**Օլաֆ Մագնուս** (լատին․՝ Olaus Magnus, կամ *Magni*, լատինացում՝ *Månsson* կամ թարգմանաբար *Store*, հոկտեմբեր 1490[…], Linköping Cathedral Congregation, Շվեդիա - օգոստոսի 1, 1557, Հռոմ, Պապական մարզ), շվեդ եկեղեցական գործիչ, Ուփսալայի արքեպիսկոպոս, դիվանագետ, գրող, պատմաբան և քարտեզագիր։ Օլաֆի ծնողներն էին Մոնս Պետերսսոն Ստուրեն (լատին․՝ Måns Petersson Store) և Կրիստինան։ Արքեպիսկոպոս և պատմաբան Յոհան Մագնուսի (Յուհան Մոնսսոնի) եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Օլաֆը ծնվել է 1490 թվականի հոկտեմբերին, Լինչոպինգում (կամ Շեննինգում)։ Սսովորել է Լինչոպինգում, Վեստերոսում, այնուհետև՝ Ռոստոկում։ Հավանաբար մագիստրոսի կոչում է ստացել Քյոլնում (1514)։ 1518-1519 թվականներին առաքելական հանձնակատարի և պապական ներկայացուցչի (Յոհաննես Արչիմբոլդ Անգել) հրահանգներով ուղևորվել է Նորլանդ և Հյուսիսային Նորվեգիա՝ վաճառելով ինդուլգենցիաներ և միևնույն ժամանակ ծանոթացել աշխարհագրությանը և տեղական սովորույթներին։

*Carta Marina* քարտեզի կրկնօրինակը՝ սստեղծված 1949 թվականին Շվեդիայում մյունխենյան բնօրինակից
Բացի այդ, իր գրքում նա նշել է, որ ուղևորությունը նպատակ ուներ նաև պայքարել Լութերական հերետիկոսության դեմ։ Ավելի ուշ նա Ուփսալայում և Վեստերոսում ծառայել է որպես կանոնիկոս։ 1520 թվականին գտնվելով Ստոկհոլմում՝ ականատես է եղել դանիացիների կողմից կազմակերպված «արյան բաղնիքին»։ 1523 թվականին եղել է Ստրեննեսի արքիդիակոն, որտեղ հունիսի 6-ին Ռիքսդագը ընտրել է Գուստավ I Վազա թագավորին։ Նույն թվականին նոր թագավորը Յոհան Մագնուսին (Յոհան) նշանակել է Ուփսալայի արքեպիսկոպոս (և ամբողջ Շվեդիայի) և իր եղբորը՝ Օլաֆին, ուղարկել է Հռոմ, որպեսզի նշանակումը հաստատցի Սուրբ Աթոռի կողմից։ Այնուամենայնիվ, Հռոմի պապը հրաժարվել է ինչ-որ կերպ աջակցել Շվեդիայի մոտալուտ Ռեֆորմացիային։

Մինչև 1530 թվականը, Օլաֆը, մնալով իր եղբոր արքեպիսկոպոսի քարտուղարը, դիվանագիտական առաքելություններով հաճախ ճանապարհորդում էր Եվրոպայում։ Դրանց թվում հիշատակվում է Նիդեռլանդներ ուղևորությունը հանզայական քաղաքների ղեկավարության հետ առևտրային բանակցություններին մասնակցելու նպատակով։ Բարեփոխումների սկսվելուց հետո, ինչպես Յուհանի, այնպես էլ Օլաֆի երկրում մնալը վտանգավոր էր։

1530 թվականին նրանց ունեցվածքը բռնագրավվել է, և նրանք որոշել են չվերադառնալ Շվեդիա՝ բնակություն հաստատելով Գդանսկում։ 1544 թվականին Յոհան Մագնուսը մահացել է, և հոկտեմբերի 26-ին Հռոմի Պապ Պողոս III-ը Օլաֆին նշանակել է Ուփսալայի արքեպիսկոպոս՝ զուտ անվանապես, քանի որ այլ տարբերակ չկար։ Այնուամենայնիվ, այս կարգավիճակով 1545-1549 թվականներին նա ծառայել է Տրիդենթի տաճարում։ Ավելի ուշ Օլաֆը Լիեժեում եղել է կանոնիկոս։ Սիգիզմունդ I Ծեր-ը նրան առաջարկեց նմանատիպ պաշտոն Պոզնանում, բայց նա հրաժարվեց։ 1550 թվականից նա գրեթե անընդմեջ ապրել է Հռոմի Սուրբ Բրիգիթ վանքում։

