recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Թայրաջիմա** (ճապ.՝ 平島), Տոկարայի կղզիներից մեկը, Ճապոնիայի Կագոսիմա պրեֆեկտուրային պատկանող Սացունան կղզիների ենթախումբը։ 2,08 քառ. կմ մակերեսով այս կղզում ապրում է 79 մարդ։ Կղզի կարելի է հասնել միայն նավով, քանի որ այն չունի օդանավակայան. կա լաստանավային ծառայություն՝ շաբաթական երկու անգամ, Կագոշիմա քաղաքի վրայով։ Ճամփորդությունը տևում է 9 ժամ։ Կղզիաբնակները հիմնականում զբաղվում են ձկնորսությամբ և սեզոնային զբոսաշրջությամբ։

Աշխարհագրություն
----------------

Թայրաջիման գտնվում է Նականոշիմայից 32 կիլոմետր հարավ-արևմուտք և երկրորդ ամենափոքր բնակեցված կղզին կղզեխմբում։ Կղզին ունի մոտ 2,08 կմ տարածք՝ 1,5 կմ լայնությամբ և 1,0 կմ երկարությամբ։ Կղզու ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից 242,9 մետր է։ Անձրևոտ եղամակի մայիսից մինչև սեպտեմբեր դրա կլիման մերձարևադարձային է։ Կղզին ունի բազմաթիվ օնսեններ։

Պատմություն
-----------

Տեղական բանահյուսության համաձայն, կղզին Հեյկեի պարտված կլանի ապաստաններից մեկն էր այն բանից հետո, երբ նրանք պարտվեցին Մինամոտոյի կլանից՝ Գենփեի պատերազմում։

Մինչև 1624 թվականը, կղզին Ռյուկյու թագավորության մի մասն էր։ Էդոյի ժամանակաշրջանի ընթացքում, Տակարաջիման Սացումա Դոմենի մի մասն էր և կառավարվում էր որպես Կավաբեի շրջանի մի մաս։

1896 թվականին կղզին հանձնվել է Օշիմայի շրջանի վերահսկողությանը և 1911 թվականից կազմում էր Տոշիմա գյուղի մի մասը։

1946-1952 թթ. կղզին գտնվում էր Միացյալ Նահանգների կառավարման ներքո՝ Ռյուկյու հյուսիսային կղզիների ժամանակավոր կառավարության կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

* National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). *Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute*. Prostar Publications (2005). 1577856511

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official home page

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 01235186 · VIAF: 315147715 · WorldCat VIAF: 315147715 |

 |
**«Վասյան և դինոզավրը»,** խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ՝ նկարահանված 1971 թվականին, պիոներ տղայի և նրա արկածների մասին, որոնք հայտնվել էին նախապատմական ժամանակաշրջանում։

Ուկրաինացի հայտնի ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Վալենտինա Կոստլյովայի դեբյուտային աշխատանքն է։

Սյուժե
------

Գավառագիտական թանգարանում գիտնական հնէաբանը մանրակրկիտ հետազոտություն է անցկացնում։ Նա զբաղվում է հնագույն էակներով, որոնք երբևէ բնակվել են մեր մոլորակի վրա։ Շատ միլիոնավոր տարիներ են անցել, և դինոզավրերի, պտերոդակտիլների, մամոնտների մասին տեղեկությունը, որը հասել է մեր օրեր բավականին քիչ է։ Գիտնականները փշուրներով են հավաքում դրանք, վերստեղծելով կենդանիների արտաքին տեսքը, ինչպես նաև նրանց կյանքի եղանակը՝ գտած մնացորդների միջոցով։ Հենց նման աշխատանքի ժամանակ Վասյան գտնում է թանգարանի մասնագետին։ Քարածուկը, որը հայտնվել էր տղայի տեսադաշտում, պարզվում է ոչ այլ ինչ է, ինչպես դինոզավրի մաս։ Զարմանալի է, բայց հենց այդ քարի նմուշով հետաքրքրվեց Վասիայի շունը, բայց բացառապես ինչպես նոր խաղալիք։

Ոչ գիտնականին, ոչ էլ տղային չի հաջողվում վերցնել շան ավարը։ Իսկ ցուցադրանմուշի հետապնդումը պիոների համար վերջանում է հսկա ավազե ժամի մեջ վայրէջք կատարելով, այդտեղ է հայտնվում շունը, նրանք միասին կախարդությամբ հայտնվում են շատ միլիոնավոր տարիներ հետ, որտեղ հանդիպում են նախապատմական ժամանակաշրջանի արտասովոր բուսական աշխարհի և անհավատալի ֆաունայի հետ, երբ դեռ ապրում էին դինոզավրերը։

Ֆիլմի վրա աշխատել են
--------------------

* Ռեժիսոր - Վալենտինա Կոստլյովա
* Սցենարի հեղինակ - Վ. Կուպով, Ա. Վասիլենկո
* Նկարիչ բեմադրող - Յա. Գորբաչենկո
* Նկարիչ մուլտիկնիկատորներ - Ա. Օրշանսկի, Էլեանորա Լիսիցկայա, Ա. Տրիֆոնով, Ժան Տարան
* Օպերատոր -Պյոտր Ռակիտին
* Տնօրեն - Մ. Գլադկովա
* Կոմպոզիտոր - Ալեքսանդր Կաներշտեյն
* Միխայիլ Պետրենկո
* Խմբագիր - Սվետլանա Կուցենկո
* Տիկնիկներ և դեկորացիա - Անատոլի Ռադչենկո, Վ. Յակովենկո, Յա. Գորբաչենկո, Ի. Կուտին, Ա. Նազարենկո
* Մոնտաժոր - Օ. Դերյաժնա

Թողարկում DVD-ով
----------------

* Մուլտֆիլմը թողարկվել է DVD–ի վրա «Վասյան և դինոզավրը» մուլտֆիլմի ժողովածուում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мультфильм на сайте «Аниматор.ру»

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Վասյան և դինոզավրը» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
| **՞**Սովորական ծովաշնիկ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողակ ձկներ |
|
|
|
| Կարգ | Պերկեսազգիներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնիկայիններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Սովորական ծովաշնիկ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Parablennius sanguinolentus (Pallas, 1814) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 185193 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սովորական ծովաշնիկ** (լատ.՝ Parablennius sanguinolentus), պերկեսազգիների կարգի շնիկանմանների ենթակարգի շնիկայինների ընտանիքին պատկանող ճառագայթալողակ ձկնատեսակ։

Կենդանին արդյունաբերական նկատառումներով չի օգտագործվում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Ատլանտյան օվկիանոսում՝ Բիսկայան ծոցից մինչև Սենեգալ, Մարոկկո և Կանարյան կղզիներ։ Ապրում են Սև, Մարմարա և Միջերկրական ծովերի, ինչպես նաև Բիսկայան ծոցի ջրերում։

Լինում է Սև ծովի ափերի քարքարոտ տեղերում։

Նկարագրություն
--------------

Սովորական ծովաշնիկի մարմնի երկարությունը հասնում է 23 սմ-ի։ Մարմինը մերկ է՝ թեփուկազուրկ։ Գունավոր ձուկ է։ Սովորական ծովաշնիկի մեջը և կողքերը կանաչ են, իսկ փորը ունի դեղին գունավորում։

Բացի այդ, ծովաշնիկի մարմնի վրա կան սև պուտեր։ Սնվում է փափկամարմիններով և բույսերով։ Միսը ուտելու համար անպիտան է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, Ողնաշարավորներ, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 75 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781041762 |

 |
| **՞**Քարառվույտ կրետեական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Լոբազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Քարառվույտ կրետեական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Coronilla cretica

