recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ձյան սահման**, երկրի մակերևույթի պայմանական սահման, որից բարձր մթնոլորտային պինդ տեղումների կուտակումը գերազանցում է դրանց հալվելուն ու գոլորշիանալուն։ Տարբերում են իրական (ձյան սահմանի ամենաբարձր դիրքն ամառվա վերջին) և սեզոնային (կամ ժամանակավոր) ձյան սահման։ Ձյան սահմանի բարձրությունը պայմանավորված է վայրի աշխարհագրական լայնությամբ, կլիմայով, լեռնագրությամբ և այլն։ Ձյան սահմանն Անտարկտիկայում գտնվում է ծովի մակարդակին մոտ, Տիբեթում՝ 7 կմ բարձրության վրա։

Ձյան սայմանի տեսակներ
---------------------

* **Կլիմայական ձյան սահման** (*տեսական*) —

հորիզոնական անստվեր մակերևույթի վրա ընկնող պինդ տեղումների մի մասի պահպանման ստորին սահմանը։

* **Մակարդակ 365** —

ամենացածր բարձրությունը, որտեղ ձյունը ծածկված է ամբողջ տարին։ Հաշվարկվում է ձյան տևողության տվյալների վերընթաց ինտերպոլացիայի միջոցով։

* **Բուն ձյան սահման** (*տեղային*) — ձյան սահմանի ամենաբարձր դիրքը ամռան վերջին իրական մակերևույթի վրա։
* **Սեզոնային ձյան սահման** — այդ պահին ձյան ծածկույթի տարածման ստորին սահմանը։
* **Լեռնագրական (օրոգրաֆիկ) ձյան սահման** — մշտական ձնադաշտերի ստորին սահմանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 710)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 42832001 |

 |
**Խորհրդա-ճապոնական հարաբերություններ**, պատմական դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության (ԽՍՀՄ) և Ճապոնիայի միջև։

Երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1925 թվականին։ Մինչ այդ կնքվել էր փոխհարաբերությունների հիմնական սկզբունքների մասին կոնվենցիա, որով կողմերը պարտավորվում էին ձեռնպահ մնալ միմյանց դեմ թշնամական գործողություններից, ուժի մեջ թողնվեց 1905 թվականի Պորտսմուտի հաշտության պայմանագիրը, թեպետ ԽՍՀՄ-ը հայտարարեց, որ չի բաժանում դրա կնքման քաղաքականության պատասխանատվությունը։ Որոշվեց վերանայել մինչև 1917 թվականի նոյեմբերի 7-ը Ռուսաստանի և Ճապոնիայի միջև կնքված բոլոր պայմանագրերը, վերականգնվում էր ԽՍՀՄ-ի սուվերենությունը Հյուսիսային Սախալինի նկատմամբ։ Կայսերական Ճապոնիայի ծավալապաշտական քաղաքականության ձախողումից հետո ստորագրվեց չեզոքության պակտ (1941 թվականի ապրիլ)։ Մի քանի ամիս անց, երբ Նացիստական Գերմանիան ներխուժեց Խորհրդային Միություն («Բարբարոսա» գործողություն), Ճապոնիան մտածում էր դաշնագիրը խախտելու մասին, սակայն դա տեղի չունեցավ հիմնականում՝ Խալխին Գոլի ճակատամարտում կրած պարտության պատճառով, չնայած այն հանգամանքին, որ Ճապոնիան և Գերմանիան հանդիսանում էին Բեռլինյան եռակողմ դաշնագրի անդամներ։

1945 թվականի ապրիլին սովետական կառավարությունը չեղյալ հայտարարեց 1941 թվականի պակտը և, Հիրոսիմայի և Նագասակիի ատոմային ռմբակոծումներից հետո, պատերազմ հայտարարեց (օգոստոս) ճապոնիային, ներխուժելով վերջինիս կողմից օկուպացված Մանջուրիան, որը պարտվեց և ստորագրեց անվերապահ կապիտուլյացիայի ակտ (1945 թվականի սեպտեմբերի 2)։

1945 թվականի Ղրիմի կոնֆերանսի որոշմամբ ԽՍՀՄ-ին վերադարձվեցին Հարավային Սախալինն ու Կուրիլյան կղզիները։ ԽՍՀՄ հրաժարվեց ստորագրել 1951 թվականի Սան Ֆրանցիսկոյի պայմանագիրը։ 1950-1960-ական թվականներին ստորագրվեցին մի շարք համաձայնագրեր ու դեկլարացիաներ, որոնք դադարեցնում էին պատերազմական վիճակը, վերականգնում էին դիվանագիտական և հյուպատոսական հարաբերությունները երկու երկրների միջև 1970-1980-ական թվականին սկզբին կնքվեցին բազմաթիվ տնտեսական, գիտատեխնիկական մշակութային համաձայնագրեր ու արձանագրություններ, այդ թվում՝ Սիբիրի նավթի և գազի արդյունահանման, ձկնորսության, ԽՍՀՄ-ի կողմից ամոնիակի գործարանների գնման վերաբերյալ։ 1978 թվականին ստորագրվեց 1979-1983 թվականի գիտական և մշակութային փոխանակման ծրագիր, 1981 թվականին՝ 1981-1985-թվականների ապրանքափոխանակման և վճարումների համաձայնագրեր։

Տես նաև
-------

* Հարավային Կուրիլյան կղզիների պատկանելիության հիմնախնդիր
* Ռազմական միջամտություն Ռուսաստանում (1918-1921)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 8)։*  |
| **՞**Ձնծաղիկ ալպիական |
| --- |
| Ձնծաղիկ ալպիական  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շքանարգիզազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ձնծաղիկ ալպիական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Galanthus alpinus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ձնծաղիկ ալպիական** (լատին․՝  Galanthus alpinus), շքանարգիզազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Վաղ գարնանը զարգացող երկու հակաձվաձև, թխակապույտ տերևներով սոխուկավոր, գեղազարդային, դեղագործական բույս է, որի ծաղկակիրը ծաղկման ժամանակ տերևներից երկար է։ Ծաղիկները սպիտակ են, 15-25 մմ երկարության։ Ծաղկապատի արտաքին թերթերը նկատելի սապատիկով են, ներքինները՝ երիկամաձև կամ V-աձև կանաչ պուտերով։ Ունի տանձանման տուփիկ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Կողբ, Նոյեմբերյան, Ոսկեպար, Աչաջուր գյուղերի շրջակայքում)։ Տեսակի ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Հարավարևմտյան և Հարավային Անդրկովկասը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 750-1300 մ բարձրությունների վրա, կաղնու-բոխու, հաճարենու-բոխու լուսավոր անտառներում, հազվադեպ դեպքերում՝ կենու ստվերոտ անտառներում։ Ծաղկում է մարտին, պտղաբերում՝ ապրիլին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Համարվում է Անդրկովկասի էնդեմիկ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Բույսին սպառնացող վտանգն այն որպես գեղազարդային բույս ինտենսիվ հավաքելն է և ապօրինի անտառահատումը, որը աճելավայրերի խախտման պատճառ է դառնում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի կոնվենցիայի 2-րդ հավելվածում ընդգրկված է։ Չի ընդգրկված Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Կյատ** ([tʃʌt]), Մյանմա պետության (մինչև 1989 թվականը`Բիրմա) դրամական միավոր։ Տեղական անվանումը չա կամ ջա։ Մեկ կյատը հավասար է 100 պյայի։ 1952 թվականից մինչև 1989 թվականը անվանվել է բիրմանյան կյատ, 1989-ից` մյանմանյան կյատ։

Պատմություն
-----------

Կյատ հասկացությունը հանդիպում է XIX դարում։ Այս անվանումն ընդհանուր էր Ինդոչինաստանի մի քանի պետությունների համար (Բիրմա, Սիամ, Լաոս, Կամբոջա), տիկալյա չափման միավորը ծառայում էր ոչ միայն որպես դրամական միավոր, այլև զանգվածի չափման միավոր։ Մինդոն արքայի օրոք` 1852-1878 թվականներին տիկալի հիման վրա, որը հավասար էր հնդկական ռուպիին, լույս տեսան բիրմանյան մետաղադրամներ, այդ թվում 1 կյատ արժեք ունեցող (արծաթ) և 1 պյատ արժողությամբ (պղինձ, 1⁄64 կամ 1⁄80 կյատ)։ Դրանք շրջանառության մեջ մնացին մինչև 1892 թվականի ապրիլի 1-ը։

