recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սկրապարի շրջան** (ալբ․՝ Rrethi i Skraparit), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Ալբանիայի Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի կենտրոնում։ Հանդիսանում է Բերատի գավառի երեք շրջաններից մեկը։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Սկրապարի շրջանը գտնվում է Հարավային Ալբանիայի լեռներում։ Նրա տարածքում է գտնվում Օսումի գետը։ Չորովոդա քաղաքից հարավ գետը հոսում է 15 կմ երկարություն ունեցող կիրճով, որը համարվում է զբոսաշրջիկության տեսանկյունից տեսարժան վայր։ Հյուսիս-արևմուտքում գտնվում է Բերատի գավառի ամենաբարձր կետը՝ Տոմոր լեռը (2 415 մ)։

Շրջանի բնակավայրերի մի մասը գտնվում է դժվարամատչելի լեռնային մասերում։

Տնտեսություն
------------

Միջերկրածովյան լեռնային կլիման նպաստում է գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Շրջանի հիմնական բնակչությունը ապրում է 105 գյուղերում և զբաղվում երկրագործությամբ՝ այգեգործությամբ, ձիթենու ու խաղողի արտադրությամբ, իսկ լեռնային շրջաններում զարգացած է անասնապահությունը։ Շրջկենտրոն Չորովոդան, որն իրենից առանձին համայնք է ներկայացնում, ունի սննդի արդյունաբերություն, որոշակի զարգացման վրա է սպասարկման ոլորտը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Տոմոր լեռ
Սկրապարի շրջանը բաղկացած է 10 քաղաքային ու գյուղական համայնքներից՝ Բոգովա, Գյերբաս, Ժեպա, Լեշնյա, Կենդար, Պոթոմ, Պոլիչան, Չորովոդա, Չեպան և Վանդրեշա։

Վարչական կենտրոնը Չորովոդա քաղաքն է։ 2010 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 10 200 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա գյուղերը կազմում են 775 քառ.կմ տարածք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  GeoNames — 2005.
2. ↑  Ալբանիայի մարդահամար, 2010


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ալբանիա Ալբանիայի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| 
* Բերատ
* Բուլկիզա
* Գիրոկաստրա
* Գրամշի
* Դելվինա
* Դիբար
* Դրենովա
* Դուրրաս
* Էլբասան
* Լեժա
* Լիբրաժդի
* Լյուշնյա
* Կավայա
* Կոլյոնյա
* Կորչա
* Կրույա
* Կուկես
* Կուչովա
* Կուրբին
* Հաս
* Մալակաստրա
* Մալեսի-Մադի
* Մատի
* Միրդիտա
* Շկոդեր
* Պեկինի
* Պերմետի
* Պոգրադեց
* Պուկա
* Սարանդա
* Սկրապար
* Վլյորա
* Տեպելենա
* Տիրանա
* Տրոպոյա
* Ֆիերի

 |  |
|  |
| Պորտալ:Ալբանիա |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Վոյկովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Войкова), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ի պատիվ Ռուսաստանում հեղափոխական շարժման մասնակից, խորհրդային դիվանագետ Պյոտր Լազարևիչ Վոյկովի։

Նկարագրություն
--------------

Վոյկովի փողոցը զառիվեր և ոլոլ-մոլոր փողոց է, որը պտույտ է տալիս Դարսան բլրի լանջով։

Հարթավայրային քաղաքների բնակիչների համար այս փողոցն անսովոր է։ Բլրի լանջերին տներ կառուցելու համար հարթ մակերևույթներ ստանալու նպատակով շինարարները կառուցել են բավական բարձր հենապատեր։ Ղրիմի որևէ այլ քաղաքում չկա նմանատիպ բան։ Այստեղ հաճախ են գալիս կինոգործիչները, որոնք միջնադարյան դիպաշարով ֆիլմերի համար որպես «բնօրինակ» օգտագործում են փողոցի տները։ Այս ինքնատիպ տուն-հուշարձանները գրավում են նաև ճարտարապետներին։

Պատմություն
-----------

Բլրի լանջերին փողոցները սկսել են ձևավորվել միայն 1880-1890-ական թվականների վերջին։ Մինչ այդ Դարսանի ստորոտում բնակելի տները և ամառանոցները կառուցվում էին անկանոն։

Ժամանակակից Վոյկովի փողոցը սկսել է ձևավորվել այստեղ 1893 թվականին օրորդաց գիմնազիայի կառուցումից հետո (այժմ` Ա. Պ. Չեխովի անվան թիվ 5 դպրոց), որից հետո այն սկսեց կոչվել Գիմնազիչեսկայա։ Ներկայիս անունով փողոցը կոչվում է 1927 թվականից. այն անվանվել է ի պատիվ Ռուսաստանում հեղափոխական շարժման մասնակից, խորհրդային դիվանագետ Պյոտր Լազարևիչ Վոյկովի (1888-1927), որը սպանվել է Լեհաստանում ռուս սպիտակգվարդիականների կողմից։

