recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մարկ Ջերոլդ Հենրի** (անգլ.՝ *Mark Jerrold Henry*, հունիսի 12, 1971(1971-06-12), Սիլսբի, Հարդին շրջան, Տեխաս, ԱՄՆ), ամերիկացի փաուերլիֆթեր, օլիմպիական ծանրամարտիկ, ծանր աթլետ (ստրոնգմեն) և պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր), օլիմպիական խաղերի մասնակից։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում։

Որպես գերծանրքաշային կարգի ծանրամարտիկ, մասնակցել է 1992 թվականի Բարսելոնայի և 1996 թվականի Ատլանտայի ամառային օլիմպիական խաղերին, ինչպես նաև 1995 թվականի Պանամերիկյան խաղերում միանգամից նվաճել է արծաթե, ոսկե և բրոնզե մեդալներ։ Որպես փաուերլիֆթեր մեկ անգամ ճանաչվել է «WDFPF» վարկածով աշխարհի չեմպիոն (1995) և երկու անգամ՝ Միացյալ Նահանգների համազգային չեմպիոն (1995, 1997)։ Սահմանել է մի շարք ռեկորդներ կքանիստային և ձգվող վարժությունների ասպարեզում, որոնք չեն գերազանցվել մինչ օրս։

Ծանրամարտի ասպարեզում երեք անգամ ճանաչվել է ԱՄՆ ծանրամարտի համազգային չեմպիոն (1993, 1994, 1996), մեկ անգամ հաղթել «American Open» առաջնությունը (1992), երկու անգամ հաղթանակ է տարել ԱՄՆ օլիմպիական փառոտոնը (1993, 1994) և մեկ անգամ ճանաչվել NACAC չեմպիոն (1996)։ 2002 թվականին հաղթել է առաջին «Arnold Strongman Classic» մրցույթը։

1996 թվականին «WWE» (նախկինում՝ «WWF») կազմակերպությանը միանալուց ի վեր մեկական անգամ նվաճել է WWF Եվրոպայի, ECW և աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնական տիտղոսներըը։

Կենսագրություն
--------------

### Ծանր աթլետիկա

1995 թվականին պանամերիկյան խաղերին մասնակցելու ժամանակ, Հենրին նվաճել է արծաթե մեդալ գերծանրքաշային կարգում։

WWF/E
-----

Ռեստլինգի կարիերան սկսել է 1996 թվականին՝ «WWF» կազմակերպությունում։

Ավարտող հնարքներ
----------------

* Աշխարհի ամենաուժեղ սլեմ
* Վազող սփլեշ

Այցեքարտային հնարքներ
---------------------

* Արջի գրկում
* Մարմնի ավալանշ
* Փաուերսլեմ

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2012-01-03 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Էջը WWE.com կայքում(անգլ.)
* Էջը IMDb կայքում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք (անգլ.) · Թվիթթեր (անգլ.) · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | IAT · Olympic Channel · ՄՕԿ · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no99072600 · VIAF: 58720186 · WorldCat VIAF: 58720186 |

 |
**Սրտի իշեմիկ հիվանդություն** (**ՍԻՀ**, լատին․՝ morbus ischaemicus cordis), պսակային հիվանդություն, սիրտ-անոթային համակարգի տարածված հիվանդություն։ Տերմինն առաջարկել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության փորձագետների կոմիտեն (1962)։

Հիվանդության առաջացման պատճառները
---------------------------------

Սրտի իշեմիկ հիվանդության հիմքում ընկած է սրտամկանի ախտահարումը, որը սրտամկանի թթվածնապահանջի և աթերոսկլերոտիկ փոփոխությունների ենթարկված պսակային զարկերակների թթվածնամատակարարման անհամապատասխանության հետևանք է։ Հիվանդության առաջացմանը նպասում են նաև պսակային զարկերակների գործունեության նյարդահումորալ կարգավորման խանգարումները և զարկերակների սպազմը։ Կարևոր դեր են կատարում նաև ռիսկի գործոնները (զարկերակային արյան ճնշման բարձրացում, ճարպային փոխանակության խանգարում, շաքարային հիվանդություն, ծխելը, բարձր կալորիականությամբ սննդի ընդունում և նստակյաց կյանք)։

Սրտի իշեմիկ հիվանդության ձևերը
------------------------------

Սրտի իշեմիկ հիվանդությունը լինում է հետևյալ ձևերի․ 

1. սրտամկանի սուր ինֆարկտ,
2. Սրտի իշեմիկ հիվանդության սուր և ենթասուր այլ ձևեր, սրտամկանի իշեմիա՝ մանրօջախային մեռուկացումով (այսպես կոչված՝ նախաինֆարկտային համախտանիշ),
3. կրծքային հեղձուկ (ստենոկարդիա),
4. անախտանշան Սրտի իշեմիկ հիվանդություն (հայտնաբերվում է էլեկտրասրտագրությամբ),
5. քրոնիկական Սրտի իշեմիկ հիվանդություն (պսակային անոթների աթերոսկլերոզ և դրանով պայմանավորված կարդիոսկլերոզ)։

Ամենատարածված ձևը կրծքային հեղձուկն է։ Ըստ կլինիկական ընթացքի տարբերում են սուր Սրտի իշեմիկ հիվանդություն (օրինակ, սրտամկանի ինֆարկտ) և քրոնիկական (օրինակ, օջախային և տարածուն կարդիոսկլերոզ)։

Ըստ ընթացքի Սրտի իշեմիկ հիվանդությունը լինում է արագընթաց, որը դրսևորվում է կրկնակի և կրկնվող ինֆարկտների ձևով, և դանդաղընթաց՝ կրծքային հեղձուկի հազվադեպ նոպաներով, առիթմիայով, սրտային անբավարարության աստիճանաբար զարգացող երևույթներով։ Ախտորոշումը՝ հիվանդի հարցուփորձի (անամնեզ) տվյալներով, կլինիկական երևույթներով, գործիքային էլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտության մեթոդներով (ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն, էխոկարդիոգրաֆիա, փորոքագրություն և այլն)։

Բուժումը
--------

Պսակային արյան շրջանառության վերականգնում կամ լավացում, աթերոսկլերոզի կանխում, սրտի ռիթմի և հաղորդականության խանգարման վերացում, արյան շրջանառության կարգավորում, առողջարանային բուժում (օրինակ, Արզնի)։ Վերոհիշյալ միջոցառումները խիստ անհատական են, հաշվի են առնվում հիվանդի աշխատանքի ու կենցաղի պայմանները և հիվանդության ընթացքի յուրահատկությունները։