1883 թվականին Բիրմայի որոշ տարածքներ, իսկ 1885 թվականին Բիրման ամբողջությամբ դարձավ բրիտանական գաղութ (նահանգ` Բրիտանական Հնդկաստանում), իսկ որպես նրա պաշտոնական դրամական միավոր պաշտոնապես հռչակվեց հնդկական ռուպին։ Հնդկական մետաղադրամները և թղթադրամները գաղութում մնացին որպես վճարման միջոց մինչև 1939 թվականի ապրիլի 1-ը։ 1897-1922 թվականներին Բրիտանական Հնդկաստանի կառավարությունը հատուկ Ռունգանի համար, լույս ընծայեց նույնպիսի թղթադրամներ, ինչպես հնդկական ռուպին, իսկ 1917 թվականին և 1927-1937 թվականներին Բիրմայի ամբողջ տարածքի համար, որոնք երբեմն անվանվում են բիրմանյան ռուպի։

1937 թվականի ապրիլի 1-ից սկսած, երբ Բիրման դադարեց Բրիտանական Հնդկաստանի նահանգ լինելուց և դարձավ Բրիտանիայի ինքնավար գաղութ, Հնդկաստանի պահուստային բանկը սկսեց արտադրել թղթադրամներ «Օրինական վճարման միջոց միայն Բիրմայի համար» կնիքով, իսկ 1938 թվականին թղթադրամներ` առանց այդ կնիքի։ Հետագայում այդ թղթադրամները փոխարինվեցին Բիրմանյան կառավարության դրամական նշաններով (շտաբ-բնակարանը գնվում էր Լոնդոնում)։ Բիրմանյան ռուփին մնաց հավասար հնդկական ռուփիին, դրա համար ստեղծվել և մի քանի անգամ վերանայվել էր հարաբերությունը ֆունտ ստեռլինգի հետ։

1942 թվականի Ճապոնական կայսրության կողմից Բիրմայի օկուպացումից հետո նրա տարածքում պաշտոնական վճարման միջոց հռչակվեց ճապոնական օկուպացված դոլլարը (1942 թվականի հունվարի 31-ից) և ճապոնական օկուպացված ռուփին (1942 թվականի մայիսի 1-ից)։

Բացի դրանից, 1944 թվականի հունվարի 15-ին ճապոնացիները հիմնեցին Բիրմայական պետական բանկը, որը առաջարկեց Բիրմայի խամաճիկային կառավարության դրամական նշանով թղթադրամների արտադրությունը։ Մայիսի 1-ին բոլոր օկուպացիոն փողերը չեղարկվեցին և 1945 թվականին, երբ Բիրման ազատագրվեց ճապոնական օկուպացիայից, հանվեցին շրջանառությունից։

1952 թվականի հուլիսի 1-ին բիրմանական ռուպին փոխարինվեց ժամանակակից կյատով` 1։1 հարաբերությամբ։ Սկզբում այն անվանվեց բիրմանյան կյատ, իսկ 1989 թվականի հունիսի 18-ից կոչվեց մյանմայական կյատ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Global History of Currencies. Archived 2014-04-04 at the Wayback Machine. Global Financial Data, 2010.
2. ↑  «Нумизматика»։ 4-е изд. / Публ. Словарь нумизмата. Описание монет. — Львов, 1980.։ Վերցված է ISBN 5-256-00317-8.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
Հարավաֆրիկյան միությունը մտավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի թատերաբեմ Մեծ Բրիտանիայի հետ միաժամանակ, և վերջինս էլ 1914 թվականի օգոստոսի 4-ին պատերազմ հայտարարեց Գերմանիային։

Հարավաֆրիկյան զորքերը մասնակցել են Աֆրիկայում գերմանական գաղութների դեմ գործողություններին, Արևմտյան ռազմաճակատի և Մերձավոր Արևելքի մարտական գործողություններին։ Աֆրիկացիները, որոնք կազմում էին երկրի սպիտակամորթ բնակչության մեծամասնությունը, դեմ էին պատերազմի մեջ մտնելուն։ Այնուամենայնիվ, Հարավային Աֆրիկայի ղեկավարությունը ճնշեց երկրում տիրող բոլոր անկարգությունները և ակտիվ մասնակցություն ունեցավ համաշխարհային պատերազմին։

Ռազմական գործողությունները ԱՖրիկայում
-------------------------------------

Պատերազմի բռնկումով ակտիվ ռազմական գործողություններ ծավալվեցին Աֆրիկայում, որտեղ Գերմանիան ուներ գաղութներ։ Հարավաֆրիկյան զորքեր ուղարկվեցին Հարավարևմտյան Աֆրիկա՝ գեներալ Լուիս Բոտայի հրամանատարությամբ։ Այս գաղութում մարտերի ընթացքում հարավաֆրիկացիներին հաջողվեց հաղթել գերմանական գաղութային զորքերին և վերահսկողություն հաստատել այս գաղութի վրա։

Լետտով-Ֆորբեկի բանակի կապիտուլյացիան Աբերքորնում (Հարավային Ռոդեզիա)
Ի հավելումն դրա՝ հարավաֆրիկյան զորքերը գեներալ Յան Սմետսի հրամանատարությամբ մասնակցել են Արևելյան Աֆրիկայում գերմանական զորքերի դեմ մարտերին։ Այստեղ նրանց դիմադրեցին գերմանական զորքերը գեներալ Լետտով-Ֆորբեկի հրամանատարությամբ։ Համառ պայքար էր ընթանում, և կողմերից ոչ մեկը չկարողացավ հասնել հաղթանակի։ Այստեղ մարտերն ավարտվեցին միայն 1918 թվականի նոյեմբերին, երբ, իմանալով Գերմանիայի հանձնման մասին, Լետով Վորբեկը որոշեց վայր դնել զենքերը։

Ռազմական գործողությունների այլ թատերաբեմեր
------------------------------------------

Հարավաֆրիկյան Միության բանակի 1-ին հետևակային բրիգադի կրծքանշան
Հարավաֆրիկյան զորքերի մեկ հետևակային բրիգադ ուղարկվեց Ֆրանսիա՝ Արևմտյան ճակատում կռվելու համար։ Հարավաֆրիկյան զորքերը ակտիվ մասնակցություն ունեցան Արևմուտքում գերմանական զորքերի դեմ տարբեր գործողություններին։ Հարավաֆրիկացիները մասնակցել են Սոմի ճակատամարտին։ Նաև հարավաֆրիկյան որոշ ստորաբաժանումներ Եգիպտոսում և Պաղեստինում կռվել են թուրքական զորքերի դեմ։ Բացի այդ, մոտ 3000 հարավաֆրիկացիներ ծառայել են բրիտանական ռազմաօդային ուժերում։

Արդյունքներ
-----------

Հարավաֆրիկյան Միությունը նշանակալի դեր խաղաց համաշխարհային պատերազմում Անտանտի հաղթանակի գործում՝ փաստացի Աֆրիկայում գրավելով երկու գերմանական գաղութներ։ Բրիտանական ռազմածովային ուժերն օգտագործում էին նաև հարավաֆրիկյան նավահանգիստները։

Կռիվների ընթացքում Հարավաֆրիկյան բանակը ունեցավ 7000 սպանված և 12000 վիրավոր։

Ըստ Վերսալյան պայմանագրի՝ Հարավաաֆրիկյան Միությունը մանդատ ստացավ Հարավային Աֆրիկայի նախկին գերմանական գաղութների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Потери в Первой мировой войне Archived 2009-03-03 at the Wayback Machine. (անգլերեն)

Գրականություն
-------------

* 1914—1918 թթ. Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատմությունը / խմբագրվել է Ի. Ի. Ռոստունովայի կողմից. — 2-րդ հատոր. — М.: Նաուկա , 1975. — 25 500 экз.
**Ղրիմի աստղագիտարան** (ուկրաիներեն՝ *Кримська астрофізична обсерваторія*), աստղադիտարան։ 

Հիմնադրվել է 1908 թվականին, որպես Պուչկովոյի աստղադիտարանի հարավային բաժանմունք՝ Սիմեիզայի մոտ գտնվող մասնավոր սիրողական աստղադիտարանի հիման վրա։ 1945 թվականին Բախչիսարայ քաղաքից 12 կմ հեռավորության վրա, լեռներում, կառուցվեցին նոր մասնաշենքեր (Նաուչնի ավան)։ Դարի աշխատանքների կարևորագույն ուղղությունները կապված են աստղերի և արեգակի մթնոլորտներում տեղի ունեցող ֆիզիկական գորշծընթացների ուսումնասիրման հետ, հետազոտվել են միգամածություններ և աստղային համակարգեր։ Հետազոտություններ են տարվել նաև արտամթնոլորտային աստղագիտության և Ռադիոաստղագիտության բնագավառներում։ 

Նաուչնի ավանում գտնվող հիմնական գործիքներն են ակադեմիկոս Գրիգորի Շայնի անվանման 2,6 մետրանոց ռեֆեկտորը, 122 սմ-անոց և 66 սմ-անոց ռեֆլեկտորները, 50 սմ տրամագծով հայելիով մենիսկային աստղադիտակը, 40 սմ-անոց երկակի աստղագիրը։ Արեգակը հետազոտվում է աշտարակային հեռադիտակով, որն ունի արեգակի սպեկտրի, արեգակի վրա գտնվող մագնիսական դաշտերի ուսումնասիրման, արեգակի կինոնկարահանման սարքեր, ինչպես նաև արտախավարումային պսակագրով և այլ գործիքներով։ Կան տիեզերական ճառագայթների ուսումնասիրման տեղակայանքներ։ Սիմեիզայի մոտ գտնվող հին աստղադիտարանում տեղադրված է 70 սմ-անոց ռեֆլեկտոր։ 

Սիմեիզայից 3 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Ղրիմի աստղագիտարան ռադիոաստղագիտական բաժինը, որտեղ տեղադրված են 22 սմ-անոց ռադիոաստղադիտակ (միլիմետրանոց ալիքների տիրույթում դիտարկումների համար) և այլ գործիքներ։ Ղրիմի աստղաֆիզիկական աստղադիտարանի տեղեկագիրը հրատարկվում է 1947 թվականից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 44)։*  |
**Ծաղկունյաց լեռներ**, *Բջնիի լեռներ, Զնջուլու, Զնջրլու, Ծաղկունի, Միսխանայի լեռնաշղթա, Միսխանայի լեռներ, Վարժանունյաց լեռներ*, լեռնաշղթա Հայաստանի Կոտայքի և Արագածոտնի մարզերի սահմանագլխին, Փամբակի լեռների գլխավոր ճյուղավորությունը նրա միջին մասից՝ Ուղտաքար լեռան գագաթից դեպի հարավ–արևելք, մինչև Հրազդան գետի աջ ափը։ Երկարությունը 42 կմ է, ամենաբարձր գագաթը Թեղենիս լեռն է՝ 2851 մ։

Ջրբաժան է Քասախի ու Հրազդանի ավազանների միջև։ Ունի ծալքաբեկորային ծագում։ Արտաքին լանջերը հիմնականում մեղմաթեք են՝ կտրտված բազմաթիվ մանր ձորակներով ու մի քանի խոշոր հովիտներով։ Վերը նշված երկու ճյուղավորումների իրար նայող ներքին լանջերը շատ ավելի զառիթափ են։ Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի լանջերից են սկսվում Դալարը, Արայի գետը, Մարմարիկի, Հրազդանի, Քասախի բազմաթիվ վտակներ։ Ամենաբարձրը հարավային ճյուղավորության վրա գտնվող Թեղենիսն է 2851,1 մ բարձրությամբ։ Բարձր գագաթներից է նաև Ծաղկունյացը՝ 2821 մ բարձրությամբ։ Տիրապետում են լեռնատափաստանային, լեռնաանտառային և լեռնամարգագետնային լանդշաֆտները։ Լեռնաշղթայի լանջերի զգալի մասը՝ մինչև 2400 մ բարձրությունները անտառածածկ են։

Արևելյան լանջերը (մինչև 2300 մ) ծածկված են կաղնու, թխկենու, արոսենու անտառներով։ Այս տարածաշրջանը հայտնի է որպես հանգստյան գոտի. այստեղ են Հանքավանը, Ծաղկաձորը, Բջնին, Աղվերանը, Արզականը, Բուժականը։ Ծաղկաձորը եռաստիճան ճոպանուղով կապված է Ծաղկունյաց գագաթի հետ։

Կազմություն
-----------

Ծաղկունյաց լեռները Հայաստանի M4 ճանապարհից։
Հորստաձև անտիկլինալային բարձրացում է՝ եզերված տեկտոնական խզումնային խախտումներով։ Կազմված է թթու և հիմքային ինտրուզիաներով ներդրված մինչքեմբր-ստորին պալեոզոյան ապարներից՝ գնեյսներից, թերթաքարերից, մարմարներից։ Դրանց վրա տեղադրված են վերին կավճի, պալեոգենի գոյացումներն ու միո-պլիոցենի լավաները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 59 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 839 — 992 էջ։
3. ↑  Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, Հատոր 5, էջ 113


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 113)։*  |
կոլորադայի կարտոֆիլի բզեզ

Ձվադրում տերևների վրա
**Կոլորադայի բզեզ**, կոլորադայի կարտոֆիլի բզեզ (Leptinotarsa decemlineata), տերևակերների ընտանիքի միջատ, կարտոֆիլի և այլ մորմազգի կուլտուրաների կարանտինային վտանգավոր վնասատու։ Մարմնի երկարությունը 9-11 մմ է, ձվաձև է, կորնթարդ և դեղին։ Վերնաթևերի վրա կան սև շերտեր։ Թևերը կարմրանարնջագույն են։ Ձուն՝ վառ նարնջագույն։ Թրթուրը՝ մուգ դեղին կամ կարմիր սև գլխով, երկարությունը՝ մինչև 16 մմ, սեգմենտները (բացառությամբ կրծքային 1-ի) կողմնամասերում ունեն երկու սև կետ։ Հարսնյակը բաց կարմիր գույնի է։ Հասուն բզեզը ձմեռում է հողի մեջ։ Տարեկան տալիս է 1-2 սերունդ։ Դրանց հիմնական զանգվածը մայիս-հունիսին հողից դուրս է գալիս (մի մասը մնում է հանգստի վիճակում մինչև գարուն) և սնվում տերևներով։ 3-4 օր հետո ձվադրում են փոքր կույտերով տերևների ստորին մասերի վրա։ Պտղատվությունը՝ մինչև 3000 ձու։ Ձվադրումից 5-6 օր հետո դուրս են գալիս թրթուրները և սնվում տերևներով։ 16-24 օր հետո մտնում են հողի մեջ և հարսնյակավորվում։ Հարսնյակները 1-2 շաբաթվա ընթացքում կերպափոխվում են բզեզների, որոնք ամռան շոգերին, մինչև ձմեռումը, կարող են թռչել 40-300 կմ։ 

Հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է։ Անդրկովկասում փոքր օջախներով կար Ադրբեջանի Ղազախի շրջանում, իսկ ՀՀ-ում՝ Տավուշի մարզում։ Պայքարի միջոցները, կարանտինային միջոցառումներ, համատարած վարակված դաշտերում բույսերի մշակում միջատասպան միջոցներով կամ միկրոկենսաբանական պրեպարատներով (տարեկան մի քանի անգամ), մեխանիկական ոչնչացում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 516)։*  |
**Հարթավայր**, ցամաքի մակերևույթի, ծովերի և օվկիանոսների հատակի ռելիեֆի տարր, աննշան թեքությամբ և բարձրությունների փոքր տատանումներով (մինչև 200 մ)։ Հարթավայրերը լինում են ծովի մակարդակից ցածր (Մերձկասպյան հարթավայր), ցածրադիր (մինչև 200 մ, Արևմտա-Սիբիրական հարթավայր, Կուր-Արաքսյան դաշտավայր), բարձրադիր (200-500 մ, Ուստյուրտ հարթավայր), լեռնային (500 մետրից բարձր, Իրանական բարձրավանդակի ներքին մասերը, Արարատյան դաշտ, Լոռվա դաշտ)։

Մակերևույթը լինում է հորիզոնական, թեքված, գոգավոր-հարթ, ալիքավոր, աստիճանաձև, դարավանդաձև, բլրավոր և այլն։ Ըստ ծագման լինում են դենուդացիոն (սկզբնական լեռնային ռելիեֆի ավերումից), ակումուլյատիվ (փխրուն նստվածքների կուտակումից)։

