**Ջորջիանա Ռոուզ Սիմփսոն** (անգլ.՝ Georgiana Rose Simpson, 1866, Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ - 1944), բանասեր, ԱՄՆ-ում փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան ստացած առաջին աֆրո-ամերկուհին․ դոկտորի աստիճանն ստացել է 1921 թվականին գերմաներենից, Չիկագոյի համալսարանում։

Վաղ կյանք և կրթություն
----------------------

Դեյվիդ և Քեթրին Սիմփսոնների ավագ դուստր Ջորջիանան ծնվել է 1861 թվականի մարտի 31-ին Վաշինգտոնում, որտեղ էլ հաճախել է հանրակրթական դպրոց։ Հետագայում վերապատրաստում է անցել սևամորթ կանանց համար նախատեսված Miner Normal School դպրոցում, որպեսզի կարողանա դասավանդել քաղաքի տարրական դպրոցներում ու 1885 թվականին սկսել է դասավանդել։ Այս ժամանակահատվածում նա դասավանդում էր գերմանացի ներգաղթյալ համայնքներում։ Նրա նախկին ուսուցչուհիներից մեկը՝ դր․ Լյուսի Էլլա Մոթենը, խրախուսել է նրան շարունակել ուսումն ու քոլեջում պաշտոնապես գերմաներեն սովորել։

1907 թվականին ընդունվել է Չիկագոյի համալսարան ու 1911 թվականին ստացել արվեստի բակալավրի աստիճան գերմաներենից։ Համալսարանում համատարած ռասիզմից խուսափելու նպատակով ուսումնառությունն ավարտել է հիմնականում ամառային և հեռակա դասընթացների միջոցով։ Մագիստրոսի աստիճանն ստացել է 1920 թվականին «Մերիգարտոյի հնչյունաբանությունը» վերնագրով թեզով, որտեղ ուսումնասիրության էր ենթարկել միջին գերմաներենով մի բանաստեղծություն։ Հետբուհական կարիերայի ընթացքում նաև դասավանդել է Վաշինգտոնի Դանբարի անվան ավագ դպրոցում։ 55 տարեկան հասակում ավարտել է «*Herder's Conception of "Das Volk*» վերնագրով դիսերտացիան և 1921 թվականի յունիսի 14-ին գերմաներենից ստացել դոկտորի աստիճան։

Փորձառություններ և ներդրումներ խտրականության ժամանակաշրջանում
-------------------------------------------------------------

Չիկագոյի համալսարանական հանրակացարանից Սիմփսոնին հեռացնելը դատապարտող նամակը
Սիմփսոնն ու իր նվաճումները քննարկվել են խտրականության ժամանակաշրջանի քաղաքացիական իրավունքների շարժման համատեքստում։ Ռասայական խտրականությունը նա շատ վաղ է զգացել, դեռևս Չիկագոյի համալսարան ընդունվելիս, հատկապես բնակության առումով․ երբ նրան հրավիրել են կանանց հանրակացարանում բնակվելու, դա բողոք է առաջացրել սպիտակամորթ ուսանողների մոտ։ Նախ հանրակացարանից նրան դուրս է հրավիրել տնօրենը՝ Սոֆոնիզբա Բրեքինրիջը, սակայն Սիմփսոնը հրաժարվել է։ Բրեքինրիջը վերանայել է իր որոշումը և նրան թույլ տվել մնալ, սակայն այս անգամ համալսարանի տնօրեն Հարրի Փրաթ Ջադսոնն է նրան խնդրել հեռանալ, որին Սիմփսոնը ենթարկվել է։ Հետևաբար Սիմփսոնը դասընթացներն անցնում էր ամռանը, որպեսզի խուսափի գերակշռող սպիտակամորթների հետ ռասայական դրդապատճառներով հետագա բախումներից։ Ավելին, համալսարանի տնօրենը նամակ է ստացել Ֆրեդերիկ Դուգլաս կենտրոնից, որտեղ դատապարտվում էր նրանց՝ Սիմփսոնին հեռացնելու արարքը․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Միսս Սիմփսոնի դեպքը, որը ձեր պահանջով հրաժարվել է այդտեղի իր սենյակից ու համալսարանից դուրս բնակվելու տեղ փնտրել, մեծ հետաքրքրություն և անհանգստություն է առաջացրել համալսարանական շրջանակներում և դրանցից դուրս։ |  |

