**Էլլա Ջոզեֆինա Բեյքեր** (անգլ.՝ Ella Josephine Baker, դեկտեմբերի 13, 1903(1903-12-13), Նորֆոլկ, Վիրջինիա, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 13, 1986(1986-12-13), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի հասարակական գործիչ և ԱՄՆ-ի սևամորթ քաղաքացիների իրավունքների շարժման ակտիվիստ։

Կենսագրություն
--------------

Էլլա Բեյքերը ծնվել է 1903 թվականին, Վիրջինիա նահանգի Նորֆոլկ քաղաքում և մեծացել է Հյուսիսային Կարոլինայում։ Դեռ մանկուց նա տատիկի՝ ստրկության տարիների մասին պատմությունների ազդեցության տակ կողմ է եղել սոցիալական արդարությանը։ 1918 թվականին նա ընդունվել է սևամորթների Շոու համալսարանն ու ավարտել է այն 1927 թվականին։ Հետագայում տեղափոխվել է Նյու Յորք՝ աշխատանք փնտրելու նպատակով, որտեղ հանդիպել է Մեծ ճգնաժամից տառապող բազմաթիվ մարդկանց։ Այդ ժամանակ սկսել է զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ։

1930 թվականին Բեյքերը միացել է Ջորջ Շույլերի կողմից հիմնվող «Երիտասարդ նեգրերի կոոպերատիվ լիգային» (անգլ.՝ Young Negroes Cooperative League), որի նպատակն էր աֆրոամերիկացիների տնտեսական ուժի զարգացումը։ Նա անդամակցել է նաև կանանց մի շարք կազմակերպությունների։ Հետաքրքրվել է հարլեմյան վերածննդի մշակույթով։ Բեյքերը ելույթ է ունեցել երկրորդ իտալա-եթովպիական պատերազմի դեմ և սատարել է Սքոթսբորոյի տղաների պաշտպանությանն ուղղված արշավները։ Նաև Հարլեմյան գրադարանում հիմնել է սևամորթների պատմական ակումբ։

30-ական թվականների վերջին Բեյքերն ամուսնացել է Թ. Ջ. Ռոբերտսի հետ և միացել է Գունավոր մարդկանց առաջընթացի ազգային ասոցիացիային (NAACP)։ 1940 թվականին նա դարձել է NAACP-ի քարտուղար, այնուհետև զբաղեցրել է կազմակերպության առանձին տարբեր բաժինների նախագահի պաշտոնը։ Նա ստիպած է եղել բացառապես տղամարդկանցից բաղկացած կազմակերպությունում պայքարել իր ձայնը լսելի դարձնելու համար։ Խիստ հիերարխիայի քննադատ է եղել։ 1945 թվականին ծանոթացել է *NAACP*-ի մեկ այլ կին ակտիվիստի՝ Ռոզա Փարքսի հետ, ում վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել։ 1946 թվականին Բեյքերը թողել է աշխատանքը *NAACP*-ում՝ դժգոհ լինելով այնտեղի բյուրոկրատիայից։ Ինչպես նաև, ստիպված է եղել հոգ տանել իր զարմուհու համար։ Այնուամենայնիվ, նա շարունակել է համագործակցությունը կազմակերպության նյույորքյան բաժնի հետ և զբաղվել է սևամորթ երեխաների կրթության որակի բարելավմամբ։ 1955 թվականին ոգեշնչվելով Մոնտգոմերիում ավտոբուսների դեմ բոյկոտով՝ Բեյքերն սկսել է ԱՄՆ-ի հարավում Ջիմ Քրոուի օրենքների դեմ պայքարի համար միջոցներ հայթայթել։ 1958 թվականին նա բաժանվել է ամուսնուց։ Բեյքերը միշտ թաքցրել է իր անձնական կյանքը։

