**Արջուն Ապադուրայ** (անգլ.՝ Arjun Appadurai, փետրվարի 4, 1949(1949-02-04), Մումբայ, Հնդկաստան), հնդիկ-ամերիկացի մարդաբան, որը ճանաչված է որպես գլոբալիզացիայի (համաշխարհայնացման) հետազոտությունների խոշոր տեսաբան։ Իր մարդաբանական աշխատանքներում քննարկում Է ազգային պետությունների և գլոբալիզացիայի (համաշխարհայնացման) արդիականության կարևորությունը, Չիկագոյի համալսարանում մարդաբանության և Հարավային Ասիայի լեզուների, քաղաքակրթությունների նախկին պրոֆեսոր է, Չիկագոյի համալսարանի Հումանիտար գիտությունների բաժնի դեկան, Յեյլի համալսարանի քաղաքային կենտրոնի և գլոբալիզացիայի բաժնի տնօրեն, ինչպես նաև Նյու Յորքի համալսարանի Սթայնհարդտի մշակույթի դպրոցի կրթության և մարդկային զարգացման բաժնի պրոֆեսոր։

Նրա ամենակարևոր աշխատություններից են՝ *«Երկրպագություն և հակամարտություն գաղութային իշխանության ներքո»* (*Worship and Conflict under Colonial Rule*) (1981), *«Անհատականություն և տարբերություն hհամաշխարհային մշակութային տնտեսության մեջ» (Disjuncture and Difference in the Global Cultural Economy)* (1990 թ.), որոնք ավելի ընդլայնված ներկայացված են *«Արդիականությունը մեծ մասշտաբով» (Modernity at Large)* (1996) և *«Վախ փոքր թվերից»* (*Fear of Small Numbers*) (2006): 1997 թվականին ընտրվել է Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։
 
Ապադուրայը ծնվել է 1949 թվականին, թամիլական ընտանիքում Մումբայում (Բոմբեյ), (Հնդկաստան), կրթություն է ստացել Հնդկաստանում։ Ավարտել է Սենթ Քսավիերի միջնակարգ դպրոցը (Ֆորտ, Մումբայ) և ստացել է արվեստի միջին որակավորման աստիճանը Մումբայի Էլֆինսթոուն քոլեջում, նախքան Միացյալ Նահանգներ տեղափոխվելը։ Այնուհետև 1970 թվականին ստացել է իր բակալավրի կոչումը Բրանդեյսի համալսարանում։

Եղել է Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր, որտեղ մարդաբանության ոլորտում ստացել է մագիստրոսի (1973) և դոկտորի (1976) որակավորման աստիճան։ Այնտեղ աշխատելուց հետո Ապադուրայը կարճ ժամանակ անցկացրեց Յեյլում։

### Փենսիլվանիայի համալսարան

Ապադուրայը երկար տարիներ դասավանդել է Փենսիլվանիայի համալսարանում, մարդաբանության և Հարավային Ասիայի ուսումնասիրությունների բաժիններում։ Փենսիլվանիայում աշխատելու տարիներին՝ 1984 թվականին, հյուրընկալել է կոնֆերանս՝ «Penn Ethnohistory» ծրագրի շրջանակում, այս համաժողովը հանգեցրեց *«Իրերի սոցիալական կյանքը. ապրանքները մշակութային տեսանկյունից» (The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective)* (1986) հատորի հրատարակմանը։ Հետագայում ընդունվել է «New School» համալսարան։ Ներկայումս հանդիսանում է «Steinhardt School»-ի Նյու Յորքի համալսարանի մեդիա մշակույթի և հաղորդակցության բաժնի պրոֆեսորադասախոսական կազմի անդամ։

### Աշխատանքներ

Նրա ամենակարևոր աշխատություններից են՝ *«Երկրպագություն և հակամարտություն գաղութային իշխանության ներքո» (Worship and Conflict under Colonial Rule)* (1981 թվական), *«Անհատականություն և տարբերություն համաշխարհային մշակութային տնտեսության մեջ»* (1990 թվական),,որոնք ավելի ընդլայնված ներկայացված են *«Արդիականությունը մեծ մասշտաբով» (Modernity at Large)* (1996) և *«Վախ փոքր թվերից»* (*Fear of Small Numbers*) (2006): *«Իրերի սոցիալական կյանքը»* (1986) աշխատության մեջ Ապադուրայը պնդում էր, որ ապրանքները ոչ միայն տնտեսական արժեք ունեն, նրանք ունեն նաև քաղաքական արժեք և սոցիալական կյանք : 1997 թվականին Ապադուրայը ընտրվել է Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ

Նրա դոկտորական աշխատանքի հիմքում ընկած էր Մադրասի Տրիպլիկան քաղաքի Պարթասարատի տաճարում անցկացված մեքենաների փառատոնը։ Արջուն Ապադուրայը հանդիսանում է «Ֆորում դ' Ավինյոն» -ի խորհրդատվական խորհրդի

(Board of the Forum d'Avignon) անդամ, մշակույթի, տնտեսության և լրատվամիջոցների միջազգային հանդիպումների անդամ։ *Janus Unbound: Journal of Critical Studies* ամսագրի խորհրդատու անդամ է։

### Նոր դպրոց

2004 թվականին կարճ ժամանակով Յեյլի համալսարանում ադմինիստրատոր աշխատելուց հետո , Ապադուրայը դարձավ «New School» համալսարանի- պրովեստ։ Ապադուրայի՝ Պրովոստի գրասենյակից հեռանալու մասին հայտարարվել է 2006 թվականի հունվարի 30-ին «New School»-ի նախագահ Բոբ Քերրիի կողմից։ «New School»-ում ստացել է Ջոն Դյուիի վաստակավոր պրոֆեսորի կոչում հասարակական գիտությունների ոլորտում։ Ապադուրայը դարձավ նախագահ Քերրիի առավել հայտնի քննադատներից մեկը, երբ փորձեց իրեն պրովեստ նշանակել 2008 թվականին։

### Նյու Յորքի համալսարան

2008 թվականին հայտարարվեց, որ Ապադուրայը նշանակվել է Գոդարդի մեդիայի, մշակույթի և հաղորդակցության պրոֆեսոր «NYU Steinhardt»-ի մշակույթի, կրթության և մարդկային զարգացման դպրոցում։ Ապադուրայը թոշակի է անցել՝ 2021 թվականին ստանալով դեպարտամենտի պատվավոր կոչում։

### «Bard Graduate» կենտրոն

2021 թվականին Ապադուրայը նշանակվել է Մաքս Վեբերի գլոբալ պրոֆեսոր «Bard Graduate Center»- ում, չնայած գտնվում է Բեռլինում և դասավանդում է հեռակա կարգով։

### Աշխատանքային ներգրավվածություն

Ապադուրայը *«Հանրային մշակույթ»* ակադեմիական ամսագրի համահիմնադիրն է. հիմնադիր ոչ առևտրային «Partners for Urban Knowledge, Action and Research (PUKAR)» Մումբայում, Համաշխարհայնացման միջդիսցիպլինար ցանցի (ING) համահիմնադիր և համատնօրեն, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։ Ծառայել է որպես խորհրդատու կամ աջակից հանրային և մասնավոր կազմակերպությունների լայն շրջանակում, ներառյալ Ֆորդի, Ռոքֆելլերի և ՄաքԱրթուրի հիմնադրամները, ՅՈՒՆԵՍԿՕ, Համաշխարհային բանկ և Ազգային գիտական հիմնադրամը ։

Ապադուրայը նախագահել է Չիկագոյի համաշխարհայնացման ծրագիրը բազմաթիվ պետական և մասնավոր կազմակերպություններում (ինչպիսիք են Ֆորդի հիմնադրամը, Ռոքֆելլերի հիմնադրամը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն, Համաշխարհային բանկը և այլն) խորհրդատու և երկարաժամկետ մտահոգված գլոբալացման, արդիականության և էթնիկ հակամարտությունների հարցերով։

Ապադուրայը ստացել է բազմաթիվ կրթաթոշակներ և դրամաշնորհներ, բազմաթիվ ակադեմիական պարգևներ, ներառյալ Վարքագծային գիտությունների առաջադեմ ուսումնասիրության կենտրոնը (Կալիֆորնիա) և Պրինսթոնի առաջադեմ ուսումնասիրությունների ինստիտուտը, ինչպես նաև Բաց հասարակության ինստիտուտի (Նյու Յորք) անհատական հետազոտական կրթաթոշակ)։ Ընտրվել է Արվեստներ և գիտություններ 1997 թվականին, Ամերիկյան Գիտությունների ակադեմիա։ 2013 թվականին Նիդեռլանդների Էրազմուս համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում է շնորհվել։ Պաշտոններ է զբաղեցնում որպես «Mercator Fellow», Ազատ համալսարանի, Հումբոլտի համալսարանի (Բեռլին), Ռոտերդամի Էրազմուս համալսարանի ԶԼՄ-ների և հաղորդակցության ամբիոնի պատվավոր պրոֆեսոր և Գյոթինգենի Մաքս-Պլանկի կրոնական և էթնիկ բազմազանության ինստիտուտի ավագ հետազոտական գործընկեր։

