Շահադա - արաբ գեղագիր
**Շահադա** (Լսել [aʃ.ʃa.haː.dah]), վկայություն մեկ Աստծո (Ալլահի) և Մուհամմադ մարգարեի սուրհանդակային առաքելության հանդեպ հավատքի մասին։

Շահադան կարող է նշանակել նաև նահատակություն հավատքի համար, ինչպես նաև վկայություն, որը տրվում է որպես որևէ փաստի հաստատում։

Շահադան հայերեն - «Ես վկայում եմ, որ չկա աստվածություն Ալլահից բացի և նաև վկայում եմ, որ Մուհամմադը Ալլահի առաքյալն է»։ Շիաների Շահադան սուննիներից տարբերվում է «ուա-'Ալիյուն ուալիյու լ-Լահ» նախադասության ավելացմամբ, որը թարգմանաբար նշանակում է «․․․և Ալին է նրա (Ալլահի) մտերիմը (ընկերը)»։ Շահադայի արտասանությունը իսլամի ընդունման հիմնական պայմանն է։

Հավատո հանգանակ
---------------

Շահադան համարվում է իսլամական դավանանքի առաջին և ամենակարևոր սյունը (տես իսլամի հինգ սյուները)։ Պարունակում է 2 առաջին իսլամական դոգմաներ Ալլահի (Թաուհիդ) եզակիության և Մուհամմադի մարգարեության մասին։ Շահադան ի հայտ եկավ որպես աղոթքի և տարբերակիչ բացականչություն, որով առաջին մուսուլմանները տարբերվում էին հեթանոս բազմաստվածներից և այլ հեթանոսներից։ Մարտերի ժամանակ Շահադան ծառայել է որպես մարտական աղաղակ, որը ծառայել է Շահիդ (նահատակ) հասկացության առաջացմանը։ Սկզբում «շահիդներ» էին կոչվում այն մարտիկները, որոնք ընկել էին իսլամի թշնամիների դեմ պատերազմում՝ Շահադան շուրթերին։ Շահադան արտասանվում է մուսուլմանների կողմից կյանքի շատ դեպքերում։ Որպես բաղկացուցիչ մաս, այն ներառված է գրեթե բոլոր իսլամական աղոթքներում։

Շահադան արաբերեն լեզվով
Կուֆիական շիա շահադան Աբդուսամադա Սպահանիի (Նաթանզ) մզկիթում
Շահադայի գեղագրական արձանագրություն

Իսլամի ընդունում
----------------

Շահադայի եռակի արտասանումը պաշտոնյայի առջև միջնադարում իսլամի ընդունման ծես էր։ Իսլամի տեսանկյունից Շահադան աստվածային ներկայությամբ արտասանելու պահից («սրտում անկեղծությամբ») մարդը համարվում է մուսուլման և նա պետք է պահպանի շարիաթի և Սուննայի մնացած որոշումները, առնվազն նրանց, ովքեր իրեն հայտնի են, իսկ անհայտի դեպքում պետք է հետևել ռացիոնալ և խաղաղ սկզբունքներին։

Վկայություն
-----------

Շահադան կոչվում է վկայություն, որը տրվում է որևէ փաստի հաստատման համար։ Որպեսզի այն վավեր լինի, այն պետք է լինի ուղղակի և չփոխանցվի այլ մարդկանց խոսքերից (բացառություն են կազմում հանձնարարությունը կամ կտակը)։ Վկայությունը պետք է տրվի երկու լիիրավ տղամարդկանց կամ չորս կանանց կողմից։ Ստրուկի վկայությունը հավասարեցվում է կնոջ վկայությանը, իսկ ոչ մուսուլմանների վկայությունը, կախված իրավական դպրոցից (մազհաբ), կարող է ընդունվել մուսուլմանների վկայությանը հավասար կամ ընդհանրապես չընդունվել։

