recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Շողյունի տեխնոլոգիայով ջնարակված սափոր (Մեծ Բրիտանիա, մոտ 1815)
**Շողյուն**, լյուստր (ֆր.՝ lustre - փայլ, լատ.՝ lustrare - լուսավորել), խեցեղեն կերտվածքների ջնարակե մակերեսը զարդանկարելու գունանյութ, որը, վերաթրծումից հետո, մետաղական կամ սադափի փայլով ի հայտ է գալիս առարկայի մակերեսին և ոսկեփայլ, շագանակագույն-ձիթապտղագույն, պղնձակարմիր, մանուշակագույն և այլ տոների հարուստ գունաշարի շնորհիվ ուժեղացնում զարդի գեղանկարչական էֆեկտը։ Շողյունի նախշագարդերով գեղարվեստական խեցեղենը ի հայտ է եկել 8-րդ դարի վերջին 9-րդ դարում Եգիպտոսում (Ֆուսթաթ), Սիրիայում (Ռաքքա), Իրաքում (Սամարա), Իրանում (Շոշ)։ 10-12-րդ դարերում բարձր ծաղկման է հասել Եգիպտոսում, 11-14-րդ դարերում Իրանում, շողյունապատ խեցեգործությունը (երեսապատման սալիկներ, մարդկանց և կենդանիների պատկերներով զարդանախշված սպասք)՝ ազդելով 13-15 դարերի իսպանամավրիտանական շողյունի և 15-16-րդ դարերի շողյունով պատված իտալական մայոլիկայի վրա։ 

Հայաստանում (Դվին, Անի) շողյունը կիրառվել է 9-11-րդ դարերից հախճապակու արտադրության մեջ։ Շողյունը լայնորեն օգտագործում են գեղարվեստական խեցեգործության վարպետները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 541)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis · Universalis · Universalis |

 |
**Շոռոթի գրչության կենտրոն** (այժմ՝ Նախիջևանի Ջուլֆայի շրջանում), գործել է գլխավորապես 17-18-րդ դարերում։

Պատմություն
-----------

«Կուսանաց անապատի» գրչության գործունեությունն աշխուժացել է 17-րդ դարում։ Կուսանոցի գեղագիր գրչուհի Մարգարիտի՝ 1648-1673 թվականներին ստեղծած 5 ձեռագիր պահվում է Մատենադարանում։ Ձեռագրեր են ընդօրինակել նաև Շուշան, Գոհար, Մարիամ կույսերը։

Շոռոթի Սբ Լուսավորիչ վանքում և այլ հոգևոր կենտրոններում բազմաթիվ մատյաններ են ընդօրինակել Հովհաննես, Բագրատ, Թադևոս, Մինաս, Մարգար, Մանկասար, Անդրեաս, Գաբրիել, Առաքել, Գրիգոր, Սարգիս գրիչները։

17-րդ դարում Շոռոթի գրչության կենտրոնում ստեղծված մատյաններից շուրջ 35-ը պահվում են Մատենադարանում։ Շոռոթում մի քանի ձեռագրեր գրվել են 18-րդ դարի սկզբներին։

Գրականություն
-------------

* Այվազան Ա. Նախիջևանի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Ե. 1978։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Շուշան արքայական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծաղկավոր բույսեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Միաշաքիլավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շուշանազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Շուշան |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lilium regale
Էռնեստ Վիլսոն |
|  Հայերեն տարանուններ |
| 
Շուշան արքայական
 |
|  Հոմանիշներ |
| 
* *Lilium myriophyllum* E.H. Wilson

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Lilium regale*, Չինաստան
**Շուշան արքայական** (ռուս.՝ Лилия царственная, լատին․՝ Lilium regale, չինարեն՝ 岷江百合), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա սոխուկավոր բույս է։ Ծագում է Արևմտյան Չինաստանից։
Արքայական շուշանը ամենատարածված և մեծ մասսայականություն վայելող ծաղկատեսակներից մեկն է։ Նրա շուրջը բազմաթիվ առասպելներ ու հեքիաթներ են հյուսվել, բանաստեղծություններ ու երգեր են հորինվել, շատ նկարիչներ են կտավին հանձնել արքայական շուշանի անզուգական գեղեցկությունը։ Այն միշտ եղել է կուսական գեղեցկության խորհրդանիշը։ Լայն կիրառում ունի նաև Հայաստանի Հանրապետությունում։

Բնութագիրը
----------

Սոխուկները խոշոր են՝ մինչև 20 սմ տրամագծով, թեթև մանուշակագույն երանգով։ Նրա հիմքում, սոխուկի մոտ առաջանում են կողմնային արմատներ։ Տերևները նեղ են, երկարավուն։ Ծաղիկները սովորաբար մինչև 15 հատ են, ձագարաձև, խոշոր, սպիտակ, ներսի մասում դեղնավուն և պսակաթերթիկների արտաքին մասում վարդամանուշակագույն շերտիկներով։ Դուրեկան բուրմունք ունեն։ Բաց գրունտի պայմաններում ծաղկում է հուլիսին։

Մշակումը
--------

Բազմանում է հիմնականում սոխուկների և սերմերի միջոցով։ Սերմերով բազմացնելու դեպքում ծաղկում է ցանքի 2-րդ կամ 3-րդ տարում։ Սոխուկները տնկում են 20-25 սմ խորությամբ։ Լուսասեր է, բավականին ցրտադիմացկուն, գերադասում է թեթև ավազային, ջրաթափանց, օդաթափանց, սննդանյութերով հարուստ, ստրուկտուրային հողերը։ Օգտագործվում է լանդշաֆտային ոճի բոլոր ծաղկադեկորատիվ ձևավորումներում, ինչպես նաև կտրած ծաղիկներ ստանալու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Lilium regale* на сайте The Plant List

Գրականություն
-------------

* Լ. Վ. Հարությունյան «Քո շրջապատի ծաղիկները»

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777689896 |

 |
**Մարջըրի Հուսեփյան** (*Մարջըրի Հուսեփյան-Դոբկին*, նոյեմբերի 21, 1922(1922-11-21), Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք - փետրվարի 8, 2013(2013-02-08), Emerson, Նյու Ջերսի), ամերիկահայ պատմաբան, Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանի Բառնարդ քոլեջի պաշտոնակից-դեկան։

Հասարակական գործիչ Մովսես Հովսեփյանի դուստրն է։

Կենսագրություն
--------------

Մարջըրի Հուսեփյանը ծնվել է 1922 թվականին Նյու Յորքում Մեծ եղեռնից մազապուրծ Մովսես և Մաքրուհի Հուսեփյանների ընտանիքում։ Պապը զոհվել է Զմյուռնիայի ջարդերի ժամանակ։ 1944 թվականին ավարտել է Բեռնարդ քոլեջը։ 1957-1993 թթ. եղել է նույն քոլեջի գրականության պրոֆեսոր և դեկան։ Ամերիկյան և անգլիագիր հայկական մամուլում տպագրել է պատմվածքներ հայկական կյանքից, ինչպես՝ «Տատիկիս աղոթագիրքը» նովելը։ 1956 թվականին հետ գրել է «Սիրառատ տունը» (A Houseful of Love) վեպը, որի հերոսները նույնպես մեծ մասամբ հայեր են։ Այս վեպն արժանացել է մի քանի հրատարակության, տպագրվել է նաև Լոնդոնում և թարգմանվել նորվեգերեն, գերմաներեն, իտալերեն և ճապոներեն։