Կանխարգելումը
-------------

Կյանքի և աշխատանքային պայմանների նորմալացում, հանգստի ռեժիմի կարգավորում, ֆիզիկական և հոգեկան ծանրաբեռնվածության վերացում։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10 · DiseasesDB · eMedicine · ICPC 2 |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00926207 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 173)։*  |
**Սկանդինավյան լեզուներ**, հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի գերմանական լեզվախմբի հյուսիսային ենթախումբը, որի մեջ մտնում են դանիերենը, շվեդերենը, նորվեգերենը, իսլանդերենը և ֆարերերենը։ Շվեդերենը, դանիերենը և նորվեգերենը շատ մոտ են միմյանց, դա պայմանավորված է նրանց սերտ ազգակցությամբ, ինչպես նաև ավելի ուշ ժամանակաշրջանում նրանց պատմական սերտ շփումով ու փոխազդեցությամբ։ Կղզիներում խոսվող սկանդինավյան լեզուներ՝ իսլանդերենը և ֆարերերենը, դուրս են մնացել պատմական ընդհանուր զարգացումից և աչքի են ընկնում բազմաթիվ յուրահատկություններով, առաջին հերթին բառապաշարի և քերականական կառուցվածքի արխաիկությամբ։ Սկանդինավյան լեզուները ունեն մի շարք ընդհանուր հնչյունական և քերականական առանձնահատկություններ, որոնցով տարբերվում են մյուս գերմանական լեզուներից։ Հնչյունական առանձնահատկություններից են՝ բառասկզբի j-ի անկումը, բարձրացող երկբարբառների առաջացումը, բաղաձայնների առնմանման բազմաթիվ դեպքեր։ Ձևաբանական կարևոր առանձնահատկություններն են s, st-ով կազմված անդրադարձ-կրավորական բայաձևերը, վերջադիր որոշիչ հոդը։ Սկանդինավյան բարբառների տարածման հնագույն շրջանը սահմանափակվում է Սկանդինավյան թերակղզու հրվանդանի մասով և մոտակա կղզիներով։ Սկզբնապես աննշան բարբառային տարբերություններն ուժեղանում են 5—6-րդ դարերում՝ կապված սկանդինավյան ցեղերի տարածման հետ՝ մի կողմից դեպի հյուսիսային Սկանդինավիա, մյուս կողմից՝ դեպի Յուտլանդիա և հարևան կղզիները։ Արևմտասկանդինավյան բարբառների հիման վրա ձևավորվում է նորվեգերենը, արլսկանդինավյան բարբառների հիման վրա՝ շվեդերենը, և դանիերենը։ 9—10-րդ դարերում տեղի է ունենում Իսլանդիայի և Ֆարերյան կղզիների գաղութացումը նորվեգական գաղութարարների կողմից, որի հետևանքով կազմավորվում են իսլանդերենը և ֆարերերենը։ Առաջին գրավոր հուշարձանները, որոնց մեջ արտացոլումն են գտնում սկանդինավյան լեզուներ յուրահատկությունները, 8—11-րդ դարերում ռունագիր արձանագրություններն են (տես Ռուներ), որոնք գրված են, այսպես կոչված, կրտսեր ռունագրերով։ 12—13 դարերում Սկանդինավիայում տարածվել է լատինական գիրը և երևան են եկել առաջին հինսկանդինավյան ձեռագրերը (Ավագ էդդա, Կրտսեր էդդա, սագաներ ևն)։

Գրականություն
-------------

ռուս.՝ В е с се н Э\*, Скандинавские языки, пер․ со швед․, М․, 1949; Стеблин-Каменский М․ И․, История скандинавских языков, М․, 1953․ Հ․ Ասմանգուլյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 436)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12649042d · GND: 4120035-4 · LCCN: sh85117963 · Microsoft: 536407677 · SUDOC: 027399737 |

 |
**Ողնաշարաբորբ**, սպոնդիլիա, մարդու ողնաշարի քրոնիկական բորբոքային հիվանդություն։ Պատճառը առավել հաճախ տուբերկուլոզն է, հազվադեպ՝ այլ վարակիչ հիվանդությունները։

Տուբերկուլոզային ողնաշարաբորբ
-----------------------------

Տուբերկուլոզային ողնաշարաբորբով հիվանդանում են հիմնականում մինչև 10 տարեկան երեխաները։ Հաճախ ախտահարվում են կրծքային ողները․ հարուցիչներն ընկնելով ողնի մարմնի սպունգանման նյութի մեջ՝ զարգացնում են տոբերկուլոզային պրոցես։ Ողնաշարաբորբն արտահայտվում է ողնի մարմնում տուբերկուլոզային գրանուլոմայի առաջացմամբ, որի հետևանքով աստիճանաբար ողնի ոսկրանյութը սկսում է քայքայվել։

#### Զարգացում

Տուբերկոլոզային ողնաշարաբորբը զարգանում է դանդաղ։ Սկզբնական շրջանում ոսկրի փոփոխությունները հայտնաբերվում են միայն ռենտգենյան ախտորոշմամբ։ Պրոցեսը ողնի հարևան հյուսվածքներին անցնելիս առաջանում են ցավեր, որոնք ուժեղանում են շարժվելիս։ Ողնաշարաբորբի դեպքում ողնաշարի ձևախախտումը կուզի առաջացման հիմնական պատճառն է։ Զևափոխված ողների մարմինները կարող են ճնշել ողնուղեղը կամ դրանից սկսվող նյարդարմատները և առաջացնել լուծանքներ, նյարդային ցավեր և զգացողության խանգարումներ։

Թարախածին վարակից առաջացած ողնաշարաբորբ
---------------------------------------

Թարախածին վարակից առաջացած ողնաշարաբորբը ընթանում է բուռն, ջերմության բարձրացմամբ և թունավորման երևույթներով։ Մակայն ողների մարմինների քայքայումը, ի տարբերություն տուբերկուլոզային ողնաշարաբորբի, սահմանափակ է։

Բուժում
-------

տուբերկուլոզային ողնաշարաբորբի դեպքում՝ հակատուբերկուլոզային միջոցներ, ողնաշարի անշարժացում գիպսային մահճակալում, որն արդյունավետ է հիվանդության վաղ շրջանում և վիրաբուժական միջամտություն՝ թարախամեռուկային զանգվածի հեռացում։ Ողնաշարաբորբի մյուս ձևերի դեպքում՝ անշարժացում, անտիբիոտիկներ, վիրաբուժական միջամտություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 612)։*  |
առագաստավոր թրթուր
**Թրթուր**, կենդանիների (մեծ թվով անողնաշարավորների և որոշ ողնաշարավորների՝ ձկների, երկկենցաղների) անհատական զարգացման փուլ, երբ ձվաբջջում սննդարար նյութերի քանակը չի բավականացնում սաղմնային զարգացումն ավարտելու համար։ Թրթուրային շրջանում օրգանիզմն ինքնուրույն կյանք է վարում և մեծ մասամբ ունենում է հատուկ օրգաններ, որոնք հատկանշական չեն հասուն ձկներին։ Շատ կենդանիների, թրթուրների և հասուն ձկների կյանքի պայմանները տարբերվում են միմյանցից։ Օրինակ՝ բազմախոզան որդերի և շատ փափկամարմինների թրթուրը՝ տրոխոֆորան ազատ լողացող է, իսկ հասուն անհատները հատակային կյանք են վարում։ Թրթուրի առկայությունը զարգացման շրջանում երբեմն կապված է ապրելավայրի փոփոխության հետ, օրինակ՝ երկկենցաղներից շատերի թրթուրները հարմարված են ջրում ապրելուն, հասուն ձևերը՝ ցամաքում։

Թրթուրի մարմնի կառուցվածքը
--------------------------


**Թրթուրի մարմնի կառուցվածքը**|  | 
1. Գլուխ
2. Կուրծք
3. Որովայն
4. Մարմին հատված
5. Բեղիկներ
6. Որովայնային (կեղծ) ոտքերը
7. Օդանցք (խարան)
8. Կրծքային (իսկական) ոտքեր

