**Կափարիչի զարդ**, (կամ թալիսման), կոչվում է նաև շարժիչային թալիսման կամ ավտոմեքենայի թալիսման, հատուկ մշակված մոդել է, խորհրդանշում է ավտոմոբիլային ընկերության կրծքանշանը, որը գտնվում է կափարիչի առջևի կենտրոնական մասում։ Այն օգտագործվել է որպես զարդարանք գրեթե ավտոմեքենաների ստեղծման օրվանից։

Ծագում
------

Ըստ երիտասարդների համար գրված «Ավտոմեքենաների պատմություն» գրքի հեղինակի՝ առաջին «Կափարիչի զարդը» եղել է եգիպտական փարավոն Թութանհամոնի կառքի վրա նստած արևածագ բազեն (հաջողություն բերելու համար)։

Վաղ տարիներին մեքենաներն ունեին իրենց ռադիատորի կափարիչները վանդակաճաղի վերևում, ինչը նաև ծառայում էր որպես շարժիչի հովացուցիչ հեղուկի ջերմաստիճանի ցուցիչ։ Բոյս Մոտոմետր ընկերությունը 1912 թվականին արտոնագիր է ստացել ռադիատորի կափարիչի համար, ներառում էր ջերմաչափ, որը տեսանելի էր վարորդին սենսորով, չափում էր ջրի գոլորշիների ջերմությունը, այլ ոչ թե ջրի։ Սա օգտակար չափիչ դարձավ վարորդի համար, քանի որ շատ վաղ շարժիչներ չունեին ջրի պոմպեր, այլ շրջանառության համակարգ, որը հիմնված էր «թերմո-սիֆոն» սկզբունքի վրա, ինչպես Ֆորդ Մոդել T-ում։ 

«Ռադիատորի բաց կափարիչը դարձավ ավտոմոբիլային անհատականացման կենտրոնական կետ»։

Կափարիչի զարդերը հայտնի էին 1920-ականներին, 1930-ականներին, 1940-ականներին և 1950-ականներին, և շատ ավտոարտադրողներ դրանք տեղադրեցին իրենց մեքենաների վրա։ 1920-ականներին Մերսեդես-Բենց-ի գովազդներում շեշտվում էր նրանց «աստղային» գլխարկի զարդը որպես «աշխարհի ամենահին ավտոմոբիլային աշխատանքների աշխարհահռչակ արտադրանքը» և որպես շքեղության գերագույն խորհրդանիշ։

Ավելին, շուկան զարգացավ աքսեսուարների մատակարարման ոլորտում նրանց, ովքեր ցանկանում էին իրենց ավտոմեքենայի մեջ զարդ կամ մեքենայի թալիսման ավելացնել։ Սրանք միջոց էին արտահայտելու սեփականատիրոջ սերն իրենց մեքենայի նկատմամբ կամ անհատականություն արտահայտելու համար։ Այս ընկերությունների մեծ մասը դուրս եկավ բիզնեսից, Անգլիայում գոյատևեց միայն Լուի ԼեժընՊԸ-ն։ Քանդակագործներ, ինչպիսիք են Բազինը, Փայլեն, Սայքսը, Ռենվին և Լեժենը, մանրանկարչությամբ մանրաքանդակներ էին ստեղծում` ինչպես արձանիկներ։

Իրավական սահմանափակումներ
-------------------------

Որոշ իրավասություններում մտցվել են տրանսպորտային միջոցների առջևի զարդանախշերի տեղադրման սահմանափակումներ։ Կափարիչի վրա դեկորատիվ նմուշների նախագծումը կարող է մեծացնել հետիոտների վնասվածքների վտանգը բախման դեպքում։ 

