recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պերխտա** (*Պերեխտա, Բերխտա, Բերտա*, գերմ.՝ Frau Perchta, Pechtrababajagen, չեխ․՝ Perechta, սլովեն.՝ Pehtra baba), Սուրբ Ծննդյանն ու Մասլենիցային հայտնվող առասպելական արարած։ Հայտնի է հարավային գերմանացիներին, ավստրիացիներին, շվեյցարացիներին, ինչպես նաև`
սլավոններին, հիմնականում` չեխերին ու սլովենացիներին։

Սովորույթներ
------------

Պերխտան կապված է արգելքներին հետևելու, հատկապես` պահք պահելու հետ։
Համարվում է, որ կերպարը, ինչպես նաև նրա անունը պատկանում են գերմանական ավանդույթներին։ Պերխտա անվանում էին ձմեռային արևադարձը մարմնավորող կերպարին։ Ի սկզբանե նա համարվում էր բարի աստվածուհի, որը նման էր Հոլդային (գերմ.՝ Holda): Ավելի ուշ նրանց գործառույթները բաժանվում են, և Պերխտային բաժին է հասնում չար բնավորությունն ու սարսափեցնելու գործառույթը։ Պերխտան համարվում էր սպիտակ հագուստով կանացի ոգի։ Նրա օրը Տասներկուերորդ գիշերն էր կամ Ջրօրհնեքի երեկոն։ Հին նկարագրություններում նա ուներ մեծ «սագի» ոտք։ Այդ երեկո պատրաստում էին շիլա կամ պելմենի և ձուկ։

Ավստրիայի և Բավարիայի ֆոլկլորում պահպանվել է հավատալիք, ըստ որի Սուրբ ծննդյան 12 օրերին պերխտան թափառում է տներով և ուզում է իմանալ, թե արդյոք երեխաներն անցած տարում ջանասեր և աշխատասեր են եղել։ Եթե նրանք աշխատասեր էին եղել, ապա առավոտյան իրենց կոշիկի կամ դույլի մեջ կարող էին գտնել արծաթե մետաղադրամ։ Եթե նրանք ծուլացել էին, պերխտան կարող էր բացել նրանց փորը և լցնել քարերով և չոր խոտով։ Նրան հատկապես դուր էր գալիս, երբ աղջիկները մանում էին ամբողջ վուշը կամ բուրդը։ Իտալիայում Պերխտայի նման կերպար է Բեֆանան, որն այցելում է Իտալիայի բոլոր երեխաներին հունվարի 6-ի նախօրեին, որպեսզի գուլպայի մեջ կոնֆետ դնի, եթե նրանք իրենց լավ են պահել ամբողջ տարվա ընթացքում կամ ասեղներ, եթե իրենց վատ են պահել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Берхта»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
2. 1 2 3  Валенцова, 2009, էջ 18
3. ↑  Frazer, 1920, էջ 240–243
4. ↑  Перхта и другие зимние богини

Գրականություն
-------------

* «Берхта»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* *Frazer, Sir James George* The Golden Bough. A Study in Magic and Religion. IX. Part 6. "The Scapegoat". — London: MacMillian & Co (Facsimili Elibron Classics, 2005), 1920. — ISBN 1-4021-8348-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Хольда (dic.academic.ru)
* Перхта и другие зимние богини (belissena.livejournal.com)
* *Herbert Vivian* The Perchten Dancers of Salzburg Austria Tyrol Pinzgau Archived 2018-04-27 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* *Georg Graber* Von Stephanstag bis Dreikönig in Kärnten (գերմ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 123557422 · GND: 118790285 · SUDOC: 032548087 · VIAF: 69725663 · WorldCat VIAF: 69725663 |

 |
Դանթե Ալիգիերիի Աստվածային կատակերգության Դժոխքի իլյուստրացիա: Հեղինակ՝ Սանդրո Բոտիչելլի (1480-1490): Ըստ Կարլ Գուստավ Յունգի դժոխքն իրենից ներկայացնում է յուրաքանչյուր մշակույթի մեջ կոլեկտիվ անգիտակցականի անհանգստացնող կողմը
**Կոլեկտիվ անգիտակցական** (գերմ.՝ kollektives Unbewusstes), հոգեբան Կարլ Յունգի կարծիքով անգիտակցականի ձևերից է։ Ըստ Յունգի, կոլլեկտիվ անգիտակցականը մարդու հոգեկանի այն մասն է, որը պայմանավորված չէ տվյալ մարդու սեփական փորձով, այլ «ժառանգվում» է նախնիներից։ Այն մարդկության ընդհանուր փորձն է։ Կոլեկտիվ անգիտակցականը անգիտակցականի առավել խորքում գտնվող շերտն է, այն ավելի խորն է քան անձնական անգիտակցականը։ Կոլեկտիվ անգիտակցականում են գտվնում բոլոր արքետիպերը։

Ի տարբերություն հոգեվերլուծական տեսության, որը խոսում էր միայն անհատական անգիտակցականի մասին, անալիտիկ հոգեբանությունը գտնում էր, որ անհատական անգիտակցականը առանձին գոյություն չունի, այլ կապված է կոլեկտիվ անգիտակցականի հետ։ Յունգը համարում էր, որ աշխարհում ոչինչ առանձին չի լինում, ամեն ինչ փոխկապակցված է։

Կոլեկտիվ անգիտակցական տերմինն առաջին անգամ կիրառել է Յունգը 1916 թվականին «Անգիտակցականի կառուցվածք» («Über das Unbewußte und seine Inhalte», CW 7) հոդվածում և համարվում է վերլուծական հոգեբանության կենտրոնական հասկացություններից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կարլ Գուստավ Յունգ։ Արքետիպեր
2. ↑  Անալիտիկ հոգեբանություն
3. ↑  В русском переводе опубликована в книге «Очерки по психологии бессознательного» изд-ва «Когито»  Archived 2019-01-15 at the Wayback Machine.
4. ↑  Полная хронология жизни Юнга  Archived 2010-11-26 at the Wayback Machine.
**Ստամբուլի ֆոնդային բորսա** (թուրքերեն՝ Borsa İstanbul, BİST), թուրքական ֆոնդային բորսա, որը գտնվում է Ստամբուլում։ Իր աշխատանքը սկսել է 1985 թվականի դեկտեմբերի 26-ից։ Ներկայիս բորսայի մեջ են միավորվել Ստամբուլի ֆոնդային բորսայի վարչական ստորաբաժանումները (ISE) (թուրքերեն՝ İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, IMKB), Ստամբուլի ոսկեարժութային բորսան (թուրքերեն՝ İstanbul Altın Borsası, İAB) և Թուրքիայի արտադրաֆինանսական բորսան (թուրքերեն՝ Vadeli İşlem Opsiyon Borsası, VOB): Բորսան պատկանում է Թուրքիային և համարվում է երկրի միակ ֆինանսական բորսան։ Բորսայում կիրառվում է էլեկտրոնային առևտրի համակարգը, որտեղ բոլոր գործարքները կատարվում են շարունակական աճուրդների միջոցով։ Բաժնետոմսերի և պարտատոմսերի ու մուրհակի շուկաները իրենցից ներկայացնում են բորսայի երկու հիմնական սեգմենտները։ Բորսան հիմնադրման պահին ունեցել է մոտ  423,234,000 (մոտ 240 մլն ԱՄՆ դոլլար)։