Երկրի խոշորագույն հարթավայրերն են Մեծ և Կենտրոնական հարթավայրերը (Հյուսիսային Ամերիկայում), Ամազոնի և Գվիանական դաշտավայրերը (Հարավային Ամերիկայում), Արևելա-Եվրոպական (Եվրոպայում), Արևմտա-Սիբիրական, Ինդոս-Գանգեսյան (Ասիայում) հարթավայրերը և այլն։

Հարթավայրերը զբաղեցնում են ցամաքի մակերևույթի 3/5-ը։ Երկրի բնակչության հիմնական մասն ապրում է հարթավայրերում։

Հարթավայրերը բաժանվում են 4 խմբի՝

1. Ցածրավայր կամ իջվածք, ծովի մակերևույթից ցածր հարթավայրեր (Մերձկասպյան ցածրավայր, Կումա-Մանիչի իջվածք և այլն, Հայկական լեռնաշխարհում՝ Մուղանի դաշտ)
2. Դաշտավայր, 0-200 մետր բարձրություններում գտնվող հարթավայրեր (Ամազոնի դաշտավայր, Միսսիսիպիի դաշտավայր և այլն, Հայկական լեռնաշխարհում՝ Կուր-Արաքսյան դաշտավայր)
3. Բարձրավայր, 200-500 մետր բարձրություններում գտնվող հարթավայրեր (Անատոլիական կամ Փոքրասիական բարձրավայր, Ահագարի բարձրավայր և այլն, Հայկական լեռնաշխարհում՝ Նախիջևանի դաշտ)
4. Սարահարթ, ծովի մակերևույթից 500 մետրից բարձր հարթավայրեր (Արևմտա-Սիբիրական սարահարթ, Տիբեթի բարձրավանդակ և այլն, Հայկական լեռնաշխարհում՝ Արարատյան դաշտ)

Տես նաև
-------

* Պամպասներ
* Պրերիաներ
* Սավաննա
* Տափաստան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 305)։*  |
**Ղրիմի խանություն** (ղրիմի թաթարերեն՝ *Qırım Hanlığı, قرم خانلغى* կամ *Qırım Yurtu, قرم يورتى*), Ոսկե հորդայից անջատված թաթարական ֆեոդալական պետություն Ղրիմում 1441-1783 թվականներին։ 

Բաթու խանի առաջնորդությամբ մոնղոլ-թաթարները, 1239 թվականին տիրելով Ղրիմի տափաստանային մասին, իրենց ենթարկեցին տեղի բնակիչներին (ալաններ, պոլովցիներ, սլավոններ, հայեր, հույներ)։ 13-րդ դարի վերջից Ղրիմը դարձավ քոչավայր նվաճողների վերնախավի՝ ֆեոդալական Շիրին, Բարին, Արգին, Ղփչաղ և այլ տոհմերի համար, որոնց տնտեսության հիմքը քոչվոր անասնապահությունն էր։ 13-14-րդ դարերի սահմանագծում այստեղ ստեղծվեց Ոսկե հորդայի խանի հատուկ կուսակալություն, որի կենտրոնը Սուրխաթ (Հին Ղրիմ) քաղաքն էր։ Երկպառակտչական արյունալի պայքարից հետո՝ 1433 թվականին իշխանությունն անցավ Գիրեյ տոհմին, և մայրաքաղաք դարձավ Բախչիսարայը։ 

Դևլեթ-Հաջի Գիրեյը (մահացել է 1466 թվականին) Լիտվական մեծ իշխանության աջակցությամբ 1443 թվականին ստեղծեց Ոսկե հորդայից անկախ Ղրիմի խանություն, որն ընդգրկում էր նաև ստորին Մերձդնեպրը։ 

Մենղլի Գիրեյ խանի օրոք (1468-1515 թվականներին) օսմանյան զորքերը 1475 թվականին ներխուժեցին Ղրիմ, ջախջախեցին հյուսիս-մերձսևծովյան ջենովական գաղթավայրերը և իրենց գերիշխանությունը հաստատեցին Ղրիմի խանության վրա։ 16-17-րդ դարերում Ղրիմի խանության թաթարները ասպատակեցին Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Լեհաստանի տարածքը, մի քանի անգամ պաշարեցին Մոսկվան, Տուլան և այլն, գերեվարեցին հազարավոր ռուսների։ 17-րդ դարի վերջին Թուրքիայի դեմ պատերազմող ռուսական զորքերը 1687-1689 թվականներին ռազմական ապարդյուն արշավանքներ ձեռնարկեցին նրա դաշնակից Ղրիմի խանության դեմ։ 

1774 թվականի Քյուչուք-Կայնարջիի պայմանագրով Ղրիմի խանությունը դադարեց Թուրքիայի վասալը լինելուց և անկախ հայտարարվեց, բայց Ռուսաստանի գերիշխանության ներքո, իսկ 1783 թվականին վերջնականապես միացվեց Ռուսաստանի կայսրությանը։ 

Ղրիմի խանությունում հայերը, թաթարներից հետո, իրենց թվով (ավելի քան 300 հազար մարդ) երկրորդն էին։ Մեծ էր նաև հիմնականում երկրագործությամբ, արհեստներով և առևտրով զբաղվող հայերի տնտեսական դերը։ Մինչև օսմանյան գերիշխանության հաստատումը հայ-թաթարական փոխհարաբերությունները հարաբերաբար բարեկամական բնույթ էին կրում։ Գիրեյ տոհմի բժիշկները, խանության դրամատան վարիչները, որպես կանոն, հայեր էին լինում։ 15-րդ դարի վերջից հայերն ընկան կրկնակի՝ սուլթանական և խանական հարկման տակ, ենթարկվեցին կրոնական հալածանքների և մասամբ արտագաղթեցին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 45)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հարիսա (այլ կիրառումներ)

**Հարիսա**, հայկական ազգային կերակուր։

Ցորենի ձավարը և հավի, ոչխարի կամ տավարի միսը ջրով եփում են՝ փայտե թիակով հարելով մինչև մածուցիկ զանգված դառնալը։ Ուտելիս վրան լցնում են հալած յուղ (երբեմն՝ նաև համեմունք)։ 
Հնում համարվել է ծիսական և տոնական կերակուր։ Պատրաստել են հանդիսավոր օրերին (հարսանիք, ժողովրդական տոներ և այլն)։ Կճուճի մեջ թոնրում ողջ գիշեր եփելուց հետո կերել են մեծ մասամբ կիրակի առավոտյան։ Համարվում է Հայաստանի ազգային ճաշատեսակը։

Ավանդապատում
------------

Երբ Գրիգոր Լուսավորիչը, Խոր վիրապից դուրս գալով, գալիս է Վաղարշապատ, վաթսուն օր շարունակ քարոզ է կարդում տեղի հեթանոս հայերին, որոնք հետաքրքրությամբ լսում են նրան։ Աղքատներին ճաշ տալու համար նա հրամայում է գյուղացիներին շատ յուղ ու ոչխար բերել։ Երբ բերում են յուղն ու ոչխարը, Լուսավորիչը մորթել է տալիս ոչխարները. մեծ-մեծ կաթսաներ են դնում կրակների վրա, միսը լցնում մեջը և կորկոտն (ձավարը) էլ վրան։ Այնուհետև նա հրամայում է հաստաբազուկ կտրիճներին՝ խառնել կաթսայում եղած միսը, ասելով՝ հարեք զսա։ Այդտեղից էլ կերակուրի անունը մնում է հարիսա։

Հարիսան Մուսալեռցիների համար պատմական անցյալ և խորհուրդ ունի։ Մուսա լեռան հերոսամարտի ընթացքում, պաշարված Մուսալեռցիները ցորեն ու այծի միս են ունեցել ու դրանով են սարքել ապուրը։ Հարիսան եղել է նրանց սննդի միակ աղբյուրը ու կենսական նշանակություն է ունեցել նրանց գոյատևման համար։

Տես նաև
-------

* Երկաթե և թղթե շերեփ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 306)։*  |
**Կոնցերտը** դասական երաժշտության տարածված ժանր է, երաժշտական ստեղծագործություն է՝ գրված մենակատար գործիքի կամ վոկալի համար՝ նվագախմբի հետ։ Կոնցերտ բառը լատիներեն նշանակում է մրցել, մրցակցել, իսկ իտալերեն՝ համաձայնություն, ներդաշնակություն։