1968 թվականի մոդելային տարվա տրանսպորտային միջոցների համար ԱՄՆ-ում ընդունված կանոնակարգերը ենթադրում էին ամրացված կափարիչի զարդերի, ինչպես նաև պտտվող անիվների ելուստների անհետացում։ Ավելի ուշ տարբերակներում ներկայացված էին ճկուն ամրացված (զսպանակով) կափարիչի զարդանախշեր, որոնք նախատեսված էին ծալվելու համար՝ առանց հարվածից կոտրվելու, օրինակ՝ 1973 թվականի Ֆորդ ֆանդերբերդ-ի, 1974 թվականի ԱՄՍ դեսպան-ի և 1986 թվականի Ջիպ Վագոնիստ-ի վրա։

Եվրամիությունում, սկսած 1974 թվականից, բոլոր նոր մեքենաները պետք է համապատասխանեն տրանսպորտային միջոցների արտաքին նախագծման եվրոպական հրահանգին։ Ռոլս-Ռոյս-ի թալիսմանն այժմ տեղադրված է զսպանակով մեխանիզմի վրա, որը նախատեսված է 98 նյուտոնից (22 ֆունտ ուժ) ուժով ավելի մեծ ուժի դեպքում անմիջապես ետ քաշվելու ռադիատորի կեղևի մեջ։ Մերսեդես-Բենց-ը և շատ այլ զարդանախշեր նախագծված էին զսպանակավոր ամրակով, որպեսզի ծալվի հարվածից։ Հետշուկային զարդանախշերի համար հասանելի են անջատված նեյլոնե ամրացումներ, որոնք համապատասխանում են ԵՀ 74/483 հրահանգին։

Զարդանախշերը կափարիչից ցած են տեղափոխել:Նրանք այժմ դիտվում են որպես չափազանց ծանրաբեռնված և վնասակար աերոդինամիկայի համար։

Ապրանքանիշ
----------

Hispano-Suiza K6 Berline Vanvooren
Շատ ավտոարտադրողներ ցանկանում էին, որ իրենց տրանսպորտային միջոցների կափարիչների վրա ցուցադրվեն իրենց խորհրդանիշները, իսկ Բոյս Մոտոմետր-ը դրանք տեղադրեց կորպորատիվ լոգոներով կամ թալիսմաններով, ինչպես նաև բազմաթիվ կազմակերպություններ, որոնք ցանկանում էին հատուկ գլխարկներով տարբերանշաններ ունենալ իրենց անդամներին նույնականացնելու համար։ Ընկերությունն ուներ ավելի քան 300 նման հաճախորդներ 1920-ականների կեսերին մեքենաների, բեռնատարների, տրակտորների, նավակների, ինքնաթիռների և մոտոցիկլետների արտադրողների համար, իսկ 1927 թվականին ուներ 1800 աշխատակից վեց երկրներում՝ ԱՄՆ, Անգլիա, Կանադա, Ավստրալիա, Ֆրանսիա և Գերմանիա։ Մինչև 1929 թվականը տրանսպորտային միջոցների հարյուրավոր արտադրողները շատ հաճախորդներ ունեին իրենց հարմարեցված տարբերանշանների համար։

Ապրանքանիշի նույնականացումը շարունակում է կարևոր լինել, «քանի որ ընկերությունները փորձում են տարբերել իրենց ընկերության թխվածքաբլիթն ամենագնացը, սեդանը կամ բեռնատարը այլ ընկերության թխվածքաբլիթից ամենագնացից, սեդանից կամ պիկապ բեռնատարից միայն կափարիչի զարդարանքով կամ անվանմամբ»։

### Օրինակներ

Կափարիչի զարդը, վանդակաճաղի հետ մեկտեղ, հաճախ ոճային տարբերակիչ տարր է, և շատ շուկաներ այն օգտագործում են որպես իրենց հիմնական ապրանքանիշի նույնացուցիչ։

Գլխարկի զարդերի օրինակները ներառում են.