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Քարառվույտ կրետեական** (լատ.՝ Coronilla cretica), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ճյուղավորված ցողուններով, 10-20 սմ բարձրությամբ միամյա բույս է։ Տերևները կենտ փետրաձև են։ Տերևիկները 2-6-ական զույգ են և երկարավուն-սեպաձև։ Ծաղկաբույլերը 1-4 ծաղիկներով են։ 3-5 մմ երկարությամբ պսակը վարդագույն է։ Ունդերը նեղ-գծային են, ուղիղ և վերև ուղղված։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում, Ներքին Հանդ գյուղի շրջակայքում։ Աճում է Անդրկովկասի այլ շրջաններում, Ղրիմում, Հարավարևելյան Եվրոպայում, Անատոլիայում և Արևմտյան Սիրիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1000 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև շիբլյակի չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակի ընդհանուր լայն տարածվածությանը՝ սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EUNIS: 170853
* GBIF: 5349969
* GRIN: 11588
* IPNI: 487191-1
* IRMNG: 10914888
* ITIS: 506912
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:487191-1
* Tropicos: 13028792
* WoI: 2077

 |

 |
Հյուսիսային կիվիվ
**Սովորական կիվիվ** (Vanellus, vanellus), քարադրների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 28-31 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 82-87 սմ։ Վառ նախշերով փուփուլավոր կիվիվ է։ Բնադրման շրջանում արուն և էգը սև փուփուլով ու կրծկալով են։ Մարմինը վերևից կանաչավուն փայլով է, արևի տակ՝ մանուշակագույն։ Կրծքի ստորին մասը և փորը սպիտակ են, թևերի ծայրերը՝ լայն, կլորավուն։ Արուի փուփուլն ավելի երկար է, փետրածածկը՝ ավելի վառ, գլուխը՝ ավելի մուգ։ Հետբնադրման շրջանում դիմային մասը դեղնավուն է, կզակը, կոկորդը՝ սպիտակ։ Երիտասարդը նման է հետբնադրման շրջանի հասունին, սակայն փուփուլն ավելի կարճ է, կուրծքը՝ դարչնավուն, թևերի ծածկողները և մեջքի փետուրները՝ բաց գույնի երիզված։

 Հյուսիսային կիվիվը ուտում է անձրևորդ

Կենսակերպ
---------

Բնակվում է ծանծաղուտներում, թաց մարգագետիններում, ոռոգվող դաշտերում։ Գարնանային հարսանեկան խաղերն ուղեկցվում են օդում բարդ պտույտներով ու հաճախակի կրկնվող ճիչերով։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով։

Հյուսիսային կիվիվ

Բնադրում
--------

Առաջին բնադրազույգերը կազմվում են ապրիլ-մայիսին։ Բույնը ոչ խորը փոսիկ է՝ ցանցառ ցամքարով, կամ հարթակ՝ չոր խոտերից։ Բնադրում է գետնին՝ առավելապես բաց տարածություններում, խոնավ, ճահճացած վայրերում, իսկ աղքատ բուսականության պայմաններում՝ ոչ մեծ բնական փոսիկներում կամ անասունների ու մարդկանց ոտնահետքերից առաջացած փոսերում, ճմաբույսերի վրա կամ գետնին։ Բնադրում են առանձին զույգերով նաև մեծ ու փոքր գաղութներով։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են ապրիլի 3-րդ տասնօրյակից մայիսի ընթացքում, երբեմն՝ մինչև հունիսի սկիզբը։ Դնում է 47 մմ տրամագծով, բաց դարչնագույն՝ սև վրձնախազերով 4 ձու։ Թխսակալում են էգը և արուն՝ 24-29 օր, բարենպաստ պայմաններում՝ ավելի կարճատև։ Նորելուկ ձագերը մայիսի վերջ-հունիսին ձեռք են բերում հմուտ թռչելու ունակություն։ Ձգձգված բնադրման դեպքում ձագերը կարող են հայտնվել հուլիսի 2-րդ կեսին։ Աշնանը սովորական կիվիվները կազմում են մեծ երամներ (մինչև մի քանի հարյուր թռչուն) և հիմնականում ձմեռում են Արարատյան դաշտի խոնավ տարածքներում։ Որպես սիրողական և մարզական որսի թռչուն՝ ճանաչված է շատերի կողմից։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ծառապաշտություն**, բնապաշտական-ոգեխոսական հավատալիք։ Տոհմային ժամանակներից տարածված է եղել բազմաթիվ ցեղերի ու ժողովուրդների մեջ։ Բարդին, եղևնին, կաղնին, ձիթենին, մայրին, սոսին և այլ ծառեր համարվել են ոգիների բնակարան, աստվածների ժամադրավայր։

Ծառապաշտությունը Հին Հունաստանում
---------------------------------

Հին հույները հավատում էին, որ ծառերի ոգիները՝ պատգամախոս դրուիդներն (դրիադներ) ու դրուիդուհիները, հովանավորում են ծառեր աճեցնող ու խնամող մարդկանց։ Նրանց պատկերացմամբ Զևսի հնագույն տաճարը եղել է Եպիրոս նահանգի Դոդոնյան անտառի հսկա կաղնին։ Հավատացյալներն ունկնդրելով Դոդոնյան կաղնու սաղարթների սոսափյունը՝ պատգամախոս ոգիների «կամքով» արել են զանազան գուշակություններ։ Հին հույները սոսի (սուսի) ծառը նվիրաբերել են Ապոլլոնին, լատինացիք՝ Պահապան ոգուն, իսկ ծննդյան օրերին մերձավորները միմյանց նվիրել են սոսու ճյուղերից հյուսված պսակներ։

Ծառապաշտությունը Հին Հայաստանում
--------------------------------

Ծառապաշտությունը կարևոր տեղ է գրավել նաև հին հայոց կրոնում։ Հավիտենական սրբության, օրհնության և անմեղության խորհրդանիշ «Կենաց ծառի» պաշտամունքը Հայկական լեռնաշխարհի բնակչության մեջ տարածված է եղել վաղ ժամանակներից։ Սոսիի պաշտամունքի գլխավոր տաճարատեղին եղել է Արմավիր մայրաքաղաքը։ Ըստ հայ ավանդական պատմության՝ Արա Գեղեցիկի թոռ Անուշավանը կրել է նաև Սոսի նվիրական անունը, որովհետև հայրը՝ Արա Արայանը, նրան նվիրել էր Արմավիրի Սոսի տաճարին։

Սուսի (Սոսի) անունով տաճարները գոյություն են ունեցել Ուրարտու պետության ժամանակ (մ.թ.ա. IX-VI դարեր)։ Իսկ Էրեբունի (Արին բերդ) քաղաքատեղում պեղվել է Սուսի անունը կրող տաճար՝ զարդարված սրբազան ծառերի որմնանկարներով, ծառերի մոտ կատարվող զոհաբերությունների տեսարաններով։ Արմավիրը բոլորված է եղել ձեռատունկ սոսիներով, որոնց սաղարթների սոսափյունից և ճյուղերի շարժումներից հին հույների նման գուշակություններ են արել հեթանոս հայերը։

Ծառապաշտությունը, որոշ ձևափոխություններով, գոյատևել է քրիստոնեության ժամանակ։ Ամանորի և Ծաղկազարդի (Ծառզարդար) տոներին հայերն իրենց տները, անգամ եկեղեցիները զարդարել են ծառերի դալար ճյուղերով։ Ներսես Շնորհալին վկայում է, որ Սամոսատա քաղաքի հայ աղանդավորների՝ արևորդիների մեջ XII դ. պահպանվում էր բարդի ծառի հնավանդ պաշտամունքը։

Ծառապաշտությունն այժմ
---------------------

Ծառապաշտությունը տակավին դրսևորվում է մեր օրերում, հավատացյալները «սրբազան» ծառը զարդարում են ժապավեններով, տիկնիկներով, այլ զոհանվերներով, աղոթում են նրա մոտ, զոհում կենդանիներ, շուրջը պտտվելով՝ ապաքինում աղերսում։ Ծառապաշտության վերապրուկ է նաև տարեմուտի տոնին տները դալար ծառերով զարդարելու սովորույթը։

Տես նաև
-------

* Ծառ
* Ծառագիտություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 117)։*  |
**Ծառի վրա**, Լուի դը Ֆյունեսի ֆրանսիական կինոկատակերգությունը։

Սյուժե
------

Անրի Ռուբյեի ճանապարհաշինական ընկերությունը հրապարակորեն հրաժարվում է ֆրանս֊իտալական ավտոստրադայի կառուցման պայմանագրից հօգուտ իր մրցակիցների և գաղտնի ուղևորվում է Իտալիա, որպեսզի երաշխիք ստանա իտալական կողմից, որ պայմանագիրը կստանա հենց իր կազմակերպությունը։ Իտալիայից վերադառնալով բարձր տրամադրությամբ՝ Ռուբյեն ինքը չուզենալով ճանապարհին վերցնում է երկու ուղևոր՝ երիտասարդ մարդուն (Օլիվիե դը Ֆյունես), ով ճանապարհորդում էր ավտոստոպով և աղջկան (Ջերալդինա Չապլին)՝ ում մեքենան փչացել էր։ Գիշերը Ռուբյեն կորցնում է ինքնակառավարումը և մեքենան հայտնվում է ճանապարհից դուրս։ Արթնանալով՝ ուղևորներն ու վարորդը չեն կարողանում հասկանալ թե ինչ է պատահել։ Հաջորդ առավոտ պարզվում է, որ մեքենան, ընկնելով զառիթափից, ընկել է ծառի վրա։

