recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Դոյնա**, մոլդովական և ռումինական քնարական, ժողովրդական երգ։ Դոյնայի առաջացումը կապվում է վաղ ֆեոդալիզիմի ժամանակաշրջանի հետ։ Տարածված է նաև հարավային սլավոնների և արևմտյան ուկրաինացիների մոտ։ Սովորաբար դոյնան բաղկացած է երկու մասերից՝ առաջին՝ դանդաղ և երկրորդ՝ արագ։

Նկարագրություն
--------------

Տարբերակվում են վոկալային և գործիքային դոյնաներ։ Վոկալային դոյնաների կատարման ժամանակ երաժշտական գործիքների առկայությունը պարտադիր չէ։ Գործիքային դոյնաների կատարվում են ֆլուերով, նաեով, ջութակով և այլ երաժշտական գործիքներով։ Դոյնայի երաժշտությունը շատ հաճախ ընդունվում է որպես իմպրովիզացիա, քանի որ այն առանձնանում է իր ռիթմերի ազատությամբ։ Դոյնային շատ բնորոշ է միևնույն կարճ երաժշտական էլեմենտների կրկնությունը։ Անգլիացի կլեզմեր Մերլին Շեպերդը ասում է «Դոյնան կատարելով, դուք պետք է նվագելով հանդիսատեսին պատմեք շատ տխուր և աղետալի մի պատմություն։» Մոլդովացիների կյանքը և պայքարը դոյնայի հիմնական թեմաներիցեն։ Նախապես դոյնան տարածված էր ոպրես հովվի երգ։ Առաջին մասոմ ներկայացվում է հովվի բողոքն ու գանգատները, իսկ երկրորդը պարային բնույթ է կրում և ներկայացնում է հովվի ուրախությունը հոտի տուն վերադարձի ժամանակ։ Ժամանակի ընթացքում հովվի երգերի ամբողջական շարք է ստեղծվել։ 17-19-րդ դարերում առաջացել են հայդուկային դոյնաներ, որոնք Օսմանյան և Ֆեոդալական ճնշման դեմ պայքարող զինյալների և ապստամբների մասին էին։ Լայն տարածում են գտել նաև սիրային (de iubire), օրորոցային (de leagăn), հեղափոխական և սգո դոյնաները։ 19-րդ դարի 20-30-ական թվականներին, երբ Բեսարաբիան մտավ Ռուսական կայսրության մաս, Դոյնայի զարգացումը Մոլդովայյում և Ռումինիայում ընթացավ զուգահեռաբար։

Դոյնայի մոտիվները օգտագործել են դասական ստեղծագործողներ (Վասիլի Ալեքսանդրի, Միխայ Էմնեսկի, Ջորջ Կոշբուկ) և կոմպոզիտորներ։ Դոյնա կատարող խմբերից են՝ մոլդովական երգչախումբ «դոյնան», Բարբու Լուենտի անվան ռումինական երգչախումբը, «Ֆնֆարե Չոկիրլիյա» խումբը։

Ծագումնաբանություն
------------------

Դոյնա բառի ծագումը անհայտ է համարվում։ Ենթադրվում է, որ այն ունի հնդեվրոպական արմատներ, որովհետև կա լիտվական ազգային երգ որը կոչվում է «դոյնա»։

Գրականություն
-------------

* *Аксьонова Л. А.* Кынтекул популар молдовенеск. — Кишинэу, 1958.
* *Tocilescu Gr. G.* Balade şi doine. — Buc. 1958.
* Folclor din Transilvania, t. 1-2. — Buc. 1962.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Doina şi Brîuleţ»(չաշխատող հղում)
, Валентин Голомоз
Նարեկ Դուրյան
**«Դոն Ժուան Ավիա»-ն** կատակերգական ներկայացում է, որը ստեղծվել է ֆրանսիացի գրող Մարկ Կամոլետիի «Բոինգ-բոինգ» դասական ֆարսի մոտիվներով։ **Պրեմիերան** տեղ է ունեցել 2009 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոնում։

Սյուժե
------

Ներկայացման գլխավոր հերոսներն են Փարիզում բնակվող հաջողակ սփյուռքահայ բժիշկ Ժիլը (Նարեկ Դուրյան) և Հայաստանից ժամանած գինեկոլոգ Արտաշեսը (Հրանտ Թոխատյան)։ Վերջինիս այցի նպատակն է հայրենիք հասցնել Ֆրանսահայ համայնքի կողմից նվիրաբերված բժշկական սարքավորումները։ Իրադարձությունները ծավալվում են Ժիլի փարիզյան բնակարանում։ Լինելով շատ սիրառատ անձնավորություն՝ Ժիլը վաղուց սիրախաղ է սկսել տարբեր ավիաընկերություններում աշխատող երեք հրաշագեղ ուղեկցորդուհիների հետ, սակայն վերջիններիս միաժամանակ հայտնվելը իր բնակարանում նրա ծրագրերի մեջ չեն մտնում։ Եվ հասկանալի է, որ պետք է ինչ-որ կերպ «փրկել» դրությունը։ Այստեղ արդեն խաղի մեջ է մտնում Արտաշեսը։

Ստեղծագործական կազմ
-------------------

* Հեղինակ՝ Նարեկ Դուրյան
* Բեմադրությունը՝ Նարեկ Դուրյանի
* Պրոդյուսեր՝ Արմեն Համբարձումյան
* Արտադրող՝ Շարմ Հոլդինգ

Գործող անձինք
-------------


| Դերակատար | Դեր |
| --- | --- |
| Հրանտ Թոխատյան | գինեկոլոգ Արտաշես  գինեկոլոգ Արտաշես  |
| Նարեկ Դուրյան | բժիշկ Ժիլ  բժիշկ Ժիլ  |
| Լուիզա Ներսիսյան | ուղեկցորդուհի  ուղեկցորդուհի  |
| Թամարա Պետրոսյան | ուղեկցորդուհի  ուղեկցորդուհի  |
| Նաիրա Մովսիսյան | ուղեկցորդուհի  ուղեկցորդուհի  |

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Դոն Ժուան Ավիա»-ն Շարմ Հոլդինգի կայքում Archived 2014-01-10 at the Wayback Machine.
* «Դոն Ժուանները Մարսելում»
* «Դոն Ժուան Ավիա» Archived 2017-10-08 at the Wayback Machine.
* «Դոն Ժուան Ավիա»-ի թրեյլերը

Աղբյուր
-------

* Archived 2012-04-02 at the Wayback Machine.
**Պալիական գրականություն**, պալի լեզվով տարբեր ժանրի ստեղծագործություններ, որոնք մեր թվարկության սկզբին երևան են եկել Հնդկաստանում և Շրի Լանկա կղզում, ապա բուդդայականության տարածման հետ՝ Բիրմայում, Թաիլանդում, Լաոսում, Կամպուլիայում։

Պալիական գրականությանյան միջուկը բուդդայական կանոնն է՝ տիպիտական, որը կապվում է թերավադինների աղանդի հետ։ Կազմված է «Վինայա պիտակա» (բուդդայական վարքի կանոններ), «Աբհիդհամմւս պիտակա» (շարադրված են բուդդայական դհամմա ուսմունքի հիմունքերը) և «Սուտտա պիտակա» (տարբեր ժանրի ու ոճի կանոնական գրվածքներ) բաժիններից։

Այս հավաքածուի ստեղծագործություններից առանձնանում են «Դհամմապադան» (բանաստեղծական ասույթների ժողովածու), «Սուտտանիպատան» (Բուդդայի մտքերը՝ «փըրկության ուղու» վերաբերյալ) «Ջաթակին» (մեծ մասամբ բանահյուսական ծագման մոտ 550 լեգենդպատմություն Բուդդայի մարմնավորումների վերաբերյալ), «Դհամմպադա»-ն (պարունակում է Բուդդայի հայտնի Բենարեսյան քարոզը) և այլն։