Վոյկովի փողոցում ուշագրավ են ոչ միայն տները։ Փողոցը պահպանում է հեռավոր տարիների մարդկանց և իրադարձությունների հիշատակը. նախահեղափոխական շրջանում այստեղ ապրել և հանդիպել են Ռուսաստանի առաջավոր մտավորականության բազմաթիվ ներկայացուցիչներ։

Ա. Պ. Չեխովի անվան թիվ 5 դպրոցի շենքը

Նշանակալի շենքեր և շինություններ
--------------------------------

* **Վոյկովի փողոց, տուն 4`** Ա. Չեխովի անվան գիմնազիա, թիվ 5 դպրոց
* **Վոյկովի փողոց, տուն 9`** Յարցևի տուն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. 1 2 3 4 5 6  «Войкова, улица»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 13
**Մենդելիզմ**, ուսմունք ժառանգականության օրինաչափությունների մասին, որը գենետիկայի հիմքը հանդիսացավ։

Պատմություն
-----------

Մենդելիզմի առաջացումը կապում են 1900 թվականին Խ. դե Ֆրիզի, Կ․ Կորենսի և Է․ Չերմակի կողմից Գ․ Մենդելի «Փորձեր բուսական հիբրիդների հետ» (1866) մոռացված աշխատանքի հայտնաբերման և հաստատման հետ։ Եթե Մենդելի հայտնագործությունները կատարվել էին բուսական հիբրիդների երկարատև հետազոտությունների հիման վրա, ապա այդ օրինաչափությունների «երկրորդ» հայտնագործումը և ճանաչումը պայմանավորված էր բջջի բաժանման, բեղմնավորման և զարգացման ուսումնասիրման հաջողություններով։

Մենդելիզմը և 20-րդ դարի սկզբին ստեղծված մուտացիաների տեսությունը սկզբում հակասություն առաջացրին «խիստ հետևողական» դարվինիստների և մենդելիստների միջև։

Խ. դե Ֆրիզը ենթադրում էր (1901-1903), որ մեկ «պրոգրեսիվ» մուտացիան բավական է նոր տեսակ ստեղծելու համար։

Յա․ Լոտսին (1912-1913) առաջ քաշեց գեների քանակի հաստատունության և անփոփոխելիության չհիմնավորված տեսություն։ Նշված տեսությունները հաշվի չէին առնում, որ միայն ժառանգականության օրինաչափություններով հնարավոր չէր բացատրել էվոլյուցիայի պրոցեսը։

Միաժամանակ շատ դարվինիստներ սխալմամբ ենթադրում էին, որ էվոլյուցիան կարող է ընթանալ միայն զանգվածային բնույթ կրող անընդհատ, աննշան փոփոխությունների հիման վրա։ Նրանք թշնամաբար էին ընդունում մենդելիզմը և մուտացիաների տեսությունը՝ աշխատելով ժխտել դրանով բացահայտված օրինաչափությունների համընդհանրությունը։

Ժառանգականության տեսության գաղափար
----------------------------------

Մինչև մենդելիզմը գոյություն ուներ «միաձույլ» ժառանգականության տեսություն, որի համաձայն խաչասերվող օրգանիզմների հատկանիշները «միաձուլվում» են, և որևէ նոր, եզակի հատկանիշ հնարավորություն չի ունենում պահպանվել։ Այդ պատճառով ընդունված էր, որ բնական ընտրությունն անկարող է պահպանել նման հատկանիշը, եթե նույնիսկ այն օգտակար է գոյության պայքարում։ Մենդելիզմը կարողացավ հերքել նշված տեսությունը և բնական ընտրության դեմ եղած առարկությունները։

Խաչասերման ժամանակ ամեն մի նոր ի հայտ եկող ժառանգական հատկանիշ կարող է մոտ սերունդներում չդրսևորվել, սակայն դա չի նշանակում, որ ժառանգականությունը որոշող գործոնը «միաձուլվել» կամ «կլանվել» է պոպուլյացիայում։ Ռեցեսիվ գեներով որոշվող հատկանիշները կարող են կրկին ի հայտ գալ հետագա սերունդներում։ Միայն 1930-ական թվականներին գենետիկան և մենդելիզմը ճանաչվեցին որպես ժամանակակից դարվինիզմի հիմքը։

