recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մամիա Օրախելաշվիլի** (վրաց.՝ *მამია ორახელაშვილი*, ռուս.՝ *Иван Дмитриевич Орахелашвили*, հունիսի 10, 1881(1881-06-10), Քութայիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 11, 1937(1937-12-11)), վրացի բոլշևիկ հեղափոխական (*«հին բոլշևիկ»*) և խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1903)

1899 թվականից սովորել է Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, 1902 թվականից՝ Պետերբուրգի ռազմաբժշական ակադեմիայում։ Պետերբուրգում մասնակցել է 1905–1907 թվականների Ռուսական հեղափոխությանը։ 1906 թվականին ձերբակալվել է Հավլաբարի տպարանի գործով։ 1908 թվականից, ռազմաբժշկական ակադեմիան ավարտելուց հետո, որպես բժիշկ աշխատել է Անդրկասպյան մարզում։ 1914–1917 թվականներին եղել է զինվորական բժիշկ գործող բանակում։ 1917–1918 թվականներին եղել է ՌՍԴԲ(բ) կ Վլադիկավկազի կոմիտեի և Խորհրդային նախագահ, ՌՍԴԲ(բ)կ Կովկասյան երկրային կոմիտեի անդամ։ 1918 թվականին Վրաստանի մենշևիկների կառավարության կողմից ձերբակալվել է։ 1920–1921 թվականներին եղել է Վրաստանի Կ(բ) կ ԿԿ–ի նախագահ և ՌԿ(բ) կ ԿԿ–ի Կովկասյան բյուրոյի անդամ։

1921–1925 թվականներին եղել է Վրաստանի հեղկոմի նախագահ, Վրաստանի Կ(բ) կ ԿԿ–ի քարտուղար, Վրաստանի ԺԿԻ նախագահի տեղակալ, Անդրֆեդերացիայի ԺԿԽ նախագահ, 1923–1925 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԺԿԽ նախագահի տեղակալ։ 1926–1929 թվականներին՝ ՀամԿ(բ) կ Անդրերկրկոմի առաջին քարտուղար, միաժամանակ՝ «*Զարյա Վոստոկա*» թերթի պատասխանատու խմբագիր։ 1930 թվականին՝ «*Պրավդա*» թերթի խմբագրական կոլեկտիվի անդամ Մոսկվայում, 1931 թվականին՝ կրկին Անդրֆեդերացիայի ԺԿԽ նախագահ, ապա՝ ՀամԿ(բ) կ Անդրերկրկոմի առաջին քարտուղար։

1932–1937 թվականներին եղել է ՀամԿ(բ) կ ԿԿ–ին կից ՄԷԼԻ–ի տնօրենի տեղակալ, 1927–1930 թվականներին՝ Սովետական մեծ հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրության անդամ։ Եղել է նաև Կուսակցության 12, 15–17 համագումարների պատգամավոր, 12 և 14 համագումարներում ընտրվել է կուսակցության ԿԿ–ի անդամության թեկնածու, 15–16-ում՝ Համ Կ(բ) կ ԿԿ–ի, 16-ում՝ ԿՎՀ–ի անդամ։

Ձերբակալվել և գնդակահարվել է 1937 թվականներին՝ «Մեծ զտման» ժամանակաշրջանում։ Նույն ճակատագրին է արժանացել կինը՝ Վրացական ԽՍՀ լուսավորության մինիստր Մարիամ Օրախելաշվիլին։ Հետագայում դուստրը՝ Քեթևանը աքսորվել է ԳՈւԼԱԳ-ի ուղղիչ-աշխատանքային գաղութ, իսկ նրա ամուսինը՝ նշանավոր դիրիժոր Եվգենի Միքելաձեն, տանջամահ արվել։

Օրախելաշվիլիների ընտանիքը ռեաբիլիտացվել է 1955 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Орахелашвили Иван Дмитриевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Knight, Amy W. (1993), *Beria: Stalin's First Lieutenant*, p. 83. Princeton University Press, Princeton, New Jersey. 0-691-01093-5

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA08673741 · GND: 1099920515 · ISNI: 0000000082447527 · LCCN: n84000137 · NKC: js20191039090, js20191039091 · NTA: 07373750X · РГБ: 000187973 · VIAF: 60472237 · WorldCat VIAF: 60472237 |

 |

 |
**Անդրեաս Արծկեացի Պարոտներ** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), հայ տաղերգու։ Ենթադրվում է, որ ապրել է XVII դարում։

Հայտնի է նրա 4 տաղը։ Երգել է գարնան, վայելքի բերկրանքը («Տաղ վարդի և պլպալի...», Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր № 2339, «Տաղ սեղանոյ և ուրախութեան», ձեռագիր № 3751): Նրա երգերում արտացոլվել են նաև հայ ժողովրդի հինավուրց ցավի՝ պանդխտության վիշտն ու տառապանքը («Տաղ ղարիպի», ձեռագիր № 2339, «Տաղ ի վերայ ղարիպի...», ձեռագիր № 8274, նաև Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռագիր № 412):

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17665 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 393)։*  |
**Լևոն Աղասի Առուստամյան**, (մարտի 2, 1886(1886-03-02), Քարահունջ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1937), բանվոր-հեղափոխական, Անդրկովկասում հեղափոխական շարժման մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

ԽՄԿԿ անդամ 1904 թվականից։ Ծնվել է մայիսի 2-ին, Քարահունջ գյու]ում։ 1899-ին տեղափոխվել է Բաքու, որտեղ 1902-ից ընդգրկվել է հեղափոխական շարժումների մեջ։ Բազմիցս ձերբակալվել է։ 1911-ին, չորսամյա բանտարկությունից հետո, արտաքսվել է Զանգեզուր, բայց շուտով «Արզումանով» ազգանունով նորից վերադարձել է Բաքու։ 1917-ին ընտրվել է Բաքվի խորհրդի անդամ, մարտնչել Բաքվի կոմունայի հաղթանակի համար։ 1918–1919 թվականներին կուսակցական աշխատանք է կատարել Հյուսիսային Կովկասում, այնուհետև մասնակցել է Ադրբեջանում սովետական իշխանության հաստատմանը։ 1920-ին եղել է 11-րդ կարմիր բանակի հեղռազմխորհրդի հատուկ լիազոր Լեռնային Ղարաբաղում և Զանգեզուրում, գավառային կուսկոմիտեի բյուրոյի անդամ, գավառային հեղկոմի նախագահ։ Եղել է ԽՍՀՄ խորհուրդների II համագումարի, Անդրկովկասի կոմունիստական կազմակերպությունների II համագումարի պատգամավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 552)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կառլեն Հայրապետյան (այլ կիրառումներ)

**Կառլեն Տոնականի Հայրապետյան** (15 նոյեմբեր 1961 թ, Արագածոտնի մարզ, գյուղ Կաքավաձոր)՝ ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածու (1990 թ), գործարար, գիտնական։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1961 թվականի նոյեմբերի 15-ին Արագածոտնի մարզի Կաքավաձոր գյուղում։ 1978 թվականին ավարտելով տեղի դպրոցը, ընդունվել է ԵՊՀ–ի Ֆիզիկայի ֆակուլտետ։ 1983 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է նույն ֆակուլտետը։ 1983-1985 թթ․ աշխատել է Ֆիզիկայի կիրառական Պրոբլեմների ինստիտուտում։ 1983-1985 թթ․ սովորել և ավարտել է Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա–ի ասպիրանտուրան։ 1988-1990 թթ. աշխատել է համալսարանին կից ռենտգեն կենտրոնում։ 1990 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզը՝ «Պինդ մարմնի ֆիզիկա» մասնագիտությամբ և ստացել ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածուի կոչում։ 2008 թվականին հիմնադրել է «ԷՔՍ ՌԵՅ ՓՆՋԵՐԻ» լաբորատորիան,որտեղ կատարվել են ֆոնդամենտալ հետազոտություններ՝ պինդ մարմնի ֆիզիկայի բնագավառում։ Շուրջ 30 գիտական հոդվածների և 4 գյուտերի հեղինակ է։

Ձեռնարկատիրական գործունեություն
-------------------------------

1991 թվականին ընկերների հետ հիմնադրել է «Փունջ» ընկերությունը, որը զբաղվել է տարատեսակ ապրանքների ներմուծմամբ, արտահանմամբ և մեծածախ վաճառքով։ Lամպ, կաշի, կոշիկ, կարագ,(Valio) խմիչք(Diageo)։ Այնուհետև «Փունջ» ընկերությունը գնել է «Արդշինբանկ» ՓԲԸ–ի 16% բաժնետոմսեր, որոնք կորցրել է 2002 թվականին, երբ «Արդշինբանկ» ՓԲԸ–ն սնանկացել է։ 2001 թվականին հիմնադրել է «ՄԱՌՆԻԿ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը, որը հանդիսանում է «Փունջ» ընկերության իրավահաջորդը։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ և երկու թոռ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Մարիա Բրանիա դե Դիեգո** (իսպ.՝ María Braña de Diego, նոյեմբերի 28, 1912(1912-11-28), Մադրիդ, Իսպանիա - հոկտեմբերի 27, 2007(2007-10-27), Սարագոսա, Իսպանիա), իսպանացի հնագետ, ուսուցչուհի, Իսպանիայի թանգարանների ֆոնդապահ։ Աշխատել է Կորդովայի թանգարանում, Պրադոյի թանգարանում, Ազգային հնագիտական թանգարանում և Իսպանիայի ժողովրդական թանգարանում։ Եղել է Սեգովիայի շրջանային պատմական արխիվի առաջին տնօրենը և Համալսարանական կանանց իսպանական միության նախագահը (AEMU)։

Կենսագրություն
--------------

Մարիա Բրանիա դե Դիեգոն ծնվել է 1912 թվականին Իսպանիայի մայրաքաղաք Մադրիդում։ Սովորել է Էսկուելա ինստիտուտում։ 1933 թվականին մասնակցել է Միջերկրական ծովով համալսարանական շրջագայությանը, որն ուղենիշ հանդիսացավ իսպանական հնագիտության համար և բազում իսպանացիներ ներգրավեց դիսցիպլինի մեջ։ Ընդունվեց Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարան, որտեղ ուսումնասիրում էր փիլիսոփայություն և հումանիտար գիտություններ։ 1945 թվականին մտավ ֆոնդապահների, գրադարանավարների և հնագետների խմբակ։ Առաջին աշխատավայրը Ազգային հնագիտական թանգարանն էր։ Այնուհետև տեղափոխվեց Սեգովիայի պատմական արխիվ (իսպ.՝ Archivos Históricos de la Delegación de Hacienda de Segovia)։ Այնտեղից տեղափոխվեց Տոլեդոյի հնագիտական թանգարան և մինչև 1950 թվականի սեպտեմբերի 29-ը զբաղեցնում էր թանգարանի տնօրենի պաշտոնը։ 1950 թվականին տեղափոխվեց Ազգային հնագիտական թանգարան։ 1960-ական թվականներին նախագահում էր Համալսարանական կանանց իսպանական միությունը։ 1971 թվականին տեղափոխվեց Պրադոյի թանգարան։

Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Կասպեի որբերի քոլեջում աշխատում էր որպես ուսուցչուհի, որոնց հետ փախուստի դիմեց՝ հասնելով Կատալոնիա։ Բռնապետության ժամանակ ճնշումների ենթարկվեց։ Կյանքի վերջին տարիներին մասնակցեց Fundación Politeia-ին։

Մահացել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 27-ին 95 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  María Braña de Diego, una buena maestra. Ritama Muñoz-Rojas. *El País*. 5 de noviembre de 2007. Consultado el 21 de septiembre de 2015.
2. ↑  70 años de labor seria y libre a favor de la mujer Natacha Seseña. *El País*. 13 de noviembre de 1990. Consultado el 21 de septiembre de 2015.
3. ↑  Mujeres para un siglo. RTVE.es. 9 de marzo de 2004.
4. ↑  Excavating Women: A History of Women in European Archaeology. 1998. Editado por Magarita Díaz-Andreu y Marie Louise Stig Sorensen. *Spanish Women in a changing world*. p.130. Ed. Routledge.
5. 1 2 3 4  Ficha Museo del Prado. Enciclopedia Online. *Fundación Amigos Museo Nacional del Prado*. Consultado el 21 de septiembre de 2015.
**Շահեն Հայրապետյան** (1917, Գողթն, Վասպուրական, Մեծ Հայք և Տանակերտ, Նախիջևանի գավառ - 2007), ճարտարապետ, գեղանկարիչ։

Կենսագրական տվյալներ
--------------------

Շահեն Հայրապետյանը ծնվել է 1917 թվականին Գողթն գավառի Տանակերտ գյուղում։ Նրա ընտանիքը 1910-ական թվականներին Շահենի ծննդավայր էր գաղթել Դաղստանի Դերբենտ քաղաքից։ Շահենի հորեղբայրը՝ Հայրապետ Հայրապետյանը, հայտնի մանկագիր էր։ 1932 թվականից ապրում և ստեղծագործում է Մոսկվայում։ Նա Ռուսաստանի վաստակավոր ճարտարապետ է։ 1947 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ճարտարապետական համալսարանը, ինչից հետո աշխատել է ականավոր ճարտարապետներ Շուսևի, Ժոլտովսկու հետ միասին։

Նրա ծրագրերով կառուցված բազմաթիվ կառույցներից նշանավոր են Մոսկվայի ԳԱ լեռնային գործերի ինստիտուտի շենքը, Դամասկոսում ԽՍՀՄ-ի դեսպանատան շենքը, Մոսկվայում Լյուքսեմբուրգի դեսպանատան շենքը։ Զբաղվել է նաև գեղանկարչությամբ։ 1950 թվականից մասնակցել է նաև մի շարք ցուցահանդեսների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԳՈՂԹԱՆ ԳԱՎԱՌԻ ԱՆՎԱՆԻ ՏՈՀՄԵՐԸ / Սարգիս ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
2. 1 2  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 274։
**Մաննա Դեյ** (բենգալերեն՝ মান্না দে, իրական անունը՝ Պրաբոդհ Չանդրա Դեյ, մայիսի 1, 1919(1919-05-01), Կալկաթա, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - հոկտեմբերի 24, 2013(2013-10-24), Բանդալոր, Հնդկաստան), բենգալյան ծագմամբ հնդիկ երգահան և հանրաճանաչ երգիչ։ Մոհամեդ Ռաֆիի, Մուկեշի և Կիշոր Կումարի հետ միասին համարվում է հնդկական կինոյի արտակադրային երգի «ոսկե ձայներից» մեկը։ Ստեղծագործական կյանքի ընթացքում ձայնագրել է մոտ 4000 երգ։ Պարգևատրվել է մի շարք քաղաքացիական և կինեմատոգրաֆիական պարգևներով ու մրցանակներով, այդ թվում նաև հնդկական կինեմատոգրաֆիայի ամենաբարձր՝ Դադասահեբ Փհալկեի անվան պարգևով (2007 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Մաննա Դեյը ծնվել է Կալկաթայում։ Նրա հորեղբայրը, ով կույր երաժիշտ էր և հայտնի կոմպոզիտոր, ինչպես նաև երաժշտական արվեստի ուսուցիչ, մեծ ազդեցություն էր թողել Մաննա Դեյի վրա և որոշիչ դեր էր խաղացել հետագայում նրա մասնագիտության ընտրության հարցում։

Պատանի հասակում Մաննա Դեյը հետաքրքրվում էր սպորտով, հատկապես ըմբշամարտով և բռնցքամարտով։ Միաժամանակ մասնակցում էր դպրոցական ներկայացումներին, արդյունքում երաժշտության դասեր առնելով իր ուստադ մորեղբոր մոտ։ Որևէ փորձ չունենալով հանդերձ, նա հաղթում էր տարբեր քոլեջների միջև տեղի ունեցող երգի մրցույթներում։

