*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարգարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գուրգեն Արտուշի Մարգարյան** (սեպտեմբերի 26, 1978(1978-09-26), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 19, 2004(2004-02-19), Բուդապեշտ, Հունգարիա), հայ լեյտենանտ։ Սպանվել է ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովի կողմից 2004 թվականի փետրվարի 19-ին Բուդապեշտում։ Թաղված է Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։

Կրթություն
----------

Մարգարյանը ծնվել է Երևանում։ Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո զորակոչվել է Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժեր։ Զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո շարունակել է ծառայությունը զինված ուժերում և դարձել Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության նախարարության սպա։

Սպանություն
-----------

2004 թվականի հունվարի 11-ից Գուրգեն Մարգարյանը մասնակցել է ՆԱՏՕ-ի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» անգլիալեզու ուսումնական դասընթացներին։ Փետրվարի 19-ին սպանվել է ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովի կողմից, որը քնած ժամանակ կացնի 16 հարված է հասցրել հայ սպայի դեմքին՝ դրանով իսկ համարյա անջատելով գլուխը մարմնից։

### Պատմություն

Գուրգեն Մարգարյանի շիրիմը Եռաբլուր պանթեոնում
Գուրգեն Մարգարյանի հետ նույն սենյակում բնակվող Քութի Բալաշը հետո պատմել է. «Երեկոյան ինքը թեյել է, գնացել քնելու, Գուրգենը շարունակել է պարապել, ապա 21:30-ի սահմաններում գնացել է հայաստանցի մեկ այլ սպայի՝ Հայկ Մակուչյանի սենյակը։ Թե երբ է վերադարձել, հունգարացին չի զգացել, միայն առավոտյան կողմ զգացել է, որ ինչ որ մեկը վառել է լույսը։ Մտածել է՝ Գուրգենն է, հետո լսելով խլացված ձայներ` շրջվել է, ու տեսել ադրբեջանցուն՝ Ռամիլ Սաֆարովին, մեծ կացինը ձեռքին կանգնած Մարգարյանի անկողնու մոտ։

«Այդ ժամանակ ես հասկացա` ինչ-որ սարսափելի բան է տեղի ունեցել։ Չորսբոլորը արյուն էր։ Ես սկսեցի գոռալ, որ ադրբեջանցին դադարեցնի իր գործը։ Նա ասաց, որ ինձ հետ խնդիր չունի և ինձ չի վնասի։ Նրա դեմքի արտահայտությունն ուրախ էր, կարծես թե կարևոր գործ էր վերջացրել։ Ես շոկի մեջ էի, վազեցի դուրս օգնություն կանչելու, Ռամիլը գնաց ուրիշ ուղղությամբ» - պատմել է հունգարացին։

Սպանությունից անմիջապես հետո ադրբեջանցին գնացել է մյուս հայ սպայի սենյակը՝ ցանկանալով նրան նույնպես սպանել։ Միջանցքում նա հանդիպել է աղմուկի վրա դուրս եկած ուզբեկ սպային, ադրբեջանցին նրան առաջարկել է միասին գնալ և սպանել երկրորդ հայ սպային։ Ուզբեկը փորձել է հանգստացնել մարդասպանին, բայց նրան չի հաջողվել հանդարտեցնել։

Ռամիլը արյունոտ կացինը ձեռքին մոտեցել է Մակուչյանի սենյակին, սակայն դուռը փակ է եղել։ Չկարողանալով կոտրել դուռը, նա սկսել է բարձր ձայնով վանկարկել Մակուչյանի անունը։ Կիսաքնած Մակուչյանը մոտեցել է դռանը, որպեսզի բացի դուռը, բայց իր սենյակում ապրող Լիտվայի ներկայացուցիչը, որը երեկոյան փակել էր սենյակի դուռը, երկրորդ անգամ է փրկել հայ սպայի կյանքը։

Սաֆարովի դատավարություն
-----------------------

Ռամիլ Սաֆարովի դատավարությունն անցել է Հունգարիայում։ Դատարանում Սաֆարովի պաշտպանությունը նրա գործողությունների խթան է համարել Սաֆարովի վրա ղարաբաղյան պատերազմի իրադարձությունների հետքերը։ Դատարանի կողմից անցկացված բժշկական փորձաքննությունը նրան մեղսունակ է ճանաչել։ Դատարանը Սաֆարովին դատապարտել է ցմահ բանտարկության՝ առաջին 30 տարում առանց համաներման իրավունքի։ Դատավորն իր որոշումը բացատրել է Սաֆարովի կատարած հանցագործության առավել դաժանությամբ և նրանով, որ Սաֆարովն այդպես էլ չի գիտակցել իր գործողությունները։ 2012 թվականի օգոստոսի 31-ին Սաֆարովը հանձնվել է Ադրբեջանին՝ հետագա պատիժն այնտեղ կրելու համար, և նույն օրն էլ ներում է շնորհվել Իլհամ Ալիևի կողմից, բնակարան է նվեր ստացել և կոչումը բարձրացվել է մինչ մայոր՝ ութ տարվա աշխատավարձի վճարումով, որոնք նա անցկացրել էր անազատության մեջ։ Տվյալ որոշումը հանգեցրել է Հայաստանի և Հունգարիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների խզման։

Գուրգեն Մարգարյանի կիսանդրին Երևանում

Հիշատակ
-------

Մարգարյանի սպանության կապակցությամբ իրենց ցավակցություններն են հայտնել օտարերկրյա պետություններ և քաղաքական գործիչներ։ Ղազախստանի արտաքին գործերի նախարար Կ. Տոկաեևի հայտարարության մեջ ասվել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Բուդապեշտում հայ սպայի ողբերգական մահվան լուրը Ղազախստանում ընդունեցին անհանգստությամբ և ցավով։ Մենք դատապարտում ենք այդ գործողության գազանությունն ու դաժանությունը և կարծում ենք, որ նման արարքներն ընդհանրապես ոչ մի արդարացում չունեն։ |  |

Երևանում Գուրգեն Մարգարյանի անունը կրող դպրոց և հասարակական կազմակերպություն կա։ Նրա անվան պուրակում տեղադրվել է հուշարձան։

Տես նաև
-------

* Գուրգեն Մարգարյանի կիսանդրի (Երևան, Աջափնյակ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Marina Grigorian (2006 թ․ ապրիլի 20). «Murder Case Judgement Reverberates Around Caucasus». Institute for War & Peace Reporting. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
2. ↑  «Այսօր Գուրգեն Մարգարյանի սպանության 15-րդ տարելիցն է». *armdaily* (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 19-ին.(չաշխատող հղում)
3. ↑  
REGNUM. Հինգ տարի առաջ դաժանորեն սպանել են հայ սպա Գուրգեր Մարգարյանին ՏՎ
4. 1 2  Григорян, Марина; Оруджев, Рауф (2006 թ․ ապրիլի 25). «Кавказ взбудоражен: вердикт оглашён». *Institute for War and Peace Reporting*. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.
5. 1 2  «Венгрия заявила протест Азербайджану из-за Сафарова». *Русская служба Би-би-си*. 2012 թ․ սեպտեմբերի 2. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
6. ↑  «Распоряжение Президента Азербайджанской Республики o помиловании Р.С.Сафарова». *Официальный интернет сайт Президента Азербайджанской Республики*. 2012 թ․ օգոստոսի 31. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ օգոստոսի 1-ին. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
7. ↑  International response Արխիվացված 2008-05-17 Wayback Machine, Budapest Case, 2004
8. ↑  «Երևանի Գուրգեն Մարգարյանի անվան համար 94 ավագ դպրոց». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 12-ին.
9. ↑  Հիշատակ և պատգամ. Երևանում բացվեց Գուրգեն Մարգարյանի կիսանդրին