recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռոդոպներ**, Ռոդոպյան լեռներ, գտնվում են Բալկանյան թերակղզում, Բուլղարիայում և Հունաստանում։ Երկարությունը մոտ 240 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 2191 մետր (Դոլյամ Պերելիկ լեռ)։ Կազմված են կրաքարերից, ավազաքարերից, բյուրեղային և հրաբխային ապարներից։ Տարեկան տեղումները 650-1000 մմ են։ Գետերը սահանքավոր են, ունեն հիդրոէներգետիկ մեծ պաշարներ։ Կան ՀԷԿ-երի կասկադներ և ջրամբարներ։ Հարավային լանջերը ծածկված են թփուտներով, մշտադալար կաղնու պուրակներով, հյուսիսային լանջերը՝ կաղնու, հաճարենու և ասեղնատերև անտառներով, 1800-2000 մետրից բարձր՝ մերձալպյան մարգագետիններով ու թփուտներով։ Կան երկաթի, քրոմի, բազմամետաղների հանքավայրեր, հանքային աղբյուրներ, բալնեոլոգիական և կլիմայական առողջարաններ։ Զարգացած է տուրիզմը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4103771-6 · LCCN: sh85113771 · NKC: ge741166 · VIAF: 315526402 · WorldCat VIAF: 315526402 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կամա-վոլգյան Բուլղարիա**, Միջին Պովոլժիեի և Մերձկամայան ժողովուրդների առաջին պետական միավորումը։ Կազմավորվել է 10-րդ դարում՝ ուգրո-ֆիննական ցեղերի մասնակցությամբ։

Պատմություն
-----------

Տակավին՝ 7-րդ դարում Դոնի և Կուբանի միջև ստեղծվել էր Մեծ Բուլաղարիա պետությունը, որի քայքայումից հետո նրա թյուրքալեզու բնակիչները՝ բուլղարները, զանգվածաբար տեղափոխվել են Միջին Պովոլժիե և վճռական դեր խաղացել Կամա-վոլգյան Բուլղարիայի ձևավորման մեջ։ 920-ական թվականներին Բուլղար քաղաքի խան Ալմասը միավորել է բուլղարական ցեղերին։

Խազարների ու ներքին թշնամիների դեմ մղած պայքարում նա հենվել է արաբների վրա։ 922 թվականին խալիֆա Սուքթադիրը (908-932) պատգամավորություն է ուղարկել Ալմասի մոտ՝ իսլամ ընդունելու և անվանապես խալիֆային ենթարկվելու առթիվ։

Պատգամավորության մեջ եղած արաբ մատենագիր Իբն-Ֆադլանը նկարագրում է բուլղարների կենցաղը, գրում, որ նրանք ապրում էին վրաններում, իսկ թագավորի ընդարձակ վրանի մեծ մասը պատած էր հայկական գորգերով։ 10-րդ դարի հայերի և Կամա-վոլգյան Բուլղարիայի միջև կային առևտրական կապեր, որոնք ավելի են ծավալվել արաբական խալիֆայության հետ հիշյալ պայմանագրի կնքումից հետո։

Կամա-վոլգյան Բուլղարիան գտնվելով Արևելյան Եվրոպան Արևելքի հետ կապող առևտրական ուղիների վրա, 10-րդ դարում աշխույժ ամուր առևտրական կապերի մեջ էր խալիֆայության հետ՝ Բյուզանդիայի և Ռուսիայի հետ։ Բուլղար քաղաքում առաջացել է հայկական գաղութ։ Կամա-վոլգյան Բուլղարիայում եղել են նաե հայ զինվորականներ։

1241 թվականին Կամա-վոլգյան Բուլղարիան նվաճել են մոնղոլ-թաթարները և կազմել Ոսկե Հորդայի մասերից մեկը՝ պահպանելով որոշ ինքնավարություն։ 13-րդ դարի երկրորդ կեսից Կամա-վոլգյան Բուլղարիայի քաղաքները կրկին դարձել են առևտրի ու արհեստագործության խոշոր կենտրոններ, որտեղ մեծ դեր են կատարել նաև ռուս և հայ արհեստավորները, առևտրականները (հատկապես Բուլղարում և Կամա-վոլգյան Բուլղարիայի հյուսիսային կենտրոն Կազանում)։

1430-ական թվականներին Կամա-վոլգյան Բուլղարիայի մեծ մասը նվաճել են ռուս իշխանները։ Ինքնուրույն է մնացել միայն Կազան քաղաքը, որը դարձել է խանության կենտրոն։

Գրականություն
-------------

* Смирнов А․ П․, Волжские бул– гары, М․, 1951․

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Վոլգյան Բուլղարիա***էջը Վիքիպահեստում |

* Բոլգար. կանաչ այլընտրանք
* Բուլղարիայի պետական պատմա-ճարտարապետական թանգարան
* Կամա-վոլգյան ԲուլղարիաArchived 2012-01-19 at the Wayback Machine.
* *Պ.Վ. Գալուբովսկի* Բուլղարներ և խաղաններ, ռուսների արևելյան հարևաններ
* Ибн-Фадлан. Կամա-վոլգյան Բուլղարիայի պատմություն
* *Кучкин В. А.* Բուլղարների ստեղծած պետությունը Վոլգա գետի ափին Archived 2007-09-26 at the Wayback Machine.
* Статья о Վոլգյան Բուլղարիայի մասին Կազանի պետական համալսարանի էջում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 600)։*  |
Ֆրանսիան ԵԱՀԿ շրջանակներում իր կարևոր տեղն է զբաղեցնում Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում՝ որպես Մինսկի խմբի և Մինսկի համաժողովի համանախագահ երկիր։ 
Ֆրանսիան դեռևս 1992-ի հուլիսի 8-ին մասնակցել է 7 պետությունների ղեկավարների գագաթնաժողովի կողմից Ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ համատեղ հայտարարություն կազմելու գործում, որում մտահոգություն էր հայտնվում լարվածության սրման կապակցությամբ, և կողմերին կոչ էր արվում անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողություններն ու վիճելի հարցերը լուծել բանակցությունների սեղանի շուրջ՝ Հռոմում և Մինսկում։ 
1993-ի սեպտեմբերի 22–28-ին Փարիզում վերամշակվել է դեռևս ամռանը նախապատրաստված, այսպես կոչված, խաղաղ կարգավորման ՙանհապաղ միջոցառումների ժամանակացույցը՚։ Այդ փաստաթղթով, առանց ԼՂ կարգավիճակին անդրադառնալու, կարգավորում էր զբաղեցրած տարածքներից ԼՂՀ զորամիավորումների դուրսբերման, խաղաղապահ ուժերի տեղակայման և մարդասիրական միջոցառումներին առնչվող հարցերի լայն շրջանակ։ Սակայն Հ. Ալիևը Ադրբեջանի նախագահ ընտրվելուց (3.10. 1993) և իր դիրքերն ամրապնդելուց հետո մերժել է ՙՓարիզի ժամանակացույցը՚։
Ֆրանսիան, որպես ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի (ԱԽ) մշտական անդամ, գործուն մասնակցություն է ունեցել նաև Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ ԱԽ 1993-ին ընդունած չորս բանաձևերի մշակմանը։
Ֆրանսիայի դերակատարությունը Ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացում մեծապես ակտիվացել է Մինսկի խմբի համանախագահողների ինստիտուտի հիմնադրումից հետո, որի կազմում Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի հետ 1996-ից ընդգրկված է նաև Ֆրանսիան։ 
Ֆրանսիական միջնորդության ամենախոշոր ձեռքբերումը 2001-ի հունվար և փետրվար ամիսներին Փարիզում Ֆրանսիայի նախագահ Ժ. Շիրակի նախաձեռնությամբ կազմակերպված ՀՀ և ԱՀ նախագահների երկու հանդիպումներն էին, որոնց ընթացքում ձևավորվել են փարիզյան սկզբունքները, և որի շարունակությունն է եղել նույն տարվա ապրիլին ԱՄՆ-ի Քի Վեստ քաղաքում կայացած հանդիպումն ու դրա արդյունքում ստեղծված քիվեստյան փաստաթուղթը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո  (էջ էջ 705)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Խաչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Խաչ եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Святого Креста), Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում, պատմական Դոնի Նախիջևանում։ Եկեղեցին Դոնի Ռոստովի ժամանակակից սահմաններում պահպանված ամենահին կառույցն է։