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 227)։*  |

 |
**Մանկական պրոգերիան** (հին հունարեն՝  պրո-՝ նախա- և գերաս՝ ծեր, տարիք), չափազանց հազվադեպ հանդիպող, գենետիկ մահացու հիվանդություն է։ Այս հիվանդությունը իրարից անկախ նկարագրել են Ջոնաթան Հատչինսոնը և Հաստինգս Գիլֆորդը, և նրանց անուններով այս հիվանդությունը կոչվում է Հաստինգս-Գիլֆորդ համախտանիշ։ Այդ երեխաները ունեն զարմանալիորեն միևնույն արտաքինը, անկախ էթնիկ պատկանելիությունից։ Այս հիվանդությամբ ծնվածները սովորաբար ապրում են մինչև միջին դեռահասություն կամ մինչև 20 տարեկան։ Այն շատ հազվադեպ է հանդիպում, յուրաքանչյուր 4-8 միլիոն առողջ երեխային մեկ հիվանդ։ Մինչև 1886 թվականը գրանցված է եղել 130 դեպք։ Իսկ 2013 թվականի դրությամբ աշխարհում կա ապրող մոտ 100 հիվանդ երեխա։ Այս գենետիկ հիվանդությունը առաջանում է մուտացիայի արդյունքնում և գրեթե ժառանգաբար չի փոխանցվում։ Պրոգերիայի հետազոտություննեւրոմ կարևորագույն հայտնագործությունը պրոգերիայի գենի հայտնաբերումն էր։ Պրոգերիայով հիվանդները ունեն LMNA գենի մուտացիա, որը պատճառ է դառնում ոչ նորմալ սպիտակուցի պրելամին Ա-ի՝ պրոգերինի սինթեզի համար։

Ախտանիշներ
----------

Այս հիվանդությամբ երեխաների մոտ առաջին ախտանիշներն ի հայտ են գալիս ծնվելուց հետո, առաջին մի քանի ամիսների ընթացքում։
Դրանք են՝ նորմալ աճի դանդաղում և տեղայնացված սկլերոդերմա։ Վաղ մանկական տարիքում՝ 18-24 ամսականում, ի հայտ են գալիս նոր ախտանիշներ՝ սահմանափակ աճ, մարմնի ամբողջական մազաթափություն (alopecia), բնորոշ արտաքին (փոքր դեմք, ոչ խորը խոռոչավոր՝ մակերեսային ծնոտ, ծռմռված քիթ, հոնքերի և թարթիչների բացակայություն)։ Երեխայի աճին զուգընթաց այս սիմպտոմները ավելի են խորանում։ Ավելի ուշ այդ հիվանդությունը առաջացնում է կնճռոտված մաշկ, աթերոսկլերոզ, երիկամային անբավարարություն, տեսողության կորուստ,
մազաթափություն, սրտանոթային ախտահարումներ։ Նրանք նաև ունենում են փոքր, թուլակազմ մարմին, ինչպես տարեց մարդիկ։ Նկատելիորեն ընդգծված են գանգի երակները՝ հատկապես մազաթափության պատճառով, և դուրս ցցված աչքերը։ Նրանց մոտ մկանակմախքային դեգեներացիայի պատճառով առաջացել է մարմնի ճարպի պակաս, մկանների թերաճ, ոսկրերի ձևափոխում, հոդախախտումներ, հոդերի կարծրացում, կծկում և այլ սիմպտոմներ որոնք բացակայում են երիտասարդ մարդկանց մոտ։

Պրոգերիայով հիվանդ երեխաների մտավոր ունակությունները, բանականությունը նորմալ է, և չնայած նրանց փոքրիկ մարմինների փոփոխություններին՝ նրանք խելացի են, համարձակ և կյանքով լեցուն։

Բուժում
-------

Դեղերի ազդման թիրախները
Ներկայումս օգտագործվող հիմնական 3 դեղամիջոցները Farnestransferase արգելակիչը (FTI), Statin–ը անվանված Pravastatin, Biphosphonate անվանված Zoledronic թթու։ Այս դեղերը արգելակում են պրոգերիայի զարգացման ուղու տարբեր փուլերում, բայց մեկ նպատակի համար, որն է բարելավել հիվանդի վիճակը։ Ոչ մի դեղորայք ամբողջությամբ չի բուժում. հիմնականում բոլորը մեղմացնող մեթոդներ են։ Կատարվում են նաև սրտանոթային արատների վիրահատական շտկումներ, ցածր չափաբաժիններով ասպիրինի ընդունում, որի ամենօրյա օգտագործումը օգնում է կանխել սրտի նոպաները և վիճակի սրացումը, տարբեր ֆիզիոթերապիաներ և դեղամիջոցներ նույնպես կիրառվում են։

Ծանոթագրություններ
------------------
**Բարձիկաբորբ** (բուրսիտ), հոդերի ձուսպապարկերի բորբոքում։ Հաճախ առաջանում է արմնկային, ուսային, ծնկային և սրունքաթաթային հոդերում։ Հիվանդությունը կարող է ընթանալ սուր և քրոնիկական։

*Սուր* բարձիկաբորբը սովորաբար առաջանում է հոդապարկի շրջանում՝ վնասվածքի (սալջարդ, քերծվածք, փոքր վերքեր) հետևանքով կամ որպես առանձին հիվանդությունների (ֆուրունկուլոզ, ոսկրածուծաբորբ, գրիպ, բրուցելոզ, գոնոռեա) բարդություն։

*Քրոնիկական* բարձիկաբորբը, որպես կանոն, առաջանում է հարհոդային ձուսպապարկերի երկարատև մեխանիկական գրգռման հետևանքով՝ կապված մասնագիտության (լեռնագործներ, մանրահատակագործներ, մարզիկներ) առանձնահատկությունների հետ։

Ախտանիշեր
---------

Սուր բարձիկաբորբի ժամանակ հոդի շրջանում նկատվում են մաշկի կարմրություն ն փափուկ, առաձգական ցավոտ ուռածություն՝ լցված շճային հեղուկով։ Դրանից սահմանափակվում է հոդի շարժունությունը, երբեմն բարձրանում է մարմնի ջերմաստիճանը, և վատանում ընդհանուր վիճակը։ Հիվանդության սաստկացումից առաջանում է *թարախային* բարձիկաբորբ, բորբոքային գործընթացը կարող է տարածվել հոդի կամ շրջակա փափուկ հյուսվածքների վրա և առաջացնել ենթամաշկային կամ միջմկանային ֆլեգմոնա։

Բուժում
-------

Սուր բարձիկաբորբը բարձիթողի դեպքերում դժվար է բուժվում, և երբեմն պահանջվում է վիրահատական միջամտություն։ Ուստի հիվանդության առաջին իսկ ախտանշանների դեպքում հարկավոր է դիմել բժշկի։

Քրոնիկական բարձիկաբորբից վերջույթի ֆունկցիան սովորաբար չի խանգարվում, բայց պահանջվում է պարտադիր բուժում, քանի որ կարող է սրանալ ն հասցնել ժամանակավոր անաշխատունակության։

Կանխարգելում
------------

Որպեսզի վնասվածքային բարձիկաբորբը կանխվի, խորհուրդ է տրվում մեխանիկական գրգռման ենթակա հոդի վրա կրել պաշտպանական վիրակապ։ Մաշկի վնասման դեպքում հոդի շրջանը խնամքով մշակել վարակազերծող միջոցներով (սպիրտ, յոդ, ադամանդականաչ) և վիրակապ դնել։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բարձիկաբորբ՝ պատճառները, ախտանիշերը և հիվանդացության նկարներ Archived 2014-12-18 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* Bursitis treatment from NHS Direct (անգլ.)
* General Bursitis Information at About.com Archived 2014-07-10 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Information from the Mayo Clinic (անգլ.)
* Bursitis Causes, Types, Self-Management, Treatment, Prevention from University of Washington Orthopaedics & Sports Medicine Archived 2018-09-30 at the Wayback Machine. (անգլ.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 321)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շատլե (այլ կիրառումներ)
Շատլե թատրոնի դահլիճը
**Շատլե թատրոն** (ֆր.՝ Théâtre du Châtelet), Փարիզի առաջին շրջանում և համանուն հրապարակում գտնվող երաժշտական թատրոն։ Այն կառուցվել է 1862 թվականին։ Փարիզյան դասական երաժշտությանը վերաբերող ամենաընդարձակ դահլիճն ունեցող թատրոնն է։ Թատրոնի ծրագրեր մեջ մտնում է առավելապես օպերային և համերգային դասական երաժշտությունը։ Հայտնի է որպես «Սեզար» Ֆրանսիայի ազգային կինոմրցանակի հանձնման արարողությանբ անցկացման վայրը։