Կանոնին սերտորեն հարում է «Պարիտտան»֊ (թովչությունների և մոգական գործողությունների համար օգտագործվող տեքստերի ժողովածուն)։ Անկանոն (ապոկրիֆ) գրականության մեջ առանձնանում են «Միլինդապանհյան» - (երկրորդ դարի համաշխարհային փիլիսոփայության․ մտքի գլուխգործոցներից մեկը) և պատմական քրոնիկները։ հինգերորդ դարի Պալիական գյան ծաղկումը Շրի Լանկա կղզում կապված է մեկնողական գրականության Երևան գալու հետ։ տասնմեկերորդ դարին սկսվում է Պալիական գրականություն նոր շրջան («Զինաչարիտա»՝ պոեմ Բուդդայի մասին, քերականական աշխատություններ, երկրորդական մեկնողական գրականություն և այլն)։ Պալիական գրականություն Քիրմայում և Հնդկաչինում զարգացել է ավելի ուշ։

Պալիական գրականությունն այժմ ուսումնասիրվում է Եվրոպայում, Ամերիկայում, Հնդկաստանում և այլուր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 84)։*  |
**Լան** (բելառուս․՝ Лань), գետ Բելառուսում։ Հոսում է Բրեստ և Մինսկ մարզերի տարածքով։ Պրիպյատ գետի վտակն է։ Գետի երկարությունը 161 կմ է, ջրավազանի մակերեսը կազմում է 2190 կմ², տարեկան ջրի միջին ծախսը 11․3 մ³/վրկ։

Գետի ակունքը գտնվում է Գարբունի գյուղի մոտակայքում Կրապիլյայի լեռնաշղթայում, միջին և ստորին հատվածն անցնում է Պրիպյատի անտառուտով։ Գետը գրեթե ողջ երկյանքով կոյուղացված է, և կարգավորված է Լոկտիշի ջրամբարով։ Լան գետի լայնությունը վերևի հատվածում 4-8 մ է, ներքևի հատվածում մինչև 20 մ, ջրաղբյուրի լայնությունը 0,6-1 կմ։ Գետի ափերը տորֆապատ են, տեղ-տեղ ավազոտ, կան նաև 1-2 մ բարձրությամբ ավազակույտեր։

Գետի հովիտը (լայնությունը 1-1․5 կմ) ծածկված է խառը անտառներով, մելիորացված է ջրանցքների ցանցով։ Հիմնական վտակներն են աջից՝ Բաբկան, Նաչան, Լյուտան, իսկ ձախից՝ Ցեպրան և Բոլվանկան։

Գետի մոտակայքում է գտնվում Կլեցկ քաղաքը։ Կլեցկում՝ Լան գետի ձախ ափին, կա ճարտարապետական հուշարձան, իսկ Յանովիչի գյուղում՝ 19-20-րդ դարերի դաստակերտ։ Կլեցք քաղաքին կից գետը հոսում է մի շարք գյուղերի միջով, որոնցից են՝ Լանը, Մեծ Բրիխովշինան, Բաբաևիչը, Յանովիչը, Կապլանովիչը, Գրիցևիչը, Մերվինին, Ռուբեժը, Զաոստրովեչյեն, Օստրովչիներցինը, Դրաբովշինան, Նաչը, Լոկտիշին, Չուդինը, Գավրիլչիցին, Սինկևիչը, և Մոկրովոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — С. 176. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7
2. ↑  Блакітная кніга Беларусі: Энцыкл. / БелЭн; Рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994.
3. ↑  Клецк


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
| **՞**Քթավոր իժ |
| --- |
| Քթավոր իժ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Իժայիններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Օձեր |
| Ենթաընտանիք | Իժեր |
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Vipera ammodytes
Linnaeus, 1758 |
|  Հոմանիշներ |
| 

* *Coluber ammodytes* Linnaeus, 1758
* *Vipera aspis balcanica*  Buresch & Zonkov, 1934

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 62255 |
|  |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Քթավոր իժ** (լատ.՝ Vipera ammodytes), օձակերպերի կարգի իժայինների ընտանիքին պատկանող թունավոր օձատեսակ։ Այս իժերին հաճախ անվանում են նաև *ավազային* կամ *եղջյուրավոր*։ Այդ երկու անվանումներն էլ սխալ են, քանի որ օձը ավազներում չի ապրում ու չի պատկանում Հյուսիսային Աֆրիկայի և Հարավարևմտյան Ասիայի անապատներում տարածված եղջյուրավոր իժերի ցեղին։

Նկարագրություն
--------------

Քթավոր իժի երկարությունը 60-70 սմ է, երբեմն մինչև 90 սմ։ Մարմնի վերին կողմը մոխրագույն է, մուգ շագանակագույն կամ կարմրավուն (շիկակարմիր)։ Մեջքի երկայնքով ձգվում է զիգզագաձև նախշ, որը երբեմն տրոհվում է առանձին բծերի։

Փորը բաց շագանակագույն է, պոչի տակը՝ կարմիր, դեղին կամ կանաչավուն։ Դնչի ծայրին 3-5 մմ երկարությամբ դեպի վեր ցցված փափուկ ելուստ ունի։ Կենդանածին է, ծնում է մոտ 20 ձագ՝ 20-23 սմ երկարությամբ։ Անազատության մեջ ապրում է մինչև 22 տարի։ Լինում է արևոտ, քարքարոտ վայրերում։

Ջրում լավ է լողում։ Սնվում է մանր կենդանիներով։ Թունավոր է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայի միջին և հարավային գոտիներում, Փոքր Ասիայում, Հարավային Կովկասում (Վրաստանում, Հայաստանում, Ադրբեջանի չնչին հատվածում)։

Տարածման արեալը ընդգրկում է Իտալիայի արևելքը, Սլովակիայի հարավը, Հունգարիայի արևմուտքը, Սլովենիան, Խորվաթիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Սերբիան, Չեռնոգորիան, Ալբանիան, Հունաստանը, Մակեդոնիան, Ռումինիան, Բուլղարիան, Թուրքիան, Վրաստանը, Հայաստանը և Սիրիան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Reptile Database: *Vipera ammodytes*
2. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 191 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4179062-5 |

 |
**Ներգոյական հոլովի** ընդհանուր հոլովական իմաստը կարելի է համարել պարունակման իմաստը, որը տեղի իմաստ ցույց տվող բառերի հետ հանդես է գալիս որպես տեղային պարունակություն, իսկ ժամանակի իմաստ ունեցող բառերի հետ՝ ժամանակային պարունակություն։ Ներգոյական հոլովը ցույց է տալիս այն տեղը, որի մեջ կամ սահմաններում կատարվում է գործողությունը, այն ժամանակը, որի մեջ կամ ընթացքում կատարվում է գործողությունը և այլն։

Ժամանակակից հայերենում ներգոյական հոլովաձևը կազմվում է բառին կամ նրա հնչյունափոխված ձևին **ում** վերջավորության ավելացմամբ։

Ներգոյականը ժամանակակից հայերենի միակ հոլովաձևն է, որ նախադասության մեջ գործածվում է միայն պարագայական նշանակությամբ։ Ներգոյական հոլովաձևով դրված բառը նախադասության մեջ կարող է լինել՝

* Տեղի պարագա - *Նրանց այն կավե գետնափոր խրճիթների փոխարեն կանգնած են հիմա նաիրյան այդ փոքրիկ **քաղաքում** քարե միհարկանի, երկհարկանի եւ նույնիսկ երեքհարկանի շինություններ՝ տներ ու խանութներ:* (Եղիշե Չարենց) *Եվ գուցե միայն **սենյակում** մի խուլ, Գլուխը թեքած պատկերիս վրա՝ Կնայի մի կին աչքերիս տխուր:* (Եղիշե Չարենց)
* Ժամանակի պարագա - *Այդ յոթ **տարում** դու քանի՞ անգամ ես մեզանից փող ստացել։* (Րաֆֆի) *Միևնույն **ժամում**, երբ հրդեհը տարածվում էր ամրոցի մեջ, երբ հոյակապ շինվածքները գոռգոռալով խորտակվում էին, երբ մարդիկների բազմությունը աշխատում էր կրակի ծավալման առաջը առնել:* (Րաֆֆի)
* Սահմանափակման անուղղակի խնդիր - *Այդ **գործում** նա մրցակիցներ չունի:* *Ճարտասանության **բնագավառում** նա անգերազանցելի է:*

