**Մարմնի ամբողջականության դիսֆորիա** (ՄԱԴ, նաև կոչվում է **մարմնի ամբողջականության ինքնության խանգարում**, **անդամահատվածի ինքնության խանգարում** և **քսենոմելիա**, որը նախկինում կոչվում էր **ապոտեմնոֆիլիա**), հոգեկան խանգարում, որը բնութագրվում է զգայական կամ ֆիզիկական արատ ունենալու ցանկությամբ կամ անհանգստությամբ։ Մարմնի ամբողջականության դիսֆորիան ըստ երևույթին կապված է սոմատոպարաֆրենիայի հետ, դիսֆորիկ զգացում, որ մեկ կամ ավելի վերջույթներ չեն պատկանում սեփական մարմնին։ Այս հանգամանքով պայմանավորված մարդիկ կարող են իրենց անվանել որպես «փոխադրված»։

Սովորաբար ՄԱԴ-ի համախտանիշը ուղեկցվում է մեկ կամ մի քանի առողջ վերջույթի անդամահատման ցանկությամբ։ Նաև ներառում է հակում դեպի արհեստական այլ հաշմանդամության ձևերի ձեռքբերման, ինչպես, օրինակ, կնոջ դեպքը, որը դիտմամբ ինքն իրեն կուրացրել էր։ ՄԱԴ-ի համախտանիշն ասոցացվում է ապոտեմնոֆիլիայի հետ, որը սեքսուալ ֆետիշիզմի տարատեսակ է, որի ժամանակ ֆետիշի դեր է խաղում սեփական մարմնի խեղաթյուրումը (այդ թվում վերջույթների անդամահատումը)։ ՄԱԴ համախտանիշի առաջացման պատճառը պարզ չէ։ Վարկածներից մեկը պնդում է, որ այն բխում է ուղեղի ֆունկցիայի նյարդաբանական անկարողությունից (գտնվում է աջ պարիետալ բլթակում), որի ժամանակ վերջույթը չի ընկալվում որպես սեփական մարմնի մաս։

Նշաններ և ախտանիշներ
--------------------

Մարմնի ամբողջականության դիսֆորիան հազվադեպ հանդիպող և քիչ ուսումնասիրված համախտանիշ է, որի ժամանակ նկատվում է անհամապատասխանություն մարմնի մտավոր պատկերի և ֆիզիկական մարմնի պատկերի միջև, որը բնութագրվում է սովորաբար ոտքը անդամահատելու կամ կույր, կամ խուլ դառնալու ցանկությամբ։ Մարդն երբեմն ունենում է սեռական գրգռման զգացում՝ կապված վերջույթների, շարժման կամ զգայարանների կորստի ցանկության հետ։

Ոմանք կատարում են իրենց ցանկությունները՝ ձևացնելով, թե անդամահատված հաշմանդամ են՝ օգտագործելով պրոթեզներ կամ անվասայլակներ կամ ձևացնելով կույր կամ խուլ, այդպիսով մեղմելով իրենց ցանկությունը։ Լրատվամիջոցներին կամ հետազոտությունների ժամանակ ՄԱԴ համախտանիշ ունեցող մարդիկ հաղորդել են, որ հաճախ դիմել են ինքնաամպուտացիայի, օրինակ թույլ տալով գնացքի հարված կամ այլ կերպ իրենց վնասելով, որ վիրաբույժները ստիպված լինեն անդամահատել վերջույթը։ Այնուամենայնիվ, բժշկական գրականությունում գրանցվել է քիչ եպքեր, եթե այդպիսիք եղել են։ Այնուամենայնիվ կա գրանցված և լավ փաստագրված մեկ դեպք։

Ընդհանրացումները, որոնք հնարավոր են կատարել․ ՄԱԴ համախտանիշ ունեցող մարդիկ սկսում են անդամահատում ցանկանալ վաղ տարիքում՝ 8-12 տարեկան հասակում և ՄԱԴ համախտանիշ ունեցող մարդիկ հակված են բուժման դիմել մեծահասակ ժամանակ։ ՄԱԴ համախտանիշ ունեցող մարդիկ հիմնականում տղամարդիկ են, չնայած չկա ոչ մի ապացույց հիվանդության սեռականության հետ կապված, սակայն կա կորելացիա ՄԱԴ-ի և պարաֆիլիայի միջև, և թույլ կորելացիա՝ անձնային խանգարումների միջև։ Որևէ կորելացիա չկա համախտանիշի և ընտանեկան հոգեբուժական պատմության, ինչպես նաև որևէ պահի վերջույթների ինչ-որ վնասվածք ստանալու միջև։

Պատճառներ
---------

2014 թվականի դրությամբ պատճառը պարզ չէր և շարունակական ուսումնասիրության առարկա էր։ Այնուամենայնիվ, ձախ ոտքի հետ կապվա մարմնի ամբողջականաության դիսֆորիա ունեցող մարդկանց մի փոքր խումբ անցել է մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն, որի ժամանակ դիտվել է վերին պարիետալ բլթի աջ կողմում գորշ նյութի քիչ քանակ։ Գորշ նյութի քանակը կորելացվում է պացիենտի ոտքը հեռացնելու ցանկության հետ։