Պատմություն
-----------

Թատրոնը կառուցվել է ճարտարապետ Գաբրիել Դավիուի կողմից 19-րդ դարի կեսին՝ ավերված բանտի տեղում, որը նույն անունն էր կրում։ Մինչև 1870-ական թվականը այն անվանվել է կայսերական թատերական կրկես, և վերջինիս բեմի վրա անցկացվել են ոչ թե արդեն կրկեսային, այլ թատերական ներկայացումներ՝ բառի ամենալայն իմաստով։

1862 թվականին թատրոնն իրականացրել է իր առաջին ներկայացումը «Rothomago» Եվգենիա կայսրուհու ներկայությամբ։

1905 թվականին Ժորժ Մելիեսը բեմադրել է իր փորձարարական «Ճանապարհորդություն դեպի Լուսին» ներկայացումը։ Այստեղ էլ 1909 թվականի մայիսին անցկացվել են Սերգեյ Դյագիլովի «Ռուսական սեզոնե» առաջին ներկայացումները։

1912 թվականին փարիզեցիները տեսել են «Այծամարդու հետկեսօրյա հանգիստը» բալետի պրեմիերան՝ գլխավոր դերում Վացլավա Նիժինսկին։ 1917 թվականին տեղի է ունեցել «Շքերթ» բալետի սկանդալային պրեմիերան։

Ճարտարապետություն
-----------------

Թատրոնը նախատեսված է 2 300 հանդիսատեսի համար։ Բեմի մակերեսը կազմում է 24-ը 35 մետր, ինչը թույլ տվեց 1886 թվականին «Մոխրոտիկ» ներկայացման ժամանակ միաժամանակ տեղավորել 676 արտիսների։ Շնորհիվ ապակյա գմբեթի, թատրոնն ունի լավ ակուստիկայի մասնագետ։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Broadway Database · Internet Broadway Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 5085357-0 · ISNI: 0000000121644372 · LCCN: n81120585 · Mérimée: PA00086003 · NKC: xx0068236 · VIAF: 136055203 · WorldCat VIAF: 136055203 |

 |

 |
**Ալեքսանդր Միրզաջանի Ծատուրյան**, (մարտի 27 (ապրիլի 8), 1881, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), ավելի հայտնի է որպես **Ռուբենի**, հայ հեղափոխական։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 27.03/10.04.1881 թվականին Շուշիում։ Աջակցել է Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատմանը և մասնակցել է ռուսական երեք հեղափոխություններին։ 1903 թ. մտել է «Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական հայ կազմակերպության» շարքերը և գլխավորել դրա արմատական թևը։ 1909-1913 թթ. սովորել է Մոսկվայի տնտեսագիտական ինստիտուտում, որտեղ սերտ կապեր է հաստատել Ալ. Մյասնիկյանի, Վ. Տերյանի, Պ. Մակինցյանի և այլոց հետ։ Հոդվածներով հանդես է եկել «Գարուն» ալմանախում՝ քննադատելով ՀՅԴ կուսակցության։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ է դարձել 1912 թվականին։

1913 թվականին վերադարձել է հայրենի Շուշի և թեմական դպրոցում դասավանդել պատմություն, ապա վարել տեսուչի պաշտոնը։ Ընդհատակում համախմբել է տեղի սոցիալ դեմոկրատների աշխատանքը։ Սուր քննադատության է ենթարկել Ռուսական կայսրության մասնակցությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմին, որակելով այն որպես «թալանչիական»։ 1917 թվականին Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո օժանդակել է Շուշիում խորհրդային ռեժիմի հաստատմանը։ Մասնակցել է թուրք-մուսավաթական ուժերի դեմ կազմակերպված պայքարին։ 1919 թվականին Ռուբենիի ջանքերով Ղարաբաղում ստեղծվել է բոլշևիկյան կոմիտե։ Սպանվել է 1920 թվականին, մարտի 20-ին թուրք մուսավաթականների կողմից։ 1981-ին Ստեփանակերտում Ռուբենիի հիշատակին կանգնեցվել է հուշարձան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 8)։*  |
**Կարմիր բանակի նացիստների դեմ տարած հաղթանակի հուշարձան** (եբրայերեն՝ ‏אנדרטה לציון ניצחון הצבא האדום על גרמניה הנאצית‏‎), հուշահամալիր, որը գտնվում է Իսրայելի Նատանիա քաղաքում։

Այն կառուցվել է ի հիշատակ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում խորհրդային կարմիր բանակի տարած հաղթանակին՝ նացիստների նկատմամբ։ Հուշարձանը ստեղծվել է Իսրայելի և Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության միացյալ որոշմամբ։

Ռուսաստանի կառավարությունը, ինչպես նաև մամուլը դրական է արձագանքել հուշարձանի կառուցմանը՝ այն համարելով կարևոր քայլ ռուս-իսրայելական հարաբերությունների ամրապնդման գործում։

Նկարագրություն
--------------

Հուշահամալիրը բաղկացած է երկու հատվածներից, որոնք խորհրդանշում են խավարից անցումը դեպի լույսը։ Այն կապված է նացիզմի դեմ խորհրդային կարմիր բանակի մղած պայքարի և հաղթանակի հետ, որը անմիջականորեն կապված էր Հոլոքոսթի կանխման և հրեական անկախ պետության վերահաստատման հետ։

Ի խորհրդանշումն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհերի՝ հուշահամալիրն ունի սև գույն։ Աջ մասը նվիրված է Հոլոքոսթի զոհերին, իսկ ձախ մասը 1941 թվականի հունիսի 22-ից մինչև 1945 թվականի մայիսի 9-ը տևած Հայրենական մեծ պատերազմի արդյունքում ընկածներին։

Երկրորդ մասում գտնվող սպիտակ թևերը նշում են հաղթանակը։ Այլաբանորեն այն համապատասխանում է «կռունկի» պատկերին։ Հուշահամալիրը ստեղծվել է ռուս ճարտարապետ Սալավատ Շերբյակովի նախագծմամբ։

Պատմություն
-----------

Հաղթանակի հուշարձանը գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին։ Հուշարձանի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականի հունիսի 25-ին։

Բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Իսրայելի նախագահ Շիմոն Պերեսը, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, Նետանիայի քաղաքապետ Միրիամ Ֆեյերբերգը, ինչպես նաև Հայրենական մեծ պատերազմի մի շարք վետերաններ։

Կառույցի շինարարական աշխատանքների վրա ծախսվել է 2 միլիոն դոլար։ Ընդհանուր հովանավորները և ռուսաստանյան հրեա կոնգրեսը միասին տրամադրել են 500 հազար ԱՄՆ դոլար։

Տե՛ս նաև
--------

* Հայրենական մեծ պատերազմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մեդվեդևի ուղերձը՝ հրեա օլիգարխները երկու միլիոն են տալիս կարմիր բանակին
2. ↑  Խորհրդային կարմիր բանակի հաղթանակի հուշարձան Archived 2014-02-22 at the Wayback Machine. Հայրենական մեծ պատերազմում և Երկրորդ աշխարհամարտում նացիսների դեմ հաղթանակ տարած կարմիր բանակի և հրեաների ցեղասպանությանը նվիրված հուշարձանը վեր է խոյանում Իսրայելի Նետանիա քաղաքում
|  |
| --- |
| **Ֆրեեզիա** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ցեղ** | **Ֆրեեզիա** *(Freesia)*Klatt, 1866 |