Գոյականների մի զգալի մասը (անձանիշ գոյականները, շնչավոր ոչ անձեր ցույց տվող գոյականները, վերացական գոյականները և այլն), ներգոյական հոլովաձև չունի։ Այդ բառերը ներգոյականի իմաստը կարող են արտահայտել սեռականով և **մեջ** կապով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002
Ամեթիստ. ամեթրինը գոյացնող երկու հանքատեսակներից մեկը
Ցիտրին. ամեթրինը գոյացնող երկու հանքատեսակներից մեկը
**Ամեթրին** (բոլիվիանիտ, ամեթիստ-ցիտրին, երկգույն ամեթիստ), իր գույնով աչքի ընկնող քվարցի տարատեսակներից մեկը։ Հազվագյուտ գեղեցիկ գունավորմամբ, որը բյուրեղի մեջ բաշխված է անհամաչափ, կամ ամեթիստի ու ցիտրինի իրար հաջորդող գունային հատվածներով։ Թափանցիկ, խոշոր, դրա հետ մեկտեղ տարբեր գունավորումներով բյուրեղները բավականին հազվագյուտ են, և ամեթրինը հանդիսանում է այդ դեպքերից մեկը։ Դրանք գունավորված են մանուշակագույն, բաց մանուշակագույն, եղրևանագույն կամ դեղնագույն երանգներով։

Հայտնագործման պատմություն
-------------------------

Ըստ ավանդազրույցի՝ XVI դարում իսպանացի զավթիչ Ֆելիպե դե Ուրիոլա ի Գոիթիան ամուսնանում է բոլիվիական հնդկացիների Աուրեոս ցեղի առաջնորդի աղջկա հետ, և որպես օժիտ ստանում է ամեթրինի հանքավայր։ Իսպանիա տեղափոխվելու նախօրեին՝ ապստամբած բնիկներն սպանում են առաջնորդի աղջկան՝ Անահիին։ Մահվան մահճում նա ամուսնուն նվիրում է երկգույն շքեղ ամեթրին, որն իր սրտի խորհրդանիշն է, իր ամուսնու և իր ժողովրդի նկատմամբ երկու սերերի խորհրդանիշը՝ գույներով երկու մասի բաժանված։ Ասում են նաև, որ դոն Ֆելիպեն այդ քարը տարավ հայրենիք և նվիրեց իր միապետին։

Հանքավայրեր
-----------

Բարձր որակի գրեթե բոլոր ամեթրինները արդյունահանում են Բոլիվիայում, Անահայի հանքավայրում։ Դա հենց այն հանքավայրն է, որի մասին խոսվում է վերոնշյալ ավանդազրույցում։ Այստեղից էլ առաջացել է հանքատեսակի երկրորդ անվանումը՝ բոլիվիանիտ։ Քիչ քանակությամբ և ավելի քիչ հագեցած գույներով ամեթրին կա Բրազիլիայում։ Ամեթրին երբեմն հանդիպում է Սիբիրում։

Ամեթրինը արտադրության մեջ
-------------------------

Ամեթրինը հարմար հումք է քանդակելու համար, դրա համար էլ օգտագործվում է մատանիներ, կախազարդեր, ուլունքներ պատրաստելու համար։ Գոյություն ունեն նաև արհեստական ամեթրիններ, որոնք ստացվում են ամեթիստը ճառագայթելու ու տաքացնելու արդյունքում։ Բայց այդ՝ քարերի գինը մի քանի անգամ ավելի ցածր է, քան իսկական բոլիվիական քարերինը։

Գրականություն
-------------

* Джаспер Стоун. «Всё о драгоценных камнях». Москва, «Кристалл», :ru:Служебная:Источники\_книг/9785306003467|ISBN 978-5-306-00346-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* Аметрин в Каталоге минералов.ru
* Mineral Information Page(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Սիլիցիումի երկօքսիդի միներալներ |
| --- |
|  |
| Բյուրեղային | 
* Ցոեզիտ
* Կրիստոբալիտ
* Կեատիտ
* Մոգանիտ
* Քվարց
* Սեյֆերտիտ
* Ստիշովիտ
* Տրիդիմիտ

 |
|  |
| Կրիպտոբյուրեղային | 
* Խալցեդոն
* Չերթ
* Կայծքարային ապարներ
* Հասպիս

 |
|  |
| Ամորֆ | 
* Ֆուլգուրիտ
* Լեշատելիերիտ
* Օպալ

 |
|  |
| Խառը | 
* Վագրի աչք

 |
|  |
| Հայտնի տեսակներ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Խալցեդոն | 
* Ագաթ
* Կարնելիան
* Քրիզոպրազ
* Արևաքար
* Օնիքս

 |
|  |
| Օպալ | 
* Ֆիորիտ
* Գեյզերիտ

 |
|  |
| Քվարց | 
* Ամեթիստ
* Ամեթրին
* Հերքիմեր ադամանդ
* Ռաուխտոպազ
* Ցնցումային քվարց
* Պրազիլոտ

 |

 |

 |
**Զալիխման Մագոմեդովիչ Սաադուև** (ռուս.՝ Залимхан Магомедович Саадуев, մարտի 11, 1988(1988-03-11), Մախաչկալա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուսական ֆուտբոլիստ, խաղացել է կիսապաշտպանի դիրքում։

Կարիերա
-------

Դաղստանի Մախաչկալայի «Դինամո» ֆուտբոլային ակումբի սան է։ 2006-2007 թվականներին խաղացել է Մոսկվայի «Զենիթ» սիրրողական ակումբում։ 2008 թվականի Լատվիայի առաջնությունում խաղացել է Դաուգավպիլսի «Դինաբուրգ» ակումբի կազմում։ 2009 թվականին խաղացել է Մոսկվայի «Տորպեդո» և Չերեպովցի «Շեկսնա» ակումբներում։ 2010 թվականի մարտին տեղափոխվել է Քիշնևի «Ակադեմիա ՈՒՏՄ» ֆուտբոլային ակումբ, որտեղ 2010 թվականի մարտի 12-ին կատարել է իր նորամուտը «Իսկրա Ստալ» ակումբի դեմ տնային խաղում։ Ընդհանուր առմամբ Մոլդովայի առաջնությունում անցկացրել է 3 խաղ։ Դրանից հետո վնասվածքի պատճառով նա երկու տարի դուրս է մնացել, կրկին ֆուտբոլով զբաղվել է Մախաչկալայի՝ Վյաչեսլավ Սիդորյուկի գլխավորած սիրողական «Պոլիտեխ» թիմում։ 2012 թվականի ամռանը եղել է Կասպիսկի «Դագդիզելի» խաղացող։

Անձնական կյանք
--------------

2013 թվականի նոյեմբերի 23-ին Զալիխման Սաադուևը ամուսնացել է, հարսանիքին ներկա էր ռուս ֆուտբոլիստ Ալեքսեյ Սապոգովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Академия» и «Шериф» продолжают укрепляться
2. ↑  Николай Рудак спасает «сталеваров» от второго подряд поражения. Академия — Искра-Сталь 1:1
3. ↑  Ֆուտբոլիստի էջը sports.md կայքում
4. ↑  «Дагдизель» планирует обойтись без новичков
5. ↑  Алексей Сапогов: Дагестан меня принял очень тепло. Даже уезжать не хочу

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը «Դագդիզելի» պաշտոնական կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը *FootballFacts.ru* կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballFacts.ru |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շրջան (այլ կիրառումներ)
**Շրջան**, վարչատարածքային կամ երբեմն ֆիզիկաաշխարհագրական միավոր։ Այն կարող է լինել առաջին աստիճանի միավոր, երբ պետությունը ուղղակիորեն բաղկացած է շրջաններից, և երկրորդական, երբ շրջանները մտնում են մարզերի կամ նահանգների մեջ։

Շրջանները սովորաբար կազմվում են որևէ քաղաքի, քաղաքատիպ ավանի կամ խոշոր գյուղի շուրջ գտնվող գյուղերից։

Առաջին աստիճանի միավորներ
-------------------------

Շրջան կամ այս բառի թարգմանաբար օգտագործվող տարբերակներով են անվանվում հետևյալ երկրների վարչատարածքային միավորները։

| Պետության անվանում | Աշխարհամաս | Շրջանի անվանում | Բնօրինակ լեզվով | Շրջանների ցուցակ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Աբխազիա Աբխազիա | Եվրոպա/Ասիա | առաիոն | աբխ.՝ араион | Աբխազիայի շրջաններ |