Կոնցերտում մենակատարը մրցության մեջ է մտնում նվագախմբի հետ։ Կոնցերտի հիմքում ընկած է մենակատարի և նվագախմբի հակադրությունը, համադրությունը, բախումն ու երկխոսությունը։ Այստեղ կարևոր դեր ունեն մենակատարի առանձին վիրտուոզային պարտիաները՝ կադենցիաները։ Վերջիններիս կատարման ժամանակ մեծ մասամբ նվագախումբը լռում է։

Կոնցերտների հին սերնդի տեսակներից է **Կոնչերտո գրոսսոն** (իտալ.՝ մեծ կոնցերտ), որտեղ մրցույթն ընթանում է նվագախմբի գործիքների առանձին խմբերի միջև։ Դասական ավանդական կոնցերտները ունեն երեք մաս։ Եզրային մասերը սովորաբար արագ են, իսկ միջին մասը՝ դանդաղ։ Առաջին մասը կոչվում է **սոնատային ալլեգրո**, երկրորդը՝ **դանդաղ մաս**, իսկ երրորդը՝ **ֆինալ**։

Հայտնի են Վիվալդիի, Մոցարտի, Բեթհովենի կոնցերտները, տարբեր ազգային կոմպոզիտորական դպրոցների պատկանող՝ Շոպենի, Շումանի, Մենդելսոնի, Գրիգի, Չայկովսկու, Ռախմանինովի և այլոց կոնցերտները տարբեր երաժշտական գործիքների և նվագախմբի համար։

Արամ Խաչատրյանի՝ դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար գրված կոնցերտը հայ իրականության մեջ առաջինն է։ Գրվել է 1937 թ. և նվիրված
է կոնցերտի առաջին կատարող, ռուս դաշնակահար Լև Օբորինին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 585)։*  |
**Կողբի Բագրատ Սահակյանի անվան թիվ 2 միջնակարգ դպրոց**, միջնակարգ կրթական հաստատություն Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Կողբ գյուղում։

Պատմություն
-----------

Կողբի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը հիմնադրվել է 1972 թվականին և կրում է Բագրատ Սահակյանի անունը։ 

Կրթական հաստատության աշակերտները ավանդաբար հաջողություններ ու ձեռքբերումներ են ունեցել բուհական ընդունելության քննություններում, օլիմպիադաներում և տարբեր տեսակի կրթական մրցույթներում։

Տեղադրություն
-------------

Կողբի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը գտնվում է գյուղի 1-ին փողոցի 9-րդ շենքում։

Ուսումնական գործընթաց
---------------------

Կողբի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը գործում է 12-ամյա կրթական համակարգով։ Յուրաքանչյուր տարի կրթական հաստատությունում սովորել են ընդհանուր առմամբ շուրջ 250 աշակերտ։ 

2020 թվականի դրությամբ կրթական հաստատությունն ունեցել է 54 աշխատակից։ Դպրոցի տնօրենն է Հայկանուշ Ալեքսանյանը։

Տես նաև
-------

* Կողբ գյուղ
* Կողբի Ջահան Կարախանյանի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոց
* Կողբի մշակույթի կենտրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Տավուշի մարզպետարանի ենթակայությամբ գործող կրթական կազմակերպությունների վերաբերյալ տեղեկություններ մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 23․04․2021թ․)*
2. 1 2 3 4 5 6  Կողբի թիվ 2 դպրոցի մասին տեղեկություններ koghb.am կայքում, *(արխիվացված 27․04․2021թ․)*։
3. ↑  Մրցույթ՝ ՀՀ Տավուշի մարզի «Կողբի Բագրատ Սահակյանի թիվ 2 միջնակարգ դպրոց» ՊՈԱԿ-ի տնօրենի պաշտոնը զբաղեցնելու համար, (արխիվացված 29․04․2021թ․)։
Կուլդյալա աշտարակ

**Կուլդյալա աշտարակ** (էստ․՝ Kuldjala torn — «ոսկե ոտքի աշտարակ»), պաշտպանական կառույց, Տալլինի պատի մի մասը։ Գտնվում է Սաունատոռն ու Նուննադետագուն աշտարակների միջև։

Կուլդյալա աշտարակի կառուցումը կապված է Տալլինի պատի ամրացման երկրորդ փուլի հետ, որ տեղի է ունեցել 1311—20 թթ.։ Դանիական իշխանությունները մագիստրատից համառորեն պահանջում էին ապահովել վանական տարածքների, այդ թվում՝ Սբ. Միքայելի իգական մենաստանի պաշտպանությունը։ Շինարարական ծախսերի մի մասը վճարել է մենաստանը, իսկ մագիստարտին տրվում է անհրաժեշտության դեպքում պատը ցանկացած չափով դեպի ծովը տեղափոխելու լիազորություններ։ Այդ նպատակով էլ կառուցվում է Տալլինի պատի՝ մենաստանի պատից մինչև Վերին քաղաքի թեքությունն ընկած հատվածը։ Մենաստանի արևմտյան կողմում էլ կառուցվում է Կուլդյալա աշտարակը։

Կուլդյալա աշտարակի շինարարությունն ընթացել է մի քանի փուլով։ Տալլինի ներքին քաղաքական պայմանների վատթարացման պատճառով պատի ամրացման աշխատանքնրը վերսկսվեցին 1370—72 թթ.։ Կուլդյալա աշտարակը ևս վերակառուցվեց, ավելացվեց աշտարակի վերին հարկի բարձրությունը։

Աշտարակի *de Guldene Voet* անվանումն առաջ է եկել 1434 թ.։ Հետագայում Տալլինի պատի լայնությունն ավելացրին հյուսիսից և կառուցեցին Լոևենշեդե աշտարակը (գերմ.՝ Loewenschede)։

Կուլդյալա աշտարակը բավականին փոփոխվեց 1422 թ. և 1610-ական թթ.։ Այդ ժամանակ էլ աշտարակն ստացավ իր առավելագույն բարձրությունը՝ 22,5 մ։

Կուլդյալա աշտարակը հինգհարկանի է և ունի պայտի ձև։ Աշտարակի վերին հարկն ուներ պաշտպանական գործառույթ, իսկ ներքին հարկերն օգտագործվում էին որպես պահեստ։

Կուլդյալա աշտարակը պահպանվել է մինչև մեր օրերը։ Ներկայումս այն Կոդուլինն երիտասարդական կազմակերպության կողմից օգտագործվում է ցուցահանդեսների ու դասախոսությունների անցկացման համար։

Գրականություն
-------------

* Белоруссия Литва Латвия Эстония. Справочник-путеводитель. М.: Искусство, 1986 ISBN 5-210-00094-X

|  |  |
| --- | --- |
|  | Կուլդյալա աշտարակ Վիքիպահեստում |
Այս հոդվածը երաժշտության տեսության բաժնի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Հարմոնիա (այլ կիրառումներ)։
**Հարմոնիա** կամ **ներդաշնակագիտություն**, երաժշտության տեսության այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է համահնչյունները և նրանց շաղկապված հաջորդականության օրինաչափությունները։

Սահմանում
---------

Հնչյունների միավորումը համահնչյունների մեջ և այդպիսի համահնչյունների կապակցված հաջորդականությունը կոչվում է հարմոնիա։ Երաժշտական ստեղծագործության զարգացման, նրա արտահայտչականության հարստացման ու խորացման մեջ հարմոնիան ունի էական նշանակություն։ Նա մեղեդիին կարող է հաղորդալ ամենատարբեր հուզական նրբերանգներ ու գունավորումներ։ Այս երևույթը հատկապես զգալի է այն դեպքերում, երբ միևնույն մեղեդիին ուղեկցում են համահնչյունների տարբեր հաջորդականություններ։

Հաճախ հարմոնիա է անվանվում նաև համահնչյունների որևէ խումբ կամ նույնիսկ առանձին վերցված որևէ համահնչյուն։ Համառոտակիության համար «հարմոնիա» տերմինով են կոչում համահնչյունների կառուցվածքի և հաջորդականության մասին եղած ուսմունքը։

Մի քանի հնչյունների միաժամանակյա զուգորդումը կոչվում է համահնչյուն։

Երեք, չորս կամ հինգ տարբեր բարձրություն և անուններ ունեցող հնչյուններից բաղկացած համահնչյունը կոչվում է ակորդ, եթե այդ հնչյունները՝

