recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զուրաբյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ալբերտ Նապոլեոնի Զուրաբյան** (մարտի 6, 1940(1940-03-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ (2009)։

Կենսագրություն
--------------

1966 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1967 թվականից աշխատել է Երևաննախագիծ ինստիտուտում, 1985 թվականից՝ ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար։ 1992-2002 թվականներին` Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության նախագահ։ 1990 թվականից դասավանդում Է ԵՊՃՇՀ-ում։ 1994-1995 թվականներին՝ ճարտարապետների միությունների միջազգային ընկերակցության փոխնախագահ, 1995-1997 թվականներին՝ նախագահ, 1997-1998 թվականներին՝ պատվավոր նախագահ։ «Տարվա լավագույն նախագիծ» համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր և ոսկե մեդալակիր է (1987)։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Զուրաբյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝

* Բնակելի տներ (1973-1974)
* ԵՊՀ Ֆիզիկայի ԳՀԻ լաբորատորիաների համալիրը (1976 թվական, համահեղինակ)
* Երևանի մետրոպոլիտենի Մարշալ Բաղրամյան կայարանը (1981 թվական, համահեղինակ)
* Մշակույթի կենտրոն (2004)
* Նկարիչ Վարոս Շահմուրադյանի մահարձանը (1978 թվական, քանդակագործ՝ Վիլյամ Պետրոսյան)
* Կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյանի մահարձանը (1984)
* Հայկական մշակույթի կենտրոնը և Սուրբ Խաչ եկեղեցին Մոսկվայում (2001-2005 թվականներ, համահեղինակ), (2003-2004 թվականներ)

Մեջբերումներ Ալբերտ Զուրաբյանից
-------------------------------

«Տեսակն ամենակարևոր արժեքն է։ Տեսակ։ Լավ ու վատ չէ, այլ` ՏԵՍԱԿ։ Մեր խոսքն ԱՅԼ է, մեր երաժշտությունն ԱՅԼ է։ Մերն է և դրանով է պայմանավորված մեր գոյությունն ու մեր ապագան»։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր ճարտարապետ (2009)։
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2015)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  «Մեր գոյությունը կարող ենք մեր տեսակով միայն պահպանել»
4. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զուրաբյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Պողոս (Պավել) Ալեքսանդրի Զուրաբյան** (հունվարի 27, 1874(1874-01-27), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 21, 1942(1942-02-21), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, ճարտարագետ։

Կենսագրություն
--------------

1898 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացիական ճարտարագետների ինստիտուտը։

1899 -1917 թվականներին Թիֆլիսի շրջանային ճարտարապետ, 1917֊1919 թվականներին՝ Վրացական քաղաքների միության, 1921 -1938 թվականներին՝ Վրաստանի առողջապահական ժողկոմատի կուրորտային վարչության գլխավոր ճարտարագետ։ 1919 թվականից պարբերաբար դասավանդել է Թիֆլիսի տարբեր ուսումնական հաստատություններում։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Զուրաբյանը նախագծել և Թիֆլիսում կառուցել է 36 եկամտաբեր տներ (1899-1917), Ներսիսյան դպրոցի նոր շենքը (1909, համահեղինակ, այժմ՝ Ինդուստրիալ ինստիտուտ), Վոլգա-Կամսկ դրամատան Թիֆլիսի բաժանմունքը (1910, այժմ՝ Վրաստանի ազգային գրադարան), Մ. Արամյանի և Հ. Ձուբալովի անվան հիվանդանոցների համալիրը Հավլաբարում, Ալեքսանդրյան մանկաբարձ-մանկաբուժական հիվանդանոցը (երեքն էլ՝ 1910), Երևանում՝ քաղաքային երկհարկ հիվանդանոցը (1910, երրորդ հարկն ավելացվել է 1930 թվականին), Էջմիածնում՝ Նոր վեհարանը (1910-1914) և գրադարանը (մատենադարան, 1911), Աբասթումանի «Արազինդո» հակատուբերկուլոզային առողջարանը (1924-1928), «Չայ Գրուզիի» հանգստյան տունը Գագրայում (1936), հանգստյան տներ՝ Բորժոմում, Սուրամում, Ցեմիում, Գուդաութայում և այլն։

Գրականություն
-------------

* Տիգրանյան էդմոնդ, Հայ ճարտարապետների գործունեությունը Անդրկովկասում, XIX դարի վերջ - XX դարի սկիզբ, Ե. 2000, էջ 157-183։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Կլդիաշվիլի ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սիմոն Կլդիաշվիլի** (վրաց.՝ სიმონ კლდიაშვილი, փետրվարի 2, 1865(1865-02-02), Քութայիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 26, 1920(1920-05-26)), վրացի ճարտարապետ։

Կենսագրություն
--------------

Սիմոնը ծնվել է Վրաստանի Թիֆլիս քաղաքում, 1865 թվականի փետրվարի 2-ին։ Ավարտել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության դպրոցը։

Նա մեծ մասամբ աշխատել է Թբիլիսիում, որտեղ նա կառուցել էր շատ տներ, ինչպես նաև 1899-1906 թվականներին կառուցել էր Վրաստանի գիմնազիայի շենքը, որտեղ խորհրդային ժամանակներում տեղավորված էր Թբիլիսիի համալսարանը։

Թբիլիսիի համալսարան, 1899-1906 թվականներ
Սիմոն Կլդիաշվիլին մասնակցել է Ե. Ս. Տակաշվիլիի կողմից կազմակերպված տարբեր գիտական արշավախմբերի, որտեղ վերաքննվել են Վրաստանի ճարտարապետական հուշարձանները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Большая советская энциклопедия. Гл. ред. Б. А. Введенский, 2-е изд. Т. 21. Кинестезия - Коллизия. 1953. 628 стр. илл.; 52 л. илл. и карт.
Եբրայական գրքի շաբաթ, 2005, Իսրայելի թանգարան, Երուսաղեմ
**Եբրայական գրքի շաբաթ** (եբրայերեն՝ ‏שבוע הספר העברי‏‎‎), ամենամյա մշակութային միջոցառում Իսրայելում։

Պատմություն
-----------

Եբրայերեն գրականության օրերը պարբերաբար նշելն սկսվել է Պաղեստինում Բրիտանյան մանդատի օրոք, երբ 1926 թվականին ձեռնարկատեր և հասարակական գործիչ Բրախա Պելին մեկօրյա գրքի տոնավաճառ էր կազմակերպում Թել Ավիվի Ռոտշիլդ բուլվարում։

Այժմ եբրայական գրքի շաբաթն Իսրայելում համազգային մասշտաբով անցկացվում է ամեն տարի հունիսին։ Այդ ժամանակ ամբողջ երկրով անց են կացվում գրքերի տոնավաճառներ, հրատարակչական ընկերությունները վաճառում են իրենց գրքերը զեղչերով։ Զեղչերի ժամանակաշրջանն Իսրայելի գրախանութներում կարող է տևել նույնիսկ մինչև մեկ ամիս։ Վերջին տարիներին Եբրայական գրքի շաբաթը տևում է մինչև տասը օր։

Եբրայական գրքի շաբաթ, 2017
Բացի վաճառքից, Շաբաթվա ընթացքում անցկացվում են տարբեր միջոցառումներ, որոնք կապված է լինում եբրայերեն գրականության հետ, օրինակ, հանդիպում հեղինակների հետ և հրապարակային ընթերցումներ։ Շաբաթվա ընթացքում նաև անցկացնում է Իսրայելի ճաաչված Սապիր գրական մրցանակի մրցանակաբաշխության պարգևատրման արարողությունը։ Շաբաթվա միջոցառումները լուսաբանվում են իսրայելական լրատվամիջոցներով։