Մի քանի օրից Ռուբյեի գլխին միտք է ծագում գետնին գցել շիշ պատահածի մասին տեղեկությամբ։ Հաղորդագրությունը հայտնվում է ոստիկանության ձեռքում։ Պատահածի վայրում տարածվում են ասեկոսեներ Ռուբյեի և իր ուղևորուհու սիրային կապի մասին, ում հետ նա իբր գաղտնի ժամանակ է անցկացրել Իտալիայում։ Այդ ասեկոսեները չէին կարող չհասնել Ռուբյեի կնոջը և աղջկա ամուսնուն, ովքեր նույնպես գնում են դեպքի վայր՝ տեսնելու իրենց սիրահարների մահը։

Այդ ժամանակ Ռուբյեի մրցակիցներն իմանում են, որ իտալական կողմը կարող է ստորագրել նրանց հետ պայմանագիրը, միայն Ռուբյեի հրաժարականի կամ մահվան ժամանակ։ Այդ ձևով Ռուբյեի մահով հետաքրքվածներն ու նրան այդ հարցով օգնողներն ավելի շատ են դառնում։

Դերերում
--------

* Լուի դը Ֆյունես֊ Անրի Ռուբյե
* Օլիվիե դը Ֆյունես ֊ ավտոստոպով ճանապարհորդող
* Ջերալդինա Չապլին ֊ Մադամ Մյուլեր
* Ալիս Սապրիտչ ֊ Լյուսյեն Ռուբյե, Անրի Ռուբյեի կին
* Հանս Մեյեր ֊ Մյուլերի խանդող ամուսին
* Փոլ Պրեբրուա ֊ ռադիոռեպորտյոր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
2. 1 2 3
3. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.

Արտաքին հղումներ
----------------

* տեղեկություն web-yan.com֊ից Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.  Archived 2009-03-12 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |

 |
**«Խորհուրդներ տալ սիրող նապաստակը»**, խորհրդային կարճամետրաժ մուլտֆիլմ, էքսցենտրիկ կատակերգություն, որը ծաղրում է հիմարությունն ու անքաղաքավարությունը։

Մուլտֆիլմում հնչում է Գեորգի Սվիրիդովի «Ռազմական քայլերգ»-ը համամիութենական ռադիոի և կենտրոնական հեռուստատեսության սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարմամբ (դիրիժոր՝ Վ. Ֆեդոսեև)։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմում պատմվում է մի նապաստակի մասին, որը կյանքում ոչինչ չի կարողանում անել, բացի անպետք և հիմար խորհուրդներ տալուց և ուրիշներին սովորեցնելուց։

Առավոտյան նա կովին սովորեցնում է բառաչել, իսկ կովը նրան պոզահարում է։ Քառասնոտանուն փորձում է սովորեցնել ճիշտ քայլել, բայց արդյունքում նրան դարձնում է հենակներով քայլող հաշմանդամ։ Լողալ սովորող գայլաձկանը տեսնելով՝ Նապաստակը նրան ջրից ափ է հանում և փորձում նրան սովորեցնել ճիշտ լողալ։ Այդ պահին գալիս է մայր-գայլաձուկը, փրկում է փոքրիկին և քշում Նապաստակին։ Լսելով ջութակ նվագող ծղրիդին և երգող սոխակին՝ նա ծղրիդից խլում է ջութակը և սկսում նրան նվագել սովորեցնել, իսկ սոխակին՝ ճիշտ երգել։ Այդ խորհրդից հետո Նապաստակին նորից վտարում են։ Տեսնելով, թե ինչպես է գայլը սողում գառնուկի հետևից, նրան խորհուրդ է տալիս մորը ծննդյան օրվա առթիվ ցուլ նվիրել։ Բայց վերջինս չի ցանկանում նվեր դառնալ և մի կողմ է շպրտում գայլին, իսկ գայլը գլխով զարկվում է ծառին։ Հերթական անպիտան խորհրդի համար գայլը բռնում է Նապաստակի ականջներից, իսկ երբ նա խնդրում է իրեն առանց ձեռքերի թողնել, գայլը բաց է թողնում նրա ականջները և ոտքով մի կողմ շպրտում։ Գետի ափին հայտնվելով՝ նա նկատում է աշխատասեր կուղբին, ով ամբարտակ էր կառուցում։ Որոշելով, որ նա սխալ է լողում, Նապաստակը, վզին քար կապելով, ցատկում է գետը և խեղդվում։ Այս վերջին խորհուրդը հանգեցնում է աներես, հիմար և անքաղաքավարի նապաստակի ողբերգական մահվանը։

Նկարահանող խումբ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Սցենարի հեղինակ | Միխայիլ Լիպսկերով |
| Կինոռեժիսոր | Իվան Դավիդով |
| Նկարիչ-բեմադրող | Է. Բենյամինսոն, Օլգա Պավլովա |
| Կինոօպերատոր | Լյուդմիլա Կրուտովսկայա |
| Հնչյունային օպերատոր | Բորիս Ֆիլչիկով |
| Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ | Ալեքսեյ Բուկին, Տատյանա Պոմերանցևա, Ալեքսանդր Մազաև, Ալեքսանդր Դորոգով, Յուրի Մեշերյակով |
| Նկարիչներ | Տատյանա Մակարովա, Սվետլանա Դավիդովա, Մարիա Իգնատենկո, Լյուբով Գորելովա |
| Ռեժիսորի օգնական | Գ. Անդրեևա |
| Մոնտաժող | Գ. Սմիրնովա |
| Դերերը հնչունավորել են | Վսեվոլոդ Լարիոնով - ՆապաստակԵ. ՇոնինաՎլադիմիր Սոշալսկի |
| Խմբագիր | Նատալիա Աբրամովա |
| Նկարահանման խմբի տնօրեն | Լիլիանա Մոնախովա |

Տեսագրություն
-------------

* Մուլտֆիլմը DVD տարբերակով թողարկվել է «Зайчишка - плутишка» մուլֆիլմերի ժողովածուի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Zając, który dawał sobie rady, polski-dubbing.pl
2. ↑  DVD «Зайчишка—плутишка»

Գրականություն
-------------

* Липскеров Михаил. Заяц, который любил давать советы. — АСТ, 2011. — 48 с. — (СОЮЗМУЛЬТФИЛЬМ представляет). — ISBN 978-5-17-075622-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Խորհուրդներ տալ սիրող նապաստակը». մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Հայրենական մուլտիպլիկացիաների հանրագիտարան (հեղինակ՝ Սերգեյ Կապկով, «Алгоритм», 2006)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Դրոսսիի տուն** (ռուս.՝ Дом Дросси), հինավուրց առանձնատուն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում (Ֆրունզեի փողոց, 22), 1850-ական թվականների ճարտարապետության հուշարձան։ Գտնվում է Ռաբինովիչի տան և Ռաֆաիլովիչի տան միջև։ Ճարտարապետության հուշարձան է, Ռուսաստանի Դաշնության մշակութային ժառանգության օբյեկտ՝ 6100130000 կոդով։

Պատմություն
-----------

Առանձնատունը 1850-ականներին կառուցել է տագանրոգցի վաճառական, հացի վաճառական Դմիտրի Դրոսսին։ Շենքը քաղաքի չեխովյան հուշավայրերից է։ Անտոն Չեխովը եղել է տանտիրոջ որդու՝ Անդրեյ Դրոսսիի համադասարանցին վարժարանում, հաճախ եղել է նրանց հյուր։ Անտոնին գրավում էին այս ընտանիքում տիրող մշակութային մթնոլորտը, նրանց երաժշտական երեկոները և տնային ներկայացումները։

1925 թվականին Տագանրոգում իրականացվեց այն մասնավոր տների համընդհանուր պետականացում, որոնց ընդհանուր մակերեսը գերազանցում էր 100 մ²-ը։ Նախկին տերերին կա՛մ տրվում էր փոքր տարածք իրենց նախկին տանը, կա՛մ նրանց տեղափոխում էին այլ բնակարան։ Այդ պետականացման շրջանակներում 1925 թվականին Դրոսսիի տունը բաժանվեց կոմունալ բնակարանների։

