**Մակույկաձև ոսկրի կոտրվածքը** դաստակի մակույկաձև ոսկրի կոտրվածքն է ճաճանչդաստակային հոդում։ Հիմնական ախտանիշը առաջին մատի շրջանի ցավն է, որն ուժեղանում է ձեռքի շարժումների ժամանակ, և անատոմիական ծխախոտատուփի շրջանի այտուցը։ Բարդություններից են կեղծ հոդի ձևավորումը, ավասկուլյար նեկրոզը, հոդաբորբը։

Հիմնականում առաջանում է տարածած ձեռքի վրա վայր ընկնելու հետևանքով։ Ախտորոշումը հիմնված է զննման և բժշկական հետազոտությունների վրա։ Որոշ դեպքերում կոտրվածքը կարող է չերևալ ռենտգեն պատկերում։ Այդ դեպքերում կատարվում է կրկնակի ռենտգեն հետազոտություն երկու շաբաթ անց, կամ հնարավոր է կատարել ՄՌՇ և ոսկրերի սցինտիգրաֆիա։

Կոտրվածքներից հնարավոր է խուսափել ձեռքին պաշտպանիչ թևնոց կրելով որոշ գործողությունների ժամանակ։ Առանց տեղաշարժի կոտրվածքների բուժումը հնարավոր է իրականացնել գիպսակապի միջոցով։ Տեղաշարժով կոտրվածքների դեպքում կատարվում է վիրաբուժական միջամտություն։ Վերականգնումը տևում է մոտավորապես վեց շաբաթ։ Սա դաստակի կոտրվածքների մեջ ամենատարածվածն է։ Ավելի շատ հանդիպում է տղամարդկանց քան կանանց մոտ։

Նշաններ և ախտանիշներ
--------------------

Անատոմիական ծխախոտատուփ
Մակույկաձև ոսկրի կոտրվածքի դեպքում դիտվում է անատոմիական ծխախոտատուփի շրջանի փափկություն և այտուց։

Տեղային ցավոտություն զգացվում է հետևյալ երեք տեղերում.

1) Դաստակի ծայրամասում՝ դիստալ կոտրվածքների ժամանակ

2) Անատոմիական ծխախոտատուփի շրջանում՝ մակույկաձև ոսկրի մարմնի կամ միջին մասի կոտրվածքի ժամանակ

3) Լիստերի թմբկության շրջանում՝ մակույկաձև ոսկրի պրոքսիմալ(մոտակա) կոտրվածքների ժամանակ։

### Բարդություններ

Մակույկաձև ոսկրի կեղծ հոդ. մինչ բուժումը և Գերբերտի շյուղով բուժումից հետո:
Մակույկաձև ոսկրի արյունամատակարարումը կատարվում է երկու տարբեր անոթային ոտիկով: a. 20-30% արյունամատակարարումը ստանում է ճաճանչային զարկերակի մակերեսային ափային ճյուղից, որը թափանցում է ոսկրի մեջ թմբկության շրջանից: b. 70-80% արյունամատակարարում ստանում է ճաճանչային զարկերակի թիկնային ճյուղից, որը թափանցելով ոսկր հասնում է մինչև ծայրամասային բևեռ:  
Ավասկուլյար նեկրոզը ամենահաճախ հանդիպող բարդություններից է։ Քանի որ մակույկաձև ոսկրի արյունամատակարարումը երկու տարբեր ճյուղերով է իրականացվում, կոտրվածքները կարող են սահմանափակել արյան մատակարարման հասանելիությունը։

Ավասկուլյար նեկրոզի առաջացման ռիսկը կախված է կոտրվածքի տեղից.

* Պրոքսիմալ(մոտակա) 1/3-ի կոտրվածքները ունեն բարձր հաճախականություն(~30%):
* Մարմնի և միջին 1/3-ի կոտրվածքները ամենահաճախ հանդիպողն են և ունեն չափավոր ռիսկ։
* Դիստալ(հեռակա) 1/3-ի կոտրվածքներն հազվադեպ են բարդնում ավասկուլյար նեկրոզով։

Կեղծ հոդ կարող է առաջանալ չախտորոշված կամ չբուժված մակույկաձև ոսկրի կոտրվածքների դեպքում։ Զարկերակային հունը ոսկր է մտնում դիստալ հատվածից և ուղղվում դեպի պրոքսիմալ հատված։ Արյունամատակարարումը չնչին է, ինչը մեծացնում է կեղծ հոդ առաջացնելու հավանականությունը, հատկապես ոսկրի պրոքսիմալ հատվածի կոտրվածքների ժամանակ։ Կոտրվածքի ոչ ճիշտ բուժումը կարող է հանգեցնել դաստակի օստեոարթրոզի զարգացման։