Սուրբ Խաչ եկեղեցում են գտնվում հայ գրողներ Ռաֆայել Պատկանյանի և Միքայել Նալբանդյանի շիրիմները։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Խաչ եկեղեցին կառուցվել է 1786-1792 թվականներին։ 1972 թվականի նոյեմբերի 14-ին բացվել է Ռոստովի ռուս-հայկական բարեկամության թանգարանը, որը ունի ավելի քան 10 հազար ցուցադրանմուշ։ 2000 թվականից եկեղեցում վերսկսվել են ժամերգությունները։

Շրջակայքը
---------

Այժմ տաճարը շրջապատված է բնակելի թաղամասերով։ Եկեղեցին և իր պարսպատած այգին գտնվում է երկու Տեմերնիկ ձորակի Հյուսիսային ջրամբարներից մեկի բարձր աջ ափին։ Երեսի կողմով եկեղեցին նայում է հենց այդ ձորակին, այսինքն՝ դեպի հարավ։ Ձորակ է տանում հին քարե աստիճանը, որից կամրջով կարելի է ընկնել ջրամբարի մեջտեղում գտնվող մի փոքր կղզի։ Աստիճանից դեպի արևելք բլրի տակից, որի վրա կանգնած է տաճարը, մի աղբյուր կա։ Աղբյուրի մոտ լողարան և հանգստի գոտի է կազմակերպված։

Եկեղեցու հյուսիսային մասում է գտնվում «Բարեկամության զբոսայգին»։

Պատկերասրահ
-----------

* Վանքի ընդհանուր տեսարանՎանքի ընդհանուր տեսարան
* Ներքին տեսքՆերքին տեսք
* Եկեղեցու գմբեթի ներքին տեսքըԵկեղեցու գմբեթի ներքին տեսքը
* Խաչքարը բերվաց Ղրիմի վանքից  Սուրբ ԽաչԽաչքարը բերվաց Ղրիմի վանքից Սուրբ Խաչ

Տես նաև
-------

* Դոնի Նախիջևան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայ Առաքելական եկեղեցի Ռուսաստանի հայկական եկեղեցիներ |
| --- |
|  |
| Մոսկվա | **Մոսկվայի տաճար** • Սուրբ Պայծառակերպության • Սուրբ Հարություն • Սուրբ Խաչ |  |
|  |
| Սանկտ Պետերբուրգ | Սուրբ Կատարինե, Սուրբ Հարություն |
|  |
| Կալինինգրադի մարզ | Սուրբ Ստեփանոս |
|  |
| Դերբենդ | Սուրբ Ամենափրկիչ |

 |
Ասսեմանյան Ավետարանի 158 էջերից մեկը (Codex Assemanianus)` հնագույն գրավոր աղբյուր հին սլավոներեն լեզվով, գրված գլագոլիցա տառատեսակով: Ենթադրվում է, որ ձեռագիրը ստեղծվել է Օխրիդի դպրոցի գրագիրների կողմից: Ձեռքբերված է Վատիկանի գրադարանի վիցե-պրեֆեկտ Յոսիֆ Ասսեմանիի կողմից 1736 թվականին Երուսաղեմի հունական վանքում: Թվագրվում է 10-րդ դարի վերջ, 11-րդ դարի սկիզբ: Օրենսգրքում հիշատակվում են Կյուրեղն ու Մեթոդիոսը, ինչպես նաև Կղեմես Օխրիդցին:
**Օխրիդի գրադպրոց** (բուլղար․՝ Охридска книжовна школа), Բուլղարիայի հնագույն մշակութային կենտրոններից մեկը: Հիմնադրված է 886 թվականին Օխրիդում Կղեմես Օխրիդցու կողմից Բորիս I-ի հրահանգով (Այժմ Օխրիդ քաղաքը գտնվում է Մակեդոնիայում):

19-րդ դարից դպրոցում օգտագործվում էր նորաստեղծ սլավոնական այբուբենը՝ կիրիլիցան, սակայն մինչև 12-րդ դարը օգտագործվում էր նաև գլագոլիցան: 893 թվականից դպրոցը ղեկավարում էր Սուրբ Նաումը:

Կղեմեսի և Նաումի ղեկավարության ժամանակ դպրոցում կրթություն են ստացել 3500 ապագա ուսուցիչ և քահանա: Դպրոցի աշխատանքի որակը որոշ չափով իջավ առաջին երկու ղեկավարների մահից հետո, սակայն այն մնում էր որպես հարավսլավոնական մշակույթի նշանակալի օջախ մինչև 12-րդ դարը, իսկ վերջնականապես նշանակությունը կորցրեց միայն 1767 թվականին, երբ օտտոմանյան սուլթանը և Կոստանդնուպոլսի պատրիարքը լուծարեցին Օխրիդյան արքեպիսկոպոսությունը:34:

Տես նաև
-------

* Պրեսլավի գրադպրոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Steven Runciman, *A history of the First Bulgarian Empire*, Appendix IX - The Cyrillic and Glagolitic alphabets, (G. Bell & Sons, London 1930)
2. ↑  Macedonia and the Macedonians: a history Volume 561 of HOOVER INSTITUTION PRESS PUBLICATION Studies of nationalities Macedonia and the Macedonians: A History, Andrew Rossos Hoover Press, 2008 ISBN 0-8179-4882-1, ISBN 978-0-8179-4882-5


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ուղղափառ |

 |
**Դյունեկիլանի ճակատամարտ**, ծովային պայքար, որը տեղի է ունեցել 1716 թվականի հուլիսի 8-ին մեծ Հյուսիսային պատերազմի ժամանակ, երբ դանիա-նորվեգիական թեթև ուժերը Թորենշելդի գլխավորությամբ փակեցին Դանիկան-ֆիորդում (Շվեդիայի արևմտյան ափին, Ստրմմստրադից դեպի հյուսիս) և պարտության մատնեցին հավասարապես ուժեղ շվեդական ջոկատին։ Թորենշելդի ջոկատի ծովագնացների 80 տոկոսը և զինվորների 90 տոկոսը նորվեգացիներ էին։ Շվեդական նավերի ջոկատը զբաղվում էր զորքի փոխադրումով Գյութեբորգից Ֆրեդրիկստադ։

Դանիա-նորվեգական նավատորմը պարտության մատնեց շվեդացիներին, տեղադրելով իր ռազմածովային և այլ նավեր պաշտպանողական կարգով, ինչպես նաև կղզում կործանեց մի փոքր բերդ, զինված վեցով 12 ֆունտ զենքերով։ Այն բանից հետո, երբ շվեդական ամենամեծ նավերից "Stenbock"-ը իջեցրեց դրոշները, թեթև նավերը նետվեցին ափ և լքվեցին անձնակազմի կողմից։ Շուտով մոտեցող շվեդական զինյալները ստիպեցին Թորենշելդին շվեդական մի քանի մրցանակների հետ միասին հեռանալ, մնացած նավերը՝ այրվեցին։ Դանիա-նորվեգական նավակազմը պայքարում կորցրեց 76 մարդ՝ մահացած և վիրավորված։

Նախապատմություն
---------------

Հոկտեմբերի 28-ին դանիա-նորվեգական թագավոր Ֆրեդերիկ IV-ը պատերազմ հայտարարեց Շվեդիային։ Պատերազմի հռչակագիրը հայտնվեց Պոլտովայի ճակատամարտում շվեդական պարտությունից հետո, ինչը վճռական հաղթանակ բերեց Ռուսաստանի թագավոր Պյոտեր I-ին՝ Շվեդիայի Չառլզ XII-ի դեմ։

Ռազմա-ծովային կարգում 7 նավից բաղկացած դանիա-նորվեգական ուժերը Փիթեր Թորնենսիձոլի օրոք Դյունեկիլանի ֆեորդում ծուղակի մեջ գցեցին և հաղթեցին շվեդական 44 նավերից բաղկացած նավատորմին։ Շվեդական նավատորմը  տեղափոխում էր զորքեր, զինամթերք և մատակարարումներ Գոտեպորգից, որը նախատեսված էր Չարլզ XII- ի հրամանատարության ներքո Նորվեգիա ներխուժած ստորգետնյա զորքերի համար։