Թուրքական ֆոնդային շուկայում չկան սահմանափակումներ արտասահմանյան պորտֆելային ներդրումների համար։ Արտասահմանյան ընկերությունների արժեթղթերը կարող են ստանալ լիսթինգ՝ **ISE** ֆոնդային շուկայի միջազգային հատվածոմ։ Բորսայի կանոնները համապատասխանում են ԵՄ կողմից սահմանված ստանդարտներին և չափանիշներին։ Քլիարինգը, ծախսերը և սպասարկումը, որոնք համապատասխանում են միջազգային չափանիշներին, իրականացվում է բորսայի հաշվարկիչ վարչության կողմից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բորսայի պաշտոնական կայք էջը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0001 0658 7701 · LCCN: no89016452 · Microsoft: 2799666402 · VIAF: 127474622 · WorldCat VIAF: 127474622 |

 |
**Կոլեկտիվ մեթոդներ**, հիմնված են կոլեկտիվ դաշտերի օգտագործման սկզբունքի վրա, ըստ որի՝ լիցքավորված մասնիկն իր արագացման համար անհրաժեշտ էներգիան ստանում է այլ մասնիկների էլեկտրամագնիսական դաշտի, պլազմայի կամ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հետ փոխազդելիս։ Դրանց զարգացման գործում էական դեր խաղացին սովետական ֆիզիկոսներ Վ. Ի. Վեքսլերի, Գ. Ի. Բուդկերի և Ցա. Վ. Ֆայնբերգի առաջարկությունները։ Ի տարբերություն արագացման «դասական» մեթոդների, երբ արագացնող դաշտերն ստեղծվում են արտաքին տեղակայանքներով, կոլեկտիվ մեթոդները հնարավորություն են տալիս ստանալ ավելի ուժեղ դաշտեր և բարձրացնել արագացման արդյունավետությունը՝ այն միջին էներգիան, որ էլեկտրական դաշտը հաղորդում է մասնիկին՝ արագացման սարքի միավոր երկարության վրա։ Առավել մշակված մեթոդներն արագացման համար օգտագործում են լիցքի խտությունը։ Այսպես, էլեկտրոնային փնջերով իոնների արագացման պարզեցված սխեման հետևյալն է. մեծ խտության էլեկտրոնային փունջը, ընկնելով գազով լցված մետաղե խողովակի մեջ, ստեղծում է ուժեղ էլեկտրական դաշտ, արգելակվում այդ դաշտում և կորցնում արագությունը։ Առաջանում է էլեկտրոնների առավելագույն խտության տիրույթ։ Այդ տիրույթն ընկած դրական իոնները պահվում են էլեկտրոններով և դրանց հետ շարժվում խողովակի երկայնքով։ Ընդ որում, իրենց զանգվածի շնորհիվ իոնները ձեռք են բերում ավելի մեծ էներգիա, քան էլեկտրոնները։ Այս մեթոդի դեպքում արագացման արդյունավետությունը հասնում է 100 Մէվ/մ-ի։ Մյուս եղանակը իոնների արագացումն է էլեկտրոնային օղակներով, որի դեպքում ստեղծվում է էլեկտրոնային կայուն թանձրուկ, և վերջինիս մեջ ներմուծվում են դրական իոններ։ Երբ արտաքին դաշտն արագացնում է թանձրուկը, արագացում են ստանում նաև իոնները։ Այս մեթոդի ֆիզիկական սկզբունքները մշակվել են Դուբնայի միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտում։ Աշխարհի շատ երկրներում աշխատանքներ են տարվում կոլեկտիվ մեթոդներով մի քանի հարյուր Մէվ/մ արդյունավետության հասնելու հնարավորությունների ուսումնասիրման ուղղությամբ։ Կան բազմաթիվ առաջարկություններ և տեսական մշակումներ էլեկտրամագնիսական դաշտերը և տարբեր անկայունությունների դեպքում առաջացող դաշտերը փնջերով գրգռվող պլազմայում կամ տարբեր գոյացումներում օգտագործելու վերաբերյալ։ Դրանցից են էլեկտրոնային ավտոարագացումը, չերենկովյան ճառագայթման ինվերսիան, արագացումը էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ճնշմամբ և այլն։

Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում առաջարկվել և մշակվում է միջավայրում էլեկտրոնների լազերային արագացման մեթոդը։ Տեսական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այդ մեթոդով հնարավոր է արագացման արդյունավետությունը հասցնել մինչև 1000 Մէվ/սմ-ի։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 510)։*  |
|  |
| --- |
| **Ցախակեռաս բուրումնավետ** |
| Ցախակեռաս բուրումնավետՑախակեռաս բուրումնավետ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ակքանածաղկավորներ (Dipsacales) |
| **Ընտանիք** | Այծատերևազգիներ (Caprifoliaceae) |
| **Ցեղ** | Ցախակեռաս *(Lonicera)* |
| **Տեսակ** | **Ցախակեռաս բուրումնավետ** *(L. fragrantissima)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Lonicera fragrantissima***Lindl. & Paxton |

**Ցախակեռաս բուրումնավետ** (լատ.՝ Lonicera fragrantissima), ցախակեռասազգիների ընտանիքի, ցախակեռասների ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Կիսամշտադալար թուփ է՝ մոտ 2 մ բարձրությամբ, լայն տարածված ճյուղերով։ Խոզանականման մազմզուկներով են ծածկված միայն ուժեղ, երիտասարդ ընձյուղները։ Բողբոջներն ունեն 2 արտաքին թեփուկներ։ Ծայրային բողբոջները բացակայում են։ Տերևները էլիպսաձևից մինչև լայն ձվաձև են, 3-7 սմ երկարությամբ և 1,5-4,5 սմ լայնությամբ, սրածայր, կլորավուն հիմքով, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, մերկ, ներքևի կողմից՝ կապտավուն, մեծ մասամբ կենտրոնական ջղի ուղղությամբ խոզանակամազմզուկապատ, շատ կարճ կոթունով։ Ծաղիկները երկշուրթ են, սպիտակ կամ սպիտակ վարդագույն, հաճելի բուրմունքով։ - 20-22 °C սառնամանիքների դեպքում տերևները ցրտահարվում են։ Այս դեպքում ծաղկում է մինչև նոր տերևների բացվելը՝ մարտ-ապրիլին։ Առանձնապես տաք ձմռան դեպքում ծաղկում է ավելի շուտ, երբեմն՝ փետրվարին։ 1966 թվականին, երբ ձմեռը Երևանում արտակարգ տաք էր, բուրումնավետ ցախակեռասը սկսեց ծաղկել հունվարի 26-ին։ Պտուղները արնակարմիր են, հասունանում են։

Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 18—19, 20ա, 25-32։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արևելյան Չինաստանում։ Մեր հանրապետությունում հաջողությամբ է աճում միայն ցածրադիր գոտում։ Սահմանափակ քանակությամբ հանդիպում է Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 284։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777062868 |

 |
**Աշոտ Երկաթի կամուրջ**։ Գտնվում է ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում։ Ժամանակին եղել է Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում՝ Չարեք բերդի ստորոտում՝ Շամքոր գետի վրա։

Պատմություն
-----------

Կառուցումն ավանդաբար վերագրվել է Աշոտ Երկաթին։ Քանդվելու ժամանակն անհայտ է, սակայն դա տեղի ունեցած պետք է լինի 1890-ական թվականներից շատ ավելի վաղ, քանի որ 1893 թվականին ականատեսը նշել է. 

> 
> 
> 
> |  |  |  |
> | --- | --- | --- |
> |  | Բերդի տակ, գետի վրայ եղել է քարաշէն կամուրջ, որի կամարը այժմ ընկած է և տեղը փայտեր գցած, որոնց վրայից անցնողը մեծ սարսափ է զգում։ Այդ կամուրջը բոլորովին փտած և խարխուլ դրութեան մէջ է։ Մի մարդ որքան էլ կամաց փոխէ քայլերը, անցնելիս բոլոր փայտերը երերւում են, տեսնես ո՞ր անբաղդը մի օր այդ փտած փայտակոյտի խորտակուելուց՝ խոր գետի մէջ պետք է ընկղմուի... |  |
> 
> 
>  

Այժմ պահպանվել է զույգ հենասյուները։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եղել է միաթռիչք։ Բացառությամբ թաղակիր կամարի անկյունաքարերի, որոնք կերտված են սրբատաշ քարից, կամրջի մնացած հատվածները շարված են անմշակ քարով, կրաշաղախով։

Տես նաև
-------

* Չանաղչուձորի կամուրջ
* Չարեք վանք
* Չարեք բերդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սմբատ Մ. Հնութիւններ Գետաբէկի շրջակայքում, «Նոր-Դար», 1893, N 36, էջ 2։
**Չեչիլլիա Մետելայի դամբարան** (իտալերեն՝ *Mausoleo di Cecilia Metella*), դամբարան Հռոմից դուրս, Ապիյան ճանապարհի կողքին։ Կառուցվել է մ․թ․ա․ 1-ին դարում՝ մ․թ․ա․ 25 թվականին Չեչիլլիա Մետելայի պատվին, ով Քվինտուս Կեկիլիուս Մետելուս Կրետիկուսի դուստրն էր և Մարկոս Կրասսոսի որդու կինը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Կլոր դամբարան է։ Տեղադրված է 30x30 մ քառակուսի պատվանդանի վրա։ Դամբարանը գլանաձև է, տրամագիծը՝ 28,6 մետր։ Ոճով նման է էտրուսական տումուլուսային տիպի դամբարաններին։ Պատերը շարված են տրավերտինից, իսկ վերնաքիվն ու կոնական ծածկը՝ մարմարից։ Վերնաքիվն ու կոնական ծածկը չեն պահպանվել։ Գլանաձև կառույցում գտնվում էր դամբարանային սենյակը՝ տապանատունը, որտեղ դրված էր սարկոֆագը՝ քարակերտ դագաղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Coarelli, Filippo (2008) *Rome and Environs: An Archæological Guide*. pg 393. ISBN 0520079612. Retrieved 7 June 2014.
2. ↑  Վարազդատ Հարությունյան, Հին աշխարհի ճարտարապետություն (խմբ. Մ․ Գ․ Գասպարյան), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1978, էջ 177 — 319 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Ցամաքային զորքեր**, զինված ուժերի տեսակ, որոնք կոչված են լուծելու ստրատեգիական և օպերատիվ-տակտիկական խնդիրներ գործողությունների ցամաքային ռազմաբեմում։ Իրենց մարտական հնարավորություններով ցամաքային զորքերը կարող են ինքնուրույն կամ զինված ուժերի այլ տեսակների հետ համագործակցելով ետ մղել հակառակորդի ցամաքային բանակների, օդային և ծովային խոշոր դեսանտի ներխուժումը, նրա օպերատիվ դասավորության ամբողջ խորությամբ հասցնել միաժամանակյա զանգվածային կրակային հարված, ճեղքել հակառակորդի պաշտպանությունը, իրականացնել ստրատեգիական հարձակում՝ մեծ խորությամբ և ամրանալ զբաղեցրած տարածքում։ Ցամաքային զորքերի գլխավոր հատկությունը կրակային մեծ հզորությունն է, հարվածային ուժը, բարձր մանևրայնությունը և մարտական լրիվ ինքնուրույնությունը։

Պատմություն
-----------

Ցամաքային զորքերը զինված ուժերի ամենահին տեսակն են։ Ստրկատիրական պետություններում նրանք կազմված էին հետևակից և հեծելազորից կամ մեկ զորատեսակից։ Եվրոպայում վաղ և զարգացած ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում (9-14-րդ դարեր), ցամաքային զորքերի գլխավոր զորատեսակը ասպետական հեծելազորն էր․ հետևակը կատարում էր օժանդակ դեր։ 14-րդ դարից Արևմտյան Եվրոպայում հետևակը վերածնվեց և դարձավ հիմնական զորատեսակներից, երևան եկավ հրետանին։ Մշտական վարձու բանակների ստեղծմամբ (15-րդ դարից) առաջ եկան կազմակերպական միավորներ՝ վաշտեր, գնդեր, 16-19-րդ դարերում՝ բրիգադներ և գումարտակներ, դիվիզիաներ, էսկադրոններ, կորպուսներ, առաջացան ինժեներական զորքեր։

Առաջին (1914-1918) և երկրորդ (1939-1945) համաշխարհային պատերազմների ժամանակ ցամաքային զորքերը հարստացան զենքի նոր տեսակներով, ստեղծվեցին նոր զորատեսակներ, զարգացավ ռազմական արվեստը։ 1960-ական թվականների սկզբին առավել զարգացած երկրների ցամաքային զորքերը զինվեցին հրթիռամիջուկային և առավել կատարելագործված սովորական զենքով ու մարտական տեխնիկայով։

Նորագույն տեխնիկային և պատերազմ վարելու ժամանակակից պայմաններին համապատասխան փոխվեցին ցամաքային զորքերի զորամասերի, զորամիավորումների կազմակերպական կառուցվածքը, նրանց օգտագործման եղանակները, ուսուցման մեթոդները։ Միջուկային զենքի երևան գալով փոխվեցին ցամաքային զորքերի տեսակների փոխհարաբերությունները, առաջին պլան մղվեցին ստրատեգիական նշանակության հրթիռային զորքերը (ստրատեգիական ուժեր), թեև ցամաքային զորքերը մնում են զինված ուժերի ամենաբազմամարդ և առաջատար տեսակներից մեկը։

Տարբեր երկրների ցամաքային զորքերը զինված են միջուկային, հրթիռային, սովորական զենքով և մարտական տեխնիկայով, կապի և տրանսպորտի միջոցներով, կազմված են զորատեսակներից (ցամաքային զորքերի հրթիռային զորքեր, հրետանի, մոտոհրաձգային զորքեր, տանկային զորքեր, օդադեսանտային զորքեր, ցամաքային ՀՕՊ-ի զորքեր) և հատուկ զորքերից (ինժեներական, քիմիական, ռադիոտեխնիկական, կապի, ավտոմոբիլային, ճանապարհային, տարբեր ծառայություններ, ինչպես նաև թիկունքի հիմնարկություններ ու զորամասեր)։ Կազմակերպական առումով ընդգրկված են ստորաբաժանումների, զորամասերի, զորամիավորումների, միավորումների մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կալամբուրային հանգ** (ֆր.՝ calambour-բառախաղ), բանատողերի համահնչուն վերջավորություն` հանգի տեսակներից մեկը, որը կազմվում է հնչյուններով նման, բայց իմաստով տարբեր բառերից։ Հնչում է իբրև նախորդ տողի վերջավորության յուրօրինակ արձագանք։ Մեծ մասամբ կազմվում է ոչ թե մեկ, այլ երկու կամ ավելի հնչյուններից` դառնալով բարդ կամ բաղադրյալ հանգ։ Այդպիսի հանգի օրինակ է տալիս Թումանյանի հետևյալ տողերը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մեծ անտառից նա զատված
Մարդու կացնից ազատված`
Կանգնած է դեռ ու շոգին
Հով է տալիս մըշակին։
3:Կյանքից հարբած անցավոր, 
Ահա դարձյալ անցավ օր,
Դու վազում ես դեպի մահ-
Մահը բըռնում հանցավոր |  |

Այսպիսի շատ հանգեր են ստեղծել Պետրոս Դուրյանը (հար ազատ-հարազատ, իմացավ-հիմա ցավ, ազգասեր-ազգ ա'ս էր), Ա. Վշտունին (վարսերը նրա-վառ սերը նրա, պարգանք-հարգանք, մութե թև-ու թեթև)։ Կալամբուրային հանգի օրինակ է նաև Պարույր Սևակի հետևյալ տողը. «Գիտի կործանել, բայց և... գործ անել»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 144
**Միլիոն մը հայերու ջարդի պատմութիւնը**, Սեպուհ Ակունու 1920 թվականին Կոստանդնուպոլսում հրատարակված գիրքն է։