Երկրորդ աստիճանի միավորներ
--------------------------

Հետևյալ պետություններում շրջանները պետության կազմի մեջ չեն մտնում ուղղակիորեն, այլ հանդիսանում են ավելի մեծ միավորների՝ գավառների, մարզերի կամ նահանգների մասերը։

| Պետության անվանում | Աշխարհամաս | Մարզի անվանում | Բնօրինակ լեզվով | Մարզերի ցուցակ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ադրբեջան Ադրբեջան | Ասիա | ռայոն | ադրբ.՝ rayon | Ադրբեջանի շրջաններ |
| Ալբանիա Ալբանիա | Եվրոպա | ռեթե | ալբ․՝ rrethe | Ալբանիայի շրջաններ |
| Ավստրիա Ավստրիա | Եվրոպա | բեցիրկ | գերմ.՝ bezirk | Ավստրիայի շրջաններ |
| Սիրիա Սիրիա | Ասիա | նահիյա | արաբ․՝ ناحية‎‎ | Սիրիայի շրջաններ |
| Լիբանան Լիբանան | Ասիա | կադա | արաբ․՝ قضاء‎‎ | Լիբանանի շրջաներ |

Պատմական երկրներ
----------------

Որոշ երկրներ նույնպես բաժանված են եղել շրջանների։ Դրանք են՝

| Պետության անվանում | Աշխարհամաս | Նահանգի անվանում | Բնօրինակ լեզվով | Ցուցակ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ | Ասիա | շրջան | հայերեն՝ շրջան | Հայկական ԽՍՀ շրջաններ |

Շրջանը Ռուսաստանի, Բելիզի, Բելառուսի, Գերմանիայի, Վրաստանի, Լիտվայի, Մոլդավիայի, Ուկրաինայի և մի շարք այլ երկրների վարչատարածքային բաժանման հիմնական միավորներից մեկն է։

Շրջանի փոխարեն որոշ երկրներում օգտագործվում են՝ պովյատները Լեհաստանում, նահանգները Իսպանիայում, նոմերը Հունաստանում և այլն։

Տես նաև
-------

* Մունիցիպալ շրջան
Ասմունքի վարպետ Վլադիմիր Աբաջյանը
**Ասմունք**, ասմունքը հիմնված է հնչերանգային (ինտոնացիոն) հենքի և ստեղծագործության հուզական բովանդակության վրա, իսկ նյութը հիմնականում էպիկական և քնարական ստեղծագործություններն են, որոնք ներկայացվում են դրամատիկական-թատերային արտահայտչամիջոցներով։ Ասմունքի արվեստը ձևավորվել է հնագույն ժամանակներում, երբ դեռևս հստակ բաժանված չէին հեղինակի և կատարողի գործողությունների շրջանակները։ Արվեստի այդ տեսակը Հին Հունաստանում ներկայացնում էին աեդոսներն ու ռապսոդները, միջնադարյան Եվրոպայում՝ ժոնգլյորներն ու տրուբադուրները, Հին Ռուսիայում՝ սկոմորոխները, հին Հայաստանում՝ վիպասաններն ու գուսանները։ Հեթանոսական շրջանում և միջնադարում հայ ժողովրդական ավանդավեպերը մշակել և կատարել են վիպասանները, իսկ գուսանները ոչ միայն կատարել, այլև ստեղծագործել են։ Գրականության զարգացմանը զուգընթաց՝ ասմունքը դրսևորվել է նաև որպես զուտ կատարողական արվեստ։

Գրական երկերի կատարումներով հանդես են եկել նշանավոր դերասաններ Էլիզ Ռաշելը, Վիրգինիա Դեժազեն (Ֆրանսիա), Յոզեֆ Կայնցը (Ավստրիա), Հենրի Իրվինգը (Անգլիա), Պավել Մոչալովը, Միխայիլ Շչեպկինը, Արկադի Ռայկինը (Ռուսաստան), Պետրոս Ադամյանը, Ազնիվ Հրաչյան, Վերգինե Գարագաշյանը (Հայաստան) և ուրիշներ։ Նոր և նորագույն ժամանակներում հայ ասմունքի ճանաչված ներկայացուցիչներից են Ստեփան Քափանակյանը, Արուս Ոսկանյանը, Հայկուհի Գարագաշը, Թամար Դեմուրյանը, Հրաչուհի Ջինանյանը, Խորեն Աբրահամյանը, Վլադիմիր Աբաջյանը, Շահում Ղազարյանը, Սուսաննա Գաբրիելյանը, Արթուր Ութմազյանը, Սիլվա Յուզբաշյանը և ուրիշներ։ Ասմունքի ամենանշանավոր հայ վարպետը Սուրեն Քոչարյանն է. նա է ստեղծել «Մեկ դերասանի թատրոնը»։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 504583287 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 567)։*  |
Պարզագույն մոնոքրոմատորի սխեմա
**Մոնոքրոմատոր** օպտիկայում, **մեներանգիչ**, սպեկտրային սարք, որն օգտագործվում է ճառագայթումը մոնոքրոմատիկ դարձնելու, այսինքն՝ լայն սպեկտրից նեղ տիրույթ անջատելու համար։ Մոնոքրոմատորի հիմնական մասը լույսն ըստ հաճախությունների տարրալուծելու հարմարանքն է՝ պրիզմա, դիֆրակցիոն ցանց կամ որևէ ինտերֆերենցիոն գործիք։

Պարզագույն մոնոքրոմատորը, բացի դիսպերսիոն հարմարանքից (օրինակ, պրիզմա), պարունակում է նաև Լ1 կոլիմատորային օբյեկտիվ, որի գլխավոր կիզակետում գտնվում է մուտքի a1 ճեղքը։ Երկրորդ՝ Լ2 օբյեկտիվը, տարբեր հաճախականության ճառագայթները կիզակետում է a2 ելքային ճեղքի որոշակի կետերում։ Մոնոքրոմատորի որակը բնութագրվում է դիսպերսիայով, լուծունակությամբ և այլն։

Սպեկտրալուսաչափության մեջ հաճախ կիրառում են կրկնակի մոնոքրոմատորներ․ դրանց դասավորությունն այնպիսին է, որ մոնոքրոմատորներից առաջինի ելքի ճեղքը երկրորդի համար ծառայում է որպես մուտքի ճեղք։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 15)։*  |
**Վլադիմիր Նիկոլաևիչ Կազիմիրով**  (օգոստոսի 12, 1929(1929-08-12), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս քաղաքական գործիչ։ Ավարտել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1953) և Դիվանագիտական բարձրագույն դպրոցը (1962)։ Ունի արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան (1975)։ Եղել է ԽՍՀՄ և ՌԴ դեսպանը մի շարք երկրներում։

1992 թվականին նշանակվել է Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցություններում Ռուսաստանի միջնորդական առաքելության ղեկավար, 1994 թվականին՝ ՌԴ նախագահի լիազոր ներկայացուցիչ։ ՌԴ ներկայացուցիչը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում (1992), 1994-1996 թվականներին՝ համանախագահ։

Կազիմիրովի անմիջական մասնակցությամբ են ընթացել հակամարտության կարգավորման, այդ թվում՝ Մոսկվայում 1992 թվականի մայիսին զինադադար՝ հաստատելու բանակցությունները։ Հիմնահարցի կարգավորման վերաբերյալ հոդվածներով և զեկույցներով հանդես է եկել մամուլում և համաժողովներում։

2015 թ. հոկտեմբերի 26-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վ. Ն. ԿԱԶԻՄԻՐՈՎԻՆ ՊԱՏՎՈ ՇՔԱՆՇԱՆՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
Ռ․ Գ․ Կիզեվետեր, «Նիդերլանդական դպրոց» տերմինի հեղինակը
**Նիդերլանդական դպրոց** (հայտնի է նաև **ֆրանս-ֆլամանդական դպրոց**), տերմին, որը բնութագրում է ծնունդով պատմական Նիդերլանդների հարավային շրջաններից ֆրանսիացի և ֆլամանդացի կոմպոզիտորների խումբը, որոնք գործել են XV դարի կեսից մինչև XVI դարի վերջը հիմնականում հայրենիքից դուրս, ժամանակակից Իտալիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի և Ավստրիայի տարածքներում։

