**Հենա Ռոդրիգես** (իսպ.՝ Hena Rodríguez, մայիսի 20, 1915(1915-05-20), Բոգոտա, Կոլումբիա - ապրիլի 17, 1997(1997-04-17), Բոգոտա, Կոլումբիա), կոլումբիացի կին քանդակագործ։ Դասավանդել է Կոլումբիայի ազգային համալսարանում և Լոս Անդեսի համալսարանում` նախքան վերջին հաստատության արվեստի ֆակուլտետի հիմնադիր դեկան դառնալը։ Եղել է ավանգարդ արվեստի «Bachué Group»-ի հիմնադիրներից և միակ կին անդամը։ Ռոդրիգեսի «Կաբեսա դե Նեգրա» քանդակը գտնվում է Կոլումբիայի ազգային թանգարանի հավաքածուում, իսկ «Էսպալդա» գեղանկարը Հանրապետության բանկի արվեստի հավաքածուի մաս է կազմում։

Կենսագրություն
--------------

Հենա Ռոդրիգես Փարրան ծնվել է 1915 թվականի մայիսի 20-ին Բոգոտայում, Կոլումբիա։ Երիտասարդ տարիքում հետաքրքրվել է արվեստով, քանի որ ընտանիքն ապրում էր իսպանացի քանդակագործի Ռամոն Բարբա Գիչարդի հարևանությամբ։ Բարբան Հենային դասավանդել է, երբ նա տասներեք տարեկան էր։

1930-1935 թվականներին Ռոդրիգեսը սովորել է Բոգոտայի գեղարվեստի դպրոցում (իսպ.՝ Escuela de Bellas Artes de Bogotá) Բարբայի, Ֆրանսիկո Կանոյի, Կորիոլանա Լեուդոյի, Եուժենյա Պենյայի, Ռոբերտո Պիսարոյի և այլոց հետ։ Դեռևս դպրոցում սովորելու տարիներին՝ 1930 թվականին, միացել է Դարիո Աչուրի Վալենսուելային, Ռաֆայել Ասուլա Բառերային, Թուլիո Գոնսալեսին, Դարիո Սամպերին և Խուան Պ. Վարելային Բաչուի Շարժման ստեղծման գործում, ավանգարդ արվեստի միություն, որն Ամերիկաների արվեստը դիտում էր որպես ինքնուրույն արմատներով և ազդեցություններով։ Եղել է խմբի միակ կինը։ Խումբը երկրում ստեղծել է առաջին ժամանակակից արվեստի շարժումը։

1930-ական թվականներին Ռոդրիգեսը համագործակցում էր Բոգոտայի տաճարի ճակատային մասում աշխատող այլ արվեստագետների հետ։ 1935 թվականին Ռոդրիգեսը Մադրիդում ընդունվել է Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա և Եվրոպայում անցկացրած երեք տարիների ընթացքում ուսուցողական այցեր է կատարել Գերմանիա, Իտալիա և Մարոկկո, ինչպես նաև Լոնդոն և Փարիզ։ 1936 թվականին ստացել է պետական կրթաթոշակ և 1937 թվականին մասնակցել համաշխարհային ցուցահանդեսին` նվաճելով ոսկե մեդալ Ուրուգվայի տաղավարի ցուցադրության համար՝ նույն տարում արժանանալով Աշնանային սալոնի մրցանակին։

