**Թոմաս Միջլի** (մայիսի 18, 1889(1889-05-18), Beaver Falls, Բիվեր շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - նոյեմբերի 2, 1944(1944-11-02), Worthington, Ֆրանկլին, Օհայո, ԱՄՆ), ամերիկացի ինժեներ և քիմիկոս։ Կարևոր դեր է խաղացել քառաէթիլկապարի և որոշ առաջին քլորֆտորածխածինների զարգացման գործում, որոնք ավելի հայտնի են Միացյալ Նահանգներում ֆրեոն ապրանքանիշի ներքո. հետագայում երկու ապրանքներն էլ արգելվել են մարդու առողջության և շրջակա միջավայրի վրա դրանց վնասակար ազդեցության պատճառով։ Իր կարիերայի ընթացքում ստացել է ավելի քան 100 արտոնագիր։

1940 թվականին Միջլին հիվանդացել է պոլիոմիելիտով և դարձել հաշմանդամ․1944 թվականին նրան գտել են խեղդված իր հորինած սարքի կողմից, որը հնարավորություն էր տալիս առանց օգնության վեր կենալ անկողնուց։ 1980-ականների վերջին մահացել է իր հոր մահից հետո, հանրությանը հաղորդվել էր, որ նա պատահաբար սպանվել է իր իսկ գյուտի պատճառով, սակայն մասնավոր կերպով նրա մահը հայտարարվել է ինքնասպանություն։ Գյուտը կապված էր շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցության հետ. բնապահպան և պատմաբան Մաքնիլը հայտարարել է, որ այն «ավելի շատ բացասական ազդեցություն է ունեցել մթնոլորտի վրա, քան երկրի պատմության մեջ ցանկացած այլ առանձին օրգանիզմ», գրող Բիլ Բրայսոնը նշել է, որ այն ունեցել է «գրեթե գերբնական բնազդ ափսոսանքի համար», իսկ գիտական գրող Ֆրեդ Փիրսը այն նկարագրել է որպես «մի մարդու կողմից կատարված էկոլոգիական աղետ»։

Վաղ կյանք
---------

Ծնվել է 1889 թվականի մայիսի 18-ին Փենսիլվանիա նահանգի Բիվեր Ֆոլս քաղաքում, Հեթի Լուիզայի (1865-1950) և Թոմաս Միջլի ավագի (1840-1934) ընտանիքում։ Ընտանիքը գյուտի պատմություն ուներ. հայրը ավտոմոբիլային անվադողերի ոլորտում գյուտարար էր, մայրական պապը՝ Ջեյմս Էմերսոնը, հայտնագործել է պտուտակային սղոցը։ Մեծացել է Օհայո նահանգի Կոլումբուս քաղաքում, 1911 թվականին, որպես ինժիներմեխանիկ ավարտել է Կոռնելի համալսարանը։

Կարիերա
-------

### Էթիլացված բենզին

Հին բեզինի պոպմի վրա գրություն, որը գովազդում է ՏԵԼի հակադետոնացիոն ազդեցությունը էթիլ բենզինի վրա
1916 թվականին Միջլին սկսել է աշխատել Ջեներալ Մոթորսում։ 1921 թվականի դեկտեմբերին, աշխատելով Չարլզ Կետերինգի ղեկավարած Դեյթոնի հետազոտական լաբորատորիաներում՝ Ջեներալ Մոթորսի հիմնադրած ձեռնարկությունում, հայտնաբերել է (դժվար հեռացվող հոտի պատճառով տելուրի դեն նետելուց հետո), որ բենզինին տետրաէթիլ կապարի ավելացումը կանխում է ներքին այրման շարժիչների պայթյունը։ Ընկերությունը նյութը անվանել է «Էթիլ»՝ խուսափելով զեկույցներում և գովազդներում կապարի մասին որևէ հիշատակումից։ Նավթային ընկերությունները և ավտոարտադրողները (հատկապես Ջեներալ Մոթորսը, որին պատկանում էր արտոնագիր, որը համատեղ ներկայացվել էր Կետերինգի և Միջլիի կողմից) խթանեցին ՏԵԼ հավելումը որպես էժան այլընտրանք, այն գերազանցում է էթանոլը կամ էթանոլի հետ խառնված վառելիքը, ինչի վրա նրանք կարող էին շատ քիչ շահույթ ստանալ։ 1922 թվականի դեկտեմբերին «Ամերիկյան քիմիական ընկերություն»-ը Միջլիին պարգևատրել է 1923 թվականի Նիքոլսի մեդալով՝«Շարժիչային սարքերի վառելիքներում հակադետոնացիոն միացությունների օգտագործման համար»։ Սա իր կարիերայի ընթացքում վաստակած մի քանի խոշոր մրցանակներից առաջինն էր։