Ախտանշաններից են դաստակի շրջանի ցավը, դաստակային հոդում շարժումները սահմանափակված են ու ցավոտ։ Եթե ռենտգեն հետազոտությամբ ախտորոշվում է հնացած կոտրվածքի պատճառով առաջացած հոդաբորբ, ապա առաջնային պլան մղվում է դրա բուժումը հակաբորբոքային դեղորայքներով և տեղադրվում է բեկակալ, եթե հիվանդն ունի ցավեր։ Եթե բուժման այս եղանակը արդյունավետ չի լինում, դաստակի մեջ ներարկվում են ստերոիդներ, որոնք օգնում են ցավի թեթևացմանը։ Եթե նշված բուժման եղանակները նշանակալի արդյունք չեն տալիս, կատարվում է վիրաբուժական միջամտություն։

Առաջացման մեխանիզմ
------------------

(A) Դիստալ մասի կոտրվածք, (B) միջին մասի կամ մարմնի կոտրվածք,(C) պրոքսիմալ մասի կոտրվածք
Մակույկաձև ոսկրի կոտրվածք կարող է առաջանալ ուղղակի առանցքային սեղմման կամ դաստակի գերձգման հետևանքով, օրինակ տարածած ձեռքի վրա վայր ընկնելու հետևանքով։ Ըստ Գերբերտի դասակարգման տարբերում ենք կոտրվածքի երեք հիմնական տեսակ. 10%-20% դեպքերում կոտրվում է մակույկաձև ոսկրի պրոքսիմալ(մոտակա) հատվածը, 60%-80% միջին կամ մարմնի հատվածը և մանացած դեպքերում դիստալ(հեռակա) բևեռը։

Ախտորոշում
----------

Դաստակի մակույկաձև ոսկրի թմբիկի կոտրվածք

Մակույկաձև ոսկրի կոտրվածոները հիմնականում ախտորոշվում են զննման և ռենտգեն հետազոտության միջոցով։ Սակայն ոչ բոլոր կոտրվածքներն են ի սկզբանե ախտորոշվում։ Այդ դեպքում տուժածները գանգատվում են մակույկաձև ոսկրի շրջանի ցավից(նաև անատոմիական ծխախոտատուփի շրջանի ցավից) 7–10 օրվա ընթացքում, որից հետո կատարվում է երկրորդ ռենտգեն հետազոտությունը։ Համակրգչային շերտագրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ ախտորոշում կատարել։ Հնարավոր է կատարել նաև ՄՌՇ հետազոտություն, եթե այն հասանելի է։ Ոսկրերի սցինտիգրաֆիան կոտրվածքների ախտորոշման արդյունավետ եղանակ է, եթե կոտրվածքը ռենտգենագրությամբ հնարավոր չի եղել ախտորոշել։

* Մակույկաձև ոսկրի գրեթե աննկատ, գծային առանց տեղաշարժի կոտրվածքՄակույկաձև ոսկրի գրեթե աննկատ, գծային առանց տեղաշարժի կոտրվածք
* Ռենտգեն պատկերում առավել արտահայտված մակույկաձև ոսկրի մարմնի կոտրվածքՌենտգեն պատկերում առավել արտահայտված մակույկաձև ոսկրի մարմնի կոտրվածք
* Մակույկաձև ոսկրի գրեթե 12 օրվա կոտրվածք, որը սկզբնական շրջանում հազիվ էր նշմարվումՄակույկաձև ոսկրի գրեթե 12 օրվա կոտրվածք, որը սկզբնական շրջանում հազիվ էր նշմարվում

Բուժում
-------

Մակույկաձև ոսկրի կոտրվածքների բուժումը կախված է կոտրվածքի տեղից(մոտակա, միջին, հեռակա), կոտրվածքի տեսակից՝ տեղաշարժով կամ առանց տեղաշարժի, և իհարկե հիվանդի ցանկությունից։

Առանց տեղաշարժի կամ չնչին տեղաշարժով կոտրվածքները բուժվում են փակ եղանակով։ Անշարժացման նպատակով երկար կամ կարճ բեկակալների օգտագործումը քննարկվում է բժշկական գրականության մեջ, և վերջնական համաձայնություն ու ապացույցներ չկան, թե որ մեկի կիրառումն է ավելի արդյունավետ, սակայն ավելի հաճախ կիրառվում են կարճ բեկակալները առանց տեղաշարժի կոտրվածքների անշարժացման համար։ Առանց տեղաշարժի կամ չնչին տեղաշարժով կոտրվածքները հնարավոր է բուժել նաև վիրաբուժական եղանակով(մուտքի համար կատարվում է չնչին կտրվածք), որը տալիս է ոսկրաբեկորների համադրման բարձր արդյունավետություն, և հիվանդներն ավելի շուտ են վերականգնվում ու անցնում ակտիվ կյանքի։

Պրոքսիմալ կոտրվածքների վերականգնումն ավելի երկարատև է։ Դիստալ կոտրվածքների ժամանակ վերականգնում ակնկալվում է 6-8 շաբաթ անց, միջին մասի կամ մարմնի կոտրվածքների դեպքում 8-12 շաբաթ, իսկ պրոքսիմալ կոտրվածքները 12-24 շաբաթ անց։ Մակույկաձև ոսկրը արյունամատակորարում ստանում է ճաճանչային զարկերակից երկու տարբեր ճյուղերով։ Արյունը հոսում է ոսկրի ծայրամասից դեպի մոտակա(դիստալից պրոքսիմալ) բևեռ, և եթե կոտրվածքի ժամանակ արյունամատակրարումը խանգարվում է, ոսկրը կարող է չվերականգնվել։ Այս դեպքում պարտադիր է իրականացնել ոսկրաբեկորների համադրում վիրահատության միջոցով։