Գործունեություն
---------------

1938 թվականին վերադառնալով Կոլումբիա՝ աշխատել է Կոլումբիայի ազգային համալսարանի գեղարվեստի դպրոցում՝ որպես արվեստի ուսուցիչ։ Ստեղծել է Խուլիո Ֆլորեսի (իսպ.՝ Julio Flórez) կիսանդրին, որը տեղադրվել է Calle 26-ում։ Հաջորդ տարի Ռոդրիգեսի ստեղծած Անտոնիո Խոսե Ռեստրեպոյի (իսպ.՝ Antonio José Restrepo) կիսանդրին տեղադրվել է Տիտիրիբի քաղաքում։ 1940 թվականին Կոլումբիայի նկարիչների առաջին ամենամյա սալոնում ներկայացրել է երեք աշխատանք, 1942 թվականին Նյու Յորքի Մասիի Լատինաամերիկյան տոնավաճառում արժանացել է պատվավոր հիշատակման։ Ռոդրիգեսն ապրել է որպես լեսբուհի և հաճախ հագել է տղամարդու հագուստ և ունեցել է կարճ մազեր։ Ընկերական կապի մեջ է եղել Կարոլինա Կարդենաս Նունեսի (իսպ.՝ Carolina Cárdenas Núñez) հետ, որը կերամիկայի հայտնի վարպետ էր։ Վերջինիս անժամանակ մահը լուրջ ազդեցություն ունեցավ Ռոդրիգեսի վրա ։

1944 թվականին Ռոդրիգեսը սկսեց դասավանդել Լոս Անդես համալսարանի գեղարվեստի դպրոցում։ Նույն տարում Բոգոտայի Գրանադա հյուրանոցում տեղի ունեցավ նրա անհատական ցուցահանդեսը։ 1945 թվականին Կոլումբիայի նկարիչների 4-րդ սալոնում *Cabeza de Negra* (Սևամորթ կնոջ գլուխը) փայտե քանդակի համար արժանացավ բրոնզե մեդալի։ Այս աշխատանքը գտնվում է Կոլումբիայի ազգային թանգարանում։ Այն պատկերում է ուժող, հպարտ սևամորթ կնոջ՝ զգայուն, հյութեղ շրթունքներով։ 1945 թվականին Բոգոտայի Կոլոմբոս թատրոնում հիմնադրեց Տպավորությունների և վերարտադրությունների թանգարանը (իսպ.՝ Museo de Impresiones y Reproducciones), որտեղ ցուցադրվել են մեծ արվեստագետների դիմանկարներ և քանդակներ, ինչպես նաև Ռոդրիգեսի ստեղծագործություններից` *Manos de Nicanor Zabaleta* (Նիկանոր Սաբալետայի ձեռքերը), *Manos de (niño) Roberto Benzi* (Երեխա Ռոբերտո Բենցիի ձեռքերը) և *Manos de Andrés Segovia* (Անդրես Սեգովիայի ձեռքերը)։

1954 թվականին Ռոդրիգեսը եղել է Կանանց համալսարանի հիմնադիրներից մեկը և դարձել արվեստի բաժնի ղեկավար։ Համալսարանի տնօրենն էր դաշնակահար Էլվիրա Ռեստրեպո դե Դուրանա։ Գեղարվեստական արվեստանոցների գաղափարն այն էր, որ արվեստի բարձր կուրսերի կանանց ցուցումներ տար ազատելու խիստ սոցիալական սովորույթներից։ Դասընթացներն ի սկզբանե կազմակերպվում էին կանանց նախկին բանտի լվացքատանը և կանանց մտավոր ապաստարանում, ըստ ուսումնական ծրագրերի տևում էին երեք տարի կերպարվեստի և երկու տարի անկախ ուսուցման և գործնական կիրառման համար։ Երբ ծրագիրն ընդգրկվեց Լոս Անդեսի համալսարանի դասացանկում, Ռոդրիգեսը դարձավ արվեստի ֆակուլտետի առաջին դեկանը։ 1968 թվականին նա թոշակի անցավ և արժանացավ համալսարանի *Chivo de Oro* բարձրագույն կոչման։

Ռոդրիգեսը աշխատել է քանդակագործության բնագավառում՝ ստեղծելով փայտե, մարմարե և քարե քանդակներ, ինչպես նաև զբաղվել է նկարչությամբ։ Նրա ստեղծած *Espalda* (Մեջք, 1945) նկարը գտնվում է Հանրապետության բանկի արվեստի հավաքածուում։ Նկարում պատկերված է մերկ կնոջ ֆիգուր՝ օգտագործելով դրամատիկ լուսավորության էֆեկտ։

