**Անտոֆագաստա** (իսպ.՝ Antofagasta), քաղաք և ծովային նավահանգիստ Չիլիում։ Նույնանուն տարածաշրջանի, նահանգի և կոմունայի կենտրոնն է։

Բնակչության թիվը 345 412 է (2012)։ Կոմունայի տարածքը 30 631,6 կմ2 է, բնակչության թիվը՝ 361 873 (2017), բնակչության խտությունը՝ 11,81 մարդ/կմ2։

Դիրք
----

Քաղաքը գտնվում է Չիլիի մայրաքաղաք Սանտյագոյից 1092 կմ հյուսիս։

Անտոֆագաստայի առափնյա փողոց
Այն նեղ շերտով ձգվում է Մեխիլոնես թերակղզուց հարավ և Սիերո Կոլոսոյից հյուսիս գտնվող ափի երկայնքով։ Արևելքից շրջապատված է զառիվեր բլուրներով, որոնք չիլիական Կորդիլերա դե Լա Կոստայի մասն են կազմում, իսկ արևմուտքից ողողվում է Խաղաղ օվկիանոսի ջրերով։

Մեխիլոնեսը փոքր նավահանգիստ է, որը գտնվում է Մեխիլոնես թերակղզուց 65 կմ հյուսիս։ Անտոֆագաստայից գտնվում է մոտավորապես 90 կմ հյուսիս։ Օրնիտոս ափը գրավում է զբոսաշրջիկներին և տեղացիներին։ Տոկոպիլիան ափամերձ քաղաք է, Անտոֆագաստայից 188 կմ հյուսիս։ Կալաման Անտոֆագաստայի տարածաշրջանի մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է, Անտոֆագաստայից 213 կմ հյուսիս-արևելք։ Լա Նեգրան արդյունաբերական համալիր է, Անտոֆագաստայից մոտ 10 կմ հարավ-արևելք, Պանամերիկյան մայրուղու վրա։

Կոմունան սահմանակից է․

* հյուսիսում՝ Մեխիլոնես, Սիերա Գորդա կոմունաներին,
* հյուսիս-արևելքում՝ Սան Պեդրո դե Ատակամա կոմունային,
* արևելքում՝ Խուխույ նահանգին (Արգենտինա),
* հարավում՝ Տալտալ, Դիեգո դե Ալմագրո կոմունաներին,
* արևմուտքում՝ Խաղաղ օվկիանոսին։

Պատմություն
-----------

Տարածաշրջանի առաջին բնակիչները եղել են չանգո հնդկացիները, որոնք զբաղվել են ձկնորսությամբ, կակղամորթների հավաքմամբ և ծովառյուծների որսով։ Տարածքը, որի վրա գտնվում է Անտոֆագաստան, հին ժամանակներում եղել է ինկերի կայսրության մի մասը։

Քաղաքը հիմնադրել է Բոլիվիայի կառավարությունը 1868 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, սկզբում այն կոչվել է Պենյաս Բլանկաս (Peñas Blancas, «Սպիտակ ժայռեր») և եղել է Բոլիվիայի ափամերձ նահանգի մի մասը։ 1872 թվականին բրիտանական «Antofagasta Nitrate & Railway Co.» ընկերությունը կառուցել է նավահանգիստը՝ շրջակա աղուտներից նավերի վրա սելիտրա բեռնաթափելու համար։ 1874 թվականին նավահանգիստը սպասարկել է 114 առագաստանավ և 385 շոգենավ, որի պատճառով Մեխիլոնեսի և Կոբիխայի առավել հյուսիսային շրջակա նավահանգիստները կորցրել են իրենց նշանակությունը։ 1866 թվականին և 1874 թվականին չիլիացի արդյունաբերողները Բոլիվիայի կառավարությունից ստացել են քաղաքի մերձակայքում սելիտրայի հանքավայրերի մշակման կոնսենցիա։ 1875 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմել է 5384 բնակիչ։ 1879 թվականի փետրվարի 1-ին Բոլիվիայի կառավարությունը բռնագրավել է կոնցեսիան, ինչն առիթ է դարձել Երկրորդ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմի մեկնարկի համար. 1879 թվականի փետրվարի 14-ին Անտոֆագաստան գրավել են չիլիական զորքերը, և պատերազմի արդյունքում այս տարածքն անցել է Չիլիին։

Տնտեսություն
------------

Անտոֆագաստան իր տնտեսական զարգացման համար առաջին հերթին պարտական է օգտակար հանածոների արդյունահանմանը։ Սկզբնապես հանքարդյունաբերության ամենակարևոր ճյուղը եղել է թռչնաղբը։ Հետագայում առավելագույն նշանակություն է ստացել նիտրատի, ապա պղնձի արդյունահանումը։ Նախկինում Անտոֆագաստան հայտնի է եղել որպես Չիլիից պղինձ արտահանելու ամենակարևոր նավահանգիստ։ Այնուամենայնիվ, վերջին տարիներին զգալի ներդրումների շնորհիվ այդ դիրքը զբաղեցրել է Մեխիլոնեսը։ Քաղաքի տնտեսությունը հիմնված է շրջակայքում տեղակայված լեռնահանքային ձեռնարկությունների վրա։ Անտոֆագաստայի հյուսիսային մասում կա արդյունաբերական գոտի։ Քաղաքն ունի փոքր գյուղատնտեսական տարածք Քվեբրադա Լա Չիմբայում։

Տրանսպորտ
---------

Սերո-Մորենո օդնավակայան
Անտոֆագաստա նավահանգստի հարավային գոտի
### Սերո-Մորենո միջազգային օդնավակայան

Քաղաքի հյուսիսում է գտնվում Սերո-Մորենո օդանավակայանը։ Պաշտոնապես միջազգային է համարվում, բայց այժմ այն սպասարկում է միայն չիլիական *PAL Airlines, LAN Airlines, Sky Airline* ավիաընկերություններին*,* որոնք այստեղից ներքին չվերթներ են կատարում։ Կառուցումն ավարտվել է 1954 թվականին։ Որոշ ժամանակ օգտագործվել է ռազմական նպատակով։

### Ծովային նաավահանգիստ

Քաղաքն ունի ծովային երկու նավահանգիստ։ Առաջինը՝ արվարձանայինը, գտնվում է Անտոֆագաստայից հարավ՝ Սերո-Կոլոզոյի մոտակայքում, և Լա Էսկոնդիդա պղնձի հանքի մի մասն է։ Երկրորդ նավահանգիստը քաղաքային է, այն ժամանակակից տեսք ունի, սակայն գոյություն ունի 1943 թվականից։ Կարող է փոխադրել մոտ 5 միլիոն տոննա բեռ։

### Երկաթուղի

Քաղաքն ունի վերահսկիչ կայան, որը շահագործում են պետական սեփականություն հանդիսացող երկաթուղային «Ferronor» ընկերությունը և «Անտոֆագաստայից դեպի Բոլիվիա երկաթուղի» (FCAB) մասնավոր ընկերությունը։ «Ferronor» ընկերությունը բեռնափոխադրումներ և ուղևորափոխադրումներ է իրականացնում Չիլիի քաղաքներում, իսկ FCAB ընկերությունը բեռնափոխադրումներ Անտոֆագաստայի և հարևան Բոլիվիայի քաղաքների միջև։

### Ավտոմեքենաների և հասարակական տրանսպորտ

«TransAntofagasta» միկրոավտոբուս
Քաղաքի միջով հարավից հյուսիս անցնում է №1 մայրուղին՝ հյուսիսում այն կապելով Մեխիլոնեսի և Իկիկեի հետ, իսկ հարավում՝ Թալթալի հետ։ № 26 և 28 ճանապարհները, որոնք անցնում են Ափամերձ Կորդիլերայով, կապված են № 5 մայրուղու հետ, որն անցնում է հյուսիսից հարավ գրեթե ամբողջ երկրի տարածքով։