Բովանդակություն
---------------

Սեպուհ Ակունին «Միլիոն մը հայերու ջարդի պատմութիւնը» գրքի առաջաբանում ընդգծել է գրքի կարևորությունը, ներկայացրել պատերազմի տարիներին հայերի հետ կատարվածը, տվել հայկական տարագրության ամփոփ պատմությունը՝ ժամանակագրական ու փաստագրական ճշգրտությամբ։ Նա դեպքերը շարադրելիս իր ձեռքի տակ է ունեցել նաև հսկայական աղբյուրագիտական նյութ՝ Պատրիարքարանի տվյալները, մեծ թվով վավերագրեր ու պաշտոնական փաստատթղեր։

Հեղինակը ներկայացրել է Ադանայի ջարդերը, հետո Առաջին համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունները, հայերի տեղահանության օրենքը և դրա իրականացման մեխանիզմները։ Հեղինակն ըստ նահանգների է ներկայացնում տեղահանությունները՝ տալով թվական տվյալներ և նշելով նրանց աքսորի ուղղությունները։ Նա ներկայացրել է հայ մտավորականների ձերբակալությունների մանրամասները։ Առանձին անդրադարձ է կատարում հայ ժողովրդի հերոսական դրվագներին՝ Մուսա Լեռան, Շապին Գարահիսարի, Ուրֆայի հերոսամարտերին՝ ցավով նշելով դրանց սակավաթիվ լինելու փաստը։ Ակունին առանձին մասերով ներկայացրել է նաև այն հայաբնակ վայրերը, որտեղից հայ ժողովրդի տեղահանությունը համեմատաբար հանգիստ պայմաններում է իրականացվել։ Ներկայացվել են նաև Կոնիայի, Բուրսայի, Էսկիշեհիրի, Ադրիանապոլսի, Ռոդոսթոյի, Իզմիրի, Պարտիզակի, Կիլիկիայի բնակչության տեղահանության մանրամասները։

Քաղվածքներ գրքից
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Դեր Զոր դժոխք-քաղաքը Թուրքիայի ամեն կողմից այստեղ էր համախմբել հարյուր հազարավոր հայ տարագիրների, որոնք ապրում էին ահավոր սարսափի ու մահվան սպառնալիքի տակ։ Թուրքական կառավարությունը նպատակադրվել էր անապատներում սովի մատնելով սպանել տեղահանված ժողովրդին, բայց տեսնելով նրա ապրելու համառությունը, հառառակ նրան, որ հազարավորներն արդեն ընկել էին մինչև անապատներ հասնելը, հրամայում է Դեր Զոր հասնող հայերի թիվը նվազեցնել։ |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Զինադադարից հետո Կ. Պոլսի իթթիհադական կենտրոնական Նուրի Օսմանիե» ակումբի խուզարկման արդյունքում գտնվել է Թալեաթի` Մալաթիայի իթթիհադական մասնաճյուղին ուղղված հետևյալ հեռագիրը. «Բնաջնջեք ձեր գավառ ուղարկված ու հավաքված բոլոր հայերին` իմ նյութական և բարոյական պատասխանատվությամբ»։ |  |
**Մայքլ Հոգան** (անգլ.՝ Michael Hogan, (մարտի 13, 1949(1949-03-13), Kirkland Lake, Timiskaming District, Օնտարիո, Կանադա), դերասան, հայտնի է դարձել շնորհիվ *Battlestar Galactica* հեռուստասերիալում կատարած (անգլ.՝ *Saul Tigh*) դերի համար։

Կարիերա
-------

Հոգանը սկսել է իր դերասանական կարիերան 1972 թվականից՝ մի քանի հեռուստաշոուներում։ Սակայն նրա իսկական աստղային դերը եղել է *Battlestar Galactica* հեռուստասերիալի գնդապետ Սոլ Տայայի դերը։ *The Peanut Butter Solution*-ն ևս մեկ հայտնի ֆիլմ է իր մասնակցությամբ։ 11-ամյա Մայքլի մոտ, հիվանդության պատճառով, մազաթափություն է սկսվում և վերջինս հատուկ թուրմ է խմում իր մազերը վերադարձնելու համար։ Մայքլի կինը՝ Սյուզանը (անգլ.՝ *Susan Hogan*) նույնպես դերասանուհի է և հայտնի է շնորհիվ *The Brood, Narrow Margin* և *Disturbing Behavior* ֆիլմերի։ Նրանք հաճախ *The L Word* հեռուստասերիալում հանդես են գալիս որպես ամուսնական զույգ։ Նրանց որդին՝ Գաբրիել Հոգանը(անգլ.՝ *Gabriel Hogan*) նույնպես նկարահանվում է վաղ տարիքից։ 1991 թվականին Մայքլը, Լավագույն երկրորդական դեր անվանակարգում, ստացել է *Genie Awards* կինոմրցանակը՝ *Solitaire* ֆիլմում կատարած դերի շնորհիվ։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է Սյուզան Հոգանի հետ։ Ունի 3 երեխա՝ Ջեննի Ռեբեկա Հոգան (դերասանուհի), Գաբրիել Հոգան (դերասան) և Չառլի Հոգան։ Այսօր Մայքլը կնոջ հետ ապրում է Bowen կղզում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  TVGuide.com — 1996.
2. ↑
**Միլի դաշտավայր** կամ Միլի տափաստան, Կուր-Արաքսյան դաշտավայրի մասը։ Գտնվում է Ադրբեջանում՝ Կուրի աջ ափին, Արաքսի ստորին հոսանքից արեմուտք։ Հայտնի է նաև Արցախի դաշտավայր անունով։

Կլիմա
-----

Կիսաանապատային հարթավայր է, արևմուտքում բարձրադիր, մասնատված չոր հեղեղատներով, հյուսիս-արևելքում՝ օվկիանոսի մակարդակից ցածր։ Կլիման չորային է, շոգ ամառով, տարեկան մոտ 300 մմ տեղումներով։ Հողերը գորշ դարչնագույն են, գորշ, գորշ մարգագետնային, տեղ-տեղ՝ աղակալած, անապատային։ Բուսականությունը կիսաանապատային է, տափաստանային։ Ոռոգելի հողագործության և անասնապահության շրջան է։

2003 թվականին այստեղ ձևավորվել է Աղ Գյոլի ազգային պարկը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Ադրբեջանի վարչական բաժանման համաձայն՝ այստեղ են գտնվում Բարդայի, Բեյլագանի, Աղջաբեդի, Իմիշլիի, Ֆիզուլիի և Աղդամի շրջանները։ Վերջին երկուսի մեծ մասը գտնվում են Արցախի պաշտպանության բանակի հսկողության տակ։ Քաղաքականապես հայտնի է որպես «Դաշտային Ղարաբաղ»։

Այժմ այստեղ բնակվում է ավելի քան կես միլիոն մարդ, որոնց մի մասը քաղաքներում՝ Աղջաբեդի (40 հազար), Բարդա (39 հազար), Իմիշլի (36 հազար), Բեյլագան (35 հազար)։

Պատմություն
-----------

Միլի դաշտավայրի տարածքում հայտնաբերվել է բրոնզեդարյան բնակատեղի Նարգիզթեփեն, ինչպես նաև վաղ միջնադարյան ամրոց Օրեն կալան, որը համապատասխանում է Մեծ Հայքի Փայտակարան քաղաքին։ Միջին դարերում այստեղ հաստատվել են թյուրքախոս ցեղեր՝ օթուզ-իքի, իգիրմի-դյորթ և այլն, որոնք դեպի լեռներն են մղել տեղացի հայ և ուտի բնակչությանը, հետագայում դարձել են ադրբեջանցի ժողովրդի մի մասը։ Նրանց գլխավոր զբաղմունքը եղել է կիսաքոչվոր անասնապահությունը, իսկ արհեստական ոռոգման ցանցի կառուցման շնորհիվ 20-րդ դարի երկրորդ կեսից նրանք սկսել են զբաղվել երկրագործությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 506 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 537)։*  |
**Բենտ-Անատ** (կամ **Բենտանատ**), եգիպտական փարավոն Ռամզես II-ի և Գլխավոր թագավորական տիկնոջ՝ Իսիտնոֆրետի ավագ դուստրը, հետագայում ինքն է դարձել հոր «Գլխավոր տիկինը»։ Նեֆերտարիի հետ միասին համարվում է Ռամզես II-ի ամենաճանաչված կինը։