Մինչև 1930-ական թվականները տանը բնակվում էր Անդրեյ Դրոսսիի կրտսեր քույրը՝ Մարիա Դմիտրիևնա Ստեյգերը, որը հուշեր է թողել Անտոն Չեխովի մանկական տարիներից։

Շենքի ճակատին տեղադրված է մարմարե հուշատախտակ հետևյալ տեքստով. *«Այս տանը գիմնազիստները բեմադրել են սիրողական ներկայացումներ։ Հեղինակը և կատարողը հաճախ եղել է Անտոշա Չեխովը»*։

Ճարտարապետություն
-----------------

Երկհարկանի առանձնատունն արտաքուստ շատ համեստ է՝ աչքի չընկնելով ճարտարապետական վառ լուծումներով։

Տան անվանի բնակիչներ
--------------------

* **Անդրեյ Դմիտրիևիչ Դրոսսի**(1860-1918), ռուս սպա, Անտոն Չեխովի վարժարանի ընկերը
* **Անտոն Պավլովիչ Չեխով** (1860-1904), ռուս ականավոր գրող, համաշխարհային գրականության դասական

Ներկայիս վիճակ
--------------

Շենքի ճակատը, ինչպես և ամբողջ տունը, գտնվում է սարսափելի վիճակում, որը խորացնում են տանը բնակվող բազմաթիվ սեփականատերերի շենքը «վերանորոգելու և բարեկարգելու նախաձեռնությունները»։ Դրոսսիի տունը վերանորոգելու համայնքային միջոցներ չգտնվեցին ո՛չ մի լայնորեն նշված Չեխովի 150-ամյա հոբելյանի օրերին, ո՛չ էլ հետագայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ДОМ ДРОССИ Д.А.»։ Վերցված է 2017 Փետրվար 25 (չաշխատող հղում)
2. 1 2 3  *Киричек М. С.* Дросси дом // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 330.
3. ↑  *Дросси-Стейгер М. Д.* Юный Чехов / *Публ. Н. А. Роскиной* // Литературное наследие. — 1960. — Т. 68. — С. 538—541.
4. 1 2  *Роскин А.* Чехов. — М.: Детгиз, 1959. — 176 с.
5. ↑  *Нетреба Ф.* Валентин Моисеенко: «Каждый на своем месте должен хорошо делать свою работу»(չաշխատող հղում)
 // Парламентский вестник Дона. — 2012. — № 6.
Ծպեղնաոտերը վերևում նստում են մարդակի վրա։
**Ծպեղ**` լանջավոր տանիքի կրող համակարգ։ Կազմված է թեք ծպեղնաոտերից, ուղղաձիգ կանգնակներից և թեքաններից։ Անհրաժեշտության դեպքում ներքևում կապվում է հորիզոնական ենթածպեղային հեծաններով։ Շենքի կրող պատերին հենվում է պատերի վրայով գցված 140÷160 մմ հաստության **տափագերանների** վրա։

Ծպեղնաոտը երկարացնելու համար նրա ծայրին ամրացվում է տախտակի կտոր` **ծայրակցորդ**։

Ծպեղների տեսակները
------------------

Լինում են հենովի և կախովի։ Հենովի ծպեղները կիրառվում են, եթե հենարանների միջև հեռավորությունը 4.5 մետրից ավել է։ Իրենց ծայրերով նրանք հենվում են շենքի դրսի պատերին, իսկ միջնամասում՝ միջանկյալ հենարանների վրա։ Կախովի ծպեղներ կիրառվում են, եթե շենքի դրսի պատերի միջև եղած հեռավորությունը 6.5 մետրից չի անցնում։

Տես նաև
-------

* Տանիք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 141)։*  |
**Խորխոռունիներ**, Խոռխորունիներ, Խոռխորունիք, նախարարական տոհմ հին Հայաստանում։ Տոհմական «հայրենիքը» (կալվածքը) եղել է Տուրուբերան նահանգի Խորխոռունիք գավառը։ Մովսես Խորենացու մոտ պահպանված ավանդական պատմությունը Խորխոռունիների նահապետ ու անվանադիրը համարում է Հայկ Նահապետի Խոռ որդին։ Ըստ նույն պատմության, Վաղարշակ թագավորը Խորխոռունիներին հանձնարարեց Հայոց Արշակունիների թիկնազորության գործակալությունը, որը նրանք վարեցին մինչև Արշակունի արքայատան անկումը (428)։

Հետագայում Խորխոռունիների իշխանները ավանդական իրավունքով շարունակել են կրել «Հայոց մաղխազ» պատվավոր տիտղոսը։ Հայոց զորաբանակին Խորխոռունիները մասնակցել են 1000 հեծյալով։ Ըստ «Ներսեսի վարք»-ում պահպանված Գահնամակի, Խորխոռունիները ունեցել են չորս տոհմաճյուղ։ Մովսես Խորենացին Խորխոռունիներից հիշատակում է Սուրեն իշխանին, որը 380–ականի վերջին Վահան Առավեղյանի ու Աշխադար Դիմաքսյանի համագործակցությամբ հափշտակեց բյուզանդական մասի Հայոց թագավոր Արշակ Գ–ի գանձերը և անցավ պարսկական մասի Հայաստանում թագավորող Խոսրով Դ–ի տիրապետության ներքո։ 
Ղազար Փարպեցին վկայում է, որ Արտաշատի 449 թվականի ժողովում Պարսից Հազկերտ արքայի՝ հայերի դավանափոխության մասին հրովարտակի մերժողական պատասխանին Խորխոռունիներից մասնակցում էր Վրիվ մաղխազը։ Նույն պատմիչը տեղեկացնում է, որ Վարդանանց պատերազմում Գադիշո Խորխոռունին կռվել է Վասակ Սյունու, Խորեն Խորխոռունին՝ Վարդան Մամիկոնյանի կողմում։

Պարսից դեմ Խաղխաղի ճակատամարտում Խորեն Խորխոռունին գլխավորել է հայկական բանակի ձախ, իսկ Ավարայրի ճակատամարտում՝ աջ թևը։ Վերջին ճակատամարտում հերոսաբար նահատակված Խորեն Խորխոռունուն հայ եկեղեցին դասել է սրբերի շարքը։ Սեբեոսը VI դ. վերջին Խորխոռունիներից հիշատակում է Ատատ և Թեոդոս, իսկ VII դ. 1-ին կեսին՝ Վահան իշխանին։ X դ. հիշվում են Խորխոռունի իշխաններ Սարգիսը և Արտավազդը։

Գրականություն
-------------

* Ոսկյան Հ. Ուսումնասիրություններ հայ նախարարություններու մասին, Վեն. 1955։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 89)։*  |
**«Արևն իջավ սարի գլխուն»**, Ավետիք Իսահակյանի համանուն բանաստեղծության բառերով երգ Կոմիտաս վարդապետի մշակմամբ։

Պատմություն
-----------

Իսահակյանը «Արևն իջավ սարի գլխուն» բանաստեղծությունը գրել է 1891 թվականին, երբ դեռ սովորում էր Գևորգյան հոգևոր ճեմարանում։ Կոմիտասը բանաստեղծությունը մշակել է որպես երկձայն երգ՝ ճեմարանական աշակերտների համար։ Այն Կոմիտասի վաղ շրջանի բազմաձայնության նմուշներից է։ Հետագայում Կոմիտասը երգը մշակել է թե՛ որպես մեներգ, թե՛ որպես խմբերգ։ Երաժշտությունը գրելու ստույգ թվականը հայտնի չէ, սակայն կարող է վերագրվել 1892-1893, ամենաուշը՝ 1894 թվականին։ Ըստ Ռոբերտ Աթայանի, հավանաբար նախապես գոյություն է ունեցել Իսահակյանի բանաստեղծության մի այլ տարբերակ, կամ Իսահակյանի բանաստեղծությանը հիմք է ծառայել նախապես գոյություն ունեցած ժողովրդական մի ստեղծագործություն։ Հետաքրքիր է, որ Իսահակյանի բանաստեղծության առաջին տպագրության մեջ այն վերնագրված է եղել «Ժողովրդական մոտիվ», թեև մասնագետները կարծում են, որ այդ խորագիրը նշում է բանաստեղծության ընդհանուր բնույթը, ոչ թե փաստական հիմքը։

