recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Էրջիթի ամրոց**, միջնադարյան հայկական պատմամշակութային հուշարձան և պաշտպանական ամրություն, 12-14-րդ դարի ամրոց Վայոց ձոր մարզի Արփի գյուղի տարածքում։ Ամրոցի ներսում կան ջրամբարի և բնակարանների մնացորդներ ու ջարդված խաչքարեր, պահպանվել է պարսպապատի հիմքը։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը հարավ-արևելքից
Էրջիթի ամրոցը ունի յուրօրինակ ճարտարապետական կառուցվածք։ Այն երեք կողմերից անմատչելի է և միջնադարյան մարտերի ժամանակ կարևոր նշանակություն է ունեցել։

Ամրոցի ներսում կան ջրամբարի և բնակարանների մնացորդներ ու ջարդված խաչքարեր։ Պահպանվել է պարսպապատի հիմքը։ 19-րդ դարի վերջում, 20-րդ դարի սկզբում, երբ գյուղում ապրել են տաջիկներ[*փա՞ստ*], Քաջբերունու հավաստմամբ բերդն անվանել են *«Շիրալի խանի բերդ»*։

Բլրաբերդի անմիջապես լանջին «Էրթիջ» գյուղատեղին է, որտեղ պահպանվել են բնակելի տների մնացորդներ։ Հենց այստեղից էլ առաջացել է ամրոցի անվանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Վայոց ձորի մարզի պատմական հուշարձաններ Archived 2017-04-05 at the Wayback Machine. Թիվ 6 /146/, Հունիսի 30, 2016թ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Էրթիջի ամրոց** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**   **Պատմություն**   **Ճարտարապետություն**
 |
**Պրոլեգոմեններ** (հին հունարեն՝ προλεγόμενα - նախաբան, ներածություն), որևէ բանի հետազոտության վերաբերյալ նախնական դիտողություններ։

Հայտնի է, օրինակ, Իմանուիլ Կանտի «Պրոլեգոմեններ․․․» երկը։ «Պրոլետար», քաղաքական, հասարակական և գրական շաբաթաթերթ։ Ամերիկայի բանվորական կուսակցության հայկական հատվածի, 1925 թվականից՝ ամերիկայի բանվորական (կոմունիստական) կուսակցության հայկ․ հատվածի օրգան։

Լույս է տեսել 1924-1926 թվականներին, Նյու Յորքում։

Խմբագիրներ՝ Ա․ Սնարյան, Խ․ Քյոսայան, Պ․ Սելյան, Ս․ Տեր-Բաղդասարյան, Ա․ Զարդարյան, Մ․ Մարաենց։ Շարունակությունն Հ. Բանվոր և «Գործավոր» պարբերականների։

Լուսաբանել է Ամերիկայի կոմունիստական կուսակցության գործունեությունը, գործադուլային շարժումը ԱՄՆ-ում, հրատարակել կոմունիստական ինտերնացիոնալի գործկոմի «կոչերն» ու այլ փաստաթղթեր։ Ամերիկահայ բանվորներին փորձել է համախմբել ԱՄՆ-ի բանվորական (կոմունիստական) կուսակցության շուրջ։ Տպագրել է Խորհրդային Միության և Խորհրդային Հայաստանի կուսակցական, պետական գործիչների հոդվածներն ու ճառերը։ Կարևոր տեղ է հատկացրել ներգաղթի կազմակերպմանը, արտասահմանի առաջադիմական համարվող հայկական կազմակերպությունների գործունեությանը, լայն տեղեկություններ հաջորրդել ԽՍՀՄ-ի և Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքի նորությունների մասին։ Ունեցել է «Դասակարգային պայքար», «Կուսակցական կյանք», «Քաղաքական անցուդարձ», «Կազմակերպական հարցեր» բաժինները, «Սատիրիկոն» գրական-երգիծական էջ։ «Պրոլեգոմեններ»-ին հաջորդել է «Նոր աշխարհ» շաբաթաթերթը։

Գրականություն
-------------

* Пролегомены // Новейший философский словарь / Сост. А. А. Грицанов, 1998.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 435)։*  |
**Էրիմանթոսյան վարազ** (հին հունարեն՝ ὁ Ἐρυμάνθιος κάπρος), առեղծվածային ուժի տեր հրեշավոր վարազ հին հունական դիցաբանությունում, որը հաստատված լինելով Էրիմանթոս լեռան վրա, ամայացրել է շրջակայքում գտնվող Պսոփիս քաղաքը՝ չխնայելով անգամ մարդկանց։ Ըստ առասպելի՝ էրիմանթոսյան մոլեգին վարազը երկիր է ուղարկվել Զևսի ապօրինի որդու դեմ չարացած Հերա աստվածուհու կողմից։

Միկենեի արքա Էվրիսթևսի հրամանով հերոս Հերակլեսը ժամանել է Էրիմանթոս և սպանել վարազին՝ իրագործելով նշանավոր տասներկու սխրագործություններից մեկը։

Քիրոնի մահ
----------

Էվրիսթևսի հրամանով Հերակլեսը ճանապարհ է ընկնում դեպի Էրիմանթոս լեռը և ճանապարհին այցելում իմաստուն կենտավրոս Փալոսին։ Փալոսը Հերակլեսին գինի է հյուրասիրում և խնջույք կազմակերպում նրա պատվին։ Գինու անուշաբույր բուրմունքը հասնում է մյուս կենտավրոսներին, և վերջիններս կատաղած հարձակվում են Հերակլեսի և Փալոսի վրա։ Զայրութի պատճառն այն էր, որ գինին պատկանում էր բոլոր կենտավրոսներին, այլ ոչ թե միայն Փալոսին։ Հերակլեսն առանց որևէ վայրկյան հապաղելու մարտի է բռնկվում կենտավրոսների դեմ և սկսում նետահարել վերջիններիս։

Նրանք ապաստանում են Հերակլեսի ընկերոջ՝ իմաստագույն կենտավրոս Քիրոնի մոտ։ Հերակլեսը գնում է Քիրոնի տուն և վերստին սկսում նետահարել նրանց, բայց պատահաբար Հերակլեսի մահացու նետը խոցում է Քիրոնին։ Նետի թույնը ներծծվում է նրա մարմնի մեջ և վերջինիս դատապարտում տանջանքներով մահվան։ Շուտով նա ստիպված իջնում է Հադեսի խավարչտին թագավորություն։

Հերակլեսի հինգերորդ սխրանք
--------------------------

Հիմնական հոդված՝ Հերակլեսի սխրագործություններԸնկերոջ տառապանքներից վշտացած Հերակլեսը անմիջապես ուղևորվում է Էրիմանթոս լեռան ուղղությամբ՝ վարազին գտնելու։ Ապա նա գոչյուններով դուրս է կանչում սաղարթախիտ անտառների մեջ պատսպարված կատաղի գազանին և քշում նրան դեպի դեպի խորախոր ձյունը։ Շուտով վարազն ամբողջովին մխրճվում է լեռնալանջերի հավերժական ձյան մեջ և սատկում։ Դրանից հետո Հերակլեսը վարազի անշնչացած մարմինը կապում է և հասցնում Միկենք՝ Էվրիսթևսին ապացուցելու համար։

Տես նաև
-------

* Հերակլեսի սխրագործություններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ինչ էին պատմում հին հույները իրենց աստվածների և հերոսների մասին», Հին հունական լեգենդներ և առասպելներ, Նիկոլայ Ալբերտովիչ Կուն, 1989, Երևան «Լույս»

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Էրիմանթոսյան վարազ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Մշակույթ**
 |
**«Մայրամուտ» («Եղբայրներ»)** (գերմ.՝ Sonnenuntergang (Brüder)), գերմանացի նկարիչ, վաղ ռոմանտիզմի դարաշրջանի կարկառուն ներկայացուցիչ Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխի այլաբանական նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1830 թվականից 1835 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 25 × 31 սմ։ «Մայրամուտ» ստեղծագործությունը այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստանի Դաշնություն)։

