«Թագավորը մեռավ, կեցցե՛ թագավոր», 1 սեպտեմբերի, 1715 թվական, Լյուդովիկոս XIV-ի մահվան օրը ռեգենտ 
Օռլեանի դուքսը նոր թագավոր է հռչակում հնգամյա Լյուդովիկոս XV-ին, Կարդինալ դը Նոայը հավատարմության երդում է տալիս նոր միապետին, ֆրանսիական փորագրանկար
**Թագավորը մեռավ, կեցցե՛ թագավորը** (ֆր.՝ Le Roi est mort, vive le Roi!, [lə.ʁwa.ɛ 'mɔːʁ,viv.lə 'ʁwa]), ֆրանսիական ավանդական արտահայտություն, որ որոշ երկրներում արտասանվում է նոր միապետի հռչակման ժամանակ; Օգտագործվում են նաև այլ լեզուներով թարգմանված տարբերակներ, օրինակ՝ անգլերեն (անգլ.՝ The King is dead. Long live the King!)։

Ծագում
------

Արտահայտությունն առաջին անգամ բարձրաձայն ասվել է 1422 թվականին՝ Ֆրանսիայի թագավոր Շառլ VII-ի թագադրման ժամանակ։ Մոնմորանսի վերջին թագավորի մահապատժից հետո այդ արտահայտությունն ավանդաբար արտասանել է դուքս դ’Յուզեսը՝ որպես Ֆրանսիայի ավագ պեր, հենց որ հանգուցյալ թագավորի աճյունով դագաղն իջեցվել է Սեն Դենի աբբայության դամբարանը։ Արտահայտությունը ծագում է ֆր.՝ le mort saisit le vif օրենքի տեքստից, որը պահանջում է գերագույն իշխանությունը փոխանցել նախորդ միապետի մահվան պահին։ Առաջին մասը՝ *«Թագավորը մեռավ»*, հայտարարություն է միապետի մահվան մասին։ Երկրորդ մասը՝ *«Կեցցե՛ թագավորը»*, վերաբերում է նրան հաջորդողին, որն այդ պահին ժառանգում է միապետական գահը։

Օգտագործում
-----------

Միջնադարյան Անգլիայում ֆրանսերենը եղել է արիստոկրատների հաղորդակցման լեզու, և այդ արտահայտությունը բավական ստույգ արտահայտել է անգլիական նմանատիպ ավանդույթը, որը հայտնի է 1272 թվականից, երբ մահացել է Անգլիայի թագավոր Հենրիխ III-ը, իսկ նրա որդի Էդուարդ I-ն այդ ժամանակ մասնակցում էր Խաչակրաց արշավանքի։ Գահաժառանգման օրենքի հիման վրա գերագույն իշխանությունը փոխանցելու ժամանակ հնարավոր խոչընդոտներից խուսափելու համար Գաղտնի խորհուրդը հայտարարել է. «Գահը երբեք չպետք է դատարկ լինի, երկիրը երբեք չի կարող լինել առանց միապետի»։ Այդպիսով՝ Էդուարդ I-ն անմիջապես հռչակվել է թագավոր և կառավարել երկիրը *in absentia*, այսինքն՝ ինքն էլ այդ մասին չիմանալով, մինչև նա իմացել է հոր մահվան մասին ու վերադարձել Անգլիա։

Ֆրանսիայում 1774 թվականի մայիսի 10-ի երեկոյան ժամը 11-ին Լյուդովիկոս XV մահվանից հետո նրա գահն անմիջապես ժառանգել է Լյուդովիկոս XVI-ը հենց այն ժամանակ, երբ արտասանվել է «Le Roi est mort, vive le Roi!» արտահայտությունը։

Դանիայում նմանատիպ արտահայտությունը (դան․՝ kongen leve kongen er død) արտասանում է վարչապետը միապետի մահվանից անմիջապես հետո։ Վարչապետը արտահայտությունն արտասանում է Քրիստիանսբորգի պալատի պատշգամբից, որը նախկինում եղել է թագավորական կեցավայր, իսկ ներկայում խորհրդարանի շենքն է։

Արտահայտությունը ներկայում դարձել է տարածված շրջասություն, այն պարբերաբար օգտագործվում է որպես հոդվածների, առաջնորդողների կամ գովազդային հայտարարությունների վերնագիր, որոնցում այս կամ այն համատեքստում անդրադարձ է հաջորդելու կամ փոխարինելու հարցին։ Օրինակ՝ բրիտանացի քաղաքական գործիչ Ռոբերտ Սեսիլը, որը եղել է Ազգերի լիգայի ստեղծման գաղափարախոսներից մեկը, Ազգերի լիգայի 1946 թվականի վերջին նիստում իր ելույթն ավարտել է հետևյալ խոսքերով. «Լիգան մեռած է։ Կեցցե՛ Միացյալ ազգերի կազմակերպությունը»։

Գրականության մեջ
----------------

> 
> 
> Ուրախ խնջույքի աղմուկն ու աղաղակները լռեցնելով՝ հանկարծ դահլիճ ներխուժեց եղջերափողի հստակ ու պարզ ձայնը։ Մի ակնթարթում խորին լռություն տիրեց, և այս լռության մեջ լսվեց մի ձայն՝ պալատից ուղարկված համբավաբերի ձայնը։ Մի մարդու նման բոլորը ոտքի ելան ու լռեցին։  
> 
> Սուրհանդակի ճառն ավարտվեց հանդիսավոր բացականչությամբ.   
> 
> – Թագավորը մեռա՜վ։  
> 
> Բոլորը կարծես հրամանով, կրծքներին խոնարհեցին իրենց գլուխները և մի քանի վայրկյան մնացին խորին լռության մեջ։ Հետո ծնկի իջան Թոմի առաջ, և ձեռքերը մեկնելով դեպի նա, բարձր աղաղակեցին, որից, կարծես, ցնցվեց շենքը։   
> 
> – Կեցցե՜ թագավորը։  
> 
> Այս ապշեցուցիչ տեսարանից շփոթված խեղճ Թոմը ցրված նայում էր շուրջը, և, ի վերջո, նրա հայացքը կանգ առավ ծնկաչոք իշխանուհիների, ապա լորդ Գերտֆորդի վրա։
> 
> 
> — Արքայազնը և աղքատը, Մարկ Տվեն
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայերեն դարձվածքների ընդարձակ բացատրական բառարան, Պետրոս Սարգսի Բեդիրյան, Երևանի պետական համալսարանի հրատարակչություն, Երևան, 2011։
2. ↑  *Ryken, Philip Graham* King Solomon: The Temptations of Money, Sex, and Power. — Crossway, 2011. — С. 18. — ISBN 978-1-4335-2154-6
3. ↑  kongen leve kongen er død Den Store Danske (դան.)
4. ↑  *Scott, George* The Rise and Fall of the League of Nations. — Hutchinson & Co LTD, 1973. — ISBN 0-09-117040-0

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«թագավորը մեռավ, կեցցե՛ թագավորը»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |