**Զագրեբ** (խորվ.՝ Zagreb [ˈzâːɡrɛb]), Խորվաթիայի մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքը։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 1094 թվականին։ Անվանումն ունի սլավոնական ծագում․ բառացի նշանակում է «հողաթմբից (պատնեշից, խրամատից) այն կողմ»։ 1526-1918 թվականներին գտնվել է Հաբսբուրգների տիրապետության տակ և կոչվել է *Ագրամ*։ 2011 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 790,017 մարդ, տարածքը՝ 641,29 կմ²։ Քաղաքը գտնվում է Սավա գետի Դանուբ վտակի վրա, 45,815 ° հյուսիսային լայնության և 15,98306 ° արևելյան երկայնության վրա, ծովի մակարդակից 104 մետր բարձրության վրա (ամենացածր կետը) Մեդվեդնիցա լեռնազանգվածի կողքին։ Զագրեբի տարիքը ավելի քան 900 տարի է։ Զագրեբ քաղաքը արվարձանների հետ ունի ժուպանության կարգավիճակ, քաղաքը ղեկավարում է քաղաքային ասամբլեայի կողմից ընտրվող քաղաքապետը։ 2009 թվականի մայիսի 31-ին չորրորդ անգամ քաղաքապետ է ընտրվել Միլան Բանդիչը։ Զագրեբ քաղաքը գտնվում է մայրցամաքային գոտում․ ամառային միջին ջերմաստիճանը +21 °C է, իսկ ձմռանը՝ +2 °C:

Պատմություն
-----------

Առաջին հիշատակումը Զագրեբի մասին վերագրվում է 1094 թվականին, երբ Հունգարիայի թագավոր Լասլոն I-ը հաստատեց մի եպիսկոպոսություն Կապտոլ բլրի վրա։ Այն ժամանակ Գրադեց և Կապտոլ բնակավայրերը, որոնք այժմ համարվում են Զագրեբ քաղաքի պատմական միջուկը, անկախ բանակավայրեր են եղել։

1242 թվականին Գրադեցն ավերվել է Բաթու խանի կողմից։ Դրանից հետո այն հունգարախորվաթական թագավոր Բելա IV-ի Ոսկե կոնդակով հռչակվեց ազատ թագավորական քաղաք։

14-րդ դարի սկզբին Գրադեցը և Կապտոլը միացվել են և դարձել որպես մեկ քաղաք․ Կապտոլի եպիսկոպոսությունը վերանվանվում է Զագրեբի արքեպիսկոպոսություն։

1669 թվականին ճիզվիտները հիմնադրում են առաջին ավագ դպրոցը և ակադեմիան։ Այս տարեթիվը համարվում է Զագրեբի համալսարանի հիմնադրման տարեթիվը՝ հնագույններից մեկը Եվրոպայում։ Շուտով Զագրեբը դառնում է մշակութային կենտրոն և Խորվաթիայի մեծ քաղաքներից մեկը։

1776 թվականին Վարաժդինից Զագրեբ է տեղափոխվում խորվաթական թագավորական վեչեի (ղեկավարության) նստավայրը, ինչից հետո քաղաքը փաստացիորեն մայրաքաղաքի կարգավիճակ է ստանում։

1851 թվականին Իոսիպ Ելաչիչը միավորել է Կապտոլը և Գրադեցը Զագրեբի մեջ։ Այդ ժամանակ հաստատվեց նաև միավորված քաղաքի քաղաքապետի պաշտոնը, որը զբաղեցրեց Գրադեցի վերջին դատավոր Յանկու Կամաուֆը։ Ավստրո-Հունգարական կայսրության ժամանակ քաղաքը կոչվել է Ագրամ։

