heed the call». *Nikkei Asian Review* (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 17-ին.
136. ↑  Inc, Gallup (2017 թ․ հունիսի 8). «Number of Potential Migrants Worldwide Tops 700 Million». *Gallup.com* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 16-ին. `{{cite web}}`: `|last=` has generic name (օգնություն)
137. ↑  «Interactive charts by the OECD». *OECD Data* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 16-ին.
138. ↑  *OECD Labour Force Statistics 2020*, OECD Labour Force Statistics, OECD, 2020, doi:10.1787/23083387, ISBN 9789264687714
139. ↑  «Interactive charts by the OECD». *OECD Data* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 28-ին.
140. ↑  «Interactive charts by the OECD». *OECD Data* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 28-ին.
141. 1 2  OECD: Economic survey of Japan 2008 Արխիվացված 9 Նոյեմբեր 2010 Wayback Machine
142. ↑  «Japan to Phase Out Automobile Tax». *NASDAQ*. 2013 թ․ նոյեմբերի 21. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
143. ↑  «Big firms to see tax cut on social expenses». *The Japan News*. 2013 թ․ նոյեմբերի 24. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
144. 1 2  «Overhyped, underappreciated». *The Economist*. ISSN 0013-0613. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 31-ին.
145. ↑  «IMF urges Japan to 'reload' Abenomics». *Financial Times*. 2016 թ․ հունիսի 20. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 31-ին.
146. ↑  «Japan: Staff Concluding Statement of the 2016 Article IV Mission». *www.imf.org*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 31-ին.
147. ↑  Nagata, Kazuaki (2015 թ․ ապրիլի 27). «New rules are pushing Japanese corporations to tap more outside directors». *The Japan Times Online* (անգլերեն). ISSN 0447-5763. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 31-ին.
148. ↑  «5. Report for Selected Countries and Subjects». *International Monetary Fund*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
149. ↑  Einhorn, Bruce (2013 թ․ օգոստոսի 9). «Japan Gets to Know a Quadrillion as Debt Hits New High». *Bloomberg*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
150. ↑  Keck, Zachary (2013 թ․ օգոստոսի 10). «Japan's Debt About 3 Times Larger Than ASEAN's GDP». *The Diplomat*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
151. ↑  «Kan warns of Greece-like debt crisis "Japan Today: Japan News and Discussion». Japantoday.com. 2010 թ․ հունիսի 11. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 1-ին.
152. ↑  «Japan's forex reserves up for second straight month». *Kuwait News Agency*. 2014 թ․ հունիսի 6. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 3-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bank of Japan
* Minister of Finance (Japan)
* Cabinet Office Monthly Economic Report and Main Economic Indicators
* Japan economy at a glance at the Financial Times
* Japan profile at The World Bank
* Japan - OECD
* Japan Trade Organization

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ճապոնիայի տնտեսություն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Լարուսի · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00568238 |

 |