**Պաիսի Խիլենդարցի** (բուլղար․՝ *Паисий Хилендарски*, հուն․՝ *Παΐσιος του Χιλανδαρίου*, 1722[…], Բանսկո, Բլագոևգրադի մարզ, Բուլղարիա - 1773[…], Ասենովգրադ), բուլղարացի լուսավորական, բուլղարական ուղղափառ եկեղեցու սուրբ, Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքության աբեղա, *«Սլավոնաբուլղարական պատմություն»* աշխատության հեղինակը։

Պայսի Հիլենդարցին կարևոր նշանակություն է ունեցել բուլղար ժողովրդի մշակութային կյանքում։ Համարվում է ազգային վերածննդի հիմնադիրներից մեկը, ով կոչ էր անում ազատել Բուլղարիան օսմանյան լծից։

Կենսագրություն
--------------

Պաիսի Խիլենդարցու կենսագրական տեղեկությունները մեզ են հասել իր իսկ հեղինակային աշխատությունից, որը կոչվել է *«Սլավոնաբուլղարական պատմություն»*։ Ամենայն հավանականությամբ նա ծնվել է 1772 թվականին Բանսկոյում։ Նրա ծնողները սերում էին հենց այդ գյուղից։ Հայտնի է, որ Պայսին չի ստացել որևէ կրթություն և ընտրելով հոգևոր ուղին 1745 թվականին մեկնել է Հունաստան։ Այնտեղ նա դարձել է Խիլանդար վանքի վանականներից մեկը։

Եղել է Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքության աբեղա։ Իր կյանքի ողջ ընթացքում գրի է առել Բուլղարիայի պատմությունը և այն ավարտել է 1745 թվականին՝ Հունաստանում՝ Զողրաֆի վանքում։

Բուլղար ժողովրդի պատմությունը վավերագրորեն գրի առնելու համար նա եղել է նույնիսկ Գերմանիայում։ Ակտիվորեն մասնակցել է Բուլղարիայի հակաթուրքական ապստամբություններին։ Մահացել է 1773 թվականին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Պաիսի Խիլենդարցին իր ստեղծագործություններում ներկայացրել է բուլղարացի ժողովրդի անցումը միջնադարյան խառնակ ժամանակաշրջաններից դեպի ազգային վերածննդի և ազատագրական պայքարի ժամանակներ։ Նա բազմիցս հորդորել է պայքարել հանուն ազատության և ընդդեմ թուրքական տիրապետության։ Նրա գլխավոր աշխատությունը *«Սլավոնաբուլղարական պատմություն»-*նն է, որի բովանդակության հիմքում ընկած է հայրենասիրությունը։ Գրքում հեղինակն իր մտահոգությունն է հայտնել սեփական ժողովրդի ապագայի համար և հորդորել է բուլղարացիներին ոտքի կանգնել և զինված պայքարի միջոցով ազատագրել Բուլղարիան օտարի լծից։ Նա կարևորել է ազգանվեր գործունեությունը և որպես օրինակ ներկայացրել Կյուրեղ և Մեթոդիոս եղբայրների գործունեությունը։

Գրքի ամենահայտնի տողերն են․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Չե՞ս ամաչում, երբ քեզ բուլղարացի անվանելով չես կարդում քո իսկ մայրենի լեզվով |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  opac.vatlib.it
3. 1 2  CONOR.BG
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119099896 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2  ArhivX LOD

Գրականություն
-------------

* Паисий Хилендарски и неговата епоха. София, 1962.
* Никитин С. А. Паисий Хилендарский и современная ему южнославянская историография // Славянское источниковедение. М. 1965.
* Конобеев В. Д. Българското националноосвободително движение. Идеология, программа, развитие. София, 1972.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX5623683 · BNF: 13609865k · CONOR: 102595171 · GND: 119099896 · ICCU: CFIV216683 · ISNI: 0000000118334525 · LCCN: n81146868 · NKC: jn20000604323 · NTA: 071829121 · NUKAT: n02081471 · SUDOC: 066901502 · VIAF: 69104215 · WorldCat VIAF: 69104215 |

 |

 |