Նկարագիր
--------

«Մայրամուտ» ստեղծագործությունում նկարի հեղինակը՝ Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխը պատկերել է տղամարդկանց երկու ֆիգուր, որոնք թիկունքով են կանգնած դիտողին։ Այս երկու ֆիգուրները շատ են հանդիպում նկարչի արվեստում։ Տղամարդկանց և եղբայրների ընկերությունը 19-րդ դարի գերմանական մշակույթում պաշտամունքի աստիճանի է հասել հատկապես իշխանական շրջանակներում։ Երկու տղամարդ կանգնած նայում են, թե ինչպես է հորիզոնում Արեգակը մայր մտնում։ Տեղանքը բլրապատ է, հորիզոնի ներքևում հեղինակը ջրատարածություն է պատկերել։

Պատմություն
-----------

Կտավի ստեղծման ստույգ տարեթիվը անհայտ է։ Արվեստի պատմաբանները այն թվագրում են 1830 թվականից 1835 թվականների միջակայքը։ Երկար ժամանակ «Մայրամուտ» ստեղծագործությունը գտնվել է կայսերական արվարձանային պալատներից մեկում, ինչը նշված է պիտակի վրա, որը հայտնաբերվել է շրջանակի մեջ ռեստավրացիայի ժամանակ։ Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխությունից հետո նկարի հետքերը անհետանում են։ Այն գտնվել է Լենինգրադում՝ մասնավոր հավաքածուի կազմում։ 1966 թվականին այն տեղափոխվել է Էրմիտաժ։ 2014 թվականի վերջերից ցայսօր այն ցուցադրվում է Գլխավոր շտաբի շենքում՝ 352 սրահում։

Էրմիտաժի հավաքածուի կազմում կան պահպանված Կասպար Դավիդի սեպիայով արված աշխատանքներ, որոնցում սյուժեն նույնն է՝ կրկին տղամարդիկ ու կրկին թիկունքով կանգնած։ Դրանցից մեկը կոչվում է «Լուսնի ծագումը» (Երկու տղամարդիկ ափին կանգանծ»), որը, ւստ հավանականության, հանդիսանում է «Մայրամուտ» ստեղծագործության նախահիմքը։

* «Լուսնի ծագումը»Թուղթ, սեպիա, Էրմիտաժ«Լուսնի ծագումը»  
Թուղթ, սեպիա, Էրմիտաժ
* «Երկու պատանի ափին լուսնկա գիշերով»։ Թուղթ, սեպիա, Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)«Երկու պատանի ափին լուսնկա գիշերով»։ Թուղթ, սեպիա, Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5
2. ↑  Государственный Эрмитаж. — Фридрих, Каспар Давид «Закат солнца (Братья)»
3. ↑  *Асварищ Б. И.* Немецкая и австрийская живопись XIX—XX века. Каталог (Государственный Эрмитаж. Собрание западноевропейской живописи). — Л.: Искусство, 1988. — С. 92.
4. ↑  Государственный Эрмитаж. — Фридрих, Каспар Давид «Восход луны (Двое мужчин на берегу)»

Արտաքին հղումներ
----------------

* del dipinto sul sito del Museo dell'Ermitage(չաշխատող հղում)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մայրամուտ (նկար)** կատեգորիայում։ |
**Կոջոյանի անվան գեղարվեստի դպրոց,** մանկական դպրոց Երևանում, հիմնվել է 1958 թվականին։ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի որոշմամբ 1959 թվականին կոչվել է նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի անունով։

Պատմություն
-----------

«Հակոբ Կոջոյան կրթահամալիրը» ստեղծվել է Երևանի թիվ 15 միջնակարգ դպրոցի (Երևանի Պերճ Պռոշյանի անվան թիվ 15 դպրոց) և Հակոբ Կոջոյանի անվան գեղարվեստի քառամյա մանկական դպրոցի (որը հիմնադրվել է 1957 թ. և անվանակոչվել Հ. Կոջոյանի անունով 1958 թ.) բազաների վրա` համաձայն Երևանի քաղաքապետի 28.01.1998 թ. թիվ 8 որոշման և ՀՀԿԳ նախարարի 25.02.1998 թ. N47-Մ հրամանի։

Դասավանդվում են գծանկարչություն, գեղանկարչություն, քանդակագործություն, դեկորատիվ կիրառական արվեստ, արվեստի պատմություն, դիցաբանություն, ռուսաց լեզու, անգլերեն և այլն։

Համալիրն ունի համակարգչային դասասենյակ, որը հնարավորություն է տալիս կրթությունը համապատասխանացնելու ժամանակի պահանջներին, ինչպես նաև՝ երեխաներին ծանոթացնելու նոր մասնագիտությունների (համակարգչային ձևավորում, գրաֆիկա, անիմացիա և այլն)։ Մարզադահլիճը գտնվում է անմխիթար վիճակում, ինչի պատճառով ֆիզկուլտուրայի դասերը անց են կացվում ոչ լիարժեք։

Կրթահամալիրը մշտապես մասնակցում է տարբեր մրցույթների. թե՛ Հայաստանում, թե՛ արտերկրում՝ արժանանալով մրցանակների ու մեդալների։ և հանրակրթական առարկաներ։

Դպրոցի սաների աշխատանքները ցուցադրվել են միութենական և միջազգային (Ֆրանսիայում, ճապոնիայում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Բրազիլիայում, Հոլանդիայում) ցուցահանդեսներում։ Մոսկովյան միջազգային մրցույթներում, ՄԱԿ-ի անդամ աֆրիկյան և ամերիկյան երկրների մշակութային կենտրոնում, Լիդիցե և Մարտին քաղաքներում կայացած մրցույթներում դպրոցի 20-ից ավելի սաներ արժանացել են ոսկե մեդալների ու դիպլոմների։ 2018-2019 ուս. տարվա շրջանակներում դպրոցում սովորում է մոտ 500 աշակերտ։ 2019-2020 ուս. տարվա ընդունելության համար երեծաները պետք է հանձնեն քննություն հետևյալ առարկաներից՝ Նկարչություն, Հայոց լեզու և Հանրահաշիվ։

Շրջանավարտներ
-------------

* Աշոտ Յան
* Արեգ Ազատյան
* Արեգ Պետրոսյան
* Արև Սամուելյան
* Գևորգ Մարտիրոսյան
* Կառլոս Սայադյան
* Հասմիկ Ավետիսյան
* Մինաս Հալաջ
* Միքայել Շարաֆյան
* Վահան Ռումելյան
* Վահան Քոչար
* Տիգրան Ասատրյան (նկարիչ)
* Տիգրան Հովումյան

Պատկերասրահ
-----------

* 
* Հակոբ Կոջոյանի կիսանդրին դպրոցի պատինՀակոբ Կոջոյանի կիսանդրին դպրոցի պատին
* Դպրոցը գտնվում է Մաշտոցի պողոտա 2 հասցեումԴպրոցը գտնվում է Մաշտոցի պողոտա 2 հասցեում
* Պերճ Պռոշյանի կիսանդրին դպրոցի բակումՊերճ Պռոշյանի կիսանդրին դպրոցի բակում
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2019-09-04 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 601)։*  |
**«Ծաղիկներով լանդշաֆտ (Նիրվանա)»** (սլովակ.՝ Krajina s kvetmi), սլովակ նկարիչ Զոլտան Պալուջիի (1898–1935) 1930 թվականին ստեղծած կտավը, որը գտնվում է Սլովակիայի ազգային պատկերասրահում։ Կտավն ունի 80 սմ բարձրություն, 100 սմ լայնություն, նյութը՝ կտավ յուղաներկ։