* Նետ մեքենաների վրա
* Օտտավայի առաջնորդ Պոնտիակը Pontiac ավտոմեքենաների վրա
* Ծաղկեպսակ կադիլակ մեքենաների վրա
* «B» տառը թեւերով Բենթլի մեքենաների վրա
* Գնդակ թևերով Հորչ մեքենաների վրա
* Յագուարի ցատկում Յագուար մեքենաների վրա
* Առյուծը մոլեգնում է Պեժո մեքենաների վրա
* Ջրից դուրս ցատկած Մարլինը մոնտաժվել է ԱՄՍ-ի ֆասթբեք «տեսարանի» վրա
* Հրթիռ մեքենաների վրա
* Ռոկի մեծ շչակ խոյի գլուխը մեքենաների և բեռնատարների վրա
* Էքստազի ոգին Ռոլս Ռոյս մեքենաների վրա
* Արագիլը մեքենաների վրա
* Եռաթև աստղ՝ շրջապատված շրջանակով Մերսեդես-Բենց սեդանների և վագոնների վրա

Բացի այդ, շատ մոդելներ բոլոր գնային և շուկայական սեգմենտներում, ինչպիսիք են Բյուիկ Ռեգալ-ը, Շևռոլետ Իմպալա-ն, Ջիպ Գրանտ Վագոնեեր-ը և Կրայսլեր Կորդոբա-ն, ցուցադրել են եզակի խորհրդանիշներ և ուղեկցող տարբերվող կափարիչի զարդանախշեր։

### Դիզայնի կարևորությունը

Թեև «ի սկզբանե նախատեսված էր որոշակի նպատակի համար», կափարիչի զարդը «վերափոխվեց մշակված զարդերի կամ խորհրդանիշների»։ Արդյունքում, ռադիատորի կափարիչը փոխվեց արվեստի ձևի և դարձավ մեքենան անհատականացնելու միջոց՝ «ներկայացնելով ընկերության տեսլականը ավտոմեքենայի մասին», կամ «իրավիճակը խոսելու սեփականատիրոջ մասին»։ Մեկ այլ դիզայնի նպատակ, որը մշակվել է կափարիչի զարդի համար, «արտացոլում էր շարժման, արագության և շնորհքի գաղափարը»։

Կափարիչի զարդանախշերի նմուշները պաշտպանելու հետ կապված կան իրավական խնդիրներ։ Ավելի էժան, քան դիզայնի արտոնագրումը, հեղինակային իրավունքով պաշտպանությունը կարող է հնարավոր լինել «միայն այն դեպքում, եթե նման դիզայնը ներառում է պատկերային, գրաֆիկական կամ քանդակային առանձնահատկություններ, որոնք կարող են նույնականացվել առանձին հոդվածի կողմերը և կարող են գոյություն ունենալ անկախ օգտատերերից»։ Այսպիսով, Ռոլս Ռոյս-ի զարդը կարող է օգտագործվել որպես առանձին քանդակ, մինչդեռ կափարիչի զարդանախշերի այլ տարբերվող ձևերը չեն համարվի անկախ իրեր։

Արտադրության մեջ օգտագործվող նյութեր
------------------------------------

Կափարիչի զարդերը սովորաբար ձուլվում են արույրից, ցինկի կամ բրոնզից և ավարտվում են քրոմապատ ծածկով։ Այն տարիներին, երբ քրոմը անհասանելի էր, դրանք պատում էին կա՛մ արծաթով, կա՛մ նիկելով։ Ոմանք ներառում էին նաև այլ նյութեր, օրինակ՝ պլաստիկ, բակելիտ կամ գունավոր ապակի։ 1950 թվականի Ֆորդ Դելյուքս կափարիչի զարդը ձուլվել է պլեքսիգլասով։ Մյուսները լամպ են տեղադրել գիշերը լուսավորելու համար։ Պոնտիակ-ը 1955 թվականին ցուցադրել է կափարիչի լուսավոր հնդկական զարդարանք, երբ այն փոխարինվել է թռչող V դիզայնով։