* դասավորված են տերցիաներով
* կամ օկտավային փոխադրումներիմիջոցով կարող են դասավորվել տերցիաներով։

Ակորդների տեսակները և նրանց անունները
-------------------------------------

Օգտագործվում է ակորդների երեք տեսակ՝ եռահնչյուններ, սեպտակորդներ և նոնակորդներ։

### Եռահնչյուն

Եռահնչյունը երեք հնչյունից բաղկացած ակորդն է (օրինակ՝ դո-մի-սոլ)։ Գերակշռող ակորդ է շատ դարաշրջանների երաժշտական ոճերի մեջ։

### Սեպտակորդ

Սեպտակորդ շրջվածքներով
Սեպտակորդը քառահնչյունն է (օրինակ՝ ռե-ֆա-լա-դո). չափազանց տարածված է։

### Նոնակորդ

Նոնակորդը հնգահնչյունն է (օրինակ՝ սոլ-սի-ռե-ֆա-լա). օգտագործվում է հազվադեպ։

Ակորդի հնչյունների անունները
----------------------------

Տերցիաներով դասավորված ակորդի ցածի հնչյունը կոչվում է հիմնական կամ պրիմա։

Ակորդի մնացած հնչյունները կրում են այն ինտերվալների անունները, որոնք կազմում են այդ հնչյուններից յուրաքանչյուրի և հիմնական հնչյունի միջև։ Այսպես, ըստ բարձրության ակորդի երկրորդ հնչյունը կոչվում է տերցիա, երրորդը՝ կվինտա, չորրորդը՝ սեպտիմա, հինգերրորդը՝ նոնա։

Ակորդի հնչյունները իրենց ամենատարբեր դասավորություններում պահպանում են այդ անունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Է. Փաշինյան, Հարմոնիայի դասագիրք, 1960 Երևան

Աղբյուրներ
----------

* Ի.Դուբովսկի, Ս. Եվսեև, Ի. Սպոսոբին, Վ. Սոկոլով, Հարմոնիայի դասագիրք, Երևան, 1978, Էջ 7-9

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 309)։*  |
**Կոնֆորմ արտապատկերում** (լատին․՝ conformis — նման), կոնֆորմ ձևափոխություն, {\displaystyle f:G\to D} փոխմիարժեք արտապատկերում, որի դեպքում G տիրույթի յուրաքանչյուր ներքին կետում երկու կամայական ողորկ կորերի կազմած անկյունը հավասար է D տիրույթում դրանց պատկերների կազմած անկյանը։ կոնֆորմ արտապատկերման պարզ օրինակներ են նմանության ձևափոխությունը, ինվերսիան, ստերեոգրաֆիկ պրոյեկցիան, {\displaystyle w:z\to z^{2},0<argz<\pi } արտապատկերումը և այլն։ Եռաչափ տիրույթների կոնֆորմ արտապատկերումը հանգում է նմանության ձևափոխության ու ինվերսիայի համադրման և, հետևաբար, այդպիսի արտապատկերման դեպքում ոլորտի ու հարթության պատկերը համապատասխանաբար ոլորտ է և հարթություն։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում հարթ տիրույթների կոնֆորմ արտապատկերումը, որը տիրույթի յուրաքանչյուր կետի բավականաչափ փոքր շրջակայքում մոտավորապես կարելի է համարել նմանության ձևափոխություն՝ զուգակցված պտույտի հետ։ Այն կոնֆորմ արտապատկերումը, որը անկյունները պահպանելուց բացի, պահպանում է նաև անկյունների չափման ուղղությունը, կոչվում է I սեռի կոնֆորմ արտապատկերում։ {\displaystyle II} սեռի կոնֆորմ արտապատկերման դեպքում անկյունների չափումը կատարվում է հակառակ ուղղությամբ։ Յուրաքանչյուր I սեռի կոնֆորմ արտապատկերումը իրականացվում է անալիտիկ ֆունկցիայի միջոցով և ընդհակառակը՝ տրված տիրույթում անալիտիկ և փոխմիարժեք ֆունկցիան այդ տիրույթը կոնֆորմ ձևով արտապատկերում է մեկ այլ տիրույթի վրա։ Հարթության կամայական երկու տիրույթ միշտ չէ, որ կարող են կոնֆորմ արտապատկերվել մեկը մյուսի վրա։ Օրինակ, R\_{1} և {\displaystyle R\_{2}(R\_{1}<R\_{2})} շառավիղներով համակենտրոն շրջանագծերով սահմանափակված օղակը հնարավոր չէ կոնֆորմ արտապատկերել այն օղակի վրա, որը սահմանափակված է {\displaystyle r\_{1}} և {\displaystyle r\_{2}(r\_{1}<r\_{2})} շառավիղներով շրջանագծերով, եթե {\displaystyle r\_{1}R\_{2}\neq r\_{2}R\_{1}}: Սակայն միակապ տիրույթների համար իրավացի է Ռիմանի հետևյալ թեորեմը. 

*ընդլայնված կոմպլեքս հարթության յուրաքանչյուր միակապ տիրույթ, որի եզրը պարունակում է մեկից ավելի կետ, կարելի է կոնֆորմ արտապատկերել շրջանի վրա*։
Կոնֆորմ արտապատկերման տեսությունը էական կիրառություններ ունի հիդրո- և աերոմեխանիկայում, էլեկտրաստատիկայում, առաձգականության տեսության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 587)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX549664 · BNF: 122859693 · GND: 4164968-0 · LCCN: sh85031060 · Microsoft: 98214594 · NDL: 00573166 · NKC: ph389993 · SUDOC: 031692761 |

 |

 |
Գուլյաշ. հունգարական ազգային ճաշատեսակ
**Ճաշատեսակ**, եփած կերակուրների համադրություն, որը ձևավորված է որպես մեկ բաժին և պատրաստ է ուտելու։

Վ․ Դալի հայտնի բառարանում ճաշատեսակը նկարագրվում է որպես արագ կերակուր կամ պարզապես կերակուր; սեղանին մատուցվող սնունդ։ Որպես կանոն, դրանք բաժանվում են առաջին ճաշատեսակի (շչի, սոլյանկա, արգանակներ (եփուկներ), ապուրներ (շոգեխաշած)), երկրորդ ճաշատեսակի (միս, խավարտով ձուկ, շիլա և այլն), երրորդ ճաշատեսակ (ըմպելիք, քաղցր աղանդեր)։

Ճաշատեսակը կարող է պատկանել նաև ազգային որևէ խոհանոցի (օրինակ՝ «Գուլյաշը հունգարական ազգային ուտեստ է»)։

Ճաշատեսակ պատրաստելու ցուցումները կոչվում են բաղադրատոմսեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Н. А. Анфимова, Т. И. Захарова, Л. Л. Татарская* Введение // Кулинария. — 3-е. — М.: Экономика, 1987. — 366 с.
2. ↑  ГОСТ, 2010


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4136283-4 · NKC: ph114847 |

 |
**Կոոպերացում**, որոշակի արտադրանք արտադրող ձեռնարկությունների միջև եղած երկարատև արտադրական կապերի ձև։ Այն իրենից ներկայացնում է համատեղ տնտեսական գործունեություն իրականացնող ձեռնարկությունների արտադրական կապերի ձև՝ վերջնական արդյունք թողարկելու համար։ Արտադրական կոոպերացումը մեքենաների, սարքավորումների համար առանձին նախապատրաստվածքներ, դետալներ և ագրեգատներ արտադրող ձեռնարկությունների մասնագիտացման անխուսափելի հետևանքն է։ Այդպիսին են, օրինակ, ավտոմեքնաների գործարանների կապերը նրան հարակից բազմաթիվ այն ձեռնարկությունների հետ, որոնք հումք, դետալներ ու շինվածքներ են մատակարարում մայր ձեռնարկությանը՝ ավտոմեքենա արտադրելու համար։

Ըստ տարածաշրջանային ու ճյուղային սկզբունքների կոոպերացումը ստորաբաժանվում է՝

* ներշրջանային, երբ ձեռնարկությունների միջև արտադրական կապերը իրականացվում են մեկ խոշոր տնտեսական շրջանի շրջանակներում։
* միջշրջանային, երբ արտադրական կապեր են ստեղծվում տարբեր տնտեսական շրջաններում տեղաբաշխված ձեռնարկությունների միջև։
* ներճյուղային, երբ արտադրական կապեր են ստեղծվում միևնույն ճյուղի ձեռնարկություններում։
* միջճյուղային, երբ արտադրական կապերը ստեղծվում են տարբեր ճյուղային ձեռնարկությունները։

