**Գենտամիցին**, վաճառքային անունը **Գարամիցին**, հակամանրէային դեղորայք, կիրառվում է որոշ բակտերիալ հիվանդությունների բուժման համար։ Դրանք են՝ ոսկրի վարակները, էնդոկարդիտը, կոնքի բորբոքային հիվանդությունները, մենինգիտը, թոքաբորբը, միզային ուղիների վարակը և սեպսիսը:Այն արդյունավետ չէ գոնորեայի կամ խլամիդիայի դեմ։ Գենտամիցինը տրվում է ներերակային, միջմկանային կամ տեղային եղանակով։ Տեղային դեղաձևերը կարող են կիրառվել այրվածքների կամ աչքի արտաքին վնասվածքների ժամանակ։ Զարգացած երկրներում այն հաճախ տրվում է միայն երկու օր, քանի դեռ բակտերիալ կուլտուրայի պատասխանը չկա և յուրահատուկ մանրէն որոշված չէ։ Դեղաչափը պետք է հսկվի արյան հետազոտությամբ։

Գենտամիցինը կարող է առաջացնել ներքին ականջի և երիկամների վնասում։ Ներքին ականջի ախտահարումը ներառում է հավասարակշռության հետ կապված խնդիրներ և լսողության կորուստ։ Այս խնդիրները հնարավոր է անդարձելի լինեն։ Հղիության ժամանակ կիրառելիս լինում է պտղի վնասում։ Այնուամենայնիվ, այն անվտանգ է կերակրող մայրերի համար։ Գենտամիցինը ամինոգլիկոզիդների խմբին է պատկանում։ Խանգարում է մանրէի սպիտակուցի սինթեզը և ի վերջո բերում է մանրէի ոչնչացմանը։

Գենտամիցինը հայտնաբերվել է 1962 թվականին և բժշկական կիրառման համար հաստատվել է 1964 թվականին։ Այն ստացվել է *Micromonospora purpurea* բակտերիայից։ Գենտամիցինը ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում։ Առկա է նաև ջեներիկ տարբերակը։ Զարգացող երկրներում դեղի 1մլ-ի արժեքը 2014 թվականին կազմել է 0,05-0,58 ԱՄՆ դոլլար։

Բժշկական կիրառում
-----------------

Գենտամիցինը ունի ազդեցության լայն ոլորտ, հիմնականում գրամ բացասական մանրէներ՝ կապտաթարախային ցուպիկ, պրոտեուս, աղիքային ցուպիկ, *Klebsiella pneumoniae*, *Enterobacter aerogenes*, *Serratia* և գրամ դրական ստաֆիլակոկ։ Այն կիրառվում է շնչառական, միզային համակարգերի, արյան, ոսկրերի և փափուկ հյուսվածքների վարակների ժամանակ։

Բավարար ապացույցներ չկան *Neisseria gonorrhea -*ով հարուցված վարակի ժամանակ գենտամիցինի որպես առաջին գծի դեղորայք կիրառելու մասին։ Գենտամիցինը չի կիրառվում *Neisseria meningitidis* կամ *Legionella pneumophila* բակտերիալ վարակների ժամանակ, քանի որ բարձր է որոշ գրամ բացասական մանրէների էնդոտոքսին լիպիդ A-ով հարուցված շոկի ռիսկը։ Այն օգտակար է նաև *Yersinia pestis-*ի և *Francisella tularensis-*ի դեմ՝ տուլարեմիա առաջացնող հարուցիչ, որը հանդիպում է որսորդների մոտ։

Որոշ *Enterobacteriaceae*, *Pseudomonas spp.*, *Enterococcus spp.*, *Staphylococcus aureus* և այլ ստաֆիլոկոկեր ունեն գենտամիցինի նկատմամբ շատ տարբեր կայունության աստիճաններ։

Կողմնակի ազդեցություններ
------------------------

Կողմնակի ազդեցություններից են՝ թույլ արտահայտված սրտխառնոցը, փսխումը և ավելի ծանր՝

* Արյան բջիջների ցածր քանակը
* Ալերգիկ ռեակցիաները
* Նյարդամկանային խնդիրներ
* Նյարդի վնասում՝ նեյրոպաթիա
* Երիկամների վնասում՝ նեֆրոտոքսիկություն
* Ականջի վնասում՝ օտոտոքսիկություն