Երուսաղեմում շաբաթվա հիմնական միջոցառումները կազկակերպվում են Իսրայելի թանգարանում, Ազատության զանգի զբոսայգում, Սաֆրիի հրապարակում և Իսրայելի հին կայարանում, Թել-Ավիվում միջոցառումներն անց են կացվում Ռաբինի հրապարակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hebrew Book Week 2006 Archived 2006-08-21 at the Wayback Machine.
2. ↑  National Book Week
**Աբիտուրիենտ** (լատ.՝ abiturients հեռանալ պատրաստվող), ավարտական քննություններին պատրաստվող միջնակարգ դպրոցի ընթացավարտ։ Բարձրագույն կամ հատուկ ուսումնական հաստատություն ընդունվող անձ։ Երկրների մեծ մասում միջնակարգ ուսումնական հաստատությունն ավարտող, ավարտական փորձությունները հաղթահարող կամ աբիտուր՝ հասունության վկայական, ստացած անձ։

ԽՍՀՄ-ում 1950-ականներից (իսկ հետո՝ հետխորհրդային տարածքում) տերմինը ստացել է իմաստային այլ նշանակություն՝ միջին մասնագիտական կամ բարձրագույն ուսումնական հաստատություն ընդունվող անձ։

Ֆրանսիայում աբիտուրիենտները՝ դիմորդները, կոչվում են բակալավրներ։ Այս որակավորումը շնորհվում է լրիվ միջնակարգ դպրոցի շրջանավարտներին և իրավունք է տալիս ընդունվել բուհեր (տես թարգմանչի կեղծ ընկերները)։

Նշումներ
--------

1. ↑  Հենց այս բառից էլ առաջացել է աբիտուրիենտ բառը


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 26)։*  |
Հյուսիսային Ամերիկայի Արևելյան նահանգների և Կանադայի թեմի առաջնորդն է Օշական արքեպիսկոպոս Չոլոյանը (1998-ից)։ Հյուսիսային Ամերիկայի Արևմտյան թեմ, կազմավորվել է 1972-ին, երբ ԱՄՆ-ի Արևմտյան շրջանի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից բաժանված եկեղեցիներն անջատվել են Նյու Յորքում գտնվող իրենց անթիլիասական կենտրոնից և կազմել նոր՝ Հյուսիսային Ամերիկայի Արևմտյան թեմ՝ դարձյալ Կիլիկիո աթոռին ենթակա։ Առաջ նորդա նիստը Հոլիվուդի (Լոս Անջելես) Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ եկեղեցին է։ Առաջին առաջնորդ Սմբատ արքեպիսկոպոս Լափաճյանի օրոք կազմակերպվել է Օրինջ Քաունթիի համայնքը, հիմնվել են Գլենդելի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին և ամենօրյա վարժարանը (հետագայում՝ Անուշ և Վահան Շամլյան ազգային վարժարան), սկսվել է Հոլիվուդի Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ եկեղեցու կառուցումը։ 1977—1985-ին թեմի առաջնորդն էր Եփրեմ վրղ. Թապազյանը (1980-ից՝ եպիսկոպոս)։ Կառուցվել են Ազգային առաջնորդարանի նոր շենքը, Ֆերահյան վարժարանի նոր համալիրը, Սան Ֆրանցիսկոյի Գռուզյան-Զաքարյան Վասպուրական վարժարանը, ավարտվել է Հոլիվուդի Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ եկեղեցու շինարարությունը, կատարվել է Օրինջ Քաունթիի Սուրբ Քառասնից մանկանց եկեղեցու հիմնարկեքը։ Օծվել է Փասադենայի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին, գնվել նոր եկեղեցի Գլենդելում են։ ԱՄՆ-ի հայ երեխաներին հայեցի դաստիարակություն տալու նպատակով թեմի աջակցությամբ կազմվել և հրատարակվել է «Կանթեղ», հայոց լեզվի, պատմության և Հայ դատի դասագրքերը, «Հռոմկլա» Հոլիվուդի Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ առաջնորդանիստ եկեղեցին տարեգիրքը, ինչպես նաև Առաջնորդարանի «Պրիսմակ» երկլեզկյա տեղեկատու ամսաթերթը, բազմաթիվ հայագիտական գրքեր։ 1985-1996-ին թեմի առաջնորդն էր Տաթև արքեպիսկոպոս Սարգիսյանը։ Նրա պաշտոնավարության ժամանակ օծվել են Օրինջ Քաունթիի Սուրբ Քառասնից մանկանդ և Գլենդելի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները, բացվել են Փասադենայի Լեռն և Հասմիկ Թավլյան և Գլենդելի Ախարդ Թուֆենկյան մանկապարտեզները, տպագրվել են հայոց լեզվի և պատմության դասագրքեր։ Առաջնորդարանի հովանավորությամբ 1995-ից գործում է Կալիֆոռնիայի հանրային դպյացների հայ ուսանողների հարցերով զբաղվող հանձնախումբը (California Armenian Students of Public Schools-CASPS), որը ներկայումս եռանդուն աշխատանք է իրականացնում Գլենդելում։ Հյուսիսային Ամերիկայի Արևմտյան թեմի առաջնորդն է Մուշեղ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը (1996-ից)։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ատամնաբույժի միջազգային օր** (անգլ.՝  International Day of dentist), ատամնաբույժների և ատամի բժիշկների պրոֆեսիոնալ տոն, որը նշվում է ամբողջ աշխարհում ամեն տարի փետրվարի 9-ին։

Պատմություն և տոնակատարություն
------------------------------

Չնայած նրան, որ ստոմատոլոգիան բժշկության ամենահին ճյուղերից մեկն է (պեղումների արդյունքում Պակիստանի Բելուջիստան նահանգում հայտնաբերել են մ.թ.ա. 7-5.5 հազար տարիների ընթացքում բնակվող մարդկանց մնացորդները, որոնց ատամներին գրեթե իդեալական անցքեր են եղել 1-3 մմ տրամագծով և մինչև 3,5 մմ խորությամբ), ատամնաբույժի օրը համեմատաբար երիտասարդ մասնագիտական տոն է։ Ատամնաբույժի միջազգային օրվա տոնակատարությունը պատահական չէր ընտրվել։ Ատամի բժիշկների տոնը (ատամի բժիշկ- որպես մասնագիտություն ստանում են բժշկական ուսումնարաններում, այժմ քոլեջներում 2 և կես տարի, իսկ ատամնաբույժը ավելի բարձր, բուհերում՝ 5 տարի, հաշվի չառնելով պարտադիր պրակտիկան) նշվում է կաթոլիկ եկեղեցու քրիստոնեկան նահատակների բարեպաշտության, Ալեքսանդրիայի Ապոլոնի չարչարնքների օրը, որոնք սարսափելի խոշտանգումներով փորձում էին ստիպել հրաժարվել քրիստոնեությունից։ Սուրբ Ապոլոնի ատրիբուտը ըստ տանջանքի բնույթի դարձել էին ատամները կամ ունելին։ Սուրբ կինը դիմացել էր ամեն ինչին, նույնիսկ երբ նրան սպառնում էին մահապատիժ խարույկի վրա (249 թվականի փետրվարի 9-ին) նա ինքնին գնաց դեպի կրակը։ Այդ ժամանակից ի վեր գոյություն ունի կարծիք, որ արժե արտաբերել։ «Santa Apollonia!», և ատամի ցավը կնահանջի։ ՌԴ-ում տոնը նշվում է ընդամենը մի քանի տարի, սակայն ամեն տարի ատամնաբույժի Միջազգային օրն ձեռք է բերում ավելի ու ավելի մեծ ժողովրդականություն։ Այս օրերին մի շարք երկրներում պետական պաշտոնյանները և հիվանդները շնորհավորում են բժիշկ-ատամնաբույժներին մասնագիտական տոնի առթիվ։ Միջազգային ատամնաբույժի օրը չի համարվում հանգստյան օր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сегодня — Международный день стоматолога
2. ↑  Международный день стоматолога — 9 февраля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010
3. ↑  9 февраля — Международный День стоматолога | Республика Южная Осетия — ИА Рес
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ժուրավլիխա (այլ կիրառումներ)

**Ժուրավլիխա,** գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի մարզում, Ալթայի երկրամասում։ Գետաբերանը գտնվում է Ժիլիխա գետի ձախ ափից 45 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Օբ գետի ջրօգտագործման մասն է Բարնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի ջրամբարը՝ առանց Չումիշ գետի, Վերին Օբի գետային ենթաավազանն է մինչև Տոմի թափվելը։ Վերին Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Աշխարհատեղեկատվական համակարգի ՌԴ տարածքի ջրատնտեսական շրջանացման տվյալներով՝