**Ֆրեեզիա** (լատին․՝ *Freesia*), հիրիկազգիների (*Iridaceae*) ընտանիքին պատկանող բույս։

Կենսաբանական նշանակություն
--------------------------

Ֆրեեզիան փոքր կոճղեզավոր բույս է՝ թրանման նեղ տերևներով։ Ծաղիկները ձագարաձև են և լինում են դեղին, վարդագույն, կարմիր, դարչնագույն։ Ունեն հաճելի բուրմունք, որը շատ նման է հովտաշուշանի բույրին։

Մշակում
-------

Ամռանը բուսակները պետք է պահել ջերմոցներում։ Աշնանը, երբ օդի ջերմաստիճանը իջնում է, բույսերը պետք է փոխադրել ջերմոց 7-8 °C ջերմության մեջ՝ դնելով լուսավոր տեղ։ 10 սմ բարձրանալուց հետո արկղերում պետք է փայտից պատրաստած ձողիկները ամրացնել և, դրա վրա թելեր կապելով, ցանցաձև հենարան ստեղծել, որպեսզի ծաղկակոթունների և տերևների թուլության պատճառով չկոտրվեն ու չընկնեն, և բույսերը կանգուն մնան։ Բույսի կոկոնների բացվելուց հետո ծաղկակոթունները պետք է ներքևից կտրել մինչև ճյուղավորումը։ Ծաղկակոթունները կտրելուց հետո պետք է շարունակել դրանց խնամքը. հետզհետե պակասեցնել լուսավորությունը , իսկ մեկ ամիս հետո պակասեցնել և վերջնականապես ընհատել նաև ոռոգումը։

Բազմացում
---------

Ֆրեեզիան բազմանում է սերմերով և կոճղարմատներով։ Բույսը հիմնականում տնկում են ապրիլ ամսի առաջին և երկրորդ տասնօրյակներում։ Սերմերը ծլում են 20-25 օրվա ընթացքում. դրա համար պետք է նախապես սերմերը ծլեցնել և նոր տնկել։

Գրականություն
-------------

* Декоративные травянистые растения для открытого грунта. В 2 т. / Отв. редактор Н. А. Аврорин. — Л.։ «Наука», Ленингр. отд, 1977.-Т. 1.-С. 175—177.-19 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Фрезия* в Энциклопедии декоративных садовых растений Проверено 21 октября 2008 г.
* *Фрезия* на сайте USDA NRCS(անգլ.) Проверено 21 октября 2008 г.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00577633 |

 |
**Ճամայկայի պատմություն**, ճամայկայի հնագույն բնակիչները եղել են արավակների հնդկացի ցեղերը։

1494 թվականին կղզին հայտնագործել է Քրիստափոր Կոլումբոսը և անվանել Սանտյագո (Սուրբ Հակոբ)։ Հետագայում կղզին անվանվել է ճամայկա (հնդկացիների՝ կղզուն տված *«Հայմակա»*՝ *«աղբյուրների կղզի»*, անվան աղավաղված ձևը)։ 1509 թվականից Իսպանիան սկսել է գաղութացնել ճամայկան։ Հնդկացիներն աստիճանաբար բնաջնջվել են (1611 թվականին կար 74 հնդկացի)։ 1513 թվականից սկսվել է սևամորթ ստրուկների ներմուծումն Աֆրիկայից։ 1655 թվականին կղզին գրավել են անգլիացիները, 1670 թվականին Իսպանիան պաշտոնապես ճանաչել է Մեծ Բրիտանիայի գերիշխանությունը ճամայկայում։ ճամայկան դարձել է ստրկավաճառության համաշխարհային շուկաներից մեկը։ 18-րդ դարում ճամայկայի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը սևամորթներ էին։ Ստրկական դաժան շահագործման հաշվին 18-րդ դարում ճամայկան դարձել է աշխարհի շաքարի հումքի գլխավոր մատակարարը։ Ստրուկները բազմիցս ապստամբել են անգլիական իշխանությունների դեմ։ Մոտ 100 տարի կղզու կենտրոնական մասում գոյություն են ունեցել մարանների (փախստական սևամորթ ստրուկներ և նրանց սերունդները) մի քանի անկախ համայնքներ։ 17-րդ դարի վերջին և 18-րդ դարին ճամայկայում անգլիական ծովահենների գլխավոր հենակետն էր։ Հեղափոխության հաղթանակը (1804) Հայիթիում և ստրկության վերացումը Հարավային Ամերիկայում նպաստեցին ճամայկայում ստրուկների շարժման նոր վերելքին։ 1838 թվականին վերացվեց ստրկությունը։ Ազատագրված ստրուկները հեռացան պլանտացիաներից, որի հետևանքով կրկնակի կրճատվեց շաքարի արտադրությունը։ Անգլիական իշխանությունները բարձրացրին սևամորթ բնակչությունից գանձվող հարկերը, ապա սկսեցին վտարել նրանց հողերից։ Դա հանգեցրեց խոշոր ապստամբության (1865), որը դաժանորեն ճնշվեց։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսին ճամայկայի տնտեսության մեջ մուտք գործեց ամերիկյան կապիտալը։ Ավելի ուշ, ճամայկայում ծավալվեց ազգային-ազատագրական պայքար, ստեղծվեցին արհմիություններ և քաղաքական կուսակցություններ։ 1943 թվականին մտցվեց ընդհանուր ընտրական իրավունք։ 1959 թվականին կղզուն տրվեց ներքին ինքնավարություն, ստեղծվեց նախարարների խորհուրդ։ 1962 թվականին ճամայկան հռչակվեց անկախ պետություն, դարձավ ՄԱԿ-ի անդամ։ 1963 թվականին ճամայկան ԱՄՆ-ի հետ կնքեց ռազմական օգնության և տնտեսական համաձայնագիր։ 1972 թվականի ընտրություններում հաղթանակ տարավ ժողովրդական ազգային կուսակցությունը։ Ճամայկայում հանդես եկավ միջազգային լարվածության թուլացման և Կուբայի հետ հարաբերությունների նորմալացման օգտին 1972 թվականի դեկտեմբերին Դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեց Կուբայի հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
File:Relief Map of Belgorod Oblast.png
**Տոպլինկա**  (ռուս.՝ Топлинка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բելգոռոդսկոե մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սեվեռսկի Դոնեց գետի աջ ափին 972 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 17 կմ է։

Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
-----------------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության<cite web|url= водный реестр РФ։ Топлинка|archiveurl=</ref>։

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **05010400112107000010788**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **107001078**
* *Ավազանի կոդը* - **05.01.04.001**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **07**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
**Նիկիտա Սերգեևիչ Աստախով** (ռուս.՝ Никита Сергеевич Астахов, մայիսի 1, 1943(1943-05-01)), Ռուսական սովետական դերասան, «Գլաս» թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար, ՌԴ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Նիկիտա Սերգեևիչ Աստախով ավարտել է Մ․ Ս․ Շչեպկինի անվան թատերական բարձրագույն ուսումնարանը։ 1967—֊1970 թվականներին աշխատել է Մայակովսկու անվան Մոսկովյան թատրոնում, խաղացանկում ունեցել է ոչ մեծ դերեր։ Այդ ժամանակաշրջանի ամենալավ գործը՝ Լեպչենկոյի («Իրկուտսկի պատմություն» Ա․ Արբուզովա), Կուզուբ («Երկու ընկեր» Վ․ Վոյնովիչի)։