Մասնակցած նավեր
---------------

### Դանիա-Նորվեգիա

*Hjælper* 47 (պրամ)

*Hvide Ørn* 30 (ֆրագաթ)

*Vindhund* 16 (ֆրագաթ)

*Charlotte Amalia* 7 (կահույք)

*Louisa* 7 (կահույք)

*Prinds Christian* 7 (կահույք)

### Շվեդիա

*Stenbock* 24 (պրամ) — հանձնվել է

*Proserpina* 14 (կահույք) — գրավվել է

*Ulysses* 6 (կահույք) — գրավվել է

*Lucretia* 13 (կահուըք) — գրավվել և այրվել է

*Hecla* 13 (կահույք) — գրավվել և այրվել է

*Achilles* 5 (կես-կահույք) — գրավվել է

*Pollux* 5 (կես-կահույք) — գրավվել է

*Hector* 5 (կես-կահույք) — գրավվել և այրվել է

*Castor* 5 (կես-կահույք) — գրավվել է

*?*(կես-կահույք) — գրավվել և այրվել է

(կես-կահույք) — գրավվել և այրվել է

(սղոց) — գրավվել է

(սղոց) — գրավվել է

(սղոց) — գրավվել և այրվել է

(սղոց) — գրավվել և այրվել է

փոխադրամիջոց — 19 գրավված, 10 այրված

զինված նավեր — 2 գրավված

Աղբյուրներ
----------

* *Naval Wars in the Baltic 1553—1850* (1910) — R. C. Anderson

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Feldborg Andreas Andersen (1807)։ *Great and good deeds of Danes, Norwegians, and Holsteinians, collected by O. Malling, and tr. by the author of A tour in Zealand*։ Danske։ էջ 170
|  |
| --- |
| **Կպչուկի իլիկաթիթեռ** |
| Կպչուկի իլիկաթիթեռ (արու)Կպչուկի իլիկաթիթեռ (արու) |
| Կպչուկի իլիկաթիթեռ (էգ)Կպչուկի իլիկաթիթեռ (էգ) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Իլիկաթիթեռներ (Sphingidae) |
| **Ցեղ** | **Hyles** |
| **Տեսակ** | **Կպչուկի իլիկաթիթեռ** *(H. hippophaes)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Hyles hippophaes***Esper, 1793 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Տվյալների անբավարարություն |

**Կպչուկի իլիկաթիթեռ** (լատին․՝ Hyles hippophaes), իլիկաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Խոշոր չափի թիթեռ է, որի առջևի թևի երկարությունը 60-75 մմ է, թևերի ընդհանուր գուներանգը ձիթամոխրագույն է, միջնամասում կա սեռին բնորոշ լայնակի զոլի տեսք ունեցող բաց գույնի հատված։ Հետին թևերը վառ վարդագույն են, հիմքի մոտ՝ սև, արտաքին երիզը կեղտոտ մոխրագույն է, ծոպերիզը՝ սպիտակ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայի հարավային մասում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Միջին Ասիայում, Կովկասում և Անդրկովկասում, դեպի արևմուտք՝ Արևմտյան Եվրոպայի և Ռուսաստանի հարավով մինչև Տյան Շան և Պամիր։ Հայաստանում լայն տարածված է կենտրոնական և հարավային Հայաստանում։ Հայտնաբերված է Արագածոտնի (գյուղ Բյուրական), Կոտայքի (Գառնի, Հացավան), Արարատի (Ուրցաձոր գյուղի շրջակայք), Վայոց ձորի (Ջերմուկ քաղաք, Գնիշիկ, Արփի գյուղերի մոտ) և Սյունիքի (Մեղրի) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

Էկոլոգիա
--------

Ակտիվ չվող տեսակ է, որն ապրում է անապատներում, կիսաանապատներում, գիհու նոսրանտառներում, ճանապարհների երկայնքով անտառաշերտերում, քաղաքների և ավանների պուրակային գոտիներում, նեղատերև փշատենու մացառուտներում, ակտիվ մարդկային գործուներությունից զուրկ ռուդեռալ լանդշաֆտների հատվածներում։ Ձվադրում է փշատենի նեղատերև բույսի տերևների վրա, որտեղ էլ զարգանում են թրթուրները։ Տալիս է 2-3 սերունդ, թռչում է մայիսից մինչև սեպտեմբեր, հոկտեմբեր ամիսներ։ Ամառային-աշնանային սերնդների թվաքանակն ավելի բարձր է։

Պահպանություն
-------------

Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը բավականաչափ բարձր է՝ մեծ տատանումներով տարբեր տարիներին։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Գևորգ վարդապետ Ռուսչուգլյան** (ի ծնե անուն-ազգանուն՝ *Թադևոս Պողոսյան*, 1829, Պլովդիվ, Բուլղարիա - 1893, Պլովդիվ, Բուլղարիա), բուլղարահայ եկեղեցական, հասարակական գործիչ։

1864 թվականին ձեռնադրվել է քահանա, 1875 թվականին՝ վարդապետ։ Մեծ դեր է խաղացել 1878 թվականիի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի կնքման շուրջ ռուսների հետ բանակցություններ վարելու ժանամակ։ Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք Ներսես Վարժապետյանի հրահանգով հանդիպումներ է ունեցել ռուս դիվանագետների (Ն. Իգնատև, Ա. Նելիդով) հետ, կազմակերպել Բալկանյան ռազմաճակատի հրամանատար մեծ իշխան Նիկոլայ Նիկոլաևիչի ընդունելությունը Պոլսի հայկական եկեղեցում (ուր կատարվել է բարեմաղթություն կայսեր պատվին և հոգեհանգիստ զոհված ռուս զինվորների հիշատակին), իր երկու խորհրդականներ Ս. Ասլանյանի և Հ. Նուրյանի հետ կազմել և Իգնատևին է ներկայացրել «ազգային ինքնօրինության» ծրագիր, որը Ման Ստեֆանոյի պայմանագրի՝ հայերին վերաբերող 16-րդ հոդվածի նախնական տարբերակն էր։ Ռուսչուգլյանը վարել է պատրիարքական փոխանորդությունը Ներսես Վարժապետյանի հրաժարականի ժամանակաշրջանում։

1884 թվականի հոկտեմբերի 25-ից աշխատել է որպես պատրիարքական տեղապահ։ 1886 թվականիի հունիսից՝ Կեսարիայի վիճակի առաջնորդ։

1887 թվականից մինչև կյանքի վերջին տարիները ապրել է ծննդավայր Ֆիլիպպուպոլիս։

Գրականություն
-------------

* «Բուրժուական դիվանագիտությունը և Հայաստանը (XIX դարի 70-ական թթ.)», Կիրակոսյան Տ. Ե. 1978, կ 128-133։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Վարդան Գերմանի Պապիկյան** (մարտի 1, 1974(1974-03-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 19, 1990(1990-01-19)), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի ամենաերիտասարդ մասնակիցներից։ Անհայտ կորել է Երասխավանի կռվում։ Պարգևատրվել է Արիության մեդալով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1974 թվականի մարտի 1-ին, Երևանում։Սովորել է Երևանի թիվ 51 դպրոցում։ 1988 թվականի Ազատագրական շարժման մասնակից, Հայաստանի անկախության համար պայքարող Հայ ազգային երիտասարդական միության խմբապետ, «Ազատության ավետաբեր» ընդհատակյա թերթի հրատարակման և տարածման կազմակերպիչներից, անկախության պահանջով հանրահավաքների և ցույցերի ժամանակ Եռագույնի դրոշակակիր։ Նշանակալի ավանդ է ունեցել անկախության գաղափարի քարոզչության գործում։ Մասնակցել է Խնձորեսկի և Կոռնիձորի կռիվներին։ 1990 թվականի հունվարի 18-ին «Անկախության բանակի» շարքերում մասնակցել է Երասխավանի կռվին, որտեղ ռուս-ադրբեջանական ուժերի հետ անհավասար կռվի ժամանակ հունվարի 19-ին անհայտ կորել է։