Սիմփսոնն առաջին կինն էր, որն ԱՄՆ-ու արժանացել է դոկտորական աստիճանի։ Դոկտորական աստիճանն ստանալուց հետո սևամորթ գիտնականներ Սադի Թաներ Մոսելի, Էվա Բեատրիս Դայքսի և համարյա նույն ժամանակհատվածում դոկտորական աստիճան ստացած Աննա Ջ․ Կուպերի հետ խտրականության պատճառով «անմիջապես չբարգավաճեցին իրենց նվաճումներով»։ Սիմփսոնն ստիպված էր վերադառնալ Վաշինգտոնի Դանբարի ավագ դպրոցում դասավանդելու, քանի որ շատ համալսարաններ աշխատանքի չէին ընդունում սևամորթ կանանց։ 1936 թվականին նամակ է գրել Դյու Բոյս Դյուբուային և հետաքրքրվել հանրագիտարանային նախագծով ու թե ինչպես կարող է ինքը ներդրում ունենալ՝ հոդված գրելով «Սևամորթների բարբառի» կամ «Սևամորթների ժողովրդական գրականության փիլիսոփայության» վերաբերյալ։ Նրա վերջին հիմնական հրատարակությունը ֆրանսիական մի ստեղծագործության թարգմանություն էր, որը մանրամասնում էր Հայիթիի հեղափոխության առաջնորդ Տուսեն Լ՛Ուվերտյուրի կենսագրությունը։

2017 թվականին Ասյա Աքքայի և Շաե Օմոնիջոյի համաֆինանսավորած Monumental Women Project նախագիծը մեծարել է Սիմփսոնին՝ նրա կիսանդրին տեղադրելով Չիկագոյի համալսարանի Ռեյնոլդս ակումբում, տնօրեն Ջադսոնի պատվին կանգնեցաված ցայտաքանդակի կողքին։

Նշումներ
--------

1. ↑  Դայքսն առաջին էր ավարտել դոկտորականի պահանջները և երրորդն էր ԱՄՆ-ում դոկտորական աստիճան ստացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Jordan, John H. (2013). *Black Americans 17th Century to 21st Century: Black Struggles and Successes*. Trafford Publishing. էջ 258. ISBN 1-4907-1733-1.
2. 1 2  Gates, Henry Louis, Jr. (2011). *Life Upon These Shores: Looking at African American History, 1513–2008*. New York: Alfred A. Knopf. էջ 267. ISBN 0-307-59342-8.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
3. 1 2  Bowean, Lolly (2017 թ․ նոյեմբերի 27). «U. of C. statue gives black scholar her place in history». *chicagotribune.com*. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
4. ↑  May, Vivian M. (2012). *Anna Julia Cooper, Visionary Black Feminist: A Critical Introduction*. Routledge. էջեր 18, 192. ISBN 1-135-91155-X.
5. 1 2  Johnson, Joan Marie (2010). *Southern Women at the Seven Sister Colleges: Feminist Values and Social Activism, 1875–1915*. University of Georgia Press. էջեր 104–105. ISBN 0-8203-3468-5.
6. ↑  «The Social Question – Round One». *Integrating the Life of the Mind: African Americans at the University of Chicago 1870–1940*. Special Collections Research Center, University of Chicago. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 13-ին.
7. 1 2 3  Potter, Joan (2014). *African American Firsts : Famous, Little-known and Unsung Triumphs of Blacks in America* (Fourth edition ; fully revised and updated. ed.). Kensington Publishing Corp. էջեր 40–41. ISBN 0-7582-9242-2.
8. 1 2  Gates, Henry Louis; Wolf, Julie. «Who Was the 1st Black Female Ph.D.?». *The Root*. Univision Communications. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 14-ին.
9. 1 2  Wilson, Francille Rusan (2006). *The segregated scholars : Black social scientists and the creation of Black labor studies, 1890–1950*. Charlottesville, VA: Univ. of Virginia Press. էջեր 113, 210. ISBN 0-8139-2550-9.
10. ↑  «Letter from Georgiana R. Simpson to W. E. B. Du Bois, March 26, 1936». *Special Collections and University Archives*. University of Massachusetts Amherst Libraries. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 13-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջորջիանա Սիմփսոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2024003313 · SUDOC: 22958859X · VIAF: 210808853 · WorldCat VIAF: 210808853 |

 |