Կառուցվածք
----------

Երգը ջահել սիրահարի մասին է, որը կարող է լինել ինչպես աղջիկը, այնպես էլ տղան։ Երգում է, որ արևն արդեն իջել է սարի գլխին, մթնշաղի տարածման հետ հավքերը դադարեցրել են իրենց երգն ու թռիչքը և իրենց բներում խոր քուն են մտել։ Միայն ինքն է, որ սիրո պատճառով չի կարողանում քնել։ Եվ մեր սիրահարը հարցնում է պարզ երկնքի այդ նախշուն աչքերին՝ աստղերին ու մեղմ քամուն, թե արդյոք տեսել են իր յարին, որտե՞ղ է նա։ Երգի վերջին քառատողը ժողովրդական շարունակություն է։

Իսահակյանի «Արևն իջավ» բանաստեղծության կոմիտասյան երկձայն եղանակավորումը իր երաժշտական բնույթով հանդարտահունչ, մեղմ-քնարական, պատմողական է։

Բառեր
-----

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Արևն իջավ սարի գըլխուն,
Դար ու դաշտում լույս չըկա.
Հավք ու թըռչուն մըտան խոր քուն, –
Ա՜խ, ինձ համար քուն չըկա։

Լուսնյակն ընկավ երդիկից ներս,
Կըշեռքն ելավ երկընքում,
Զով հովերն էլ մըթընշողես
Աստղերի հետ են զըրցում։ | Սիրո՛ւն աստղե՜ր, անուշ հովե՜ր,
Յարըս ո՞ւր է էս գիշեր.
Պարզ երկընքի նըխշուն աչե՛ր,
Յարիս տեսա՞ք էս գիշեր։

Լուսը բացվավ, դուռը բացվավ,
Ամպ ու զամպ է, – թոն կուգա.
Ալ ձին եկավ, անտեր եկավ,
Ա՜խ, յարս ո՞ւր է, տուն չի գա… |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Դիտողություններ «Ավ․ Իսահակյանը և հայ երգը» հարցի առթիվ» (չաշխատող հղում)
2. 1 2 3  «Radio Station of Maratouk ensemble - Nare yar and Khorotik Manan (Armenian folk songs)» (չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Արևն իջավ սարի գլխուն» երգն է՝ երևանի պետական կամերային երգչախմբի կատարմամբ։ Խմբավար՝ Հարություն Թոփիկյան:
* «Արևն իջավ սարի գլխուն» երգի նոտաները։ Կոմիտաս №14. Երկերի ժողովածու։ Հայ ժողովրդական և աշուղական երգեր, նվագներ։ Թուրքական երգեր, քրդական երգեր և նվագներ։ Գիրք Զ /Կազմ. և ծանոթ.՝ Ռ. Աթայան, խմբ.՝ Ռ. Աթայան, Գ. Գյոդակյան։ ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ին-տ. Երևան։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն». 2006.
Լուսնի փուլերը
**Լուսնի փուլեր**, Լուսնի դիտվող ձևերն են, որոնք պայմանավորված են դիտորդի նկատմամբ Լուսնի լուսավորված կիսագնդի տարբեր դիրքերով։ Երբ Լուսինը գտնվում է Արեգակի և Երկրի միջև, մեզ է ուղղվում նրա չլուսավորված մասը, այսինքն այն չի երևում։ Այդ փուլը կոչվում է նորալուսին, 1-2 օր անց Լուսնի սկավառակի աջ կողմում երևում է լուսավոր մահիկ։ Մեկ շաբաթ անց Լուսնի և Արեգակի երկայնությունները տարբերվում են 90°–ով, և երևում է Լուսնի սկավառակի աջ կեսը՝ առաջին քառորդը։ Հաջորդ շաբաթվա ընթացքում լուսավոր մասը հետզհետե մեծանում է, իսկ շաբաթվա վերջում (դիմակայության ժամանակ) Երկրին է ուղղվում նրա լուսավոր մասը՝ լիալուսին։ Դրանից հետո լուսնի սկավառակի լուսավոր մասը արևմտյան մասից հետզհետե մաշվում է, և մեկ շաբաթ անց երևում է Լուսնի սկավառակի ձախ կեսը՝ վերջին կամ երկրորդ քառորդ։ Այնուհետև սկավառակը ստանում է մահիկի տեսք և վերջապես տեսադաշտից անհետանում է։ Լիալուսնից 1-2 օր առաջ կամ անց Լուսնի լուսավոր մասից երևում է շատ նեղ շերտ, միաժամանակ նշմարվում է նաև մնացած թույլ լուսավորված մասը՝ մոխրագույն լույսը, որն առաջանում է Երկրի լուսավոր մասից (լիաերևկիր) ընկած ճառագայթների անդրադարձմամբ։ Լուսնի իրար հաջորդող միատեսակ փուլերի միջև ընկած ժամանակամիջոցը (սինոդական ամիս) հավասար է 29.5306 օրվա։ Այն օգտագործվել է Լուսնի փուլերի հասակը որոշելու համար և ընկած է լուսնա–արեգակնային օրացույցերի հիմքում։ 
Պարզվում է՝ մեր հրաշապատում հեքիաթներում առկա են մաթեմատիկական, աստղագիտական ճշգրիտ հաշվարկներ, և հեքիաթային յուրաքանչյուր հերոս իր ուրույն տեղն ու դերակատարությունն ունի տվյալ հեքիաթում։ Հեքիաթների վերլուծությունը բերում է Նախահայկյան օրացույցի բացահայտմանը։ Այսինքն՝ Նախահայկյան օրացույցը, որը գոյություն է ունեցել մեր նախահոր՝ Հայկի կերպարից էլ առաջ, պահպանվել է նաև մեր հրաշապատում հեքիաթներում։

Լուսնի փուլերի կապը Երկրի շուրջը պտտվելու հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նախահայկյան օրացույցը Հայոց տիեզերական հրաշապատում հեքիաթներում Archived 2015-02-08 at the Wayback Machine.։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 697)։*  |
**Մարաթական գրականություն**, մարաթի ժողովուրդների գրականությունը (Հարավ-Արևմտյան Հնդկաստան, Մահարաշտրա նահանգ)՝ մարաթի լեզվով։

Կազմավորումը սերտորեն կապված է XI-XII դդ. կրոնա-բարենորոգչական շարժումների հետ, որոնց գաղափարախոսները հրաժարվեցին սանսկրիտից և դիմեցին ժողովրդական կենդանի լեզուներին։ Միջնադարյան Մարաթական գրականության խոշորագույն ներկայացուցիչներն են բանաստեղծներ Մուկունդարաջան (1128-1198), Դնյաննեշվարը (1271-1296), Նամդևը (1270-1350), Էկնաթը (1533-1599), Տուկարամը (1608-1649), Ռամդասը (1608-1681) և այլն։ XVII դ. Մարաթական գրականությունը հարստացավ պովադա (հերոսական բալլադ) և լավինի (սիրային քնարերգություն) ժողովրդական բանաստեղծական ձևերով։ Առաջացավ բրահմանա-ազնվականական «գիտական պոեգիա»-ն (Վաման, Մորոպանտ)։

XIX դ. 1-ին կեսին մարաթական իշխանություններում հաստատվեց անգլիական գաղութային տիրապետություն։ Մարաթական մտավորականությունը ծանոթացավ բուրժուական փիլիսոփայությանն ու գրականությանը, Հնդկաստանում զարգացան բուրժուական հարաբերությունները, այս հանգամանքը նպաստեց Մարաթական գրականության նորացմանը։ Առաջատար ժանրը դարձան սոցիալ-կենցաղային ու պատմական վեպը և կենցաղային ու քաղաքական դրաման։