Քաղաքում կան ավտոբուսներ և 2005 թվականից ի վեր «TransAntofagasta» երթուղային տաքսիներ։ Անտոֆագաստայի քաղաքաշինական և ժողովրդագրական աճի հետ կապված` քաղաքապետարանը քննարկում է քաղաքային երկաթուղու գործարկման հարցը, որը կօգտագործի առկա FCAB ենթակառուցվածքի երթևեկության համար

Կրթություն
----------

Քաղաքն ունի մի քանի պետական և մասնավոր ուսումնական հաստատություններ։ Քաղաքում գործում են երկու հիմնական պետական համալսարաններ.

* **Կաթոլիկական Հյուսիսիսային համալսարան** (*Universidad Católica del Norte*),
* **Անտոֆագաստայի համալսարան** (*Universidad de Antofagasta*):

Մասնավոր համալսարաններ․

* **Ծովի համալսարան** (*Universidad del Mar*),
* **Մայոր համալսարան** (*Universidad Mayor*)

և այլն։

Մասնավոր համալսարանները բացվել են 2002 թվականից սկսած։ Մինչ այդ, Խոսե Սանտոս Օսայի անվան համալսարանը (*Universidad José Santos Ossa*) միակ մասնավոր համալսարանն էր Անտոֆագաստայում, սակայն այժմ այն չի գործում։

Չնայած, որ հանրային դպրոցները գրեթե միատեսակ են բաշխված ամբողջ քաղաքում, մասնավոր դպրոցները գործում են հիմնականում քաղաքի կենտրոնական և հարավային մասերում, որտեղ ապրում են ամենահարուստ բնակիչները։

Բնակչություն
------------

Համաձայն 2012 թվականի մարդահամարի ժամանակ Վիճակագրության ազգային ինստիտուտի (INE) հավաքած տվյալների` համայքի բնակչությունը կազմում է.

| Ամբողջ բնակչությունը | 348669 |
| --- | --- |
| այդ թվում.  | Քաղաքային բնակչություն | 345520 | Քաղաքային բնակչության տոկոսը, % | 99,1 |
|   | Գյուղական բնակչություն | 3149 | Գյուղական բնակչության տոկոսը, % | 0,9 |
|   | Տղամարդկանց թիվը | 173245 | Տղամարդկանց տոկոսը, % | 49,69 |
|   | Կանանց թիվը | 175424 | Կանանց տոկոսը, % | 50,31 |
| Բնակչության խտություն, մարդ/կմ² | 11,38 |
| Համայնքի բնակչությանտոկոսը մարզի բնակչության մեջ | 63,69 |

| Համայնքի բնակչության թվի փոփոխման դինամիկան |
| --- |
| 1992 | 2002 | 2012 | 2017 |
| 228408 | 296905▲ | 348669▲ | 361873▲ |

20-րդ դարի առաջին կեսին քաղաքի բնակչության թիվն աճել է ի հաշիվ Եվրոպայից, հատկապես Մեծ Բրիտանիայից, Խորվաթիայից ու Հունաստանից եկած ներգաղթյալների։ Վերջին տասնամյակներում քաղաքի բնակչության թիվն աճում է Բոլիվիայից, Էկվադորից, Պերուից, արաբ, չինացի, ինչպես նաև Չիլի այլ շրջաններից եկած ներգաղթյալների շնորհիվ։