* Ջրային գրանցման տվյալների կոդ՝ 13010200512115200001380
* Հիդրոլոգիական ստուգման կոդ՝ 115200138
* Ավազանի կոդ՝ 13.01.02.005
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության ծավալի համար՝ 15
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության թողարկում՝ 2։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՌԴ ջրային գրանցման տվյալներ. Ժուրավլիխա»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |
**Վազգեն Միքայելի Ամիրբեկյան** (մարտի 24, 1915(1915-03-24), Ղարաքիլիսա, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 18, 1984(1984-10-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ արձակագիր, լրագրող, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ղարաքիլիսա (այժմ՝ Վանաձոր) քաղաքում։ Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1931 թվականից։ Եղել է տեղի յոթնամյա դպրոցի ուսուցիչ, ապա աշխատել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան քիմիական կոմբինատում որպես «Քիմիայի ճակատում» բազմատպաքանակ թերթի պատասխանատու քարտուղար։ 1934-1940 թվականներին եղել է «Ավանգարդ» թերթի բաժնի վարիչ, 1940-1944 թվականներին՝ ՀԼԿԵՄ Կիրովականի շրջկոմի քարտուղար, 1944-1949 թվականներին՝ «Սովետական Հայաստան» օրաթերթի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ, 1949-1950 թվականներին՝ Լենինականի «Բանվոր» քաղաքային թերթի խմբագիր։ 1953 թվականին ավարտել է ՍՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր կուսակցական բարձրագույն դպրոցը։ 1954-1960 թվականներին եղել է ՀԿԿ կենտկոմի մամուլի սեկտորի վարիչը։ 1960-1974 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտում՝ որպես հայ պարբերական մամուլի պատմության բաժնի ավագ գիտաշխատող։ 1965 թվականին «Սովետական տեղական մամուլը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1974-1976 թվականներին ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտում աշխատել է որպես ավագ գիտաշխատող։ Մահացել է Երևանում։

Վ. Ամիրբեկյանի երկերի մատենագիտություն
--------------------------------------

* Անքուն գիշերներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1949, 180 էջ։
* Վաչե Չինարյան (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 180 էջ։
* Կոմերիտականները (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 284 էջ։
* Կոլտնտեսային բազմատիրաշ թերթերը, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 104 էջ։
* Վաչե Չինարյան (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 228 էջ։
* Սովետահայ տեղական մամուլը (1921-1925 թթ.), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1964, 220 էջ։
* Հայաստանի մամուլը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (1941-1945), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1971, 287 էջ։
* Մենավոր ծառը (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1974, 284 էջ։
* Ժողովուրդների եղբայրության դրոշով, Երևան, «Գիտելիք», 1979, 48 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 40


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10060 · BNF: 16641125q · SUDOC: 235972843 · VIAF: 289827793 · WorldCat VIAF: 289827793 |

 |
**Թբիլիսիի Սուրբ Նշան Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի** (անգլ.՝ Sourb Nshan Sourb Nikoghayosi Church, Tbilisi, ռուս.՝ Церковь сурб Ншан сурб Никогайоса (Светой Николая) города Тбилиси), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կողմից 2012 թվականին հրատարակված «Վավերագրեր հայ ճարտարապետության» շարքի թվով 1-ին գիրքը։ Այն հեղինակել է հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Գիրքը ներկայացնում է Թբիլիսի քաղաքի հայկական նշանավոր հուշարձաններից մեկի՝ Սուրբ Նշան եկեղեցու պատմությունը։ Աշխատությունում քննության է ենթարկված մատենագրական և վիմագրական (այդ թվում` նորահայտ) փաստերը, որոնց հիման վրա հեղինակը հաստատում է եկեղեցու հայկական լինելը։ Ներկայացված են նաև պատմական և ժամանակակից լուսանկարներ։ Աշխատության հրատարակմանը նպաստել են Արթուր և Լիլի Սերեդյանները։

Աշխատության հեղինակ Սամվել Կարապետյանի կարծիքով «Թբիլիսիի Սուրբ Նշան Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի» գրքի հրատարակմամբ ապացուցել է, որ Թբիլիսի քաղաքում գտնվող Սուրբ Նշան եկեղեցին հանդիսանում է հայկական։

Տես նաև
-------

* Սուրբ Նշան եկեղեցի (Թբիլիսի)
* Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ
* Սամվել Կարապետյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Թբիլիսիի Սուրբ Նշան Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2019-02-07 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
2. 1 2  «Թբիլիսիի Սբ. Նշան եկեղեցու հայկական լինելու փաստերը ամբողջացել են մեկ գրքում» *(արխիվացված)*։
3. 1 2  «Թբիլիսիի Սուրբ Նշան եկեղեցու հայկականությունն ապացուցող գիրք է հրատարակվել» *(արխիվացված)*։
4. 1 2  «Վրաստանում գտնվող բազմաթիվ հայկական եկեղեցիներից միայն 6-ի նկատմամբ է վերադարձման խնդիր ներկայացվել. Սամվել Կարապետյան»(չաշխատող հղում)
 *(արխիվացված)*։
Կինոտեխնիկայի միավորը Օպերատրական վերամբարձում
**Կինոտեխնիկա**, տեխնիկայի բնագավառ, կազմավորվել է կինոնկարների արտադրության, բազմացման և ցուցադրման զարգացման շնորհիվ։ Կինոտեխնիկան օգտագործում է լուսանկարչությունը, օպտիկան, մեխանիկան, լուսատեխնիկան, էլեկտրոնիկան և այլն։

Կիրառում
--------

Լայնորեն կիրառվում է գեղարվեստական խաղարկային և վավերագրական կինեմատոգրաֆիայում, գիտական հետազոտությունների, ինֆորմացիայի պահպանման, ուսուցման, հրահանգման և սիրողական նպատակների համար։ Հիմնական գործընթացը կինոժապավենի վրա նկարահանման օբյեկտի շարժման կամ վիճակի հաջորդական փուլերի պատկերումն է և, կինոպրոյեկցիոն էկրանի վրա, որոշակի արագությամբ այդ փուլերի վերարտադրումը։ Կինոտեխնիկան կինոարվեստի տեխնիկական բազան է։

Հայտնագործում
-------------

Կինեմատոգրաֆի հայտնագործումից հետո (1895) կինոտեխնիկայի հիմնական տեխնիկական միջոցներն են՝ 

* կինոնկարահանման ապարատը,
* կինոպրոյեկցիոն ապարատը և
* կինոժապավենը։

Կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործընթացում ստեղծվեցին հայտածման մեքենաները, կինոպատճենահան ապարատները, լուսավորման սարքավորումը և այլն։

Կինոտեխնիկայի զարգացման փուլեր
------------------------------

Կինոտեխնիկայի զարգացման փուլերն են՝ համր, հնչուն, ցերեկային, գունավոր, լայնէկրան, պանորամային, լայնֆորմատ կինոն և ստերեոկինոն։ Համր կինոն կինեմատոգրաֆի գոյության առաջին 30 տարիների անվանումն է, երբ կինոտեխնիկայի մակարդակը դեռևս հնարավորություն չէր տալիս թողարկել հնչուն կինոնկարներ։ Գունավոր կինոն գունավոր կինոնկարների արտադրությունն ու ցուցադրումն է, առաջացել է կինեմատոգրաֆի ստեղծման հետ միաժամանակ։ 

##### Լայնֆորմատ կինո

Լայնֆորմատ կինոն կինեմատոգրաֆիայի տեսակ է, որը կինոնկարների նկարահանման և ցուցադրման համար օգտագործում է լայն (50, 55, 65, 70 մմ) ժապավեններ։ Կինոտեխնիկան անընդհատ կատարելագործվում է, լավանում է պատկերի և ձայնի որակը, ընդլայնվում են կինոցուցադրման արտահայտիչ հնարավորությունները, ստեղծվում ավելի լուսազգայուն կինոժապավեններ։

Տես նաև
-------

* Կինեմատոգրաֆիա
* Կինոդրամատուրգիա
* Կինոժապավեն
* Կինոշրջիկ

Գրականություն
-------------

* *И. Б. Гордийчук, В. Г. Пелль* Справочник кинооператора / Н. Н. Жердецкая. — М.: «Искусство», 1979. — 440 с.