1970 թվականին տեղափոխվել է Գեղարվեստական թատրոն, այնուհետև Մոսկոնցերտ։ Գեղարվեստական թատրոնում աշխատելու ընթացքում ձևավորվել է ստեղծագործական հիմնական գիծը՝ ռուսական հոգևոր վերածնունդը։ Դերասանուհի Տատյանա Բելևիչի հետ համատեղ ստեղծել է հոգևոր բովանդակությամբ գրական համերգային ծրագրեր, հանդիսատեսի կողմից արժանացել է մեծ հռչակման, իր անկեղծ և սրտահույզ կատարմամբ («Հոգու տոնը» Վ․ Շուկշինի պատմվածքի հիման վրա)։

1990 թվականին ստեղծել է ռուսական «Գլաս» հոգևոր թատրոնը։

Ֆիլմացանկ
---------

* 1968 — Գարունը Օդերում — ցուցանմուշ
* 1971 — Ստվերները անհետանում են կեսօրին — օդաչու, 3 սերիա
* 1972 — Երջանիկ «Գայլաձկան» հրամանատարը — ծովագնաց
* 1972 — Վառարան — նստարան — դրվագ
* 1973 — Հավերժական կանչ — Մակար Կաֆտանով
* 1974 — Ծանր փորձությունների միջով — դրամա, 4 սերիա
* 1979 — Այն կողմում, որտեղ քամի է — Հենկի Զվյագինայի հայրը
* 1988 — Տնանկ
* 1988 — Աղախին
* 1990 — Վերջին աշունը
* 2008 — Փրկեք մեր հոգիները(ՌԴ, Ուկրաինա) — քահանա

Ծանոթագրություններ
------------------

* Астахов Н. С. на сайте театра «Глас».

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ |

 |
**Պավել Պյոտրի Անիսիմով** (դեկտեմբերի 10, 1928(1928-12-10), Վոլսկ, Volsk Okrug, Ներքին Վոլգայի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 8, 2001(2001-01-08), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային կուսակցական աշխատող։ ԽՄԿԿ անդամ 1952 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է դեկտեմբերի 10-ին, Սարատովի մարզի Վոլսկ քաղաքում։ Ավարտել է Կազանի ավիացիոն ինստիտուտը (1952)։ 1952-1955 թվականներին աշխատել է որպես ինժեներ-կոնստրուկտոր Կույբիշևում, ապա Լենինգրադի Ա. Ա. Ժդանովի անվան գործարանում։ 1955 թվականին անցել է կուսակցական աշխատանքի։ 1961-1963 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ Լենինգրադի Կիրովյան շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1963-1964 թվականներին՝ ԽՄԿԿ Լենինգրադի մարզկոմի բաժնի վարիչ, 1964-1968 թվականներին՝ Լենինգրադի քաղկոմի քարտուղար, 1968-1973 թվականներին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ կուսակցական-կազմակերպական աշխատանքի բաժնի վարիչի տեղակալ։ 1973 թվականի մարտին ընտրվել է ՀԿԿ Կենտկոմի երկրորդ քարտուղար և բյուրոյի անդամ։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 418)։*  |
**Խաղաղության Նոբելյան կենտրոն** (նորվ.՝ Nobels Fredssenter), կենտրոն Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում, որտեղ ներկայացված են Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի գաղափարներն ու մրցանակաբաշխությունները։ Կենտրոնը նաև միջավայր է, ուր մշակութային ու քաղաքական ուժերը կազմակերպում են քննարկումներ խաղաղության, պատերազմի, կոնֆլիկտների հանգուցալուծման թեմաների շուրջ։

Կենտրոնը ներկայացնում է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի թեկնածուներին, նրանց աշխատանքները։ Այնտեղ ներկայացված են նաև Ալֆրեդ Նոբելի և Նոբելյան մրցանակաբաշխությունների պատմությունը։ Դա կատարվում է ինտերակտիվ տեխնոլոգիաների, մուլտիմեդիայի կիրառմամբ, ցուցահանդեսների, համերգների, բանավեճերի, համաժողովների, ներկայացումների, էքսկուրսիաների կազմակերպմամբ։

Կենտրոնի մուտքը
Խաղաղության Նոբելյան կենտրոնը Նոբելյան մրցանակաբաշխության համակարգի մի մասն է, որ զարգանում է Նոբելյան հիմնադրամի միջոցներով։ Կենտրոնը բացվել է 2005 թվականին Նորվեգիայի թագավոր Հարալդ V-ի կողմից։ Կենտրոնի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Նորվեգիայի և Շվեդիայի թագավորական ընտանիքները, ինչպես նաև Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, քենիացի քաղաքական ակտիվիստ Վանգարի Մաթայը։ Նույն թվականից կենտրոնի առաջին տնօրենն է դարձել Բենտ Էրիքսենը, խորհրդի քարտուղարը` Ջեյր Լանդեսթադը։ 2009 թվականի հոկտեմբերի 1-ի տվյալներով կենտրոն է այցելել ավելի քան 400.000 այցելու։

Կենտրոնը գտնվում է Օսլոյի Արևմտյան երկաթուղային կայարանի մոտ, որը կառուցվել է 1872 թվականին և շահագործվել մինչև 1989 թվականը։ Հարևանությամբ գտնվում է Օսլոյի քաղաքային խորհուրդը, որը ամեն տարվա դեկտեմբերի 10-ին` Ալֆրեդ Նոբելի մահվան օրը, զբաղեցնում է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի կենտրոնը։

Խաղաղության Նոբելյան կենտրոնը ֆինանսավորվում է Նորվեգիայի մշակույթի նախարարության կողմից, ինչպես նաև հովանավորների և անդամավճարների միջոցով։ Ժամանակավոր ցուցահանդեսները ամբողջովին ֆինանսավորվում են։

Տես նաև
-------

* Նոբելյան հիմնադրամ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nobels Fredssenter (Store norske leksikon)
2. ↑  Nobel Peace Center Opens in Oslo (Royal Norwegian Embassy in Washington)
3. ↑  Nobel Peace Center (Nobelprize.org)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 172361744 · WorldCat VIAF: 172361744 |

 |
**Շահրազադ**  (պարս.՝ شهرازاد -‎‎ *Šahrāzād*), առասպելական թագուհի, «Հազար ու մի գիշերների» հեքիաթասացը։

Պատմություն
-----------

Պատմությունը սկսվում է, երբ Շահրիյարը (شهریار *Šahryār*, «թագավորության ծառա», այսինքն՝ թագավոր) մի օր պարզում է, որ իր կինը հավատարիմ չէ իրեն։ Դրա համար նա որոշում է ամեն օր ամուսնանալ նոր կույս աղջկա հետ՝ գլխատելով նախորդ օրվա կնոջը, սրանով բացառելով կնոջ անհավատարմությունը։ Նա արդեն այսպես սպանել էր 1000 կին, երբ մի օր հանդիպում է Շահրազադին՝ վեզիրի աղջկան։

*Շահրազադը պատմում է պատմություններ, Մաքս Սլևոգթ (մինչև 1897թ)*
Սըր Ռիչարդ Բըրթոնի «Հազար ու մի գիշերի» թարգմանության մեջ Շահրազադը նկարագրվում է հետևյալ կերպ՝

> Շահրազադը սերտում էր նախորդ թագավորների գրքերը, քրոնիկները և առասպելները, անցած-գնացած մարդկանց և իրերի պատմությունները։ Այսպես նա հավաքել էր պատմությունների հազարավոր գրքեր՝ հնագույն ցեղերի և անկած կառավարիչների մասին։ Նա ուշադիր սերտել և անգիր էր իմացել պոետների ստեղծագործությունը, հետազոտել էր փիլիսոփայությունը և գիտությունները, արվեստը և ձեռքբերումները։ Եվ նա հաճելի էր և քաղաքավարի, իմաստուն և սրամիտ, լավ դաստիարակություն ստացած։ 
> 
> 

