**Էլեն Կառոլինա Սոֆյա Քեյ** (շվեդերեն՝ Ellen Karolina Sofia Key, դեկտեմբերի 11, 1849(1849-12-11)[…], Gladhammar church parish, Շվեդիա - ապրիլի 25, 1926(1926-04-25)[…], Västra Tollstad church parish, Շվեդիա), շվեդ գրող։

Կենսագրություն
--------------

Էլլեն Քեյը ծնվել է 1849 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Սունդհոլմում՝ Շվեդիայի ագրարային կուսակցության հիմնադիր Էմիլ Քեյի ընտանիքում։ Նրա մայրը՝ Սոֆի Պուսսի Քեյը, Շվեդիայի հյուսիսի արիստոկրատ ընտանիքից էր։ Էլեն Քեյն ստացել է տնային կրթություն, մայրը նրան սովորեցրել է գրել և թվաբանություն, իսկ տնային դաստիարակչուհին՝ օտար լեզուներ։ Էլենը մանկության տարիներին շատ է կարդացել, նրա վրա տպավորություն են գործել Հենրիկ Իբսենի պիեսները, մասնավորապես «Պեր Գյունտ», «Սիրո կատակերգություն» և «Բրանդ» ստեղծագործությունները։ Երբ Էլենը դարձել է 12 տարեկան, նրա հայրն ընտրվել է Ռիկսդագում, և ընտանիքը տեղափոխվել է Ստոկհոլմ։

Էլենը մայրությունը համարել է ծանր աշխատանք և պնդել, որ ամուսիններից անկախ պետությունը պետք է աջակցի մայրերին և երեխաներին։ Այդ գաղափարները էական ազդեցություն են ունեցել բազմաթիվ երկրների սոցիալական օրենսդրության վրա։

1874 թվականին Էլենը մեկնել է Դանիա, որտեղ դասավանդել է ժողովրդական ինստիտուտներում անապահով գյուղացիների համար։ Նա երազել է ժողովրդական իր ինստիտուտը հիմնել հայրենի Շվեդիայում, բայց դրա փոխարեն 1880 թվականին որպես ուսուցչուհի ընդունվել է Ստոկհոլմում Աննա Ուիտլոկի իգական քոլեջ (Anna Whitlock’s girls school):

Գրական ստեղծագործություններում անդրադարձել է կանանց իրավունքների և պարտականությունների, կանանց աշխատանքի, ավագ ու երիտասարդ սերունդների փոխհարաբերությունների, մայրական զգացմունքի, անհատի ու հասարակության փոխազդեցության հարցերին։ Չհարելով ոչ մի կոնկրետ խմբի կամ կուսակցության՝ նա ձգտել է գնալ իր սեփական ուղով։ Նրա գլխավոր աշխատանքներն են՝ «Սիրո և ամուսնության մասին» և «Երեխայի դարը» («*Barnets århundrade*», 1900): Եվրոպական հասարակությունում իր գաղափարների տարածման համար Քեյը 1903 թվականին մեկնել է ճանապարհորդության Գերմանիա և Ավստրիա, որտեղ կարդացել է հրապարակային դասախոսություններ իրեն հոգեհարազատ թեմաներով։

Էլեն Քեյը նաև «էթիկան գեղագիտության միջոցով» փիլիսոփայական հայեցակարգի հեղինակն է։ Նրանում կանխադրել է, որ լիարժեք, հարմարավետ միջավայրում ապրող մարդն ի վիճակի է ճանաչել իրեն և գտնել փոխհամաձայնություն իր շրջապատի աշխարհի հետ։ Այս տեսակետը թելադրված էր սոցիալ-դեմոկրատական ​​գաղափարախոսության նկատմամբ նրա հետաքրքրությամբ, բայց նա ձգտում էր խուսափել պրոլետարիատի բռնապետությունից և կառավարման այլ բռնի մեթոդներից։

Էլեն Քեյը մահացել է 1926 թվականի ապրիլի 25-ին՝ 76 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6  *Wittrock U.* Ellen K S Key — P. 90.
3. 1 2 3 4  Gladhammars kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/VALA/00098/C/7 (1842-1860), bildid: A0015078\_00024
4. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
5. 1 2  Ellen K S Key (շվեդերեն) — 1917.
6. 1 2  Nationalencyklopedin (շվեդերեն) — 1999.
7. 1 2  Västra Tollstads kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/VALA/00452/F/1 (1912-1940), bildid: 00020694\_00028 — P. 24.
8. 1 2  Västra Tollstads kyrkoarkiv, Församlingsböcker. Bunden serie, SE/VALA/00452/A II a/4 (1923-1934), bildid: 00020682\_00228 — P. 229.
9. ↑  Key, Ellen Karolina Sofia — Svenskagravar.se.
10. ↑  Ellen Key - Britannica Online Encyclopedia
11. ↑  *Barnets århundrade* at Project Runeberg

Գրականություն
-------------

* «Էլեն Քեյ»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Троцкий И. М. Венок на могилу (Памяти Эллен Кей) // Дни, № 997, 05 мая 1926. С. 2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էլեն Քեյի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
* UNESCO paper on Ellen Key Archived 2013-11-05 at the Wayback Machine.
* Ronny Ambjörnsson (2014) Ellen Key and the concept of Bildung Archived 2021-01-27 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ · Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Շվեդական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10877529 · BIBSYS: 90112488 · BNE: XX1330654 · BNF: 135718815 · CiNii: DA01001982 · CONOR: 100343139 · GND: 11893449X · ISNI: 000000012138235X · LCCN: n79018078 · LNB: 000146860 · NDL: 00445578 · NKC: jn19990004302 · NLA: 35268837 · NLG: 158860 · NLP: a0000001617540 · NSK: 000037959 · NTA: 075075512 · NUKAT: n97017412 · PTBNP: 1435982 · LIBRIS: 193406 · SUDOC: 052652149 · VIAF: 69098191 · WorldCat VIAF: 69098191 |

 |

 |