1923 թվականին Թոմասը երկար արձակուրդ է վերցրել Մայամիում՝ կապարով թունավորումից ապաքինվելու համար։ Նա ասել է. «Ես գտնում եմ, որ իմ թոքերը վնասվել են, և անհրաժեշտ է թողնել բոլոր աշխատանքները ու մաքուր օդի մեծ պաշար ստանալ»։ Նույն թվականին Ջեներալ Մոթորսը ստեղծել է Ջեներալ Մոթորս քիմիական ընկերությունը՝ «DuPont»-ի կողմից ՏԵԼի արտադրությունը վերահսկելու համար։ Կետերինգը ընտրվել էր ընկերության ղեկավար, իսկ Միջլին ղեկավարի օգնականն էր։ Այնուամենայնիվ, 1924 թվականին Օհայո նահանգի Դեյթոն քաղաքում գտնվող ՏԵԼ փորձարարական գործարանում երկու մահվան և կապարով թունավորման մի քանի դեպքերից հետո հայտարարվել է, որ Դեյթոնի անձնակազմը «ճնշվել է այն աստիճանի, որ մտածում է հրաժարվել տետրաէթիլ կապարի արտադրության ամբողջ ծրագրից»։ Հաջորդ տարվա ընթացքում Նյու Ջերսեյ նահանգի Դիպուոթեր քաղաքում գտնվող *DuPont* գործարանում զոհվեց ևս ութ մարդ։ 1924 թվականին, դժգոհ լինելով «DuPont»-ի ՏԵԼ հավելումի արտադրության արագությունից՝ օգտագործելով «բրոմիդի պրոցեսը», Ջեներալ Մոթորսը և Նյու Ջերսիի «Standard Oil» ընկերությունը (այժմ հայտնի է որպես ExxonMobil) ստեղծել են *էթիլային բենզինի արտադրության կորպորացիա*՝ ՏԵԼ արտադրելու և շուկա հանելու համար։ Էթիլ կորպորացիան կառուցել է նոր քիմիական գործարան՝ օգտագործելով բարձր ջերմաստիճանի էթիլ քլորիդի արտադրության ձևը Նյու Ջերսիի Բայվեյ նավթավերամշակման գործարանում։ Այնուամենայնիվ, նոր գործարանում աշխատելու առաջին երկու ամիսների ընթացքում կապարով թունավորման, հալյուցինացիաների, խելագարության և հինգ մահվան դեպքեր են տեղի ունեցել։

Կապարի ազդեցության հետ կապված ռիսկերը հայտնի էին առնվազն 150 տարի առաջ, երբ Բենջամին Ֆրանկլինը գրում էր տպագրիչի իր փորձի մասին։ Միջլին նույնպես կապարով թունավորում է ունեցել և նախազգուշացվել է ԹԵԼ հավելումի կապարի թունավորման վտանգի մասին դեռ 1922 թվականին։ Նա լավ գիտեր կապարի վտանգների մասին։ Թոմասն ուսումնասիրել էր, թե արդյոք ռիսկերը կարող են կառավարվել ինչպես արտադրության, այնպես էլ օգտագործման ժամանակ։ Արտանետվող գազերի փորձարկումը բարեհաջող ավարտ է ունեցել, փորձի նպատակն էր աջակցել այն գաղափարներին, որ 1 մաս տետրէթիլ կապար 1300 բենզինի համար կարող է անվտանգ օգտագործվել։ Աշխատողների վրա նախնական ազդեցությունից հետո մշակվել են հսկողության միջոցներ, որոնք ապահովում են գործընթացի անվտանգ աշխատանքը։ Էթիլացված բենզինի սպառումը երկրաչափական աճ է գրանցել։ Կապարի շրջակա միջավայրի քրոնիկ ազդեցությունը խիստ թերագնահատվել է։