Նեֆրոտոքսիկությունը և օտօտոքսիկությունը դեղաչափ կախյալ են։ Այս երկու բարդությունները կարող են ունենալ ուշացած դրսևորում, երբեմն առաջանում են բուժման կուրսը ավարտելուց հետո։

### Երկամների վնասում

Երիկամների վնասումը առաջանում է ամինոգլիկոզիդներ և հատկապես գենտամիցին ստացող 10-25% հիվանդների մոտ։ Շատ անգամ սուր նեֆրոտոքսիկությունը դարձելի է, բայց երբեմն կարող է լինել մահացու։ Նեֆրոտոքսիկության ռիսկը կախված է դեղաչափից, հաճախականությունից, բուժման տևողությունից և որոշ դեղերի միաժամանակյա կիրառումից՝ ՈՍՀԴ, միզամուղներ, ցիսպլատին, ցիկլոսպորին, ցեֆալոսպորիններ, ամֆոտերիցին, յոդի պարունակող կոնտրաստ նյութեր և վանկոմիցին։

Նեֆրոտոքսիկությունը բարձրացնող ռիսկի գործոններն են՝

* Մեծ տարիք
* Երիկամի գործառույթի խանգարում
* Հղիություն
* Հիպոթիրեոզ
* Լյարդի դիսֆունկցիա
* Ջրազրկում
* Նյութափոխանակային ացիդոզ
* Նատրիումի կորուստ

Երկամների վնասումը հսկվում է արյան մեջ կրեատինինի, էլեկտրոլիտների մակարդակով և միզաթթվի առկայությամբ, մեզի քանակով, մեզում սպիտակուցի առկայությամբ։

### Ներքին ականջ

Ամինոգլիկոզիդներ ստացողների մոտ 11%-ի մոտ առաջանում է ներքին ականջի վնասում։ Հաճախ հանդիպող ախտանշաններից է տինիտը՝ ականջներում աղմուկի զգացում, լսողության կորուստը, գլխապտույտը և հավասարակշռության խանգարումը։ Գենտամիցինի խրոնիկական կիրառումը կարող է վնասել ներքին ականջի մազմզուկավոր բջիջները, որը բերում է լսողության անդարձելի կորստի, իսկ վեստիբուլար ապարատի վնասումը կբերի հավասարակշռության խանգարման։ Օտոտոքսիկության ռիսկի նվազեցման համար խորհուրդ է տրվում շատ ջուր խմել։

Ներքին ականջի վնասում առաջացնող ռիսկի գործոններն են՝

* Մեծ տարիք
* Միզաթթվի բարձր քանակ արյան մեջ
* Երիկամների դիսֆունկցիա
* Լյարդի վնասում
* Բարձր դեղաչափեր
* Երկարատև բուժման կուրս
* Հզոր միզամուղներ, օրինակ՝ ֆուրոսեմիդ