Հակառակ իր հոր կամքին՝ Շահրազադը որոշում է մի գիշեր անցկացնել թագավորի հետ։ Թագավորի սենյակում Շահրազադը խնդրում է թագավորին հրաժեշտ տալ իր սիրելի քրոջը, Դունյազադին (دنیازاد *Donyāzād*), որը ցանկանում էր Շահրազադին խնդրել ամբողջ գիշերն իրեն պատմություն պատմի։ Թագավորը արթուն էր և անհամբերությամբ լսում էր Շահրազադի առաջին պատմությունը։ Գիշերն անցավ և Շահրազադը կիսատ թողեց պատմությունը, թագավորը խնդրեց, որ ավարտի պատմությունը, բայց Շահրազադն ասաց՝ որ ժամանակ չկա, արդեն մթնշաղ է։ Հաջորդ գիշերը Շահրազադն ավարտեց այս պատմությունը և սկսեց երկրորդը, ավելի գրավիչ մի հեքիաթ, որը էլի կիսատ թողեց, երբ լույսը բացվեց։ Եվ նորից, թագավորը անհամբերությամբ անցկացրեց ցերեկը, որ գիշերը լսի երկրորդ հեքիաթի ավարտը։

Եվ այսպես թագավորը գիշերներ էլ լուսացնում Շահրազադի հետ՝ անհամբերությամբ սպասելով նոր հեքիաթների։ 1001 գիշերվա ավարտին՝ 1000 հեքիաթից հետո, Շահրազադը թագավորին ասաց, որ այլ հեքիաթներ չգիտի։ Թագավորը սիրահարվեց Շահրազադին, նրա հետ անցկացրեց իր մնացյալ կյանքը՝ նրան դարձնելով թագուհի։

Անուն
-----

Շահրազադի ամենավաղ ձևերը Շահրազադ՝ شيرازاد *Šīrāzād* (Մասուդի) և شهرازاد *Šahrāzād (Իբն ալ-Նադիմ)* է։ Վերջինը նշանակում է «մարդ, ում թագավորությունն  (شهر šahr) ազատ է (آزاد *āzād*)»: Հետագայում պարսկերենում այն կրճատվել է՝ դառնալով Շահրզադի (شهرزاد *Šahrzād/Šarzād*)։

Տես նաև
-------

* Հազար ու մի գիշեր

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* *The Arabian Nights Entertainments* — Գուտենբերգի նախագծում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 119507714 · VIAF: 30988988999988564244 · WorldCat VIAF: 30988988999988564244 |

 |
**Կիկլադյան արվեստի թանգարան** (հուն․՝ Μουσείο Κυκλαδικής τέχνης), թանգարան Աթենքում, որը հիմնադրվել է Հունաստանի ամենահարուստ և ազնվական ընտանիքներից մեկի` Գուլանդրիս ընտանիքի կողմից, և նվիրված է Էգեյան ծովի և Կիպրոսի հնագույն մշակույթի ուսումնասիրմանը և հանրահռչակմանը. հատուկ ուշադրություն է դարձված մ.թ.ա 3-րդ հազարամյակի կիկլադյան արվեստին։

Հավաքածուի և թանգարանի պատմություն
----------------------------------

Նիկոլաս և Դոլի Գուլանդրիսները սկսել են հնագիտական առարկաներ հավաքել 1960-ականների սկզբին, հունական պետությունից պաշտոնական թույլտվություն ստանալուց հետո։ Նրանց հավաքածուն շուտով հայտնի է դարձել գիտնականների շրջանում` Կիկլադներից ստացված նուրբ և հազվագյուտ գտածոներով, որոնքմարմարե արձանիկներ և կերամիկական անոթներ էին և որոնց հետազոտությունը հրապարակվել է 1968 թվականին, պրոֆեսոր Քրիստոս Դյումասի կողմից։

Գուլանդրիսի հավաքածուն առաջին անգամ ներկայացվել է Բենակի թանգարանում, 1978 թվականին։ 1979-1983 թվականներին հավաքածուն ցուցադրվել է աշխարհի մի շարք հայտնի թանգարաններում և պատկերասրահներում. Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահում (1979 թվական), Արևմտյան արվեստի թանգարանը Տոկիոյում և Կիոտոոյում 1980 թվականին, Հյուսթոնի կերպարվեստի թանգարանում 1981 թվականին, Թագավորական թանգարանում, Բրյուսելի Գեղեցիկ արվեստների թագավորական թագարանում 1982 թվականին, 1983 թվականին Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում և 1983 թվականին Մեծ պալատում։

1986 թվականի հունվարին Նիկոլաս Գուլանդրիսի մահից հետո նրա կինը` Դոլի Գուլանդրիսը, նրա ամբողջ հավաքածուն նվիրել է Հունաստանի պետությանը` թանգարանի համար։ Այսպիսով 1986 թվականին հիմնադրվել է Կիկլադյան արվեստի ժամանակակից թանգարանը, որը գտնվում է Գուլանդրիս ամուսինների տանը, որը կառուցվել է 1985 թվականին Աթենքի կենտրոնում, հույն ճարտարապետ Իոաննիս Վիկելասի կողմից։ 1991 թվականին թանգարանի աճող հավաքածուի համար նոր թև է կառուցվել։ Այժմ նաև թանգարանի մի մասը ցուցադրվում է Աթենքում, Ստատատոս առանձնատանը։

Վերջին տարիներին Կիկլադիկ արվեստի թանգարանը ցուցադրվել է Մադրիդի Ռեյնա Սոֆիա թանգարանի արվեստի ազգային թանգարան-կենտրոնում (1999 թվական), Հռոմի Կապիտոլիական թանգարաններում (2006 թվական) և Պեկինի գեղարվեստի թանգարանում (2008 թվական)։

Հիմնական ցուցադրություն
-----------------------

Կիկլադյան արվեստի թանգարանի հիմնական ցուցահանդեսը ներկայացված է 3 բաժնով.

* Կիկլադյան քաղաքակրդության մշակույթ, վաղ բրոնզի դար (մ.թ.ա. 3200-2000 թվականներ)
* Հին հունական արվեստը բրոնզի դարից մինչև ուշ հռոմեական ժամանակները (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ-մ.թ. 4-րդ դար)
* Կիպրոսի մշակույթը էնեոլիթից մինչև վաղ քրիստոնեական շրջանը (մ.թ.ա. 4 հազար-մ.թ. 6-րդ դար)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт музея(անգլ.)
* Goulandris Museum of Cycladic Art — Heritage Key(անգլ.)
* Cycladic Art Museum exhibition on 'Lost World of Old Europe

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12306834x · ISNI: 0000000403936461 · LCCN: n91018271 · NLG: 188453 · SUDOC: 069726418 · VIAF: 154580218 · ULAN: 500306487 · WorldCat VIAF: 154580218 |

 |

 |
| **՞**Լճակային գորտ |
| --- |
| Լճակային գորտԼճակային գորտը տերևի վրա  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկկենցաղներ |
|
|
|
| Կարգ | Անպոչ երկկենցաղներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Գորտեր |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Լճակային գորտ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pelophylax kl. esculentus  (Linnaeus, 1758) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 58594 |
|  |
| 
* Rana maritima (Risso, 1827)
* Pelophylax esculentus (Linnaeus, 1758)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Լճակային գորտ** կամ **ուտելու գորտ** (լատին․՝ Rana esculenta), անպոչների կարգի իսկական գորտերի ընտանիքին պատկանող երկկենցաղ կենդանի։