Աշխատությունները («Մոռացված ցեղասպանություն», 1966, «Խաղաղության առաջնահերթությունը», 1969, «Ի՞նչ ցեղասպանություն, ի՞նչ ողջակիզում։ Լուրեր Թուրքիայից, 1916-1923», 1984, «Ջորջ Հորթըն և Մարկ Լ. Բրիսթոլ. ընդդիմադիր ուժեր ԱՄՆ-ում։ Արտաքին քաղաքականություն 1919-1923», բոլորը՝ անգլերեն, և այլն) հիմնականում նվիրված են 1915-1923 թվականներին Թուրքիայում Հայոց Ցեղասպանությանն ու տեղահանությանը։ Նրա հիմնական աշխատությունը՝ «Զմյուռնիա 1922։ Մի քաղաքի կործանումը» (լույս է տեսել Լոնդոնում 1972 թվականին, ունեցել մի քանի հրատարակություններ, վերջինը՝ 1988 թվականին. թարգմանվել է նաև հունարեն) նվիրված է Թուրքիայի այդ ծովափնյա քաղաքի հույն և հայ բնակչության ողբերգությանը։ Գիրքը մի հավաստի պատմական ուսումնասիրություն է, գրված դեպքերի ականատես ու մասնակից հայերի, ամերիկյան դիվանագետների և միսիոներների հուշերի, նամակների ու վկայությունների հիման վրա։

Պարգևներ, կոչումներ
-------------------

* «Անանիա Շիրակացի մեդալ»
* Վիլսոն քոլեջի պատվավոր դոկտոր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  Marjorie Housepian Dobkin (1922-2013)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Armenian Center at Columbia University Honors Marjorie Housepian Dobkin
* Marjorie Housepian in WorldCat database
* Marjorie Housepian Dobkin, Smyrna 1922: The Destruction of a City, Newmark Press, New York (1988), Softcover, 275 pp

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Շուշաննա** (**Շուշան Պարգևի Մարտիրոսյան-Վարդանյան**, նոյեմբերի 18, 1968(1968-11-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ջութակահարուհի, երգչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Շուշան Մարտիրոսյանը ծնվել է 1968 թվականի նոյեմբերի 18-ին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Պյոտր Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, միաժամանակ նվագել ջութակահարների «Ունիսոն» անսամբլում։ 

1978 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մարսել։ 14 տարեկանում արժանացել է Մարսելի կոնսերվատորիայի 1-ին մրցանակի, 17 տարեկանում՝ ոսկե մեդալի։ Երեք տարի սովորել է Ժան Տեր-Մերկերյանի դասարանում, ապա կատարելագործվել Փարիզի կոնսերվատորիայում (ղեկ.՝ Դ. Էրլի)։ 

1985-1987 թվականներին դասավանդել է Առլի երաժշտական դպրոցում։ 

1989 թվականին մասնակցել է Շ. Ազնավուրի «Քեզ համար, Հայաստան» երգի ձայնագրմանը։ 

Մենահամերգներով հանդես է եկել Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Հայաստանում (1990, ջութակահար Կարապետ Հայրապետյանի հետ զուգանվագով՝ Երևանում, Գյումրիում, Ամասիայում)։ Համագործակցել է երաժիշտներ Ժ. Պ. Լանգի, Ֆ. Բեռնեիմի, Ֆ. Լեի, Ս. Ասուսի և ուրիշների հետ։ 

Թողարկել է «Իմ ջութակի լարերը» (1987), «Շրջել երկրագունդը» (1988) ձայնասկավառակները, ձայնագրել ալբոմ (13 ստեղծագործություն, 2000)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Նիկոլայ Թորոսովիչ** (լեհ.՝ Mikołaj Torosowicz, 1605, Լվով, Լվովյան հող, Ռուսական վոեվոդություն, Մալոպոլյան պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա - հոկտեմբերի 24, 1681(1681-10-24), Լվով, Լվովյան հող, Ռուսական վոեվոդություն, Մալոպոլյան պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա), Լվովի հայկական կրոնական համայնքի արքեպիսկոպոս, 1630 թվականին ունիա է կնքել Հռոմի եկեղեցական գահակալության հետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Լվովի հարուստ հայ առևտրական Յակով Թորոսովիչի ընտանիքում։ Ձեռնադրվել է 1626 թվականին Ստամբուլում, հաջորդ տարի դարձել է Լվովի հայերի եպիսկոպոսը։ 1630 թվականին նա հռչակեց Հռոմի հետ ունիայի մասին, 1930 թվականի հոկտեմբերի 24-ին կարմելիտների տաճարում կայացած արարողության ժամանակ ճանաչեց կաթոլիկական հավատը։ Ունիան հաստատվեց Հռոմի կողմից նույն թվականի նոյեմբերի 8-ին։

1635 թվականին Թորոսովիչը մեկ անգամ ևս Հռոմի պապ Ուրբան VIII-ի առջև կազմակերպեց կաթոլիկ հավատքի հավատարմության խոստովանություն և հռչակվեց արքեպիսկոպոս, Լեհաստանի, Մոլդովայի և Վալախիայի հայերի Լվովի ենթակայության միտրոպոլիտ։ 
Նա տեատինցիների միաբանության Լվով հրավերի նախաձեռնողն էր։

Մահացել է 1681 թվականի հոկտեմբերի 24-ին 76 տարեկան հասակում։

Լվովի հայկական կաթոլիկական թեմը գոյություն է ունեցել ավելի քան 300 տարի՝ մինչև 1954 թվականը, ընդհուպ մինչև նրա վերջին առաջնորդի Դիոնիսի Կաետանովիչի մահը խորհրդային համակենտրոնացման ճամբարում։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող** | **Լվովի արքեպիսկոպոսներ**22 մայիսի 1635 - 24 հոկտեմբերի 1681 | **Հաջորդող**Վարդան Հունանյան |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  NUKAT — 2002.
2. 1 2  MAK (польск.)
3. ↑  Колодний А. М. Історія релігії в Україні / Діяльність єпископа Торосовича

Գրականություն
-------------

* Samuel Orgelbrand, ed. (1867). Encyklopedia Powszechna (1st edition) (in Polish) 25. pp. 388–390.
* Sadok Barącz, Living of the famous Armenians in Poland, Lvov, 1856.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Wolna encyklopedia Ormian w Polsce, Mikołaj Torosowicz
* Կենսագրական տվյալների կաթոլիական նվիրապետության կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NUKAT: n2012213372 · VIAF: 1278148209325500460006 · WorldCat VIAF: 1278148209325500460006 |

 |
**Մումու** (ռուս.՝ Муму), ռուս գրող Իվան Տուրգենևի պատմվածքներից, որը գրվել է 1852 թվականին։ Ստեղծագործության հիմքում ընկած է իրական դեպք, որը տեղի է ունեցել գրողի մոր՝ Վարվարա Պետրովնայի Մոսկվայի տանը։ 
Առաջին անգամ լույս է տեսել 1854 թվականին։

