Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կապուտան (այլ կիրառումներ)

**Կապուտան**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 47 կմ հարավ-արևմուտք, իսկ Աբովյան քաղաքից 8 կմ արևելք, Հատիս լեռան ստորոտին։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1695-1784 մ բարձրության վրա։

Գյուղն ունեցել է նաև հին անվանում, որը սակայն մոռացության է մատնվել։ Որոշ աղբյուրներում հիշատակվում է գյուղի Գյոյքիլիսա թուրք եկվորների կողմից դրված անունը, որը նշանակում է կապույտ եկեղեցի։ Շրջակայքում կան կապույտ գույնի շինաքարեր, որի պատճառով էլ գյուղը ստացել է Կապուտան անունը։Գյուղի մոտաքայքի բլրի վրա կա մի եկեղեցի որըևս կառուցված է այդ նույն կապտավուն շինաքարից և հենց դրանով է պայմանավորված թուրքերի գյուղին տված Գյոյքիլիսա անվանումը։ Կապուտան է վերանվանվել 1935 թ.-ի հունվարի 3-ին։

Պատմություն
-----------

Գյուղի հիմնման մասին տեղեկություններ չկան, սակայն շրջակայքում գտնվող հուշարձաններն ու պատմամշակութային կառույցները վկայում են որ գյուղըվաղ միջնադարից արդեն հայաբնակ է եղել։ 1604 թվականին գյուղը բռնագաղթի պատճառով գրեթե ամբողջությամբ ամայացել է, սակայն քիչ անց կրկին վերաբնակեցվել և շենացել է, չնայած որոշ պատմական ցավոտ դեպքերի (օրինակ` 1905-1907 թվականների հայ-թուրքական հակամարտությունները)։

Բնակչություն
------------

1830-ական թվականներին գյուղում տեղի է ունեցել մարդահամար, որի արդյունքների համաձայն այստեղ հայերից բացի այստեց բնակվել են խանական իշխանությունների կողմից աջակցություն ստացած թյուրքական ծագմամբ որոշ մուսուլմանական ցեղեր։ Գյուղի բնակչությունը բավականին մեծացել է 1930-ական թվականներին, և ներկայումս էլ գրեթե հավասարվում է այդ թվականներին գյուղի ունեցած բնակչությանը։

Կապուտանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 1873 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2001 | 2011 |
| Բնակիչ | 660 | 1003 | 1110 | 1574 | 1119 | 1073 | 1050 | 1028 | 1312 | 1210 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը զբաղվում է խոշոր և մանր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, հացահատիկի մշակությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Կապուտանն ունի 7-րդ դարի Սուրբ Հովհաննես (մնացել է միայն մի քանի մասունքներ) եկեղեցին, որը միջև խորհրդային տարիները եղել է գյուղի միակ ծխական եկեղեցին։ Այն 1886 թվականին որոշակի վերանորոգումներ է կրել։ Գյուղի մոտակայքում` բլրի գագաթին է գտնվում նաև Սուրբ Մինաս եկեղեցին, որ ըստ 1839 թվականին գրված հիշատակումների այդ ժամանակ դեռևս կանգուն է եղել։ Ըստ շինարարական արձանագրության եկեղեցին կառուցվել է 1349 թվականին։ Հիմնադրման թվականը գրված է ղել եկեղեցու մոտակայքում գետնին ընկած քարերից մեկի վրա, որը ընկել էր եկեղեցու երկրորդ հարկի արևմտրան պատի հյուսիսային եզրից։ Հայտնի է, որ եկեղեցին կանգուն է եղել մինչև 1920-ական թվականները։ Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության ընկերության միջոցներով 1981-1983 թվականներին եկեղեցին որոշակիորեն վերակառուցվել է։ Գյուղի հյուսիսարևմտյան եզրում կա խաչքարերով գերեզմանոց (VII-XX դարեր), «Կապույտ խաչ» խաչքար (XII-XIII դարեր)։ Ահնտեղ հատկապես աչքի է ընկնում գերեզմանոցի միջնադարյան հատվածը։ Այստեղ կան բազմաձև տապանաքարեր և մեկ տասնյակից ավելի յուրահատուկ ու գեղաքանդակ խարքարեր։ Գյուղի հարավային եզրին` տներից մեկի բակում է գտնվում Կապույտ խաչքարը։ Այս խաչքարը թվագրվում է XII-XIII դարերին։ 1947 թվականի ուսումնասիրության համաձայն դրա կողքին ընկած էին նաև Սուրբ Մինաս եկեցեցու սյան խոյակն (խարիսխը) ումի քանի արձանագիր քարաբեկորներ։

Տես նաև
-------

* Կապուտանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)
* Կապտավանք (Կապուտան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կոտայքի մարզի մարդահաշիվը (հայ.)
2. ↑  "Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 108" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Retrieved 2014 Ապրիլի 14.
3. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ. 5, էջ 723
4. ↑  2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Կոտայքի մարզ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Հրազդան (Աղբյուրակ) • Աբովյան • Բյուրեղավան • Եղվարդ • Ծաղկաձոր • Նոր Հաճն • Չարենցավան |  |
|  |
| Գյուղեր | Ալափարս • Ակունք • Աղավնաձոր • Առինջ • Արագյուղ • Արամուս • Արգել • Արզական • Արզնի • Արտավազ • Բալահովիտ • Բջնի • Բուժական • Գառնի • Գեղադիր • Գեղաշեն • Գեղարդ • Գետամեջ • Գետարգել • Գողթ • Զառ • Զովաշեն • Զովունի • Զովք • Զորավան • Թեղենիք • Լեռնանիստ • Կաթնաղբյուր • Կամարիս • Կապուտան • Կարենիս • Կոտայք • Հանքավան • Հատիս • Հացավան • Ձորաղբյուր • Մայակովսկի • Մարմարիկ • Մեղրաձոր • Մրգաշեն • Նոր Արտամետ • Նոր Գեղի • Նոր Գյուղ • Նոր Երզնկա • Նուռնուս • Ողջաբերդ • Պռոշյան • Պտղնի • Ջրաբեր • Ջրառատ • Ջրվեժ • Սարալանջ • Սոլակ • Սևաբերդ • Վերին Պտղնի • Քաղսի • Քանաքեռավան • Քասախ • Քարաշամբ • Ֆանտան |
|  |
| Ոչ համայնքային գյուղեր | Գոռգոչ • Փյունիկ |
|  |
| Ավերակ և լքյալ գյուղեր | Թեզխարաբ |
|  |
| Պորտալ:Հայաստան |

 |