1991 թվականի հունիսի 25-ին Խորվաթիայի խորհրդարանը հռչակեց Խորվաթիայի անկախությունը և Զագրեբը հայտարարեց Խորվաթիայի մայրաքաղաք։ 1995 թվականի մայիսին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Զագրեբը ենթարկվեց հրթիռային հարձակման ինքնահռչակ Սերբական Կրայինայի Հանրապետության կողմից․ զոհվեց 7, վիրավորվեց ավելի քան 175 մարդ։

Կլիմա
-----

Զագրեբի կլիման ցամաքային է, արտահայտված են տարվա 4 եղանակները։ Միջին ջերմաստիճանը ձմռանը 2 °C է , իսկ ամռանը՝ 21 °C: Որպես կանոն, Զագրեբում շատ շոգ է մայիսին՝ հատկապես ամսվա վերջին ջերմաստիճանը գերազանցում է 30 °C-ը։ Ձմռանը բոնորշ են ձյան տեղումները, իսկ աշունը, սովորաբար, շատ անձրևոտ է։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Զագրեբը Խորվաթիայի ամենամեծ քաղաքն է և միակը, որի բնակչությունը (ներառյալ արվարձանները) գերազանցում է 1 մլն մարդը, որը բնակչության ավելի քան 20 %-ն է։ Քաղաքային ագլոմերացիաներում ապրում 1,088,841 մարդ։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 790,017 մարդ (2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով)։ Ըստ տեղական ոստիկանության բաժանմունքի տվյալների՝ 2005 թվականին քաղաքում հաշվառված է եղել 973,667 մարդ։ Զագրեբի էթնիկական կազմը մեծապես միատարր է, ըստ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակիչների 91,94 %-ը խորվաթներ են։ Ըստ նույն տվյալների՝ քաղաքում բնակվում են էթնիկ փոքրամասնությունների 40,066 ներկայացուցիչներ։ Դրանցից ամենամեծաթիվը սերբերն են (18,811 մարդ, 2.41 %), ապա բոսնիացիները (6204 մարդ՝ 0.80 %), ալբանացիներ>ը (3389 մարդ՝ 0.43%), սլովենացիները (3,225 մարդ՝ 0.41 %), գնչուները (1946 մարդ՝ 0.25 %), չեռնոգորցիները (1131 մարդ՝ 0.17%) և մակեդոնացիները (1,315 մարդ՝ 0.17 %): Բնակչության մեծամասնությունը (մոտ 90 %) կաթոլիկ է, կան նաև փոքրաթիվ ուղղափառներ և իսլամի հետևորդներ։

Տնտեսություն
------------

Զագրեբում տնտեսության առավել կարևոր ճյուղերն են` էլեկտրական սարքերի արտադրությունը, քիմիական, դեղագործական և տեքստիլ արդյունաբերությունը։ Զագրեբը միջազգային առևտրի և բիզնես կենտրոն է Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի միջև։

Խորվաթիայի մայրաքաղաքը ունի ամենաբարձր անվանական ՀՆԱ-ն՝ մեկ շնչի հաշվով 19.132 $: Այստեղ կենտրոնացված են խորվաթական բոլոր ընկերությունների ավելի քան մեկ երրորդը և Խորվաթիայի աշխատուժի գրեթե 40 %-ը։ Զագրեբում, մասնավորապես, գտնվում են գրեթե բոլոր ազգային բանկերի գլխամասային գրասենյակները, կոմունալ ոլորտի, հասարակական տրանսպորտի կարևորագույն տնտեսվարող սուբյեկտները։ Այսպես՝ 2006 թվականին Զագրեբի ընդհանուր շրջանառության մասնաբաժինը կազմել է 60 %, ընդհանուր ընկերության եկամուտների մասնաբաժինը՝ 35 %, երկրի արտահանման և ներկրման մասնաբաժինը՝ 57 %:

Զագրեբում արագ զարգանում է զբոսաշրջությունը։ Զագրեբում կան երեք հինգաստղանի հյուրանոցներ` Westin, Sheraton, Regent: Զագրեբի բյուջեն 2007 թվականին կազմել է 7.38 մլրդ, միջին ամսական զուտ աշխատավարձը՝ 6669 կունա, ՀՆԱ-ն 2004 թվականին կազմել է 28,261 դոլար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2021. – stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, 2021 Croatian census: population data by age, sex, settlement — Croatian Bureau of Statistics, 2022.
2. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). *Աշխարհագրական անունների բառարան*. Երևան: «Լույս».
3. ↑  *Звонимир Милчец* Zagrebački gradonačelnici. — Загреб: Alfa, 1993. — ISBN 9531680108
4. ↑  «БСЭ (2 издание)». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 10-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project (անգլ.) |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Լարուսի · Համառոտ հրեական · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ · Catholic (1907—13) · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX450974 · BNF: 120930183 · GND: 4108914-5 · ISNI: 0000000403961851 · LCCN: n79116205 · NDL: 00628568 · NKC: ge134603 · NLG: 280829 · NSK: 000048024 · LIBRIS: 160693 · SUDOC: 029266661 · VIAF: 123146146 · WorldCat VIAF: 123146146 |

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Խորվաթիա Խորվաթիայի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Մայրցամաքային Խորվաթիա | 
* Բյելովարսկո Բիլոգորսկա
* Բրոդսկո Պոսավսկա
* Վարաժդինսկա
* Վիրովիտիչկո Պոդրավսկա
* Վուկովարսկո Սրիեմսկա
* Մայրաքաղաք Զագրեբ
* Զագրեբաչկա
* Կառլովաչկա
* Կրապինսկո Զագորսկա
* Մեջիմուրսկա
* Մեջիմուրսկա
* Պոժեշկո Սլավոնսկա
* Օսյեչկո Բարանսկա
* Սիսաչկո Մոսլավաչկա

 |  |
|  |
| Ադրիատիկ Խորվաթիա | 
* Դուբրովնիկ Ներետվա
* Զադար
* Իստրիա
* Լիչկո Սենսկա
* Պրիմորսկո Գորանսկա
* Սպլիտսկո Դալմատինսկա
* Շիբենիկ Կնին

 |
|  |
|  Խորվաթիա |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Խորվաթիա Խորվաթիայի քաղաքներ |
| --- |
|  |
| Մայրաքաղաք՝ **Զագրեբ** |
|  |
| 
* Բակար
* Բելի Մանաստիր
* Բելիշցե
* Բելովար
* Բենկովաց
* Բիոգրադ նա Մորու
* Բուվետ
* Բույե
* Վալպովո
* Վարաժդին
* Վարաժդինսկե Տոպլիցե
* Վելիկա Գորիցա
* Վինկովցի
* Վիրովիտիցա
* Վիս
* Ոդիցե
* Ոդնյան
* Վրբովեց
* Վրբովսկո
* Վրգորաց
* Վրլիկա
* Վրսար
* Վուկովար
* Գարեշնից
* Գլինա
* Գոսպիչ
* Գրոժնյան
* Գրուբիշնո Պոլյե
* Դարուվար
* Դելնիցե
* Ջուրջևաց
* Ջյակովո
* Դոնյի Միխոլյաց
* Դոնյա Ստուբիցա
* Դրնիշ
* Դուբրովնիկ
* Դուգա Ռեսա
* Դուգո Սելո
* Ժուպանյա
* Զաբոկ
* **Զագրեբ**
* Զադար
* Զապրեշիչ
* Զլատար
* Իվանեց
* Իվանիչ Գրադ
* Իլոկ
* Իմոտսկի
* Կանֆանար
* Կարլովաց
* Կաստավ
* Կաշտելա
* Կլանյեց
* Կնին
* Կոմիժա
* Կոպրիվնիցա
* Կորչուլա
* Կրալևիցա
* Կրապինա
* Կրիժևցի
* Կրկ
* Կուտինա
* Կոտևո
* Լաբինա
* Լեպոգլավա
* Լիպիկ
* Լուդբրեգ
* Մակարսկա
* Մալի Լոշին
* Մետկովիչ
* Մոտովուն
* Մուրսկո Սրեդիշչե
* Նաշիցե
* Նին
* Նովա Գրադիշկա
* Նովալյա
* Նովի Վինոդոլսկի
* Նովիգրադ
* Նովի Մարոֆ
* Նովսկա
* Օբրովաց
* Օգուլին
* Օզալ
* Օմիշ
* Օպատիա
* Օպուզեն
* Օրախովիցա
* Օրոսլավյե
* Օսիեկ
* Օտոչաց
* Պագ
* Պազին
* Պակրաց
* Պետրինյա
* Պլետերնիցա
* Պլոչե
* Պոժեգա
* Պորեչ
* Պրեգրադա
* Պրելոգ
* Պուլա
* Ռաբ
* Ռիեկա
* Ռովին
* Ռոչ
* Սամոբոր
* Սվետի Իվան Զելինա
* Սեն
* Սին
* Սիսակ
* Սկրադին
* Սլավոնսկի Բրոդ
* Սլատինա
* Սլուն
* Սոլին
* Սպլիտ
* Ստարի Գրադ
* Սուպետար
* Տրիլ
* Տրոգիր
* Ուբար
* Խվար
* Խրվաթսկա Կոստայնիցա
* Ցավտատ
* Ցրես
* Ցրիկվենիցա
* Չաբար
* Չազմա
* Չակովեց
* Շիբենիկ
* Յաստրեբարսկո