1924 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Միջլին մասնակցել է մամուլի ասուլիսի՝ ցույց տալու նպատակով ՏԵԼի ակնհայտ անվտանգությունը, որտեղ նա թափել է ՏԵԼը իր ձեռքերին, շիշը մոտեցրել քթին և ներշնչել դրա գոլորշիները 60 վայրկյան՝ ասելով, որ կարող է դա անել ամեն օր՝ առանց որևէ խնդրի։ Մի քանի օր անց Նյու Ջերսի նահանգի ղեկավարը հրամայել է փակել Բայվեյ նահանգը, այդ օրվանից ՏԵԼ կարելի էր արտադրել միայն պետական թույլտվություն ունենալու դեպքում։ Արտադրությունը վերսկսվել է 1926 թվականին Դաշնային կառավարության միջամտությունից հետո։ Կապարից ստացված բարձր օկտանային վառելիքը կարևոր էր զինվորականների համար։ Ավելի ու Թոմասը արձակուրդ է վերցրել աշխատանքից այն բանից հետո, երբ նրա մոտ կապարի թունավորում է ախտորոշվել։ 1925 թվականին ապրիլին ազատվել է «GMCC»-ի փոխնախագահի պաշտոնից, ըստ տեղեկությունների պատճառը կազմակերպչական հարցերում իր անփորձությունն էր, սակայն Ջեներալ Մոթորսում որպես աշխատակից շարունակել է աշխատել։

### Ֆրեոն

1920-ականների վերջին օդորակման և սառեցման համակարգերը որպես սառնագենտներ օգտագործում էին այնպիսի միացություններ, ինչպիսիք են ամոնիակը (NH3), քլորոմեթանը (CH3Cl), պրոպանը, մեթիլֆորմատը (C2H4O2) և ծծմբի օքսիդը (SO2)։ Չնայած արդյունավետությանը, դրանք թունավոր էին, դյուրավառ և պայթունավտանգ Ջեներալ Մոթորսի Ֆրիջիդեր ստորաբաժանումը, որն այն ժամանակ նման համակարգերի առաջատար արտադրողն էր, փնտրում էր այս սառնագենտների ոչ թունավոր, ոչ դյուրավառ այլընտրանք։

Թոմասն, աշխատելով Ալբերտ Լեոն Հեննեի հետ, շուտով իր ուշադրությունը կենտրոնացրել է ալկիլ հալոգենների վրա (ածխածնային շղթաների և հալոգենների համադրություն), որոնք, ինչպես հայտնի էր, ունեն բարձր անկայունություն (սառնագենտի պահանջ), ինչպես նաև քիմիապես իներտ են։ Ի վերջո, նրանք լուծեցին ածխաջրածինում ֆտոր ներառելու գաղափարը։ Նրանք մերժեցին այն ենթադրությունը, որ նման միացությունները թունավոր կլինեն՝ հավատալով, որ ածխածին-ֆտոր կապի կայունությունը բավարար կլինի ջրածնի ֆտորիդի կամ այլ պոտենցիալ քայքայման արտադրանքի արտանետումը կանխելու համար։ Նրա թիմը սինթեզեց դիքլորդիֆտորորմեթանը՝ առաջին քլորֆտորածխածինը(CFC), որը նրանք անվանեցին «Ֆրեոն»։ Այս միացությունը հաճախ անվանում են «Ֆրեոն 12» կամ «Ռ 12»։

Ֆրեոնը և այլ քլորֆտորածխածինները շուտով փոխարինեցին այլ սառնագենտների, բայց ունեին նաև այլ կիրառություններ։ Հատկանշական օրինակ էր դրանց օգտագործումը որպես վառելիք աերոզոլային արտադրանքներում և ասթմայի ինհալատորներում։ 1937 թվականին Թոմասը այս աշխատանքի համար Քիմիական արդյունաբերության ընկերության կողմից պարգևատրվել է *Պերկինի* մեդալով։ 1941 թվականին կրկին այս աշխատանքի համար ամերիկյան քիմիական ընկերությունը Միջլիին շնորհել է *Փրիսթլիի* մեդալը*,* որը այն ժամանակ ընկերության ամենաբարձր պարգևն էր։ Դրան հաջորդել է 1942 թվականին ստացած *Ուիլարդ Գիբսի* մրցանակը։ Նա նաև ուներ երկու պատվավոր աստիճան և ընտրվել էր Միացյալ Նահանգների Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։