«Նիդերլանդական դպրոց» տերմինը գիտության մեջ մտցրել է ավստրիացի երաժշտագետ Ռաֆայել Գեորգ Կիզեվետերը 1829 թվականին։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Նիդերլանդական դպրոցում կոմպոզիտորների ստեղծագործություններում հիմնական տեղը զբաղեցրել է եկեղեցական (կաթոլիկ) բազմաձայն երաժշտությունը։ Միևնույն ժամանակ, Նիդերլանդական դպրոցի կոմպոզիտորներն ունեն բազմաթիվ աշխարհիկ գործեր, առաջին հերթին, բազմաձայն երգեր տարբեր երաժշտական ժանրերով՝ ֆրանսերեն (շանսոն), իտալերեն, ֆլամանդերեն, գերմաներեն և այլ լեզուներով։ Հոգևոր և աշխարհիկ հատկանիշները ազատորեն միավորվեցին դարաշրջանի հիմնական «գիտնական» ժանրում՝ մոտետում։ Ժոսկեն Դեպրեի ստեղծագործություններում գերիշխող դարձավ այս ժանրի նոր տեսակը՝ մոտետը երաժշտական իմիտացիայով։

Չնայած ժանրերի և կոմպոզիցիոն տեխնիկայի ծայրահեղ բազմազանությանը, Նիդերլանդական դպրոցը, սովորաբար, կապված է վոկալ պոլիֆոնիայի հետ, որը գրված է իմիտացիոն պոլիֆոնիայի օրենքներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Franco-Netherlandish school»

Գրականություն
-------------

* *Կոննով Վ․* XV—XVI դարերի նիդերլանդացի կոմպոզիտորներ։ Լենինգրադ․ Երաժշտություն, 1984։
* *Լեբեդև Ս․Ն․* Նիդերլանդական դպրոց // Մեծ ռուսական հանրագիտարան. Т.22. Մ. 2013, էջ 611։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Նոր · Ռիմանի երաժշտական |

 |
**«Սեփական ցանկությամբ»** (ռուս.՝ По собственному желанию), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որ ստեղծվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում 1986 թվականին։ Մուլտֆիլմի շարունակությունն է 1982 թվականին ստեղծված «Չարաճճիներ» («Бедокуры») մուլտֆիլմը։

Սյուժե
------

Խոհարարին բառացիորեն վտարում են ճաշարանից՝ «սեփական ցանկությամբ» պաշտոնական ձևակերպմամբ։ Նա իր հետ տանում է իր ուղեպայուսակը, «Լավագույն խոհարարին» դիպլոմը և իր սիրելի շիկամազ կատվի հետ գնում նոր աշխատանք փնտրելու։ Նրանք տեսնում են, որ հայտարարությունների տախտակին փակցված թղթին գրված է, որ «Նեպտուն» նավին պետք է կոկ։ Խոհարարն ու կատուն ուրախանում են և վազում դեպի նավը։ Միչմանն ընդունում է խոհարարին, բայց կատվին վռնդում է։ Հնարամիտ կատուն, չցանկանալով բաժանվել իր ընկեր խոհարարից, փորձում է ամեն գնով հայտնվել նավում՝ հաղթահարելով միչմանի ստեղծած խոչընդոտները։ Նրան օգնում են խոհարարն ու մկնիկը։ Արդյունքում քիչ է մնում, որ նրանք բոլորը խորտակվեին նավի հետ միասին։ Սակայն նրանք փրկվում են, որովհետև օգնում են մեկը մյուսին։

Ստեղծողներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Վիկտոր Արսենտև |
| Սցենարիստ | Ալեքսեյ Ստուձինսկի |
| Բեմադրող նկարիչներ | Ալեքսանդր Վինոկուրով, Վիկտոր Արսենտև |
| Նկարիչներ | Ն. Նիկոլաևա, Աննա Ատամանովա, Սերգեյ Մարակասով |
| Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ | Վիկտոր Արսենտև, Ալեքսանդր Մազաև, Օլգա Օռլովա |
| Օպերատոր | Ալեքսանդր Չեխովսկի |
| Կոմպոզիտոր | Մ. Բելենկո |
| Հնչյունային օպերատոր | Բորիս Ֆիլչիկով |
| Խմբագիր | Պյոտր Ֆրոլով |
| Մոնտաժող | Մարգարիտա Միխեևա |
| Տնօրեն | Լիլիանա Մոնախովա |

Փաստեր
------

* Մուլտֆիլմում չի արտասանվում ոչ մի բառ։

Տես նաև
-------

* Թոմն ու Ջերին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սեփական ցանկությամբ» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Արոմ օ Ժեն դե Մարկ** կամ **Արոմ օ Ժենե դե Մարկ** (ֆր.՝ Arôme au gêne de marc), կովի կաթից պատրաստվող Ֆրանսիական սեզոնային փափուկ պանիր։

Պատրաստում
----------

Պանիրը պատրաստվում է ավանդական տեխնոլոգիայով, որը կիրառվում է Լիոն գինեգործական տեղանքում։ Ռիգոտ, Սեն-Մարսելեն, Պելարդոն կամ Պիկոդոն տեսակի արդեն պատրաստի պանիրները տեղավորում են խաղողի կեղևներից և կորիզներից բաղկացած, գինեգործությունից մնացած սպիրտային հյութով լցված խորը տարայի մեջ՝ սովորաբար տակառի։ Ամսվա ընթացքում պանիրը ներսծծվում է հեղուկով, որը նրան համ ու հոտ է տալիս։ Սովորաբար պանիրը պատրաստ է լինում աշնան վերջին։

Նկարագրություն
--------------

Պանրի գլուխներն ունեն 6-7 սանտիմետր տրամագծով և 2-3 սանտիմետր հաստությամբ, 80-120 գրամ քաշով սկավառակի ձև։ Պանիրը պատված է խաղողի քուսպի մեծ քանակությամբ բնական կեղևով։ Փափուկ մասսան կարող է տարբեր խտության լինել, երկարատև պահելուց հետո այն փափուկ և յուղալի պանրից կարող է դառնալ ավելի պինդ պանիր։ Արոմ օ Ժեն դե Մարկը ունի խմորասնկերի վառ արտահայտված քաղցր յուղային համ։

Այն օգտագործվում է որպես անկախ ուտեստ, զուգորդվում է թեթև Բոժոլե-վիլլյաժ և աղանդերային գինիների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Французские сыры: иллюстрированная энциклопедия, 2003, էջ 23
2. 1 2 3  Джульет Харбатт, 2012, էջ 33

Գրականություն
-------------

* *Джульет Харбатт* Лучшие сыры мира. — М.: Издательство «BBPG», 2012. — 352 с. — ISBN 978-5-93679-168-0
Բենզոլ
**Արոմատիկ ածխաջրածիններ**, օրգանական միացություններ, որոնց մոլեկուլները պարունակում են բենզոլի մեկ կամ մի քանի օղակներ։ Պարզագույն արոմատիկ ածխաջրածինը բենզոլն է՝ C\_{6}H\_{6}։ Նրա մոլեկուլում ջրածնի ատոմները կարող են տեղակալվել ածխաջրածնային ռադիկալներով։ Բենզոլի միատեղակալված հոմոլոգներից են տոլուոլը, կումոլը, ստիրոլը և այլն։ 2, 3 և 4 միատեսակ տեղակալիչների դեպքում հոմոլոգները ունեն 3-ական իզոմեր (օրինակ, օրթո, մետա և պարաքսիլոլները)։ 1, 5 և 6 միատեսակ տեղակալիչներ ունեցող բենզոլի հոմոլոգները իզոմերներ չունեն, իսկ տարբեր տեղակալիչների դեպքում իզոմերները բազմաթիվ են։ Երկու և ավելի բենզոլային օղակները կարող են միմյանց հետ միանալ պարզ կապերով (օրինակ, դիֆենիլ, դիֆենիլմեթան և այլն) կամ լինել կոնդենսված՝ ունենալ ածխածնի ընդհանուր ատոմներ (օրինակ, նավթալին, անտրացեն, ֆենանտրեն և այլն, տես նկարը)։