* *Б. Коноплёв* «Основы фильмопроизводства». — 2-е изд. — М.: «Искусство», 1975. — 448 с.

* *Е. А. Иофис* Глава I. Общие сведения о киноплёнках и фотографических процессах // «Кинофотопроцессы и материалы». — 2-е изд. — М.: «Искусство», 1980. — С. 28-37. — 239 с.

* *С. А. Саломатин, И. Б. Артишевская, О. Ф. Гребенников* 1. Профессиональная киносъёмочная аппаратура и тенденции её развития в СССР // Профессиональная киносъёмочная аппаратура. — 1-е изд.. — Л.: Машиностроение, 1990. — С. 4-36. — 288 с. — ISBN 5-217-00900-4
* The Kendrick Academy

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 438)։*  |
**Կարդո** (լատ.՝ cardo, cardus, *առանցք*), հին հռոմեական կանոնավոր հատակագծված քաղաքներում և ռազմական ճամբարներում հյուսիսից հարավ ձգվող փողոց՝ ի տարբերություն արևելքից արևմուտք ուղղությամբ փողոցի՝ կարդոյին ուղղահայաց դեկումանուսի։ Որոշ քաղաքներ ունեին մեկից ավելի կարդո և դեկումանուս. Հերկուլանումն ուներ երեք կարդո և վերին ու ներքին դեկումանուսներ։

Քաղաքի գլխավոր կարդոն կոչվում էր **Կարդո Մաքսիմուս** (լատ.՝ Cardo Maximus) և որպես կանոն հանդիսանում էր քաղաքի գլխավոր փողոցն ու տնտեսական կյանքի կենտրոնը։ Կարդո Մաքսիմուսը սովորաբար ձգվում էր քաղաքի կենտրոնով, միացնում էր քաղաքի գլխավոր դարպասները և երկու կողմերից հաճախ եզերված էր լինում սյունաշարով։ Մեջտեղում հատվում էր Դեկումանուս Մաքսիմուսի հետ։ Հատման մոտակայքում էր սովորաբար գտնվում ֆորումը։ Հռոմեական քաղաքների մեծ մասն ուներ ուղղանկյուն հատագիծ և կառուցվում էր Կարդո Մաքսիմուսի և Դեկումանուս Մաքսիմուսի խաչմերուկի շուրջ։

Հին Հռոմում կանոնավոր հատակագծումը եղել է իշխող սկզբունք (Պոմպեյ, Տիմգադ, Օստիա և այլն)։ 
Կարդոյի և դեկումանուսի շուրջ քաղաքի կառուցումը, որպես քաղաքաշինական սկզբունք, փոխառվել է կաստրայի` զինվորական ճամբարի հատակագծումից` կիրառվելով Հին Հռոմի ամբողջ պատմության ընթացքում։ Հռոմի պետական և զինվորական հստակ կացութաձևն իր դասական արտահայտությունն է ստացել ճամբարի կանոնավոր, ռացիոնալ հատակագծման մեջ։ Հարթ տեղանքի վրա խրամատների և հողակույտերի միջոցով պատնեշում էին ուղղանկյուն տարածք, որի առանցքները տեղադրված էին ըստ աշխարհի կողմերի։ Այսպիսի կողմնորոշումը շեշտվում էր փոխուղղահայաց երկու ճանապարհներով (կարդո և դեկումանուս), որոնց հատման հանգույցում հրապարակն էր՝ ընդհանուր ժողովատեղին, վարչական և պաշտամունքային կենտրոնը։ Այստեղ էին զորահրամանատարների, քրմերի վրանները, զորարշավային զոհասեղանը, գանձատները և այլն։ Ճամբարը հատվում էր մի շարք ավելի նեղ փողոցների կանոնավոր ցանցով։ Նվաճված կարևոր տարածքների կենտրոններում կառուցվում էին մշտական ճամբարներ, որոնք Հռոմի տիրապետության պատվարներն էին։ Դրանք արդեն քարաշեն պարսպով, զորանոցներով և այլ շինություններով ամրություններ էին, որոնք բարեկարգ ճանապարհներով կապվում էին մետրոպոլիսներին։ Մշտական ճամբարները, հետզհետե կառուցապատվելով շրջակա բնակելի տներով (զինվորների ընտանիքների, արհեստավորների և առևտրականների)՝ դառնում էին նորաստեղծ քաղաքների կորիզը։ Եվրոպայի և Միջերկրածովյան ավազանի բազմաթիվ քաղաքներ ծագել են հռոմեական ճամբարներից, և դրանցից շատերում Կարդո Մաքսիմուսն ու Դեկումանուս Մաքսիմուսն այսօր էլ պահպանում են քաղաքի գլխավոր պողոտաների դերն ու գործառույթը։

Պատկերասրահ
-----------

* Կարդո Պետրայում (Հորդանան)Կարդո Պետրայում (Հորդանան)
* Աֆամեայի (Սիրիա) Կարդո ՄաքսիմուսըԱֆամեայի (Սիրիա) Կարդո Մաքսիմուսը
* Հռոմեական կարդո Ջերաշում (Հորդանան)Հռոմեական կարդո Ջերաշում (Հորդանան)
* Հռոմեական կարդո Բեյթ Շեանում (Իսրայել)Հռոմեական կարդո Բեյթ Շեանում (Իսրայել)

Տես նաև
-------

* Դեկումանուս

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 316)։*  |
«**Սպիտակ ձին**», Ակսել Բակունցի պատմվածքներից, որ գրվել է 1928-1930 թվականներին և ընդգրկվել հեղինակի «Սև ցելերի սերմնացանը» ժողովածուի մեջ։

«Սպիտակ ձին» ստեղծագործության մեջ Բակունցը, որ կյանքի և գյուղացու հոգեբանության գիտակ է, ներկայացնում է սովորական մարդու ողբերգությունը անարդարության պայմաններում։ Այդ ողբերգությունն ավելի է սրվում համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, որը բացահայտում է գյուղում տիրող հակասությունները՝ բախման մեջ դնելով «մարդու գեղեցիկ երազն ու դաժան իրականությունը, մարդու հույսն ու այդ հույսը խորտակող հասարակական չարիքը»։

Սյուժե
------

Երբ զարկում էին եկեղեցու զանգերը, Շարմաղ բիբին բացում էր տան դուռը, կարծես զանգերի ձայնի հետ օրհնություն էր մտնելու տուն։ Սակայն մի երեկո գզիրի կանչը խլացրեց զանգերի ձայնը. թագավորը հրամայել է բոլոր ձիերը հանձնել։ Առավոտյան գյուղացիներն իրենց ձիերով ճանապարհվեցին դեպի քաղաք։ Սիմոնը երկու տարի առաջ էր գնել ձիուն, որին անվանել էին Ցոլակ։ Ձին կապտավուն մորթի ուներ, որի վրա «ինչպես աստղերը՝ ցրված էին սպիտակ նշաններ»։ Սիմոնի համար գրեթե անհնար էր իր հետագա գործը պատկերացնել առանց ձիու, և նա հույս ուներ, որ ձին չեն տանի, որովհետև կարճահասակ է։ Գյուղացիների խմբից առանձին էր քաղաք գնում Կոստան աղան, քանզի վերջինիս սպիտակ ձին ուղղակի չէր կարող սովորական ձիերին հավասար քայլել. «խաղալով ու խայտալով վազում էր սպիտակ ձին, քամին փրփռացնում էր բաշը և ձին լայն կրծքով ճեղքում էր լեռնային օդի սառն ալիքները։ Փոշի չէր բարձրանում գետնից, և թվում էր, թե ձիու արագավազ ոտները չեն դիպչում գետնին, և պայտերը զնգում են օդի մեջ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ակսել Բակունց, Երկեր, Երևան, 1986, էջ 15։
2. ↑  Ակսել Բակունց, Երկեր, Երևան, 1955, էջ 206։