1942 թվականին երիտասարդ Մաննա Դեյը հորեղբոր հետ տեղափոխվել է Բոմբեյ, որտեղ սկզբում հանդես էր գալիս որպես կոմպոզիտորի օգնական, իսկ հետագայում սկսեց աշխատել միայնակ, մասնավորապես երաժշտություն էր գրում հինդի լեզվով ֆիլմերի համար, միաժամանակ մասնագիտանում էր հյուսիսային Հնդկաստանի դասական երաժշտության ասպարեզում։ Նույն 1942 թվականին նա հայտնի դարձավ նաև որպես արտակադրային երգիչ։ Առաջին երգերը միանգամից դառնում էին հիթեր։ Նա ակտիվորեն համագործակցում էր այլ կոմպոզիտորների և երգիչների հետ։

1940-1950-ական թվականներին Մաննա Դեյի անունը հայտնի դարձավ նաև արտասահմանում։ Չսահմանափակվելով կինոյում իր դասական ոճով, նա կենդանի ձայնով կազմակերպում էր համերգներ, փորձում էր դասականը միախառնել փոփ երաժշտության, ինչպես նաև արևմտյան երաժշտական ուղղությունների հետ։ Այդ փորձերը հանգեցրին նրա երգերի և երաժշտության պահանջարկին՝ նաև 1955 թվականից հետո։ Հինդի լեզվով ֆիլմերի հետ նրա համագործակցությունը սկսվել է 1951 թվականից։

Անձնական կյանքը
---------------

Մաննա Դեյը ամուսնացել էր 1953 թվականին և ուներ երկու դուստր։ 2012 թվականին նրա կինը մահացել է քաղցկեղից։ 2013 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Մաննա Դեյը մահացել է հիվանդանոցում ՝ սրտի նոպայից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
3. 1 2  Legendary singer Manna Dey dies at 94 in Bangalore

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13921558g · GND: 13571043X · ISNI: 0000000078389467 · LCCN: no2001000016 · NLP: a0000002526349 · VIAF: 3697137 · WorldCat VIAF: 3697137 |

 |

 |
**Հովհաննես Մարտիրոսի Հախնազարյան** (1900, Ներքին Ագուլիս - 1978), հայ մանկավարժ, պատմագիտության և փիլիսոփայության դոկտոր։

Կենսագրություն և գործունեություն
--------------------------------

Հովհաննես Հախնազարյանը ծնվել է 1900 թվականին Ագուլիս քաղաքում։ Սովորել է սկզբում Գևորգյան ճեմարանում, հետո՝ Պրահայի համալսարանում։ 1919 թվականին Ագուլիսի կոտորածից փրկվելով՝ մշտական բնակության է տեղափոխվել Թեհրան։

Երկար տարիներ զբաղվել է ուսուցչությամբ, ինչպես նաև Իրանի հայկական դպրոցների գործի բարելավման աշխատանքներով։ Շուրջ 30 տարի դասախոսել է Թեհրանի համալսարանում։ Հեղինակել է մի քանի մանկավարժական հոդվածներ։ Հայրենի Գողթն գավառի պատմական անցյալի վերաբերյալ հուշագրությունն ու ուսումնասիրությունը ամփոփված են 1987 թվականի Անթիլիասում հետմահու լույս տեսած նրա «Գողթան գավառ» մեծածավալ գրքում։

Կինը՝ Արուսյակ Հախնազարյանն ավարտել է Պետերբուրգի կոնսերվատորիան։ Նա 30 տարուց ավելի դասախոսել է Թեհրանի պետական կոնսերվատորիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 268 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 15973358q · SUDOC: 179408135 · VIAF: 170581042 · WorldCat VIAF: 170581042 |

 |
**Այուաբա էկոլոգիական կայան** (պորտ.՝ Estação Ecológica de Aiuaba), էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Սեարա նահանգում։ Այն պահպանում է Կաատինգա չոր անտառային բիոմի տարածքը։ Ծառահատումից և որսորդությունից վտանգված է պահպանման միավորումը, որն իրականացվում է տեղի բնակչության կողմից։

Տեղագրություն
-------------

Այուաբա էկոլոգիական կայանը գտնվում է Կաատինգա բիոմում։ Ընդգրկում է 11747 հա տարածք։ Ստեղծվել է 2001 թվականի փետրվարի 6-ի հրամանագրով և կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից։ Պահպանման միավորումը Սեարա նահանգի Այուաբա մունիցիպալիտետում է։ Այն գտնվում է Սեռա դե Իպիաբայի միջհյուսիսային նստվածքային ավազանում։ Որոշ տարածքներում տարածքը լեռնային է, իսկ որոշներում՝ ավելի հարթ։ Տեղակայված է ծովի մակարդակից 400-700 մետր բարձրության վրա։

Տարեկան տեղումների միջին քանակը 590-684 մմ է, իսկ տեղումների մեծ քանակություն դիտվել է դեկտեմբերից հունիս ընկած ժամանակահատվածում։ Միջին ջերմաստիճանը 23 °C է։ Բուսականությունը անտառապատ տափաստանային սավանա է և հիմնականում չի փոխվել մարդկային գործողությունների արդյունքում՝ բացի որոշ դաշտերից։ Բույսերից շատերը «հարմարվել» են երաշտին։ Թռչունների կյանքը սահմանափակ է` երկար չորային ժամանակահատվածների պատճառով։

Պահպանություն
-------------

Էկոլոգիական կայանը «խիստ բնական արգելոց է», որը գտնվում է Բնության պահպանության միջազգային միության Iա կատեգորիայի ներքո։ Նպատակն է՝ պահպանել բնությունը և աջակցել գիտական հետազոտություններին։ Ականջավոր աղավնին (*Zenaida auriculata*), որը վտանգված է արհեստավարժ որսորդների կողմից, բուծման շրջանում ապաստան է որոնում միավորումում։ Միավորումը՝ որպես Կաատինգա բիոմի պահպանության ամենամեծ տարածք, ունի մեծ էկոլոգիական նշանակություն, քանի որ ամբողջությամբ ծածկված է Կաատինգայի ծառերով, և կարևոր դեր է խաղում կենսաբանական բազմազանության պահպանման գործում։

2014 թվականին բնապահպանը հայտարարեց, որ Այուաբա էկոլոգիական կայանի ճակատագիրը կանխորոշվել էր։ 2012 թվականի դեկտեմբերից մինչ այժմ կառավարիչ չի եղել, ինչի պատճառով անդարմանելի վնաս է հասցվել տարածաշրջանի վայրի բնությանը և սավաննայի բիոմին։ Որսորդները զվարճանում էին՝ սպանելով թռչուններին և վայրի կենդանիներին, ինչպես նաև հատելով դարավոր կանգուն մնացած տեղի ծառերը։ 2015 թվականի դրությամբ Գամելեյրայի հսկիչ կետը մեկ տարով փակ էր։ Միավորումն ու նրա շրջակայքը վտանգված են եղել տեղացիների կողմից, ովքեր որս էին անում և ծառեր հանում։ Այնուամենայնիվ, բնապահպանական իրազեկման ծրագիրը կարող է որոշակի ազդեցություն ունենալ այդ գործողությունների կրճատման վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3
3. ↑

Աղբյուրներ
----------

* «Estação Ecológica de Aiuaba», *Ambiente Brasil* (Portuguese), Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 8-ին`{{citation}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Silvânia Claudino (2014 թ․ մարտի 13), «Estação Ecológica de Aiuaba sofre com ação de caçadores», *Diário do Nordeste*, Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 3-ին, Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 8-ին `{{citation}}`: More than one of `|archivedate=` and `|archive-date=` specified (օգնություն); More than one of `|archiveurl=` and `|archive-url=` specified (օգնություն)
* *Unidade de Conservação: Estação Ecológica de Aiuaba* (Portuguese), MMA: Ministério do Meio Ambiente, Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 8-ին`{{citation}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
**Սոֆիայի բժշկական համալսարան** (բուլղար․՝ Медицински университет), պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Սոֆիա քաղաքում։ Բուլղարիայի ամենահին բժշկական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունն է։

