Dedication of Headstone for Sidky and Madame Hranoush Bey (Fairmount Cemetery, Chatham, New Jersey)
**Հրանուշ Սիդկի Բեյ** (1881, Կոստանդնուպոլիս - հունվարի 30, 1942(1942-01-30)), առավել հայտնի է որպես **Մադամ Բեյ**, երգչուհի, սպորտի մենեջեր։ Համաշխարհային բռնցքամարտիկների համար սպորտային ճամբար է ունեցել Նյու Ջերսիի Չաթամ Թաունշիփում։ Մադամ Բեյի կյանքի ու նրա բռնցքամարտի ճամբարի մասին ներկայացված է «Մադամ Բեյի մոտ. Բռնցքամարտի լեգենդների տունը»։ 1923-1942 թվականներին բռնցքամարտի ճամբարի գործունեության ժամանակ նրա կարևորությունն ամփոփված է ճամբարում արված հազարավոր լուսանկարներում։ Մադամ Բեյի ճամբարը ամեն օր հայտնվել է թերթերի սպորտային բաժնում։

Կենսագրություն
--------------

Մադամ Բեյի ծննդյան անունը **Հրանուշ Աղախանյան** է։ Ծնվել է Կոնստանդնուպոլսում, հայ և ֆրանսիացի ծնողների ընտանիքում։ Սովորել է Կոստանդնուպոլսի իգական վարժարանում (այժմ Ռոբերտ քոլեջի կազմում)։ Ընտանիքը դեմ է եղել, որ Հրանուշն ամուսնանա թուրք մուսուլման Սիդկի Բեյի հետ, որը Օսմանյան արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնյա էր և աշխատում էր Վաշիգտոնում, այնուհետև՝ Նյու Յորքում։ Ամուսինը պաշտոնից հրաժարվեց, որ Օսմանյան կառավարությունը նրան Բեռլին գործուղեց, և զույգը մնաց ԱՄՆ-ում։

Թուրք դիվանագետի կին Մադամ Բեյը եղել է օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո)։ Վաշինգտոնում ապրելու տարիներին հմտացել է իմաստաբանության մեջ։ Մտերիմ է եղել նախագահ Ուիլիամ Մաք-Քինլիի և նրա կնոջ հետ։ Մաք-Քինլիի սպանության ժամանակ մի քանի քայլ է հեռու եղել։ Երբ հայտնի լրագրող Դեմոն Ռունիոն այցելեց ճամբար զրուցելու Մաքս Շմելինգի հետ, նա գրեց. «Այստեղ Մաքս Շմելինգի և նրա մարզումների հետ կապված մտահոգություն չունենք։ Մեր մտահոգությունը Մադամ Բեյն է, տիկին, ով ղեկավարում է «Մադամ Բեյի մոտ» կոչվող հայտնի վայրը՝ բռնցքամարտի հայտնի ճամբար մրցանակակիրների համար»։ Իր բռնցքամարտիկների համար նա ստեղծել էր տուն, որտեղ նրանք կարող էին մարզվել։ Բռնցքամարտիկները, ովքեր մնում էին նրա ճամբարում, հետևում էին այն կանոններին, որոնք նա ակնկալում էր, որ մասնակիցները պետք է ենթարկվեն։ Դրանք էին՝ ոգելից խմիչք չօգտագործել, արթնանալ առավոտյան ժամը 6-ին, ընթրել ժամը հինգին, գնալ քնելու ժամը տասին, չերդվել, կանանց մոտ չգնալ։ Մադամ Բեյը խիստ ղեկավար էր, սակայն բռնցքամարտիկների հետ ուներ անձնական և մայրիշխանական հարաբերություններ։ Նա բռնցքամարտիկներին համարում էր իր որդիները։ Խոսում էր յոթ լեզվով՝ անգլերեն, հայերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, հունարեն, իտալերեն և իսպաներեն։ Դիվանագիտական կորպուսը լքելուց հետո ամուսնու հետ հաջողությամբ վարել է արևելյան գորգերի բիզնեսը, սակայն առավելագույնս աշխատել է բռնցքամարտի բնագավառում։

Մադամ Բեյի սիրելի բռնցքամարտիկներից են եղել Մաքս Շմելինգը, Ֆրեդդի Սթիլը, Թոմմի Ֆարը, Պոլ Բերլենբախը, Պրիմո Կարներալը, Լու Ամբերսը և Ջին Տաննին, որին Մադամ Բեյն անվանում էր «փայլուն զմրուխտ»։

Աշխատություններ
---------------

* *Turkish Diplomatic Life in Washington, Under the Old Regime* - Bey anonymously published this work - Google Books profile

Տես նաև
-------

* Արևմտյան Հայաստանն Օսմանյան կայսրության կազմում
* Օսմանյան Կայսրություն-ԱՄՆ հարաբերություններ

Գրականություն
-------------

* Հայազգի գործիչներ։ Հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը։ (Կենսագր. հանրագիտ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Pantalone, Gene. «Madame Bey's; Home to Boxing Legends». *Madame Bey's: Home to Boxing Legends*. Archway Publishing. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
2. ↑  «Madame Bey». *Madame Bey Facebook Page*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 12-ին.
3. ↑  «Search over 35,875,000 Historical Newspaper Pages from the USA & Canada». *Old Fulton Post Cards*. Fulton History. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 14-ին.
4. 1 2 3 4  Hageman, Robert A. «Madam Bey's - Training Camp for Champion prizefighters». Summit, New Jersey: The Summit Historical Society. Արխիվացված է օրիգինալից 2005 թ․ մարտի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 27-ին.
5. ↑  studio, 5165m. «Anunner.com - MADAM BEY (Madame Bey) / ՄԱԴԱՄ ԲԵՅ (Madame Bey)». *www.anunner.com* (ամհարերեն). Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
6. 1 2  Kuneralp, Sinan. "Ottoman Diplomatic and Consular Personnel in the United States of America, 1867-1917." In: Criss, Nur Bilge, Selçuk Esenbel, Tony Greenwood, and Louis Mazzari (editors). *American Turkish Encounters: Politics and Culture, 1830-1989* (EBSCO Ebook Academic Collection). Cambridge Scholars Publishing, 12 July 2011. 144383260X, 9781443832601. pp. 100-108. CITED: p. 103.
7. ↑  «Madame Bey Dies; Ran Training Camp». Montreal Gazette. Associated Press. 1942 թ․ հունվարի 31. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 14-ին.
8. ↑  Runyon, Damon (1937 թ․ նոյեմբերի 24). «The Brighter Side of the News». Times-Union, Albany, N.Y. Kings Feature Syndicate.
9. ↑  Hageman, Robert. «Madam Bey's - Training Camp for Champion Prizefighters». *The Summit Historical Society*. The Summit Historical Society. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 12-ին.
10. ↑  «Madame Bey Dies At Morristown». Associated Press. 1942 թ․ հունվարի 30. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 12-ին.
11. ↑  Բախչինյան, Արծվի Հենրիկի (2002). Մուրադյան, Հեղինե (ed.). *Հայազգի գործիչներ։ Հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը։ (Կենսագր. հանրագիտ.)*. Տաթև գիտակրթական համալիր. Երևան: Զանգակ-97. ISBN 9789993024156.(չաշխատող հղում)