Պարգևներ
--------

* Պարգևատրվել է Արիության մեդալով

Աղբյուրներ
----------

* Անկախության դրոշակակիրը. Վարդան Պապիկյան
* Սուր անկյուն 23.11.2014. Վարդան Պապիկյան
* Ի սեր Անկախության պայքարի նահատակների
**Կարոմատուլլո Միրզո** (տաջ.՝ Кароматуллоҳи Мирзо, 1941 կամ ապրիլի 25, 1942(1942-04-25) կամ 1941), տաջիկ գրող։ Տաջիկստանի ժողովրդական գրող, Ռուդաքիի անվան Տաջիկստանի պետական մրցանակի դափնեկիր, Տաջիկստանի գրողների միության անդամ (1982)։

Գործունեություն և ստեղծագործություններ
--------------------------------------

Կարոմատուլլո Միրզոն ծնվել է Տաջիկստանի Հանրապետության Լենինյան շրջանի Նիլկոն ղշլարում, ծառայողի ընտանիքում։ 1963 թվականին ավարտել է Դուշանբեի Շևչենկոյի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։

Առաջին պատմվածքները գրել է մինչ ուսանողական տարիները։ Նրա պատմվածքները տպագրվել են հանրապետության պարբերականներում։ Ստեղծագործություններում անդրադարձել է գյուղի սոցիալական կյանքին։ Կարոմատուլլո Միրզոյին մեծ ճանաչում են բերել «Հույսի աստղ» (1980) վիպակների, «Առաջին աշխատավարձը» (1982) պատմվածքների և ակնարկների, Գիշերը Կաբուջարում (1984) պատմվածքների և վիպակների ժողովածուները։ Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված «Սիրո տանջանքները» վիպակը տպագրվել է «Սադոյ Շարկ» (1985) ամսագրում։ Հրատարակել է «Հորը որոնելիս» վեպը։ Կարոմատուլլոյի առանձին ստեղծագործություններ թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն, չեխերեն, թուրքմեներեն, ուզբեկերեն և այլ լեզուներով։

Պարգևներ
--------

* Տաջիկստանի ժողովրդական գրող
* Տաջիկստանի Հանրապետության Ռուդաքիի անվան պետական մրցանակ
* Լ. Ն. Տոլստոյի անվան գրական մրցանակ
* Տաջիկստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ
* «Շարաֆ» շքանշան

Նշումներ
--------

1. ↑  2009 թվականի ՀԳՄ հրատարակության «Տաջիկական գրականության անթոլոգիա» գրքում Կարոմատուլլո Միրզոյի ծննդյան ամսաթիվը նշված է 1941։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.129 ISBN 978-99947-2-379-9
2. ↑  *Տաջիկական գրականության անթոլոգիա*։ Երևան: ՀԳՄ հրատարակություն։ 2009։ ISBN 978-9939-58-036-4


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1078256969 · VIAF: 221144782966135230550 · WorldCat VIAF: 221144782966135230550 |

 |
**Ադրբեջանի ճարտարապետների միություն** (ադրբ.՝ Azərbaycan Memarlar İttifaqı) — Ադրբեջանի ճարտարապետների ամենամեծ հասարակական կազմակերպությունը;

Պատմություն
-----------

Ադրբեջանի ճարտարապետների միության 80-ամյակին նվիրված փոստային նամականիշը
1934 թվականի մարտին ստեղծվեց կազմակերպչական կոմիտե `ադրբեջանական ճարտարապետների առաջին համագումարը անցկացնելու համար։ Կազմակերպչական կոմիտեյի նախագահը ընտրվել է Գահրաման Մամեդովը։ Կոմիտեն մեծ աշխատանք է կատարել Ճարտարապետների միության կանոնադրությունն ու ծրագիրը հաստատելու գործում։ Միությունը ստեղծվել է 1936 թվականին Բաքվում։

Միության նպատակն է նպաստել ադրբեջանական ճարտարապետության զարգացմանը, ծառայել Ադրբեջանի ազգային ճարտարապետությունը ժամանակակից առաջադեմ լուծումներով հարստացնելուն։ Ադրբեջանի ճարտարապետների միության նախագահն է Էլբայ Կասըմզադեն։

Ադրբեջանի ճարտարապետների միության անդամության կարգը
---------------------------------------------------

Միության անդամ կարող են լինել ճարտարապետության ոլորտում նվազագույնը երեք տարվա աշխատանքային փորձ ունեցող որակավորված ճարտարապետները։ Մագիստրոսի կամ ավելի բարձր կոչումոջ անձինք կարող են Միությանը անդամակցել անմիջապես։

ԱՃՄ նախագահներ
--------------

* Միքայըլ Հուսեյնով — (1947 – 1992),
* Աբբաս Էլեսգերով — (2007 - 2012),
* Էլբայ Կասըմզադե (2012 -)

Ադրբեջանի ճարտարապետների միության պատվավոր անդամներ
---------------------------------------------------

* Զահա Հադիդ - 5 նոյեմբեր, 2013;

Տես նաև
-------

* Ճարտարապետների միջազգային միություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջանի ճարտարապետների միություն
2. ↑  Ադրբեջանի ճարտարապետների միության պաշտոնական կայք
3. ↑  Էլբայ Կասըմզադե
**Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ Զաքարիաձե** (վրաց.՝ სერგო ალექსანდრეს ძე ზაქარიაძე, հունիսի 18 (հուլիսի 1), 1909, Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 12, 1971(1971-07-12) կամ ապրիլի 13, 1971(1971-04-13), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1958 թ.)։
Որոշ տվյալներով ծագումով հայ, Ջաքարյանների տոհմից, քանի , որ համարվում է նաև , վրաստանի և հայաստանի վաստակավոր արտիստ, երգիչ, գուսան` Գլախո Ջաքարյանի զարմիկը։

Կենսագրություն
--------------

Սերգո Զաքարիաձեն ծնվել է 1909 թվականին Բաքու քաղաքում։ ՎԽՍՀ ժողովրդական դերասան Բուխուտի Զաքարիձեի եղբայրն է։ Կինոյում առաջին քայլերն արել է, երբ խաղում էր Ռուսթավելու անվան թատրոնում։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1926 թվականին։ 1928 թվականից Քութայիսի, ապա Թբիլիսիի Կ. Ա. Մարջանիշվիլու անվան վրացական թատրոնի, 1956 թվականից՝ Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատրոնի (1969 թվականից նաև գեղարվեստական ղեկավար) դերասան։ Առաջին անգամ նկարահանվել է ռեժիսոր Սիկո Դոլիձեի «Վերջին խաչակիրները» կինոնկարում (1934), «Դարիկո» (1937), «Օր վերջին, օր առաջին» (1959), Ռեզո Չխեիձեի «Զինվորի հայրը» (1965) ֆիլմերում։ ԽՍՀՄ ժողովրդական դերասան Սերգո Զաքարիաձեն անձնավորել է կոմիկական, ռոմանտիկ, նուրբ հոգեբանական ու պատմական կերպարներ՝ Սիկո Դոլիձեի «Հանդիպում անցյալի հետ» (1966), Մինագո՝ Մինար Աբեսաձեի «Շուտով գարուն կգա» (1966), Լևան Ցինցաձե՝ Գեորգի Դանելիայի «Մի վշտանա» (1969), ֆելդմարշալ Բլյուխեր՝ Սերգեյ Բոնդարչուկի «Վաթերլոո» (1970), Զիբիլո (Կակաբաձեի «Կոլտնտեսականի հարսանիքը»), Փիբոսմանի (Նախուցրիշվիլու «Փիրոսմանի»), Էդիպ (Սոֆոկլեսի «Էդիպ արքա»), Ուրիել Ակոստա (Գուցկովի «Ուրիել Ակոսատ»), Լիր (Շեքսպիրի «Արքա Լիր») և այլն։ Թատրոնում և կինոյում (նկարահանվել է 1934 թվականից) Զաքարիաձեին առանձնապես հաջողվել են ժողովրդի պարզ զավակների կերպարները։ Կինոդերերից են՝ Տորգվայ («Վերջին խաչակիրները», 1934), Շադիման («Գեորգի Սահակաձե», 1942-1943), Գեորգի Մախարաշվիլի («Զինվորի հայրը», 1965) և այլն։