Համալսարանում ուսանում է ավելի քան 8300 ուսանող, որոնց թվում 3100 օտարերկյա, 121 դոկտորանտուրայի, 2237 ասպիրանտուրայի և 23 կլինիկական օրդինատոր։ Այն կազմված է չորս ֆակուլտետներից՝ Բժշկական ֆակուլտետ, ստոմատոլոգիական ֆակուլտետ, դեղագործական ֆակուլտետ և հասարակական առողջապահության ֆակուլտետ։

Պատմություն
-----------

Սոֆիայի բժշկական համալսարանը Բուլղարիայի ամենահին բժշկական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունն է։ Իր պատմության սկիզբը դրել է բուլղարացի արքա Ֆերդինանդ I-ը՝ հրատարակելով Սոֆիայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի հիմնադրման մասին հրամանը։ Առաջին դասախոսությունը կարդացել է պրոֆեսոր Գ. Շիշկովը 1918 թվականին։ Բուլղարիայի բժշկության առաջին պրոֆեսորներից են եղել Վ. Մոլովը, Պ. Ստոյանովը, Ս. Կիրկովիչը, Ի. Կիպրովը (առաջին դեկան), Ռ. Հ. Կանը, Տ. Պետրովը, Պաշևը, Ատ. Տեոդորովը և այլք։ Նոր ֆակուլտետի զարգացման գործում մեծ ներդրում են ունեցել Մ. Ռուսևը, Ա. Մ. Պետրովը, Ս. Վատևը և Պ. Օրահովացը։

Կազմվածք
--------

Բժշկական համալսարանը իր մեջ ներառում է 4 ֆակուլտետ, 1 դեպարտամենտ (լեզվային կրթության և ուսանողական սպորտի դեպարտամենտ), 1 քոլեջ («Յորդանկա Ֆիլարետովա» բժշկական քոլեջը Սոֆիայում), 1 մասնաճյուղ Վրացա քաղաքում, Կենտրոնական բժշկական գրադարան, Համալսարանական էլեկտրոնային, տեղեկատվական և ուսուցողական կենտրոն ու 14 համալսարանական հիվանդանոց։ Ինչպես ԱՄՆ-ում Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում, այն կազմված է երկու հիմնական կազմություններից՝ մինչկլինիկական բազայից և կլինիկական բազայից։ Համալսարանում աշխատում են 1969 դասավանդող և գիտական աշխատող։

### Ֆակուլտետներ

Դեղագործական ֆակուլտետը Սոֆիայի Մոսկովյան փողոցի վրա
* Բժշկական ֆակուլտետ
* Ստոմատոլոգիական ֆակուլտետ
* Դեղագործական ֆակուլտետ
* Հասարակական առողջապահության ֆակուլտետ

Ղեկավարություն
--------------

* Ռեկտոր, պրոֆեսոր դոկտոր Վիկտոր Զլատկով
* Ուսումնական գործունեության փոխռեկտոր, պրոֆեսոր դոկտոր Տիհոմիրա Զլատանովա
* Լիազորագրման և գիտության փոխռեկտոր, պրոֆեսոր դոկտոր Վալենտինա Պետկովա
* Հետդիպլոմային ուսուցման, միջազգային ինտեգրացման և ֆինանսավորման ծրագրի փոխռեկտոր, պրոֆեսոր դոկտոր Ռադոմիր Ուգրինով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  «Подробна информация Медицински университет - София» (բուլղարերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. `{{cite web}}`: Text "websiteМинистерство образования и науки" ignored (օգնություն); Unknown parameter `|subtitle=` ignored (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բժշկական համալսարանի
* Ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի
* Դեղագործական ֆակուլտետի
* Բժշկական ֆակուլտետի
* ֆակուլտետի ոչ պաշտոնական կայք(չաշխատող հղում)
(բուլղ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1042290474 · ISNI: 0000000406210092 · LCCN: n2014180238 · Microsoft: 30147112 · SUDOC: 172729513 · VIAF: 172287630 · WorldCat VIAF: 172287630 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փիրուզ (այլ կիրառումներ)

Անտիոքի գրոհը: Խաչակիրները Փիրուզի օգնությամբ աստիճանով բարձրանում են աշտարակ
**Փիրուզ**, մեծահարուստ հայ զինագործ, ի սկզբանե եղել է քրիստոնյա, սակայն Անտիոքի կառավարիչ՝ Յաղի-Սիանի ճնշման ներքո ընդունել է իսլամ։ Առաջին խաչակրաց արշավանքի ընթացքում Յաղի-Սիանի սելջուկյան կառավարությունում զբաղեցրել է բարձր պաշտոն, իսկ Անտիոքի պաշարման ժամանակ եղել է է Երկու քրոջ աշտարակի կայազորի հրամանատարը։ Այն բանից հետո, երբ Յաղի-Սիանը խլում է Փիրուզի ունեցվածքը, իսկ վերջինս իմանում է, որ իր կինը իրեն դավաճանում է Յաղիի հետ, իր լրտեսական ծառայություններն է առաջարկում խաչակիրների առաջնորդներից՝ Բոհեմունդ I-ին։ Բոհեմունդը Փիրուզին առաջարկում է հարստություններ և անվտանգության երաշխիք օգնության դիմաց։ Փիրուզը վրեժով լցված համաձայնվում է։ Հունիսի 3-ի գիշերը Փիրուզը իր վերահսկողության տակ գտնվող աշտարակից աստիճան է բաց թողնում Բոհեմունդի զորքերի համար, այսպիսով խաչակիրները ներխուժում են քաղաք և բացում են դարպասները։ Այս իրադարձությունը առանցքային նշանակություն ունեցավ ողջ արշավանքի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Moslem World, Volume 58, pg.63, Samuel Marinus Zwemer, Christian Literature Society for India, Hartford Seminary Foundation, Published for the Nile Mission Press by the Christian Literature Society for India, 1911
2. ↑  The complete idiot's guide to the Crusades By Paul L. Williams, pg. 73
3. ↑  The far-farers: a journey from Viking Iceland to Crusader Jerusalem, Vol 2003, Part 2, pg. 459, by Victoria Clark
4. ↑  The Crusades, by Antony Bridge, pg. 314
**Վոլոդյա Մնացականյան** (1958, հոկտեմբեր 26 - 2015 մարտի 16), ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Վոլոդյա Սերյոժայի Մնացականյանը ծնվել է 1958 թվականին Երևանում։ 1989 թվականից անդամագրվել է «Մեծ Հայք» ջոկատին և մասնակցել Վարդենիսի, Գորիսի, Նոյեմբերյանի շրջանների սահմանների պաշտպանական գործողություններին։ 1991 թվականին մասնակցել է Նոյեմբերյանի շրջանի Կոթ գյուղի, Իջևանի` Աչաջուր, Վարդենիսի` Զոդ, Արարատի, Երասխավանի պաշտպանական մարտերին։ 1992 թվականին ընդգրկվել է «Արծիվ մահապարտներ» հատուկ գումարտակի առաջին դասակի կազմում, որպես ականանետորդ։ Մասնակցել է ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Վանք, Վաղուհաս, Հարությունագոմեր գյուղերի համար մղվող մարտերին։ Սեպտեմբերի 2-ին Հարությունագոմերի մոտ ծանր վիրավորվում է։ 1994 թվականի մարտի 4-ին ընդգրկվում է Էջմիածնի պայմանագրային զորամասի օպերատիվ խմբի կազմի մեջ, մեկնում Աղդամ` Փափրավանդ գյուղ, մասնակցում Մարտակերտի շրջանի Հակոբ Կամարի, Մաղավուզ, Տոնաշեն, Մատաղիս և Թալիշ գյուղերի ազատագրման մարտերին։ Մայիսի 6-ից, զինադադարից հետո մնացել է դիրքերում մինչև օգոստոսի 4-ը, այնուհետև զորացրվել։ Մահացել է 2015 թվականին, Երևանում։ Թաղված է Եռաբլուր պանթեոն։

