**Ռադեն Սալեհ** (լրիվ անունը՝ *Ռադեն Սալեհ Սաջաֆ Բուստաման*, 1811[…], 1814 կամ 1807, Սեմարանգ, Հոլանդական Օստ Ինդիա - ապրիլի 23, 1880(1880-04-23)[…], Բոգոր, Հոլանդական Օստ Ինդիա), արաբա-ճավայական ծագում ունեցող ինդոնեզացի նկարիչ, որն ապրել է Նիդեռլանդական Օստ-Հնդկաստանի գոյության ընթացքում և երբեմն կոչվում է ժամանակակից արվեստի ռահվիրան Ինդոնեզիայի պատմության մեջ։ Եղել է առաջին (եվրոպական) նկարիչը, որը ծնվել է Արևելյան Հնդկաստանում. նրա ստեղծագործությունը, որը կրել է 19-րդ դարի առաջին կեսի եվրոպական ռոմանտիզմի ուժեղ ազդեցության, բնութագրվում է եվրոպական և ինդոնեզական մշակութային ավանդույթների միաձուլմամբ։

Կենսագրություն
--------------

Ռադեն Սալեհը ծնվել է 19-րդ դարի սկզբին հարուստ և հարգված ճավայա-արաբական ընտանիքում։  Նրա հայրը եղել է ինդոնեզացի արաբ Սայիդ Աբդուլա Բուստամանը, պապը՝ Սայիդ Հուսեյն իբն Ալվի իբն Ավալ իբն Յահյան։

«Եղջերու որս» նկար
Մանկության տարիներին Ռադեն Սալեհը նկարչության դասեր է առել Բոգորում՝ բելգիացի նկարիչ Պայենի մոտ, որն առաջինն է նկատել նրա նկարչական ունակությունները։ Նրան հաջողվել է համոզել հոլանդական գաղութային իշխանություններին տաղանդավոր երիտասարդին ուղարկել Նիդերլանդներ՝ այնտեղ նկարչական կրթություն ստանալու համար, և արդյունքում 1829 թվականին Սալեհը մեկնել է Եվրոպա։  Ժամանելով Նիդերլանդներ՝ նա սովորել է նկարել Կոռնելիս Կրուսեմանի և Անդրեաս Սխելֆհաուտի մոտ։

Կրուսեմանի մոտ սովորելու ընթացքում Սալեհը ձեռք է բերել դիմանկարներ նկարելու իր հմտությունները, որից հետո մի քանի անգամ հրավիրվել է եվրոպական միապետների արքունիքներ՝ ստեղծելու նրանց դիմանկարները։ 1839 թվականից հինգ տարի շարունակ ապրել է իր հովանավորը դարձած Էռնստ I Սաքսեն-Կոբուրգ-Գոթայի արքունիքում դքսի (իշխել է 1824-1844 թվականներին)։ Անդրեաս Սխելֆհաուտի մոտ սովորել է լանդշաֆտային գեղանկարչության մեթոդներ։ Նա այցելել է Եվրոպայի և Ալժիրի բազմաթիվ քաղաքներ։ Հաագայում առյուծների վարժեցնողը նրան թույլ է տվել հետևել իր առյուծին, և այդ փորձը հետագայում Սալեհին թույլ է տվել դառնալ իր ժամանակի առաջատար անիմալիստներից մեկը։

Սալեհի բազմաթիվ նկարներ ցուցադրվել են Ամստերդամի պետական թանգարանում։ Դրանց մի մասը ոչնչացել է 1931 թվականին թանգարանում բռնկված հրդեհի ժամանակ։

«Դիպոնեգորոյի ձերբակալությունը»
Եվրոպայում քսան տարի ապրելուց հետո Ռադեն Սալեհը վերադարձել է Օստ Հնդկաստան 1851 թվականին։  Վերադառնալուց հետո աշխատել է որպես կառավարության գաղութային հավաքածուի արվեստի գործերի հսկիչ և ստեղծել Ճավայի արիստոկրատների դիմանկարներ ու բնանկարներ։ Այդ ժամանակաշրջանում ստեղծված աշխատանքներից առավել հայտնի է (հատկապես Նիդեռլանդներում) արքայազն Դիպոնեգորոյի ձերբակալությունը ներկայացնող նկարը «Դիֆոնեգորոյի ձերբակալությունը»)։ Իր կյանքի վերջին տարիներին ևս մեկ անգամ այցելել է Եվրոպա։ ՌԱդեն Սալեհը մահացել է 1880 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Raden Saleh (դան.)
2. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Biografisch Portaal — 2009.
4. 1 2
5. 1 2  National Library of Israel Names and Subjects Authority File
6. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
7. ↑  Raden Saleh: The Romantic Aristocrat
8. ↑  Prince Raden Saleh: Aristocrat, Artist, Scientist and Patriot Archived 2011-07-27 at the Wayback Machine.
9. ↑  Algadri, Hamid (1994). *Dutch Policy against Islam and Indonesians of Arab Descent in Indonesia*. Jakarta, Indonesia: LP3ES. p. 187. ISBN 979-8391-31-4.

Մատենագիտություն
----------------

* *Дёмин Л. М.* Загадочный принц: Раден Салех и его время. — М.: Наука. Главная редакция восточной литературы, 1990. — 192 с. — 4500 экз. — ISBN 5-02-016892-0
* Погадаев, Виктор. Романтик с острова Ява - "Восточная коллекция", М.: РГБ, 2014, № 1, с. 152-156.
* Karnadi, Koes (editor) 2006) *Modern Indonesian art : from Raden Saleh to the present day* introduction by Suwarno Wisetrotomo; with contributions by Agung Hujatnikajennong ... [et al.] Denpasar : Koes Artbooks. ISBN 979-8704-02-9
* Heuken, Adolf (1982). *Historical Sites of Jakarta*. Jakarta, Indonesia: Cipta Loka Caraka.
* Yayasan Untuk Indonesia (2005). *Ensiklopedi Jakarta: culture & heritage, Volume 3*. Jakarta, Indonesia: merintah Provinsi Daerah Khusus Ibukota Jakarta, Dinas Kebudayaan dan Permuseuman, Indonesia}. ISBN 978-979-8682-52-0.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BPN: 57017827 · GND: 124692710 · ISNI: 0000000114526909 · LCCN: n81144072 · NTA: 071360484 · SUDOC: 128392711 · VIAF: 96592193, 67406024 · ULAN: 500123362 · WorldCat VIAF: 96592193, 67406024 |

 |

 |