Համարվում է այն եզակի լճային գորտերից մեկը, որը որպես հիբրիդ գոյություն է ունեցել դեռևս 5000 տարի առաջ։ Արտաքնապես գրեթե չի տարբերվում իր ազգական լճային գորտից։ Լճային գորտից տարբերվում է միայն ռեզոնատորով, որը լճային գորտերի մոտ սպիտակ է, իսկ վերջիններիս մոտ՝ մոխրագույն։

Ապրում է լայնատերև անտառների լճակներում։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Եվրոպայի էնդեմիկ կենդանատեսակ և տարածված է միայն Եվրոպա աշխարհամասում։ Բացի Պիրենեյան և Բալկանյան թերակղզիներից, Ֆրանսիայից և Հունաստանից տարածված է ամբողջ Եվրոպայում։

Տարածման արեալը ընդգրկում է Ռուսաստանի և կենտրոնական Եվրոպական հատվածը, Բալթյան վահանը, Սկանդինավյան թերակղզին՝ մինչև Իսլանդիա, Մեծ Բրիտանիան և Իռլանդիան, Ալպյան երկրները՝ ի դեմս Շվեյցարիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի։

Լինում են ամբողջ կենտրոնական Եվրոպայում՝ մինչև Լեհաստան։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի երկարությունը հասնում է 7-ից 10 մետրի։ Սովորաբար վառ կանաչ է, շատ կամ քիչ մուգ բծերով։ Փորն սպիտակ է կամ դեղնավուն։

Բազմացման շրջանում արուի առջևի վերջույթների առաջին մատերի վրա գոյանում են մուգ կոշտուկներ, բերանի անկյուններում՝ սպիտակ կամ դեղին ռեզոնատորներ։

Վարում է ակտիվ գիշերային և ցերեկային կենսակերպ։ Գիշերում է ջրի հատակին՝ տիղմի մեջ խրված։ Սնվում է անողնաշարավորներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 148 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։

Տես նաև
-------

* Լճագորտ
* Սևափոր սկավառակալեզու գորտ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2910448421 |

 |
**Կիմ Օկ Կյուն** (փետրվարի 23, 1851(1851-02-23), Հարավային Չունգչոնգ, Չոսոն - մարտի 28, 1894(1894-03-28), Շանհայ, Սոնցզյան), Չոսոն դարաշրջանի կորեացի հասարակական գործիչ։ Ակտիվորեն հանդես է եկել Կորեայի արևմտականացման օգտին։ Իր համար նպատակ էր սահմանել Ճապոնիայի օգնությամբ կորեկան պետական համակարգի, գիտության և բանակի զարգացումը, որպեսզի հետագայում Կորեան կարողանա դիմակայել այլ երկրների (այդ թվում՝ նաև Ճապոնիայի) կայսերական նկրտումներին։ 1884 թվականի դեկտեմբերին բարեփոխիչները, Կիմ Օկ Կյունի գլխավորությամբ հեղաշրջում կազմակերպեցին և զավթեցին իշխանությունը, բայց երկու օր անց պարտություն կրեցին։ Կիմը սպանվեց Շանհայում և հետմահու արժանացավ «Չունդալ» տիտղոսին։

Վաղ տարիներ
-----------

Կիմ Օկ Կյունը ծնվել է 1851 թվականին Չունգչոնգ-Նամդո մարզում։ Նրա հոր անունը Կիմ Բյոնդե էր։ Նրա ընտանիքը աղքատ էր։ Երբ Կիմը չորս տարեկան էր, նրանք տեղափոխվել են Չխոնան։ Նրա հայրը սոդան՝ տարրական դպրոց է բացել, ուր սովորել է նաև Կիմ Օկ Կյունը։ 6 տարեկանում նրան որդեգրել է Կիմ Բյոնգեն, ով կորցրել էր իր որդուն և չէր ցանկանում, որ իր տոհմը դրանով վերջանա։

Ծանոթագրություններ
------------------
**Զարգացման Հայկական Բանկ** ԲԲԸ, Հայաստանում մինչև 2016-ը գործող ունիվերսալ բանկ էր, որը մատուցում էր բանկային ծառայություններ (ավանդներ, վարկեր, վճարային քարտեր, դրամական փոխանցումներ, հեռահար սպասարկում, փաստաթղթային գործառնություններ, թանկարժեք իրերի պահպանություն) ինչպես իրավաբանական, այնպես էլ ֆիզիկական անձանց։ Բանկը ներկայացված էր ինչպես Երևան քաղաքում, այնպես էլ Հայաստանի մի շարք մարզերում և Արցախում։ Բանկի կենտրոնական գրասենյակը գտնվում էր քաղաք Երևանում։

Բանկի գործունեության հիմնական ուղղությունը
------------------------------------------

Բանկը նաև թղթակցային սերտ կապերի մեջ է Եվրամիության երկրների, Ռուսաստանի և Վրաստանի առավել ճանաչված բանկերի հետ։

Բանկի կողմից մատուցվող ծառայությունները
---------------------------------------

Բանկը տրամադրում է սպառողական վարկեր, քարտային վարկեր, բիզնեսվարկեր, հիպոտեկային վարկեր, ավտովարկեր, քարտային վարկային գծեր, ինչպես նաև իրականացնում է ժամկետային ավանդների ներգրավում, պլաստիկ քարտերի տրամադրում և սպասարկում, հեռահարսպասարկում, դրամական փոխանցումների իրականացում, անհատական պահատեղերի տրամադրում, փաստաթղթային գործառնություններ (ակրեդիտիվների, ինկասոյի և նպատակային էսքրոու հաշիվների սպասարկում), ռեեստրի վարում, օպցիոնների և ֆորվարդների գործարքներ, ներդրումային և պահառուական ծառայություններ։ 
2011 թ. Զարգացման Հայկական Բանկը հանդես է գալիս հատուկ առաջարկով, այն է՝ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց առաջարկում է շուրջ 14 բանկային ծառայությունների անվճար սպասարկում բանկի կողմից սահմանված պայմաններին բավարարելու դեպքում։ 
Բանկը նաև պարբերաբար հանդես է գալիս նոր պրոդուկտների առաջարկով.օրինակ՝ պարզեցված վարկ, բազմարժութային ավանդ (հնարավորություն դրված ավանդը մի արժույթից մյուսը փոխարկելու),ինչպես նաև տարբեր խրախուսական առաջարկներ է ներկայացնում հաճախորդներին, օրինակ՝ ներդնելով ավանդ (կախված ներդրված գումարի չափից)՝ հաճախորդներին տրամադրվում է բանկի վճարային քարտը։ 
Բանկի կողմից տրամադրվող վարկ և ավանդ պրոդուկտները Բանկը պարբերաբար մշակում է և, ելնելով շուկայի պահանջարկից, ներկայացնում է հաճախորդին նորացված առաջարկներով։
Բանկն առաջինն է տրամադրել ՀՀ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց միջազգային ֆինանսական շուկաներում արտաժութային (Forex margin trading) գործառնություններ իրականացնելու հնարավորություն։

Բանկի մասնաճյուղերը
-------------------

Բանկն ուներ 9 մասնաճյուղ, որից 5-ը Երևան քաղաքում, մյուս 4-ը՝ Արմավիր, Վանաձոր, Գյումրի քաղաքներում և 1-ը ԼՂՀ-ում՝ Ստեփանակերտ քաղաքում։

Տես նաև
=======

* ՀՀ կենտրոնական բանկ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք