| **՞**Կարմրականջ կրիա |
| --- |
| Կարմրականջ կրիա  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Կրիաներ |
|
|
|
| Ընտանիք | *Emydidae* |
|
|
|
| Ցեղ | *Trachemys* |
|
|
| Տեսակ | Կարմրականջ կրիա |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Trachemys scripta*
*Schoepff*, 1792) |
|  Հոմանիշներ |
| 
* *Chrysemys scripta* (*Schoepff*, 1792)
* *Testudo scripta* *Schoepff*, 1792

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : Տարածվածություն/   Տարածվածություն |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**173819**NCBI**34903**EOL**790439**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կարմրականջ կրիա** (լատին․՝ Trachemys scripta), կրիաների տեսակ *Emydidae* ընտանիքին (քաղցրահամ ջրերում բնակվող ամերիկյան կրիաների ընտանիք)։

Պատմություն
-----------

Պերույի ժամանակագրությունը գրքի առաջին մասը, (1553)
1553 թվականին կարմրականջ կրիաներն առաջին անգամ հիշատակվեցին գրականության մեջ՝ Սիես դե Լիոն Պեդրոյի (իսպ.՝ Pedro de Cieza de León) «Պերուի ժամանակագրություն» գրքում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Անտիոքից Կարթագեն գալու ճանապարհին, կապիտան Խորխե Ռոլեդոն և այլք այնքան ձկներ տեսան, որ մենք կարողանում էինք փայտերով որսալ, ինչքան ցանկանում էինք։ Կային այլ կենդանիներ ևս՝ քաղցրահամ ջրերում ապրող կրիաներ. դրանք նույնպես լավ սնունդ էին համարվում։ |  |

Նկարագրություն
--------------

### Ենթատեսակներ

Տեսակը բաժանվում է 15 ենթատեսակների, որոնցից առավել հայտնի են երեքը՝

* *Trachemys scripta elegans* (Wied-Neuwied, 1839) — Ֆլորիդյան կրիա
* *Trachemys scripta scripta* (Thunberg, 1792)
* *Trachemys scripta troostii* (Holbrook, 1836) — Կամբերլենդյան կրիա

* Trachemys scripta elegansTrachemys scripta elegans
* Trachemys scripta scriptaTrachemys scripta scripta
* Trachemys scripta troostiTrachemys scripta troosti

### Արտաքին տեսք

Փոքրիկ կանաչ կրիաներ Յանչժոուի շուկայում
Կարմրականջ կաիաները միջին չափերով կենդանիներ են։ Կրիայի խեցու մեծությունը 18-30 սմ է՝ կախված է սեռից և ենթատեսակից։ Արուներն ակնհայտորեն փոքր են էգերից։

Երիտասարդների խեցին վառ կանաչ է. տարիքի հետ այն դառնում է ձիթապտղի գույն կամ դեղնագորշավուն։ Կենդանին իր անվանումն ստացել է աչքերի շուրջ ձգվող վառ կարմիր բծի պատճառով։ Այն կարող է լինել նարնջագույն, վառ դեղին *Trachemys scripta troosti* տեսակի մոտ (Կամբերլենդյան կրիա)։

### Ձայնը և զգայարանները

Կրիաների ձայնալարերը զարգացած չեն։ Կարողանում են ֆշշացնել, վտանգի դեպքում փնչացնել, ինչպես նաև կարճ ազդանշանի նմանվող ձայն։ Կարմրականջ կրիաներն ունեն լավ զարգացած տեսողություն և հոտառություն։ Ի տարբերություն տեսողության, լսողությունը թույլ է զարգացած։ Երբեմն կարմրականջ կրիաները շատ վատ են կողմնորոշվում ձայների ուղղությամբ։

### Տարածվածություն

Կարմրականջ կրիաները լայն տարածում ունեն ԱՄՆ-ի տարածքում։ Հանդիպում են Վիրջինիայում, Ֆլորիդայում և Կանզասում, Օկլահոմայում և Նյու Մեքսիկոյում, Մեքսիկայում, ողջ Կենտրոնական Ամերիկայում, Հյուսիսային Ամերիկայում (Կոլումբիայի հյուսիսում և Վենեսուելայում)։

### Սեռի տարբերակում

Սեռի հստակ տարբերակումը հնարավոր է դառնում միայն սեռահասուն կրիաների մոտ, որոնք մեկ տարեկանից մեծ են։ Ընդ որում, ավելի լավ է սեռը հասկանալու համար կրային համեմատել այլ կրիաների հետ։ Որպես սեռը տարբերելու ընդհանուր հատկանիշ կարելի է դիտարկել այն, որ կարմրականջ կրիաների արուների պոչն ու ոտքերն ավելի երկար են, քան էգերինը։

2—3 տարեկան հասակում (մեկ տարեկանից հետո անազատության մեջ) կարմրականջ կրիաների արուների մոտ ի հայտ է գալիս սեռական բնազդը։

* 1 տարեկան։ 6 սմ
* 2 տարեկան։ էգ — 9 սմ, արու — 8 սմ
* 3 տարեկան։ էգ — 14 սմ, արու — 10 սմ
* 4 տարեկան։ էգ — 16 սմ, արու — 12 սմ
* 5 տարեկան։ էգ — 18 սմ, արու — 14 սմ
* 6 տարեկան։ էգ — 20 սմ, արու — 17 սմ

### Կյանքի տևողություն

Ճիշտ խնամքի դեպքում կարմրականջ կրիաներն անազատության պայմաններում կարող են ապրել 40-50 տարի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Педро Сьеса де Леон. (2008 թ․ հուլիսի 24). «Хроника Перу. Часть Первая». www.kuprienko.info (А. Скромницкий). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 12-ին.

Գրականություն
-------------

* , ISBN 978-5-98435-757-9։
* *Степура А. В.* Рептилии в аквариуме. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2002. — 60 с. — ISBN 5-17-016226-X
* *Красичкова А. Г.* Красноухие черепахи.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Красноухие черепахи: уход и содержание Արխիվացված 2016-05-04 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կարմրականջ կրիա» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կարմրականջ կրիա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph886995 |

 |