Մահ
---

1940 թվականին՝ 51 տարեկան հասակում, Թոմասը հիվանդացել է պոլիոմիելիտով և դարձել ծանր հաշմանդամ։ Նա հորինել է պարանների և բլոկների բարդ համակարգ՝ անկողնուց բարձրանալու համար։ 1944 թվականի նոյեմբերի 2-ին, 55 տարեկան հասակում, նրան գտել են մահացած Ուորթինգթոն քաղաքում գտնվող իր տանը։ Սպանվել է իր ստեղծած սարքով այն բանից հետո, երբ խճճվեց դրա մեջ և մահացավ խեղդամահությունից։ Մահանալով լքել է այրի Քերի Ռեյնոլդսին, ում հետ ամուսնացել էր 1911 թվականի օգոստոսի 3-ին։ Հանրությանը հաղորդվել է, որ նրա մահը դժբախտ պատահար է, բայց մասնավոր կերպով այն հայտարարվել է ինքնասպանություն։

Ժառանգություն
-------------

Միջլիի ժառանգությունը էթիլացված բենզինի և ֆրեոնի բացասական ազդեցությունն է շրջակա միջավայրի վրա։ Շրջակա միջավայրի պատմաբան Մաքնիլը կարծիք է հայտնել, որ Թոմասը «ավելի բացասական ազդեցություն է ունեցել մթնոլորտի վրա, քան Երկրի պատմության ցանկացած այլ առանձին օրգանիզմ», իսկ Բիլ Բրայսոնը նշել է, որ նա ուներ «ափսոսանքի բնազդ, որը գրեթե անսովոր էր»։ Ֆրեդ Փիրսը, ով գրում էր *New Scientist* թերթի համար, Միջլիին նկարագրել է «որպես մեկ մարդու էկոլոգիական աղետ»։

Նրա հորինած կապարի բենզինի օգտագործումը մեծ քանակությամբ կապար է արտանետել մթնոլորտ ամբողջ աշխարհում Մթնոլորտում կապարի բարձր մակարդակը կապված է եղել մանկությունից ի վեր առողջության հետ կապված լուրջ երկարաժամկետ խնդիրների հետ, ներառյալ նյարդաբանական խանգարումները, ինչպես նաև Ամերիկայում և ամբողջ աշխարհում բռնության և հանցավորության մակարդակի բարձրացումը ։ *Թայմ* ամսագիրն իր «50 ամենավատ գյուտեր»-ի ցանկում ներառել է կապարի բենզինի և քլորֆտորածխածինների հայտնաբերումը։