Արտաքին հղումներ
----------------

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Սպիտակ ձին (պատմվածք)**

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Սպիտակ ձին (պատմվածք)*** հոդվածին
* Պատմվածքը Յուփաբ կայքում Archived 2017-08-20 at the Wayback Machine.
**«Ե՞րբ դու կամուսնանաս»** (թահիթ. Nafea faa ipoipo?, ֆր.՝ Quand te maries-tu ?), ֆրանսիացի պոստիմպրեսիոնիստ նկարիչ Պոլ Գոգենի 1892 թվականին նկարված կտավ։ 2015 թվականին կտավը վաճառվել է 300 միլիոն դոլարով, ամենաբարձր գինը գեղանկարչական ստեղծագործության համար։ Կտավը գտնվել է շվեյցարական Բազել քաղաքի կերպարվեստի Թանգարանում ավելի քան 50 տարի։ «Qatar Museums» կազմակերպությունը կստանա ձեռք բերված կտավը 2016 թվականին Մադրիդում և Վաշինգտոնում ցուցադրվելուց հետո։

Պատմություն
-----------

Գոգենն առաջին անգամ Հայիթի է մեկնել 1891 թվականին։ Նա հույս ուներ գտնելու եդեմ, որտեղ կարող էր ստեղծել մաքուր, պրիմիտիվ արվեստ և ոչ թե պրիմիտիվիստական կեղծ ստեղծագործություններ։ Հայիթի ժամանելով, նա հասկանում է, որ այն իր պատկերացրածը չէ։ 18-րդ դարում այն գաղութացված էր և տեղաբնակների երկու-երրորդը մահացել էին Եվրոպայից թափանցած հիվանդություններից։ Պրիմիտիվիստ արվեստը ոչնչանում է։ Բացի այս կտավը, Գոգենը նկարում է տեղացի կանանց բազմաթիվ կտավներ՝ մերկ, Հայիթյան ավանդական հագուստներով, արևմտյան ոճի միսիոներական հագուստով, ինչպես «Ե՞րբ դու կամուսնանաս» կտավի հետևի պլանի կերպարը։ Առջևի և մեջտեղի ֆոները պատկերված են կանաչ, դեղին և կապույտ գույներով։ Հետևի ֆոնում արևադարձային լանդշաֆտն է՝ վառ գույներով։ Ավանդական հագուստով կինը նստած է առջևի և մեջտեղի ֆոների միջև։ Նրա հետևում երկրորդ կերպարն է՝ միսիոներական հագուստով։ Նաոմի Մորերը ձեռքի շարժումը բնութագրում է որպես սպառնալիք կամ զգուշացում։ Առջևի կինը դեմքի պարզ արտահայտությամբ առաջ է ձգվում։ Դեղին-կապույտ հարթակում գտնվող թիկունքի կնոջ դեմքն արտահայտում է անհատական հատկանիշներ։ Նրա վարդագույն զգեստը առանձնանում է մյուս գույներից։

Ըստ արվեստաբան Նենսի Մոուլ Մեթյուի՝ Գոգենը Հայիթիի բնակիչներին պատկերում էր իբրև միայն երգող և սիրով զբաղվողների։ Ահա թե ինչպես նա ընկերների միջոցով գումար աշխատեց և նրա արկածների նկատմամբ հանրության հետաքրքրությունը մեծացավ։ Սակայն, նա գիտեր ճշմարտությունը, այն, որ Հայիթին ոչ ուշագրավ մի կղզի է արևմտայնացված համայնքով։ Հայիթիում արված կտավները, այդ թվում նաև «Ե՞րբ դու կամուսնանաս» կտավը, անտարբերությամբ ընդունվեցին, երբ Գոգենը վերադարձավ Ֆրանսիա։

Տես նաև
-------

* Պոստիմպրեսիոնիզմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Gauguin Painting Is Said to Fetch $300 Million
2. ↑  «Պոլ Գոգենի կտավը վաճառվել է 300 միլիոն դոլարով»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-04-01-ին։ Վերցված է 2015-02-09
3. ↑  Paul Gauguin's When Will You Marry? becomes most expensive artwork ever


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պոլ Գոգեն |
| --- |
|  |
| Կտավներ | 
* Այլևս երբեք
* Դեղին Քրիստոս
* Ե՞րբ դու կամուսնանաս
* Իսկ դու խանդո՞ւմ ես
* Ծաղիկով կինը
* Կարող կինը
* Մենք աղոթում ենք քեզ, Մարիամ
* Մեռածների ոգին չի ննջում
* Մրգով կինը
* Որտեղի՞ց ենք մենք եկել։ Ովքե՞ր ենք մենք։ Ո՞ւր ենք գնում
* Չար ոգու զվարճանքը
* Տահիտցի կանայք լողափին
* Երկու քույր
* Տահիտական հովվերգություն
* Երկու այծով բնանկար

 |  |
|  |
| Առնչվող | 
* Կյանքի ծարավ (ֆիլմ, 1956)

 |

 |
**Խոսելու գործարաններ**, արտասանական օրգաններ, արտասանական ապարատ, ֆիզիոլոգիական տարբեր գործառություններ ունեցող օրգաններ, որոնց միջոցով ձևավորվում է նաև հնչյունական խոսքը։

Բաժանվում են երկու մեծ խմբի՝ ղեկավարող և կատարող։

Արտասանական օրգանների ողջ աշխատանքը ղեկավարում է գլխուղեղը՝ զգայական և շարժողական նյարդերի միջոցով։

Կատարող օրգաններն են՝ 

* թոքերը և շնչափողը
* կոկորդը՝ ձայնալարերով
* խոռոչները (կոկորդի, քթի և բերանի), բերանի խոռոչում են գտնվում արտասանության շարժուն (լեզու, շրթունքներ, փափուկ քիմք՝ փոքր լեզվակով, ստորին ծնոտ) և ոչ շարժուն (ատամներ, լնդեր, կոշտ քիմք) օրգանները։

Քթի խոռոչը հաղորդակցվում է բերանի խոռոչին և մասնակցում հնչարտաբերությանը քմային վարագույրն իջնելու հետևանքով։ Թոքերում կարգավորվում և բրոնխներով դեպի շնչափողն է ուղղվում օդի հոսքը, որը, անցնելով կոկորդով (խռչակով), ենթարկվում է ձևափոխությունների։ Խռչակում են գտնվում երկու զույգ ծալքերը՝ վերին (կեղծ) և ստորին (իսկական) ձայնալարերը. վերջինների թրթռումներից առաջացած ձայնը նախադրյալներ է ստեղծում ձայնավորների և ձայնեղ բաղաձայնների արտասանության համար։ Այն վերջնականապես ձևավորվում է բերանի խոռոչում՝ շարժուն օրգանների գործողությամբ, որոնք փոխում են բերանային և ռնգային արձագանքարանների ձևերն ու ծավալը։ Եթե ձայնավոր հնչյունների կազմավորման հիմնական աղբյուրը ձայնալարերն են, ապա բաղաձայն հնչյունների կազմավորումը կատարվում է օդի հոսքի ճանապարհին՝ արտասանական ուղու տարբեր տեղերում ստեղծված փակվածքների ու նեղվածքների հետևանքով։

Արտասանական ապարատ
------------------

### Ակտիվ օրգաններ

Արտասանական ապարատի այն օրգանները, որոնք շարժուն են և ինքնուրույն աշխատանք են կատարում հնչյունների արտաբերման ժամանակ անվանվում են ակտիվ օրգաններ։ Դրանք են՝ ստորին շրթունքը, լեզուն` առաջին, միջին և հետին մասերով ու արմատով, փափուկ քիմքը՝ առաջին և հետին մասերով և լեզվակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 7։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 77)։*  |
**Մահիկաձև կրծքազարդ**, նմուշ Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուից։ Թվագրվում է մ․թ․ա․ 6-5-րդ դարերով։ Գտնվել է 1963 թվականին Արմավիրի պեղումներից՝ արշավախմբի ղեկավար Բաբկեն Առաքելյան։