Սյուժե
------

Մոսկվայի տներից մեկում ապրում է մի կին, շրջապատված բազմաթիվ ծառաներով։ Նրա ծառաների թվում առանձնանում է պահակ Գերասիմը, որը բարձրահասակ էր (մոտ 195 սմ) և դյուցազնի կազմվածքով, սակայն ի ծնե խուլ ու համր էր։ Նա եկել էր գյուղից և երկար ժամանակ է արդեն կարոտում է իր հայրենի տանը, սակայն աստիճանաբար հարմարվեց քաղաքի կյանքին։ Նա ջանասեր աշխատող է և բակում միշտ կարգ ու կանոն է։
Տվյալ պահին տան բնակիչները սկսում են նկատել, որ Գերասիմը համակրում է 28-ամյա լվացարարուհի Տատյանային։ Նրա սիրատածումները հուզիչ են և հարցը հասնում է արդեն ամուսնության։ Գերասիմը միայն սպասում է, երբ պատրաստ կլինի իր նոր վերարկուն, որպեսզի պատշաճ տեսքով հանդիպի օրիորդին և խնդրի նրա ձեռքը։ Օրիորդը, նկատելով հարբած Կապիտոնի վարքագիծը, հանկարծ որոշում է, որ նրան կուղղի միայն ամուսնությունը և մատնացույց է անում Տատյանային։ Գավրիլի ծառայապետը, իմանալով այդ մասին, վախենում է։ Նա հասկանում է, որ Գերասիմի պատասխան արձագանքը կարող է լինել անկանխատեսելի։ Այս իրավիճակից դուրս գալու համար առաջարկեցին Տատյանային հարբած ձևանալ և այդպես անցնել դռնապանի դիմացով։ Այդ հնարքը գործեց, Գերասիմը ամբողջ օրը նստեց իր սենյակում և որոշեց չմիջամտել ուրիշի երջանկությանը։

Մումու. Սովրեմեննիկ ամսագիր, 1854
Մեկ տարի անց Տատյանան Կապիտոնի հետ գյուղ է գնում։ Գերասիմը, հրաժեշտ տալով նրանց Ղրիմի կամրջի մոտ, տուն գալու ճանապարհին հանում է ջուրն ընկած փոքրիկ շանը և տուն է բերում, կերակրում է նրան ու անվանում Մումու (այն քիչ բառերից է, որը նա կարող է արտասանել)։ Ժամանակի ընթացքում Մումուն վերածվում է համակրելի շան, որը բակում բոլորին վստահությամբ էր վերաբերվում և սիրում էր միայն Գերասիմին։ Տիկինը ամենավերջինն է իմանում նրա գոյության մասին։ Նա փորձում է լավ հարաբերություններ հաստատել նրա հետ, սակայն ոչինչ չի ստացվում։ Պահանջում է, որ հենց այսօրվնից նա այստեղ այլևս չլինի։ Գավրիլան, որին հասցեագրված էր այդ հրամանը, փորձում էր կատարել այն։ Սկզբում նրան վաճառեցին, սակայն օրեր անց նա պարանը վզին կրկին վերադարձավ Գերասիմի մոտ։ Այդ ժամանակ ծառան բացատրում է, որ տիկինը դժգոհում է։ Գերասիմը պատասխանում է, որ անձամբ կլուծի այդ հարցը։
Մեկ ժամ անց Գերասիմը շան հետ միասին դուրս է գալիս առանձնասենյակից։ Դռնապանը շանը տանում է պանդոկ և նրա համար պատվիրում մսով ապուր։ Այնուհետև նրանք միասին գնացին Ղրիմի կամուրջ, այնտեղ նստեցին նավակ։ Երբ արդեն նրանք Մոսկվայից շատ հեռու էին, Գերասիմը կատարեց տիկնոջ հրամանը՝ շանը կուլ տվեց գետի ջուրը, իսկ նա վերադարձավ գյուղ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Липатов П. Е. «Муму» И. С. Тургенева // Творчество И. С. Тургенева. Сборник статей / Редактор-составитель И. Т. Трофимов. — М.: Учпедгиз, 1959. — С. 142. — 575 с.
2. ↑  И. C. Тургенев Муму // Современник. — 1854. — Т. XLIV, № 3. — С. 9—36 (отд. I)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 6369162481018237680003 · WorldCat VIAF: 6369162481018237680003 |

 |
**Շրջանառու հաշվեմատյան**, հաշվեմատյան (հաշվառման գրանցամատյան), որն օգտագործվում է վերջնական տվյալների ամփոփման և հաշվապահական հաշվառումների վրա դրանց վերահսկման համար։ Այն կազմվում է սինթետիկ և անալիտիկ հաշիվների հաշվառմամբ։

Սահմանում
---------

Ըստ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանի՝ *շրջանառու հաշվեմատյանը* գրանցամատյան է, որը կազմվում է պարբերաբար, առավել հաճախ` յուրաքանչյուր ամսվա առաջին օրը` ինչպես ընդհանուր գրքի, այնպես էլ բոլոր համակարգված դուստր ձեռնարկությունների համար։ Յուրաքանչյուր հաշվի համար գրանցամատյանում մուտքագրվում են շրջանառության արդյունքները հաշվետու ժամանակաշրջանի սկզբից, և հաշվեմնացորդը` մինչև դրա կազմման օրը։ Գրքերն ստուգվում են վերջնական ընդհանուրի փոխադարձ համեմատման ճանապարհով, ընդհանուր ակնարկ է տրվում յուրաքանչյուր գրքում բացված հաշիվների դիրքի և միևնույն ժամանակ ամբողջ տնտեսության դիրքի վերաբերյալ։ Շրջանառու գրանցամատյանների հիման վրա կազմվում են հաշվեկշիռներ, որից փոխանցվում է միայն մեկ հաշվեմնացորդ։

Ըստ Սովետական մեծ հանրագիտարանի` *շրջանառու հաշվեմատյանը* հաշվառման մատյան է, որն օգտագործվում է վերջնական տվյալների ամփոփման և հաշվապահական հաշվառումների վրա դրանց վերահսկման համար։ Այն սինթետիկ և անալիտիկ հաշիվների հաշվառման բաղադրիչ է։ Սինթետիկ հաշիվների համար կան հաշվետու ժամանակաշրջանի հաշիվների դեբետային և կրեդիտային, ինչպես նաև սկզբնական և վերջնական մնացորդների շրջանառության ցուցանիշներ։ Զույգային հավասարությունը հաստատում է հաշվապահական հաշվառման գրանցումների ճշտությունը։ Հաշվապահական հաշվառման մեքենայացված տարբերակով շրջանառության հաշվեմատյանները կազմվում են աղյուսակների տեսքով։

Շրջանառու հաշվեմատյաների ձևեր
-----------------------------

*Շրջանառու հաշվեմատյանը*՝ որպես հաշվետու ժամանակաշրջանի հաշվապահական հաշվառման տվյալների ամփոփման միջոց, լինում է երկու տեսակի`

* շրջանառվող հաշվեմնացորդի հաշվեմատյան,
* շախմատային շրջանառության հաշվեմատյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:ВТ-НЭС
2. ↑  Оборотная ведомость // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
3. ↑  *Сироткин С.А. Кельчевская Н.Р.* Бухгалтерский учет и анализ. — М.: ИНФРА-М, 2019. — С. 58—59. — 355 с. — ISBN 978-5-16-013703-2
**Մուռուտ** (ներկայում կոչվում է ադրբ.՝ Üçbulaq **Ուչբուլաղ**), նախկին հայկական բնակավայր, ներկայում ադրբեջանական գյուղ Ադրբեջանի Հանրապետության Խանլարի (Գյոյգյոլի) շրջանում, շրջկենտրոն Գյոյգյոլից 8 կմ հարավ, Ոսկանապատ գյուղից 4 կմ հյուսիս-արևելք՝ Պանդ լեռան հյուսիսային անտառապատ լանջին, ծովի մակերևույթից 1190-1310 մետր բարձրության վրա։

Անվանում
--------

Շրջանառվում են Մուռուտ գյուղի անվան առաջացման մի քանի տարբերակ։ Առավել տարածվածը կապված է գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու տեղում նախկինում գոյություն ունեցած մատուռից, որտեղ մի ժամանակ կանգնեցված խաչքարերից մեկը մեռոնով օծել էր Մեսրոպ Մաշտոցը։ Այդ խաչքարի վրա եղել է հետևյալ արձանագրությունը՝ *«թարգմանիչ հայրն մեր Մեսրոպ օծեալ զխաչ սրբալոյս մեռոնաւ եդ ի նպատակ պաշտման ժողովրդոց և զնոյն խաչ ցուցանեն ի ճակատ սեղանոյն»*։

