|  |
| --- |
| **Արոսենի կովկասյան** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խնձորայիններ (Maloideae) |
| **Ցեղ** | Արոսենի *(Sorbus)* |
| **Տեսակ** | **Արոսենի կովկասյան** *(S. caucasica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Sorbus caucasica***Zinserl. 1923 |

**Արոսենի կովկասյան** (լատ.՝ Sorbus caucasica), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող 4-7 մ բարձրությամբ ծածկասերմ թուփ կամ փոքր ծառ։

Բնի տրամագիծը 10-12 սմ է։ Բողբոջները աղվամազապատ են։ Տերևների ուրվագիծը ձվաձև կլորավուն է կամ էլիպսաձև, հիմքում սեղմված, բութ գագաթով (երբեմն՝ կարճ սրածայր), 8-13 սմ երկարությամբ և 6,5-11 սմ լայնությամբ, ներքևի կողմից խիտ մոխրասպիտակ թաղիքանման, վերևի կողմից մազմզուկապատ միայն գլխավոր ջղերի ուղղությամբ, 5-7 բլթականի են և սուր ատամնաեզր։ Վահանիկները բազմածաղիկ են, թաղիքասպիտակ աղվամազապատ ճյուղավորություններով։ Բաժակն ունի սուր եռանկյունի, թաղիքանման մազմզուկապատ բաժիններ։ Պսակաթերթիկները սպիտակ են, հակառակ ձվաձև։ Պտուղները օվալաձև են կամ գնդաձև, մերկ, կարմրավուն, հետագայում՝ կապտավուն։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։ Հրաշալի դեկորատիվ բույս է, որը մոտ է հայկական և պարսկական արոսենիներին։

Տարածված է Կովկասում, Նախակովկասում, Ղազախստանում, Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասում, Թալիշում։ Հանդիպում է նաև Վայքում, որտեղ աճում է վերին լեռնային գոտում, քարքարոտ վայրերում, անտառների եզրերին։

Նկարագրություն
--------------

Խոր բլթակավոր տերևները երկարավուն են, բթավուն, ներքին՝ ամբողջաեզր և արտաքին՝ մանր ատամեզրերով։ Տերևի նուրբ մակերեսը ունի կանաչավուն մոխրագույն թավոտություն։ Մեծ բողբողջները սրացած են։ 5-7 սմ տրամագծով վահանիկանման ծաղկաբույլերը ունեն բազմաթիվ ծաղիկներ։ Առէջները պսակաթերթերից կարճ են։ Պտուղները օվալ են և վառ կարմիր։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Արփա գետի վերին հոսանք)։ Աճում է նաև Նախակովկասում, Դաղստանում, Արևմտյան, Կենտրոնական և Արևելյան Հարավային Կովկասում, Թալիշում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1900-2200 մ բարձրությունների վրա, լայնատերև անտառներում, ժայռոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Կովկասի էնդեմիկ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին միջավայրի որակի վատացման և աճելավայրերի յուրացման հետևանքով սպառնում է արեալի կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (1), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (356)։
2. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Sorbus caucasica
* EoL: 636864
* GBIF: 3012564
* GRIN: 315016
* iNaturalist: 867152
* IPNI: 741671-1
* IRMNG: 11422479
* Plant List: rjp-2608
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:741671-1
* Tropicos: 27800367

 |

 |