Պարգևներ
--------

* «Արիության համար» մեդալ
* «Մայրական երախտագիտության» մեդալ
* «Երկրապահ» հուշամեդալ
* «Արծիվ մահապարտներ» հուշամեդալ
* «Վազգեն Սարգսյան» պատվոգիր, ԵԿՄ-ի կողմից
* «Արծիվ մահապարտների միություն»,«Մարտական ուղի»,2008 թ, նոյեմբեր 7։
**Փիթեր Հոուարդ Գիլմոր** (անգլ.՝ Peter Howard Gilmore [ˈpitəɹ ˈhaʊəɹd ˈgɪlmɔɹ], մայիսի 24, 1958(1958-05-24) կամ դեկտեմբերի 14, 1956(1956-12-14), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), Սատանայի եկեղեցու քրմապետ։ Փիթեր Գիլմորը ծնվել ու մեծացել է Նյու Յորքում։ Պատանեկության հասակում նա հաճախ է այցելել Դժոխային խոհանոց թաղամասն, իսկ 1980 թվականին, տեղափոխվել ու բնակություն է հաստատել այնեղ։ Տասներեք տարեկան հասակում նա ընթերցեց Սատանայի աստվածաշունչն ու Սատանայի եկեղեցին նկարագրեց որպես «մոտիվացնող փիլիսոփայական ուժ իր կյանքում»։

Գործունեություն
---------------

Երկար ժամանակ եղել է Սատանայի եկեղեցու անդամ, միաժամանակ հանդիսանալով դեթ մետալ ժանրի «Acheron» սատանիստական ռոք խմբի անդամ, 2001 թվականին Բլանշ Բարթոնը՝ Անտոն ԼաՎեյի (կազմակերպության հիմնադիր, ով մինչև կյանքի վերջը (1997) հանդիսացել է եկեղեցու քրմապետ) կինը, Վինսենթ Քրոուլիի Սատանայի եկեղեցու քրմապետի դերը ստանձնելու առաջարկի պաշտոնական մերժումից հետո, պաշտոնական կերպով քրմապետի հաստիքն իր լիազորությամբ հանձնում է Գիլմորին և նրա կնոջը՝ Փեգի Նադրամիային։

Որպես Սատանայի եկեղեցու ներկայացուցիչ, Փիթեր Գիլմորը սատանիզմի վերաբերյալ շատ ռադիո և հեռուստատեսային հարցազրույցների մասնակցեց, ինչպիսիք են օրինակ՝ The History Channel-ը, BBC-ն, Syfy Universal-ը, Բոբ Լարսոնի քրիստոնեական ռադիոհաղորդումը և այլն։

1989 թվականին, կնոջ՝ Փեգի Նադրամիայի հետ, հեղինակեցին «Սև Բոց» սատանայական ամսագիրը, որը մինչև օրս էլ հրատարակվում է։ 2005 թվականին դարձել է ԼաՎեյան սատանիզմի «Սատանայի աստվածաշունչ» գրքի նոր ներածության հեղինակը, իսկ նրա սատանիզմի մասին պատմող հոդվածը ներառվել է «Կրոնի և բնության հանրագիտարան»-ում։

Մատենագիտություն
----------------

* *Peter Gilmore*. Satanism // The Encyclopedia of Religion and Nature. — L. NY.: Thoemmes Continuum, 2005. pp. 1483–1484. ISBN 1-84371-138-9
* *Peter Gilmore*. The Satanic Scriptures / Foreword by Blanche Barton, Biographical sketch by Peggy Nadramia, Illustrated by Timothy Patrick Butler. — Scapegoat Publishing, 2007. ISBN 978-0-9764035-9-3, ISBN 978-0-9764035-7-9

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. 1 2  Open Questions: Diverse Thinkers Discuss God, Religion, and Faith, Luís F. Rodrigues
3. ↑  «The Encyclopedia of Religion and Nature». *google.com*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Փիթեր Գիլմորի հարցազրույցը Archived 2009-07-28 at the Wayback Machine.
* «Քարտեզ մոլորվածների համար», Փիթեր Գիլմոր
* Փ. Գիլմոր, «The Satanic Scriptures» (հատված(անգլ.))
* Սատանայի եկեղեցու պաշտոնական կայքէջ (англ.) Archived 2021-03-21 at the Wayback Machine.

##### Հարցազրույց անգլերեն լեզվով

* Endemoniada
* New York Press
* The Devil’s Advocates — հոդված, նվիրված 6/6/06.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող՝**Անտոն ԼաՎեյ** | **Սատանայի եկեղեցու քրմապետ**2001 - ներկա | Հաջորդող՝**—** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 15818373d · GND: 138146152 · ISNI: 0000000005301022 · LCCN: no2009073601 · SUDOC: 172575052 · VIAF: 39711788 · WorldCat VIAF: 39711788 |

 |

 |
**Սերգեյ Իվանի Գրիգորով** (հունիսի 4, 1946(1946-06-04), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հրթիռահրետանային բնագավառի հայ մասնագետ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1998), պրոֆեսոր։ ՌԴ հերոս (1997): Պահեստի գեներալ-գնդապետ։ ՌԴ ԶՈւ վաստակավոր մասնագետ։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1988):

Կենսագրություն
--------------

Սերգեյ Գրիգորովը ծնվել է 1946 թվականի հունիսի 4-ին, Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքում։ 1967 թվականին ավարտել է Վորոնեժի ռազմական ավիացիոն-տեխնիկական ուսումնարանը։ 1974 թվականին՝ Ա. Ֆ. Մոժայսկու անվան ռազմական ճարտարագիտական ակադեմիան։ 1979-1985 թվականներին աշխատել է ՌԴ ՌՕՈՒ գլխավոր հրամանատարության աշխատակազմում, 1985-1992 թվականներին աշխատել է ՊՆ կենտրոնական ապարատում, 1992-1999 թվականներին եղել է ՊՆ բնապաշտպանության և հատուկ պաշտպանական միջոցների վարչության պետ, 1999-2004 թվականներին՝ ՌԴ նախագահին առընթեր պետական տեխնիկական հանձնաժողովի նախագահ, 2004 թվականից՝ ՌԴ տեխնիկական և արտահանումային վերահսկման դաշնային ծառայության տնօրեն, պետական գաղտնիքի պաշտպանության հարցերով միջգերատեսչական հանձնաժողովի նախագահ։ Մասնակցել է Ուկրաինայում Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին, Աֆղանստանում՝ մարտական գործողությունների։

Աշխատանքները վերաբերում են հետախուզական գործունեության վարման և տեղեկույթի, հատկապես պետական գաղտնիք հանդիսացող տեղեկությունների չարտոնված հավաքման համար տեխնոլոգիաների, ֆիզիկական գործոնների և դաշտերի մշակման հարցերին։
Հեղինակ է գիտական հայտնագործության։

Անդամակցություն
---------------

* ՌԴ հրթիռային և հրետանային ԳԱ լիիրավ անդամ։
* ՌԴ բնական ԳԱ լիարժեք անդամ։
* Տեղեկատվության միջազգային ակադեմիայի լիիրավ անդամ։
* ՌԴ էկոլոգիական ակադեմիայի լիիրավ անդամ։

Դասային աստիճան
---------------

* ՌԴ 1-ին դասի լիիրավ պետական խորհրդական

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1988)

ԽՍՀՄ զինված ուժերի վասկատաշատ մասնագետ
«Ոսկե աստղ» մեդալ (1997)

* Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 3-րդ աստիճանի շքանշան (2006)
* ՌԴ նախագահի պատվավոր դիպլոմ (2016)։
* Կարմիր աստղի շքանշան (2)
* Կարմիր դրոշի շքանշան (Աֆղանստան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 693։
2. ↑  Григоров, Сергей Иванович

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սերգեյ Գրիգորով «Երկրի հերոսներ» կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Declarator.org |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Ադրիան Ոսկանի Բարսեյան** (մայիսի 28, 1939(1939-05-28), Բոստոն, ԱՄՆ), հայազգի ֆիզիկոս։ Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գետությունների դոկտոր (1977):

Կենսագրություն
--------------

Ադրիան Բարսեյանը ծնվել է 1939 թվականի մայիսի 28-ին, Բոստոն (ԱՄՆ) քաղաքում։ 1967 թվականին ավարտել է Հարվարդի համալսարանը։ 1967-1993 թվականներին աշխատել է ԱՄՆ ազգային առողջապահության ինստիտուտի համակարգչային հետազոտությունների և տեխնոլոգիայի բաժանմունքի ֆիզիկական գիտությունների լաբորատորիայում։ 1984-1993 թվականներին եղել է նույն ինստիտուտի մոլեկուլային ուժերի լաբորատորիայի, 1993-1997 թվականներին՝ համակարգչային հետազոտությունների և տեխնոլոգիայի վարչության ղեկավար, 1997 թվականից՝ այդ ինստիտուտի ֆիզիկական և կենսաբանական լաբորատորիայի տնօրեն (1977-1980 թվականներին), միաժամանակ՝ «Կենսաֆիզիկա» (ԱՄՆ) հանդեսի գլխավոր խմբագիր, 1978-1992 թվականներին աշխատել է «Կոնսաֆիզիկայի շուրջ քննարկումներ» գիտական պարբերականի խմբագրությունում (հիմնադիրներից է)։

Աշխատանքները վերաբերում են կենսաբանական մակրոմոլեկուլներ կազմավորող ուժերի և այդ մակրոմոլեկուլների էներգիայի հաշվման եղանակներին, տեսական վերլուծությանը, ուղղակի չափման ֆիզիկային։

Անդամակցություն
---------------

* ԱՄՆ կենսաֆիզիկոսների ընկերության նախագահ (1983-1984):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 220-221։
**Ֆիլիպ Վիլհելմ Գրիմ** (գերմ.՝ Philipp Wilhelm Grimm, սեպտեմբերի 19, 1751(1751-09-19), Հանաու, Մայն Կինցիգ, Դարմշտադտի վարչական շրջան, Հեսսեն, Գերմանիա - հունվարի 10, 1796(1796-01-10), Steinau an der Straße, Մայն Կինցիգ, Դարմշտադտի վարչական շրջան, Հեսսեն, Գերմանիա), գերմանացի իրավաբան։

Գրիմ եղբայրների հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ֆիլիպ Վիլհելմ Գրիմը ծնվել է 1751 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Հանաու քաղաքում՝ Շտայնաու-ան-դեր-Շտրասե քաղաքի պաստոր Ֆրիդրիխ Գրիմ Կրտսերի (1707-1777) և Քրիստինա Ելիզավետա Հայլմաննի (1715-1754) ընտանիքում։ Իրավունք է սովորել Հանաու և Հերբորն քաղաքների բարձրագույն դպրոցներում, Մարբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1778 թվականին փաստաբանի պարտականություններ է ստանձնել Հանաու քաղաքի Արքունական դատարանում։ Շուտով ծառայության է անցել մագիստրատում, որտեղ 1782 թվականին զբաղեցրել է քաղաքային մատենավարի պաշտոնը, իսկ 1787 թվականին՝ Քաղաքային քարտուղարի պաշտոնը։ Դրանց հետ միաժամանակ 1782 թվականին ստանձնել է Հանաու կոմսության Բյուշերտալ (գերմ.՝ Büchertal) ամտի զեմստվոյական մատենավարի պարտականությունները։ 1791 թվականին նա թողել է իր նախկին պաշտոնները Շտայնաու շրջանի ամտմանի պարտականություններն ստանձնելու պատճառով։ Այնտեղ է մեկնել կնոջ և հինգ երեխաների՝ Յակոբի, Վիլհելմի, Կարլի, Ֆերդինանդի և Լյուդվիգի հետ։ Շտայնաուում Ֆիլիպ Վիլհելմ Գրիմը համատեղել է մի շարք պաշտոններ. նա ոչ միայն շրջանի գլխավոր չինովնիկն էր, այլ նաև միաժամանակ զեմստվոյական դատավորն ու տեղական նոտարը։ Այդպիսի ծանրաբեռնվածությունը նրան ստիպել է ծառայությանը նվիրել բառացիորեն իր ամբողջ ժամանակը՝ չնայած հոգնածությանը կամ հիվադությանը։ 1796 թվականին սովորական մրսածությունը վերածվել է երկկողմանի թոքաբորբի, որից էլ մահացել է հունվարի 10-ին՝ 44 տարեկան հասակում, ուժերի և կարիերայի ծաղկման շրջանում։

Շտայնաուի կենտրոնում ամտման Գրիմի համար կառուցված մեծ տունը ներկայումս Գրիմ եղբայրների հիշատակին նվիրված թանգարան է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lemmer M. Die Brüder Grimm. Leipzig, 1985. S. 5-7.
2. ↑  Hoppe M. Hanau und die Brüder Grimm. Hanau, 2007. S. 18 und ff.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1114070297 · VIAF: 6988147484255349360001 · WorldCat VIAF: 6988147484255349360001 |

 |
**Սարգիս Հարությունի Ղևոնդյան** (1904, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 7, 1975(1975-12-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ անասնաբույժ։ Անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Ղևոնդյանը ծնվել է 1904 թվականին, Թիֆլիսում։ Ավարտել է Մոսկվայի անասնաբուժական ակադեմիան։ 1929-1934 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ հողժողկոմատի անասնաբուժական գլխավոր վարչությունում։ 1934-1936 թվականներին եղել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի պրոռեկտոր, 1936-1946 թվականներին՝ ՀԿԿ կենտկոմում (1943-1946 թվականներին՝ քարտուղար), 1946-1947 թվականներին՝ ՀԽՍՀ գյուղնախարար, 1947-1959 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԽ նախագահության քարտուղար, 1955-1964 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Անասնաբուծության և անասնաբուժության գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի մակաբուծաբանության և անասնաբուժասանիտարական փորձաքննության ամբիոնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական կենդանիների հիվանդությունների ախտորոշման, կանխարգելման և բուժման միջոցառումների մշակման խնդիրներին։ Առաջարկել է Յոդինոլ պատրաստուկն օգտագործել մանր եղջերավոր անասունների դիկտիոկաուլոզ հիվանդության բուժման նպատակով։

Մահ
---

Սարգիս Ղևոնդյանը մահացել է 1976 թվականին, Երևանում։

Երկեր
-----

* Անասնաբույժի ուղեցույց (ինվազիոն հիվանդություններ), Երևան, 1968։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
**Յոհաննա Էլեոնորա Դելագարդի** (շվեդ.՝ Johanna Eleonora De la Gardie, հունիսի 26, 1661(1661-06-26), Համբուրգ, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն - դեկտեմբերի 27, 1708(1708-12-27), Ստոկհոլմ քաղաք, Փոխմարզպետի պաշտոն, Շվեդիա), շվեդ գրող, բանաստեղծուհի և շվեդական արքունիքի պատվավոր օրիորդ։