Արոմատիկ ածխաջրածինները հեղուկ կամ բյուրեղային նյութեր են, լուծելի՝ օրգանական լուծիչներում, անլուծելի՝ ջրում։ Արոմատիկ ածխաջրածինները կարող են հիդրվել, նիտրացվել, սուլֆացվել և առաջացնել համապատասխանաբար ցիկլոպարաֆիններ, նիտրոմիացություններ, սուլֆաթթուներ և այլն։ Հալոգենները, կախված պայմաններից, կարող են տեղակալել բենզոլային օղակի կամ ածխաջրածնային ռադիկալի ջրածնի ատոմները կամ միանալ օղակին, օրինակ, լույսի կամ կատալիզատորի ազդեցությամբ քլորը միանում է բենզոլին և առաջացնում հեքսաքլորանը։ Արոմատիկ ածխաջրածիններից ստացված բազմաթիվ միացություններ կիրառվում են ներկանյութերի, թունանյութերի, դեղանյութերի, պայթուցիկ նյութերի և այլ արտադրություններում։

Արոմատիկ ածխաջրածինների ստացման հիմնական աղբյուրները քարածխային խեժը և նավթն են։ 1 տ քարածխային խեժից կարելի է անջատել 3,5 կգ բենզոլ, 1,5 կգ տոլուոլ, 0,7 կգ քսիլոլներ, 2 կգ նավթալին, 0,15 կգ անտրացեն և այլն։ Կարևոր է արոմատիկ ածխաջրածինների ստացումը նավթից՝ կրեկինգի, պիրոլիզի, կատալիտիկ դեհիդրման կամ դեհիդրացիկլացման միջոցով (տես Արոմաւոացում)։ Գոյություն ունեն արոմատիկ ածխաջրածինների ստացման նաև սինթետիկ եղանակներ, օրինակ, AlCl\_{3}-ի առկայությամբ բենզոլի և օլեֆինների կամ ալկիլհալոգենիդների փոխազդմամբ ստացվում են արոմատիկ ածխաջրածիններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 110)։*  |
| **՞**Թիակիկ սովորական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Phallaceae |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Թիակիկ սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Phallus impudicus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թիակիկ սովորական, մորկեղ գարշահոտ** (լատ.՝ Phallus impudicus), Phallaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3-4 սմ տրամագծով, սպիտակ, ձվաձև, օվալաձև երիտասարդ փակ պտղամարմինները երբեմն գնդաձև են։ Մինչև 30 սմ երկարությամբ հասունացած պտղամարնինները խոշոր են։ Եռաշերտ պերիդիումի արտաքին և ներքին շերտերը փառանման են, հարթ, միջին շերտը՝ դոնդողանման։ Պերիդիումը պատռվում է 2-4 մասերի՝ բլթակների, որոնք պահպանվում են պտղամարմնի հիմքում բաժականման պատյանի (վոլվա) տեսքով։ 5-20 x 2-4 սմ երկարությամբ ոտիկով, գլանաձև, սպունգանման, քարանձավանման կառուցվածքով ռեցեպտակուլը սպիտակ է, սնամեջ։ Գլխիկը առաջացնում է զանգակաձև գլխարկ՝ պատված լորձնային, ձիթապտղագույն, երբեմն սպիտակ, փառակալած գլեբայով։ Ունի սուր տհաճ հոտ։ 3-5,5 x 2-2,8 մկմ, բաց դեղնավուն, գլանաձև, էլիպսաձև սպորները ընկղմված են լորձի մեջ։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հարավային Կովկաս (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Դիլիջան» ազգային պարկ, Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ծաղկունյաց լեռնաշղթա, Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ստեփանավանի շրջակայք։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում հանդիպում է հողի վրա, լայնատերև անտառներում, փոքր խմբերով, 1200-1960 մ բարձրություններում, հունիս-հոկտեմբեր ամիսներին։ Հումուսային սապրոտրոֆ է։ Ուտելի է երիտասարդ վիճակում, երբ պտղամարմինը ձվաձև է։ Ժողովրդական բժշկության մեջ երիտասարդ պտղամարմիններն օգտագործվում են որպես դեղամիջոց։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778813030 |

 |
**Անտիկիթիրա** կամ **Անտիկիթերա** (հին հունարեն՝ Ἀντικύθηρα հուն․՝ Αντικύθηρα, հունարենից բառացիորեն թարգմանած՝ նշանակում է «Կիթերայի դիմաց»)՝ հունական կղզի, որը փռված է Եգեյան ծովի եզրին՝ Կրետե և Պելոպոնես կղզիների մոտ։

Տեղական ինքնակառավարման մարմինների 2011 թվականի բարեփոխումներից հետո կղզին կազմում է Կիթերայի նոմոսի մաս։

Անտիկիթերա անվանումը կարող է նաև վերաբերել Անտիկիթերա նեղուցին, որի միջոցով միջերկրածովյան ջրերը[*պարզաբանում անհրաժեշտության*] լցվում են Կրետեի ծով։

Կղզու զբաղեցրած տարածքը 20, 43 քառ. կմ է, և այն գտնվում է Կիթիրա կղզուց հարավ-արևելք։

Կղզու հիմնական բնակավայրը և նավահանգստը Պոտամոսն է (բնակչությունը՝ 18 մարդ, ըստ 2001 թվականի մարդահամարի)։ Մեկ այլ բնակավայր՝ Գալանիանա, ունի 17 մարդուց բաղկացած բնակչություն։ Չարչարիելան ամենափոքր բնակավայրն է՝ 9 մարդ բնակչությամբ։ Անտիկիթերան երբեմն համարվում է լաստանավային բաժանարար գիծ Պիրեյի և Կրետեի միջև։

Պատմություն
-----------

Բրոնզե արձան Աթենքի ազգային հնագիտական թանգարանում 
Կղզու առաջին բնակիչները (մեր թվարկության 5-րդ կամ 4-րդ հազարամյակում), ամենայն հավանականությամբ եղել են սեզոնային որսորդները, ովքեր այնտեղ են մեկնել կապված թռչունների կղզի ներթափանցելու հետո. Կղզու բնակչությունը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում է։ Կղզու մշակույթի ձևավորման համար կարևոր ազդեցություն է ունեցել Կրետեի բրոնզեդարյան մշակույթը։

Մ.թ.ա. 4-րդ և 1-րդ դարերում, այն ծառայել է հիմք Կիլիկյան ծովահենների խմբի ձևավորման համար։ Այն ծառայել է ծովահենների կենտրոն մինչև Գնեոս Պոմպեոսի կողմից նրանց ոչնչացումը։ Նրանց բերդը մինչ օրս կարելի է տեսնել կղզու հյուսիս-արևելքում։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Անթիկիտիրան ծառայում է որպես կարևոր կանգառ չվող թռչունների համար։ Դա պայմանավորված է կղզու աշխարհագրական դիրքով և որոշ առանձնահատկություններ (երկակի լայնակի կղզի, հյուսիսից հարավ և շատ նվազ մարդկային գործունեությամբ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Kallikratis law Archived 2017-04-27 at the Wayback Machine. Greece Ministry of Interior (Greek)
3. ↑  Peter Saundry, C. Michael Hogan & Steve Baum. 2011.
4. ↑  Reger, G. "Map 57: Aegaeum Mare."
5. ↑  Bevan A. Conolly J. (2012)։ «Intensive Survey Data from Antikythera, Greece»։ *Journal of Open Archaeology Data* **1**: 1։ doi:10.5334/4f3bcb3f7f21d
6. ↑  The Importance of Antikythira

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կղզու անվանման արտասանության աուդիո տարբերակ
* Կղզու Պաշտոնական կայքը Archived 2014-10-20 at the Wayback Machine. (հուն.) (անգլ.)
* Անտիկիթիրիայի (հնագիտական) հետազոտության նախագծի Archived 2014-07-31 at the Wayback Machine. (կայք, հունական)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119496297 · LCCN: sh2003002671 · VIAF: 240344286 · WorldCat VIAF: 240344286 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հոնիական կղզիներ |
| --- |
|  |
| Հոնիական կղզիներ | Կերկիրա  • Անդիպաքսի  • Պաքսի  • Լեֆկադա  • Կալամոս  • Մեգանիսի  • Սկորպիոս  • Իթակա  • Կեֆալոնիա  • Զակինթոս  • Անտիկիթիրա  • Կիթիրա |  |
|  |
|  Պորտալ:Հունաստան |

 |
**Հույն-իրանական հարաբերություններ** (հուն․՝ Ελληνικά-ιρανικές σχέσεις, պարսկերեն՝ روابط یونانی و ایرانی), դիվանագիտական հարաբերությունները Իրանի Իսլամական Հանրապետության և Հունաստանի Հանրապետության միջև։