Ազդեցության մեխանիզմ
--------------------

Գենտամիցինը համարվում է բակտերիասպան հակամանրէային դեղորայք, որը անդարձելիորեն կապվում է ռիբոսոմի 30S ենթամիավորին և խաթարում սպիտակուցի սինթեզը։ Ազդեցության առաջնային մեխանիզմը համարվում է փոխադրիչ և տեղեկատվական ՌՆԹ-ի փոխազդեցության խանգարումը։ Երբ անհամապատասխան փոխադրիչ ՌՆԹ-ն միանում է տեղեկատվական ՌՆԹ-ի ամինոացիլ խմբի հետ, 1492 և 1493 ադենոզինները դուրս են մնում փոխազդեցությունից, որը համարվում է ազդանշան և ռիբոսոմը մերժում է ամինոացիլացված փոխադրիչ ՌՆԹ և էլոնգացիայի գործոն ջերմազգայուն համալիրը։ Այնուամենայնիվ, երբ գենտամիցինը կապվում է 16S ռիբոսոմային ՌՆԹ-ի 44-րդ պարույրին, ադենոզինը մնում է իր ճիշտ դիրքում և ռիբոսոմը ճանաչում է փոխադրիչ ՌՆԹ-ին։ Սա բերում է սխալ ամինոացիլ-փոխադրիչ ՌՆԹ-ի ընդունմանը և ռիբոսոմը սինթեզում է ամինաթթուների ոչ ճիշտ հաջորդականությամբ սպիտակուցներ։ Ոչ ֆունկցիոնալ, սխալ տրանսլյացիայի ենթարկված սպիտակուցները ենթարկվում են միսֆոլդինգի, ագրեգացվում են և բակտերիան ոչնչանում է։ Երկրորդային ազդման մեխանիզմը կախված է գենտամիցինի բյուրեղային կառուցվածքի՝ 23S ռիբոսոմային ՌՆԹ-ի 69-րդ պարույրի երկրորդային հատվածի և 44-րդ պարույրի փոխզդեցությունից, ինչպես նաև ստոպ կոդոն պարունակող ամինաթթվային հաջորդականություններից։ Այս երկրորդային հատվածում գենտամիցինը խանգարում է ռիբոսոմի և դրա վերամշակող գործոնների փոխազդեցությունը, որը պատճառ է դառնում ռիբոսոմի երկու ենթամիավորների միացած մնալուն, նույնիսկ տրանսլյացիայից հետո։ Այս ամենի հետևանքով առաջանում են բազմաթիվ ինակտիվ ռիբոսոմներ, որոնք այլևս չեն կարող սինթեզել նոր սպիտակուցներ։

### Բաղադրիչներ

Գենտամիցինը պարունակում է բազմաթիվ բաղադրիչներ, որոնք ունեն հակամանրէային տարբեր ակտիվություն։ Հիմնական բաղադրիչը գենտամիցին C համալիրն է ՝ գենտամիցին C1, գենտամիցին C1a և գենտամիցին C2 մասերից կազմված, կազմում է մոտ 80% և ունի ամենամեծ հակամանրէային ակտիվությունը։ Գենտամիցին A, B, X և մի քանի այլ գործոններ կազմում են մնացած 20%-ը և ունեն ավելի ցածր հակամանրէային ակտիվություն։ Բերված տոկոսային հարաբերությունները կարող են տատանվել կախված արտադրող կազմակեպությունից։ Այս բազմազանության պատճառով դժվար է որոշել գենտամիցինի և՛ ֆարմակոկինետիկան, և՛ միկրոօրգանիզմի զգայունությունը։

Հակացուցումներ
--------------

Գենտամիցինը կամ այլ ամինոգլիկոզիդները չպետք է կիրառվեն, եթե հիվանդը դեղի ընդունումից հետո ունեցել է գերզգայունության, անաֆիլաքսիայի դեպքեր կամ այլ լուրջ տոքսիկ ռեակցիաներ։

Հատուկ խմբեր
------------

### Հղիություն և կերակրող մայրեր

Գենտամիցինը խորհուրդ չի տրվում հղիության ժամանակ մինչև օգուտը չգերազանցի ռիսկը։ Այն անցնում է ընկերքով և առկա են անդարձելի երկկողմանի բնածին խլության առաջացման դեպքեր։ Մայրերի միջմկանային ներարկումը առաջացնում է մկանային թուլություն նորածինների մոտ։

Ստնտուների մոտ գենտամիցինի կիրառումը հաստատված չէ։ Գենտամիցինի որոշակի մակարդակ հայտնաբերվել է կրծքի կաթում։

### Ծերեր

Մեծերի մոտ ինչպես նախքան բուժումը, այնպես էլ բուժման ընթացքում պետք է ստուգել երիկամների ֆունկցիան։ Այս տարիքի մարդկանց մոտ գենտամիցինի մակարդակը արյան մեջ կարող է լինել բարձր երկար ժամանակ։ Այն պետք է կիրառել զգուշությամբ երիկամների, լսողական, հավասարակշռության և նյարդամկանային խնդիրներ ունեցողների մոտ։

### Երեխաներ

Գենտամիցինը նպատակահարմար չէ նշանակել երեխաներին, հատկապես նորածիններին։ Հետազոտությունները պարզել են, որ այս խմբի ներկայացուցիչները ունեն դեղի կիսադուրսբերման մեծ պարբերություն և արյան մեջ բարձր մակարդակ։ Բուժման ընթացքում պարբերաբար պետք է ստուգել երիկամների ֆունկցիան։ Գենտամիցինի ներարկումից հետո նկարագրվել են հիպոկալցեմիայի, հիպոկալեմիայի և մկանային թուլության դեպքեր։