Համաձայն մեկ այլ մեկնաբանության՝ 16-րդ դարում Գանձասարի կաթողիկոսներից մեկը ամռանը այցելում է գյուղ և օրհնում մյուռոնը, ինչից հետո բնակավայրը կոչվում է -Մուռուտ (Մյուռոնոտ)։

Այլ ստուգաբանության համաձայն՝ բնակավայրի ծագումը կապված է եղել տարածքում աճող մորի թփերի առատությամբ (Մոռուտ - Մուռուտ)։

Բնակչություն
------------

Մուռուտ գյուղի բնակչության ծագման մասին տեղեկությունները հակասական են, ինչը հավանաբար պայմանավորված է բնակավայրի հայաթափման և կրկին վերաբնակեցման հետ։ Որոշ աղբյուրների համաձայն բնակչությունը բնիկ է, մյուսները նշում են, որ բնակչությունը եկել են 16-րդ դարի սկզբին այլ վայրերից։

1839 թվականին Մուռուտի բնակչության տոհմերի անվանացանկի մասին հստակ տեղեկություններ են պահպանվել Հայաստանի ազգային արխիվում։

Բնակչության թվաքանակի մասին պատմական տեղեկությունները քիչ են։ Հայտնի է, որ 1804 թվականից գյուղի բնակչությունը շարունակաբար աճել է և իր առավելագույն թվաքանակին հասել 1912 թվականին՝ 441 մարդ։

Պատմություն
-----------

Մուռուտ գյուղն ունի բազմադարյա պատմություն, որը սկսվում է դեռևս Մեսրոպ Մաշտոցի ժամանակներից։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ

Ինչպես տարածաշրջանի այլ հայկական բնակավայրերը, այնպես էլ Մուռուտը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում։ Գյուղից Խորհրդային Միության բանակի կազմում մասնակցել է 122 բնակիչ, որոնցից 67-ը զոհվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004 թվական, (հայերեն տարբերակ Archived 2021-01-23 at the Wayback Machine.), (անգլերեն տարբերակ Archived 2021-11-27 at the Wayback Machine.)
3. ↑  Ջալալեանց Ս. Ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Հայաստան, մասն Ա, Տփղիս, 1842, էջ 170։
4. 1 2 3  «Նոր-Դար», 1892, N 136, էջ 2-3։
5. ↑  «Արձագանք», 1886, N 20, էջ 294։
6. ↑  Բարխուտարեանց Մ. Արցախ, Բագու, 1895, էջ 272։
7. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 3800, թ. 31:


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 24)։*  |
**Մարտիրոս Հարությունի Անանիկյան** (դեկտեմբերի 25, 1875(1875-12-25), Սեբաստիա - օգոստոսի 4, 1924(1924-08-04), Դամասկոս, Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ), ամերիկահայ բանասեր, հրապարակախոս, ռամկավար կուսակցության գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է դեկտեմբերի 25-ին, Սեբաստիայում։ Ավարտել է Այնթապի Կենտրոնական Թուրքիայի քոլեջը (1895) և Հարթֆորդի (ԱՄՆ) Աստվածաբանական ճեմարանը (1901)։ Անանիկյանը զբաղվել է հնդեվրոպական և սեմական հին ու նոր լեզուների (հայերեն, պարսկերեն, լատիներեն, հունարեն, անգլերեն, գերմաներեն, եբրայերեն, արաբերեն), նաև արևելյան հին ու նոր կրոնների, մասնավորաբար իսլամական աստվածաբանության ուսումնասիրությամբ։

Անանիկյանի «Հայոց հին կրոնը» հոդվածը լույս է տեսել «Hastig's Encyclopaedia of Religions and Ethics», իսկ «Հայոց դիցաբանությունը»՝ «Encycloanedia of Mytholoh of Races»՝ հանրագիտարանների առաջին հատորներում։ Անանիկյանն աշխատակցել է «Հայաստանի կոչնակ»–ին, որտեղ հրատարակվել են նրա «Մեծն Ներսես Պարթև», «Հայ ազգին ծագումը», «Քննական պատմություն հայոց», «Նարեկացին և Նարեկը» և այլ գործեր։ Մահացել է օգոստոսի 4-ին, Դամասկոսում։

Երկեր
-----

* Վարդանանց պատերազմը, Նյու Յորք, 1918
* Քննական ուսումնասիրություններ, Նյու Յորք, 1932

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 364.
2. 1 2 3 4 5 6  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10441 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 364)։*  |
Տե՛ս նաև՝ Աբգարիոսներ (այլ կիրառումներ)

**Յուհաննա Աբգարիոս** (հայերեն՝ Հովհաննես Աբգարյան, այլ հնչմամբ՝ *Ջան*, 1832, Բեյրութ, Սիդոնի Էլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1886, Այթեթ, Սիրիայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), հայ տնտեսագետ, բանաստեղծ, լեզվաբան, պետական գործիչ։

Իսքենդեր Աբգարիոսի կրտսեր եղբայրը, Աբգարիոսների գերդաստանից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1832 թվականին Բեյրութում, մեծահարուստ Հակոբ Լյուստրացի Աբգարյանի (Յաղուբ Էփքարիոս) ընտանիքում։ Եղել է Բեյրութի անգլիական հյուպատոսության թարգմանիչ։ Հիմնել է ժամանակին ամբողջ Մերձավոր Արևելքում հայտնի դրամատուն։ Եղել է Հոլանդիայի հյուպատոսը Եգիպտոսում։

Աշխատություններ
---------------

Գրել է արաբերեն բարոյա-խրատական պատմվածքներ և նովելներ, գիրք համաշխարհային պատմության մասին, կազմել անգլերեն-արաբերեն բառարան (հրատարակություն՝ 1887 թվական)։

Ընտանիքը
--------

Յուհաննա Աբգարիոսի կինն է՝ Աֆիֆե Գանավաթին։ Նրա զավակներից Ժոզեֆ, Միշել, Ալիս և Նեջիբ Աբգարիոսները եղել են կրթական-հասարակական գործիչներ, իսկ Էմին և Նեսիբ Աբգարիոսները՝ բժիշկներ։

Մահացել է՝ 1886 թվականին, Այթեթում (Լիբանան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Ծագումով հայ են», Արծվի Բախչինյան, Երևան, 1993, էջ 15.
2. ↑  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 8, էջեր 8 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։

Գրականություն
-------------

* «Հայերը Լիբանանի մէջ», Սիսակ Վարժապետյան, Բեյրութ, 1982.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 18)։*  |
**Մբոմբելա** (սվատի՝ Mbombela), նախկինում՝ Նելսպրուիտ (աֆրիկաանս՝  և անգլ.՝ Nelspruit), քաղաք Հարավային Աֆրիկայի հյուսիս-արևելքում։ Մպումալանգա նահանգի մայրաքաղաքն է։ Գտնվում է Կոկորդիլոս գետի ափին, Մոզամբիկի սահմանից 100 կիլոմետր դեպի արևմուտք, Յոհանեսբուրգից 330 կիլոմետր դեպի արևելք։

Պատմություն
-----------

Նելսպրուիտը հիմնադրվել է 1905 թվականին Նել ազգանունով երեք հովիվ եղբայրների կողմից։ 2009 թվականի հոկտեմբերին Հարավաֆրիկյան Հանրապետության կառավարության որոշմամբ քաղաքը վերանվանվել է Մբոմբելա։