Դավադրաբար արտասանված կեղծ վկայությունը մի մազհաբի համար պատժվում է որպես երդում, իսկ մյուսների համար՝ նույն պատժով, որին կենթարկվեր կեղծ մեղադրյալը։ Շահադան շարիաթի դատական համակարգ ունեցող երկրներում ճշմարտության հաստատման կարևորագույն ձևերից մեկն է։ Վկայության կարգը մանրամասն ներկայացված է հանաֆիական աստվածաբան Աբու Յուսուֆ ալ-Անսարիի աշխատություններում։

Շահադան պետական խորհրդանիշների վրա
----------------------------------

Շահադան կարելի է գտնել որոշ պետությունների և տարածքների դրոշների վրա։ Իմամ Աբդ ալ Վահաբի հետևորդները շահադայի խորհրդանիշն օգտագործել են 18-րդ դարից։ 1902 թվականին Ալ-Սաուդ տոհմի ղեկավար և Սաուդյան Արաբիա պետության ապագա հիմնադիր Ալ-Սաուդը այս դրոշին սուր ավելացրեց։ Ժամանակակից տեսքով Սաուդյան Արաբիայի դրոշը ներդրվել է 1973 թվականին։

1997-2001 թվականներին, ինչպես նաև 2021 թվականից «Թալիբան» շարժումը շահադայի հետ օգտագործում է սպիտակ դրոշը՝ որպես Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրության դրոշ։ Շահադայի տեքստը կանաչ ֆոնի վրա օգտագործվել է «ՀԱՄԱՍ» խմբավորման կողմնակիցների կողմից 2000-ականների սկզբից։ Աֆղանստանի Սահմանադրության նախագծով 2002 թվականից օգտագործվում է դրոշը, որը շահադային պատկերում է սպիտակ տառատեսակով, որը կենտրոնացած է կարմիր ֆոնի վրա։

* Սոմալիլենդի դրոշՍոմալիլենդի դրոշ
* Սաուդյան Արաբիայի դրոշՍաուդյան Արաբիայի դրոշ
* Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրության դրոշԱֆղանստանի Իսլամական Էմիրության դրոշ
* ԻԼԻՊ-ի դրոշը։ Սև դրոշ՝ շահադայով և Մուհամմադի կնիքովԻԼԻՊ-ի դրոշը։ Սև դրոշ՝ շահադայով և Մուհամմադի կնիքով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Боголюбов, 1991, էջ 296
2. ↑  Гогиберидзе, 2009, էջ 128
3. ↑  Ислам: Словарь атеиста, 1988, էջ 247
4. 1 2  *Firefly Books* Firefly Guide to Flags of the World. — Firefly Books, 2003. — ISBN 978-1-55297-813-9
5. ↑  "Saudi Arabia Flag and Description". World Atlas. Արխիվացված from the original on 2015 թ․ հունիսի 22. Retrieved 2015 թ․ հունիսի 22.
6. ↑  "Гербы и флаги стран мира. Азия — Л. Спаткай — Google Книги". Արխիվացված from the original on 2018 թ․ մարտի 21. Retrieved 2022 թ․ մարտի 7. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 31 (help)
7. ↑  *Л. Спаткай* Гербы и флаги стран мира. Азия. — Litres, 2018-01-30. — 741 с. — ISBN 9785040297054

Գրականություն
-------------

* *Боголюбов А. С.* Шахада // Իսլամ. հանրագիտարանային բառարան / отв. ред. С. М. Прозоров. — М.: Наука, 1991. — С. 296.
* *Гогиберидзе Г. М.* Исламский толковый словарь. — Ростов н/Д: Феникс, 2009. — 266 с. — (Словари). — 3000 экз. — ISBN 978-5-222-15934-7
* *Наумкин В. В.* К вопросу о переводе некоторых сакральных мусульманских формул на русский язык // *Восток. Афро-Азиатские общества: история и современность*. — М.: Наука, 2008. — № 1. — С. 5—10. — ISSN 0869-1908.
* *Ньюби Г.* Краткая энциклопедия ислама = A Concise Encyclopedia of Islam / Пер. с англ.. — М.: Фаир-пресс, 2007. — 384 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-8183-1080-0