Տարբեր երկրների ձեռնարկությունների միջև կոոպերացումը լայն զարգացում ստացավ հատկապես 20-րդ դարի երկրորդ կեսերին։ Արդյունաբերական առաջատար երկրների համար նման կոոպերացումը դրսևորվեց հատկապես վերազգային կորպորացիաների ստեղծման միջոցով։ Այդ կորպորացիաները իրենց ձեռնարկությունների միջև կոոպերացիան իրականացնում են ամբողջ աշխարհում տարածված սեփական ֆիլիալների գործունեության միջոցով։

Տարբերում են կոոպերացման 3 ձև. *ագրեգատային* ՝ բարդ արտադրանք թողարկող գլխամասային գործարանն արտադրանքի կոմպլեկտավորման համար այլ գործարաններից ստանում է պատրաստի ագրեգատներ, *դետալային* ՝ գլխամասային ձեռնարկությունը արտադրակից ձեռնարկություններից ստանում է դետալներ և հանգույցներ, *տեխնոլոգիական* ՝ մի ձեռնարկությունը մյուսին մատակարարում է որոշակի կիսաֆաբրիկատներ կամ կատարում որոշակի օպերացիաներ։ Կոոպերացումը կարող է լինել մշտական և ժամանակավոր։ Մշտական կոոպերացման մեջ են արտադրության մասնագիտացման բնույթով սերտորեն փողկապված ձեռնարկությունները։ Ժամանակավոր կոոպերացումն առաջանում է, երբ մի գործարանում կարողությունը պահանջից ավելի է, մյուսի համանման տեղամասում ՝ պակաս։

Կոոպերացման մակարդակը որոշող ցուցանիշներն են՝

* տվյալ ձեռնարկության հետ կոոպերացվող ձեռնարկությունների թիվը, այս դեպքում հաշվում են մատակարարող և պատվիրող ձեռնարկությունների թիվը։
* ձեռնարկության թողարկած պատրաստի արտադրանքի ինքնարժեքում կոոպերացմամբ ստացված կիսաֆաբրիկատների տեսակարար կշիռը,
* ներճյուղային և միջճյուղային կոոպերացման հարաբերակցությունը ըստ առանձին ձեռնարկություների, ճյուղերի և շրջանների։

Կոոպերացման տնտեսական արդյունավետությունը ձեռք է բերվում կոոպերացված ձեռնարկությունների մատակարարների ռացիոնալ պլանների կազմումը։ Որի համար որոշվում է ՝

* ձեռնարկությունների բոլոր արտադրական կապերը,
* նրան մատակարարողներն ու սպառողները,
* բոլոր մատակարարումների ծավալը, տեսականին ու ժամկետները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 593)։*  |
Նշանակությունը
--------------

Ծրագրակազմի անվտանգությունը գործողությունների հաջորդականություն է, որի ընթացքում հաքերը մուտք է գործում համակարգչային համակարգեր և ցանցեր, օգտագործում բոլոր այն գործիքները և գիտելիքները, որոնք օգտագործում է սովորական «համակարգիչ կոտրող»-ը, որպեսզի կարողանա գտնել համակարգչի թույլ և խոցելի կողմերը։ Ծրագրակազմի անվտանգության էթիկաով զբաղվող հաքերներին շատ հաճախ անվանում են «Սպիտակ գլխարկավոր հաքերներ»։

Հաքերների տեսակներն ու տարբերությունները
----------------------------------------

Ծրագրակազմի անվտանգությամբ զբաղվով հաքերներն օգտագործում են իրենց գիտելիքներն ու հմտությունները, որպեսզի օգնեն կազմակերպություններին լինել անխոցելի և անվտանգ։ Նրանք աշխատում են կազմակերպությունների կողմից, առանց ոչ օրինական գործողությունների միտումների։

Սովորական հաքերները կամ այսպես ասած «Cracker»-ները նպատակ ունեն մուտք գործել համակարգիչ, գողանալ անձնական տվյալներ՝ հետագայում շանտաժի կամ այլ ոչ օրինական գործողություններ կատարելու համար։

Անվտանգության էթիկայի տարատեսակներ
----------------------------------

Անվտանգության էթիկայի տարատեսակներն են՝

* Վեբ-կայքերի անվտանգություն
* Վեբ-սերվերների անվտանգություն
* Անլար ցանցերի անվտանգություն
* Ծրագրային ապահովման անվտանգություն

Կարևոր կետեր
------------

Գոյություն ունեն մի քանի կարևոր կետեր, որոնց պետք է ենթարկվել ծրագրակազմի անվտանգությամբ զբաղվելիս։

* Լինել օրինապահ և ոչ մի դեպքում չխախտել կանոնները։
* Կոնկրետ որոշել, թե համակարգչի որ կետերն են ցանկանում ստուգել՝  նախքան այն սկսելը։
* Տեղեկացնել բոլոր խոցելի կետերի մասին։
* Եթե գործողությունների արդյունքում հնարավոր է խախտվեն կազմակերպության իրավունքներ ը, նախօրոք խորհրդակցել տնօրենի հետ։

Հմտություններ
-------------

«Սպիտակ գլխարկավորները» պարտավոր են ունենալ այնպիսի համակարգչային հմտություններ, ինչպիսին են՝

* Սկրիպտային լեզուների տիրապետում
* Օպերացիոն համակարգերի իմացություն
* Ցանցերի խորը իմացություն
* Ինֆորմացիոն անվտանգության հիմնային գիտելիքներ

Գոյություն ունեն բազմաթիվ որակավորումներ և դասընթացներ, որոնց ուսումնասիրման միջոցով հնարավոր է դառնալ հիանալի մասնագետ այս ոլորտում։

Խնդիրներ
--------

Գոյություն ունեն հիմնական խնդիրներ, որոնք պարտավոր է ալգորիթմորեն լուծել յուրաքանչյուր այս ոլորտի մասնագետ։

Դրանք են՝

* Խոցելի տվյալների բացահայտում
* Դրանց անվտանգության կազմակերպում
* Արդեն կոտրված տվյալների ոչնչացում կամ վերամշակում

Աղբյուրներ
----------

Ինչ է էթիկական հակերությունը

Էթիկական հակերության ձևերը

Էթիկական հակերի որակավորում

Գրականություն
-------------

A Comprehensive Beginners Guide to Learn and Understand the Concept of Ethical Hacking

Hacking Essentials: The Beginner's Guide To Ethical Hacking

Hands-On Ethical Hacking and Network Defense
**Կոմիտաս Հրանտի Գևորգյան** (հոկտեմբերի 9, 1947(1947-10-09), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժիշտ, դիրիժոր։

Կենսագրություն
--------------

Կոմիտաս Գևորգյանը ծնվել է Երևանում, 1947 թվականի հոկտեմբերի 9-ին։ Սովորել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։ 1969 թվականին նա տեղափոխվել է Լիբանան, որտեղ ապրում էր մոր ընտանիքը։ Անթիլիասի հայկական հոգևոր ճեմարանում դասավանդել է երաժշտություն։

1979 թվականից բնակվում է Փարիզում, որտեղ շարունակել է երաժշտական կրթությունը (դիրիժորություն)։ 1984 թվականին մասնակցել է սիմֆոնիկ նվագախմբերի դիրիժորների մրցույթին, արժանացել 1-ին մրցանակի և ոսկե մեդալի՝ երկացանկում՝ Լյուդվիգ վան Բեթհովենի 5-րդ սիմֆոնիան, Կլոդ Դեբյուսիի «Պարեր տավղի և լարային նվագախմբի համար», Դմիտրի Շոստակովիչի «Նախերգանք ռուսական և ղրղըզական թեմաներով» գործերը)։ Եղել է Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու երգչախմբի ղեկավարը։

1989 թվականին Փարիզում հրատարակել է «Երաժշտական բառարան», որն ընդգրկում է 1500 երաժշտական եզրույթների բացատրություններ՝ դրանց հունարեն, իտալերեն, իսպաներեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն, լեհերեն արմատներով։ 