Անուն
-----

Բենտ-Անատ անունը ունի սիրիական ծագում և նշանակում է «Անատի դուստր», որը արևմտասեմական դիցարանի մարմնական սիրո և պատերազմի աստվածուհին է եղել։ Եգիպտոսում պաշտում էին այս աստվածուհուն, որտեղ այդ պաշտամունքը, հավանաբար, իրենց հետ բերել էին հիքսոսները։ Ռամզես II փարավոնը Կադեշի ճակատամարտում կռվելով խեթերի հետ, իրեն կոչել է «Անատի սիրելի»։

Ծագում
------

Հավանաբար նա ծնվել է, երբ հայրը Սեթի I-ի իշխանակիցն էր։ Նրա հարազատ եղբայրներն են՝ Ռամզեսը, Խաեմուասը և Մերնեպտահը։

Բենտ-Անատը գլխավոր տիկին է դարձել հոր գահակալման 25-րդ տարում՝ մոր՝ Իսիտնոֆրետի մահից հետո։ Գոյություն ունի կարծիք, ըստ որի Բենտ-Անատը փարավոնից ունեցել է դուստր՝ Բենտ-Անատ Կրտսերը, որը պատկերված է QV71 դամբարանի պատին։ 

Ռամզես II-ի դուստրը Բենտ-Անատը
Բենտ-Անատը Լուքսորում
Լուքսորում Մերնեպտահի արձանի վրա գրված է «Կայսրի գլխավոր տիկին Բենտ-Անատ», հնարավոր է, որ Ռամզես II-ի թոռնուհին է, քանի որ քիչ հավանական է, որ ավագ Բենտ-Անատը լիներ Մերնեպտահի կինը, երբ նրանք երկուսն էլ վաթսունն անց էին։

### Տիտղոսներ

* Փարավոնի դուստր
* Փարավոնի քույր
* Գլխավոր թագավորական տիկին

Մահ
---

Բենտ-Անատը մահացել է իր եղբոր՝ Մերնեպտահի կառավարման օրոք և թաղված է եղել Կայսրուհիների Հովտի QV71 դամբարում։

Գրականություն
-------------

* Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. S. 228
* Peter A. Clayton: Die Pharaonen. S. 147
* T.G.H. James: Ramses II. Der große Pharao. S. 239/240
* Aidan Dodson & Dyan Hilton, The Complete Royal Families of Ancient Egypt, Thames & Hudson (2004) ISBN 0-500-05128-3, p. 170

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson. 2004. ISBN 0-500-05128-3, p.170
2. ↑  *Gay Robins* Women in Ancient Egypt. — Harvard University Press, 1993. — 212 с. — ISBN 9780674954694
3. ↑  *Charlotte Booth* People of ancient Egypt. — Tempus, 2007-03-01. — С. 173. — 312 с.
4. 1 2  *Joyce Tyldesley* Ramesses: Egypt's Greatest Pharaoh. — Penguin UK, 2001-04-26. — 428 с. — ISBN 9780141949789
**Ռիտա Լևոնի Պողոսովա** (դեկտեմբերի 6, 1948(1948-12-06), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային սեղանի թենիսիստուհի, մենախաղի (1969), զուգախաղի (1968-1970) և խառը զուգախաղի (1967, 1968, 1970, 1975) ԽՍՀՄ ութակի չեմպիոն, թիմային մրցումներում սեղանի թենիսի Եվրոպայի չեմպիոն (1970) և աշխարհի չեմպիոն (1969)։ ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1969)։

Կենսագրություն
--------------

Ռիտա Պողոսովան ծնվել է 1948 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Բաքվում։ Սեղանի թենիս սկսել է խաղալ 10 տարեկանում՝ Ռուսլան Կոտևի ղեկավարությամբ։ ԽՍՀՄ ազգային հավաքականի անդամ էր 1966 թվականից։ Ռիտա Պողոսովայի կարիերայում առավել հաջողակ էր 1969 թվականը, երբ նա դարձավ ԽՍՀՄ չեմպիոն մենախաղում և զուգախաղում, ինչպես նաև ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում նվաճեց աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը։ Այս հաջողությունը Մյունխենի աշխարհի առաջնությունում եղավ ԽՍՀՄ սեղանի թենիսի պատմության մեջ առաջին և միակ հաղթանակը աշխարհի թիմային առաջնություններում (ինչպես կանանց, այնպես էլ տղամարդկանց)։ 1970 թվականին Մոսկվայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Ռիտա Պողոսովան նվաճեց բոլոր արժողության մեդալները. թիմային մրցումներում՝ ոսկե, խառը զուգախաղում՝ արծաթե և մենախաղում՝ բրոնզե։

1971 թվականին Պողոսովան տեղափոխվել է Երևան, որտեղ նրա մարզիչը դարձել է Յուրի Ղազարյանը։ 1972 թվականին Պողոսովան ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1976 թվականին որդու ծնվելուց հետո նա ավարտել է կարիերան։ 1978-1990 թվականներին մարզչական գործունեություն է ծավալել «Սպարտակ» մարզական ընկերությունում։ 2001-2007 թվականներին եղել է Իտալիայի Մեսինա քաղաքի համալսարանական թիմի խաղացող մարզիչը։ 2007 թվականից Ռիտա Պողոսովան աշխատում է որպես մանկական մարզիչ Բինասկո քաղաքի մարզական ակումբում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Ով ով է. հայեր» (կենսագրական հանրագիտարան 2 հատորով, 2005-2007 թթ.), «Հայկական հանրագիտարան» հրատ. Երևան, 2007, էջ 348, ISBN 978-5-89700-030-2
2. ↑  Diventa internazionale lo stage estivo di ping pong(իտալ.)

Աղբյուրներ
----------

* *Фримерман Э. Я.* Настольный теннис. — М.: Олимпия-Пресс, 2005. — 80 с. — (Краткая энциклопедия спорта). — ISBN 5-94299-029-8
* Статистика выступлений Риты Погосовой на сайте Международной федерации настольного тенниса Archived 2016-03-07 at the Wayback Machine.
**Մայակովսկու հրապարակ** (ռուս.՝ Площадь Маяковского), հրապարակ ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Հրապարակի գերակշիռ մասը զբաղեցնում են Հարավային դաշնային համալսարանի Ինժեներա-տեխնոլոգիական ակադեմիայի մասնաշենքերը, պուրակները և մարզահրապարակները։

Աշխարհագրություն
----------------

Մայակովսկու հրապարակը սահմանափակվում է Էնգելսի փողոցով (Ռադիոինստիտուտի «Գ» մասնաշենք), Նեկրասովի նրբանցքով (Ռադիոինստիտուտի «Դ» մասնաշենք), Շևչենկոյի փողոցով և Դոբրոլյուբովի նրբանցքով։ «Հրապարակ» անվանումը մնացել է դեռևս XIX դարից. այսօր այն հրապարակի տեսք չունի, և կառուցապատված է Ինժեներա-տեխնոլոգիական ակադեմիայի մասնաշենքերով։

Պատմություն
-----------

Այս հրապարակի ձևավորումը տեղի է ունեցել 1780-1790 թվականներին և նախատեսված էր ձկան մեծածախ առևտրի համար։ Այստեղից էլ հրապարակի առաջին անվանումը` Ռիբնայա (Ձկան)։ Այն զբաղեցնում էր բերդաթմբի հետևի տարածքը` հարելով Հարավային դարպասով անցնող ճանապարհին։