Այժմ քաղաքը Հարավային Աֆրիկայի հյուսիս-արևելքի արդյունաբերական և գյուղատնտեսական կարևոր կենտրոն է։ Այստեղ կենտրոնացված են փայտամշակման, թղթի և կահույքի արտադրության ձեռնարկությունները։ Պտղաբեր հողը և մերձարևադարձային կլիման իդեալական պայմաններ են ապահովում ֆերմերներին ցիտրուսային և արևադարձային մրգերի (մանգո, բանան, ավոկադո) աճեցման համար։

Ենթակառուցվածք
--------------

Քաղաքում կա երկու օդանավակայան՝ Մփումալանգի Քրյուգերի անվան միջազգային օդանավակայանը և Նելսպրեյտ օդանավակայանը։ Քաղաքում է գտնվում «Էմնոտվենի» խաղատունը։ Քաղաքում են գտնվում նաև Բուսաբանական այգին և Ցիտրուսային և մերձարևադարձային մրգերի պետական հետազոտական ինստիտուտը։ 2010 թվականի ՖԻՖԱ-ի Աշխարհի գավաթի համար քաղաքը կառուցեց Մբոմբելա մարզադաշտը 46,000 նստատեղով։ Դրա կառուցման համար ծախսվել է 1 միլիարդ ռանդ։

Նելսպրուտում քիչ մեծ հյուրանոցներ կան, բայց բնության սիրահարների համար կան շատ փոքր պանդոկներ, այդ թվում՝ մոտակա Կրուգեր ազգային պարկը։ Քաղաքի մոտակայքում են գտնվում մի շարք զբոսաշրջային վայրեր՝ Սադվալի քարանձավները և Սադվալի դինոզավրերի այգին, «Տառապանքների քաղաքը» Hudsprut hepard ֆերմայի հետ, ջրվեժների կիրճը, Դալստրումի ձկնաբուծարանները և այլն։

Կլիմա
-----

| Մբոմբելայի կլիման |
| --- |
| Ամիս | Հունվար | Փետրվար | Մարտ | Ապրիլ | Մայիս | Հունիս | Հուլիս | Օգոստոս | Սեպտեմբեր | Հոկտեմբեր | Նոյեմբեր | Դեկտեմբեր | Տարեկան |
| Առավելագույն բարձր, °C | 40 | 39 | 38 | 36 | 35 | 32 | 32 | 35 | 38 | 40 | 38 | 38 | 40 |
| Միջին բարձր,°C | 29 | 29 | 28 | 27 | 25 | 23 | 23 | 25 | 27 | 27 | 27 | 28 | 27 |
| Միջին ցածր,°C | 19 | 19 | 18 | 14 | 10 | 6 | 6 | 9 | 12 | 14 | 17 | 18 | 13 |
| Առավելագույն ցածր,°C | 11 | 11 | 10 | 5 | 2 | -2 | -1 | -1 | 2 | 5 | 10 | 10 | -2 |
| Տեղումների քանակ, մմ | 127 | 108 | 90 | 51 | 15 | 9 | 10 | 10 | 26 | 75 | 115 | 131 | 767 |
| Տեղումների միջին օրեր | 14 | 12 | 12 | 7 | 4 | 2 | 2 | 3 | 5 | 11 | 15 | 14 | 100 |
| Source: South African Weather Service |

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսարան ՆելսպրուտիցՏեսարան Նելսպրուտից
* Տեսարան Նելսպրուտից, Հարավային ԱֆրիկաՏեսարան Նելսպրուտից, Հարավային Աֆրիկա
* Նելսպրուտ, Հարավային ԱֆրիկաՆելսպրուտ, Հարավային Աֆրիկա
* Նելսպրուտ, Հարավային ԱֆրիկաՆելսպրուտ, Հարավային Աֆրիկա
* Նելսպրուտ, Հարավային ԱֆրիկաՆելսպրուտ, Հարավային Աֆրիկա
* Նեսլպրուտ քաղաքի համայնապատկերըՆեսլպրուտ քաղաքի համայնապատկերը
* Նելսպրուտի այգիներըՆելսպրուտի այգիները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  South African Post Office
3. 1 2


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4260808-9 · VIAF: 143496362 · WorldCat VIAF: 143496362 |

 |
**Յուրի Բորիսովիչ Սոլովյով** (հունվարի 12, 1920(1920-01-12), Կոստրոմա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 7, 2013(2013-10-07), Մոսկվա, Ռուսաստան), ռուս և խորհրդային դիզայներ, տեխնիկական գեղագիտության համամիութենական գիտա-հետազոտական ինստիտուտի հիմնադիր և տնօրեն (1962—1987), ԽՍՀՄ ոճաբանների միության հիմնադիր և նախագահ (1987—1990), ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր (1989—1991)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Մոսկվայի տպագրական ինստիտուտը որպես նկարիչ-գծանկարիչ, 1945 թվականին ստեղծել է ԽՍՀՄ-ում արդյունաբերական դիզայնի բնագավառում առաջին մասնագիտացված կազմակերպությունը՝ ճարտարապետա-գեղարվեստական բյուրոն։ Այդտեղ մշակել է գետային մարդատար նավերի, երկաթուղային վագոնների, նոր սերնդի մոսկովյան տրոլեյբուսների, ինչպես նաև «Լենին» առաջին ատոմային սառցահատի ինտերիերի ու առաջին միջուկային սուզանավի նախագծերը։ 1957 թվականին նախագծել է ԽՍՀՄ պաշտոնական զբոսանավերի դիզայներական աշխատանքները, որոնք այժմ օգտագործվում են ներկայացուցչական նպատակներով։

* 1962—1987 թթ. — տեխնիկական գեղագիտության համամիութենական հետազոտական ինստիտուտի ստեղծող և տնօրեն (ՏԳՀՀԻ),
* 1964—1988 թթ. — «Տեխնիկական էսթետիկա» բյուլետենի (հետագայում՝ ամսագիր) գլխավոր խմբագիր,
* 1969—1976 թթ. — փոխնախագահ, 1977—1980 թթ. — առաջատար միջազգային դիզայներական կազմակերպության՝ արդյունաբերական դիզայնի միությունների միջազգային խորհրդի նախագահ (ICSID, 1977—1980),, 1981 թվականից՝ ICSID Սենատի անդամ,
* 1987—1990 թթ. —ԽՍՀՄ դիզայներների միության հիմնադիր և առաջին նախագահ։

1989-1991 թթ. - ԽՍՀՄ ժողովրդական դեպուտատ, ԽՍՀՄ Մշակույթի Գերագույն սովետի հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։

Այնուհետև իր դստեր հետ տեղափոխվել է Մեծ Բրիտանիա ու նրա մահից հետո վերադարձել Մոսկվա, հրատարակել հուշերի գիրք։

Հիմնական աշխատանքներ
--------------------

* «Ուղևորների երկաթուղային փոխադրում»,
* «Քաղաքային տրոլեյբուս»,
* «Ատոմային սառցահատ»,
* «Ատոմային սուզանավ»,
* «Ուղևորատար գետային շոգենավներ»,
* «ԽՍՀՄ պաշտոնական ծովային զբոսանավ»։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

Լավագույն դիզայներական նախագծի համար ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի մրցանակ (1980), ԳԴՀ պետական մրցանակ՝ միջազգային դիզայնի զարգացման գործում բացառիկ ներդրման համար (1980), Արդյունաբերական դիզայներների ամերիկյան ընկերության մրցանակ՝ միջազգային մակարդակում դիզայնի բացառիկ ներդրման համար (1985), Մեքսիկայի մրցանակ`համաշխարհային դիզայնի ներդրման համար (1987), Պատվավոր դիպլոմ «Խորհրդային Միությունում և միջազգային մակարդակում դիզայնի զարգացման գործում բացառիկ ներդրման համար» (Տոկիո, 1989), Գրականության և արվեստի բնագավառում Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի մրցանակ (1999), Մեդալ «Դիզայներական կրթության զարգացման գործում բացառիկ ներդրման համար» (Լոնդոն, 2001), «Դիզայնի զարգացման գործում արժանիքների համար» (Մոսկվա, 2001)։

Մեմուարներ
----------

* *Соловьёв Ю. Б.* Моя жизнь в дизайне. — М.: Союз дизайнеров России, 2004. — 256 с.

