**Ջորջ Սել** (անգլ.՝ George Szell, հունիսի 7, 1897(1897-06-07)[…], Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - հուլիսի 30, 1970(1970-07-30)[…], Քլիվլենդ, Օհայո, ԱՄՆ), գերմանացի և ամերիկացի դիրիժոր, դաշնակահար, մանկավարժ և կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

1909 թվական. Սելը 12 տարեկանում
Սելը ծնվել է հունգարա-հրեական ընտանիքում։ Մեծացել է Վիեննայում, որպես դաշնակահար սովորել Ռիխարդ Ռոբերտի մոտ՝ Ռուդոլֆ Սյորկինի հետ միաժամանակ, ում հետ նա հետագայում երկարատև համագործակցել է։ Նա Վիեննայի երաժշտության և կատարողական արվեստների համալսարանում Օյսեբիուս Մանդիչևսկու հետ սովորել է կոմպոզիցիայի և երաժշտության տեսություն։ Որոշ ժամանակ սովորել է նաև Մաքս Ռեգերի հետ Լայպցիգի կոնսերվատորիայում։ 10 տարեկանում հանդես է եկել որպես դաշնակահար, իսկ 14 տարեկանում կատարել իր ստեղծագործությունները։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

Սելը որպես դիրիժոր առաջին անգամ հանդես է եկել 1914 թվականին Բեռլինի *Բլյուտներ նվագախմբի* հետ։ Մինչև 1916 թվականը նա Բեռլինի *Թագավորական ներկայացումներ* օպերային թատրոնի երկրորդ դիրիժորն է եղել, իսկ 1917-1918 թվականներին եղել է Ստրասբուրգի օպերային թատրոնի գլխավոր դիրիժոր։ 1919-1924 թվականներին աշխատել է Պրահայում, Դարմշտադում և Դյուսելդորֆում, 1924-1929 թվականներին ղեկավարել է Գերմանիայի պետական օպերայի նվագախումբը և միաժամանակ եղել Բեռլինի *Բարձրագույն երաժշտական դպրոցի* պրոֆեսոր։ 1929-1937 թվականներին եղել է *Նոր գերմանական թատրոնի* երաժշտական ղեկավար և Պրահայի *Գերմանական երաժշտական ակադեմիայի* պրոֆեսոր։ 1932 թվականից ղեկավարել է եվրոպական խոշոր սիմֆոնիկ նվագախմբեր՝ Վիեննայի, Բեռլինի, Լոնդոնի ֆիլհարմոնիան և այլն։ Սելը 1936-1939 թվականներին եղել է Գլազգոյի *Շոտլանդական ազգային նվագախմբի* և միևնույն ժամանակ Հաագայի *Ռեզիդենց նվագախումբի* գլխավոր դիրիժոր։ 1938-1939 թվականների թատերական խաղաշրջանի ժամանակ աշխատել է Ավստրալիայում և ղեկավարել տեղի ռադիոյի նվագախումբը։

Ստեղծագործություն
-----------------

Սելը ռոմանտիկ դիրիժոր է եղել. նրա երաժշտության տեմպը ճկուն էր՝ արտահայտիչ ռուբատոյով (իտալ.՝  rubato): Սելի երգացանկը հսկայական է, հիմնականում կատարել է մոնումենտալ կոմպոզիցիաներ՝ սիմֆոնիաներ. այդ թվում Ֆրանց Շուբերտի *մեծ* «Դո մաժորը» (ֆր.՝ C-dur), Բեթհովենի 3-րդ սիմֆոնիան («Հերոսական»), Սերգեյ Պրոկոֆևի 5-րդ սիմֆոնիան։

Սելը 1916 թվականին հեղինակել է նվագախմբի համար իր սեփական թեմայով վարիացիաներ, 1920 թվականին՝ *Քնարական նախերգանքը*, դաշնամուրային կվինտետ և ստեղծագործություններ դաշնամուրի համար։

Շրջագայություն
--------------

Սելը բազմաթիվ համերգային շրջագայություններ է ունեցել Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում։ 1939 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում և1946 թվականին քաղաքացիություն է ստացել։ Ղեկավարել է ամերիկյան առաջատար նվագախմբերը, իսկ 1942-1946 թվականներին աշխատել է Մետրոպոլիտեն օպերայում։ Նա 1946 թվականին ստանձնել է Քլիվլենդի նվագախմբի ղեկավարությունը, որը Սելի գլխավորությամբ դարձել է աշխարհում լավագույններից մեկը։ 1957-1965 թվականներին այդ նվագախմբի հետ շրջագայել են եվրոպական երկրներում, ինչպես նաև 1965 թվականին եղել են ԽՍՀՄ-ում։ Ելույթներ է ունեցել բազմաթիվ երաժշտական փառատոներում, այդ թվում՝ Զալցբուրգում։

Ճանաչում
--------

2010 թվականի նոյեմբերին դասական երաժշտության մասին բրիտանական *BBC* ամսագրի (անգլ.՝ BBC Music Magazine) անցկացված հարցման հիման վրա, որը աշխարհի տարբեր երկրների 100 դիրիժորների վերաբերյալ էր և որում ընդգրկված էին այնպիսի երաժիշտներ, ինչպիսիք են Դեվիս Կոլինը՝ (Միացյալ թագավորություն), Վալերի Գերգիևը (Ռուսաստան), Գուստավո Դուդամելը (Վենեսուելա), Մարիս Յանսոնսւ (Լատվիա)։ Սելը բոլոր ժամանակների քսան ամենանշանավոր դիրիժորների ցուցակում 14-րդն է եղել։ Սելը դասվել է «Գրամաֆոն» (անգլ.՝ Gramophone) ամսագրի Փառքի սրահում։

Մահ
---

Սելը մահացել է 1970 թվականին։ Թաղված է Ջորջիայի Սենդի-Սպրինգս քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #134535383 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  Find A Grave — 1996.
6. 1 2  Rosenberg, Donald (2000). «The Cleveland Orchestra story : second to none». Gray & Co. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 20-ին.
7. 1 2 3 4  «The Arts». Arno Press. 1978. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 20-ին.
8. ↑  «classical music - andante - proper conduct». *web.archive.org*. 2007 թ․ մարտի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 20-ին.
9. ↑  «BBC - Press Office - Carlos Kleiber voted greatest conductor of all time». *www.bbc.co.uk* (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 20-ին.
10. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* «George Szell». *Encyclopedia Britannica* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 20-ին. `{{cite web}}`: Text "American musician" ignored (օգնություն)
* «George Szell». *AllMusic* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 20-ին. `{{cite web}}`: Text "Biography, Albums, Streaming Links" ignored (օգնություն)
* «Wayback Machine». *web.archive.org*. 2006 թ․ օգոստոսի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 20-ին.
* «- the european archive : item page: lp-00759\_BeG - Johannes Brahms -». *web.archive.org*. 2011 թ․ հուլիսի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 20-ին.
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջորջ Սել» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Rate Your Music · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 99060475 · BNE: XX853280 · BNF: 13900239q · CiNii: DA05373082 · CONOR: 6681443 · GND: 134535383 · GTAA: 159372 · ICCU: UFIV105796 · ISNI: 0000000110225666 · LCCN: n83040082 · LNB: 000111558 · NKC: pna2005262078 · NLA: 35801750, 36047107 · NLP: a0000002244742 · NSK: 000062739 · NTA: 070771170 · NSZL: 000000031273 · NUKAT: n2007146544 · SUDOC: 078770947 · VIAF: 22328932, 160691004 · WorldCat VIAF: 22328932, 160691004 |

 |

 |