Ամենահայտնի ապակե թալիսմանները պատրաստել է Ռենե Լալիկը Ֆրանսիայում։ Ապակե թալիսմանների այլ վաճառողներ կամ արտադրողներ ներառում են Սաբինո-ն Ֆրանսիայում, Կարմիր Աշայ-ը Անգլիայում և Վեհ Անձինք-ը ԱՄՆ-ում։ Վերջին երկուսն իրենց արտադրանքը պատրաստել էին Չեխոսլովակիայում։ Լալիկ ընկերությունը, ինչպես Լուի Լեժենը, այն քիչ փրկվածներից մեկն է ավտոմոբիլային այս դարաշրջանից։

Հավաքագրելիություն
------------------

Կափարիչի որոշ զարդեր ավելի գրավիչ են մեքենայի տերերի համար, օրինակ՝ կարմիր-սպիտակ-կապույտ ոսկե առյուծի գագաթները, որոնք դրված էին 1950 թվականի Ֆորդս-ի կափարիչների վրա, երեխաները վերցրել էին իրենց գլխարկները, գոտիները կամ հեծանիվները զարդարելու համար։ Ընկերությունը լուծեց խնդիրը՝ առաջարկելով անվճար մանրանկարչական նշան բոլոր այն երեխաներին, ովքեր խնդրանքով նամակ էին գրել։

Գործում է կափարիչի զարդերի և ավտոմեքենայի թալիսմանների կոլեկցիոների շուկա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Hinckley, James; Robinson, Jon G. (2005). *The Big Book of Car Culture: The Armchair Guide to Automotive Americana*. MotorBooks/MBI. էջ 9. ISBN 9780760319659. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.(չաշխատող հղում)
2. ↑  Corbe, David (2006). *A History of Cars*. Gareth Stevens. էջ 29. ISBN 9780836862867. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
3. ↑  Witzel, Michael Karl (1996). *Route 66 Remembered*. Motorbooks. էջ 31. ISBN 9780760301142. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. «America's heyday for hood ornaments.»
4. ↑  Swett, Pamela E. (2013). *Selling under the Swastika: Advertising and Commercial Culture in Nazi Germany*. Stanford University Press. էջ 118. ISBN 9780804788830. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.
5. ↑  Browne, Ray Broadus; Browne, Pat (2001). *The Guide to United States Popular Culture*. Popular Press. էջ 404. ISBN 9780879728212. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.
6. ↑  «Ford Thunderbird History - The Seventies». *automotivemileposts.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին.
7. ↑  *Automotive Industries, Volume 149*. Chilton. 1973. էջ 39. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին – via Google Books.
8. ↑  Ackerson, Robert C. (1993). *Standard catalog of 4 x 4's: 1945-1993*. Krause. էջ 481. ISBN 9780873412032. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին – via Google Books.
9. ↑  «Council Directive 74/483/EEC of 17 September 1974 on the approximation of the laws of the Member States relating to the external projections of motor vehicles». *eur-lex.europa.eu*. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
10. ↑  «Car Mascots and English Law». *louislejeune.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
11. ↑  Williams, Casey (2020 թ․ օգոստոսի 5). «Putting the focus on the ever-receding hood ornament». *The Detroit News*. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.
12. ↑  Kwon, Amos (2022 թ․ դեկտեմբերի 12). «Every Automotive Emblem, Explained». *gearpatrol.com*. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին.
13. ↑  Koma, Victor. «Reaching the Boiling Point: A History of Boyce Moto Meters». *prewarbuick.com*. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.
14. ↑  Torres-Spelliscy, Ciara (2019). *Political Brands*. Edward Elgar. էջ 5. ISBN 9781789901825. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.
15. ↑  Ralston, Marc (1980). *Pierce-Arrow*. A. S. Barnes. էջ 151. ISBN 9780498024511.
16. ↑  Flory, J. Kelly (2008). *American Cars 1946-1959: Every Model Year by Year*. McFarland. էջ 384. ISBN 9780786432295. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
17. ↑  Hernandez, Lolita (2004). *Autopsy of an engine and other stories from the Cadillac plant*. Coffee House Press. էջ 151. ISBN 9781566891615.
18. ↑  Adler, Dennis (2000). *The Art of the Automobile: The 100 Greatest Cars*. էջ 26. ISBN 9780061051289. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին – via Google Books.
19. ↑  *Heritage Vintage & Contemporary Photography Auction #5020*. 2009. էջ 118. ISBN 9781599673479. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին – via Google Books.
20. ↑  Hunting, Benjamin (2019 թ․ մայիսի 9). «10 Most Murderous Hood Ornaments in History». *DrivingLine*. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.
21. ↑  «Peugeot». *Automobile Quarterly*. **29** (1): 37. 1991. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին – via Google Books.
22. ↑  Gunnell, John (2006). *Standard Catalog of American Muscle Cars 1960-1972*. Krause. էջ 9. ISBN 9780896894334. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.
23. ↑  «The Marlin Story…. From Concept to Reality». *AMCRC Rambler Reader*. Vol. 17, no. 4. 1996. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին – via marlinautoclub.com.
24. ↑  Clinard, Marshall Barron; Yeager, Peter C. (2005). *Corporate crime*. Transaction Publishers. էջ 255. ISBN 9781412804936. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
25. ↑  Hyde, Charles K. (2003). *Riding the roller coaster: a history of the Chrysler Corporation*. Wayne State University Press. էջ 74. ISBN 9780814330913. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
26. ↑  Crandall, Larry (March–April 1999). «The Spirit of Ecstasy». *Tampa Bay Magazine*. Vol. 14, no. 2. էջ 133. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին – via Google Books.
27. ↑  Fadón, Borja (2009 թ․ մայիսի 31). «Hispano Suiza, recuerdos de una época gloriosa». *Motorpasion* (իսպաներեն). Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 20-ին.
28. ↑  Koch, Jeff (2014 թ․ դեկտեմբերի 12). «The whole stor(k)y – why is there a bird on the radiator of that car?». *Hemmings*. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.
29. ↑  Gunnell, John (2004). *Standard catalog of Buick, 1903-2004*. Krause. էջ 254. ISBN 9780873497602. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.(չաշխատող հղում)
30. ↑  «1986 Jeep Grand Wagoneer hood ornament». *classiccarstodayonline.com*. 2014 թ․ մայիսի 19. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին. «the standard hood ornament on all 1986-91 Jeep Grand Wagoneers»
31. ↑  Gunnell, John (1982). *Standard Catalog of American Cars, 1946-1975*. Krause. էջ 576. ISBN 9780873410274. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին. «.... distinctive medallions were set into the taillamps and the stand-up hood ornament ...»
32. 1 2  Harrop, JoAnne Klimovich (2021 թ․ մայիսի 3). «Hood ornament exhibition opens at The Frick Pittsburgh». *TribLIVE.com*. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին.
33. 1 2  Landes, William M.; Posner, Richard A. (2003). *The Economic Structure of Intellectual Property Law*. Harvard Univerity Press. էջ 332. ISBN 9780674265295. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին – via Google Books.
34. ↑  «Modern Plastics». Vol. 28. Breskin & Charleton. 1951. էջ 177. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (օգնություն)
35. ↑  «1955 Pontiac is all New». *Popular Mechanics*. Vol. 102, no. 5. 1954 թ․ նոյեմբեր. էջեր 88–89. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին – via Google Books.
36. ↑  Wraight, Tony. «René Lalique pre-war Car Mascots article». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
37. 1 2  Gunnell, John (2011). *Standard Catalog of Ford, 1903-2002: 100 Years of History, Photos, Technical Data and Pricing*. Penguin. ISBN 9781440230387. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.
38. ↑  Alice, Michele (2006 թ․ սեպտեմբերի 17). «Collector's Corner: Automobilia - Hood Ornaments and Mascots». *ecommercebytes.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.
39. ↑  «Vintage Hood Ornaments». *collectorsweekly.com*. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
40. ↑  Suvak, David (2012). *Test drive to Chicago: and other trips and tales*. Xlibris. էջեր 19–22. ISBN 9781479755530. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կափարիչի զարդ» հոդվածին։ |