Կարևորագույն բնակավայրեր
------------------------

| № | Բնակեցվածվայր | Բնակեցվածվայր (իսպ.) | Տեսակ | Բնակչությունը
(2002) | Քարտեզում |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | **Անտոֆագաստա** | Antofagasta | քաղաք | 285255 | 23°37′10″ հվ. լ. 70°23′00″ ամ. ե.HGЯOL |
| 2 | Էստասիոն-Սալվիդար | Estación Zaldivar | քաղաք | 9053 | 24°13′16″ հվ. լ. 69°06′13″ ամ. ե.HGЯOL |
| 3 | Սերրո-Մորենո | Cerro Moreno | գյուղակ | 1459 | 23°26′09″ հվ. լ. 70°25′59″ ամ. ե.HGЯOL |
| 4 | Կոլոսո | Coloso | գյուղակ | 296 | 23°45′39″ հվ. լ. 70°27′40″ ամ. ե.HGЯOL |

Կլիմա
-----

Անտոֆագաստան գտնվում է Ատակամա անապատում՝ աշխարհի ամենաչորային վայրերից մեկում։ Ըստ «Չիլիի երկրաբանական ամսագրի»՝ տարեկան տեղումներն այստեղ միջինում 4 մմ-ից պակաս են։ Նշվել է մի շրջան, երբ 40 տարվա ընթացքում Ատակամայում անձրև չի տեղացել։

| Անտոֆագաստա (1981–2010, extremes 1952–present)ի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 31.8 (89.2) | 30.5 (86.9) | 30.6 (87.1) | 28.8 (83.8) | 28.6 (83.5) | 23.8 (74.8) | 24.0 (75.2) | 27.0 (80.6) | 25.5 (77.9) | 27.4 (81.3) | 26.0 (78.8) | 29.1 (84.4) | 31.8 (89.2) |
| Միջին բարձր °C (°F) | 23.8 (74.8) | 23.8 (74.8) | 22.8 (73) | 20.7 (69.3) | 19.0 (66.2) | 17.4 (63.3) | 16.9 (62.4) | 17.0 (62.6) | 17.7 (63.9) | 18.9 (66) | 20.3 (68.5) | 22.2 (72) | 20.0 (68) |
| Միջին օրական °C (°F) | 20.2 (68.4) | 20.0 (68) | 19.1 (66.4) | 17.1 (62.8) | 15.5 (59.9) | 14.2 (57.6) | 13.7 (56.7) | 14.0 (57.2) | 14.7 (58.5) | 15.8 (60.4) | 17.3 (63.1) | 18.9 (66) | 16.7 (62.1) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 17.4 (63.3) | 17.1 (62.8) | 16.2 (61.2) | 14.5 (58.1) | 13.2 (55.8) | 12.1 (53.8) | 11.6 (52.9) | 12.1 (53.8) | 12.8 (55) | 13.9 (57) | 15.1 (59.2) | 16.2 (61.2) | 14.3 (57.7) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | 10.2 (50.4) | 10.4 (50.7) | 9.2 (48.6) | 9.2 (48.6) | 1.1 (34) | 0.0 (32) | 5.8 (42.4) | 3.6 (38.5) | 6.6 (43.9) | 8.3 (46.9) | 5.0 (41) | 1.3 (34.3) | 0.0 (32) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 0.0 (0) | 0.0 (0) | 0.0 (0) | 0.1 (0.004) | 0.3 (0.012) | 0.8 (0.031) | 0.4 (0.016) | 0.4 (0.016) | 0.3 (0.012) | 0.0 (0) | 0.1 (0.004) | 0.1 (0.004) | 2.5 (0.098) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ {{{միավոր տեղումների օրեր}}}) | 0.2 | 0.0 | 0.1 | 0.0 | 0.2 | 0.3 | 0.3 | 0.4 | 0.7 | 0.2 | 0.2 | 0.1 | 2.7 |
|  % խոնավություն | 76 | 77 | 78 | 79 | 79 | 79 | 78 | 78 | 77 | 77 | 75 | 75 | 77 |
| Միջին ամսական արևային ժամ | 312 | 294 | 289 | 249 | 228 | 200 | 207 | 210 | 220 | 250 | 270 | 303 | 3032 |
| *Աղբյուր #1: Dirección Meteorológica de Chile (precipitation days and humidity 1970–2000)* |
| *Աղբյուր #2: Ogimet (sun 1981–2010)* |