Սերգո Զաքարիաձեն մահացել է 1971 թվականին Թբիլիսիում։

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1946, 1952)
* Լենինյան մրցանակ 1966
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ
* Համամիութենական Լենինյան Կոմերիտմիության մրցանակներ
* Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 12911054X · ISNI: 0000 0001 1061 184X · LCCN: n91109462 · NTA: 300905416 · NUKAT: n2009150396 · SUDOC: 143411381 · VIAF: 47832306 · WorldCat VIAF: 47832306 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 674)։*  |
**Վահե Ղուկասյան** (հոկտեմբերի 7, 1987(1987-10-07), Աբովյան, Հայաստան), հայ արձակագիր, խմբագիր, «Այլ Քաղաք» ֆանտաստիկայի ժանրի գրական ամսագրի խմբագիր (2015):

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Աբովյան քաղաքում, ավարտել է Երևանի թիվ 159 դպրոցը, 2004-2008 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետում, 2008-2010 թվականներին սովորել է ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական կենտրոնի մագիստրատուրայում։
2011 թվականից հեղինակել է ֆանտաստիկայի ժանրի պատմվածքներ՝ հրապարակելով դրանք Vafant բլոգում, նրա ստեղծագործությունները 2012-2017 թվականներին հրապարակվել են մի շարք գրական պարբերականներում և օրաթերթերում։ 2013 թվականին պատմվածքներից մեկը թարգմանվել և լույս է տեսել հունգարական Napkut գրական հանդեսում։ 2015 թվականին ընկերների օգնությամբ հիմնադրել և հրատարակել է «Այլ Քաղաք» ֆանտաստիկ գրական ամսագիրը։ 2020 թվականից համագործակցում է մի շարք հրատարակչությունների հետ՝ որպես խմբագիր։

Գրքեր
-----

* Գրողի տարածը, Ե. Դարակ, 2020, 108 էջ (խմբագիր` Աշոտ Գաբրիելյան)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վահե Ղուկասյանի ստեղծագործությունները Գրանիշում
* Հայալեզու գիտական ֆանտաստիկա
* Վահե Ղուկասյանի ստեղծագործությունները Գրեթերթում
* «Գրողի տարածը»․․․ այո՛, դա կարող էր պատահել Երևանում Archived 2021-09-15 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Չորս նոր ուշագրավ գիրք
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սիփան (այլ կիրառումներ)

**Սիփան**, *Նեխ Մասիք, Ծիփան, Սուփխան*, այլ լեզուներով՝ թուրքերեն՝ Süphan Dağı, քրդ.՝ Sîpana Xelatê), հանգած հրաբուխ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Վանա լճի հյուսիսում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 4434 մ է։ Հայկական լեռնաշխարհի հինգերորդ գագաթն ըստ բարձրության՝ Արարատից (5165 մ), Սաբալանից (4811 մ), Ջիլոյից (4168 մ) և Արագածից (4090 մ, Հյուսիսային գագաթ) հետո։

Աշխարհագրություն
----------------

Բազմածին է, շառավղաձև մասնատված է կատարից իջնող գետահովիտներով ու ձորակներով։ Սիփանի լանջերը ծածկված են մարգագետիններով։

Սիփանի բարձունքներին ձնհալից գոյացել են երկու լճակներ, որոնց ջրերը Ծաղկանց լեռներից հոսող գետակների հետ սնում են Վանա լիճը։ Սիփանը անտառներ չունի, սակայն լանջերը ծածկված են ալպիական կանաչությամբ և գույնզգույն ծաղիկներով։

Արվեստում
---------

Հայ նշանավոր նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանը Մեծ եղեռնից առաջ այցելել է իր ծննդավայրը՝ Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքը։ Նա հիացել է Սիփան սարի գեղեցկությամբ և նկարել է այն Վանա լճում գտնվող Կտուց կղզուց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Notsu K. Fujitani T. Ui T. Matsuda J. Ercan T.* Geochemichal features of collision-related volcanic rocks in central and Eastern Anatolia, Turkey // Journal of Volcanolology and Geothermal Research, Vol. 64, 1995


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Wikimapia |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական |

 |
**«Prosōdia»** («Տաղաչափություն»), ժամանակակից պոեզիայի ամսագիր, որը 2014 թվականի սեպտեմբերից լույս է տեսնում Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում Հարավային դաշնային համալսարանի (ՀԴՀ) ժամանակակից պոեզիայի ուսումնասիրության կենտրոնի կողմից։ Խմբագիրն է Վլադիմիր Կոզլովը։

Պատմություն
-----------

Ամսագրի ստեղծողն ու գլխավոր խմբագիրը բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀԴՀ ժամանակակից պոեզիայի ուսումնասիրության կենտրոնի ղեկավար Վլադիմիր Կոզլովն է։ Ամսագրի առաջին համարի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2014 թվականի սեպտեմբերին Դոնի Ռոստովում՝ «Ժամանակակից պոեզիայի լեզուները» գիտական սեմինարի շրջանակներում։ Հունարեն «պրոսոդիա» («տաղաչափություն») բառը նշանակում է խոսքի ձայնային կառուցվածքը, ինչպես նաև այն ուսումնասիրող գիտությունը։

Խմբագրության կողմից ծրագրված պարբերականությունը տարեկան երկու թողարկում է։

Ամսագրի խմբագիր Վլադիմիր Կոզլովի ջանքերով «Prosōdia»-ի հովանու ներքո Դոնի Ռոստովում անցկացվում են «Ժամանակակից պոեզիայի օրեր»։

2016 թվականի հունվարին «Prosōdia» ամսագիրը հայտնվել է «Ամսագրային սրահ» համացանցային գրական նախագծի «ԱՍ-ի նորույթներ» բաժնում։

Ամսագրի հրատարակած գրքեր
------------------------

«Prosōdia» ամսագրի ապրանքանիշի ներքո հրատարակվում են գրքեր։ Օրինակ՝ 2016 թվականին մոսկովյան բանաստեղծական «Վոյմեգա» հրատարակչության հետ համատեղ հրատարակվել է «Առաջին աշխարհամարտի բանաստեղծները։ Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա» անթոլոգիան՝ Անտոն Չոռնիի թարգմանությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Диденко Г.* Южное ударение // Городской репортёр. — 2014. — 24 окт.
2. ↑  *Меркулова О.* Периода «бури и натиска», как в Перми, не предвидится Archived 2018-06-12 at the Wayback Machine. // Русская планета. — 2014. — 7 ноября.
3. 1 2  *Шаповалова Л.* Поэтическая инфраструктура для Ростова-на-Дону // Эксперт Юг. — 2014. — № 41-42.
4. ↑  *Калиниченко К.* Что Год культуры приготовил? // Городской репортёр. — 2015. — 3 янв.
5. ↑  *Демидов А.* В Таганроге вышла книга Олега Хаславского // www.ruffnews.ru. — 2014. — 29 окт.
6. ↑  Prosōdia // Журнальный зал.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт журнала *Prosōdia*
* Журнал *Prosōdia* на сайте «Журнальный зал»
**Ամենուն Տարեցույցը**, հայերեն տարեգիրք։

Հիմնադրել են հրապարակագիր Թեոդիկը և նրա կինը՝ Արշակուհի Թեոդիկը, 1907 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։ Մինչև 1929 թվականը լույս է տեսել 19 գիրք, որից 1916—1920 տարիները՝ մեկ գրքով։ Ամենուն Տարեցույցները մեծածավալ գրքեր են (296-ից մինչև 736 էջ)։ 1907—1923 թվականին (Ա—ժէ տարիները) հրատարակվել է Կոստանդնուպոլսում, 1924 թվականին (ԺԸ տարին) Փարիզում, 1925 թվականին (ԺԹ տարին)՝ Վիեննայամ, 1926 թվականին (Ի տարին)՝ Վենետիկում, և 1927–1929 թվականներին (ԻԱ–ԻԳ տարիները)՝ Փարիզում։