Օլաֆ Մագնուսը մահացել է 1557 թվականի օգոստոսի 1-ին (1558)։ Թաղված է Հռոմի *Santa Maria dell’Anima* եկեղեցում, բայց գերեզմանաքարի տեղը անհայտ է։ Այն, հավանաբար, կորել է 1776 թվականի վերականգնման աշխատանքների ժամանակ։

Աշխատություններ
---------------

Ձկան որս: Պատկերազարդում «Պատմությունից ...», 1555.
Գրավյուրա «Ձկան անձրև», (1555)
Դանցիգում Օլաֆն իր պորտուգալացի ընկերոջ (*Damianus à Goes*) խորհրդով սկսել է ուսումնասիրել լքված հայրենիքի մշակույթը և պատմությունը։ 1537 թվականին եղբայրները տեղափոխվել են Մանթուա, այնուհետև՝ Հռոմ։ 1538-1540 թվականներին նրանք բնակվել են Վենետիկում Վենետիկյան Հանրապետության պատրիարք Իերոնիմո Կվիրինի մոտ, որը հետաքրքրվում էր Սկանդինավիայի հետազոտություններով։ Նրա ֆինանսական աջակցությամբ Օլաֆը լրացրել և տպել է Հյուսիսային Եվրոպայի քարտեզի մի քանի օրինակներ, որոնք հայտնի են *Carta Marina* անվանումով։ Օլաֆը գրել է նաև հանրահայտ *Historia de Gentibus Sepentrionalibus* («Հյուսիսային ժողովուրդների պատմություն») գիրքը, որը լույս է տեսել 1555 թվականին Հռոմում«: Պատմությունը ...» քարտեզի վրա նրա աշխատանքների գրական շարունակությունն է, որն իր մեջ պարունակում է Նորլանդիա ուղևորության հուշերը, լեգենդների, բանահյուսության, ազգագրական տեղեկությունների, սաքսոնյան քերականության և այլ դասական գործերի բեկորներ։ Այս գիրքը երկար ժամանակ եղել է Շվեդիայի մասին գիտելիքների ամենահեղինակավոր աղբյուրը։ Դրա ժողովրդականությունը պայմանավորված էր նաև հյուսիսային սովորույթները պատկերող փոքր էսքիզներով, որոնք զարմանալի էին ողջ լուսավոր Եվրոպայի համար։

Գիրքը թարգմանվել է (բնօրինակը գրվել է, իհարկե, լատիներեն) իտալերեն (1565), գերմաներեն (1567), անգլերեն (1658), հոլանդերեն (1665) և վերատպվել (համառոտագրերով) Անտվերպենում (1558 և 1562), Փարիզում (1561) ), Ամստերդամում (1586), Ֆրանկֆուրտում (1618) և Լեյդենում (1652)։ Այն շվեդերեն է թարգմանվել միայն 1909 թվականին։ Այս աշխատանքի շնորհիվ Օլաֆ Մագնուսը համարվում է Շվեդիայի առաջին հումանիստը, ավելին, «Պատմությունը ...» դիտարկվում է որպես Օլաֆ Ռուդբեքի Ավագ *Atlantica* պատմական հիմնարար աշխատության կարևոր գաղափարական աղբյուր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ — 2012.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2  Union List of Artist Names
4. 1 2 3 4 5 6 7  Olaus Magnus (շվեդերեն) — 1917.
5. ↑  Catholic-Hierarchy.org — USA: 1990.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Nordisk familjebok*(շվեդ.)
* Сайт библиотеки университета Миннесоты
* *Gotisk renässans. Johannes och Olaus Magnus som politiker och historiker.* K. Johannesson. Uppsala, 1982.
* Е. А. Савельева Олаус Магнус и его «История северных народов». Л.: Наука, 1983. 135 с.

Աղբյուրներ
----------

* Форстен Г. В. Олай Магни // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890-1907.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Նոր · Շվեդական կենսագրական · Catholic (1997—…) · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10112856, ADV11463434 · BIBSYS: 90062296 · BNC: a11353272 · BNE: XX1035293, XX1012113 · BNF: 12215403b, 119750235 · CiNii: DA0267332X · GND: 118576194 · ICCU: BVEV038600 · ISNI: 0000000122764659 · LCCN: n82047200 · LNB: 000187722 · NDL: 00472504 · NKC: ola2004253793 · NLA: 35325319 · NLG: 148192 · NLP: a0000002361262 · NSK: 000648081 · NTA: 069658595 · NUKAT: n01106826 · PTBNP: 241594 · LIBRIS: 194462 · SUDOC: 030814588 · VIAF: 12358154 · ULAN: 500122305 · WorldCat VIAF: 12358154 |

 |

 |