Հրապարակում կային բազմաթիվ առևտրային շարքեր, որսը պահելու համար սառցապահարաններ, կայմեր ձուկն ապխտելու համար։ Շուկայի շուրջն աստիճանաբար աճում էին քաղաքային շինությունները։ Առաջինը հայտնվեցին հոսպիտալային տնակները, որոնք հետագայում ձևափոխվեցին քաղաքային հիվանդանոցի։ Այստեղ կառուցվեցին նաև Քաղաքապետությունը, քաղաքի գանձապետարանի պահեստը, բանտը և աղքատների համար ճաշարանը։ Այդ շինություններից ոչ մեկը չի պահպանվել։

Հրապարակը նախկինում կոչվել է նաև Եկատերինայի (1833-1923 թվականներին` կայսրուհի Եկատերինա II-ի պատվին, որը շատ բան է արել Տագանրոգի զարգացման համար), Ձկան շուկայի (1923 թվականից)։

XX դարի 50-ական թվականներին այս տարածքը դարձավ Տագանրոգի ռադիոինստիտուտի ուսումնալաբորատոր մասնաշենքերի կառուցման շինարարական հրապարակ։

Հուշարձաններ
------------

* **Անատոլի Լոմակինի կիսանդրի։** Քանդակագործ` Նիկոլայ Սելիվանով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Описание Площадь Маяковского в Таганроге»։ Վերցված է 2017 Ապրիլ 4 (չաշխատող հղում)
2. 1 2  *Киричек М. С.* По ладоням твоих площадей. — Таганрог: Лукоморье, 2007. — С. 39.
**Ստեփանոս Ձիք Ջուղայեցի** (1583, Ջուղա - 1647), գրող, նկարիչ, տաղասաց։

Կենսագրական համառոտ տեղեկություններ
-----------------------------------

Ստեփանոս Ձիք Ջուղայեցին ծնվել է 1583 թվականին Ջուղա քաղաքում ջուղայեցի Շնորհավորի և Ստեփանոսի ընտանիքում։ Ունեցել է Ձիք, Նաղաշ Երեց մականուններ։

Ստեղծագործական գործունեությունը
-------------------------------

Ստեփանոս Ձիք Ջուղայեցին 1605 թվականի բռնագաղթից հետո տեղափոխվում է Սպահան, որտեղ զբաղվել է ավետարաններ գրչագրելով։ Այնտեղ նա 1608 թվականին խոջա Վելիջանի պատվերով գրչագրել է Ավետարան։ 1609 թվականին խոջա Տերիջանի պատվերով նույնպես ստեղծել է Ավետարան։

1619 թվականից գործել է Հալեպում, Երուսաղեմում, Վանում և այլ քաղաքներում։ Այդ ընթացքում գրչագրել և ծաղկել է մի շարք ձեռագրեր, որոնցից հայտնի են 1619 թվականին Հալեպում ծաղկած Ավետարանը, 1620 թվականին Երուսաղեմում գրչագրած Տոնացույցը, 1622 թվականին Գրիգոր Տաթևացու Հարցմանց Գիրքը, 1623 թվականին ստեղծած Ավետարանը, 1636 թվականին Վանում գրչագրած Ավետարանը և այլ մատյանները, որոնց մի մասը ունեն բարձրարվեստ մանրանկարներ ու լուսանցազարդեր։ Այդ ձեռագրերից երկուսը գտնվում են Երևան քաղաքում տեղակայված Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում թիվ 5637 և 5645 համարների ներքո։

Ձիք Ջուղայեցու հիշատակարանների մեծ մասը գրված են չափածո՝ տաղերի տեսքով։ Այս տեսակետից ուշագրավ են 1623 թվականին գրած նրա «Յիշատկարան Աւետարանի եւ մեկնութիւն Ժխորանացն», 1641 թվականին գրված նրա «Յիշատակարան Աս տուածաշունչ գրոց արարեալ նոյն Ստե փաննոսի երեց որդի Ստեփանոսի ի խընդրոյ պարոն Մելիք Աղային որդւոյ խոջա Սաֆարի» և այլ տաղերը։

Ընտանիք
-------

Ստեփանոս Ձիք Ջուղայեցին ամուսնացած է եղել Աննայի հետ։ Ունեցել է երկու որդի՝ Բարսեղը և Հակոբը։ Բարսեղը հայտնի է եղել Բարսեղ Ջուղայեցի անունով, եղել է վարդապետ։ Հակոբը եղել է գրող և հանդես է եկել Հակոբ Ջուղայեցի անունով։ Գործել է Նոր Ջուղայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 328-329։
**Thor-2R կամ Thor 5**, կապի արբանյակ, որը պատկանում է Օսլոյում տեղակայված նորվեգական Telenor Satellite Broadcasting ընկերությանը։ Նախատեսված է Հյուսիսային ու Կենտրոնական Եվրոպայում, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում հեռուստատեսային հեռարձակումներ ապահովելու համար։ Նախագծման աշխատանքները իրականացրել է Orbital Sciences Corporation ընկերությունը։

Կառուցվածք
----------

Սարքավորումը իրենից ներկայացնում է կենտրոնական կոմպոզիտային խողովակով քառակուսի տուփ, որի մեջ տեղադրված է 500 նյուտոն հզորության շարժիչ։ Ծանրաբեռնվածությունը ուղղված է երեք սալիկների վրա՝ հյուսիսային, հարավային և նադիրային։ 4.2 կվտ. հզորությամբ էլեկտրամատակարարման համակարգին կցված են արսենիդ գալիայից պատրաստված արևային մարտկոցներ։ Կողմնորոշման և մանևրելու համար տեղադրված են փոքր քարշակով 20 շարժիչ, որոնցից չորսը 22 նյուտոն հզորությամբ, տասներկուսը՝ 0.9 նյուտոն հզորությամբ, չորսը՝ 0.3 նյուտոն հզորությամբ։

### Չափսեր

Արբանյակի չափսերն են՝ (ե х լ х բ) 4,9 x 3,4 x 2,3 (բարդ ալեհավաքներով և արևային մարտկոցներով)։ Արևային մարտկոցների ամբողջական բացված թևերը ունեն 21.4 մ երկարություն։

### Ծանրաբեռնվածություն

Այն ունի Ku շարքի 24 տրանսպոնդեր, որոնցից 55 վտ. հզորությամբ 15-ը հատ օգտագործվում է կապի աստիճանամակարդակները կարգավորելու համար։ 
Ունի դիրքային — 1° արևմուտք կանգնելու մակարդակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Gunter's Space Page - Thor 5
2. 1 2  "ILS Proton successfully launches THOR 5 satellite". ILS.

Արտաքին հղումներ
----------------
**Շևքեթ Հասան կըզի Մամեդովա** (ադրբ.՝ *Şövkət Həsən qızı Məmmədova*, ապրիլի 18, 1897(1897-04-18), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 8, 1981(1981-06-08), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի խորհրդային երգչուհի (լիրիկակոլորատուրային սոպրանո)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1938)։

Կենսագրություն
--------------

1917-1921 թվականներին սովորել է Կիևի կոնսերվատորիայում, 1927-1929 թվականներին կատարելագործվել Միլանում և Փարիզում։ 1922-1948 թվականներին Ախունդովի անվան ադրբեջանական օպերայի և բալետի թատրոնի մենակատարուհի։ Մամեդովան Անուշի (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ») առաջին դերակատարն է ադրբեջանական երաժշտական թատրոնում։

Մամեդովայի երգացանկում հայերեն կատարմամբ տեղ են գտել «Կռունկ», «Առ սիրուհիս» և այլ հայկական երգեր։ Համերգներով ելույթներ է ունեցել ԽՍՀՄ քաղաքներում, Ֆրանսիայում, Իրանում։ Կազմակերպել է ադրբեջանական առաջին թատերական տեխնիկումը (1923 թվական), հանրապետական նոտային հրատարակչությունը (1924 թվական)։ 1945 թվականից դասավանդել է Ադրբեջանական կոնսերվատորիայում (1949 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Գրել է «Ադրբեջանի երաժշտական թատրոնի զարգացման ուղիները» (1931)։