Մենդելիզմը հեղաշրջող դեր կատարեց կենսաբանության մեջ, ապացուցեց, որ ժառանգական գործոններն ունեն կորպուսկուլային (մասնիկային) դիսկրետ բնույթ, և սերնդից սերունդ դրանց անցումը կատարվում է վարիացիոն-վիճակագրական օրինաչափություններով։ Այդ նոր սկզբունքները թույլ տվեցին վճռել դարվինիզմի առաջ կանգնած դժվարությունները և մշակել ժամանակակից ուսմունք միկրոէվոլյուցիայի պրոցեսների մասին։ Մենդելիզմը դարձավ միկրոօրգանիզմների, մշակովի բույսերի և ընտանի կենդանիների սելեկցիայի այժմյան մեթոդների տեսական հիմքը։

Տես նաև
-------

* Մենդելի օրենքներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 460)։*  |
**Լյուդմիլա Արխարովա** (ռուս.՝ Людмила Дмитриевна Архарова, ապրիլի 15, 1949(1949-04-15), Ռամենսկի շրջան, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 30, 2012(2012-09-30), Ռուսաստան), կինոյի և թատրոնի խորհրդային և ռուս դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Լյուդմիլա Արխարովան ծնվել է 1949 թվականի ապրիլի 15-ին Մոսկվայի մարզի Ռամենսկի շրջանի Կլիշևա գյուղում (Զաբոլոտևսկոե գյուղական բնակավայր)։ 1968 թվականին փորձել է ընդունվել Շչուկինի թատերական ուսումնարան, որտեղ նրան նկատել է ռեժիսորի օգնականներից մեկը։ Արդյունքում, Լյուդմիլա Արխարովան նկարահանվել է Ստանիսլավ Ռոստոցկու «Կապրենք մինչև երկուշաբթի» ֆիլմում, որտեղ մարմնավորել է դպրոցական Նադիա Օգարիշևայի դերը։

1970 թվականին ավարտել է Մոսկվայի թիվ 2 մանկավարժական ուսումնարանը (այժմ ուսումնարանի տեղում է գտնվում Մոսկվայի քաղաքային մանկավարժական համալսարանը) և երկու տարի աշխատել է Ռամենսկոե քաղաքի դպրոցում։ 1976 թվականին ավարտել է Ռուսաստանի թատերական արվեստի համալսարանի երաժշտական կոմեդիայի ֆակուլտետը և ներգրավվել մանկական երաժշտական թատրոնի թատերախումբ Ն. Ի. Սացի ղեկավարությամբ, որտեղ աշխատել է մինչև 1980 թվականը։ 1980-1985 թվականներին հանդես է եկել Խորհրդային բանակի կենտրոնական տան համերգային անսամբլում (այժմ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Զինված ուժերի մշակութային կենտրոն)։ 1985 թվականից նա զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ։

Մահացել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, կարճ հիվանդությունից հետո։

Անձնական կյանք
--------------

1978 թվականին ամուսնացել է երաժիշտ Սերգեյ Իվանենկոյի հետ։ 1983 թվականի հոկտեմբերի 10-ին զույգը դուստր է ունեցել՝ Վիկտորյա Իվանենկոն։ Լյուդմիլա Արխարովան և Սերգեյ Իվանենկոն ամուսնալուծվել են 1990 թվականին։

Ֆիլմագրություն
--------------

1. 1968 թվական - «Կապրենք մինչև երկուշաբթի» - Նադյա Օգարիշևա
2. 1969 թվական - «Մեկ օր և ամբողջ կյանք» - անվանակոչիկ, Ալյոշայի ընկերուհի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  Умерла «Надя Огарышева» из «Доживем до понедельника»
3. ↑  Людмила Архарова не дожила до понедельника


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2018131612 · VIAF: 3028153895177502410002 · WorldCat VIAF: 3028153895177502410002 |

 |
**«Ունտեր Պրիշիբեև»** (ռուս.՝ Унтер Пришибеев), Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը` գրված 1885 թվականին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1885 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Պետերբուրգյան թերթի № 273 համարում։

Հրապարակումներ
--------------

Պատմվածքն առաջին անգամ հրատարակվել է 1885 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Պետերբուրգյան թերթի № 273 համարի «Թռչող նշումներ» բաժնում` վերնագրված «Կլյաուզնիկ» և ստորագրված Ա. Չեխոնտե։ Նոր անունով Չեխովի պատմվածքն ընդգրկվել է 1899-1901 թվականներին Ադոլֆ Մարքսի կողմից հրատարակած երկերի երկրորդ հատորում։

Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն, գերմաներեն, սերբախորվաթերեն, չեխերեն։