 | Խորվաթիայի զինանշանը |
|  |
| Պորտալ:Խորվաթիա |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Եվրոպական երկրների մայրաքաղաքներ |
| --- |
|  |
| Հունաստան Աթենք • Նիդերլանդներ Ամստերդամ • Անդորրա Անդորա լա Վելյա • Թուրքիա Անկարա1 • Ղազախստան Աստանա1 • Ադրբեջան Բաքու1 • Սերբիա Բելգրադ • Շվեյցարիա Բեռն • Գերմանիա Բեռլին • Հունգարիա Բուդապեշտ • Ռումինիա Բուխարեստ • Սլովակիա Բրատիսլավա • Բելգիա Բրյուսել • Իռլանդիա Դուբլին • Հայաստան Երևան1 • Խորվաթիա Զագրեբ • Վրաստան Թբիլիսի1 • Պորտուգալիա Լիսաբոն • Սլովենիա Լյուբլյանա • Միացյալ Թագավորություն Լոնդոն • Լյուքսեմբուրգ Լուքսեմբուրգ • Ուկրաինա Կիև • Դանիա Կոպենհագեն • Ֆինլանդիա Հելսինկի • Իտալիա Հռոմ • Իսպանիա Մադրիդ • Բելառուս Մինսկ • Մոնակո Մոնակո • Ռուսաստան Մոսկվա1 • Կիպրոսի Հանրապետություն Նիկոսիա • {{{2}}} Նիկոսիա • Չեռնոգորիա Պոդգորիցա • Չեխիա Պրահա • Իսլանդիա Ռեյկյավիկ • Լատվիա Ռիգա • Սան Մարինո Սան Մարինո • Բոսնիա և Հերցեգովինա Սարաևո • Հյուսիսային Մակեդոնիա Սկոպյե • Բուլղարիա Սոֆիա • ԼՂՀ Ստեփանակերտ1 • Շվեդիա Ստոկհոլմ • Լիխտենշտայն Վադուց • Մալթա Վալետա • Վատիկան Վատիկան • Լեհաստան Վարշավա • Ավստրիա Վիեննա • Լիտվա Վիլնյուս • Էստոնիա Տալլին • Ալբանիա Տիրանա • Ֆրանսիա Փարիզ • Մոլդովա Քիշնև • Նորվեգիա Օսլո
1 Պետության տարածքի մեծամասնությունը գտնվում է Ասիայում։ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 648)։*  |