Կառուցվածք
----------

Ամենուն Տարեցույցը պարունակում է տոմար, ժամանցի և գիտական նյութեր, հուշեր, ընտիր նամականի, հայագիտական, գրական-գեղարվեստական, բանասիրական, բանահյուսական, պատմահրապարակախոսական, արվեստագիտական հոդվածներ և վիճակագրություն։

Ամենուն Տարեցույցում հրապարակվել են Դ. Վարուժանի, Սիամանթոյի, Ռ. Սևակի և այլոց անտիպ ստեղծագործաթյունները, արժեքավոր նյութեր հայ և համաշխարհային արվեստի մասին։ Ուշագրավ են Գ. Զոհրապի, Սիրանույշի, Մ. Մնակյանի հոդվածները թատրոնի և դերասանի կոչման մասին, Կոմիտասի երաժշտագիտական մի շարք հոդվածներն ու դասախոսությունները, Գ. Ֆնտգլյանի «Շեքսպիրը և իր հնչյակները» (1914), ֆրանսիացի հայագետ Ֆ. Մակլերի «Հայ արվեստն ու ճարտարապետությունը» (1924) ընդարձակ ուսումնասիրությունները, հայ բեմի գործիչների, նկարիչների, կոմպոզիտորների, գրողների, թարգմանիչներին և ազգային-քադաքականգործիչների հազվագյուտ կենսագրականները և այլն։ Շատ նյութեր լուսաբանում են հայ ժողովրդի ազգային–ազատագրական պայքարի հարցերը, նոմարքոսների (կառավարիչների) իշխա– Մուտ աստվածուհու տաճարը Կառնակում։

Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական ու մշակութային նվաճումները։ Տպագրվել են արժեքավոր թարգմանություններ՝ անգլերեն, պարսկերեն, հնդկերեն, հունարեն, իտալերեն, չինարեն, իսպաներեն և այլն գրականություններից։ Ամենուն Տարեցույցի հատորները ամփոփում են վավերագրական մեծ արժեք ներկայացնող բազմաթիվ լուսանկարներ։

Ամենուն Տարեցույցը կարևոր դեր է կատարել հայ մշակութային արժեքները ժողովրդականացնելու, աշխարհի տարբեր կողմերում ցրված հայ մտավորականությանը համախմբելու, 1920 թվականից հետո նաև սփյուռքահայությանը Խորհրդային Հայաստանի հետ կապելու գործում։ Ամենուն Տարեցույցը դասվում է հանրագիտարանային լավագույն հրատարակությունների շարքին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 281)։*  |
| Անտիպրիզմա |
| --- |
|  |
| Տիպ | Հավասարակող բազմանիստ |
| Նիստեր | 2 *n*-անկյուն բազմանկյուն, 2*n* եռանկյուն |
| Կողեր | 4*n* |
| Բարձրություններ | 2*n* |
| Բարձրությունների կոնֆիգուրացիան | 3.3.3.*n* |
| Համաչափության խումբ | D*n*d, [2+,2*n*], (2\**n*), order 4*n* |
| Պտտման խումբ | D*n*, [2,*n*]+, (22*n*), order 2*n* |
| Կրկնակի բազմանիստ | Տրապեզոեդրոն |
| Հատկություններ | ուռուցիկ, կիսապարբերական |
| Փռվածքը |  |

**Անտիպրիզմա**, կիսականոնավոր բազմանիստ, որի երկու զուգահեռ նիստերը (հիմքեր) միմյանց հավասար կանոնավոր n-անկյուն բազմանկյուններ են, իսկ մնացած 2n նիստերը (կողմնային նիստեր)՝ կանոնավոր եռանկյուններ։

Օկտաեդրը եռանկյուն հիմքերով անտիպրիզմա է։ Իկոսաեդրը կազմված է հնգանկյուն անտիպրիզմայից ու երկու կանոնավոր հնգանկյուն բուրգերից։

Կոորդինատներ
------------

n-անկյուն անտիպրիզմայի Դեկարտյան կոորդինատային համակարգի կորոդինատները որոշվում են հետևյալ բանաձևով.

{\displaystyle \left(\cos {\frac {k\pi }{n}},\sin {\frac {k\pi }{n}},(-1)^{k}h\right)}
**0**-ից **2n−1** միջակայքի **k** թվերի համար, եթե եռանկյունները հավասարակողմ են

{\displaystyle 2h^{2}=\cos {\frac {\pi }{n}}-\cos {\frac {2\pi }{n}}.}

Ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը
------------------------------

Ենթադրենք a-ն կանոնավոր անտիպրիզմայի կողի երկարությունն է։ Այս դեպքում նրա ծավալը հաշվվում է հետևյալ բանաձևով.

{\displaystyle V={\frac {n{\sqrt {4\cos ^{2}{\frac {\pi }{2n}}-1}}\sin {\frac {3\pi }{2n}}}{12\sin ^{2}{\frac {\pi }{n}}}}\;a^{3}}
իսկ մակերևույթի մակերեսը՝

{\displaystyle S={\frac {n}{2}}(\cot {\frac {\pi }{n}}+{\sqrt {3}})a^{2}.}

Տես նաև
-------

* Պրիզմա
* Իկոսաեդր

Արտաքին հղումներ
----------------

* Nonconvex Prisms and Antiprisms
* Paper models of prisms and antiprisms
**Մարտիրոս Գևորգյան էֆենդի**, հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Տիգրանակերտի նահանգի Տիգրանակերտի գավառի Չնգուշ ավանում։ Բարձրագույն դեղագործական կրթություն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։ 1909 թվականին, երբ Խար­բերդ և Մե­զի­րե քաղաքների արանքում կառուցվել ու բացվել է հայասեր դոկտոր Հերբերտ Էտկինսոնի նոր և ժամանակակից հիվանդանոցը, Մարտիրոսն ընդունել է դրա հարուստ դեղատան վարիչի պաշտոնը։

1915 թվականի դեկ­տեմ­բե­րի 23-ին մահացել է դոկտոր Էտկինսոնը և հիվանդանոցի կառավարումն անցել է տիկին Էտկինսոնի ձեռքը։ Մի քանի օր անց թուրք ոստիկանները շրջապատել են հիվանդանոցը և ձերբակալել ու տարել 15 երիտասարդների, այդ թվում՝ Մարտիրոսին։

Տիկին Էտկինսոնը գիշերով, իր հետ վերցնելով 9-ամյա որդի Հենրիին, գնացել է ոստիկանապետի մոտ և ամեն ջանք թափելով ազատել բոլոր ձերբակալվածներին ու հիվանդանոց վերադարձրել։

Գրականություն
-------------

Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սինեմատոգրաֆ
**Կինոյի միջազգային օր**, կինեմատոգրաֆիստների և ամբողջ աշխարհում ֆիլմերի սիրահարների տոն։ Տոնը նշում են ամեն տարի` դեկտեմբերի 28-ին։

Տոնի պատմություն
----------------

Լյումիեր եղբայրներ
1885 թվականին ֆրանսիացի Լուի և Օգյուստ Լյումիերները ստացել են իրենց ստեղծած «Սինեմատոգրաֆ» սարքի արտոնագիր։

Նույն թվականի մարտի 22-ին ֆրանսիական ֆոտոարդյունաբերության զարգացմանը նվիրված համաժողովում Լյումիեր եղբայրները մեծ էկրանին հանրությանն են ներկայացրել առաջին ֆիլմը՝ «Աշխատավորների ելքը ֆաբրիկայից»։ Հենց այդ ֆիլմն էլ 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ին բացել է առաջին հայտնի վճարովի կինոդիտումը Փարիզյան 10 ֆիլմերից, «Գրան-կաֆեի» նկուղում՝ Կապուցինոկ բուլվարի վրա։ Հենց այդ օրն էլ դարձել է «Կինոյի միջազգային օրվա» տոնակատարության օրը։

2019 թվականին ՀՀ Ազգային ժողովը հունիսի 19-ի նիստում ընդունել է ապրիլի 16-ը «Հայ կինոյի օր» սահմանելու մասին օրենքի նախագիծը և «ՀՀ տոների և հիշատակի օրերի մասին» օրենքը լրացվել է 4․1-րդ հոդվածով՝ «Հայ կինոյի օր` նշվում է ապրիլի 16-ին»:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Международный день кино — 28 декабря. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010
«Աշխարհի հիշողություն» ծրագրի խորհրդանշանը
«**Աշխարհի հիշողություն**» (անգլ.՝ Memory of the World), Միավորված Ազգերի Կրթության, Գիտության և Մշակույթի Կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) ծրագիր, որի նպատակն է համաշխարհային փաստագրական ժառանգության պահպանումը։ Մեկնարկել է 1992 թ.: Ծրագրի առաքելությունն է.