Ծառայել է որպես խորհրդատու կամ խորհրդատու, լայնածավալ պետական և մասնավոր կազմակերպություններում, ներառյալ բազմաթիվ խոշոր հիմնադրամներ (Ford, MacArthur և Rockefeller), ՅՈՒՆԵՍԿՕ, ՄԱԶԾ, Համաշխարհային Բանկ, ԱՄՆ-ի հումանիտար գիտությունների ազգային հիմնադրամը, Ազգային գիտական հիմնադրամ, և Infosys հիմնադրամը։ 2010 և 2017 թվականներին եղել է Infosys Prize-ի հասարակական գիտությունների ժյուրիում։ Ներկայումս ծառայում է որպես Ասիական արվեստի ծրագրի խորհրդատվական կոմիտեի անդամ Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարանում և D'Avignon Փարիզի գիտական խորհրդատվական խորհրդի ֆորումում։

Տեսություն
----------

Ապադուրայը իր ամենահայտնի «Անջատում և տարբերություն համաշխարհային մշակութային տնտեսության մեջ» (Disjuncture and Difference in the Global Cultural Economy) աշխատությունում ներկայացնում է իր մետատեսությունը դիսյունկտուրայի մասին։ Նրա համար «համաշխարհային մշակութային նոր տնտեսությունը պետք է դիտարկվի որպես բարդ, համընկնող, տարանջատող կարգ»։ Այս կարգը կազմված է տարբեր փոխկապակցված, սակայն տարանջատված համաշխարհային մշակութային հոսքերից, մասնավորապես հետևյալ հինգից.

1. էթնոպատկերներ՝ մարդկանց միգրացիան մշակույթներով և սահմաններով
2. մեդիա պատկերներ՝ լրատվամիջոցների բազմազանությունը, որոնք ձևավորում են մեր աշխարհը հասկանալու ձևը
3. տեխնոպատկերներ՝ տեխնոլոգիաների (մեխանիկական և տեղեկատվական) շրջանակն ու շարժումն ամբողջ աշխարհում
4. ֆինանսներ՝ փողի և կապիտալի համաշխարհային հոսքը
5. գաղափարախոսություններ՝ գաղափարների և գաղափարախոսությունների համաշխարհային հոսքը

### Սոցիալական երևակայություն

Ապադուրայը ձևակերպեց մշակութային գործունեության տեսակետը, որը հայտնի է որպես սոցիալական երևակայություն, որը բաղկացած է համաշխարհային մշակութային հոսքերի հինգ չափումներից։

Ապադուրայը նկարագրում է երևակայականի իր արտահայտումը հետևյալ կերպ.

> Պատկերը, պատկերացրածը, երևակայականը. սրանք բոլորը տերմիններ են, որոնք ուղղորդում են մեզ դեպի ինչ-որ կարևոր և նոր բան համաշխարհային մշակութային գործընթացներում. երևակայությունը որպես սոցիալական փորձառություն։ Այլևս ոչ այլևս ֆանտազիա (ափիոն զանգվածների համար, որոնց իրական գործն այլ տեղ է), այլ պարզ փախուստ (հիմնականում ավելի կոնկրետ նպատակներով և կառույցներով սահմանված աշխարհից), այլ էլիտար ժամանց (հետևաբար սովորական մարդկանց կյանքին առնչվող չէ) և ոչ այլևս խորհրդածություն (անկապ ցանկությունների և սուբյեկտիվության նոր ձևերի համար), երևակայությունը դարձել է սոցիալական պրակտիկայի կազմակերպված դաշտ, աշխատանքի ձև (ինչպես աշխատանքի, այնպես էլ մշակութային կազմակերպված պրակտիկայի իմաստով) և բանակցությունների ձև, գործակալության (անհատների) կայքերի և գլոբալորեն սահմանված հնարավորության ոլորտների միջև։ Երևակայության այս սանձազերծումը կապում է պաստիշի խաղը (որոշ միջավայրերում) պետությունների և նրանց մրցակիցների սարսափի ու հարկադրանքի հետ։ Երևակայությունն այժմ կենտրոնական է գործակալության բոլոր ձևերի համար, ինքնին սոցիալական փաստ է և նոր գլոբալ կարգի հիմնական բաղադրիչն է։
> 
> 