Գրականություն
-------------

* *Дьяконов В.* В Москве скончался основатель ВНИИТЭ // *Коммерсантъ*. — 07.10.2013.
| **՞**Ողկուզապտեր կիսալուսնաձև |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Պտերանմաններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ողկուզապտերազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ողկուզապտեր կիսալուսնաձև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Botrychium lunaria

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ողկուզապտեր կիսալուսնաձև** (լատին․՝ Botrychium lunaria), ողկուզապտերազգիների ընտանիքին պատկանող պտերավոր բույս։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, կոճղարմատավոր, դեղնականաչ, մսալի բույս է, որն ունի 5-20 սմ բարձրություն։ Սեգմենտները թեք կիսալուսնաձև են՝ սեպաձև հիմքով և գոգավոր գագաթով։ Վայրի պտղաբերող մասը երկակի-եռակի փետրաձև է և բարձրանում է ստերիլ մասից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Գեղամի, Սևանի և Զանգեզուրի ֆլորիստական շրջաններում։ Աճում է նաև Կովկասում, Եվրոպայում, Ասիայի ամբողջ շրջանում, Աֆրիկայում, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում և Ավստրալիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում, հիմնականում 2500-3500 մ բարձրությունների վրա՝ մարգագետիններում և ժայռերում։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Արեալը՝ մասնատված է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 քառ. կմ-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկած չէ։

Աճում է Սևան ազգային պարկի տարածքում։

Տնտեսական նշանակություն և կիրառություն
--------------------------------------

Ողկուզապտեր կիսալուսնաձևը տնտեսական լայն կիրառություն չունի։

Տերևները հնդկական բժշկության մեջ օգտագործում են որպես արյունահոսությունը դադարեցնող և մածող միջոց, Ռուսաստանի ժողովրդական բժշկության մեջ գործածվում է Արգանդային արյունահոսության և վերքերը բուժելու համար, Բելոռուսիայում՝ օձի կծածի դեպքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
2. ↑  Филин В. Р. Тахтаджян А. Л. Семейство Ужовниковые (Ophioglossaceae) // Жизнь растений: в 6 т / гл. ред. Ал. А. Фёдоров. — М.: Просвещение, 1978.
3. ↑  Часть I — Семейства Lycopodiaceae — Ephedraceae, часть II — Дополнения к 1—7-му томам // Растительные ресурсы России и сопредельных государств / отв. ред. А. Л. Буданцев; Бот. ин-т им. В. Л. Комарова РАН. — СПб.: Мир и семья-95, 1996. — С. 15. — 571 с. — ISBN 5-90016-25-5.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh00005521 |

 |
**Մրցանակ**, խրախուսման ձև աշխատանքում, գիտության, սպորտի, շոու բիզնեսի և այլ բնագավառներում ձեռք բերած հաջողությունների համար։

* *Մրցանակներեր գիտության բնագավառում*։ Գիտական խոշոր աշխատանքների ու հայտնագործությունների համար մրցանակ շնորհելու ավանդույթը ձևավորվել է XVIII դարում։ 1714 թ.-ին Մեծ Բրիտանիայում մրցանակ է սահմանվել ծովում աշխարհագրական երկայնության չափման ճշգրիտ մեթոդ մշակելու համար։ XVIII դարում հատուկ մրցույթներում առաջադրված խնդիրների հաջող լուծման համար մրցանակներ էին շնորհում առաջատար ԳԱ-ները՝ Ֆրանսիական ԳԱ (1720 թ.-ից), Պրուսական ԳԱ Բեռլինում (1746 թ.-ից), Պետերբուրգի ԳԱ (1747 թ.-ի կանոնագրքով), Բավարիայի ԳԱ (1756-ից) են։ Հետագայում գիտական ուսումնասիրությունների համար մրցանակներ սկսեցին սահմանել որոշ գիտնականներ, հարուստ մեկենասներ, գիտական և այլ ընկերություններ, ֆոնդեր, գիտական ամսագրերի խմբագրություններ և այլն։

Գիտական աշխատանքների համար միջազգային մրցանակների շարքում առաջատար տեղ են զբաղեցնում Նոբելյան մրցանակները։ Սահմանվել են նաև միջազգային այլ մրցանակներ։ Օրինակ, Տիեզերագնացության միջազգային ակադեմիան սահմանել է Հուգենհայմների անվան մրցանակ (1961 թ.-ից), տիեզերագնացության բնագավառում միջազգային մրցանակ է սահմանել Ա․ Գալաբերը (1958 թ.-ից), Միջազգային մաթեմատիկական կոնգրեսի հատուկ կոմիտեն սահմանել է Ֆիլդսյան մրցանակ (երիտասարդ մաթեմատիկոսների համար)։ Իտալիայում սահմանվել է Ք․ Կոլումբոսի անվան մրցանակ (1954 թ.-ից, հաղորդակցության բնագավառում)։ 1956 թ.-ից մրցանակ է շնորհում «Ատոմը խաղաղության համար» ամերիկյան կոմիտեն։ Միջազգային մրցանակներ են սահմանվել երկու երկրների միջև համագործակցության զարգացմանը նպաստող աշխատությունների համար (օրինակ, սովետական և հնդ գիտնականներին 1968 թ.-ից շնորհվում է Զ․ Ներուի անվան մրցանակ)։ Ֆրանսիայում առավել հեղինակավոր ազգային գիտական մրցանակները շնորհում է Ֆրանսիական ԳԱ Ժ․ Կյուվիեի անվան մրցանակ (1839 թ.-ից), Ժ. Լալանդի անվան մրցանակ (1802 թ.-ից), Պ․ Չիխաչյովի անվան մրցանակ (1890 թ.-ից)]։ Իտալիայում բարձրագույն գիտական պարգև է համարվում հանրապետության պրեզիդենտի ազգային մրցանակը։ 

ԱՄՆ-ում գիտական նշանավոր մրցանակներից է ազգային ԳԱ-ի մրցանակը։ Մի շարք մրցանակներ շնորհվում են նաև արտասահմանյան գիտնականներին։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 69)։*  |
**Ողջունեցե՛ք, ահա Վերդենը**, Կարապետ Ադամյանի նկարներից, ռազմական թեմայով ստեղծագործություն, որը ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից անմիջապես հետո Ֆրանսիայի Վերդեն քաղաքի հետ կատարված իրադարձության կապակցությամբ, երբ գերմանական բանակը, ցանկանալով հասնել իր նպատակին, ոչ միայն չկարողացավ գրավել այն, այլև քաղաքի մատույցներում կորցրեց մեկ միլիոն զինվոր։ Ահա այս դեպքն է գեղանկարով ներկայացրել նկարիչը։ Գղափարական առումով նկարը ցույց է տալիս գերմանական ագրեսիվ կայսրության ամոթալի պարտությունը ֆրանսիական հողում։

Նկարագրություն
--------------

Հեռվում մեղմ լուսավոր բծով ուրվանկարված է անառիկ մնացած պարսպապատ, աշտարակաձև մուտքերով քաղաքը, իսկ առջևի բնագծում՝ գերմանական զինվորների դիակների հսկայական դեզ։ Գերմանական բանակը ողջունում է Վերդենին իր զինվորների դիակներով՝ չարժանանալով ներս մտնելու բաղձալի նպատակին։