Պատկերասրահ
-----------

* Անտոֆագաստ հյուրանոցԱնտոֆագաստ հյուրանոց
* Անտոֆագաստայի տարածաշրջանային մարզադաշտԱնտոֆագաստայի տարածաշրջանային մարզադաշտ
* Անտոֆագաստայի փողոցներըԱնտոֆագաստայի փողոցները
* Ավտոբուս ԱնտոֆագաստումԱվտոբուս Անտոֆագաստում
* Արտուրո-Պրատ հետիոտնային ծառուղիԱրտուրո-Պրատ հետիոտնային ծառուղի
* ՆավահանգիստՆավահանգիստ
* Հրապարակ և տաճարՀրապարակ և տաճար
* Սան Խոսե Մայր ՏաճարՍան Խոսե Մայր Տաճար
* «Անտոֆագաստայի դարպաս» բնական հուշարձան«Անտոֆագաստայի դարպաս» բնական հուշարձան
* Ճապոնական այգիՃապոնական այգի
* Ժամացույցի աշտարակ Անտոֆագաստայի Կոլումբոս հրապարակումԺամացույցի աշտարակ Անտոֆագաստայի Կոլումբոս հրապարակում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Instituto Nacional de Estadísticas de Chile* Ciudades, pueblos, aldeas y caseríos 2019 (իսպ.) — 2019.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Չիլիի տարածքային տեղեկատվության համակարգ Archived 2019-04-22 at the Wayback Machine.(իսպ.)
5. ↑  Չիլիի բնակչության մարդահամար, 2017 թվական (իսպ.)
6. ↑  "Metrotren para Antofagasta. 2009". Արխիվացված է the original 2011 թ․ սեպտեմբերի 27-ին. Retrieved 2020 թ․ դեկտեմբերի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  Չիլիի 2012 մարդահամարի արդյունքները(իսպ.)
8. ↑  Չիլիի վիճակագրության ազգային ինստիտուտ(իսպ.)
9. ↑  "Datos Normales y Promedios Históricos Promedios de 30 años o menos" (in Spanish). Dirección Meteorológica de Chile. Արխիվացված from the original on 2018 թ․ սեպտեմբերի 17. Retrieved 2018 թ․ դեկտեմբերի 9.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
10. ↑  "Estadistica Climatologica Tomo I" (PDF) (in Spanish). Dirección General de Aeronáutica Civil. March 2001. pp. 218–241. Արխիվացված է the original (PDF) 2017 թ․ հունիսի 30-ին. Retrieved 2014 թ․ մայիսի 23.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
11. ↑  "Temperatura Histórica de la Estación Cerro Moreno Antofagasta Ap. (230001)" (in Spanish). Dirección Meteorológica de Chile. Արխիվացված from the original on 2019 թ․ փետրվարի 27. Retrieved 2018 թ․ դեկտեմբերի 9.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
12. ↑  "CLIMAT summary for 85442: Antofagasta (Chile) – Section 2: Monthly Normals". *CLIMAT monthly weather summaries*. Ogimet. Արխիվացված է the original 2020 թ․ մարտի 31-ին. Retrieved 2020 թ․ մարտի 31.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անտոֆագաստա / Ե. Վ. Բարանչիկով // Анкилоз — Банка. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 78—79. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 2). — ISBN 5-85270-330-3.
* Անտոֆագաստայի քաղաքապետարանի կայք
* Անտոֆագաստի համայնք (citypopulation.de)
* "Չիլիի քաղաքների, ավանների և գյուղերի բնակչության մարդահամար, 2002 թվական" (in իսպաներեն). Արխիվացված է the original 2017 թ․ հուլիսի 10-ին. Retrieved 2018 թ․ հունվարի 16. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4472501-2 · LCCN: n79086811 · NKC: ge502099 · VIAF: 146569688 · WorldCat VIAF: 146569688 |

 |