Նկարագրություն
--------------

Այս լանդշաֆտային աշխատանքը համարվում է նկարչի առավել ուշագրավ գործերից։ Բուդապեշտում, Կրակովում, Մյունխենում և Փարիզում անցկացրած տարիներին նկարիչը ծանոթացել է ժամանակակից արվեստի և ժամանակակից համաշխարհային գործընթացներին և ստեղծել Սլովակիայի արվեստի բալլադային պատկերը, որն իր վրա է կրում Էդվարդ Մունկի հոգեբանությունը և Պոլ Գոգենի սիմվոլիզմը, որը արտահայտվում է լանդշաֆտում։

«Ծաղիկներով լանդշաֆտը» 1930-ական թվականներին դարձել է մի շարք նկարների խորհրդանշական նախատիպ, և ստեղծվել է նկարչի ամենաարդյունավետ ժամանակաշրջանում։ Ձևի ու գույնի միախառնումը ընդգծում են նկարի խորհրդանշական ուղերձը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑
3. 1 2    Krajina s kvetmi. //   webumenia.sk. Посетен на 5 май 2016 г.
4. 1 2    Krajina s kvetmi, Palugyay, Zolo. //   europeana.eu. Посетен на 5 май 2016 г.
**Մայրենիք**, սեփականության տեսակ, որը վաղ ֆեոդալիզմի դարաշրջանում տարածված էր Հայաստանում։ Այս գույքն ունի սեփականության իրավունք, որի կրողը հանդիսանում է կինը։ Մայրենիքի սեփականության առարկան համարվել է անշարժ գույքը։ Որպես կանոն այն փոխանցվել է մորից որդիներին կամ դստրերին։ Այս իրավական երևույթը հայտնի էր դեռևս շումերական իրավական մշակույթում, որը հասարակ իրավունքի միջոցով ներթափանցել է Հայկական լեռնաշխարհ և մտել հայկական իրավունքի մեջ։ Մովսես Խորենացին գրում է, որ «Տիգրան II-ի որդին՝ Արտավազդ II-ը որպես բաժին իր եղբայրներին և քույրերին առանձնացնում է իր թագավորության շրջանների մի մասը»։

Կինը Հայաստանում հանդիսանում էր սեփականության իրավունքի ինքնուրույն սյուբեկտ։ Նա ոչ միայն տիրում և օգտվում էր իր շարժական և անշարժ սեփականությունից, այլև տարբեր իրավական ձևերով տնօրինում էր այն։ Արմեն Հայկյանցի կարծիքով, Հայաստանում վաղ ֆեոդալիզմի դարաշրջանում մայրենիք սեփականության իրավունքը հանդիսանում է նշանակալի փաստ, որը բնութագրում է կնոջ քաղաքացիական գործունեության ծավալը և նրա անձնական և սեփականատիրական-իրավական դիրքը ընտանիքում և հասարակությունում։ Նման սեփականության գոյության դեպքում կարելի է համարձակ հաստատել, որ վաղ ֆեոդալիզմի դարաշրջանում ֆեոդալների դասին պատկանող կանանց անձնական և սեփականատիրական իրավունքները եղել են բավականին լայն։ Իսկ դա անկասկած վկայում է հասարակական կյանքում բավականին ազատական, իսկ իրավական կյանքում` մասնավոր իրավական արժեքների առկայության մասին։

Տես նաև
-------

* Հայրենիք (սեփականություն)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мовсес Хоренаци. История Армении. Венеция. 1865. С. 207
2. ↑  А.М. Айкянц. История развития частного права в Армении. Ереван. 2006. С. 93-94
3. ↑  Ованнисян С. Право собственности «Майреник» в феодальной Армении // Вестник общественных наук, Ереван. 1970, №8(332). С. 17-29 (հայ.)
| **՞**Ջրաերեքնուկ եռատերև |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ջրաերեքնուկազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ջրաերեքնուկ եռատերև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Menyanthes trifoliata

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ջրաերեքնուկ եռատերև** (լատին․՝ Menyanthes trifoliata), ջրաերեքնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա սողացող կոճղարմատով ջրային բույս է։ Ցողունն ունի 30-60 սմ երկարություն։ 30 սմ երկարությամբ տերևները հերթադիր են և կոթերով։ 5-8 սմ երկարությամբ տերևիկները 3 հատ են, հակաձվաձև կամ էլիպսաձև։ Խիտ գագաթնային ողկյուզներում գտնվող ծաղիկները 10-20 հատ են։ Բաժակը հնգաբաժան է, 5 բլթակներով պսակը զագարաձև է և թեթևակի մսալի։ Բլթակները ներսից խիտ ծոպավոր են, սպիտակ կամ թույլ վարդագույն են, ծաղկումից հետո թափվող։ Պտուղը միաբույն երկփեղկ տուփիկ է։ Սերմերը սեղմված են և խոշոր։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Սևանի (Գիլի լիճ) Դարեղեգիսի (Չիմոյի և Փիրոսի լճեր) Զանգեզուրի (Վերդոյի լիճ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է համարյա ամբողջ Կովկասը, բարեխառն Եվրասիան և Հյուսիսային Ամերիկան։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1700-2000 մ բարձրությունների վրա, լճերում կանգնած ճահճացող ջրերում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին, պտղաբերում` օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Ազգային գվարդիայի և համալսարանական փաղանգի սպաները։ Հեղինակ՝ Պանոսա Արավանտինոս
**Համալսարանական փաղանգ** (հուն․՝ Πανεπιστημιακή Φάλαγγα) կամ **ուսանողական փաղանգ** (հուն․՝ Φοιτητική Φάλαγγα), 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Հունաստանի համալսարաններում սովորող ուսանողների կազմած ռազմական կորպուսը։

Պատմություն
-----------

Համալսարանական փաղանգը ստեղծվել է Աթենքի համալսարանի ռեկտորի անմիջական նախաձեռնությամբ՝ գերմանական ծագմամբ Օտտոն I արքայի գահընկեց արվելուց անմիջապես հետո։ Փաղանգի ստեղծումը պաշտոնապես հաստատվել է 1862 թվականի դեկտեմբերի 8-ին՝ կառավարական որոշմամբ։ Ըստ Հունաստանի թագավորության օրենսդիրի որոշման՝ համալսարանական կամ ուսանողական փաղանգն ստեղծվում էր որպես ազգային գվարդիայի մի մաս, որի հրամանատարին ընտրում էին սպաներն ու ուսանողները՝ քվեարկության միջոցով։

Ի սկզբանե փաղանգի կազմում ընդգրկված են եղել Աթենքի համալսարանի բոլոր թվով 612 արական սեռի ուսանողները՝ հետևազորի սպա Իոնաննիս Զումբուլիսի հրամանատարությամբ։ Շուտով նրան փոխարինում է լեյտենանտ Ալեքսանդրոս Պրայդիսը։ Այդ տարում փաղանգի անդամների քանակը հասնում է 840-ի։ Համալսարանական փաղանգը ֆինանսավորվել է ոչ կառավարական մի շարք բարեգործական կազմակերպությունների կողմից։ Մասնավորապես զինամթերքն ապահովել է հույն բարերար Դիմիտրիոս Վերնարդակիսը։ Զորամիավորման գործունեությանը վերաբերվող գրեթե բոլոր մյուս ծախսերը հոգացել է Աթենքի համալսարանի ֆոնդը։ Սկզբնական շրջանում փաղանգի ուսանողները հանդարտեցնում էին գահընկեց եղած արքայի համախոհների բարձրացրած անկարգություններն ու քաղաքացիական անհնազանդությունները, իսկ հետո սկսեցին հսկել մայրաքաղաք Աթենքի պետական շինությունները՝ նախարարությունները, գերատեսչությունները և խորհրդարանը։