Ապադուրայը Բենեդիկտ Անդերսոնին վերագրում է երևակայական համայնքների մասին պատկերացումների զարգացումը։ Որոշ առանցքային դեմքեր, ովքեր աշխատել են երևակայության վրա, Կոռնելիուս Կաստորիադիսն են, Չարլզ Թեյլորը, Ժակ Լականը (ով հատկապես աշխատել է խորհրդանշականի վրա՝ ի տարբերություն երևակայականի և իրականի), և Դիլիպ Գաոնկարը։ Այնուամենայնիվ, Մումբայ քաղաքում քաղաքային սոցիալական շարժումների Ապադուրայի ազգագրությունը վիճելի է մի քանի գիտնականների հետ, ինչպիսիք են կանադացի մարդաբան Ջուդիթ Ուայթհեդը, որոնք պնդում են, որ SPARC-ը (կազմակերպություն, որը Ապադուրայը պաշտպանում է որպես բնակարանաշինության առաջադեմ սոցիալական ակտիվության օրինակ) մեղսակից է։ Համաշխարհային բանկի օրակարգը Մումբայի վերազարգացման համար։

Հրապարակումներ
--------------

* 2016 թվական, «*Բանկային գործունեությունը բառերի վրա. լեզվի ձախողումը ածանցյալ ֆինանսների դարաշրջանում»,* Չիկագոյի համալսարանի հրատարակչություն։
* 
* 2013 թվական, «*Ապագան որպես մշակութային փաստ. Էսսեներ համաշխարհային վիճակի մասին» (The Future as Cultural Fact: Essays on the Global Condition):*
* 
* 2012 թվական, համահեղինակ (Ա. Մաքի հետ) «*Հնդկաստանի աշխարհը. Ստեղծագործության քաղաքականությունը գլոբալացված հասարակության մեջ» (India's World: The Politics of Creativity in a Globalized Society):*
* 
* 2007 թվական, «*Երկրպագություն և հակամարտություն գաղութային իշխանության ներքո. Հարավային Հնդկաստան» (Worship and Conflict under Colonial Rule: A South Indian Case),* Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչություն։
* 
* 2006 թվական, «*Վախ փոքր թվերից. Էսսե զայրույթի աշխարհագրության մասին» (Fear of Small Numbers: An Essay on the Geography of Anger),* Դուրհամ, Դյուկի համալսարանի հրատարակչություն։
* 
* 2002 թվական, «*Գլոբալիզացիա (Համաշխարհայնացում)» (Globalization)* (խմբագրված հատոր)։  Դուրհամ, Դյուկի համալսարանի հրատարակչություն։
* 
* 2001 թվական, Խորը ժողովրդավարություն. քաղաքային կառավարումը և քաղաքականության հորիզոնը։ «Շրջակա միջավայր և ուրբանիզացիա» (*Environment and Urbanization)*, (Vol. 1*La Modernidad Desbordada*3 No. 2), էջեր՝ 23–43։
* 
* 2001 թվական, (Արդիականության լայնածավալ թարգմանություն) Ուրուգվայ և Արգենտինա. Ediciones Trilces և Fondo de Cultura Economica de Argentina:
* 
* 2001 թվական, *«Apres le Colonialisme. Les Consequences Culturelles de la Globalization»* .(«Արդիականությունը մեծ մասշտաբով» *թ*արգմանություն) Փարիզ՝ Պայոտ։
* 
* 2001 թվական, *Modernità in polvere.* («Արդիականությունը մեծ մասշտաբով» *թ*արգմանություն) Հռոմ։
* 
* 1996 թվական, «*Արդիականությունը մեծ մասշտաբով. գլոբալիզացիայի (համաշխարհայնացման) մշակութային չափումները» (Modernity At Large: Cultural Dimensions of Globalization)* : Մինեապոլիս, Մինեսոտայի համալսարանի հրատարակչություն։
* 
* 1991 թվական, համախմբագիր (Մ. Միլլս և Ֆ. Կորում, Էդս. ), *«Սեռը, ժանրը և ուժը հարավասիական արտահայտչական ավանդույթներում» (Gender, Genre and Power in South Asian Expressive Traditions),* Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիայի համալսարանի հրատարակչություն։
* 
* 1988 թվական, հյուր խմբագիր, հատուկ թողարկում Մշակութային մարդաբանություն «Տեղը և ձայնը մարդաբանական տեսության մեջ» թեմայով (հատոր 3, թիվ 1)։
* 
* 1988 թվական, «Ինչպես պատրաստել ազգային խոհանոց. խոհարարական գրքեր ժամանակակից Հնդկաստանում» (How to Make a National Cuisine: Cookbooks in Contemporary India" ), *համեմատական ուսումնասիրություններ հասարակության և պատմության մեջ* (հատոր 31, թիվ 1)։ 3-24։ 1987 թվական, հյուր խմբագիր (Քերոլ Ա. Բրեքենրիջի հետ), հատուկ տարեկան թողարկում «*The India Magazine» (Նյու Դելի)* «Հանրային մշակույթ» թեմայով։
* 
* 1986 թվական, «*Իրերի սոցիալական կյանքը. ապրանքները մշակութային տեսանկյունից» (The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective)* (խմբագրված հատոր)։ Նյու Յորք, Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակություն։
* 
* 1983 թվական, (Վերատպում). *«Երկրպագություն և հակամարտություն գաղութային իշխանության ներքո. Հարավային Հնդկաստան» (Worship and Conflict Under Colonial Rule: A South Indian Case),.* Նյու Դելի, Օրիենտ Լոնգման։
* 
* 1981 թվական, «*Երկրպագություն և հակամարտություն գաղութային իշխանության ներքո. Հարավային Հնդկաստան» (Worship and Conflict Under Colonial Rule: A South Indian Case),* Քեմբրիջ, Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչություն։