Ախտորոշում
----------

Հիվանդությունների միջազգային դասակարգման կողմից ՄԱԴ համախտանիշը ներառվել է «Մարմնական անհանգստության կամ մարմնական փորձառության խանգարումներ» կատեգորիայում։ Այն «բնութագրվում է հաշմանդամ դառնալու ուժեղ և համառ ցանկությամբ (օրնակ, վերջույթի անդամահատմամբ, կուրությամբ), վաղ պատանեկության շրջանում ուղեկցվում է մշտական անհարմարության զգացողությամբ, վերջինիս դեպքում, երբ հիվանդը իրեն զգում է հաշմանդամ, անհապաղ պետք է դիմել բժշկի։ Ֆիզիկապես ոչ լիարժեք դառնալու ցանկությունը հանգեցնում է վնասակար հետևանքների և արտահայտում են դրա ցանկությունը (ներառյալ հաշմանդամ ձևանալու վրա ծախսված ժամանակը)», ինչն էլ էապես խանգարում է արդյունավետությանը, սոցիալական ատիվությանը (օրինակ, անձը չի ցանկանում սերտ հարաբերություններ ունենալ, քանի որ դա կդժվարացնի ձևացնելը) կամ հաշմանդամ դառնալու փորձերը հանգեցրել են նրան, որ անձը զգալի վտանգի է ենթարկում իր առողջությունը կամ կյանքը։ Խանգարումը չի կարող բացատրվել մեկ այլ հոգեկան, վարքային կամ նյարդահոգեբանական խանգարման, նյարդային համակարգի կամ այլ հիվանդության կամ սիմուլյացիայի միջոցով։ Գենդերային դիսֆորիայի ախտորոշումը պետք է բացառվի։

Բուժում
-------

Ապացույցների հիման վրա ՄԱԴ-ի բուժում գոյություն չունի, կան զեկույցներ կոգնիտիվ-վարքային թերապիայի և հակադեպրեսանտների օգտագործման մասին տվյալներ։

Բժշկական էթիկայից ելնելով ՄԱԴհամախտանիշհամախտանիշ ունեցող անձի վերջույթի վիրաբուժական անդամահատումը դժվար է և հակասական։

Կանխատեսում
-----------

Չկան հայտնի արդյունքներ բուժման վերաբերյալ, սակայն կան դեպքեր, երբ անդամահատումը ընդմիշտ վերացնում է հիվանդի մոտ վնասման ցանկությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ICD-11 – Mortality and Morbidity Statistics». *icd.who.int* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 1-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 6-ին.
2. 1 2 3  Brugger, P; Lenggenhager, B (2014 թ․ դեկտեմբեր). «The bodily self and its disorders: neurological, psychological and social aspects». *Current Opinion in Neurology*. **27** (6): 644–52. doi:10.1097/WCO.0000000000000151. PMID 25333602. S2CID 3335803. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 13-ին.
3. ↑  Baril, Alexandre; Trevenen, Kathryn (2016 թ․ ապրիլի 14). «Transabled women lost in translation? An introduction to: '"Extreme" transformations: (Re)Thinking solidarities among social movements through the case of voluntary disability acquisition'». *Medicine Anthropology Theory*. **3** (1): 136. doi:10.17157/mat.3.1.388. հրապարակում բաց հնարավորություն
4. ↑  Shad (2015 թ․ հունիսի 11). «Desiring disability: What does it mean to be transabled?». CBC Radio. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 11-ին.
5. ↑  Davis, Jenny L. (2014 թ․ հունիսի 1). «Morality Work among the Transabled». *Deviant Behavior*. **35** (6): 433–455. doi:10.1080/01639625.2014.855103. ISSN 0163-9625. S2CID 144412724.
6. ↑  «Woman desperate to be blind had drain cleaner poured in eyes, now happier than ever». Tribune Media Wire. 2015 թ․ հոկտեմբերի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
7. ↑  Boesveld, Sarah (2015 թ․ հունիսի 3). «Becoming disabled by choice, not chance: 'Transabled' people feel like impostors in their fully working bodies». *The National Post*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 14-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 5-ին.
8. 1 2  Levy, Neil (2007). *Neuroethics — Challenges for the 21st Century*. Cambridge University Press. էջեր 3–5. ISBN 978-0-521-68726-3.
9. 1 2 3 4 5 6  Bou Khalil, R; Richa, S (2012 թ․ դեկտեմբեր). «Apotemnophilia or body integrity identity disorder: a case report review». *The International Journal of Lower Extremity Wounds*. **11** (4): 313–9. doi:10.1177/1534734612464714. PMID 23089967. S2CID 30991969.
10. ↑  «Cricket historian, writer, surgeon, spy: the mad world of Major Rowland Bowen». *the Guardian* (անգլերեն). 2017 թ․ հուլիսի 21. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
11. ↑  Sedda, A; Bottini, G (2014). «Apotemnophilia, body integrity identity disorder or xenomelia? Psychiatric and neurologic etiologies face each other». *Neuropsychiatric Disease and Treatment*. **10**: 1255–65. doi:10.2147/NDT.S53385. PMC 4094630. PMID 25045269.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չպիտակված ազատ DOI (link)
12. ↑  Longo, Matthew (2020 թ․ հունիս). «Body Image: Neural Basis of 'Negative' Phantom Limbs». *Current Biology*. **30** (11): 2191–2195. doi:10.1016/j.cub.2020.04.006. PMID 32516613. S2CID 219544915. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
13. ↑  «ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics». *icd.who.int*. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 19-ին.
14. ↑  Costandi, Mo (2012 թ․ մայիսի 30). «The science and ethics of voluntary amputation | Mo Costandi». *The Guardian*. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 2-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 13-ին.
15. ↑  Dua, A (2010 թ․ փետրվար). «Apotemnophilia: ethical considerations of amputating a healthy limb». *Journal of Medical Ethics*. **36** (2): 75–8. doi:10.1136/jme.2009.031070. PMID 20133399. S2CID 23988376.
16. ↑  Blom, RM; Hennekam, RC; Denys, D (2012). «Body integrity identity disorder». *PLOS ONE*. **7** (4): e34702. Bibcode:2012PLoSO...734702B. doi:10.1371/journal.pone.0034702. PMC 3326051. PMID 22514657.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777004634, 2780452047 |

 |