Եղել է նաև Ադրբեջանական ԽՍՀ I-IV գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мамедова, Шовкет Гасан кызы


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 191)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 132590891 · ISNI: 0000 0000 7878 5574 · LCCN: n78078272 · VIAF: 77479400 · WorldCat VIAF: 77479400 |

 |
**Հանրային առողջություն և առողջապահության կազմակերպում**, hանրային առողջության և առողջապահյան կազմակերպման գործի զարգացումը պայմանավորված է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում 1926 թվականին սոցիալական հիգիենայի ամբիոնի հիմնադրմամբ (Ս. Բաղդասարյան)։ սոցիալական հիմնախնդիրների ոլորտում ուսումնասիրվել են Երևանի բնակչության հիվանդացությունը (Մելիք Քարամյան), հանրապետության բնակչության ու նրա առանձին խմբերի առողջության և առողջապահյան (Շ. Պապոյան, Արծրուն Կծոյան, Ռ. Փարսադանյան, Ա. Հարությունյան, Ա. Ավագյան, Մ. Մարդիյան), ամբուլատոր-պոլիկլինիկական հիմնարկների և հիվանդանոցների միավորման արդյունավետության (Շ. Պապոյան), բուժակա-մանկաբարձական կետերի գործունեության կազմակերպման (Մ. Մաթևոսյան), հանրապետության բնակչության վերարտադրության, Երևանում կանանց մանկածնության, մանկ, մահացության (Ա. Եղիկյան, Վ. Աստվածատրյան), վաղ մանկական հասակի երեխաների ֆիզիկական զարգացման (Ռ. Մկրտչյան) հարցերը։ Կազմվել են հանրապետության գյուղ, առողջապահյան ատլասներ (Արսեն Հայրիյան, ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ ոսկե մեդալ, 1968), ուսումնասիրվել են գյուղ, ընտանիքների սոցիալ-հիգիենային հարցեր։ 1980 թվականին Արմաշի տեղամասային հիվանդանոցի հիման վրա ստեղծվել է գյուղի սոցիալ-հիգիենային հիմնախնդիրների լաբորատորիա (1985-2005 թվականները գործել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի կազմում), որտեղ ուս ումնասիրվել են գյուղ, առողջապահյան կազմակերպման, բժշկական աշխարհագրության, սոցիալական բժշկության և էկոլոգիայի հիմնախնդիրներ, մշակվել ու կազմվել են մարդու հիվանդությունների սոցիալ-էկոլոգիական օջախայևության հայեցակարգ (Արսեն Հայրիյան, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ՝ 1985, 1988), կազմվել է Հայաստանի բժշկաէկոլոգիական ատլաս 1998։ Ոաումնասիրվել և գնահատվել են ՀՀ բնակչության ընդհանուր մահացության մակարդակի և պատճառական կառուցվածքի միտումներն ու առանձնահատկությունները՝ ըստ սեռի, տարիքի, բնակավայրի, վարչական տարածաշրջանների, բժշկաշխարհագրական գոտիների, սոցիալ-էկոլոգիական շրջանների, աղետի գոտու (Ա. Հայրապետյան)։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միխայիլ Եֆրեմով (այլ կիրառումներ)
**Միխայիլ Եֆրեմով** (փետրվարի 27 (մարտի 11), 1897, Տարուսա, Կալուժսկայա գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 19, 1942(1942-04-19), Վյազեմսկի շրջան, Սմոլենսկի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային զորապետ, գեներալ-լեյտենանտ։ ՍՄԿԿ անդամ 1919 թվականից։ Եֆրեմովը որպես 11-րդ կարմիր բանակի զրահագնացքի պետ մասնակցել է Ադրբեջանում, ապա որպես հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար Հայաստանում և Վրաստանում Խորհրդային կարգերի հաստատմանը։ 1933 թվականին ավարտել է Մ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների ժամանակ 33-րդ բանակը Եֆրեմովի հրամանատարությամբ մարտնչել է Մոսկվայի ճակատամարտում, Վյազմայի համար մարտերում (1942 թվական), երբ բանակն ընկել է շրջապատման մեջ, Եֆրեմովը ղեկավարել է նրա գործողությունները, վիրավորվել և խուսափելով գերի ընկնելուց, ինքնասպան եղել։

Թաղված է Վյազմայում, ուր նրա հիշատակին հուշարձան է կանգնեցված։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Միխայիլ Գրիգորևիչ Եֆրեմովը ծնվել է 1897 թվականի փետրվարի 27-ին (մարտի 11) Կալուգայի նահանգի Տարուս քաղաքում (Կալուգայի մարզում)՝ ռուս աղքատ ազնվականի ընտանիքում։ Մանկության տարիներին օգնել է հորը ջրաղացում քանի դեռ նրան չէր նկատել մոսկվացի առևտրական Ռյաբովը։ Սկզբում Միխայիլը՝ որպես ենթավարպետ աշխատել է Ռյաբովի՝ Մոսկվայի Բոլշոյ Վոսկրեսենսկի նրբանցքում գտնվող մանուֆակտուրային ֆաբրիկայում։ Այնուհետև որպես աշակերտ ընդունվել է փորագրող վարպետի մոտ, իսկ որոշ ժամանակ անց՝ Պրեչիստենյան աշխատավորական դասընթացներում։ Այդտեղ սովորելու վեցամյա ժամանակաշրջանը համընկնում է 1905-1907 թվականների դեպքերի հետ, որոնց նա չի մասնակցել։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի, Ադրբեջանի ՍՍՀ Կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ефремов Михаил Григорьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  TracesOfWar
3. ↑  Михеенков, 2010, էջ 12


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 646)։*  |
**Քիմ** (անգլ.՝ Kim), անգլիացի գրող Ռեդյարդ Կիպլինգի ամենահայտնի վեպը։ Հրատարակվել է *Cassell’s Magazine* ամսագրում 1901 թվականի հունվարից մինչև նոյեմբեր։ Նույն թվականի հոկտեմբերին հրատարակվել է առանձին գրքով։ Պատկանում է Էդվարդյան ժամանակաշրջանին բնորոշ «տղաների համար նախատեսված» արկածային վիպակների տիպին։

Սյուժե
------

Գլխավոր հերոսը իռլանդացի զինվորի որբացած որդին է։ Որբը ապրում է Լահորում և ապրուստի միջոցները հայթայթում է փողոցում մուրացկանություն անելով ինչպես նաև աֆղանստանցի ձի վաճառող՝ Մահբուբ Ալիի հանձնարարությունները կատարելով։ Ընթացքում պարզվում է, որ աֆղանստանցի վաճառականը կապված է բրիտանական հատուկ ծառայությունների հետ, իսկ նրանից Քիմը իմանում է «Մեծ խաղի» մասին, որը վարում են Ռուսական կայսրությունը և Բրիտանական կայսրությունը Ասիայում իրենց գերիշխանությունը հաստատելու նպատակով (հենց վեպի հրատարակելուց հետո տերմինը լայն տարածում գտավ)։

Վեպի սկզբում Քիմը դառնում է ծեր տիբեթցի լամայի (ուսուցչի) աշակերտը, իսկ Մահբուբ Ալին նրան հատուկ հանձնարարությամբ ուղարկում է Ամբալա բրիտանացի հրամանատարության մոտ։ Լամայի հետ ճանապարհորդության ընթացքում Քիմը հայտնվում է այն զորամասում, որտեղ ժամանակին ծառայել էր իր հայրը։ Զորամասի հոգևորականը հայտնաբերում է, որ Քիմը իր երբեմնի ծառայակցի որդին է նրան ուղարկում է Լակնհաուի կաթոլիկ դպրոց, իսկ ուսման ծախսերը հոգում է լաման։ Դպրոցական արձակուրդի ժամանակ Մահբուբ Ալին Քիմին ցույց է տալիս ողջ Հնդկաստանը և տանում գնդապետ Քրեյթոնի մոտ, վերջինս Քիմին ծանոթացնում է հետախույզի գործին և նրան հետախուզական գործին նախապատրաստում։ Դպրոցը ավարտելուց հետո Քիմին հատուկ առաջադրանքով ուղարկում են Հիմալայներ՝ ռուս հետախույզներին հիմարացնելու և նրանց գաղտնի փաստաթղթերը խլելու։