Երբ Ռոդրիգեսը ստիպված թոշակի անցավ, նրա աշխատանքները մոռացության մատնվեցին։ Ըստ 20-րդ դարի առեղծվածի՝ Կոլումբիայում կին արվեստագետներ չկային, և հազվադեպ արվեստագետների աշխատանքներ էին ձեռք բերվում թանգարանների կողմից կամ ներկայացվում ցուցահանդեսներում։ Հանրապետության բանկը արվեստի հավաքածու է ձեռքբերել 1950-1970-ական թվականներին, սակայն կանոնավոր ձեռքբերումները սկսվել են 1980-ական թվականներից։

Մահ և ժառանգություն
-------------------

Ռոդրիգեսը մահացել է 1997 թվականի ապրիլի 18-ին։ Թաղված է Բոգոտայի կենտրոնական գերեզմանատանը։ Ռոդրիգեսի մահից հետո նրա նշանակալիությունն ու Բաչուե շարժումը վերագնահատվել է և այժմ ճանաչվում է որպես Կոլումբիայում ժամանակակից արվեստի զարգացման կարևոր ներդրում։

### Մատենագիտություն

* Badawi, Halim (2014 թ․ հունիսի 20). «Una mujer llamada Hena Rodríguéz» [A Woman named Hena Rodríguéz]. *Revista Arcadia* (Spanish). Bogotá, Colombia: Publicaciones Semana SA. ISSN 1900-589X. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 30-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Ortega Ricaurte, Carmen (1965). «Hena Rodríguez Parra». *Diccionario de Artistas en Colombia*. Bogotá, Colombia: Editorial Tercer Mundo. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
* Ospina, Lucas (2015 թ․ նոյեմբերի 16). «Pedro Manrique Figueroa: the last art student of Universidad de los Andes (a college)». *Terremoto* (Spanish and English). Cuauhtemoc, Mexico City, Mexico: Temblores Publicaciones SA de CV (4). Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Salamanca, Daniel (2016 թ․ փետրվարի 28). «El Proyecto Bachué: los modernistas relegados» [The Bachué Project: Relegated Modernists]. *Revista Arcadia* (Spanish). Bogotá, Colombia: Publicaciones Semana SA. ISSN 1900-589X. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Valencia de Castaño, Gloria (1954). «Trascripción de la Entrevista de la Hjck a la Escultora Hena Rodríguez» [Transcript of the Hjck Interview with the sculptor Hena Rodríguez]. *Cosas de Mujeres (Women's Things)* (Spanish). Bogotá, Colombia. H.J.C.K. F.M. Estérero. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին – via International Center for the Arts of the Americas at the Museum of Fine Arts, Houston. `{{cite episode}}`: Invalid `|ref=harv` (օգնություն)CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* «Desnudo femenino: Hena Rodríguez» [Female Nude: Hena Rodríguez]. *Banco de la República* (Spanish). Bogotá, Colombia: Banco de la República. 2013. AP3877. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* «Murió la Escultora Hena Rodríguez» [Death of Sculptor Hena Rodríguez] (Spanish). Bogotá, Colombia: El Tiempo. 1997 թ․ ապրիլի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Ortega Ricaurte, 1965
2. ↑  Valencia de Castaño, 1954, էջ 2
3. 1 2 3 4  Ospina, 2015
4. 1 2 3 4 5  Badawi, 2014
5. 1 2 3 4  *El Tiempo*, 1997
6. ↑  Valencia de Castaño, 1954, էջ 4
7. ↑  Valencia de Castaño, 1954, էջեր 2-3
8. ↑  Valencia de Castaño, 1954, էջ 6
9. ↑  Banco de la República, 2013
10. ↑  Salamanca, 2016

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հենա Ռոդրիգես** կատեգորիայում։ |