Նկարություն
-----------

Մահիկաձև է` ծայրերին մեկական թռչունի ոճավորված պատկերներով։ Թռչունների գլուխները թեքված են առաջ, կտուցները` իջեցրած կրծքին։ Պոչերը հովհարաձև են։ Թևերը ծալված են` եզրագծված փոքր կորություններով։ Առաջին հայացքից թռչուններ թեփուկավոր թվացող իրաններն արված են մանր միջնորմապատերով առանձնացված բջիջներից, որոնք ընդգծում են մարմնի մանր փետուրները։

Թռչունների միջև` զարդի կենտրոնում, երեք կենաց ծառերի սխեմատիկ պատկերներ են։ Ծառերը վերից և վարից եզերված են եռանկյունիներից կազմված նեղ գոտիով։ Ծառերի պատկերման նախատիպերը գալիս են ուրարտական արվեստից և զուգահեռներ ունեն Պերսեպոլսի բարձրաքանդակներում։ Կրծքազարդի ստորին եզրը գոտեվորված է մեկընդմեջ լոտոսի ծազկի և բողբոջի ծաղկեշղթայով։ Զարդը ընդելուզված է եղել սպիտակ և կապույտ էմալով (պահպանվել են միայն մնացորդները)։      

Ոսկերչական արվեստի հիանալի նմուշ է, որը պատկերագրությամբ և ոճական առանձնահատկություններով առնչվում է աքեմենյան մշակութային ոլորտին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գանձեր Հայաստանի պատմության թանգարան*։ Երևան: Հայաստանի պատմության թանգարան։ 2019։ էջ 163
**Ալեքսանդր Յակովլևիչ Նապալկով** (ռուս.՝ Александр Яковлевич Напалков, 1865, Ստեպանո-Ռազինսկի, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - 1923), ռուս լրագրող և բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Յակովլևիչ Նապալկովը ծնվել է Ռուսաստանի Դոնի զորքի մարզի երկրորդ Դոնյան օկրուգի Եսաուլովսկայա ստանիցայում (որը հետագայում կոչվել է Ստեպանո-Ռազինսկի խուտոր, իսկ ավելի ուշ՝ 1950 թվականին, լուծարվել է)։ Եսաուլովսկայա ստանիցան ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Բուլավինի կազակական ապստամբությանը։ Այդ ժամանակ գյուղում ատաման էր հայտնի բուլավինցի Իգնատ Նեկրասովը)։ Նապալկովը սովորել է Նիժնի Չիր ստանիցայում, այնուհետև Նովոչերկասկի արական գիմնազիայում, որը կոչվում է նաև «Պլատովյան»։ Այնտեղ էլ, գիմնազիան ավարտելուց հետո, նա որպես գործավար ծառայել է Դոնի զորքի մարզային վարչությունում։ Զուգահեռաբար Ալեքսանդր Յակովլևիչը զբաղվել է գրական գործունեությամբ։ Իր բանաստեղծությունները պոետը հրապարակել է «Դոնսկայա ռեչ», «Պրիազովսկի կրայ» (հրատարակվել է 1891-1920 թվականներին) և «Տագանրոգսկի վեստնիկ» թերթերում։

Ըստ որոշ տվյալների՝ հետագա տարիներին Նապալկովը Ֆելիքս Ձերժինսկու հետ աշխատել է Համառուսաստանյան արտակարգ հանձնաժողովում և եկել է Դոնի Ռոստով տեղի բոլշևիկների հետ կապեր հաստատելու համար։ Ալեքսանդր Յակովլևիչը ռոստովցի հայտնի վիրաբույժ, պրոֆեսոր Նիկոլայ Իվանովիչ Նապալկովի ազգականն էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Поэты и писатели Дона 1800—1917 гг
2. ↑  В. А. Глущенков. Профессор Николай Иванович Напалков — основатель факультетской хирургической клиники в Ростове-на-Дону (к 145-летию со дня рождения)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Журнал «Дон», Выпуски 7-9; Стр. 119. Молот, 1990
**Մամոնտիկի մասին** (ռուս.՝ Про мамонтёнка), տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը թողարկվել է 1983 թվականին, «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ Տևողությունը` 9 րոպե։ Մուլտֆիլմը ստեղծվել է կիրգիլյան մամոնտի պատմության ազդեցությամբ, որին գտել էին 1977 թվականին։

Սյուժե
------

Մեծ սառցակալման ժամանակ մի մեծ սառցե բեկոր էր մոտենում երկրին, և բոլոր կենդանիները ստիպված էին գաղթել հարավ։ Մի մայր մամոնտ չէր ցանկանում խմբի հետ հեռանալ, չնայած որ նրան համոզում էր խմբի առաջնորդը, որովհետև իր որդին` մամոնտիկը կորել էր։ Մամոնտը գնում է իր որդուն փնտրելու, սակայն իր հարազատները հեռանում են առանց նրա։ Այդ ժամանակ մամոնտիկը չէր կարող հեռանալ իր ընկերոջ` ծաղկի պատճառով։ Մայրիկը գտնում է նրան և համոզում է հեռանալ, բայց մամոնտիկը, միևնույնն է, չի թողում ծաղկին։ Ցավոք, փլուզում է լինում, և մամոնտը ընկնում է ծուղակը։

Մամոնտիկը ամբողջ ուժով փրկում է բույսին անձրևից և ձյունից։ Բայց նրանց մոտենում է սառցե բեկորը, և մամոնտիկին հաջողվում է միայն բուժել և կնճիթով գրկել ծաղկին, մինչև երկուսն էլ ցրտից չեն սառչում։

Շատ հազարամյակներ հետո հնեագետները փորում են և գտնում փոքր մամոնտիկի մարմինը, որը գրկել էր ծաղկին, և նրա դիակը կոչում են «Մագադանյան մամոնտ»։

Հեղինակներ
----------

* Ռեժիսոր` Բորիս Աբլինին
* Սցենարի հեղինակ` Ալեքսանդրա Սվիրիդովա
* Բեմադրող նկարիչ` Նինա Վինոգրադովա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ` Ելենա Գագարինա, Սերգեյ Կոսիցին, Ռոման Միտրոֆանով
* Օպերատոր` Վլադիմիր Սիդորով
* Հնչյունային ռեժիսոր` Վլադիմիր Կուտուզով
* Խմբագիր` Տ. Վորոնեցկայա

Թողարկում DVD ձևաչափով
----------------------

2005 թվականին թողարկվել է «Մամոնտիկիկ մասին» մուլտիպլիկացիոն հավաքածուն` DVD ձևաչափով։ Դիստիբյուտոր` «Խոշոր պլան» ընկերություն։ Հավաքածուի մեջ մտել են «Մամոնտիկի մասին» (1983) թվական, «Փղիկը» (1967) թվական, «Փղիկը և նամակը» (1983) թվական, «Փղիկը գնում է սովորելու» (1984 թվական), «Փղիկը հիվանդացել է» (1985 թվական), «Զբոսաշրջիկ փղիկը» (1992 թվական), «Փղի մեծ ճակատամարտը կետի հետ» (1992 թվական), «Հյուր ամռան մոտ» (1972 թվական) մուլտֆիլմերը։

Տես նաև
-------

* Մայրիկ մամոնտիկի համար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  DVD «Про мамонтёнка»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
|  |
| --- |
| **Գնարբուկ սրտատերև** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հավամրգածաղկավորներ (Ericales) |
| **Ընտանիք** | Գնարբուկազգիներ (Primulaceae) |
| **Ցեղ** | Գնարբուկ *(Primula)* |
| **Տեսակ** | **Գնարբուկ սրտատերև** *(P. rotundifolia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Primula rotundifolia***Pall. 1776 |