Գրականություն
-------------

* Kipling, Rudyard. *Kim* (Harmondsworth: Penguin, 1987). ISBN 0-14-018352-3 With an introduction and notes by famed postcolonial critic Edward Said

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Carl Cavanagh Hodge. *Encyclopedia of the Age of Imperialism: 1800-1914. A - K*. ISBN 9780313334047. Page 286.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12424187p · GND: 4443891-6 · LCCN: n2009070241 · SUDOC: 033369097 · VIAF: 179440734 · WorldCat VIAF: 179440734 |

 |
|  |
| --- |
| **Հսկա գիշաճանճ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Երկթևանիներ (Diptera) |
| **Ընտանիք** | Գիշաճանճեր (Asilidae) |
| **Ցեղ** | **Satanas** |
| **Տեսակ** | **Հսկա գիշաճանճ** *(S. gigas)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Satanas gigas*** |

**Հսկա գիշաճանճ** (լատ.՝ Satanas gigas), գիշաճանճերի ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

38-50 մմ մարմնի երկարությամբ խոշոր գիշաճանճ է։ Երեսը, ճակատը, մարմինը և գլխի հետին մակերեսը պատված են արծաթագույն-սպիտակ խիտ փոշեծածկով։ Մարմնին կպնող խիտ սպիտակ մազիկներով ծածկված ոտքերը սևադարչնագույն են։ Թևերը թափանցիկ են, ջղերը չեն հասնում թևի ծայրին։ Տերգիտների կարմրադարչնագույն հետին եզրերով փորիկը սև է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված են նախկին ԽՍՍՀ-ի Եվրոպական մասի հարավում, Անդրկովկասում, Ղազախստանում, Միջին Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Իրանում, Մոնղոլիայում, Հյուսիսային Չինաստանում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատյան դաշտում, Արմավիրի (Սարդարապատ գյուղի մոտակայք), Արարատի (Մասիս և Վեդի քաղաքների, Արմաշ, Գոռավան, Սուրենավան գյուղերի մոտակայք) մարզերից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում, ավազոտ անապատում։ Ակտիվ գիշատիչ է, թռիչքը դիտվում է հունիս-հուլիս ամիսներին, որսում է ճպուռներ, բզեզներ և այլ խոշոր միջատներ։ Էգը ձվադրում է հողի մեջ, այստեղ էլ զարգանում են թրթուրները։ Զարգացումը միամյա է։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Գրանցված էր ԽՍՍՀ Կարմիր գրքում։

Հազվադեպ են հանդիպում եզակի առանձնյակներ։

Նկատվում է թվաքանակի կրճատման միտում։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում հողերի գյուղատնտեսական յուրացումը և թունաքիմիկատների ոչ խելամիտ օգտագործումը։

Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |
**Կոմս Պյոտր Անդրեյի Շուվալով** (ռուս.՝ Пётр Андреевич Шувалов, հուլիսի 15 (27), 1827, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 10 (22), 1889, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս պետական գործիչ ու դիվանագիտական կոմս։ 1895 թ.-ից եղել է զինվորական ծառայության մեջ։ 1866-1874 թվականներին՝ ժանդարմերիայի շեֆ և կայսեր անձնական գրասենյակի III բաժանմունքի գլխավոր պետ։ 1877-1878 թթ.-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո բանակցություններ է վարել Մեծ Բրիտանիայի պրեմիեր մինիստր Դիգրայելիի և Գերմանիայի կանցլեր Բիսմարկի հետ 1878 թ.-ի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի պայմանների և Բեռլինում համաեվրոպական կոնգրես հրավիրելու վերաբերյալ։ 1878 թ.-ի մայիսի 30-ին Լոնդոնում ստորագրել է անգլո-ռուսական համաձայնագիրը, որը փոփոխում էր Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի պայմանները ի վնաս հայերի և բուլղարների։ Որպես երկրորդ լիազոր ներկայացուցիչ Շուվալովը մասնակցել է 1878 թ.-ի Բեռլինի կոնգրեսին, որի ժամանակ հավաստել է Ռուսաստանի հրաժարումը Բայազետից ու Ալաշկերտի դաշտից։ 12-րդ նիստում մտահոգություն է հայտնել, որ ռուսական զորքերի դուրսբերումը Արևմտյան Հայաստանից մինչև այնտեղ բարենորոգումների անցկացումը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ հայերի համար։ Նրա անվճռական դիրքորոշումը կոնգրեսում նպաստել է Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի 16-րդ հոդվածը Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածով փոխարինելուն։ Ռուս պատմաբան Ս. Ժիգարյովը գրել է, որ Շուվալովին Բեռլին ուղարկելը և նրա մասնակցությունը «Արևելյան հարցի լուծմանը» Դիզրայելիի և Բիսմարկի նման դիվանագետների հետ ախոյանության պայմաններում ռուսական դիվանագիտության խոշոր, լուրջ սխալն էր։

Գրականություն
-------------

* Жигарев С. Русская политика в Восточном вопросе. М. 1896;
* Анучин Д. Берлинский конгресс 1878 года, СПБ, 1912.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռուսական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BAV: ADV12402880 · ISNI: 0000 0003 7547 2902 · LCCN: nr89013395 · VIAF: 252313231 · WorldCat VIAF: 252313231 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հսկան**, բալլադ, որը գրել է հայ գրող Հովհաննես Թումանյանը։ Բալլադի ծագումը ժողովրդական է։

Պատմություն
-----------

Գրության թվականը հայտնի չէ։

Ինքնագիրը մեզ չի հասել։

Առաջին անգամ «Ույժը» վերնագրով և «Կովկասի առասպելներից» ենթավերնագրով տպագրվել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Հասկեր» ամսագրի, 1908 թվականի 4-րդ համարի 130-137 էջերում։ Դրանից հետո նույն վերնագրով ու «Հատված» նշումով տպագրվել է Բաքվում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուի 10-15 էջերում։ Այս հրատարակության մեջ հեղինակը կրճատել է 6 տող և ենթավենրագրից հետո ավելացրել «Հաստատված» նշումը։ Բանաստեղծը բալլադը հիմնովին վերջացրել է 1922 թվականին Պոլիսի հրատարակության համար պատրաստելիս։ Կրճատել է ևս 32 տող։ Հրատարակիչները ուշադրություն չդարձնելով Թումանյանի կրճատումների վրա` երկար ժամանակ հրատարակել են նախնական տարբերակները։

Սյուժե
------

Շատ հին ժամանակներում ապրում էր մի իշխան, որը շատ ազդեցիկ մարդ էր և իրեն համարում էր աշխարհի ամենահզորը։ Մարդիկ նրան թագավոր էին ասում։ Մի անգամ նրա նախրապաններից մեկը գալիս է և նրան պատմում, որ նախրին հովտում արածացնելու ժամանակ նա մի հսկա է տեսել, որի գլուխը ամպերից անցնում է։ Իշխանը զայրանում է և զորք է հավաքում ու գնում հսկայի դեմ կռվելու։ Հսկան քնած է լինում և հնարավոր չի լինում նրան արթնացնել։ Զորքը շրջապատում է նրան, և հսկան արթնանում է, տեսնում է մարդուկներին, բոլորին բռով վերցնում է, լցնում գրպանը և գնում իր մոր մոտ։ Մայրը շատ բարի էր, և երբ որդին պատմում է եղելությունը, մայրը խղճում է մարդկանց և հրամայում է որդուն բաց թողնել նրանց։ Որդին բաց է թողնում նրանց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջեր 561–562