Միջլին մահացել է երեք տասնամյակ առաջ, երբ լայնորեն հայտնի դարձավ մթնոլորտի վրա օզոնային շերտը քայքայող քլորֆտորածխածինների ազդեցության և ջերմոցային գազերի արտանետումների մասին լուրը։ 1987 թվականին Մոնրեալի արձանագրությունը փուլ առ փուլ դադարեցրեց քլորֆտորածխածինների օգտագործումը, ինչպիսիք են Ֆրեոնը և կապարի բենզինը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Priestley Medal — ACS.
5. ↑
6. ↑  Notable Names Database — 2002.
7. 1 2 3 4  «Thomas Midgley, Jr». *invent.org*. National Inventors Hall of Fame. 2023 թ․ մայիսի 17.
8. 1 2  Kettering, Charles F. «Thomas Midgley Jr. 1889–1944» (PDF). *Biographical Memoirs*. National Academy of Sciences. **24**: 359–380.
9. ↑  Loeb, A.P. "Birth of the Kettering Doctrine: Fordism, Sloanism and Tetraethyl Lead," *Business and Economic History*, Vol. 24, No. 2, Fall 1995.
10. ↑  Jacobson, Mark Z. (2002). *Atmospheric pollution : history, science, and regulation*. Cambridge University Press. էջեր 75–80. ISBN 0521010446.
11. 1 2  Kovarik, William (2005). «Ethyl-leaded gasoline: How a classic occupational disease became an international public health disaster» (PDF). *International Journal of Occupational and Environmental Health*. **11** (4): 384–397. doi:10.1179/oeh.2005.11.4.384. PMID 16350473. S2CID 44633845. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2018 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
12. 1 2 3 4  Kitman, Jamie Lincoln (March 2, 2000). "The Secret History of Lead". ISSN 0027-8378. Retrieved 2022-04-27.
13. ↑  Nichols Medalists
14. 1 2 3  Kovarik, Bill. "Charles F. Kettering and the 1921 Discovery of Tetraethyl Lead In the Context of Technological Alternatives", presented to the *Society of Automotive Engineers Fuels & Lubricants Conference*, Baltimore, Maryland. 1994; revised in 1999.
15. ↑  Benjamin Franklin Experienced Symptoms of Lead Poisoning from Typesetting During his Apprenticeship, history of information, accessed April 24, 2022.
16. ↑  Seyferth, Dietmar (2003 թ․ դեկտեմբերի 1). «The Rise and Fall of Tetraethyllead. 2». *Organometallics*. **22** (25): 5154–5178. doi:10.1021/om030621b. and Կաղապար:Erratum
17. ↑  Midgley, Thomas (1925 թ․ օգոստոսի 1). «Tetraethyl Lead Poison Hazards». *Industrial and Engineering Chemistry*. **17** (8): 827–828. doi:10.1021/ie50188a020. «After mixing tetraethyl lead with gasoline, no great precaution need be exercised, the ratio being 1 part tetraethyl lead to 1300 of gasoline. From this point on no health hazards actually exist unless the gasoline is used very abnormally for purposes for which it was not intended.»
18. ↑  Markowitz, Gerald and Rosner, David. *Deceit and Denial: The Deadly Politics of Industrial Pollution*. Berkeley, California: University of California Press, 2002
19. ↑  The Poisoner's Handbook Archived December 27, 2016, at the Wayback Machine. *American Experience* at 51:48 January 2014
20. 1 2 3  Sneader, Walter (2005). «Chapter 8: Systematic medicine». *Drug discovery: a history*. Chichester, England: John Wiley and Sons. էջեր 74–87. ISBN 978-0-471-89980-8. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
21. ↑  Midgley, Thomas; Henne, Albert L. (1930). «Organic Fluorides as Refrigerants1». *Industrial & Engineering Chemistry*. **22** (5): 542. doi:10.1021/ie50245a031.
22. ↑  Thompson, R. J. (1932). «Freon, a Refrigerant». *Industrial & Engineering Chemistry*. **24** (6): 620–623. doi:10.1021/ie50270a008.
23. ↑  Garrett, Alfred B. (1962). «Freon: Thomas Midgley and Albert L. Henne». *Journal of Chemical Education*. **39** (7): 361. Bibcode:1962JChEd..39..361G. doi:10.1021/ed039p361.
24. ↑  Andersen, Stephen O.; Halberstadt, Marcel L.; Borgford-Parnell, Nathan (2013). «Stratospheric ozone, global warming, and the principle of unintended consequences—An ongoing science and policy success story». *Journal of the Air & Waste Management Association*. **63** (6): 607–647. Bibcode:2013JAWMA..63..607A. doi:10.1080/10962247.2013.791349. PMID 23858990 – via Taylor & Francis Online. «CFCs and HCFCs rapidly replaced other refrigerants in all but applications where companies accepted the increased risk of flammable and toxic refrigerant releases or in applications where the existing technologies were more energy efficient.»
25. ↑  «Will Award Perkin Medal Jan. 8 to Thomas Midgley, Jr». *Refrigerating Engineering*. **33** (1): 54. January 1937 – via Google Books.
26. ↑  The Priestley Medalists, 1923-2008 – American Chemical Society
27. ↑  Bryson, Bill (2004) [First published 2003]. *A Short History of Nearly Everything* (Black Swan paperback ed.). Transworld Publishers. էջ 196. ISBN 0-552-99704-8.
28. ↑  Bellows, Alan (2007 թ․ դեկտեմբերի 8). «The Ethyl-Poisoned Earth».
29. ↑  Milestones, Nov. 13, 1944 *Time*, November 13, 1944.
30. 1 2  Giunta, Carmen (2006). «Thomas Midgley, Jr. and The Invention of Chlorofluorocarbon Refrigerants: It Ain't Necessarily So» (PDF). *Bulletin for the History of Chemistry*. **31** (2): 66–74. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 28-ին.
31. 1 2  Pearce, Fred (2017 թ․ հունիսի 7). «Inventor hero was a one-man environmental disaster». *New Scientist*. doi:10.1016/S0262-4079(17)31121-1. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 25-ին.
32. ↑  Eschner, Kat (2017 թ․ մայիսի 18). «One Man Invented Two of the Deadliest Substances of the 20th Century». *Smithsonian* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.
33. 1 2  Laurence Knight (2014 թ․ հոկտեմբերի 12). «The fatal attraction of lead». *BBC News*. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 23-ին.
34. ↑  McNeill, J.R. *Something New Under the Sun: An Environmental History of the Twentieth-Century World* (2001) New York: Norton, xxvi, 421 pp. (as reviewed in the «*Journal of Political Ecology*». Արխիվացված է օրիգինալից 2004 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.)
35. ↑  Bryson, Bill (2004) [First published 2003]. *A Short History of Nearly Everything* (Black Swan paperback ed.). Transworld Publishers. էջ 195. ISBN 0-552-99704-8.
36. ↑  «ToxFAQs: CABS/Chemical Agent Briefing Sheet: Lead» (PDF). Agency for Toxic Substances and Disease Registry/Division of Toxicology and Environmental Medicine. 2006. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2009 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.
37. ↑  Golub, Mari S. ed. (2005). «Summary». *Metals, fertility, and reproductive toxicity*. Boca Raton, Florida: Taylor and Francis. էջ 153. ISBN 978-0-415-70040-5.
38. ↑  Hu, Howard (1991). «Knowledge of diagnosis and reproductive history among survivors of childhood plumbism». *American Journal of Public Health*. **81** (8): 1070–1072. doi:10.2105/AJPH.81.8.1070. PMC 1405695. PMID 1854006.
39. ↑  Mielke, Howard W.; Zahran, Sammy (August 2012). «The urban rise and fall of air lead (Pb) and the latent surge and retreat of societal violence». *Environment International*. **43**: 48–55. doi:10.1016/j.envint.2012.03.005. PMID 22484219. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 22-ին.
40. ↑  Brody, Jane E. (1996 թ․ փետրվարի 7). «Aggressiveness and delinquency in boys is linked to lead in bones». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ նոյեմբերի 25-ին. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 22-ին.
41. ↑  Hoffman, Jascha (2007 թ․ հոկտեմբերի 21). «Clean Air Act: Criminal Element». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
42. ↑  Drum, Kevin (February 2013). «Lead: America's Real Criminal Element». *Mother Jones*.
43. ↑  Nevin, Rick (July 2007). «Understanding international crime trends: The legacy of preschool lead exposure». *Environmental Research*. **104** (3): 315–336. Bibcode:2007ER....104..315N. doi:10.1016/j.envres.2007.02.008. PMID 17451672. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 22-ին.
44. ↑  Taylor, Mark Patrick; Forbes, Miriam K.; Opeskin, Brian; Parr, Nick; Lanphear, Bruce P. (2016 թ․ փետրվարի 16). «The relationship between atmospheric lead emissions and aggressive crime: an ecological study». *Environmental Health*. **15**: 23. doi:10.1186/s12940-016-0122-3. PMC 4756504. PMID 26884052.
45. ↑  Gentilviso, Chris (2010 թ․ մայիսի 27). «The 50 Worst Inventions: Leaded Gasoline». *Time*. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 1-ին.
46. ↑  Laurence Knight (2015 թ․ հունիսի 6). «How 1970s deodorant is still doing harm». *BBC News*. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 23-ին.
47. ↑  Climate change: 'Monumental' deal to cut HFCs, fastest growing greenhouse gases