Գեղարվեստական արտահայտության եղանակներ
--------------------------------------

Ադամյանը փորձել է գեղանկարչական միջոցներով հետաքրքրություն ստեղծել։ Հեռվում լուսավոր բծով ցույց է տալիս անառիկ մնացած ամրոցն իր աշտարակներով, իսկ առջևում լուսարձակի օգնությամբ ստեղծում է լույսի ու ստվերի հակադրումներ։ Բծախնդրությամբ են պատկերված դիակնրը՝ իրար վրա թափված տարբեր դիրքերով, իրենց համազգեստներով, սաղավարտներով, հրացաններով և այլ սպառազենով։ Սակայն նվազ է գեղարվեստական ընդհանրացումը, աղքատ է գեղարվեստական արտահայտչականությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մելիքյան (այլ կիրառումներ)

**Մելիք Գալուստի Մելիքյան** («Դեդուշկա»),(հոկտեմբերի 10 (22), 1868, Բանանց, Դաշկեսանի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ - սեպտեմբերի 18, 1918(1918-09-18), Բաքու, Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, հրապարակախոս, ԽՄԿԿ անդամ (1898)։

Գործունեություն
---------------

1886 թվականից որպես բանվոր աշխատել է նախ Բաքվում, ապա Թիֆլիսում և վաղ հասակից ներգրավվել հեղափոխական շարժման մեջ։ 1898 թվականին մի քանի համակիր հեղափոխականների հետ, Թիֆլիսում ստեղծել է հայ բանվորների առաջին մարքսիստական խումբը։ Եղել է ՌՍԴԲԿ Թիֆլիսի կազմակերպության ղեկավար աշխատողներից, ակտիվ մասնակցություն է ունեցել տեղի բանվորական գործադուլներին, 1901 թվականի մայիսմեկյան ցույցին, հանդես է եկել որպես լենինյան «Իսկրա»-ի գործակալ։ 1901 թվականին Լ. Կրասինի, Բոգդան Կնունյանցի, Նիկոլայ Կեցխովելու հետ միասին եղել է ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի հիմնադիր անդամներից, 1902 թվականին՝ Ստեփան Շահումյանի, Բոգդան Կնունյանցի, Արշակ Զուրաբյանի և ուրիշների հետ Թիֆլիսում «Հայ սոցիալ-դեմոկրատների միության» կազմակերպիչներից։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Բաքվի ընդհատակյա «Նինա» տպարանի ստեղծմանն ու 1903 թվականի համընդհանուր գործադուլի կազմակերպմանը։

ՌՍԴԲԿ II համագումարից հետո, անվերապահորեն ձևավորելով բոլշևկյան կողմորոշվածություն, ծավալել է հեղափոխական գործունեություն։ ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միութենական կոմիտեի հանձնարարությամբ ղեկավար մասնակցություն է ունեցել բոլշևիկյան կազմավորումների հիմնմանը Գանձակում, Հաղպատում, Ալավերդիում և այլուր։ Լայնամասշտաբ գործունեություն է ծավալել ռուսական առաջին հեղափոխության տարիներին, եղել Ալավերդու բանվորների 1905 թվականի նոյեմբերյան և 1906 թվականի օգոստոսյան գործադուլների կազմակերպիչներից։ Ակտիվորեն մասնակցել է հայալեզու բոլշևիկյան պրոպագանդիստական մամուլի ստեղծմանը, թղթակցել «Կայծ», «Նոր խոսք», «Օրեր» և այլ թերթերի։ Հեղափոխության հետագա շրջափուլերում կազմակերպական ու պրոպագանդիստական գործունեություն է ծավալել Բաքվում, Թիֆլիսում, Ղափանում և Լոռիում, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ լենինի անունից կատարել է ագիտացիոն աշխատանքներ՝ բնակչության շրջանում մարքսիզմ-լենինիզմ քարոզելով։ 

Հեղափոխական գործունեության համար բազմիցս բանտարկվել է ցարական իշխանությունների կողմից։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության ժամանակաշրջանում եղել է Բաքվի բոլշևիկյան կազմակերպության ակտիվ աշխատողներից։ Հանդես է եկել Բաքվի կոմունայի ստեղծման օգտին, ընտրվել Բաքվի խորհրդի պատգամավոր և Բալախանիի կուսշրջկոմի անդամ, կազմակերպել է բանվորական մարտական դրուժինաներ, հանդես եկել զեկուցումներով, հանդես եկել այլ կուսակցությունների դեմ։ Սպանվել է թուրք-մուսավաթական խմբավորումների ձեռքով։ 

Հանդես է եկել նաև որպես բանվոր-գրող, արձակագիր և հրապարակել բազմաթիվ հոդվածներ ու պատմվածքներ, որոնց գլխավոր հերոսը բանվորն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 389.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 4516 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 389)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Նշան Մարտիրոսյան** (1894, գ. Խուռնավիլ (Խարբերդի գավառում) - 1966, Պրահա), սփյուռքահայ արևելագետ։

Կենսագրություն
--------------

Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Ավստրիայում։ 1920-1926 թվականներին սովորել է Պրահայի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետում, որտեղ աշակերտելով արևելագետ Բեդրժիխ Հրոզնուն, մասնագիտացել է արևելագիտական առարկաների (շումերերեն, աքքադերեն, ասորերեն, խեթերեն և Փոքր Ասիայի պատմություն) գծով։ 1927 թվականին հրավիրվել է Պրահայի համալսարան, որպես դասախոս։

1926 թվականին Մարտիրոսյանը ստացել է դոկտորի գիտական աստիճան և մեկ տարի հետո դասախոսական աշխատանքի անցել Պրահայի համալսարանում։

Ուսումնասիրություններ և աշխատություններ
---------------------------------------

Նշան Մարտիրոսյանը ավելի քան չորս տասնամյակ բազմակողմանիորեն ուսումնասիրել Է Հին Արևելքի, հատկապես Առաջավոր Ասիայի հնագույն տեղաբնիկների լեզուն, մշակույթը և պատմությունը։ Նա է, որ առաջին անգամ, դեռևս ուսանողական տարիներին կարողացել է որոշել խեթական երբեմնի հզոր թագավորության արխիվից հայտնաբերված ու վերծանված սեպագիր տախտակներում հիշատակվող մի շարք ցեղային միավորումների ու երկրների տեղադրությունը Հայկական լեռնաշխարհում։

1930—40-ական թվականներին Նշան Մարտիրոսյանը հանդես է եկել հայ դիցաբանությանը, պատմությանն ու աշխարհագրությանը նվիրված մի շարք հոդվածներով։ «Խարբերդի շրջանները՝ Հայոց հնագույն օրրանը» հոդվածում վկայում է այն մասին, որ Հայասայի պատմությանը նվիրված իր ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր ներդրում լինել հայագիտության մեջ։

Նրան է պատկանում խեթերենի և հայերենի մի շարք ընդհանրությունների հայտնաբերումը։ Իր առաջին իսկ գիտական հոդվածներում նա փորձել է պարզել հայերենի բնույթը և զարգացրել է այն թեզը, ըստ որի հայերենը, խեթերենի հետ միասին, ասիանիկ, փոքրասիական լեզու է։ Իր աշխատություններում Մարտիրոսյանն անդրադարձել է հայերենի ծագումնաբանությանը, դիցաբանությանը, աշխարհագրությանը, փոքրասիական հնագույն ժողովուրդների և հայերի առնչություններին։ Գերմաներեն և չեխերեն է թարգմանել հայ գրականության չափածո և արձակ նմուշներ։ 1963 թվականին լույս է տեսել «Գիլգամեշ» դյուցազնավեպին նվիրված Մարտիրոսյանի աշխատությունը։