Երկու երկրների համագործակցությունը ունի հազարամյակների պատմություն։ Նրանց միավորում է պատմական և մշակութային կապերը։

Ներկայումս Աթենքում գործում է Իրանի, իսկ Թեհրանում՝ Հունաստանի Հանրապետության դեսպանատներ։

Պատմություն
-----------

Երկու երկրների միջև հարաբերությունները հաստատվել են դեռևս մ.թ.ա. 432 թվականին, երբ Աթենքի պատվիրակությունը այց է կատարել Պարսկաստան։

Պարսից թագավոր Քսերքսեսի հրահրմամբ բռնկված հույն-պարսկական պատերազմները պատճառ են դարձել երկու ժողովուրդների միջև դարավոր թշնամանքի առաջացման։ Հույն-պարսկական պատերազմներից հետո երկու երկրների միջև կնքվել է հաշտության պայմանագիր։

Հին պատմության ընթացքում, երբ Աքեմենյան տերության վերահսկողությունը տարածվում էր Թուրքիայի ներկայիս տարածքի վրա՝ Հունաստանի և Պարսկաստանի միջև գտնվում էր ցամաքայիս և ծովային սահման։

Դա է պատճառը, որ շատ հաճախ Եգեյան ծովում բախվում են հունական և պարսկական նավատորմերը։

Հունաստանի և Պարսկաստանի ցամաքային սահմանը Փոքր Ասիայում կազմել է մոտ 75-90 կմ։ Կնքված խաղաղության պայմանագրով Հունաստանը պաշտոնապես ճանաչում էր Աքեմենյան վերահսկողությունը փոքրասիական հունական մի շարք քաղաքների վրա։

Սակայն այսուամենայնիվ երկու երկրների միջև հարաբերությունները պատմության ընթացքում բարելավվել են։ ՀունաստանըԻրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ Հյուսիսատլանտյան դաշինքի և Եվրոպական Միության պատժամիջոցների սանկցիայի անդամ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  D. J. Mosley,Archipresbeutai, Hermes, Vol. 94, No. 3 (1966), pp. 377-381.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հունաստան Հունաստանի արտաքին հարաբերություններ Հունաստան |
| --- |
|  |
| Աֆրիկա | 
* Ալժիր
* Եգիպտոս
* Եթովպիա
* Քենիա
* Նիգերիա
* Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն
* Զիմբաբվե

 | Coat of arms of Greece |
|  |
| Ամերիկա | 
* Արգենտինա
* Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետություն
* Կանադա (դեսպ.)
* Չիլի
* Կուբա
* Մեքսիկա
* Նիկարագուա
* Պերու
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
* Ուրուգվայ
* Վենեսուելա

 |
|  |
| Ասիա | 
* Հայաստան
* Ադրբեջանի Հանրապետություն
* Բանգլադեշ
* Չինաստան
* Վրաստան
* Հնդկաստան
* Ինդոնեզիա
* Իրանի Իսլամական Հանրապետություն
* Իրաք
* Իսրայել
* Ճապոնիա
* Հորդանան
* Ղազախստան
* Ղրղզստան
* Լիբանան
* Մալայզիա
* Պակիստան
* Ֆիլիպիններ
* Սաուդյան Արաբիա
* Հարավային Կորեա
* Տաջիկստան
* Թուրքիա (Հույն-թուրքական երկրաշարժերի դիվանագիտություն)
* ԱՄԷ
* Ուզբեկստան

 |
|  |
| Եվրոպա | 
* Ալբանիա
* Ավստրիա
* Բելգիա
* Բուլղարիա
* Խորվաթիա
* Կիպրոս
* Չեխիա
* Դանիա
* Էստոնիա
* Ֆինլանդիա
* Ֆրանսիա
* Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն
* Վատիկան
* Հունգարիա
* Իսլանդիա
* Իռլանդիա
* Իտալիա
* Լատվիա
* Լիտվա
* Մակեդոնիա
* Մալթա
* Մոլդովա
* Չեռնոգորիա
* Նիդերլանդներ
* Նորվեգիա
* Լեհաստան
* Ռումինիա
* Ռուսաստան
* Սերբիա
* Իսպանիա
* Շվեդիա
* Շվեյցարիա
* Ուկրաինա
* Միացյալ Թագավորություն

 |
|  |
| Ավստրալիա և Օվկիանիա | 
* Ավստրալիա
* Նոր Զելանդիա

 |
|  |
|  Պորտալ:Հունաստան |

 |
**Ներդրումային պորտֆել՝** իրենից ներկայացնում է իրական և ֆինանսական ներդրումային գործիքների հավաքածու, որի նպատակը կազմակերպության ներդրումների կառավարման հիմնական նպատակի իրագործումն է։

Տեսակներ
--------

Ներդրումային պորտֆելը ներառում է մի քանի առանձին պորտֆելներ, որոնք իրարից տարբերվում են ներդրման օբյեկտով և կառավարման մեթոդով։ Սովորաբար առանձնացվում են այդպիսի 3 պորտֆելներ.

* իրական ներդրումների պորտֆել
* ֆինանսական ներդրումների պորտֆել
* այլ ֆինանսական ներդրումներ

*Իրական ներդրումներն* ուղղված են կազմակերպության աճին, զարգացմանը և արդյունավետության բարձրացմանը։
*Ֆինանսական և այլ ֆինանսական ներդրումները* ուղղված են կազմակերպության եկամտաբերության մակարդակի բարձրացմանը, շուկայում կայուն տեղի հաստատմանը, այլ կազմակերպությունների կառավարման լծակների ձեռքբերմանը։
Ներդրումային եկամտի ձևավորման հիմնական նպատակի առանձնացվում են երկու տիպի ներդրումային պոտֆելներ՝

* եկամտի պորտֆել
* աճի պորտֆել

Տնտեսական ցուցանիշներ
---------------------

Պորտֆելը բնութագրող հիմնական տնտեսական ցուցանիշներ են դիտարկվում՝

* եկամտաբերություն
* ռիսկեր

Այս երկու ցուցանիշները փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց, եթե պորտֆելին բնորոշ է բարձր եկամտաբերությունը, ապա այն անշուշտ ուղեկցվում է նաև ռիսկերի բարձր մակարդակով, և ընդհակառակը՝ ցածր ռիսկեր ունեցող պորտֆելը դրա սեփականատիրոջը բերում է համեմատաբար փոքր եկամուտներ։

Սկզբունքներ և առանձնահատկություններ
-----------------------------------

Ներդրումային պորտֆելի ձևավորման հիմնական սկզբունքներն են.

* կազմակերպության ներդրումային ռազմավարության իրագործումը
* փաստացի ներդրումային ռեսուրսներին համապատասխան պորտֆելի ստեղծումը
* եկամուտների և ռիսկերի ռացիոնալ հարաբերակցության ապահովում
* ռացիոնալ ներդրումային նախագծերի ընտրությունը՝ հիմքում դնելով արդյունավետության չափանիշը
* ներդրումային ռեսուրսների ռացիոնալ բաշխվածության ապահովում
* ներդրումային պորտֆելի արդյունավետության պարբերաբար գնահատում
* ներդրումային պորտֆելի կառավարելիության բարձր մակարդակի ապահովում։

Ձևավորման փուլեր
----------------

Փուլերը հինգն են.

* Պորտֆելային ռազմավարության ընտրություն և պորտֆելի տիպի ընտրություն
* Ֆինանսական գործիքների ներդրումային որակների գնահատում
* Ֆինանսական գործիքների ընտրություն և պորտֆելի ձևավորում
* Պորտֆելի օպտիմալացում
* Ներդրումային պորտֆելը բնութագրող հիմնական ցուցանիշների գնահատում

Գրականություն
-------------

* А.М. Литовских - ФИНАНСОВЫЙ МЕНЕДЖМЕНТ
* Кузнецова Н.В. - Управление рисками։ Учебное пособие
* Յու. Սուվարյան - Մենեջմենթ
**Մոնակլինային համակարգ** (մոնո․․․ և հունարեն x՝Aivco — հակել, խոնարհել), բյուրեղագիտական համակարգ, որն ընդգրկում է համաչափության երեք տեսակ կամ բյուրեղների երեք դաս․ ա․ դիէդրիկ առանցքային երկրորդ կարգի մեկ բևեռային առանցք, բ․ դիէդրիկ անառանցք՝ համաչափության մեկ հարթություն (P) և գ․ ռոմբապրիզմատիկ՝ երկրորդ կարգի առանցք, հարթություն և համաչափության կենտրոն (L2PC)։ Մոնակլինային համակարգում հանդիպող բոլոր պարզ ձևերը բաց են, այսինքն՝ տարածություն չեն փակում։ Դրանք են՝ մոնոէդր (1 նիստ), դիէդր (երկու հատվող նիստեր), պինակոիդ (զուգահեռ երկու նիստեր) և ռոմբային պրիգմա (չորս նիստեր, որոնք հատվում են ըստ զուգահեռ կողերի)։ Մոնակլինային համակարգին պատկանող բոլոր բյուրեղները օպտիկապես երկառանցք են։ Մոնակլինային համակարգում են բյուրեղանում միներալների և արհեստական միացությունների բոլոր ուսումնասիրված բյուրեղների մոտ 42%ը՝ գինեթթու, սախարոզա, կամֆորա, նավթալին, ինչպես նաև գիպսը, օրթոկլազը, մուսկովիտը, վոլֆրամիտը և այլ միներալներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 715)։*  |
**Մոնոքրոմատիկ լույս** ( մոնո․․․ և հուն.— գույն), *մեներանգ լույս*, աչքով անմիջականորեն ընկալելի հաճախությունների տիրույթի մեջ մտնող որոշակի և խիստ հաստատուն |հաճախության էլեկտրամագնիսական ալիք։ «Մոնոքրոմատիկ լույս» տերմինի ծագումը պայմանավորված է նրանով, որ տարբեր հաճախության լուսային ալիքները մարդն ընկալում է իբրև տարբեր գույներ։ Սակայն տեսանելի տիրույթի էլեկտրամագնիսական ալիքները ֆիզիկական բնույթով չեն տարբերվում այլ տիրույթների (ինֆրակարմիր, ուլտրամանուակագույն, ռենտգենյան և այլն) ալիքներից, և դրանց համար նույնպես կիրառում են «մոնոքրոմատիկ» («մեներանգ») տերմինը, թեև այդ ալիքները գույնի զգացողություն չեն առաջացնում։

«Մոնոքրոմատիկ լույսն», առհասարակ, «մոնոքրոմատիկ ճառագայթում» հասկացությունները վերացական են։ Տեսական վերլուծությունը ցույց է ավել, որ խիստ մեներանգ ալիքի առաքումը պետք է շարունակվի անվերջ երկար, մինչդեռ ճառագայթման իրական պրոցեսներն ըստ ժամանակի սահմանափակ են, այդ պատճառով միաժամանակ առաքվում են որևէ միջակայքի պատկանող բոլոր հաճախությունների ալիքներ։ Որքան նեղ է այդ միջակայքը, այնքան «մոնոքրոմատիկ» է ճառագայթումը։ Քանի որ իդեալական մոնոքրոմատիկ ճառագայթում գոյություն չունի, ապա ցանկացած ճառագայթման ինտենսիվությունն ունի որոշակի բաշխում ըստ հաճախությունների։ Սպեկտրային գծի Δω լայնությունը (հաճախությունների այն միջակայքը, որտեղ լույսի ինտենսիվությունը 2 անգամ պակաս է ω0 հաճախության դեպքում ունեցած առավելագույն ինտենսիվությունից) պայմանավորված է գրգռված վիճակում ատոմի կյանքի տևողությամբ, ատոմների բախումներով, ջերմային շարժումով և այլն։

Ոչ մոնոքրոմատիկ լույսը քվագիմոնոքրոմատիկ դարձնելու համար օգտագործում են տարբեր մոնոքրոմատորներ։ Խիստ մոնոքրոմատիկ ճառագայթման աղբյուր կարող են ծառայել նաև լազերների որոշ տեսակներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 14)։*  |
**Բահրա**, բնամթերային ռենտա, հողային ռենտայի մինչկապիտալիստական ձև, դասական ֆեոդալիզմին յուրահատուկ հողահարկ։ Ֆեոդալիզմի զարգացման ընթացքում հիմնականում փոխարինել է աշխատավճարային ռենտային։ Հողահարկի այս ձևը գո– յություն է ունեցել եվրոպական գրեթե բոլոր երկրներում, ինչպես նաև Ասիայի մի շարք ժողովուրդների մոտ։ Բահրա վճարող գյուղացին համեմատաբար ազատ էր իր տնտեսության կազմակերպման գործում, քան կոռի ժամանակ։ Հայաստանում Բահրա գոյություն է ունեցել բեգարին (18–19-րդ դարերին՝ առավել ծանր հողահարկը) զուգահեռ։ Պարսից տիրապետության օրոք հողագործները Բահրա պարտավոր էին տալ պետությանը կամ խանին։ Բահրա հաստատուն մեծություն չէր և տարբեր գյուղերում բերքի տարբեր մաս էր ընդգրկում (1/3, 2/16, 1/5)։ Արևելյան Հայաստանում պարսկական տիրապետության ժամանակ եղել են դեպքեր, երբ շահի կամ նրա բարձրաստիճան պաշտոնյայի կողմից որևէ գյուղի Բահրա (ժամանակավոր կամ ցմահ) նվիրաբերվել է առանձին մարդկանց որևէ ծառայության համար։ Այդպիսի նվիրատըվությունը կոչվել է «թիուլ», իսկ ստացողը՝ «թիուլդար»։

Տես նաև
-------

* Բեգար
* Ռենտա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 248)։*  |
**Բաղաբուրջի հուշահամալիր**, հուշահամալիր Հայաստանի Սյունիքի մարզի Կապան քաղաքից 200 մ հարավ, Բաղաբուրջ տանող ճանապարհի ձախակողմյան բարձունքին։ Հուշակոթողն ընդգրկված է Կապանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Հուշահամալիր
------------

Հուշահամալիրը կառուցապատվել է 1970-1990 թթ։ Բաղկացած է չորս հարթակներից։

### Առաջին հարթակ

Հուշակոթող Մեծ եղեռնի և Սումգայիթի և Բաքվի զոհերի հիշատակին
Առաջին հարթակում կանգնեցված է Մեծ եղեռնի և 1988 թվականի Սումգայիթի ու Բաքվի զոհերին նվիրված հուշակոթող սյունը։ Քառանկյուն, քանդակազարդ, մոտ 5-6մ վեր խոյացող սյուն է, որը վերջանում է գլխադիր քարե խաչով։ Տեղադրվել է 1990 թվականին։ Հեղինակն է Յուրիկ Գևորգյանը։

### Երկրորդ հարթակ

Երկրորդ հարթակում Արցախյան ազատամարտում զոհված կապանցի հայորդիների եղբայրական գերեզմանոցն է։ Կառուցվել է 1992-1994 թթ.։

### Երրորդ հարթակ

Անհայտ զինվորի հիշատակին նվիրված խաչքար
Հուշահամալիրի երրորդ հարթակի վրա է գտնվում անհայտ զինվորի հիշատակին նվիրված խաչքարը, որը տեղադրվել է 2005 թվականին։

### Չորրորդ հարթակ

Հուշարձան նվիրված Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին
Չորրորդ հարթակում Երկրորդ աշխարհամարտի զոհերին նվիրված հուշարձանն է։ Հուշարձանի կենտրոնում կիսաշրջանաձև պատ է կանգնեցված։ Պատի վրա նշված է զոհվածների թիվը՝ 3050 և հիշատակություն՝ թամանցիներին։ Պատի աջ և ձախ կողմերում երկու մեծ քանդակներ են, որոնցից մեկը խորհրդանշում է սպասող մորը, մյուսը՝ ամուսնուն սպասող երիտասարդ կնոջը։ Կառուցվել է 1987 թվականին, հեղինակներ՝ Ց. Արմենյան, Ռ. Դանիելյան։

Տես նաև
-------

* Կապանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)
* Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Կապան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բաղաբուրջի հուշահամալիր