XIX դ. վերջին հայտնվեց պատմվածքի ժանրը, պոեզիան հագեցվեց քաղաքական բովանդակությամբ։ Վ. Բրահմաչարիի (1825-1870), Զ. Փուլեի (1827-1890), Հ. Ահարքարի (1856-1895), Բ. Թիլաքի (1856-1920) հրապարակախոսությունը և արձակագիր Հ. Ապտեի (1864-1919), բանաստեղծներ Կեշավսուտի (Կ. Դամլե, 1866-1905), Ն. Դուպտեի (1872-1947), դրամատուրգներ Դ. Դևալի (1854-1916), Կ. Քադիլքարի (1872-1948) և ուրիշների ստեղծագործությունները լի էին ֆեոդալական սովորույթների ու սահմանակարգումների, ինչպես նաև անգլիական գաղութարարների դեմ բողոքով։ 1920-ական թթ. պոեզիան ներկայացված է «Արևի ճառագայթ» ռոմանտիկ դպրոցով։ 1930-1940-ական թթ. Հնդկաստանում ազգային-ազատագրական շարժումը նպաստեց ռեալիստական արձակի ուժեղացմանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 295)։*  |
նունչակիներ
**Նունչակ** (ճապոներեն՝ ヌンチャク, 双節棍, չինարեն 雙節棍 shuāng jié gùn, 兩節棍 liǎng jié gùn), արևելյան մարտարվեստների սառը զենք, նախատեսված հակառակորդին հարվածներ հասցնելու, նրան խեղդելու և այլ հնարքներ կատարելու համար։

Փաստեր
------

Իրենից ներկայացնում է փայտից կամ այլ նյութից երկու կարճ ձողեր, որոնք իրար են միացած հաստ թելով կամ շղթայով։ Ընդհանուր առմամբ նունչակիները նման են իրար, սակայն պատրաստվում են տարբեր նյութերից և տարբեր չափերի՝ կախված օգտագործողի ցանկությունից և օգտագործման նպատակից։

Հիմնական տարբերությունը նունչակիի թելերի կամ շղթայի երկարությունն է։ Օրինակ՝ չինական նունչակիների երկարությունը հասնում է 20-30 սմ-ի, իսկ օկինավականներինը պատրաստվում է տվյալ օգտագործողի ոտնաչափի երկարությանը հավասար։

Ամենատարածված վարկածով զենքի նախատիպ է հանդիսացել բրնձի կալսիչը։ Նունչակիի ստեղծման մասին հավաստի փաստեր չկան։ Կարծիքներ կան, որ այն առաջին անգամ պատրաստել են Չինաստանում կամ հարավային Ասիայի այլ երկրներում։ Այսպիսի զենքի պատրաստման նախադրյալներից մեկն այն է եղել, որ գյուղացիներին արգելվել է որևէ զենք կրել և նրանց կողմից պատրաստվել է այս տեսակի զենք։ Նունչակիի առավելությունը սովորական փայտից կամ հարվածող զենքից այն է, որ հարվածի ժամանակ հարվածողի ձեռքին հետհարված չի հասնում։

Մարտարվեստների ժամանակակից վարպետների մոտ տարածված մեկ այլ կարծիքի համաձայն նունչակիի նախատիպը եղել է ձիավորի թամբասարքի մի մաս։ Կարծիք կա նաև, որ նրա նախատիպ է հանդիսացել պահակների ձեռնափայտը կամ բանանի ծառի կեղևները մաքրելու սարքը (Օկինավայում այդ կեղևից պատրաստում էին բարձր որակի գործվածք)։

Իսկ արևելյան մարտարվեստների հեղինակավոր վարպետներ Միյագիի և Իկեդայի կարծիքով, նունչակիի նախատիպ հանդիսացած զենքը Օկինավա են բերել չինական ծագումով ճապոնացիները, որովհետև փաստեր կան, ըստ որի Չինաստանում ավելի վաղ ժամանակներում գործածվում էր այս տեսակի զենք։

նունչակիներով տեխնիկայի ցուցադրություն

Օգտագործման տեխնիկան
--------------------

Նունչակուներ օգտագործելը պահանջում է բարձր տեխնիկական պատրաստվածություն և կոորդանացիոն հմտություններ։ Մարտավեստներում նունչակիները ունեն տարբեր կիրառություն։ Դրանցով կարելի է հեռու տարածությունից հարված հասցնել հակառակորդին, մանավանդ մեծ արագությամբ դրանք պտտեցնելիս հարվածի ուժը շատ է մեծանում։

Մարտի տեխնիկան ներառում է տարբեր հնարքներ՝ կախված հակառակորդի կողմից օգտագործվող զենքի տեսակից (սուր, դանակ, փայտ, նիզակ, ատրճանակ և այլն)։ Նունչակուով կարելի է նաև խլել հակառակորդի մոտ գտնվող զենքը։

Մարտարվեստներում օգտագործվում է հատկապես օկինավյան կոբուդո ոճում, իսկ ոճից փոխառվել է ժամանակակից Ճապոնական կարատեի շատ ոճերի և Չինական ուշուի մեջ, որտեղ կան դրանցով հատուկ վարժություններ (կատաներ)։
Նունչակուները հատկապես հայտնի են դարձել Բրյուս Լիի մասնակցությամբ ֆիլմերից, որտեղ մեծ վարպետը ցուցադրում է դրա օգտագործման փայլուն հնարավորություններ։
Ձկնաբուծարան Հայաստանում (ք. Մասիս)
**Ձկնաբուծությունը Հայաստանում** որպես տնտեսության ճյուղ, ձևավորվել է 1920-ական թվականներին։ 1923 թվականին հիմնադրվել է Երևանի ձկնաբուծական կայանը (1935 թվականից՝ ջրակենսաբանական կայան), կառուցվել են Գավառի (1924), Կարճաղբյուրի (1931), Սևանի (1959, «Ձուկ»), Լիճքի (1971, «Գոս» ՓԲԸ) և այլ ձկնաբուծարաններ։ 1931 թվականին ստեղծվել է «Հայձուկտրեստը», 1964 թվականին՝ ՀԽՍՀ ԺՏԽ-ին առընթեր ձկնաբուծական տնտեսության վարչությունը։ 1965 թվականից հանրապետությունում ձևավորվել է լճակային ձկնաբուծությունը։

Ստեղծվել են (1968) Եղեգնուտի կարպալճակային, Ակնալճի ֆորելային, Մեծամոր լճի իշխան ձկան, Արմաշի ծածանաբուծական (1975) տնտեսությունները, Մասիսի կարպալճակային «Ձուկ» կոմբինատը, Եղեգնաձորի ձկնաբուծարանը և Մեղրու ֆորելային տնտեսությունը և այլն։ 2010 թվականին ձկնաբուծական լճակային տնտեսությունների ընդհանուր ջրային մակերեսը 2677 հա էր, որից 1860,7 հա-ն՝ Արարատի, իսկ 722 հա-ն՝ Արմավիրի մարգում։ ՀՀ-ում ջրային մակերեսի յուրաքանչյուր հա-ից ստացվել է միջին հաշվով 1,96 տ ապրանքային ձուկ։ Սառեցված և վերամշակված ձուկ ու խավիար արտահանվում են ԱՄՆ, Ռուսաստանի Դաշնություն, Վրաստան, Ուկրաինա և այլ երկրներ։

Հայաստանում արդյունագործ, նպատակներով բուծում են սպիտակ ու սև ամուրներ, սպիտակ ու խայտաբղետ պնդաճակատներ, ճապոնական կարպ (կոյ), աֆրիկյան լոքո, թառափազգիներից՝ սիբիրյան և ռուսական թառափներ, թիաքիթ, տարաղան, սաղմոնազգիներից՝ ծիածանափայլ և ոսկեփայլ իշխաններ, Գեղարքունիքի կարմրախայտ և այլն։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ձկնաբուծությունը Հայաստանում Վիքիպահեստում |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հակոբ Փափազյան (այլ կիրառումներ)

**Հակոբ Փափազյան (Ջեկ)** (1878, հունիսի 27, Բրուսա - 1957, Նյու Յորք), հայ քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Իզմիրի Ազգային, Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարաններում, ավարտել Վենետիկի գեղարվեստի ակադեմիաները (1898), կատարելագործվել Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիայում (1898-1899)։

Ստեղծագործություններ
--------------------

1900 թվականին մեկնել է Նյու Յորք, քանդակագործ Ֆ. Մարտինիի համագործակցությամբ ստեղծել Սուրբ Բարդուղիմեոս եկեղեցու «Ռեկորդների սրահի» և այլ շենքերի քանդակները։

1908 թվականից ապրել և ստեղծագործել է Իզմիրում։

1922 թվականին, Իզմիրի աղետից հետո, տեղափոխվել է Նյու Յորք, զբաղվել դեկորատիվ քանդակագործությամբ, մասնակցել Նյու Յորքի Շրջանային դատարանի, Վաշինգտոնի Արխիվների շենքի քանդակազարդմանը։

Ստեղծել է նաև խորհրդանշական արձաններ՝ 

* «Անթև հաղթանակ»
* «Ամերիկայի ոգին»