Աղբյուրներ
----------

* Լ․ Բարսեղյան «Նշան Մարտիրոսյան», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1966, էջ 301-302

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Studenti pražských univerzit 1882–1945
2. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 349.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 000000044534160X, 000000005785522X · LCCN: no2015008177 · NKC: jx20050309004 · VIAF: 84316439, 313498492 · WorldCat VIAF: 84316439, 313498492 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 349)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գևորգյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Նադեժդա Բորիսի Գևորգյան** (դեկտեմբերի 7, 1910(1910-12-07) - դեկտեմբերի 28, 1973(1973-12-28), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ դերասանուհի։ Հայտնի է նաև որպես *Նադինէ Գևորգյան, Նախշուն Կևորկովա-Շերմազանովա*։ Ծածկանուններ՝ *Նանա, Նոննա, Նադեժդա*։

Կենսագրություն
--------------

1925-1929 թվականներին սովորել է Մոսկվայի պետական կամերային թատրոնի ստուդիայում, այնուհետև եղել է նույն թատրոնի դերասանուհի, 1941-1944 թվականներին՝ Մոսկվայի Հակաօդային Պաշտպանության քարոզչական թիմի դերասանուհի։ Նկարահանվել է «Վոստոկֆիլմ» և «Հայֆիլմ» ստուդիաներում։ 1952 թվականից համերգային ծրագրերով ելույթ է ունեցել շրջանային ֆիլհարմոնիաներում։ Թաղված է Մոսկվայի Վվեդենսկի գերեզմանոցում։

Դերերը կինոյում
---------------

* 1926 - *Զուրբայի կինը*՝ «Զարե»
* 1926 - *Էփեմիա*՝ «Պեպո»
* 1959 - *Անահիտի մայրը*՝ «Նրա երևակայությունը»
* 1960 - *դրվագ*՝ «Հյուսիսային ծիածան»
* 1964 - *դրվագ*՝ «Շրթներկ №4»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |

 |
**Նշանային համակարգը** նշանագիտության հիմնական հասկացություններից է, որը վերաբերում է նշանների ցանկացած համակարգի և նշանների միջև հարաբերություններին։ Լեզու տերմինը հաճախ որպես հոմանիշ է դիտարկվում նշանային համակարգերին։ Այնուամենայնիվ, նշանային համակարգ տերմինը մի քանի պատճառներով ավելի նախընտրելի է համարվում քան լեզուն։ Նախ և առաջ, լեզու տերմինի կիրառությունը մարդկային լեզվի՝ հատկապես բանավոր լեզվի կոննոտացիաներ է պարունակում։ Բանավոր լեզուն նշանային համակարգի ընդամենը մեկ օրինակ է, թեև հավանաբար հայտնի նշանային համակարգերից ամենաբարդը։

Դեմ առ դեմ հաղորդակցության ավանդական ձևերում, մարդիկ հաղորդակցվում են ոչ վերբալ և վերբալ նշանային համակարգերով. այլ կերպ ասած, այն կարող է վերաբերվել մարմնի լեզվին։ Այսպիսով, մարդիկ հիմնականում հաղորդակցվում են դիմային շարժումներով և մարմնի լեզվով։ Այս տեսակ արտահայտման ձևերը նույնպես նշաններ են։ Այս նշանների համակարգված հավաքածուն էլ համարվում է նշանային համակարգ։

Բանավոր հաղորդակցության մեջ ձայնաստիճանը նույնպես իմաստ է փոխանցում։ Կախված ձայնաստիճանից, օրինակ «Դու այն հավանում ես» նախադասությունը կարող է նշանակել, որ խոսակիցը հավատում է, որ նա այն հավանում է, կամ էլ կարող է հարցի տեսքով ներկայացված լինել։

Գրավոր խոսքը, ժեստերի լեզուն, յունիկոդը և ճանապարհային նշանները նշանային համակարգերի օրինակներ են։

Նշանային համակարգ հասկացությունը կարող է նաև օգտագործվել վերաբերելու համար մի շարք հաղորդակցման ձևերի, օրինակ՝ կենդանիների հաղորդակցմանը, մեքենայական հաղորդակցմանը և հիվանդությունների ախտանշաններին։

Տես նաև
-------

* Նշանագիտություն
* Հաղորդակցություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Beynon-Davies P. (2010)։ «Dances with bees: exploring the relevance of the study of animal communication to informatics»։ *International Journal of Information Management* **30** (1): 185–198։ doi:10.1016/j.ijinfomgt.2010.02.001
**Նադիա Մարիա Կալվինյո Սանտամարիա** (իսպ.՝ Nadia María Calviño Santamaría, հոկտեմբերի 3, 1968(1968-10-03), Լա Կորունյա, Գալիսիա, Իսպանիա), իսպանացի պետական և քաղաքական գործիչ, տնտեսագետ։ 2020 թվականի հունվարի 13-ից Սանչեսի երկրորդ կաբինետում զբաղեցրել է Իսպանիայի կառավարության նախագահի երրորդ տեղակալի և Իսպանիայի տնտեսական և թվային բարեփոխումների նախարարի պաշտոնը։ Նախկինում՝ Եվրամիության պաշտոնյա։ 2014 թվականից Եվրոպական հանձնաժողովում զբաղեցրել է բյուջեի գծով գլխավոր տնօրենի պաշտոնը։ 2018 թվականից մինչև 2020 թվականը Սանչեսի կաբինետում զբաղեցրել է ձեռնարկատիրության և տնտեսության նախարարի պաշտոնը։

Կենսագրություն
--------------

Նադիա Մարիա Կալվինյո Սանտամարիան ծնվել է 1968 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Իսպանիայում՝ փաստաբան Խոսե Մարիա Կալվինյոյի՝ Radio Televisión Española պետական ընկերության 1982-1986 թվականների գլխավոր տնօրենի ընտանիքում։ 1991 թվականին ավարտել է Մադրիդի Կոմպլուտենսեի համալսարանի տնտեսական ֆակուլտետը, 2001 թվականին՝ Հեռավար կրթության ազգային համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը։ Աշխատել է մրցակցության ազգային հանձնաժողովի գլխավոր տնօրեն։

Ավելի քան մեկ տասնամյակ աշխատելով Իսպանիայի տնտեսության նախարարությունում՝ 2006 թվականին աշխատանքի է անցել Եվրոպական հանձնաժողովում, որտեղ զբաղեցրել է մրցակցության գծով գլխավոր տնօրենի տեղակալի և գլխավոր տնօրինության ներքին շուկայի գծով տնօրենի տեղակալի, ինչպես նաև ֆինանսական ծառայությունների բաժնի գլխավոր տնօրենի տեղակալի պաշտոնները։ 2014 թվականից զբաղեցրել է եվրոպական հանձնակատար Գյունտեր Էթինգերի բյուջեին կից թվային տնտեսության հարցերով գլխավոր տնօրենի պաշտոնը։ Կալվինյոն նաև դասախոսական գործունեություն է ծավալել Կոմպլուտենսեի համալսարանում։

Տիրապետում է անգլերենի, ֆրանսերենի, գերմաներենի, գալիսերենի և իսպաներենի։ Չորս երեխաների մայր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «"DIRECTOR GENERAL Nadia Calviño"»։ ec.europa.eu

Արտաքին հղումներ
----------------

* El País: Надия Кальвиньо: Из Брюсселя в Мадрид новым министром экономики(իսպ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX4977366 · GND: 1163296619 · VIAF: 155411937 · WorldCat VIAF: 155411937 |

 |