|  |
| --- |
| **Արքայախնձոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հացածաղկավորներ (Poales) |
| **Ընտանիք** | Բրոմելազգիներ (Bromeliaceae) |
| **Ցեղ** | **Արքայախնձոր** *(Ananas)*Mill. 1754 |

**Արքայախնձոր**, հայտնի է նաև որպես **անանաս** (լատին․՝ Ananas)՝ խոտաբույսերի ցեղ։ Հայրենիքը հարավային Ամերիկայի հյուսիս-արևելքն է։ Այս տեսակը՝ արքայախնձոր (Ananas comosus) կարևոր պտուղ է, լայնորեն տարածված է արևադարձային երկրներում։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Բազմաթիվ կողմնակի արմատները մշակելիս անմիջապես տերևը կլանում, խոնավություն է հավաքում այնտեղ։ Դարձնում է մսոտ հյութալի (վերապահելով խոնավության), եզրերը փշոտ ատամնավոր, երկարությունը մինչև 80 սմ է, ծածկված հաստ հյուսվածքներով։ Համաձայն խորին բջջային շերտի մեծ բջիջների գտնվող հյուսվածքի՝ պտուղը անձրևոտ սեզոնին խոնավություն է կուտակում։ Ձևավորված է վարդագույն տերևներով, բարձրությունը հասնում է մինչև 60 սմ, խիտ ծածկված է երկսեռ ծաղիկներով։

Ծաղկումը տևում է 15-20 օր, և արդյունքն այն է, միանվագ ոսկեգույն-դեղին է, որը հանդիսանում է խթան, ծաղկակիցը (լուսաբանող տերևներ, ծաղիկներ) և առանցքը ծաղկավոր։ Վերևում միշտ զարգանում է, վեգետատիվ թողնում - «կատարը»։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է 8-9 տեսակ, տարածված է արևադարձային երկրներում, Բրազիլիայում, Գվինեայում, Պարագվայում։ Բրազիլիայում դեռևս աճում է արքայախնձորի վայրի տեսակը, իսկ Հոլանդիայում այն սովորել են աճեցնել ջերմոցում։

Նշանակություն ու օգտագործում
----------------------------

Արքայախնձորը արժեքավոր սննդի տեսակ է։ Զարմանալի բուժական հատկությունները պայմանավորված են միջուկում պարունակվող սննդարար նյութերով։ Նրա մեջ պարունակվող ամենաօգտակար նյութը համարվում է բրոմելիայինը։

Շնորհիվ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի արքայախնձորն ունի օգտակար հատկություններ։ Այս ֆերմենտը կարգավորում է սպիտակուցների յուրացումը, սա էլ իր հերթին նպաստում է ստամոքսին, խթանում է մարսողությունը, մաքրում է աղիները, նվազեցնում է արյան մածուցիկությունը, մաքրում է արյունը բարձրացնում դիմադրողականությունը։ Սակայն, պետք է նաև հիշել, որ արքայախնձորը ունի մի սուր արտադրանք, որը ստամոքսային հիվանդությունների ժամանակ օգտագործել խորհուրդ չի տրվում։

Տերևների մեջ կան բազմաթիվ ամուր մանրաթելեր, որի շնորհիվ արքայախնձորը մշակում են նրանից թել ստանալու նպատակով։

Արտադրություն
-------------

Անանասի առաջատար արտադրողը 2012 թվականին Միացյալ Նահանգներն էր (12.3%), Թաիլանդը (11.4%) և Ֆիլիպինները (10,9%)։

Տեսակներ
--------

Ըստ բազայի գործարանի տվյալների ցանկը ներառում է 9 տեսակներ։

* Ananas ananassoides
* Ananas bracteatus
* Ananas comosus
* Ananas fritzmuelleri
* Ananas lucidus
* Ananas monstrosus
* Ananas nanus
* Ananas parguazensis
* Ananas sagenaria

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Большая советская энциклопедия, 1969—1978


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 156)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հանրագիտարանային բառապաշար · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12566928v · LCCN: sh88022547 · Microsoft: 2776613168 · NKC: ph114040 |

 |