**Գնարբուկ սրտատերև** (լատ.՝ Primula cordifolia), գնարբուկազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բույս է, որն ունի 10-20 (40) սմ բարձրություն։ Տերևաթիթեղը սրտաձև հիմքով է, հանկարծակի լայն թևավոր կոթունի անցնող, համարյա մերկ։ Պսակը լիմոնի դեղին է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Լոռու (Պուշկինի լեռնանցք) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Մեծ Կովկասում և Անդրկովկասում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2000-2400 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, Կովկասի էնդեմիկ, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Բույսին սպառնացող վտանգներն են՝ որպես գեղազարդային բույս ինտենսիվ հավաքը և ինտենսիվ արածեցման, կլիմայի գլոբալ փոփոխության հետևանքով աճելավայրերի կորուստը կամ դեգրադացիան։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Primula rotundifolia
* EoL: 2899518
* FoC: 210001809
* GBIF: 5640752
* GRIN: 29684
* IPNI: 702535-1
* NCBI: 175094
* Plant List: tro-26400666
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:702533-1
* Tropicos: 26400666

 |

 |
**ScratchJr** (անգլ.՝ Scratch Կրտսեր), ծրագրավորման վիզուալ լեզու, որը նախատեսված է 5-7 տարեկան երեխաներին ծրագրավորում սովորեցնելու համար։ ScratchJr-ում նախագծեր ստեղծելով երեխաները կարող են սովորել ստեղծարար մտածողություն և կանոնավոր դատողություն կատարել, չնայած այն բանին, որ կարդալ չգիտեն։ Այն հասանելի է որպես անվճար հավելված iOS, Android և Chromebook համակարգերում։ ScratchJr-ը Scratch ծրագրավորման լեզվի տարատեսակն է։ Scratch-ում ծրագրավորելը պահանջում է կարդալու տարրական իմացություն և դրա ստեղծողները մշակել են ծրագիր, որը թույլ կտա ծրագրավորում սովորել կարդալ չիմացող երեխաներին։

Պատմություն
-----------

ScratchJr-ը մշակվել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի մեդիա լաբի կողմից՝ Թաֆթս համալսարանի և The Playful Invention Company-ի հետ համագործակցությամբ։ Նախագծի ֆինանսավորման համար դրամաշնորհ է տվել ԱՄՆ-ի Գիտության ազգային հիմնադրամը, ինչպես նաև առանձին նվիրատուներ։

iPad-ի համար ծրագիրը թողարկվել է 2014 թվականի հուլիսին, Android-ի համար՝ 2015 թվականի մարտին, իսկ Chromebook-ի համար` 2016 թվականի մարտին։

Ծրագրային միջավայր
------------------

Երեխաները կարող են ստեղծել կոդը կերպար կոչվող օբիեկտների մեջ։ Կարելի է ընտրել ինչպես պատրաստի կերպարներ այնպես էլ նկարել նորերը։

Կոդն ստեղծվում է բլոկները քաշելով և իրար միացնելով։ Բոլոր բլոկները լիովին պատկերային են, ինչը երեխաներին թույլ է տալիս օգտագործել ծրագիրը նախքան կարդալ սովորելը։ Բլոկներն իրար են միացվում ձախից աջ, բառերի նման։

Օգտագործվում են հետևյալ տեսակի բլոկներ․

| Category | Notes |
| --- | --- |
|   | Պայման | Սկսում է նոր կոդ կամ ուղարկում է հրահանգ այլ կոդին |
|   | Շարժ | Շարժում է կերպարին կամ փոխում անկյունները |
|   | Տեսք | Կառավարում է տեսանելիությունը և զգեստները |
|   | Ձայն | Ձայնարկում է նախօրոք պատրաստած ձայնը |
|   | Կառավարում | Կրկնում է կոդի մի մասը որոշակի անգամներ |
|   | Ավարտ | Ավարտում է, անընդհատ կրկնում է կամ գնում է պրոեկտի որոշակի էջ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ScratchJr Coding for young children
2. 1 2  ScratchJr coding-for-kids project hits $25k Kickstarter goal in two days, The Guardian, 24 March 2014
3. ↑
4. ↑  Coding for kindergarteners: App teaches kids computer basics, CBSnews.com, 1 October 2014
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հյուսիս և Հարավ (այլ կիրառումներ)
**Հյուսիս և Հարավ**, բրիտանական սերիալ նկարահանված 2004 թվականին Էլիզաբեթ Գասքելլի գրած վեպի հիման վրա։ Առաջին անգամ հեռարձակվել է բրիտանական BBC-ի եթերում, այնուհետև նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Միանգամից ֆիլմը ունեցել է շատ մեծ հաջողություն։ Իր սյուժեյով ֆիլմը շատ նման է 1995 թվականին նկարահանած Հպարտություն և Վնաս ֆիլմին։ Գլխավոր դերակատարներն են Դանիելա Դենբի-Աշը, Րիչարդ Արմիտաժը և Սինեադ Կուսաքը։ Ֆիլմի գործողությունները կատարվում են Անգլիայում, 19-րդ դարի երկրորդ կեսին։

Սյուժե
------

Մարգարեթ Հեիլը և իր ծնողները լքում են իրենց տունը, որը գտնվում է Անգլիայի հարավում և տեղափոխվում են Անգլիական Միլթոն արդյունաբերական քաղաքը։ Միլթոնը արդյունաբերական մեծ քաղաք է լինում։ Հարավի հանգիստ կյանքից հետո Հեիլ ընտանիքին շատ դժվար է լինում համակերպվել Միլթոնի ակտիվ կյանքին։ Մարգարեթը ծանոթանում է քաղաքի մեծ տեքստիլ-արդյունաբերական գործարանի տնօրեն Ջոն Թորնթոնի հետ։ Սկզբից Թորնթոնը շատ վատ և ագրեսիվ տպավորություն է թողնում Մարգարեթի վրա։ Բայց հետո ավելի շատ շփվելուց հետո նրանք փոխադարձ հետաքրքրություն են գրնում իրար մեջ։ Քաղաքի պայմաններին չհամակերպվելու պատճառով Մարգարեթի մայրը մահանում է։ Նրա հայրը մահանում է մի քանի ամիս անց։ Մարգարեթը մի քանի ամիս ապրում է Միլթոնում, հետո նա վերադառնում է իր հայրենի քաղաքը։ Պարզվում է, որ նրանց հարազատներից մեկը իր մահվանից առաջ իր ամբողջ կարողությունը կտակել է Մարգարեթին։ Այդ նույն օրերին Թորտնթոնի ֆինանսական վիճակը վատթարանում է, քանի որ իր բոլոր աշխատողները լինում են իռլանդացիներ, որոնց անգլիացիները այդքան էլ լավ չէին վերաբերվում։ Մարգարեթը իմանալով Թորնթոնի վատ վիճակի մասին որոշում է նրան օգնել։ Թորնթոնը սիրահարված լինելով Մարգարեթին ընդունում է նրա առաջարկը։ Ֆիլմը վերջանում է սիրահար զույգի գնացքով գնալու տեսարանով։

Ֆիլմը աչքի է ընկնում դերասանների բարձր կատարողական վարպետությամբ։ 2011 թվականին դուրս է եկել ֆիլմի DVD տարբերակը։
**Մուկեշ Ռիշի** (հինդի՝ मुकेश ऋषि, ապրիլի 19, 1956(1956-04-19), Ջամմու, Հնդկաստան), հնդիկ դերասան, որը հիմնականում խաղում է չարագործ դերեր հինդի և տելուգու լեզուներով ֆիլմերում։

Կենսագրություն
--------------

Մուկեշը ծնվել է Ջամու և Քաշմիր նահանգի Կատհուա շրջանում, ունի Գուջար ծագում։ Ավարտել է Չանդիգարխ քաղաքի պետական քոլեջը։ Ուսումն ավարտելուց հետո երկու տարի աշխատել է Մումբայում, ապա Ֆիջիում, որտեղ հանդիպել է իր ապագա կնոջը։ Վերջինիս ընտանիքն աշխատում էր ավանդական խանութում։

Հարսանիքից հետո նրանք տեղափոխվել են Նոր Զելանդիա, որտեղ Մուկեշը սկսել աշխատել որպես մոդել, թեև խիտ գրաֆիկի պատճառով նա դժվարությամբ էր ժամանակ գտնում այդ աշխատանքի համար և դժգոհ էր մոդելային առաջադրանքներից։ 7 տարի անց նա վերադարձավ Մումբայ և ընդունվեց Ռոշան Տանեջիի դերասանական դպրոց։