փոքրաչափ հարթաքանդակներ՝ հին արևելյան թեմաներով

* «Սաբայի թագուհին»
* «Շեհերազադե»

Փափազյանի «Հավիտենական պայքար» խմբաքանդակը պահվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
**Ծավալային դրոշմում**, մետաղները ճնշմամբ մշակելու հիմնական եղանակ, երբ նախապատրաստուկը ենթարկվում է պլաստիկ դեֆորմացիայի, փոխում իր բոլոր չափերը և ընդունում դրոշմոցի ձևը։ Կիրառվում է դարբնոցա-դրոշմիչ արտադրության մեջ՝ մեքենաների դետալների և այլ շինվածքների սերիական և զանգվածային արտադրության դեպքում։

Տարբերում են *սառը* և *տաք* ծավալային դրոշմում։ Սառը դրոշմումն իրականացվում է առանց տաքացման։ Այս եղանակով ստանում են պատասխանատու դետալներ՝ բարձր և կայուն մեխանիկական հատկություններով։ Սառը դրոշմման համար պահանջվում են մեծ ճիգեր (մինչև 2500 Մն/մ² և ավելի), որոնք բացասաբար են անդրադառնում դրոշմոցի կայունության վրա։ Այդ ճիգերը կարելի է փոքրացնել միայն նախապատրաստուկը տաքացնելով, այսինքն՝ տաք ծավալային
դրոշմամբ։ Դրոշմոցները բաղկացած են երկու մասից՝ վերևի և ներքևի կամ *մամլամատից* ու *մամլամայրից*։

Ծավալային դրոշման զարգացման հեռանկարներն են՝ դրոշմոցների կիրառումը տաք փոքրաթափոն դրոշմման և հզոր սարքավորումների նախագծումը՝ սառը դրոշմման համար, ինչպես նաև մետաղների դեֆորմացման նոր գործընթացների արմատավորումը՝ օգտագործելով գերպլաստիկության երևույթներն ու կիրառելով հիդրոստատիկ մեթոդները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 118)։*  |
Ռեզոնատոր
**Ծավալային ռեզոնատոր**, գերբարձր հաճախականության տատանողական համակարգ։ Ծավալային ռեզոնատոր դիէլեկտրիկով (մեծ մասամբ՝ օդ) լցված ծավալ է, որը սահմանափակված է հաղորդիչ մակերևույթով կամ էլեկտրական և մագնիսական այլ հատկություններ ունեցող տարածությամբ։ Առավել տարածված են պարզագույն ձև ունեցող (գլան, ուղղանկյուն զուգահեռանիստ, գունդ) սնամեջ ծավալային ռեզոնատորները։

Ռեզոնատոր

Ռեզոնատորի էլեկտրամագնիսական էներգիան
-------------------------------------

Ծավալային ռեզոնատորում էլեկտրամագնիսական էներգիայի կուտակումը կարելի է բացատրել հետևյալ օրինակով։ Եթե երկու անդրադարձնող զուգահեռ հարթությունների միջև որևէ եղանակով առաջանում է հարթություններին ուղղահայաց տարածվող հարթ ալիք, ապա, հասնելով հարթություններից որևէ մեկին, այն լրիվ անդրադառնում է։ Երկու հարթություններից բազմակի անդրադարձումներն առաջացնում են հակառակ ուղղություններով տարածվող և մեկը մյուսին ինտերֆերենցող ալիքներ։ Եթե հարթությունների միջև հեռավորությունը՝ {\displaystyle L={\frac {nl}{2}}}, (λ-ն ալիքի երկարությունն է, ո-ը՝ ամբողջ թիվ), ապա ալիքների ինտերֆերենցիան առաջացնում է կանգուն ալիք, որի ամպլիտուդը խիստ աճում է, և երկու հարթությունների միջև կուտակվում է էլեկտրամագնիսական էներգիա։

Ծավալային ռեզոնատորում կուտակված էներգիայի հարաբերությունը տատանումների ընթացքում կորսված գումարային էներգիային կոչվում է ծավալային ռեզոնատորի *բարորակություն*։ Որքան մեծ է բարորակությունը, այնքան ծավալային ռեզոնատորը որակյալ է։

Գլանաձև ծավալային ռեզոնատոր
---------------------------

Ռեզոնատոր
Առավել տարածված գլանաձև ծավալային ռեզոնատորներում տատանումների տիպերը բնորոշվում են 3 ինդեքսով՝ m, ո, p, որոնք համապատասխանում են էլեկտրական կամ մագնիսական դաշտի կիսալիքների թվին։ Այդ կիսալիքները բաշխվում են ռեզոնատորի տրամագծով, շրջանագծով և երկարությամբ (օրինակ՝ {\displaystyle E\_{mnp}} կամ {\displaystyle H\_{mnp}})։ Տատանման տիպը (E կամ H) և ինդեքսները որոշում են էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի կառուցվածքը ծավալային ռեզոնատորում։

Մետաղե ծավալային ռեզոնատոր
--------------------------

Ռեզոնատոր
Մետաղե սնամեջ ծավալային ռեզոնատորները սովորաբար պատրաստում են բարձր էլեկտրահաղորդականության մետաղներից (Ag, Cu և դրանց համաձուլվածքները) կամ խոռոչը ներսից պատում են Ag-ի կամ Au-ի շերտով։ Որոշակի հաճախականության համար ծավալային ռեզոնատորները կարգավորում են ծավալը փոփոխելով։

Ծավալային ռեզոնատորները լայն կիրառություն ունեն տեխնիկայում։ Դրանք օգտագործում են որպես գեներատորների (կլիստրոն, մագնետրոն), ֆիլտրերի, հաճախականության էտալոնների տատանողական համակարգեր։ Այլ սարքերում դրանց օգնությամբ ուսումնասիրվում են նյութերի պինդ, հեղուկ և գազային վիճակները։ Ծավալային ռեզոնատորները կիրառելի են {\displaystyle 10^{9}-10^{11}} հց հաճախականությունների դեպքում։ Ավելի բարձր հաճախականությունների դեպքում օգտագործում են բաց ռեզոնատորներ, որոնք իրենցից ներկայացնում են հայելիների համակարգեր։

Գրականություն
-------------

* The Feynman Lectures on Physics Vol. II Ch. 23: Cavity Resonators

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 119)։*  |
**Միջաստղային կլանում** երկնային մարմինների ճառագայթման թուլացում միջաստղային տարածության մեջ։ Պայմանավորված է, հիմնականում, կլանման, դիֆրակցիայի և ցրման երևույթներով։ Հայտնագործել է ամերիկացի աստղագետ Տրյումպլերը (1930)։ Միջաստղային կլանման մեծությունը տարբեր ուղղություններով խիստ տարբեր է (տիեզերական փոշու անհավասարաչափ բաշխման հետևանքով), աճում է դեպի Գալակտիկայի հարթությունը և հասնում մի քանի աստղային մեծության՝ 1 կպս հեռավորության վրա։ Միջաստղային կլանման հետևանքով հեռավոր աստղերի լույսն այնքան է թուլանում, որ դրանք հաճախ, հատկապես Գալակտիկայի կենտրոնի ուղղությամբ, նույնիսկ խոշորագույն աստղադիտակներով չեն դիտվում։ Միջաստղային կլանման չափը կախված է ալիքի երկարությունից և աճում է դեպի սպեկտրի կարճալիքային մասը (այդ պատճառով հեռավոր աստղերի լույսը դիտվում է բնականից ավելի կարմիր)։ Այդ կախումը որոշվում է կլանման օրենքով, որը ցույց է տալիս, որ միջաստղային կլանման ազդեցությունը զգալի է նաև սպեկտրի օպտիկական տիրույթից դուրս։ Միջաստղային կլանման ուսումնասիրությունը կարևոր է երկնային մարմինների ճշգրիտ հեռավորությունների որոշման, կլանումն առաջ բերող միջաստղային նյութի հատկությունների հետազոտման համար։ Միջաստղային կլանման պատճառը միջաստղային փոշենյութն է, որը կազմված է շուրջ 10−5 սմ տրամագծով հատիկներից։ Այն գալակտիկայում բաշխված է առանձին կլանող ամպերի ձևով, որոնք կենտրոնանում են գալակտիկայի սիմետրիայի հարթության շուրջը (տես Միջաստղային միջավայր)։ Միջաստղային կլանում առաջացնող ամպաձև կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացումը մշակել են Վ․ Հ․ Համբարձումյանը և Շ․ Գ․ Գորդելաձեն (1937)։ Լույսի կլանման փոքր ունակություն ունենալու հետևանքով կլանող ամպերը, մեծ մասամբ, անմիջականորեն չեն դիտվում։ Դրանց վիճակագրական ուսումնասիրության նպատակով Վ․ Հ․ Համբարձումյանը մշակել է երկնակամարի տարբեր տիրույթներում աստղերի ու գալակտիկաների խտության, ինչպես նաև Ծիր կաթնի պայծառության բաշխման միջաստղային կլանմամբ պայմանավորված ֆլուկտուացիաների տեսությունը։ Այն հնարավորություն տվեց ֆլուկտուացիաների միջոցով որոշել միջաստղային կլանման միջավայրը կազմող մութ միգամածությունների միջին հատկությունները (չափեր, կլանման ունակություն, տարածական խտություն և այլն)։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 583)։*  |
Աստվածամայրը գահի վրա, Հովնաթան Հովնաթանյան (1730-1801))
***Նայեաց սիրով***, Խաղաղական ժամերգության ժամանակ երգվող շարական։ Հեղինակը Սուրբ Ներսես Շնորհալին է։
Խաղաղական ժամերգությունը ուղղված է Հոգի Աստծուն և խորհրդանշում է Քրիստոսի դժոխք իջնելը և արդարների տանջանքների դադարեցումը։ Կատարվում է մայրամուտից հետո։ Աղոթքներում խնդրվում է Աստծուն՝ անդորրություն և խաղաղություն պարգևել մարդու հոգուն։ Ժամերգությունը կատարվում է մայրամուտից հետո։