1957 թվականին Բեյքերը մասնակցել է Քրիստոնեական հարավային կոնֆերենցիայի հիմնադրմանը, որի հիմնական գործունեությունն ուղղված էր սևամորթների հանդեպ խտրականության դեմ պայքարին։ 1960 թվականին նա թողել է կազմակերպությունն ու մասնակցել է Բռնության դեմ ուսանողական կոմիտեի ստեղծմանը։ Նրա ղեկավարությամբ կոմիտեն դարձել է ԱՄՆ-ում մարդու իրավունքների համար պայքարող առաջատար կազմակերպություններից մեկը։

Մինչև իր կյանքի վերջը Բեյքերն աչքի է ընկել սևամորթների իրավունքների համար պաշտպանությամբ։ 1972 թվականին նա աջակցել է ակտիվիստ Անժելա Իվոն Դևիսի ազատության համար արշավը, նաև դեմ է եղել ապարտհեյդին Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում։ Մահացել է 83 տարեկան հասակում, 1986 թվականին, իր ծննդյան օրը։

Պարգևներ
--------

* *Candace Award* (1984)
* Ընդգրկվել է Կանանց փառքի ազգային սրահում (1994)

Հիշատակ և նշանակություն
-----------------------

Էլլա Բեյքերը նշանակալի ներդրում է ունեցել 1950 և 60-ական թվականների քաղաքացիական իրավունքների համար պայքարում, այնուամենայնիվ, նա ավելի պակաս հայտնի է, քան այնպիսի ակտիվիստներ, ինչպիսիք են Ռոզա Փարքսը, Մերի Մաքլեոդ Բեթյունը և Դորոթի Հայթը։ Նրա անունով է կոչվել մարդու իրավունքների պաշտպանության կենտրոն Օքլենդում։ 2009 թվականին ԱՄՆ-ում նրա հիշատակին նամականիշ է թողարկվել։

Ակտիվիստի արխիվները պահվում են Նյու Յորքի հանրային գրադարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  *Susan Gushee O’Malley* Baker, Ella Josephine (13 December 1903–13 December 1986), civil rights organizer // *American National Biography Online* / S. Ware — [New York]: Oxford University Press, 2017. — ISSN 1470-6229 — doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.1500989
3. 1 2 3 4  *Bracks L. L.* African American Almanac: 400 years of black excellence — 2nd — Visible Ink Press, 2024. — ISBN 978-1-57859-780-2
4. ↑
5. 1 2 3 4 5 6 7  Ella Baker(անգլ.) // *Энциклопедия Британника*. Архивировано из первоисточника 28 Մարտի 2020.
6. 1 2 3 4 5  "Randolph: The work and wisdom of Ella Baker". *The Philadelphia Tribune* (in անգլերեն). 2.03.2019. Արխիվացված է the original 2019 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Retrieved 2019 թ․ դեկտեմբերի 7.
7. 1 2 3 4  "Who Was Ella Baker?". *Ella Baker Center* (in անգլերեն). Արխիվացված from the original on 2019 թ․ դեկտեմբերի 11. Retrieved 2019 թ․ հունիսի 5.
8. ↑  Elliott, Aprele. «Ella Baker: Free Agent in the Civil Rights Movement.» *Journal of Black Studies*, vol. 26, no. 5, 1996, pp. 593—603. *JSTOR*, www.jstor.org/stable/2784885.
9. ↑  Ransby, B. (12.06.2015). "Ella Taught Me: Shattering the Myth of the Leaderless Movement". Colorlines. Արխիվացված from the original on 2020 թ․ մարտի 10. Retrieved 2020 թ․ մարտի 8.
10. ↑  Theoharis, 2013, էջ 25
11. ↑  Ransby, 2003, էջ 9

Գրականություն
-------------

* *Ransby, B.* Ella Baker and the Black Freedom Movement: A Radical Democratic Vision. — Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2003. — ISBN 0-8078-2778-9
* *Theoharis, J.* The Rebellious Life of Mrs. Rosa Parks. — Beacon Press, 2013. — ISBN 9780807076927

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · American National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 245746787 · GND: 120596261 · ISNI: 0000000025182171 · LCCN: n79029169 · NTA: 190579455 · SUDOC: 074615327 · VIAF: 52524593 · WorldCat VIAF: 52524593 |

 |

 |