Նմանատիպ միավորում 1897 թվականին ստեղծվել է Հունաստանին պատկանող Կրետե կղզում՝ ապստամբության ժամանակ, երբ տեղի ուսանողությունը միախմբվելով փորձել է տապալել «սև գնդապետների» վարչակարգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου» τομ.15ος, σελ.402
2. ↑  Λάζος Χρήστος, Ιστορία της Πανεπιστημιακής ή Φοιτητικής Φάλαγγας. Χρυσή Τομή, Αθήνα, 1980, σελ. 246.
**Թամադա**,ադիգերեն- «թհամատէ» — «ղեկավար» կամ պարսկերեն՝ dāmād «փեսա,փեսացու ») - խրախճանքի, խնջույքի, զանգվածային միջոցառման կարգադրիչ, ավելի նեղ իմաստով՝ հարսանիքի վարող։

Թամադան, որպես կանոն, ընտրվում է կազմակերպիչների կողմից, կամ միջոցառման մասնակիցների կողմից։ Թամադայի պարտականությունների մեջ են մտնում ճառերի և կենացների հերթականության հաստատումը, դերասանների և երգիչների ելույթների կազմակերպումը և վերահսկումը։ Թամադան ինքը սպիրտային խմիչքներ չի օգտագործում, կամ օգտագործում է շատ ավելի քիչ քանակությամբ քան հյուրերը։ Շատ երկրներում գոյություն են ունեցել նման կարգի ավանդույթներ, սակայն մինչ այսօր այն առավել շատ տարածված է Հայաստանում և այլ կովկասյան երկրներում։ Կովկասում գոյություն ունեն մի շարք կանոններ թամադայի համար (օրինակ հյուրերի ներկայացումը, կենացների հերթականությունը և այլն։

Թամադան ժամանակակից աշխարհում հետխորհրդային ժամանակներում
---------------------------------------------------------

Հետխորհրդային ժամանակաշրջանում թամադայի ավանդույթները տարածվել են Խորհրդային Միության բոլոր երկրներում։ Թամադա դառնալու համար պետք է ունենալ լավ գիտելիքներ տարբեր ազգերի ավանդույթների մասին և տիրապետել լավ հռետորական հմտությունների։ Կովկասյան ավանդույթները նախատեսում են երկար ճաշկերույթներ, ինչպես զվարճացնող միջոցառումների, հարսանիքների կամ ծննդյան օրերի առիթով, այնպես էլ անցանկալի, սակայն անխուսափելի միջոցառումների՝ հոգեհանգիստների ժամանակ։ Կովկասում երեխաները փոքրուց են սովորել դառնալ թամադա՝ օրինակ վերցնելով ավագ սերնդից։ Խորհրդային Միության այլ երկրներում տարածում է գտել թամադայի՝ որպես զվարճացնող միջոցառումների վարողի կարգավիճակը։

Տես նաև
-------

* Կոնֆերանսիե
Մանասի դամբարանը
**Մանաս Օրդո** (ղրղզ.՝ Манас Ордо), ղրղզների ազգային հերոս Մանասի պատվին կառուցված հուշահամալիր, որը համանուն էպոսում պաշտպանում և միավորում էր ղրղզներին։ Կառուցվել է կարախանիդյան դարաշրջանում, մոտ 1334 թվականին։ Ղրղզստանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող հուշահամալիրում է գտնվում դամբարանը, որտեղ պահվում են հերոսի մասունքները։ Համալիրի գտնվելու վայրը բնավ պատահական չէ. ըստ լեգենդի, հենց Տալասի հովտում էր տեղակայված Մանասի և նրա զորքի հիմնական ռազմակայանը։

Տեղագրություն
-------------

Համալիրը գտնվում է Ղրղզստանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Տալաս քաղաքից 12 կմ դեպի արևելք։ Մանասից հարավ հոսում է Տալաս գետը, որի հետևում սկսվում են ղրղզական բարձր լեռները։

Մանաս էպոսը պատմում է Ղրղզստանի Բաթիր Մանասի մասին, որը ղրղզներին Ալթայից Տյան Շան է վերադարձրել, իսկ ավելի ուշ պաշտպանել է նրանց չինական հարձակումներից։ Էպոսը պատմական է, ուստի դրանում նկարագրված իրադարձությունների զգալի մասը իրականում տեղի են ունեցել։ Էպոսը համարվում է Ղրղզստանի ժողովրդի կյանքի յուրատեսակ հանրագիտարան, նրա հնագույն պատմության վկայությունը։

Ղրղզական ազգային հերոսի հիշատակը պահպանելու համար համալիր է ստեղծվել։ Մանասի գերեզմանը կամ Մանասի կումբեզը այս համալիրի ամենագլխավոր տեսարժան վայրն է։ Իրականում չկա հաստատում, որ կումբեզը Մանասի գերեզմանն է։ Կումբեզը կառուցվել է էպոսի նկարագրած իրադարձություններից 5 դար առաջ։ Ենթադրություններ կան, որ այնտեղ հանգչում է կարահադինյան խանի դուստրը։ Դամբարանն առանձնանում է հետաքրքիր ճարտարապետությամբ. պատերը ծածկված են կավից պատրաստված խճանկարով, գմբեթը կտրված կոն է։

### Զբոսայգի

Հուշահամալիրը ներառում է նաև ընդարձակ զբոսայգի։ Այգու կենտրոնում կա աստղ, որի վրա կանգնած է Մանասը։ Այս աստղի շրջակայքում կան քարե կերպարներ, որոնք ենթադրաբար ներկայացնում են Մանասի աջակիցներին ու մարտիկներին։

### Թանգարան

Թանգարանը տեղեկություններ է տրամադրում Մանասի և նրա պատմության մասին։ Մանասչիները, որոնք շարունակում են Մանասի ավանդույթը մինչև օրս, նույնպես պատկերված են այստեղ։ Մանասի հայտնի տեսարանները նույնպես ցուցադրվում են տրամապատկերի տեսքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GDE.KG
2. ↑  Туристический путеводитель по Киргизстану
3. ↑  Stephan Flechtner, Dagmar Schreiber: Kirgistan: Zu den Gipfeln von Tien Schan und Pamir.
**Թամարա Արկադևնա Աստաֆևա** (1937, Զիրյանկա, Յակուտիայի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), սովետական, ռուս մանկաբույժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական բժիշկ (1985)։

Կենսագրություն
--------------

Թամարա Աստաֆևան ծնվել է 1937 թվականի մարտի 14-ին Զիրյանկայում (Սախա-Յակուտիայի Հանրապետություն)։

Մեկ տարի չանցած ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Նովոսիբիրսկ։ 12 տարեկանում ընտանիքը կրկին տեղափոխվել է Կեմերովոյի մարզի Կիսելյովսկ քաղաք։

Ավարտելուց հետո ընդունվել է Տոմսկի պետական բժշկական ինստիտուտ։

1963 թվականին ավարտել է ինստիտուտը և ուղարկվել Տոմսկի մարզի Ասինո քաղաքի կենտրոնական հիվանդանոց, որտեղ դարձել է մանկական բաժանմունքի վարիչ։ 1965 թվականից շրջանային մանկաբույժ էր։

Նա հիվանդանոցի արհմիության նախագահն էր։

1972 թվականին անդամագրվել է Խորհրդային Միության Կոմունիստական կուսակցությանը։

Մինչ 2006 թվականը աշխատել է մանկական կլինիկայում, սակայն կաթվածի պատճառով ստիպված է եղել թողնել բժշկական պրակտիկան։ Այնուհետև հինգ տարի որպես բժիշկ աշխատել է Ասինովսկի ավտոմոբիլային տրանսպորտի ձեռնարկությունում, որից հետո անցել է թոշակի։

