**Գեորգ Շոլթի** (անգլ.՝ Georg Solti, իսկական անուն-ազգանունը՝ Դյորդ Շտեռն, հոկտեմբերի 21, 1912(1912-10-21)[…], Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - սեպտեմբերի 5, 1997(1997-09-05)[…], Անթիբ), հրեական ծագումով հունգարացի և անգլիացի դիրիժոր։

Կենսագրություն և ստեղծագործական կյանք
-------------------------------------

Ծնվել է 1912 թվականին հրեական ընտանիքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Միկլոշ Հորթիի վարած քաղաքականության արդյունքում, որով ազգությամբ ոչ հունգարացիներն ընդունում էին հունգարական լեզուն ու մշակույթը, Շոլթիի հայրը երեխաների «Դյորդ» ազգանունը փոխել է «Շոլթի»՝ հունգարական Շոլթ քաղաքի անունով, որտեղից ծագում էր նրանց ընտանիքը։ Հետագայում դիրիժորը գերմանականացրել է իր անունը և դարձել «Գեորգ»։

Դաշնամուր ու կոմպոզիցիա ուսանել է Բուդապեշտի՝ Ֆերենց Լիստի երաժշտական ակադեմիայում, որտեղ նրան դասավանդել են Էռնստ ֆոն Դոնանյին, Լեո Վեյները, Բելա Բարտոկը, Զոլտան Կոդայը, Առնոլդ Սեկեյը։

Շոլթին իր ստեղծագործական գործունեությունը սկսել է Բուդապեշտի օպերայում որպես դաշնակահար։ Որպես նվագակցող՝ նա 1935 թվականին Բրունո Վալտերի, իսկ 1936-1937 թվականներին Արտուրո Տոսկանինիի հետ մասնակցել է Զալցբուրգի փառատոնին։

Որպես դիրիժոր Շոլթին առաջին անգամ հանդես է եկել Բուդապեշտում 1938 թվականին՝ Ավստրիայի անշլյուսի օրը, երբ կատարվել է Մոցարտի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» ստեղծագործությունը։ 1939 թվականին, փրկվելով գերմանական նացիզմից, արտագաղթել է Շվեյցարիա, որտեղ հանդես է եկել որպես դաշնակահար և Ժնևի միջազգային մրցույթում (1942) ստացել առաջին մրցանակ։

Լոնդոնի Թագավորական օպերայի Ծաղկի սրահը
Ֆերենց Լիստի երաժշտական ակադեմիա
Պատերազմից հետո եղել է Մյունխենում, դարձել Բավարիայի պետական օպերայի, ապա Ֆրանկֆուրտի օպերայի երաժշտական ղեկավարը։ 1951 թվականին մասնակցել է Զալցբուրգի փառատոնին։ 1961-1962 թվականներին եղել է Դալասի սիմֆոնիկ նվագախմբի երաժշտական ղեկավարը։

1961-1971 թվականներին ղեկավարել է Լոնդոնի Թագավորական օպերան՝ զգալիորեն բարձրացնելով նրա գեղարվեստական մակարդակը և այն դարձնելով աշխարհի լավագույն օպերային թատրոններից մեկը։ 1972 թվականին Գեորգ Շոլթին ստացել է Մեծ Բրիտանիայի քաղաքացիություն։ 1969-1991 թվականներին ղեկավարել է Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը։ Կատարել ու ձայնագրել է բազմաթիվ ստեղծագործություններ։ Դրանցից են Շյոնբերգի «Մովսես և Ահարոն», Վերդիի «Օթելլո», Վագների «Նյուրնբերգյան մայստերզինգերներ», Բեթհովենի բոլոր սիմֆոնիաները, Շումանի, Բրամսի, Բրուքների, Մալերի սիմֆոնիկ ստեղծագործությունները։ Ընդհանուր առմամբ, նա նվագախմբի հետ ելույթ է ունեցել 999 անգամ․ 1000-րդ ներկայացումը նախատեսվել էր դիրիժորի 85-ամյակին, սակայն նա չի ապրել մինչ այդ։

Աշխատել է նաև Փարիզի նվագախմբի հետ (1972-1975 թվականներին եղել է նրա երաժշտական ղեկավարը), Վիեննայի ու Լոնդոնի ֆիլհարմոնին նվագախմբերի հետ (դրանք ղեկավարել է 1979-1983 թվականներին), նրանց հետ ձայնագրել է մի շարք սկավառակներ (Մոցարտ, Չայկովսկի, Էդվարդ Էլգար, Ստարվինսկի, Շտրաուս, Մայքլ Թիփեթ, Շոստակովիչ)։

1993-1994 թվականներին եղել է Զալցբուրգի Զատկի փառատոնի տնօրենը։

Իր ցանկության համաձայն՝ թաղվել է Հունգարիայում․ նրա գերեզմանը գտնվում է Բարտոկի գերեզմանի մոտ։

Ստեղծագործություն և ժառանգություն
---------------------------------

Շոլթիի երաժշտական մեկնաբանություններն աչքի են ընկնում իրենց մասշտաբայնությամբ, դետալների նուրբ մշակմամբ և կատարման դրամատիկական ամբողջականությամբ։ Վերջին շրջանում նկատվում է հուզական մեծ զսպվածության ձգտումը, ինչպես նաև հնչյունական պարզ ու թափանցիկ հավասարակշռումը։

Դիրիժորի գլխավոր ձեռքբերումներից կարելի է համարել Ռիխարդ Վագների օպերաների (առաջին հերթին՝ «Նիբելունգի մատանին»), Մոցարտի, Վերդիի, Շյոնբերգի, Բեթհովենի սիմֆոնիաների, Շտրաուսի, Շուբերտի, Շումանի, Բրուքների, Մալերիս, Բարտոկի տեղծագործությունների ձայնագրությունները։ Սա կազմում է Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ աշխատանքի ողջ շրջանը, Լոնդոնի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ համագործակցությունը։

Հուշագրություն
--------------

Ամերիկացի արձակագիր Հարվի Սաքսի օգնությամբ նա Շոլթին թողել է հուշագրություն՝ «Շոլթին Շոլթիի մասին», 1997։

Ճանաչում
--------

Գերոգ Շոլթին պարգևատրվել է Բրիտանական կայսրության շքանշանով (1971), Թագավորական ֆիլհարմոնիկ համայնքի ոսկե մեդալով (1989), Արվեստների ու գրականության շքանշանով (1995)։

Շոլթիի ձայնագրությունները 31 անգամ արժանացել են Գրեմմի մրցանակի․ այս բացառիկ փաստը գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում։

Ընդգրկված է *Gramophone* ամսագրի փառքի սրահում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
4. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808.
5. 1 2 3 4  Fichier des personnes décédées
6. ↑
7. ↑  *Chira S. D.* Schmidt, Friedman, Cousteau, 8 Others Receive Honoraries at Commencement(անգլերեն) // *The Harvard Crimson* — *(untranslated)*: 1979.
8. ↑  «Gramophone Hall of Fame» (անգլերեն). Gramophone. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 2-ին.

Գրականություն
-------------

* *Ե․ Ն․ Շելուխինա* Սըր շեորգ Շոլթի, Հանդիպումներ Ռուսաստանի հետ — М.: Հրատարակիչ՝ Գ․ Ա․ Սաամով, 2012. — 160 էջ — 1000 օրինակ — ISBN 978-5-902534-09-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Գեորգ Շոլթի(անգլ.) Allmusic կայքում
* Շոլթիի կենսագրությունը *Klassik Akzente*(չաշխատող հղում)
(չաշխատող հղում)
(գերմ.)(չաշխատող հղում)
* Դիրիժորի 100-ամյակին նվիրված հոդվածը «Արվեստասերների ամսագրում»

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գեորգ Շոլթի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · ČSFD · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Find A Grave · gravsted.dk · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · American National Biography · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 98055237 · BNE: XX853240 · BNF: 13899915h · CiNii: DA0402647X · CONOR: 18458467 · GND: 118615424 · GTAA: 156056 · ICCU: MILV162580 · ISNI: 0000000121204297 · LCCN: n81010440 · LNB: 000033026 · NDL: 00621490 · NKC: mzk2003185116 · NLA: 36549047 · NLP: a0000002742516 · NSK: 000091443 · NTA: 069479623 · NSZL: 000000018476 · NUKAT: n2004005793 · LIBRIS: 207854 · SUDOC: 03283733X · VIAF: 10034770 · WorldCat VIAF: 10034770 |

 |

 |