Տես նաև
-------

* Ապրանքային ճանապարհի շեղում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #129263095 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  CONOR.Sl
4. ↑  «American Academy of Arts and Sciences. Archived (PDF) from the original on 10 May 2011» (PDF).
5. ↑  Bello, Paula (2010). «The Shifting Global Landscapes of Things: Goodscapes». *Design and Culture*. **2** (1): 63–78. doi:10.2752/175470710X12593419555207.
6. ↑  «Book of Members, 1780-2010: Chapter A» (PDF). American Academy of Arts and Sciences. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ մայիսի 10-ին. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 19-ին.
7. ↑  «Janus Unbound». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
8. ↑  «Anthropology». *The New School for Social Research*. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հունվարի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 2-ին.
9. ↑  NYU Steinhardt Appoints Arjun Appadurai As Goddard Professor of Media, Culture, and Communication *NYU*, Monday, 15 September 2008.
10. ↑  Bard Graduate Center appoints Arjun Appadurai as Max Weber Global Professor Արխիվացված 2023-08-17 Wayback Machine *Bard Graduate Center*, 26 January 2021.
11. ↑  Public Culture *Public Culture* website
12. ↑  "Disjuncture and Difference", *Modernity at Large*, 32
13. ↑  Josiah McC. Heyman, Howard Campbell (2009) "The Anthropology of Global Flows:A critical reading of Appadurai's `Disjuncture and Difference in the Global Cultural Economy", *Anthropological Theory(9:2) 131-148*, 133.
14. ↑  "Disjuncture and Difference", *Modernity at Large*, 31

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Արջուն Ապադուրայ, «Համբերություն» արվեստի և մշակույթի «Brooklyn Rail» ամսագրում (Նյու Յորք) (սեպտեմբեր 2021).
* *Տեսության A–Z. Արջուն Ապադուրայ* ՝ Էնդրյու Ռոբինսոնի կողմից (հրադադարի ամսագիր, 22 ապրիլի 2011 թ.)
* *Փոքր թվերից վախը* Արջուն Ապադուրայից (Duke University Press, 2006)
* *Գլոբալիզացիան* խմբագրվել է Արջուն Ապադուրայի կողմից (Duke University Press, 2001)
* *Disjuncture and Difference in the Global Cultural Economy (1990), PDF*
* Արջուն Ապադուրայ. «Համբերություն» Brooklyn Rail-ում (սեպտեմբեր 2021 թ.), որպես «Որքա՞ն ժամանակ է հիմա» բաժնի մաս։ հյուրը՝ խմբագրված Ֆրանչեսկա Պիետրոպաոլոյի կողմից՝