Ապրում է Ասինոյում։

Ընտանիք
-------

Ապագա ամուսնու՝ Անատոլիի հետ ծանոթացել է 1964 թվականին պարահրապարակում։ Ունեն երկու երեխա՝ Սվետլանան (տեղական մանկական հիվանդանոցի բուժքույր) և Արկադին (Տոմսկի ռազմաբժշկական ակադեմիայի դասախոս)

Մրցանակներ և կոչումներ
----------------------

* ԽՍՀՄ ժողովրդական բժիշկ (1985)
* «Պատվո նշան» շքանշան (1972)
* Շնորհակալագրեր Ռուսաստանի Դաշնության Առողջապահության նախարարությունից (1976, 1980, 1984)
* Արհմիության կենտրոնական կոմիտեի պատվոգիր և շնորհակալագիր (1989, 1996)
* Գրանցված է Տոմսկի շրջանի առողջապահական աշխատողների Պատվո գրքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Астафьева Тамара Аркадьевна // Ежегодник Большой Советской Энциклопедии, 1986 (вып. 30). М. «Советская энциклопедия», 1986. стр. 558
2. 1 2 3 4  *Эрика Журавецкая*. Родник доброты и милосердия(չաշխատող հղում)
 // газета «Диссонанс». 16.03.2017
3. 1 2  Томская областная организация Профсоюза работников здравоохранения РФ. Занесены в Книгу Почёта
**Ծաղիկների փառատոն** (ճապ.՝ 花祭 *Հանա Մացուրի*), ճապոնական ոչ պաշտոնական տոն, նվիրված է Բուդդայի ծննդյան օրվան։ Տեղի է ունենում ամեն տարի ապրիլի 8–ին։

Տոնի պատմություն
----------------

Տոնը փոխառվել է Չինաստանից, առաջին անգամ այն նշվել է 606 թվականին Գենկոձի տաճարում (նահանգ Յամատո) Սույկո կայսրուհու կառավարման շրջանում։ Տոնի մասին առաջին գրավոր հիշատակությունները հանդիպել են 840 թվականին, երբ կայսերական պալատում տեղի էր ունենում Բուդդայի Ծննդին նվիրված ծիսակատարությունը։

Տոնը ամենամեծ ժողովրդականությունը ձեռք է բերել Մեյձիի դարաշրջանում (1868—1912)։

Առանձնահատկություններ
---------------------

Տոնի ժամանակ յուրաքանչյուր բուդդայական տաճարում տեղադրում են առանձին զոհասեղան, շրջանակված ծաղիկներով։ Նրա շուրջը տեղադրում են գետնանուշ, որի կենտրոնում գտնվում է նորածին Բուդդայի արձանը։ Այցելուները օգտագործում են հատուկ երկար շերեփ, քաղցր *ամաթիան* (թեյ պատրաստված դրախտավարդի թերթիկներով) լցնելու սրբության գլխին։ Ամենածեծված լեգենդը Բուդդայի ծննդի մասին այն է, երբ երկնային վիշապները թրջում են նրա գլուխը ջրով, ըստ մեկ այլ լեգենդի, նույն քաղցր թեյով։ Վանականները տոնին այդ թեյից պատրաստում են տասնյակ լիտրերով, շատերը վերցնում են այն իրենց հարազատների և ընկերների համար։ Համարվում է, որ այն կարող է բուժել շատ հիվանդություններ։ Ծաղիկները խորհրդանշում են Լումբինի այգին, որտեղ ծնվել է Լույսը։

Այդ օրը ճապոնական մեծ քաղաքներում տեղի են ունենում տոնական երթեր, մասնակիցները հագած են լինում ավանդական կիմոնո։ Որոշ շրջաններում իրականցվում է մանրանկարչական գահավորակ, զարդարված ծաղիկներով և արձանիկով երեխա Բուդդան ներսում։ Ճանապարհները նույնպես զարդարվում են սպիտակ թղթե լապտերներով կարմիր և սև հիերոգլիֆներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  JAANUS / kanbutsu-e 潅仏会

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ծաղիկների փառատոն** կատեգորիայում։ |
**Թաղի Ազիզաղա օկլի Թաղիև** (ադրբ.՝ Tağı Əzizağa oğlu Tağıyev, նոյեմբերի 7, 1917(1917-11-07), Բաքու, Բաքվի նահանգ - հունիսի 27, 1993(1993-06-27), Բաքու, Ադրբեջան), արվեստի վաստակավոր գործիչ, Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1982);

Կենսագրություն
--------------

Թաղի Թաղիևը ծնվել է 1917 թվականի նոյեմբերի 7-ին Բաքվում։ Թաղի Թաղիևը ստացել է կրթություն Ադրբեջանի պետական տեխնիկական քոլեջում 1931-1935 թվականիններին։ Այնուհետև 1940-1941 թվականներին սովորել է Մոսկվայի արվեստի ինստիտուտում։ Նա հիմնականում թեմատիկ նկարազարդումների, նատյուրմորտների, դիմանկարների և լանդշաֆտային նկարների հեղինակ է։ Նրա աշխատանքում կարևոր դեր է խաղում պատմական թեմաների և պատմական անհատականությունների պատկերացումը և բնության պատկերը։ Թաղի Թաղիևը եղել է բազմաթիվ արտասահմանյան երկրներում ՝ Թուրքիայում, Հունաստանում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Իսպանիայում և այլք. և նկարագրել է նրանց կյանքը։

Նկարչի լավագույն աշխատանքներից ՝«Մանկության հիշողություններ»ը, «Աբսերոն լեռնաշղթա»ն, «Գեղեցիկ աղջիկ»ը, «Նայիր աղջիկ»ը և շատ այլ գործերը ցուցադրվել են Պրահայում, Պեկինում, Դակարում և Բաղդադում։

Տագի Թագիևի գործերը ցուցադրվում և պահվում են Արևելյան արվեստի թանգարանում (Մոսկվա), Ադրբեջանի Ռուստամ Մուստաֆաևի անվան արվեստի ազգային թանգարանում, Ադրբեջանի պետական արվեստի պատկերասրահում և այլ թանգարաններում։

Թաղի Թաղիևը մահացել է 1993 թվականի հունիսի 27-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ժողովրդական նկարիչ
2. ↑  Миклашевская Н. Глава вторая 1941 — 1945 годы // Живопись. — Искусство Советского Азербайджана. Живопись. Графика. Скульптура. — М.: Советский художник, 1970. — С. 69. — 207 с.
3. ↑  TAĞI TAĞIYEV
| **՞**Ծվծվուկ Արաքսի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մեխակազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ծվծվուկ Արաքսի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Silene araxina

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ծվծվուկ Արաքսի** (լատին․՝ Silene araxina), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-40 սմ բարձրությամբ բազմամյա, գեղազարդային բույս է։ Արմատամերձ տերևները կոթունավոր են, իսկ ցողունայինները՝ նստադիր։ Ցողունների հիմքում խմբված են մահացած տերևների հիմքերը, որոնք կոշտ են ու չռված։ Պսակաթերթերը վարդագույն են և ունեն ենթաբաժակ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Սելիմի լեռնանցք, Ջերմուկ քաղաքի շրջակայք)։ Աճում է նաև Հյուսիս արևելյան Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1900-2400 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնացող հիմնական սպառնալիքներն են ճանապարհաշինությունը և ռեկրեցիոն տրորումը։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությամ մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
| **՞**Թեզիում Սովիչի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սանտալազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Թեզիում Սովիչի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Thesium szovitsii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թեզիում Սովիչի** (լատին․՝ Thesium szovitsii), սանտալազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ է, որը հանդիպում է Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում և աճում՝ Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում։ Տեսակի գոյությանը ուղղակի վտանգ չի սպառնում։ Կապված հատկապես տարածքների ինտենսիվ յուրացման հետ՝ աճման պայմանների փոփոխությունը կարող է առաջացնել տեսակի բնակության շրջանի կրճատում։ Քանի որ տեսակի հիմնական տարածման շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանվելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հրանտ Լևոնի Մանվելյան** (փետրվարի 3 (16), 1907, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 14, 1995(1995-02-14), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային ռեժիսոր և դերասան։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960)։