Կենսագրություն
--------------

Յոհաննան Ֆրեդրիկ Պոնտուս Դելագարդիի և Բեատա Էլիզաբեթ ֆոն Կենիգսմարկի դուստրն է։ Նա գերազանց կրթություն է ստացել քրոջ՝ Էբբա Մարիա Դելագարդիի և զարմուհիների՝ Ամալիա Վիլհելմինա ֆոն Կենիգսմարկի և Մարիա Ավրորա ֆոն Կենիգսմարկի հետ։ Նրա քույրը՝ Էբբա Մարիան, հետագայում դարձավ հայտնի բանաստեղծուհի և երգչուհի Շվեդիայի թագավորի արքունիքում։ Յոհաննան դարձավ պատվո օրիորդ և քրոջ հետ միասին դանիական թագուհի Ուլրիկա Էլեանորա Դանիացու սիրելին էին։ Նա նաև թագուհի Գեդվիգ Էլեոնորա Գոլշտեյն-Գոտտորպսկայայի ընկերուհին էր։

Յոհաննան թագավորական արքունիքում մասնակցել է սիրողական թատրոնի բեմադրություններին, որը կազմակերպել է թագուհի Էլեոնորը։ 1683-1684 թվականների ձմռանը նա խաղացել է Ժան Ռասինի Իֆիգենիա ներկայացման մեջ` մարմնավորելով Իֆիգենիայի դերը։ Այս ներկայացումը պատմաբանները համարում են նշանակալի իրադարձություն, քանի որ սա առաջին բեմադրությունն էր, որում խաղում էին միայն կանայք։ Դրանով սկսվեց շվեդական հասարակության ծանոթությունը ֆրանսիական գրականության դասականներին։ Յոհաննան ֆրանսերենով գրել է *Portrait d’Ismène* պոեմը, որը նա նվիրել է Ուլրիկե Էլեոնորին, ինչպես նաև գերմաներեն սաղմոս, որը կոչվում է *Weich, Falsche Welt*: 1691 թվականին Յոհաննան ամուսնացել է իր զարմիկ կոմս Էրիկ Ստենբոկ Գուստավի հետ։ Նրանք ապրել են Անգլիայում մինչև 1697 թվականը, որտեղ հանրաճանաչ դեմքեր են եղել թագուհի Մարիայի արքունիքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Munthe A.* Johanna Eleonora De la Gardie — P. 724.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Johanna Eleonora De la Gardie 1661-06-26 — 1708-12-27 Poet, hovdam
3. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
4. ↑  Samlaren / 21:a årgången (1900) Runeberg
5. ↑  Lars Löfgren (2003). Svensk teater. (Swedish theater) Stockholm: Natur & Kultur. Sid. 46. 91-27-09672-6

Գրականություն
-------------

* Anteckningar om svenska qvinnor
* Svenskt biografiskt handlexikon
* P. Hanselli: *Samlade vitterhetsarbeten af svenska författare från Stjernhjelm till Dalin* (1867)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · WeRelate |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեդական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1055662561 · ISNI: 0000000053832194 · LIBRIS: 225544 · VIAF: 41815725 · WorldCat VIAF: 41815725 |

 |
**Ամալյա Պետրոսյան** (ապրիլի 8, 1937(1937-04-08), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ պատմաբան, ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Ամալյա Պետրոսյանը ծնվել է 1937 թվականի ապրիլի 8-ին Թբիլիսիում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը` պատմաբանի որակավորմամբ։ 1966 թվականին ավարտել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի պատմության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1967 թվականից աշխատել է Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրությունում, որպես գիտական խմբագիր, ապա Հայ ժողովրդի պատմության բաժնի վարիչ։ ԱԺ-ում ծավալած գործունեության ընթացքում եղել է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի, ինչպես նաև «Շամիրամ» խմբակցության անդամ։ Եղել է «Շամիրամ» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Կենսագրությունը ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ամալյա Պետրոսյանի կենսագրությունը ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աղաջանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հայկ Սերգեյի Աղաջանյան** (հունվարի 11, 1898(1898-01-11), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 22, 1972(1972-04-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1961), պրոֆեսոր (1962)։

Կենսագրություն
--------------

Հայկ Աղաջանյանը ծնվել է 1898 թվականի հունվարի 11-ին, Թիֆլիսում։ 1919 թվականին սովորել է Թիֆլիսի համալսարանում։ 1917 թվականից եղել է Թիֆլիսի, 1919 թվականից՝ Երևանի «Սպարտակ» կազմակերպությունների հիմնադիր անդամ։ Մասնակցել է 1920 թվականի Մայիսյան խռովությանը, Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատմանը։ 1930 թվականին դասավանդել է Մոսկվայի և Երևանի բուհերում։

Աշխատությունները վերաբերում են հայ հասարակական-քաղաքական մտքի պատմության, մարքսիստական փիլիսոփայության հարցերին։

Հայկ Աղաջանյանը մահացել է 1972 թվականի ապրիլի 22-ին, Երևանում։

Անդամակցություն
---------------

* Թիֆլիսի «Սպարտակ» կազմակերպության հիմնադիր անդամ, 1917
* Երևանի «Սպարտակ» կազմակերպությունների հիմնադիր անդամ, 1919

Երկեր
-----

* Вопросы марксистско-ленинской теории в трудах Ст. Шаумяна, 1958 (Агаджанян Гайк Сергеевич).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10042 |

 |
**Լուիջի Սերաֆինի** (օգոստոսի 4, 1949(1949-08-04), Հռոմ, Իտալիա),իտալացի նկարիչ, ճարտարապետ և արդյունաբերական դիզայներ։

Կենսագրություն
--------------

Սերաֆինին լայնորեն հայտնի է դարձել որպես «Կոդեքս Սերաֆինիանուսի» ստեղծող, մի գրքի, որը լույս է տեսել 1981 թվականին։ «Կոդեքս Սերաֆինիանուս» գիրքը ստեղծելու համար Սերաֆինին ոգեշնչվել է Վոյնիչի ձեռագրից։ 360 էջանոց «Կոդեքս Սերաֆինիանուսը» համարվում է երևակայական աշխարհի հանրագիտարան, որը գրված է «անհայտ լեզվով» և պարունակում է սյուռեալիստական, վառ պատկերազարդումներ։ Գիրքը գրավել է փիլիսոփա Ռոլան Բարտի ուշադրությունը, 1984 թվականին դրա մասին էսսե է գրել Իտալո Կալվինոն։

2009 թվականին մայիսի 11-ին Օքսֆորդի համալսարանի Գրքասերերի ընկերության ժողովի նիստում Սերաֆինին պնդել է, որ Կոդեքսի ցանկում որևէ թաքնված իմաստ չկա, այն ասեմիկ է և գրելաձևն ավելի շատ նման է անգիտակցական գրի։ Նա ցանկացել է, որ իր այբուբենը ընթերցողին փոխանցի այն նույն զգացողությունը, որն զգում է կարդալ չիմացող երեխան, որը նայում է գրքին, որում գրվածն ինչպես ինքը գիտի, հասկանալի է մեծահասակների համար։

1984 թվականին Սերաֆինին ստեղծել է էլ ավելի հազվագյուտ գիրք՝ *Pulcinellopedia (piccola)* (ռուսերեն տառադարձությունով հայտնի որպես *Полишинелепедия*), իտալական կատակերգության հերոս Պուլչինելլայի մասին մատիտանկարներով։

1980-ական թվականներին աշխատել է որպես ճարտարապետ և դիզայներ Միլանում։ Սերաֆինիի արվեստի գործերը առանձնանում են մետալեզվությամբ (օրինակ՝ Սանթա և Սուսփիրալ բազկաթոռները, Artemide դիզայներական ընկերության համար նախագծված լապտերներն ու հայելիները)։ 

Luna Pac
Աշխատել է Լա Սկալայում Ֆրեդերիկ Էշթոնի բեմադրած «The Jazz Calender» բալետի համար նախատեսված դեկորացիաների, լուսավորության և զգեստների վրա, ինչպես նաև Piccolo Teatro di Milano-ի համար։ Համագործակցել է իտալական հեռուստատեսության հետ՝ հեռուստաալիքների համար լոգոտիպեր ստեղծելով։ Ստեղծել է Ֆեդերիկո Ֆելլինիի վերջին՝ «Լուսնի ձայնը» ֆիլմի նախնական դեկորացիաները։ Որպես հյուր նկարիչ աշխատել է Բանֆ կենտրոնում (Ալբերտա նահանգ, Կանադա)։