1985 թվականին եղել է Փարիզի կոնսերվատորիայի շրջանավարտների քննական հանձնաժողովի անդամ։ 

Կոմիտաս Գևորգյանը հավաքել է Տիրան Ալեքսանյանին, Իվան Ղալամյանին առնչվող նյութեր (բացիկներ, նամակներ, լուսանկարներ, փաստաթղթեր)։ 

2015 թվականին այցելել է Երևան և Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտին նվիրել է Կոմիտասին վերաբերող մոտ 100 արժեքավոր նյութեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Геворкян Комитас Грантович

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՄԵԾԸ ԵՒ 17-18 ԴԱՐԵՐՈՒ ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ՕՓԵՐԱՆ(չաշխատող հղում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Դիմիտրոս Գունարիս
Ստեֆանոս Դրագումիս
**Ճապոնական խումբ** (հուն․՝ Ὀμάς Ἰαπώνων), 1906-1908 թվականներին Հունաստանի խորհրդարանում ձևաորված քաղաքական խմբի ոչ պաշտոնական անվանում։

Անվանում
--------

Խումբը ստեղծվել է 1906 թվականի հունիսին՝ նույն տարվա խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Ոչ պաշտոնական անունը նրան տվել է լրագրող Վլասիս Գավրիլիդիսը «Ակրոպոլիս» թերթում 1907 թվականի փետրվարի 10-ի իր հոդվածում, որտեղ նա պատգամավորների խմբի եռանդն ու ոգևորությունը համեմատել է ռուս-ճապոնական պատերազմում ճապոնացի զինվորների համառության հետ։

Անդամներ
--------

* Ստեֆանոս Դրագումիս, Ատտիկա և Բեոտիա պրեֆեկտուրայի պատգամավոր, Խարլաոս Տրիկուպիս կուսակցություն,
* Դիմիտրիոս Գունարիս, Աքեայի անկախ պատգամավոր, ի սկզբանե առաջադրվել էր Գեորգիոս Թեոտոկիսի կուսակցության կողմից,
* Պետրոս Պրոտոպապադակիս, Կիկլադների պատգամավոր, Թեոդորոս Դիլիանիանի կուսակցություն,
* Չարալամբոս Վոզիկիս, Կինուրիայի անկախ պատգամավոր, ի սկզբանե առաջադրվել է Դիլիանիսի և Ալեքսանդրոս Զաիմիսի կուսակցությունների կողմից,
* Ապոստոլոս Ալեքսանդրիս, Կարդիցա պրեֆեկտուրայի անկախ պատգամավոր, առաջին անգամ ընտրվել է 1906 թվականին,
* Էմմանուիլ Ռեպուլիս, Դիլիյանիսի կուսակցության Էրմիոնիդա պրեֆեկտուրայի պատգամավոր,
* Անդրեաս Պանայոտոպուլոս, Էյալիայի պատգամավոր։

Տարեց Դրագումիսը խմբի պատվավոր առաջնորդն էր, բայց խմբի իրական շարժիչ ուժը Դիմիտրիոս Գյունարիսն էր՝ երիտասարդ իրավաբան, Ֆրանսիայում կրթություն ստացած և Գերմանիայում Օտտո Բիսմարկի սոցիալական օրենսդրության ազդեցության ենթարկված։ Պետրոս Պրոտոպապադակիսը ճարտարագետ էր։ Իր ողջ քաղաքական կարիերայի ընթացքում նա մնաց Դիմիտրիոս Գունարիսի սերտ գործակիցը։ Վոզիկիսը հայտնի էր նրանով, որ ընտրվեց խորհրդարան 27 տարեկանում։

Խմբում ընդգրկված էին տարբեր կուսակցությունների և քաղաքական շրջանակների անդամներ։ Սա խոչընդոտ էր առանձին քաղաքական կուսակցության ստեղծմանը։ Այնուամենայնիվ, «ճապոնական խմբի» անդամներն իրենք երբեք լուրջ փորձեր չեն կատարել միավորվել իրական մեծ կուսակցության մեջ, առաջին հերթին քանի որ Գունարիս չէր ուզում ստանձնել առաջնորդի դերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Michael Llewellyn-Smith* Ionian Vision։ Greece in Asia Minor, 1919–1922. — Ann Arbor: University of Michigan Press, 1998. — ISBN 1-85065-368-2
**Կոմյոդիենհաուս** (գերմ.՝ Das Komödienhaus, Comoedienhaus), թատրոնի փայտե շենք Վիբորգում, որը գոյություն է ունեցել 18-րդ դարի վերջին` 19-րդ դարի առաջին կեսերին։

Պատմություն
-----------

18-րդ դարի վերջին Ֆինլանդիան բաժանվեց Շվեդիայի և Ռուսական կայսրության միջև։ Եթե շվեդական Ֆինլանդիայում առաջատար պաշտոնները զբաղեցնում էին շվեդախոս ազնվականներն ու վաճառականները, ապա ռուսական (հին) Ֆինլանդիայում՝ Վիբորգի կուսակալությունում, ավելի ուշ՝ Ֆինլանդիայի նահանգում, ինչպես նաև Օսթզեական նահանգներում, գերմանացիները մեծ ազդեցություն ունեին, և գերմաներենը համարվում էր պաշտոնական գործավարության լեզու։ Այդ պատճառով էլ Վիբորգում հյուրախաղերով հիմնականում հանդես էին գալիս գերմանախոս թատերախմբերը։ Վիբորգյան դատական նյութերու, թատրոնի շենքի մասին հիշատակումները սկսվել են 1751 թվականից, սակայն, ըստ հետազոտողների, դա չի նշանակում, որ դրանք վերաբերում են հատուկ թատերական կարիքների համար կառուցված շենքին։ Վիբորգում 18-րդ դարի երկրորդ կեսին կառուցված Ֆինլանդիայի առաջին փայտե թատրոնի շենքի` Կոմյոդիենհաուսի շինարարությունը կապվում է նահանգապետ Նիկոլայ Էնգելհարդտի անվան հետ։ Շենքը գտնվում էր Վիբորգի Կրոն-Սանկտ-Աննա ամրոցի տարածքում։ 18-րդ դարի վերջին Վիբորգում բեմադրվում էին գերմաներեն և ռուսերեն լեզուներով ներկայացումներ, որին հաճախում էին քաղաքաբնակները և կայազորային սպաները։ Քաղաքում չկար պրոֆեսիոնալ թատերական կոլեկտիվ։ Հյուրընկալվող թատերախմբերի կատարումներից բացի, շենքում կազմակերպվում էին պարահանդեսներ և դիմակահանդեսներ, որի հետ կապված երբեմն շենքը անվանում էին նաև *Masqueradenhus*: Պարահանդեսների և աշխարհիկ երեկոների կազմակերպման ժամանակ նստարանները հավաքվում էին։   

1809 թվականին Մեծ դքսության կարգավիճակ ստացած շվեդական Ֆինլանդիան մտավ Ռուսական կայսրության կազմի մեջ։ Ալեքսանդր I կայսեր 1812 թվականի հրամանագրով, ֆիննական նահանգը, կրկին վերանվանվեց վիբորգյան և կցվեց Ֆինլանդիայի Մեծ Դքսությանը։ Հետևաբար, նահանգում շվեդերենը դարձավ պաշտոնական գործավարական լեզու, շվեդախոս քաղաքային շերտերի դերը կրկին աճեց, և գերմանախոս թատերախմբերի հետ մեկտեղ շվեդախոս թատերախմբերը սկսեցին պարբերաբար հաճախել Վիբորգ։ Թատրոնի փայտե շենքը գոյություն է ունեցել մի քանի տասնամյակ, մինչև 1832 թվականը` Վիբորգի կենտրոնում քարե թատրոնի և «հավաքույթների տան» կառուցումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Р. Швейцер. Выборгские немцы
2. 1 2  Kiertueteatterin vuosisata alkaa 1750
3. ↑  Выборгское общество в 1793 году

Գրականություն
-------------

* Sven Hirn: *Alati kiertueella: teatterimme varhaisvaiheet vuoteen 1870*. Helsinki: Yliopistopaino, 1998. ISBN 951-570-377-8
* Pentti Paavolainen, Aino Kukkonen: *Näyttämöllä: teatterihistoriaa Suomesta*. Helsinki: WSOY, 2005. ISBN 951-0-28527-7