* Հեշտացնել համաշխարհային փաստագրական ժառանգության պահպանումը առավել պատշաճ տեխնիկական մեթոդներով։
* Ապահովել համաշխարհային փաստագրական ժառանգության համընդհանուր մատչելիությունը։
* Բարձրացնել փաստագրական ժառանգության առկայության և նշանակության վերաբերյալ համընդհանուր իրազեկվածությունը։

Ծրագրի շրջանակներում 1997 թ.-ից` 2 տարին մեկ, կատարվում է համաշխարհային փաստագրական ժառանգության միջազգային ցուցակագրում։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» Միջազգային ցուցակը (անգլ.՝ Memory of the World Register) կազմվում է Միջազգային խորհրդատվական կոմիտեի եզրակացության հիման վրա և հաստատվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր տնօրենի որոշմամբ։ Այն ընդգրկում է համաշխարհային բացառիկ արժեք և միջազգային նշանակություն ունեցող փաստագրական ու վավերագրական հարուստ ժառանգություն՝ ձեռագրեր, փաստաթղթեր, գրադարանային հավաքածուներ, արխիվներ, տեսա-հնչյունային նյութեր և այլն։ Միջազգային ցուցակում 2013 թ. դրությամբ առկա են տարբեր երկրների շուրջ 200 նյութեր։

Հայաստանը «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում
-----------------------------------------

2013 թ. դրությամբ Միջազգային ցուցակում Հայաստանից ընդգրկված են (ըստ ընդգրկման տարեթվերի).

* Մաշտոցի անվան Մատենադարանի հին ձեռագրերի հավաքածուն (1997)
* Բյուրականյան Առաջին շրջահայությունը (Բ. Մարգարյանի իրականացրած՝ աստղային երկնքի սպեկտրային Առաջին շրջահայությունը) (2011)
* Արամ Խաչատրյանի ձեռագիր նոտաները և կինոերաժշտությունը (2013)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Աշխարհի հիշողություն Վիքիպահեստում |

* (անգլ.)
**Ագինսկոյեի Բուրյաթական Ազգային Օկրուգ**, ՌՍՖՍՀ Չիտայի մարզում։ Կազմավորվել է 1937 թվականի սեպտեմբերի 26-ին։ Տարածությունը 20.6 հզ. քկմ է, բնակչությունը՝ 67 հզ. (1972), բուրյաթներ, ռուսներ, էվենկներ։ Ունի 3 շրջան, կենտրոնը՝ Ագինսկոյե։ Մակերևույթը հիմնականում լեռնային է։ Արևմտյան կեսը գրավում է Չերսկու, Դաուրյան և Բորշչովոչնի լեռնաշղթաները։ Վերջինից հարավ ալիքային հարթավայր է։ Գլխավոր գետերն են Օնոնը և Օլենգույը։ Կլիման ցամաքային է, ձմեռը՝ խստաշունչ, սակավաձյուն։ Հունվարին միջին ջերմաստիճանը -28 է, հուլիսին՝ 19, տարեկան տեղումները՝ 300 մմ։ Հողերը թույլ պոդզոլացված են, սևահողային և շագանակագույն, բուսականությունը՝ տափաստանային, անտառատափաստանային և լեռնատայգային։ Տարածքի գրեթե մեկ երրորդը ծածկված է անտառով։ Տնտեսության հիմնական ճյուղը արոտային մսաբրդատու անասնապահությունն է։ Զարգացած են նաև ձիաբուծությունը և ուղտաբուծությունը։ Մշակում են ցորեն, վարսակ, գարի, բանջարեղեն և կարտոֆիլ։ Կան գունավոր մետաղների հանքավայրեր, հանքային աղբյուրներ, լեռնահանքային արդյունաբերության ձեռնարկություններ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 51)։*  |
**Վեյե Տատահ** (անգլ.՝ Veye Tatah), կամերունցի կին լրագրող և խմբագիր, «Դրական Աֆրիկա» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։ Հայտնի է նրանով, որ բազմիցս պաշտպանել է աֆրոամերիկացի կանանց շահերը և դեմ է գնացել Աֆրիկայում իրականացվող զոհաբերություններին։

Կենսագրություն
--------------

Վեյե Տատահը ծնվել է Կամերունում։ 1991 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Գերմանիա։ Համակարգչային գիտություններ ուսումնասիրելուց հետո նա ավելի քան վեց տարի դասավանդել է Դորտմունդի հետազոտական օգնական ֆակուլտետի համակարգչային գիտության բաժնում։

Աշխատանքային գործունեության ընթացքում աշխատել է Տեղեկատվական Տեխնոլոգիաների ասպարեզում։ Այնուհետև նա հանդիպել է «Կիլիմանջարո սնունդ» ընկերության սեփականատիրոջ հետ։

Կազմակերպել է բազմաթիվ նախագծեր աֆրոամերիկացի կանանց և ուսուցիչների էլեկտրոնային ինտեգրման համար, ինչպես նաև սևամորթ կանանց համացանցի հետ ծանոթացման համար։

2010 թվականի փետրվարի 25-ին Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում արժանացել է «Պատվավոր խաչի» մրցանակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Entwicklungshilfe abschaffen?*. In: *Tacheles auf Phoenix TV*
2. ↑  *Veye Tatah die Frau hinter dem Namen Africa Positive* Archived 2013-08-15 at Archive.is In: *Maischna Magazin*
3. ↑  *Veye Tatah mit Bundesverdienstkreuz geehrt* Archived 2013-08-15 at Archive.is In: *Afrika Bildung*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վեյե Տատահի գլխավոր էջը
**Աբրահամ Ա** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 14-րդ դար), Աղթամարի կաթողիկոս 1368 թվականից մինչև 1369 թվականը ընկած ժամանակահատվածում։ Աբրահամ Ա-ն հաջորդել է Ներսես Ա Փոլատին։ Կենսագրական տեղեկություններ չկան։

Աղթամարի կաթողիկոսների ցանկը
----------------------------

Ըստ Մեսրոպ Մաքսուդյանի Հավաքարանի Աբրահամ Ա-ն հաջորդել է Ներսես Ա Փոլատին, իսկ նրան նախորդել է Հովհաննես Դ-ն։ Մաղաքիա Օրմանյանը և Ներսես Ակինյանը չեն ընդունում Աբրահամ Ա-ին, իսկ Մեսրոպ Մաքսուդյանը Աբրահամ Ա-ին կաթողիկոս համարում է Դավիթ Բ-ից (1346 - մոտ 1368) հետո, որը մահացավ 1368 թվականին և Զաքարիա Բ Նահատակից առաջ, որը կաթողիկոս դարձավ 1369 թվականին։ Մեսրոպ Մաքսուդյանցի «Հավաքարան անվանց կաթողիկոսաց (Աղթամարա)»-ում Դավիթ Բ-ից հետո մինչև Զաքարիա Բ Նահատակը կան ևս 14 կաթողիկոսներ, որոնք տեղ չունեն Մաղաքիա Օրմանյանի և Ներսես Ակինյանի ցանկերում։

Տես նաև
-------

* Աղթամարի կաթողիկոսություն
* Սև Լեռան ժողով
* Կարմիր վանք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հավաքարան անվանց կաթողիկոսաց (Աղթամարա)», Մաքսուդյանց Մ. Էջմիածին, 1916, էջ 60

Աղբյուրներ
----------

* Հայոց անձնանունների բառարան, Հր. Աճառեան։ ԵՊՀ, Երեւան, 1944, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 36

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Հավաքարան անվանց կաթողիկոսաց (Աղթամարա)», Մաքսուդյանց Մ. Էջմիածին, 1916, էջ 60
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աբդլմսեհ Արծրունի (այլ կիրառումներ)