Տեքստ
-----

Նայեաց սիրով, Հայրդ գթած,
Ի քո ստեղծեալ գործս ձեռաց.
Եւ զբանակս հրեշտակաց
Տուր պահապան մեզ տկարացս,
Փրկեա զանձինս ի փորձանաց,
Ի խաւարի շրջող դիւաց.
Զի ի տուընջեան և գիշերի
Տացուք քեզ փառս անլռելի։
-
Էին անեղ, անսկզբան`
Ծնունդ անճառ Որդի և Բան.
Որ արարեր զտիւ գործոյ
Եւ զգիշեր ի հանգիստ քնոյ.
Տուր ի ննջել` աչաց մարմնոյ,
Արթուն լինել մեզ ըստ հոգւոյ.
Զի ի տուընջեան և գիշերի
Տացուք քեզ փառս անլռելի։
-
Րաբուն հոգւոց բանաւորաց,
Աղբիւր լուսոյ, բաշխող շնորհաց.
Ի փակիլ դրանց բնութեանց մարմնոց,
Լոյս տուր աչաց սրտից մերոց.
Ի գիշերաց առ քեզ կանխել,
Ընդ հրեղինացն օրհնաբանել.
Զի ի տուընջեան և գիշերի
Տացուք քեզ փառս անլռելի։
-
Սուրբդ սրբոց Երրորդութիւն,
զՄեզ մաքրեա քեզ բնակութիւն.
Շնորհեա ընդ մանկանցն առագաստի
Հանգչիլ ընդ քեզ ի յանկողնի.
Տուր զհայցուած բարեկամին
զՓոխ երից նկանակին.
Զի ի տուընջեան և գիշերի
Տացուք քեզ փառս անլռելի։
-
Երևելի լոյս ստեղծեր,
զՏիւ և զգիշեր բաժանեցեր.
Ծագեա մեզ. Տէ՜ր, ի գիշերի
զճառագայթս իմանալի.
Տուր յամենայն ժամանակի
զՊահպանող աջ քո հովանի.
Զի ի տուընջեան և գիշերի
Տացուք քեզ փառս անլռելի։
-
Սիրոյ քո հուր արկեալ յերկիր`
Բորբոքեսցի ի հոգիս մեր.
զԽորհուրդ սրտից մեր մաքրեսցէ`
զԼոյս գիտութեան քո փայլեսցէ.
Ի քնոյ մահու զմեզ զարթուսցէ,
զՄիտս բոցով քո վառեսցէ.
Զի ի տուընջեան և գիշերի
Տացուք քեզ փառս անլռելի։
-
Ի քեզ նայիմք, լոյսդ անմատոյց,
Ի զգայական ծածկեալ լուսոյ.
Որ վասն մեր եդար ի գբի
Եւ ննջեցեր ի տապանի.
Առ մեզ ննջեա արթուն բնութիւն,
Հերքեա զչարին ներգործութիւն.
Զի ի տուընջեան և գիշերի
Տացուք քեզ փառս անլռելի։
-
Էիդ լուսոյ անստուերի
Պաղատանօք կամք առաջի.
Որ փակեալ դրամբք յերեկոյին
Երևեցար մետասանին.
Ընդ Թովմայի առ քեզ կոչեմք,
Տէր և Աստուած, զքեզ դաւանեմք.
Է՜ջ և առ մեզ յերեկոյիս,
Եւ տուր զողջոյն քո ի հոգիս։
-
Րամեալքս զքեզ, Տէր, աղաչեմք,
Մեզ յօգնութիւն նայեա, հայցեմք.
Պահապանդ Իսրայէլի,
Անձանց մերոց լեր հովանի.
Օթեա առ մեզ, խաղաղարար,
Զի ննջեսցուք անխռովաբար.
Եւ ընդ առաւօտս կանխեսցուք,
Օրհնել զքեզ`ընդ Հօր հոգւով։
-
Գոչման փողոյն Գաբրիէլի,
Որ ի վերջնումն գիշերի,
Լսել արա զմեզ արժանի,
Եւ յաջակողմն օդեաց դասի`
Անշէջ վառեալ զլոյս լապտերաց,
Ըստ իմաստուն հինգ կուսանաց.
Զի ընդ փեսայիդ ի յառագաստ`
Հարսունք հոգւով մտցուք ի փառս։
-
Հալածեա ի մէնջ, Տէր, նշանաւ Խաչի քո զընդիմամարտ եւ զաներեւոյթ գազանն, եւ մի տար յապականութիւն զքո ժառանգութիւնս։
-
Բարեխօսեա՛ վասն մեր, Աստուածածին Մարիամ, որ ծնար զտէր Աստուած, որ հովուերըն զԻսրայէլ, ամենազօր եւ սքանչելի փառօքն իւրովք։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Նայեաց սիրով», ձայնագրություն, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսություն
* «Նայեաց սիրով», տեքստը
* «Նայեաց սիրով», նոտաներ, Սբ Ներսես Ընծայարան Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* «Նայեաց սիրով»,կատարում են մանուկները
**Գառնիկ Մնացականյան** (նոյեմբերի 7, 1989(1989-11-07), Ազատաշեն, Մասիսի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ազատ ոճի ըմբիշ, հանդես է գալիս 57 կգ քաշային կարգում։

Վաղ տարիներ
-----------

Ծնվել է 1989 թվականի նոյեմբերի 7-ին, Ազատաշեն գյուղում։ Նախ զբաղվել է թեքվանդոյով, հետո բռնցքամարտով։ Ըմբշամարտով սկսել է զբաղվել 10 տարեկանից։ Սովորել է Օլիմպիական հերթափոխի պետական քոլեջում։

Կարիերա
-------

Ըմբշամարտում նորամուտը նշել է 2010 թվականին Ստեփան Սարգսյանի մրցաշարում։ Մնացականյանը մեծահասակների տարիքային խմբում Եվրոպայի կամ աշխարհի առաջնությունների չի մասնակցել։ Սերբիայի վարկանիշային մրցաշարում նվաճել է օլիմպիական ուղեգիր։ Մարզիչներն են՝ Արշակ Հայրապետյան, Գևորգ Վարդանյան, իսկ առաջին մարզիչը եղել է Անդրանիկ Հարոյանը։

Անձնական կյանք
--------------

Մնացականյանը ամուսնացած է, ունի մեկ տղա։ Սիրում է կարդալ գրքեր։ Ըմբիշը հանգիստ բնավորություն ունի, շատ խոսել չի սիրում։ Նրա կրտսեր եղբայրը՝ Տիգրան Մնացականյանը, ևս ազատ ոճային ըմբիշ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Օլիմպիական հավաքական. Գառնիկ Մնացականյան
2. 1 2  «Ճանապարհ դեպի Ռիո». Ըմբիշ Գառնիկ Մնացականյան