Ումբրիայում բացել է խեցեգործական լաբորատորիա։ Պարբերաբար ցուցադրվում է իտալական խոշոր պատկերասրահներում (Fondazione Mudima di Milano, XIII Quadriennale, ժամանակակից արվեստի ազգային պատկերասրահ (Հռոմ))։ 2003 թվականին Նեապոլի «*Mater Dei* » մետրոյի կայարանում տեղադրվել են Սերաֆինիի պոլիխրոմային բրոնզե «Carpe Diem» արձանն ու խորաքանդակները։

2007 թվականի մայիսին Միլանի ժամանակակից արվեստի տաղավարում, որի համասեփականատերը նաև Սերաֆինին է, անցկացվել է *Luna Pac* «օնտոլոգիական ցուցահանդեսը»։

Արտաքին հղումներ
----------------

* luigiserafini.com

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 14012978 · BNF: 16945524z · CiNii: DA17701043 · GND: 118613332 · ICCU: CFIV053416 · ISNI: 0000000066770930 · LCCN: n83057355 · NTA: 069951799 · SUDOC: 057198616 · VIAF: 266196868 · WorldCat VIAF: 266196868 |

 |

 |
**Զայնաբ Աբդուլովնա Բիիշևա** (բաշկիրերեն՝ Зәйнәб Абдулла ҡыҙы Биишева, հունվարի 15, 1908(1908-01-15) - օգոստոսի 24, 1996(1996-08-24), Ուֆա, Ռուսաստան), Բաշկորտոստանի ժողովրդական գրող, արձակագիր, բանաստեղծ, դրամատուրգ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Օրենբուրգի բաշկիրական մանկավարժական ուսումնանարանը։ Ուսումը վերջացնելուց հետո 1929—1931 թվականներին աշխատել է Բայմակսկի շրջանի Տեմյասովո գյուղի դպրոցում որպես ուսուցչուհի։ Որակավորման բարձրացման համար դասընթացի ավարտց հետո (1931) եղել է եղել է Բաշկիրական գրահրատարակչության և «Պիոներ» ամսագրի խմբագիր (այստեղ է 1930 թվականին հրատարակվել Զայնաբ Բիիշևայի առաջին «Ջրվեժների մոտ» պատմվածքը)։

Առաջին գիրքը՝ «Պարտիզան տղան» լույս է տեսել 1941 թվականին։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ է 1946 թվականից։ 1993 թվականին ստացել է «Բաշկորտոստանի ժողովրդական գրող» կոչումը։ Տարբեր լեզուներով հրատարակել է ավելի քան վաթսուն գիրք։

Զայնաբ Բիիշևան գրել է տարբեր ժանրերով։ Նրա գրչին են պատկանում բազմաթիվ ստեղծագործություններ երեխաների և պատանիների համար, այդ թվում «Ընկերություն» վիպակը, «Լինենք ընկերներ» պատմվածքը, տասնյակ բանաստեղծություններ և հեքիաթներ։ «Սալավատի վերջին մենախոսությունը» պոեմը նվիրված է ազգային հերոս Սալավատ Յուլաևի կերպարի բացահայտմանը։

Թաղված է Ուֆայի մուսուլմանական գերեզմանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Զայնաբ Բիիշևայի կյանքը և ստեղծագործությունը
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բիիշևա Լ. Իր ազգի հետ միասին
* Բուրակաևա Զ. Արվեստը հանգիստ չի տալիս… (Նամակ Զայնաբ Բիիշևային)
* Կիլմուխամետով Տ. Տաղանդ, աշխատանք, իմաստություն Archived 2017-06-01 at the Wayback Machine.
* Նիկոլենկո Ի. Նրան նույնիսկ գեներալներն էին պատվի առնում Archived 2019-02-26 at the Wayback Machine.
* Ուզիկով Յու. Ինչպիսին էր Զայնաբ Բիիշևան(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1055743065 · ISNI: 0000000025641817 · LCCN: n85028210 · VIAF: 72813109 · WorldCat VIAF: 72813109 |

 |
Մի քանի միլիարդ լուսային տարվա ինտերվալով արված 10 000 գալակտիկա ընդգրկող Հաբլ աստղադիտակով արված տիեզերքի պատկեր
**Գազանանոցի հիպոթեզ**, 1973 թվականին ամերիկացի աստղագետ Ջոն Բոլի կողմից առաջարկած հիպոթեզ, որը նա առաջարկել է ի պատասխան Ֆերմիի պարադոքսի կյանքի արտերկրային առաջատար տեսակների գոյության աջակցության ապացույցների ակնհայտ բացակայության վերաբերյալ։ Ըստ այս հիպոթեզի, Երկրի վրա կյանքի առկայությունը արտերկրային քաղաքակրթությունների ներկայացուցիչների համար դեռ վաղուց հայտնի է, սակայն արտերկրային քաղաքակրթության ներկայացուցիչները նախընտրում են չխառնվել է Երկրի կյանքին և սահմանափակվում են նրա զարգացումը, ինչպես մարդիկ հետևում են կենդանիներին գազանանոցում։ Ենթադրվում է նաև, որ բաց կոնտակտները արդյունքում արվելու են այն պահին, երբ մարդիկ հասնեն զարգացվածության որոշ աստիճանի։ Համաձայն այս հիպոթեզի ճյուղավորումներից մեկի, մարդկության գիտելիքների աստիճանը գտնվում է այնքան ցածր մակարդակի վրա, որ արտերկրային քաղաքակրթություններին անհնար է թվում մարդկությանը ցույց տալ, որ կոնտակտը գոյություն ունի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  John A. Ball, «The Zoo Hypothesis», dans Icarus, vol. 19, no 3, juillet 1973, p. 347—349 (ISSN 0019-1035 et 1090—2643)
2. ↑  Laura Knight-Jadczyk (2006), «The High Strangeness»
3. ↑  Ball, John A. (1973 թ․ հուլիս). «The Zoo Hypothesis». *Icarus*. **19** (3): 347–349. doi:10.1016/0019-1035(73)90111-5.
4. ↑  Marsiada.ru Этапы несостоявшейся дружбы!
**Մարտիրոս Հախնազարյան**, (1859, Ներքին Ագուլիս, Օրդուբադի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 24, 1919(1919-12-24), Ներքին Ագուլիս), հասարակական գործիչ, մանկավարժ։

Կենսագրական սկզբնական տվյալներ
------------------------------

Մարտիրոս Հախնազարյանը ծնվել է Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Երևանի նահանգի Ագուլիս քաղաքում։

Կրթություն
----------

Գևորգյան հոգևոր ճեմարան, 1910 թվական
1885 թվականին Մարտիրոս Հախնազարյանն ավարտել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը, որտեղ սովորել է Մանուկ Աբեղյանի հետ միասին։ Համալսարանական կրթությունը ստացել է Գերմանիայում։

Գործունեություն
---------------

Հասարակական, աշխատանքային գործունեություն Է իրականացրել Ագուլիսում, Էջմիածնում։ Եղել է Ագուլիսի դպրոցի ուսուցիչ, հոգաբարձու, Քաղաքիկ և Տանակերտ զյուղերի դպրոցների ուսուցիչ ու տեսուչ, Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի ուսուցիչ, ավագ վերակացու։

1889-1890 թվականներին Հրաչյա Աճառյանին օգնել է Ագուլիսի բարբառի ուսումնասիրման և Ագուլիսի բարբառի բառարան կազմելու աշխատանքներին։

Մահ
---

Մարտիրոս Հախնազարյանը զոհվել է 1919 թվականի դեկտեմբերի 24-ին՝ թուրքերի կողմից Ագուլիսի կոտորածի ժամանակ։

Ընտանիք
-------

Մ․ Հախնազարյանը Հովհաննես Հախնազարյանի հայրն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 269։