**Աբդլմսեհ Արծրունի** (ծննդյան ու մահվան թվականներն անհայտ, 11-րդ դար), նահատակ, պռտուկյուրոպաղատ Աբդլմսեհ Արծրունու ազգակիցը, Արծրունիների իշխանական տոհմից։ Աբդլմսեհը նահատակվել է մանուկ հասակում։ Իր բազուկը իբրև մասունք պահվում էր Աղթամարում (11-րդ դար)։

Թովմա Արծրունին գրում է՝

> «... և զբազուկ սուրբ մարտիրոսին տղային Աբդլմսէհի, ազգակցի և անվանակցի պռտուկուրապաղատին»
> 
> 

Նույնը բառացի կրկնվում է Սամուել Անեցու «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց» պատմական երկում (էջ 31)։

Հրաչյա Աճառյանը իր Հայոց անձնանունների բառարանում գրում է՝

> - Թեև վստահ ենք, որ այս «տղան» հրեա Աբդլմսեհն է, բայց «ազգակցի» ասելուց կարելի է ենթադրել, որ թերևս տարբեր անձ է։
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Պատմություն Արծրունյաց տան», Թովմա Արծրունի, Դ. ժբ.

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 14
* «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց», Սամուել Անեցի, էջ 31
* «Պատմություն Արծրունյաց տան», Թովմա Արծրունի, Դ. ժբ.
Օմ, խորհրդանշան հինդուիզմում
**Դյաուս Պիտա** (վեդայական սանսկրիտ։ սանսկրիտ՝ द्यौष्पितृ Dyáuṣpitṛ́, բառացի՝ Հայր Աստված), Ռիգվեդայական երկնային հոր աստվածություն։ Նրա կողակիցն է Պրիֆին (անգլ.՝ Prithvi)՝ երկրի աստվածուհին, և նրանք միասին Ռիգվեդայում կազմում են ծնողների արխետիպը։

Անուն
-----

Դյաուս Պիտան սերում է հնդիրանական *\*dyā́wš* բառից, որն էլ՝ նախահնդեվրոպական ցերեկային երկնային աստված՝ *Dyēus* բառից, ցեղակից է և համընկնում է հունական Զևսին (*Zeus Patēr* ), Իլիրյան *Dei-pátrous*, կամ հռոմեական Յուպիտերին։ Այն ավելի վաղ առաջացել է *Djous patēr-*ից, որն էլ իր հերթին սերում է հնդեվրոպական *\*Dyḗus ph₂tḗr* (ցերեկային երկնքի հայր)։

*Dyauṣ* գոյականը (առանց *pitā́*՝ հայր բառի հետ գործածության) վերաբերում է ցերեկային երկնքին և շատ հաճախ է օգտագործվում Ռիգվեդայում որպես մի որոշակի էության նկարագրություն։ Վեդայական գրերում երկինքը նկարագրվում է եռաստիճան բարձրացման տեսքով. դրանք են՝ Ավամա, Մադհյամա և Ուտտամա կամ Տրտիյա։

Դեր
---

Դյաուս Պիտան հանդիպում է հինդուիզմի Պրիֆի Մատային (անգլ.՝  Prithvi 'Mother Earth') նվիրված հին վեդայական տեքստերում։

Ռիգվեդայում այն հանդիպում է 1.89.4, 1.90.7, 1.164.33, 1.191.6, 4.1.10. և 4.17.4 հիմներում։ Նրան նաև տարբեր աստվածային անուններով են դիմում․ օրինակ՝ *Dyavaprithvi* (բարդ բառ է, կազմված *երկինք* և *երկիր* արմատներից)։ Նրա դուստրը Ուշասն է, անձնավորում է արշալույսը։ Աստվածները, հատկապես Սուրյան, ներկայացվում է որպես Դյաուսի և Պրիֆիի զավակ։ Նրանց բաժանումը Ինդրայի կողմից նշվում է որպես աշխարհաստեղծման, արարման ամենակարևոր միֆերից մեկը։ Դյաուսը հայտնի է նաև իր սեփական դստերը բռնաբարեու համար, որը Ռիգվեդայում ակնհայտորեն նշվում է։ Դյաուսի հայրական կերպարը նկարագրվում է Ռիգվեդայի 1.164.33 հիմնում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | dyaurme pitā janitā nābhiratra bandhurme mātā pṛthivīmahīyam uttānayoścamvoryonirantaratrā pitā duhitur gharbhamādhāt 
- [Արև.] «Հայրս, իմ նախնին, Երկինքն է. ահա իմ պորտը։ Մայրս՝ այս մեծ Երկիրը, իմ կապն է։ Իմ արգանդը այս երկուսի՝ Երկնքի և երկրի միջև է։ Այստեղ հայրս արարեց իր դստեր՝ Լուսաբացի երեխային՝ Արևին։ |  |

Պատկերասրահ
-----------

* Պրիֆի` հին արքայական հանդերձով․ Իդոնեզիայի Ազգային հուշարձանՊրիֆի` հին արքայական հանդերձով․ Իդոնեզիայի Ազգային հուշարձան
* ՍուրյաՍուրյա
* ԻնդրաԻնդրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  West, 2007, էջ 171
2. ↑  Rigveda, 5.60.6.
3. ↑  Leeming David, Fee Christopher (2016)։ *The Goddess: Myths of the Great Mother* (անգլերեն)։ Reaktion Books։ ISBN 978-1-78023-538-7
4. ↑  Sanskrit: Rigveda, Wikisource; translation: Ralph T. H. Griffith Rigveda, Wikisource
5. ↑  Roshen Dalal (2014)։ *Hinduism: An Alphabetical Guide*։ Penguin Books։ ISBN 9788184752779  Entry: "Dyaus"
6. ↑  Jamison Stephanie (2014)։ *The Rigveda –– The Earliest Religious Poetry of India*։ Oxford University Press։ էջեր 50–51
**«Մեզ անծանոթ Վարդանանց պատերազմը. Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցին և մեր պատմության ընթացքը»**, պատմաբան, հրապարակախոս Համլետ Դավթյանի գիրքը։

Ըստ գրքի հեղինակ պատմաբան Համլետ Դավթյանի, աշխատությունում նորովի լուսաբանված է Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու կատարած դերը Հայաստանի կյանքում։ Եկեղեցին, ի սկզբանե ձգտելով առանձնահատուկ դիրքի, բոլոր ժամանակներում իր գործունեությունը նպատակաուղղել է առաջին հերթին սեփական հոգևոր իշխանության ամրապնդմանը և Հայաստանի ու հայության վրա բացարձակ իրավունքներ ստանալու համար նույնիսկ նպաստել է Հայաստանի անկախ պետությունների վերացմանը, այնուհետև աստիճանաբար հայերին դարձրել պարզապես եկեղեցու շուրջ համախմբված կրոնական համայնք, որի հետևանքներն զգալի են առ այսօր։

Միանգամայն նոր մեկնաբանություններ են տրված Վարդանանց պատերազմի, Ավարայրի ճակատամարտի պատճառներին ու հետևանքներին առնչվող հարցերին, Վարդան Մամիկոնյանի, Վասակ Սյունու կերպարներին։

Համլետ Դավթյանը գրքում այն կարծիքն է հայտնել, որ արդեն կենսական անհրաժեշտություն դարձած ազգային-պետական գաղափարախոսություն ձևավորելու համար հարկավոր է նաև վերագնահատել Հայաստանի պատմությունը, բացահայտել ունեցած ազգային կորուստների հանգամանքները, հասկանալ ճակատագրական նշանակություն ունեցած դեպքերի և իրադարձությունների ներքին տրամաբանությունը։

Տես նաև
-------

* Հայ առաքելական եկեղեցու քննադատություն
* Քրիստոնեության քննադատություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Համլետ Դավթյան, Մեզ անծանոթ Վարդանանց պատերազմը (խմբ. Անահիտ Հակոբյան), Երևան, «Գասպրինտ», 2012 — 2, էջեր 2 — 440 էջ. — 1000 հատ։


|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**   **Պատմություն**   **Կրոն**
 |