Հետագա ընթերցում
----------------

* Tim Harford (2022 թ․ նոյեմբերի 11). «Cautionary Tales–The inventor who almost ended the world» (Podcast).
* The Brilliant Inventor Who Made Two of History’s Biggest Mistakes. Stephen Johnson, New York Times Magazine, March 15, 2023.
* Midgley–Man of Marvels, (page 1 of 2), (page 2 of 2). Charles F. Kettering, The American Weekly, Hearst Corporation, March 25, 1945.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Midgley, T. (1942). «A Critical Examination of Some Concepts in Rubber Chemistry». *Science*. **96** (2485): 143–6. Bibcode:1942Sci....96..143M. doi:10.1126/science.96.2485.143. PMID 17833986.
* Biographical Memoir by Charles F. Kettering at the Wayback Machine (archived October 15, 2012)
* Giunta, Carmen J. (2006). «Thomas Midgley Jr. and the Invention of Chlorofluorocarbon Refrigerants» (PDF). *Bulletin for the History of Chemistry*. **31** (2): 66–74.
* The Man Who Accidentally Killed The Most People In History (video by YouTube producer Derek Muller on Thomas Midgley Jr. April 2022)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 124000134 · ISNI: 0000000061592813 · LCCN: no2002112228 · NKC: js20090625009 · VIAF: 47683711 · WorldCat VIAF: 47683711 |

 |