Կենսագրություն
--------------

1953 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Լունաչարսկու անվան թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։ 1931-1963 թվականներին աշխատել է Գյումրիի, Կիրովականի, Սուխումի քաղաքային, Հոկտեմբերյանի, Դիլիջանի, Նոյեմբերյանի, Էջմիածնի, Արթիկի, Արտաշատի, Կամոյի և այլ շրջանային թատրոններում։ 1963 թվականից աշխատել է Արտաշատի շրջանային թատրոնում։ Լավագույն դերերից են՝ Սուրեն (Շիրվանզադեի «Պատվի համար»), Շմազա (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ»), Արթուր («Բոռը», ըստ Վոյնիչի), բեմադրություններից (շուրջ 250)՝ Մ. Գորկու «Վերջինները», Գոգոլի «Ռևիզորը», Վոյնիչի «Բոռը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 241.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հրանտ Մանվելյան Archived 2016-03-24 at the Wayback Machine.
* Հրանտ Մանվելյան Archived 2016-03-12 at the Wayback Machine.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 241)։*  |
«**Ռադիոսիրողի համաշխարհային օր**» (անգլ.՝ World Amateur Radio Day), ոչ պաշտոնական տոն, որը նշվում է ամեն տարի՝ ապրիլի 18-ին։ Տոնում են սիրողական ռադիոկապով տարված մարդիկ։

Պատմություն և տոնակատարություն
------------------------------

«Ռադիոսիրողի համաշխարհային օրը» նշում են աշխարհի ավելի քան հարյուր հիսուն երկրի ռադիոսիրողները, բայց ավելի լայնամասշտաբ այն նշում են «Միջազգային ռադիոսիրողների միությունում» (The International Amateur Radio Union, IARU):

«Ռադիոսիրողի համաշխարհային օրվա» ամսաթիվը պատահական չի ընտրվել։ 1825 թվականի ապրիլի 18-ին Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում ռադիոհաղորդավարները ստեղծել են «Միջազգային ռադիոսիրողների միությունը», որը կոչված էր միավորելու սիրողական ռադիոհաղորդակցություններում ներգրավված բոլոր մարդկանց։ 2005 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության Պետական դումայի պատգամավոր, էներգետիկայի, տրանսպորտի և կապի կոմիտեի անդամ Գալիչանին իր շնորհավորական ուղերձում այսպես է արտահայտվել ռադիոսիրողների և նրանց հոբբիների մասին։ 

> *«Ինչպես նախորդ տարիներին, այնպես էլ հիմա ռադիոյի հոգին ու շարժիչ ուժը եղել ու մնում են ռադիոսիրողները։ Նրանց ոգևորությունը, նվիրվածությունը ռադիոյի հետագա նվաճումների բանալին են»*։
> 
> 

 «Ռուսաստանի ռադիոսիրողների միությունն» ստեղծվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, իսկ արդեն 1994 թվականին մտել է «Միջազգային ռադիոսիրողների միություն» և սկսել այդ օրը նշել նրա հետ միասին։

Ամեն տարի սիրողական ռադիոյի համաշխարհային օրը նշվում է նոր նշանաբանով։ Օրինակ՝ 2007 թվականին տոնի նշանաբանն էր «Ընդլայնելով ռադիոկապի աշխարհը» կարգախոսը։ 2013 թվականին տոնը նվիրված էր արտակարգ իրավիճակներում սիրողական ռադիոյի առաջին օգտագործման հարյուրամյակին։

Տես նաև
-------

* Ռադիոյի օր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  18 апреля — Международный день радиолюбителя | Другие новости
2. ↑
3. ↑  QRZ.RU — Russian HamRadio server :: Поздравление радиолюбителей из Государственной Думы РФ
4. ↑  ARRL. 2013 World Amateur Radio Day — April 18 — Celebrates 100 Years of Disaster Communications

Արտաքին հղումներ
----------------

* World Amateur Radio Day(անգլ.)
**Մանրէային պարարտանյութեր**, գյուղատնտեսական բույսերի համար օգտակար մանրէներ պարունակող պատրաստուկներ։ Մանրէային պարարտանյութերը խթանում են հողի կենսաքիմիական պրոցեսները և բարելավում բույսերի արմատային սննդառությունը։ Հայտնի տեսակներից են նիտբագինը, ռիզոտորֆինը, ազուռաբակւռերինը Ա ֆոսֆորաբակտերինը։

Նիտրագինն օգտագործվում է բակլազգի բույսերի պարարտացման համար։ Պատրաստվում է այդ ընտանիքի յուրաքանչյուր տեսակին բնորոշ պալարամանրէների ակտիվ ռասայից՝ դրանք բազմացնելով վարակազերծված և օրգանական նյութերով հարուստ միջավայրում։ Ստացվել է 1896 թ-ին, Գերմանիայում։ Մանրէները թափանցում են մազարմատների մեջ, գոյացնում պալարիկներ, ապա բազմանալով դրանց հյուսվածքներում, կապում են մթնոլորտի ազոտը, որի զգալի մասը յուրացվում է բույսի կողմից։ Նիտրագինն ավելի արդյունավետ է, երբ կիրառվում է օրգանական և հանքային պարարտանյութերի հետ։

Ռիզոտորֆինը օգտագործվում է բակլազգի բույսերի սերմերը պալարամանրէներով վարակելու համար։ Ստանում են աորֆի մանրուքը (որպես լցանյութ) γ ճառագայթներով վարակազերծելու և այդ սննդարար միջավայրում պալարամանրէների մաքուր կուլտուրայի ցանքի միջոցով։

Ֆոսֆորաբակաերինը սպիտակ, բաց մոխրագույն կամ դեղնավուն փոշի է։ Սրա յուրաքանչյուր գրամում պարունակում է 8, 5-16 միլիարդ մանրէների սպորներ, որոնք ունակ են ֆոսֆորօրգանական միացությունները մատչելի դարձնել բույսերի համար։ Առավել արդյունավետ է կիրառել օրգանական և հանքային պարարտանյութերի հեա։ Սովորաբար մանրէային պարարտանյութերը օգտագործում են սերմերի կամ տնկանյութերի հեա։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 251)։*  |
**«Ծուղրութի ավետարան»**, հայերեն մագաղաթյա ձեռագիր-մատյան, որը պարունակում է Աստվածաշունչ մատյանի Նոր Կտակարանի չորս Ավետարանները։ Ընդօրինակվել է 974 թվականին։ Գրչության վայրը և մանրանկարիչը հայտնի չեն։ Գրիչը Հովհաննեսն է, հիշատակարանի հեղինակը և ձեռագրի ստացողը՝ Եղիա քահանան։ Ձեռագիրն այժմ գտնվում է Վրաստանի Ախալցխայի շրջանի Ծուղրութ գյուղում։

«Ծուղրութի Ավետարանը» հայ միջնադարյան արվեստում նշանակալից է նախ՝ հնագրության և ապա՝ մանրանկարչության առումով։ Հիսուսի կյանքը պատկերող թեմատիկ մանրանկարաշարը հետաքրքրական է պատկերագրության հնամենի առանձնահատկություններով։ Ոճական առումով հայկական մանրանկարչության այսպես կոչված՝ «ժողովրդական ուղղության»-ը հարող այդ մանրանկարներին բնորոշը պարզ, նույնիսկ պարզունակ միջոցներով արտահայտչականության և անմիջական տպավորության հասնելու ձգտումն է։