Դերասանական գործունեության մեջ շրջադարձային էր «The Sword of Tipu Sultan» սերիալը, սակայն կինոյում նրա առաջին աշխատանքը «Կապույտ գետն» էր (1990), որտեղ կատարել է էպիզոդիկ դեր։ Իսկ առաջին խոշոր դերը խաղացել է «Gardish» ֆիլմում՝ կատարելով չարագործի դեր։

Ներկայումս Մուկեշը հիմնականում նկարահանվում է տելուգու լեզվով։ Այդ լեզվով նրա առաջին ֆիլմը դարձավ «Gandeevam»-ը։ Նա սկսեց խաղալ ոչ միայն բացասական դերեր, այլև դրական կերպարներ, օրինակ՝ գլխավոր հերոսների հայրերը։ Նա Բոլիվուդի այն մի քանի չարագործներից մեկն է, որոնք չեն կարողացել իրենց ձայնով հնչյունավորել տելուգու լեզվով ֆիլմերը լեզվին չտիրապետելու և ոչ ճիշտ արտասանության պատճառով։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է Քեշնիի հետ, որը ծնունդով Ֆիջիից է։ Ունի մեկ որդի։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 |  | *The Sword of Tipu Sultan* | Միր Սաքիբ |
| 1990 | Կապույտ գետ | *Ghayal (հինդի)* | Կամրան |
| 1993 |  | *Gardish (հինդի)* | Բիլա Ջիլիանի |
| 1994 |  | *Gandeevam* | տեսուչ Վիր Պենտայա |
| 1998 | Ճշմարիտ արժեքներ | *Bandhan (հինդի)* | Հաժենդրա |
| 2000 | 420 խաղացող | *Khiladi 420 (հինդի)* | Բհայ |
| 2000 |  | *Manoharam* | Բաշա |
| 2001 |  | *Narasimha Naidu* | Կուպի Սվամի Նայդու |
| 2001 |  | *Adhipathi* | Դունապոտուլա Ջարմա Ռաո |
| 2002 |  | *Indra* | Վիրա Շանկար Ռեդի |
| 2003 | Միակը | *Okkadu* | Վիջայ Վարմա |
| 2005 | Բանի | *Bunny* | Մայսամա |
| 2006 | Պուրնամի | *Pournami* | Նարասիմհա |
| 2007 |  | *Bhoopathi* |  |
| 2008 |  | *Kantri* | Պապիկ Կրանթ |
| 2009 |  | *Drona* | Հայր Դրոնի |
| 2009 | Արիա 2 | *Arya 2* | Ռաժի Ռեդդի |
| 2013 | Կեղծավորը | *Baadshah* | Ժանրադժ |
| 2013 | Ճանապարհ դեպի մորաքրոջ տուն | *Attarintiki Daredi* | Հարի Նանդա |
| 2014 | Առյուծի սիրտ 2 | *Singam 2* | Բհայ |
| 2014 |  | *Race Gurram* | Պեդի Ռեդի |
| 2015 |  | *Beeruva* | հայր Սավտի |
| 2015 | Միլիոնատեր | *Srimanthudu* | Վենկատա Ռատնամ |
| 2015 |  | *Sher* | Դադա |
| 2015 |  | *Loafer* | հայր Մունի |
| 2016 |  | *Dulhan Chahi Pakistan Se* |  |
| 2019 |  | *Vinaya Vidheya Rama* | Պանդյամ Պարուսուրամ |
| 2019 |  | *Maharshi* | հայր Աջայա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Syed Firdaus Ashraf. Quite a Character. Interview with Mukesh Rishi. Rediff.com. Retrieved on 8 August 2015.
2. ↑  Anuj Kumar (24 March 2007) Terror gets a name. Interview with Mukesh Rishi. Hindu.com.
3. ↑
4. ↑
**Նիկոլայ Իվանովիչ Իշուտկին** (մայիսի 28, 1954(1954-05-28), Սիմկինո, Բոլշեբերեզնիկիսկի շրջան, Մորդովական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 12, 2021(2021-01-12)), ռուս- էրզիացի բանաստեղծ և լրագրող։ Էրզյան «Չիլիսեմա» մանկապատանեկան ամսագրի գլխավոր խմբագիր, Մորդովիայի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1999):

Կենսագրություն
--------------

Նիկոլայ Իշուտկինը ծնվել է 1954 թվականի մայիսի 28-ին, Մորդովիայի Բոլշեբերեզնիկիսկի շրջանի Սիմկինո գյուղում, ուսուցչի և կոլտնտեսուհու ընտանիքում։ 1961 թվականին հաճախել է հայրենի գյուղի ութամյա դպրոցի առաջին դասարան։ 1971 թվականին ավարտել է հարևան Շուգուրովո գյուղի միջնակարգ դպրոցը, որից հետո ընդունվել է Մորդովիայի Նիկոլայ Օգարյովի անվան պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է «Էրզյան պրավդա» թերթի թղթակից, ավագ թղթակից, այնուհետև՝ բաժնի վարիչ։ 1984 թվականին մասնակցել է Երիտասարդ գրողների VIII Համամիութենական խորհրդակցությանը։ 1987 թվականին դարձել է էրզյան մանկապատանեկան «Չիլիսեմա» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ 1989-1991 թվականներին սովորել է Մոսկվայի սոցիալ-քաղաքական ինստիտուտի լրագրության հեռակա բաժնում։ 1995 թվականին դարձել է Ռուսաստանի գրողների միության անդամ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Նիկոլայ Իշուտկինը սկսել է բանաստեղծություններ գրել ուսանողական տարիներից։ 1973 թվականին «Սյատկո» ամսագրում հրապարակում է էրզյան լեզվով իր առաջին բանաստեղծությունները` «*Од пора*» և «*Килейне*»: «Էրզյան պրավդա» թերթում աշխատելու տարիներին շարունակել է ակտիվ ստեղծագործական գործունեությունը։ Եղել է «Տեշտինե» գրական միավորման անդամ, որը ղեկավարել է էրզիացի գրող Վասիլի Ռադաևը։

1989 թվականին Իշուտկինը հրատարակել է բանաստեղծությունների իր առաջին ժողովածուն՝ «*Валскень теште*» («Վաղորդյան աստղ») վերնագրով։ Նույն թվականին ռուսերենով լույս է տեսել բանաստեղծությունների նրա առաջին ժողովածուն՝ «Ոգու բնապատկեր» վերնագրով։

Իշուտկինը համարվում է բազմաթիվ մանկական բանաստեղծությունների հեղինակ, որոնք լույս են տեսնում «Սյատկո» և«Չիլիսեմա» ամսագրերում։ 1994 թվականին լույս է տեսել մանուկների համար գրված «*Ютко шкасто*» («Ժամանց») բանաստեղծությունների ժողովածուն, որտեղ ընդգրկված են նաև զանազան խաղեր, գլուխկոտրուկներ և հումոր։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* ԽՍՀՄ տպագրության գերազանցիկ
* Մորդովիայի հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1999)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  На 67 году жизни скончался поэт и журналист, председатель Союза писателей, заслуженный работник культуры Республики Николай Ишуткин (ռուս.)
2. ↑  Время и события. 2014: библиографический указатель / Нац. б-ка им. А. С. Пушкина Респ. Мордовия; [сост. А. Н. Маланьчева]. - Саранск, 2013. - 148 с.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Ишуткин Николай Иванович Archived 2019-04-30 at the Wayback Machine. // Содружество финно-угорских журналистов
4. ↑  Информационный листок «Эрямонь лей» («Река жизни»): к 60-летию Н. И. Ишуткина Archived 2018-04-30 at the Wayback Machine. // Национальная библиотека им. А. С. Пушкина Республики Мордовия

Գրականություն
-------------

* Писатели Мордовии : биографический справочник / сост.: Т. С. Баргова, Е. М. Голубчик. - Саранск : Мордов. кн. изд-во, 2004. - 127 с.