**Ամազոնիա ազգային պարկ** (պորտ.՝ Parque Nacional da Amazônia), ազգային պարկ, որը ստեղծվել է 1974 թվականին։ Ընդգրկում է 1070737 հա տարածք։ Այն գտնվում է Բրազիլիայի հյուսիսային շրջանում, Իտայտուբա և Տրայրան մունիցիպալիտետներում՝ Պարա նահանգում։ Այն տեղակայված է Տապաժոս գետի ջրբաժան գծում՝ մասնավորապես Մանանուս և Բելեմ քաղաքների միջև։ Հիմնադրման օրից տարածքն ընդլայնվել է և այժմ զբաղեցնում է 8600 քառ. կմ։ Պարկն ունի կենդանիների և բույսերի մեծ կենսաբազմազանություն։ Հիմնական նպատակներն են տարբեր էկոհամակարգերի պահպանությունը՝ գիտական, կրթական և հանգստի միջոցներով։

Աշխարհագրություն
----------------

Պարկը գտնվում է Տապաժոս գետի երկու կողմերում։ Տեղանքը խիտ դաշտավայրային խոնավ անտառ է, որտեղ կան նաև սպիտակաավազ խոտածածկ տարածքներ, որոնք գտնվում են Տապաժոսի վերին հատվածում։ Գետը բարձրանում է հին հրաբխային ժայռի բյուրեղային վահաններով և հավաքում է քիչ նստվածք։ Գետը որպես խոչընդոտ հոսում է մի կողմով, որտեղ չեն հայտնաբերվել կենդանիների ու բույսերի որոշ տեսակներ։ Առաջին հենակետը պարկից գտնվում է Իտայտուբայից մոտ 53 կմ հեռավորության վրա և դեպի Իտայտուբա և Տրայրան տանող արևելյան մասերում եղել են անօրինական ծառահատումներ ու ոսկու արդյունահանման դեպքեր։ Արևմուտքում պարկին կցված է 827877 հա տարածքով Պաու Ռոսա ազգային անտառը, որը ստեղծվել է 2001 թվականին։ Ներկայացվող Հարավային Ամազոն էկոլոգիական միջանցքը պարկին կմիացնի տարածաշրջանի այլ պահպանվող շրջաններ և բնիկ տարածքներ։

Պատմություն
-----------

Ամազոնիա ազգային պարկը ստեղծվել է 1974 թվականի փետրվարի 19-ին 73.683 դաշնային հրամանագրով։ Նրա սահմանները փոփոխվել են 1985 թվականի հունվարի 18-ի հրամանագրով։ Կառավարման ծրագիրը հրապարակվել է 1988 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, սակայն այդ ժամանակ պաշտոնական չի եղել։ Խորհրդատվական խորհուրդը ստեղծվել է 2004 թվականի նոյեմբերի 26-ին։ Սահմանները փոփոխվել են 2006 թվականի փետրվարի 13-ին և դարձյալ՝ 2011 թվականի օգոստոսի 12-ին։ 2012 թվականի հունիսի 25-ի 12678 օրենքով բարելավվեցին Ամազոնիա ազգային պարկի, Կամպոս Ամազոնիկոս և Մապինգուարի ազգային պարկերի սահմանները, Իտայտուբա I, Իտայտուբա II, Կրեպորի ազգային անտառները ու Տապաժոս բնապահպանական պահպանվող տարածքը։ Այս բոլոր թվարկվածները չափերով կրճատվել են՝ բացառությամբ Կամպոս Ամազոնիկոսի։ Վերջին փոփոխությունը նվազեցրեց պարկի տարածքը՝ հասցնելով 1070737 հա։

Բուսական և կենդանական աշխարհ
----------------------------

Բացառությամբ բաց անտառի մոտ 2%-ի, ամբողջ ազգային պարկը բաղկացած է խիտ խոնավ արևադարձային անտառից։ Ավելի մեծ ծառերը ունեն են մոտ 50 մ բարձրություն, իսկ լույսի թափանցումը ամպհովանու միջով բավարար է խաղողի որթի, քարաքոսերի, մամուռների և խոլորձների տարածվելու համար։ Վտանգված տեսակներից են մեծ ջրասամույրը և հսկա մրջնակերը։ Կան նաև մեծ քանակությամբ սողուններ, ձուկ ու այլ ջրային արարածներ։

Այցելություն դեպի պարկ
----------------------

Ազգային պարկ կարելի է հասնել Իտայտուբա քաղաքից։ Տրանս-Ամազոնյան մայրուղին անցնում է արևելքից դեպի արևմուտք։ Ճանապարհը սալարկված է մինչև Իտայտուբա, բայց մյուս հատվածները խորդուբորդ են, որոնք ծածկված են մանրախիճով, ինչն էլ վատթարանում է անձրևային ամիսներին՝ նոյեմբերից ապրիլ, և վերանորոգման անհրաժեշտություն է առաջանում յուրաքանչյուր մայիս ու հունիս ամիսներին։ Ամազոնիա պարկ կարելի է մուտք գործել Սանտարեմից։ Վերջինս ունի օդանավակայան։ Բացի քառանիվ տրանսպորտային միջոցներից, այս տարածաշրջանում օգտագործվում է նաև գետային տրանսպորտ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Amazonia National Park – Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4 5 6  Parna da Amazônia – ISA
3. ↑  Sears
4. ↑  FLONA de Pau-Rosa – ISA
5. ↑  Ayres et al. 2005
6. ↑  PARNA dos Campos Amazônicos – ISA
7. ↑  Branford 1980
8. ↑  Waggoner 2014

Աղբյուրներ
----------

* «Amazonia National Park», *Encyclopædia Britannica*, Encyclopædia Britannica, Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 9-ին
* Ayres, José Márcio; Da Fonseca, Gustavo A. B.; Rylands, Anthony B.; Queiroz, Helder L.; Pinto, Luiz Paulo; Masterson, Donald; Cavalcanti, Roberto B. (2005), *Os Corredores Ecológicos das Florestas Tropicais do Brasil* (PDF) (պորտուգալերեն), Sociedade Civil Mamirauá, Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ հուլիսի 31-ին, Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 28-ին `{{citation}}`: More than one of `|archivedate=` and `|archive-date=` specified (օգնություն); More than one of `|archiveurl=` and `|archive-url=` specified (օգնություն)
* Branford, Sue (1980 թ․ հոկտեմբերի 1), «From Nothing to Nowhere: The Transamazonian Highway», *New Internationalist*, Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 9-ին
* *FLONA de Pau-Rosa* (պորտուգալերեն), ISA: Instituto Socioambiental, Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 29-ին
* «Parna da Amazônia» (Portuguese). ISA: Instituto Socioambiental. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* *PARNA dos Campos Amazônicos* (Portuguese), ISA: Instituto Socioambiental, Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 3-ին`{{citation}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Sears, Robin, *Central Amazonia in Brazil and parts of Bolivia*, WWF, Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 9-ին
* Waggoner, John (2014), *The Amazon of Brazil*, Hunter Publishing, Inc, ISBN 978-1-58843-793-8


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ամազոնիա ազգային պարկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85098288 · VIAF: 315526769 · WorldCat VIAF: 315526769 |

 |