Գրականություն
-------------

* Հովսեփյան Գ. Գրչութեան արվեստը հին հայոց մեջ, մաս 3, Վաղարշապատ, 1913, էջ 23 - 24։
* Հովսեփյան Գ. Հիշատակարանք ձեռագրաց, հ. 1, Անթիլիաս, 1951, էշ 129 - 30։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ծուղրութ գյուղի պահապանը. ինչո՞ւ այն չի նորոգվում


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 146)։*  |
| **՞**Թխենի սովորական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Թխենի |
|
|
| Տեսակ | Թխենի սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Padus racemosa

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թխենի սովորական** (լատին․՝ Padus racemosa), վարդազգիների ընտանիքի, թխենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 17 մ բարձրությամբ և 30-40 սմ բնի տրամագծով։ Կեղևը գորշասևավուն է, ճաքճքված։ Երիտասարդ ճյուղերի և ընձյուղների կեղևը փայլուն շագանակագույն է։ Տերևներն էլիպսաձև են, 15 սմ երկարությամբ և 7 սմ լայնությամբ, աշնանը ստանում են նարնջակարմրավուն գունավորում։ Սպիտակ, հաճելի բուրմունքով ծաղիկները հավաքված են 8-12 սմ երկարությամբ և 2,5-3,5 սմ լայնությամբ հուրաններում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Սիբիրում, Արևմտյան Եվրոպայում, Բալկաններում, Հյուսիսային Անատոլիայում, Աֆղանստանում, Հիմալայներում։ Հանդիպում է Հայաստանի հյուսիսարևելյան անտառային շրջաններում, Ապարանում, Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում։ Սովորաբար աճում է վերին լեռնային գոտում՝ անտառների վերին եզրերին, հատկապես հյուսիսային լանջերում, գետափերին։

Կիրառություն
------------

Մեղրատու բույս է։ Բնափայտը օգտագործվում է ատաղձագործության բնագավառում։ Կեղևից ստանում են կանաչ և գորշավուն ներկեր։ Տերևները պարունակում են 154-280 մգ/տոկոս վիտամին C և պրունոզին կոչվող եթերայուղ։ Պտուղներն օգտագործվում են հրուշակեղենի արտադրության մեջ, հյութեր, խմիչքներ, լիկյորներ, օղի պատրաստելու համար։ Թխենին լայնորեն է օգտագործվում կանաչապատման բնագավառում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (384)։
**Կաթով սուրճ** (ֆր.՝ café au lait), ֆրանսիական տաք սուրճ, պատրաստվում է սուրճի և տաք կաթի խառնուրդից։

Անվանում և պատրաստում
---------------------

Այս սուրճի անվանումն ու պատրաստման եղանակները տարբեր երկրներում տարբեր են։

### Եվրոպա

Ամաններ, որոնք օգտագործվում են Ֆրանսիայում կաթով սուրճ մատուցելու համար
Եվրոպական երկրներում կաթով սուրճը հայտնի է տարբեր անուններով, Իսպանիայում՝ «*café con leche*», Լեհաստանում՝ «*kawa biała*», Գերմանիայում՝ «*Milchkaffee*», Նիդերլանդներում՝ «*koffie verkeerd*»: Հյուսիսային Գերմանիայում առավել տարածված է սուրճի ֆրանսերեն անվանումը՝ «*café au lait*»:

Իր հայրենիքում խմիչքը պատրաստվում է սև սուրճից և նախապես ջեռուցված կաթից։ 1940-ական թվականներին էսպրեսո մեքենաների ի հայտ գալուց հետո, կաթով սուրճ պատրաստելու համար հաճախ օգտագործվում է էսպրեսո։

Կաթով սուրճը մատուցվում է «ֆրանսիական ձևով» (ի տարբերություն իտալական լատտե սուրճի)՝ սպիտակ կերամիկական բաժակի կամ ամանի մեջ (լատտե սուրճը մատուցում են սովորաբար երկար բաժակով)։ Նույն կաթով սուրճով կարելի է պատրաստել ինչպես էսպրեսոյով, այնպես էլ սև սուրճով, իսկ լատտեն պատրաստվում է միայն էսպրեսոյից։

### Ամերիկա

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում կաթով սուրճը պատրաստվում է սև սուրճի հիման վրա։ Պատրաստվում է կաթիլային եղանակով կամ ֆրենչ-պրեսսի և տաքացրած կաթի միջոցով, ինչը տարբերվում է էսպրեսոյի հիման վրա պատրաստված լատտե սուրճից։ Կաթով սուրճը շատ դեպքերում մատուցվում է բաժակի մեջ (բացառությամբ ֆրանսիական ոճով աշխատող որոշ հաստատությունների, որոնք կաթով սուրճը մատուցում են ամանով)։

Հյուսիսային Ամերիկայում կաթով սուրճը հայտնի է ֆրանսիական անունով` «*café au lait*»: Միևնույն ժամանակ, որոշ սրճարաններ (այնպիսին, ինչպիսին է *Starbucks*-ը) այն մատուցում են «միստո» անունով (անգլ.՝ misto) և թափանցիկ ապակե բաժակներով։

Տես նաև
-------

* Լատտե
* Մելանժ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Starbucks.com (անգլ.)
**«Մասունք»** ազգագրական երգի-պարի համույթ Հայաստանում։

Պատմություն
-----------

Համույթը հիմնադրվել է 1986 թվականին տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածու, բանահավաք-ազգագրագետ, պարագետ, պարուսույց Ռուդիկ Հարոյանի նախաձեռնությամբ` որպես Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտի գեղարվեստական խումբ։ Խումբը գործել է մինչև 1989 թվականը։

2007 թվականին Ռուդիկ Հարոյանը Երևանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում վերաբացել է «Մասունքը» նոր կազմով։
2007-2010 թվականներին խմբի երգուսույցն ու երաժշտական մասի ղեկավարն է եղել Մարինե Մկրտչյանը։ 2010 թվականի հուլիսից խմբի գործունեությունը ժամանակավորապես դադարեցվել է։ 2011 թվականի հոկտեմբերից խումբը նոր եռանդով շարունակել է իր գործունեությունը և 2012 թվականի ապրիլից գործում է Հայաստանի ազգային սկաուտական շարժում «ՀԱՍԿ» ՀԿ-ի հովանու ներքո։
Ռուդիկ Հարոյանի բանահավաքչական նվիրյալ գործունեության շնորհիվ՝ «Մասունքը» ներկայացնում է Ջավախքի, Փերիայի, Վանի, Վասպուրականի, Կարնո, Մուսալեռան, Մուշի, Տարոնի և այլ շրջանների ավանդական երգի, պարի ու պարերգի բացառիկ նմուշներ։
Խմբի նպատակն է միանգամայն անխառն ներկայացնել և տարածել մեր ազգային ավանդական երգի ու պարի թանկ նշխարներն ու մասունքները, վերականգնել հայկական ավանդական տոներն ու ծեսերը և դրանք վերադարձնել ժողովրդին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Աղբյուրներ
----------

* Մասունք ազգագրական համույթի ֆեյսբուքյան էջ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մասունք ազգագրական համույթի ելույթներից-Ալաշկերտի քոչարի
* Մասունք ազգագրական համույթի ելույթներից-Ծափ պարերի 3 նմուշ
* Մասունք ազգագրական համույթի ելույթներից-Էրիշտա
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մատինյան (այլ կիրառումներ)

**Լևոն Արշալույսի Մատինյան** (սեպտեմբերի 11, 1923(1923-09-11), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային նյարդաֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1986)։ ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1984)։