Պատմություն
-----------

Գենտամիցին ներարկման համար
Գենտամիցինը ստացվել է *Micromonospora purpurea* ֆերմենտացիայի արդյունքում։ Այն հայտնաբերվել է 1963 թվականին Վեյնշտեյնի, Վագմանի և այլոց կողմից Ռիկո Վոյչեզի կողմից ստացված նյութի վրա աշխատելիս Նյու Ջերսիի Բլումֆիլդ քաղաքի Շերինգ կազմակերպությունում։ Հետագայում այն պուրինացվեց և իր երեք բաղադրիչները հայտնաբերվեցին Կուպերի և այլոց կողմից նույն ընկերությունում։ Այն ի սկզբանե կիրառվել է այրվածքների ժամանակ, որպես տեղային դեղորայք Ատլանտայում և Սան Անտոնիոյում, իսկ ներերակային ընդունման տարբերակը ստեղծվել է 1971 թվականին։ Սեպսիսի ժամանակ բուժան հիմնաքարը մնում է գենտամիցինը։

Այն սինթեզվել է միջավայրում (հողում և ջրում) , բավականին տարածված Գրամ դրական *Micromonospora-*ից։ Գենտամիցինի և խմբի այլ ներկայացուցիչների՝ գենուսվերդամիցին, մուտամիցին, սիսոմիցին, նետիլմիցին և ռետիմիցին, կենսաբանական ծագումը ընդգծելու համար տրվել է յուրահատուկ վերջավորություն՝ *~micin,* այլ ոչ *~mycin*:

Հետազոտություն
--------------

Գենտամիցինը կիրառվում է նաև մոլեկուլային կենսաբանության հետազոտություններում ստերիլ միջավայրի վարակումը կանխելու համար, որպես հակամանրէային պրեպարատ։ Այն պատկանում է ջերմակայուն հակամանրէային դեղերի խմբին, որը մնում է ակտիվ նույնիսկ ավտոկլավի մեջ, և այս հատկությունը իրեն դարձնում է բավականին օգտակար կենսաբանական աճի միջավայրերի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  gentamicin
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  "Gentamicin sulfate". The American Society of Health-System Pharmacists. Արխիվացված է the original 2015 թ․ օգոստոսի 16-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Bartlett, Jimmy (2013). *Clinical Ocular Pharmacology* (s ed.). Elsevier. p. 214. ISBN 9781483193915. Արխիվացված է the original 2015 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  Moulds, Robert; Jeyasingham, Melanie (October 2010). "Gentamicin: a great way to start". *Australian Prescriber* (33): 134–135. Արխիվացված է the original 2011 թ․ մարտի 13-ին. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  "Gentamicin use while breastfeeding". Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 6-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  Fischer, Jnos; Ganellin, C. Robin (2006). *Analogue-based Drug Discovery* (in անգլերեն). John Wiley & Sons. p. 507. ISBN 9783527607495.
7. ↑  "WHO Model List of Essential Medicines (19th List)" (PDF). *World Health Organization*. April 2015. Արխիվացված է the original (PDF) 2016 թ․ դեկտեմբերի 13-ին. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
8. ↑  Burchum, Jacqueline (2014). *Lehne's pharmacology for nursing care*. Elsevier Health Sciences. p. 1051. ISBN 9780323340267. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 11-ին. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  "Gentamicin sulfate". *International Drug Price Indicator Guide*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունվարի 22-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Gentamicin" (PDF). Baxter Corporation. Արխիվացված է the original (PDF) 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ նոյեմբերի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
11. 1 2 3 4 5  "Product Monograph" (PDF). Sandoz Canada Inc. Արխիվացված է the original (PDF) 2015 թ․ ապրիլի 12-ին. Retrieved 2015 թ․ նոյեմբերի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
12. ↑  Emma, Hathorn; Divya, Dhasmana; Lelia, Duley; Jonathan, DC Ross (2014). "The effectiveness of gentamicin in the treatment of Neisseria gonorrhoeae: a systematic review". *Systematic Review*. **3**: 104. doi:10.1186/2046-4053-3-104. PMC 4188483. PMID 25239090.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չպիտակված ազատ DOI (link)
13. ↑  Goljan, Edward F. (2011). *Rapid Review Pathology* (3rd ed.). Philadelphia, Pennsylvania: Elsevier. p. 241. ISBN 978-0-323-08438-3.
14. ↑  "Gentamicin spectrum of bacterial susceptibility and Resistance" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2015 թ․ փետրվարի 20-ին. Retrieved 2012 թ․ մայիսի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
15. 1 2 3 4  Lopez-Novoa, Jose M; Quiros, Yaremi; Vicente, Laura; Morales, Ana I; Lopez-Hernandez, Francisco J (Jan 2011). "New insights into the mechanism of aminoglycoside nephrotoxicity: an integrative point of view". *Kidney International*. **79** (1): 33–45. doi:10.1038/ki.2010.337. PMID 20861826.
16. ↑  East, J E; Foweraker, J E; Murgatroyd, F D (2005 թ․ մայիսի 1). "Gentamicin induced ototoxicity during treatment of enterococcal endocarditis: resolution with substitution by netilmicin". *Heart*. **91** (5): e32. doi:10.1136/hrt.2003.028308. ISSN 1355-6037. PMC 1768868. PMID 15831617.
17. 1 2  Selimoglu, Erol (2007 թ․ հունվարի 1). "Aminoglycoside-induced ototoxicity". *Current Pharmaceutical Design*. **13** (1): 119–126. doi:10.2174/138161207779313731. ISSN 1873-4286. PMID 17266591.
18. ↑  "DrugBank-Gentamicin". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
19. ↑  Dao, E. Han (08/23/2018). "Structure of the 30S ribosomal decoding complex at ambient temperature". *RNA*. **24** (24): 1667–1676. doi:10.1261/rna.067660.118. PMC 6239188. PMID 30139800. Retrieved 02/08/2019.
20. ↑  Wilson, Daniel (12/16/2013). "Ribosome-targeting antibiotics and mechanisms of bacterial resistance". *Nature Reviews Microbiology*. **12** (1): 34–48. doi:10.1038/nrmicro3155. PMID 24336183. Retrieved 02/08/2019.
21. ↑  Garrett, Roger; Douthwaite, Stephen; Liljas, Andres; Matheson, Alistair; Moore, Peter; Harry, Noller (2000). *The Ribosome*. ASM Press. pp. 419–429. ISBN 978-1-55581-184-6.
22. ↑  Borovinskaya, MA; Pai, RD; Zhang, W; Schuwirth, BS; Holton, JM; Hirokawa, G; Kaji, H; Cate, JH (07/29/2007). "Structural basis for aminoglycoside inhibition of bacterial ribosome recycling". *Nature Structural Molecular Biology*. **8** (8): 727–32. doi:10.1038/nsmb1271. PMID 17660832.
23. ↑  Weinstein, Marvin J. (1967). "Biological Activity of the Antibiotic Components of the Gentamicin Complex". *Journal of Bacteriology*. **94.3**: 789–790.
24. ↑  Vydrin, A. F. (2003). "Component Composition of Gentamicin Sulfate Preparations". *Pharmaceutical Chemistry Journal*. **37** (8): 448–449. doi:10.1023/a:1027372416983.
25. ↑  Isoherranen, Nina; Eran, Lavy (2000). "Pharmacokinetics of Gentamicin C1, C1a, and C2 in Beagles after a Single Intravenous Dose". *Antimicrobial Agents and Chemotherapy*. **44.6** (6): 1443–1447. doi:10.1128/aac.44.6.1443-1447.2000. PMC 89894. PMID 10817690.
26. ↑  Weinstein, Marvin; Wagman (1963). "Gentamicin, A New Antimicrobial Complex from Micromonospora". *J Med Chem*. **6** (4): 463–464. doi:10.1021/jm00340a034.

Լրացուցիչ գրականություն
-----------------------

ԱՄՆ-ի Ազգային կենսատեխնոլոգիաների տեղեկատվական կենտրոն՝ Medical Genetics Summaries - Gentamicin Therapy and MT-RNR1 Genotype

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ChEMBL · Drugbank · IUPHAR · KEGG · NCI Thesaurus  · UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12011315r · LCCN: sh85053943 · Microsoft: 2775832221 |

 |