Խորհուրդ է տրվում կատարել միջմաշկային շյուղով համադրում, քանի որ այս եղանակը թույլ է տալիս խուսափել հետվիրահատական բարդություններից։ Այս մեթոդի ժամանակ հարկավոր է կատարել սեղանարդաձև ոսկրի ծայրամասի մշակում(աճառի քերում, հեռացում, էքսկավացիա), դեպի մակույկաձև ոսկր վիրաբուժական մուտք ապահովելու համար։

Համաճարակաբանություն
--------------------

Դաստակի մակույկաձև ոսկրի կոտրվածքները տարածված են երիտասարդ տղամարդկանց շրջանում։ Ավելի քիչ են հանդիպում երեխաների և մեծահասակների մոտ։ Կազմում են դաստակի վնասվածքների 50%-80%-ը։

Տերմինաբանություն
-----------------

Երբեմն մակույկաձև ոսկրի կոտրվածքն անվանվում է նաև դաստակի նավակաձև ոսկրի կոտրվածք եզրույթով, որը պետք չէ շփոթել ոտքի նավակաձև ոսկրի կոտրվածքի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  Phillips, TG; Reibach, AM; Slomiany, WP (2004 թ․ սեպտեմբերի 1). «Diagnosis and management of scaphoid fractures». *American Family Physician*. **70** (5): 879–84. PMID 15368727.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Scaphoid Fracture of the Wrist». *AAOS*. 2016 թ․ մարտ. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.
3. ↑  Tada, K; Ikeda, K; Okamoto, S; Hachinota, A; Yamamoto, D; Tsuchiya, H (2015). «Scaphoid Fracture--Overview and Conservative Treatment». *Hand Surgery*. **20** (2): 204–9. doi:10.1142/S0218810415400018. PMID 26051761.
4. 1 2 3  deWeber, Kevin. «Scaphoid fractures». *UpToDate.com*. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
5. 1 2 3 4  1967-, Egol, Kenneth A. (2015). *Handbook of fractures*. Koval, Kenneth J. Zuckerman, Joseph D. (Joseph David), 1952-, Ovid Technologies, Inc. (5th ed.). Philadelphia: Wolters Kluwer Health. ISBN 1451193629. OCLC 960851324. `{{cite book}}`: `|last=` has numeric name (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
6. ↑  Jones, Bertrand MD (2010). «Scaphoid Fracture of the Wrist». *Ortho Info*. American Academy of Orthopedic Surgeons. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 30-ին.
7. 1 2 3 4 5 6  *Essentials of musculoskeletal care*. Sarwark, John F. Rosemont, Ill.: American Academy of Orthopaedic Surgeons. 2010. ISBN 089203579X. OCLC 706805938.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ այլ (link)
8. ↑  «BestBets: Magnetic resonance imaging of suspected scaphoid fractures». Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 16-ին.
9. ↑  Yin ZG, Zhang JB, Kan SL, Wang XG (2010 թ․ մարտ). «Diagnosing suspected scaphoid fractures: a systematic review and meta-analysis». *Clin. Orthop. Relat. Res*. **468** (3): 723–34. doi:10.1007/s11999-009-1081-6. PMC 2816764. PMID 19756904.
10. ↑  Jarraya, Mohamed; Hayashi, Daichi; Roemer, Frank W.; Crema, Michel D.; Diaz, Luis; Conlin, Jane; Marra, Monica D.; Jomaah, Nabil; Guermazi, Ali (2013). «Radiographically Occult and Subtle Fractures: A Pictorial Review». *Radiology Research and Practice*. **2013**: 1–10. doi:10.1155/2013/370169. ISSN 2090-1941.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չպիտակված ազատ DOI (link) CC-BY 3.0
11. ↑  Gutow AP (2007 թ․ օգոստոս). «Percutaneous fixation of scaphoid fractures». *J Am Acad Orthop Surg*. **15** (8): 474–85. PMID 17664367.
12. ↑  Kastelec, Matej. «Percutaneous Screw Fixation». *AO Foundation*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 30-ին.
13. ↑  *Beasley's Surgery of the Hand*. Thieme New York. 2003. էջ 188. ISBN 9781282950023.

Արտաքին հղումներ
----------------

* AAFP: Diagnosis and Management of Scaphoid Fractures Արխիվացված 2008-07-24 Wayback Machine
* Surgical Technique of Fixation of Scaphoid Fracture
* Wheeless: Scaphoid fracture
* Scaphoid blood supply(չաշխատող հղում)
 Avascular Necrosis of Navicular

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մակույկաձև ոսկրի կոտրվածք» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10 · eMedicine · eMedicine · eMedicine |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4163008-7 · Microsoft: 2778860756 |

 |