Կենսագրություն
--------------

1946 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի բժշկական ինստիտուտը։ 1947 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում, 1971 թվականից՝ նյարդա-էնդոկրին փոխհարաբերության լաբորատորիայի վարիչ։ Գիտական հետազոտությունները վերաբերում են նյարդաբանության, նյարդերի ու ներզատիչ գեղձերի փոխհարաբերության, երիկամների գործունեության նյարդա-հումորալ կարգավորման, կենտրոնական նյարդային համակարգության հետ մակերիկամների և ենթաստամոքսային գեղձի փոխհարաբերության, արյունաստեղծման համեմատական-ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների հարցերին։ Նյարդային վնասվածքների ֆերմենտային բուժման նրա մշակած մեթոդը ԽՍՀՄ-ում կիրառվում է նյարդաբուժության մեջ։ Մատինյանը եղել է ԱՄՆ-ի պարապլեգիական ընկերության պատվավոր գիտական խորհրդատու (1976 թվական), գլխուղեղի ուսումնասիրության միջազգային կազմակերպության անդամ (1979 թվական)։

Անդամակցություն
---------------

* Ուղեղի հետազոտության միջազգային կազմակերպության անդամ, 1979
* Միջազգային պարապլեգիական բժշկական ընկերության անդամ, 1993
* Նյու Յորքի ԳԱ անդամ, 1995
* Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային ակադեմիայի անդամ, 1996
* ՀՀ վիրաբուժության ԳԱ ակադեմիկոս, 1998
* Հայկական ֆիզիոլոգիական ընկերության նախագահ, 2003

Մրցանակներ
----------

* 2000-ամյա փառքի մեդալ, ԱՄՆ, 1998
* ՌԴ Լոմոնոսովի անվան ոսկե մեդալ, 2003
* 20-րդ դարի գիտական նվաճումների համար միջազգային արծաթե մեդալ, Քեմբրիջ, Անգլիա, 1998

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 289)։*  |
Կաթնահացեր
**Կաթնահաց (պլյուշկա)** (նաև ***դարչինով բուլկի***, ***դարչինով կաթնահունց***), քաղցր բուլկի` ժապավենի նման ոլորած։ Որպես միջուկ օգտագործվում է շաքար, վրան թեթևակի լցնում են դարչին։

Ռուսական հրուշակագործները թխում են «Մոսկավյան պլյուշկա» անվանումով մեծ կաթնահացեր, վրան թեթևակի ցանում են շաքարի փոշի։

Պլյուշկա անվանումն առաջացել է հին ռուսերեն «плющька» բառից, որ նշանակում է հարթ, տափակեցրած, քանի էր կաթնահացը հարթ է։ Ծագման մյուս տարբերակը պոչխաղուկի ձևով բուլկին է։

Դարչինով կաթնահաց` շաքարե ջնարակով
**Պլյուշկա** (նաև ***խխունջ***, ***ոստրե***), քաղցր բուլկի` խխունջի նման։ Որպես միջուկ օգտագործվում է շաքար, վրան թեթևակի լցնում են դարչին։

Կաթնահաց պատրաստում են եվրոպական շատ երկրների խոհանոցներում, նորվեգացիները դա անվանում են *skillingsbolle*, շվեդները` *kanelbulle* (հաճախ է հիշատակվում Կառլսոնի մասին մուլտֆիլմերում), դանիացիները` *kanelsnegl*, ֆինները` *korvapuusti*: 1999 թվականից Շվեդիայում հոկտեմբերի 4-ը նշվում է որպես «Կաթնահացի օր» (*Kanelbullens dag*): Կաթնահացերի վրա (անգլ.՝ cinnamon roll) է մասնագիտանում միջազգայնորեն ճանաչված «Cinnabon» արագ սննդի սպասարկման կենտրոնների ցանցը։

* Կաթնաբացով ափսեԿաթնաբացով ափսե
* ԿաթնահացԿաթնահաց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Плюшка Московская
2. ↑  Плюшка, описание
3. 1 2  Плюшка // Этимологический словарь русского языка М. Фасмера
4. ↑  Плюшка // Словарь Ожегова
**Ռավելինյան դարպասներ**, քաղաքային դարպաս, Վիբորգ քաղաքի Աննինսկի ամրությունների չորս պահպանված ամրոցային դարպասներից մեկը։ Կառուցվել է 18-րդ դարի կեսերին ռուսական դասականության ոճով՝ որպես Վիբորգի ամրոցի պաշտպանական համալիրի մաս։ Ընդգրկված է ճարտարապետական հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

1730-1750-ական թվականներին Վիբորգը հյուսիսարևմտյան կողմից պաշտպանելու համար գեներալ Ալֆերի Կուլոնի նախագծով կառուցվել է Կորոնո-Սանկտ Աննա ամրոցը, որը կիսաօղակով փակել է Վիբորգի ամրոցի դիմացի ափը։ Ամրոցը, որը հատակագծով նման էր թագի, ներառել է երեք եռանկյունաձև «ատամ»-ռավելին՝ ամրոցների միջև ընկած խրամատի դիմաց։

Ռավելինի միջով անցնող ճանապարհը Ֆրիդրիխսհամի դարպասների կողմից
Երկրորդ ռավելինի միջով անցկացվել է Ֆրիդրիխսհամի ճանապարհը, որի միջոցով իրականացվել է քաղաքից դեպի արևմուտք ամբողջ երթևեկը։ Ճանապարհը սկսվել է Ֆրիդրիխսհամի դարպասից՝ երկրորդ և երրորդ ամրոցների միջև ընկած միջնապատնեշի միջով, այնուհետև խրամուղու և գետի երկայնքով հետիոտներն ու սայլերը հասել են ժայռափորին, որն առանձնացված է եղել դարպասներով, որտեղից էլ փայտե կամուրջ է գցվել դեպի խրամատ։ Այսպիսով, մինչև 19-րդ դարի երկրորդ կեսը քաղաք տանող ճանապարհը հուսալիորեն փակված է եղել պաշտպանական կառույցներով և կրկնակի դարպասներով՝ ներքին Ֆրիդրիխսհամի և արտաքին՝ Ռավելինյան։ 1865 թվականին՝ հին ամրությունների միջով լայն մայրուղի անցկացնելուց հետո (այժմ՝ Օստրովնայա փողոց), դարպասի հին ճանապարհը դարձել է հետիոտնային (ներկայիս անվանումը՝ Պետրովսկայա փողոց)։ Կրկնակի դարպասները դեռևս օգտագործվում են իրենց նպատակային նշանակությամբ, ի տարբերություն Երկրորդ Ֆրիդրիխսհամի դարպասի (երրորդ և չորրորդ բաստիոնների միջև) և երկրորդ բաստիոնում։

Ռավելինյան դարպասի կամարակապ հատվածը սալապատված է քարերով, երկու կողմից ձևավորված է ռուսական կլասիցիզմ ոճով՝ քառանկյուն հարթ որմնասյուներով և ախավեղագեսով։ Դարպասի առջև գտնվող հողաթմբի վրա՝ եղբայրական գերեզմանոցում, տեղադրվել է հուշարձան 1710 թվականին Վիբորգի պաշարման ժամանակ զոհված ռուս զինվորների հիշատակին։

Գրականություն
-------------

* *Кепп Е.Е.* Выборг. Художественные достопримечательности / Ред. О.В. Казаков. — Выборг: «Фантакт», 1992. — 200 с.
* *Неувонен П. Пёюхья Т. Мустонен Т.* Выборг. Архитектурный путеводитель / Пер. Л. Кудрявцевой. — 2-е изд. — Выборг: «СН», 2008. — 160 с. — ISBN 5-900096-06-8

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Знакомьтесь, Выборг

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ռավելինյան դարպասներ** կատեգորիայում։ |