Պատմություն
-----------

«Ունտեր Պրիշիբեև» պատմվածքը սկզբնապես գրվել է Օսկոլկի ամսագրի համար, սակայն դրա խմբագիր Նիկոլայ Լեյկինը պատմվածքը համարել է ձգձգված, ոչ այնքան ծիծաղելի և «չոր»։ Լեյկինը պատրաստել է պատմության սեփական, կրճատված տարբերակը, սակայն այն մերժել է գրաքննության համար։ Լեյկինի խորհրդին հետևելով՝ Չեխովը պատմվածն ուղարկել է Սանկտ Պետերբուրգի թերթին, որտեղ գրաքննության հետ կապված խնդիրներ չեն եղել։ Այնտեղ պատմվածքը լույս է տեսել «Կլյաուզնիկ» վերնագրով։

Պետերբուրգյան թերթում տպագրված տարբերակում Չեխովը փոխել է գործողությունների ամսաթիվը (օգոստոսի 3-ի փոխարեն գրել է սեպտեմբերի 3) և մեղմացրել է Պրիշիբեևի նկարագրությունը, ավարտին հասցրել այն տեսարանը, որտեղ հաշտարարը ուսուցանում է Պրիշիբիևին ասելու «դուք» և ոչ թե «դու»։ «Եթե հիմար մարդուն չես ծեծում, ապա քո հոգու վրա մեղք կա։ Հատկապես եթե դա գործի համար է ... եթե խառնաշփոթ է ... »:

Բովանդակություն
---------------

Ունտեր Պրիշիբեևը ոստիկանության հետ խնդիրներ ունի, քանի որ հին բանակային սովորույթին համաձայն սովորություն ունի ամենուր վերականգնելու այն, ինչ հասկանում է «կարգ»։

Գրականություն
-------------

* Чехов А. П. Унтер Пришибеев // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. - М.: Наука, 1974-1982.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Shub, E. M. Commentaries to Унтер Пришибеев.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Унтер Пришибеев Բնօրինակ ռուսերեն տեքստ
* Сержант Пришибеев, անգլերեն թարգմանությունը՝ Կոնստանս Գարնետի
**Մաքսիմ Գորկու անվան պատանի հանդիսատեսի թատրոնը** (ադրբ.՝ Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı) գտնվում է Բաքվում։

Թատրոնի պատմությունը
--------------------

Թատրոնը հիմնադրվել է 1928 թ։ Այդ ժամանակ ռուսական թատերախումբը առաջին ներկայացումներն էր բեմադրում։ 1930 թ թատրոնի կազմը համալրեց ադրբեջանական թատերախումբը, որը ստեղծվել էր Բաքվի նավաստիների ակումբին կից գործող պիոներական դրամատիկական խմբակի հիման վրա։

Սկզբնական շրջանում թատրոնը բեմադրում էր ԽՍՀՄ քաղաքներում գործող Պատանի հանդիսատեսի այլ թատրոնների խաղացանկում ընդգրկված պիեսները, մասնավորապես ռուս գրողների պիեսները, որոնք թարգմանվում էին ադրբեջաներեն։ 1930-ական թվականներին խաղացանկում հայտնվում են նաև ադրբեջանցի դրամատուրգների պիեսները՝ Ջաֆարովի և Մելիք-Եգանովի «Փողոցներում» (1932 թ), «Նարգիզ» (1936 թ), «Այազ» (1937 թ), Իզետ Սեիձադեի «Գիզիլ գուշ» (1938 թ), Իսկանդարովի և Սաբիտ Ռախմանի «Պարտիզան Մամեդը» (1939 թ)։

1936 թ թատրոնը կոչվեց Մաքսիմ Գորկու անունով։

Թատրոնը բեմադրում է նաև ռուս և արտասահմանյան հեղինակների, խորհրդային գրողների և դրամատուրգների ստեղծագործությունները՝ Նիկոլայ Գոգոլի «Ռևիզոր» (1937), Ուիլյամ Շեքսպիրի «Երկու տիրոջ ծառան» (1946), Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ինչպես էր կոփվում պողպատը» (1947)։

### Թատերախումբը

* Էլխան Գուրբանով (1952 - 2011)

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2  Театральная энциклопедия. Гл. ред. С. С. Мокульский. Т. 1 — М.: Советская энциклопедия, А — «Глобус», 1961, 1214 стб. с илл. 12 л. илл.
**Մերի** (անգլ.՝ Mary River), գետ Ավստրալիայի Քվինսլենդ նահանգի Սանշայն-Քոստ շրջանում։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Մերի գետը սկիզբ է առնում Բուրբուին գյուղի մոտակայքում։ Գետի հոսքի ուղղությունը հարավից հյուսիս է, չնայած, նրա ճանապարհին հանդիպում են մեծ քանակությամբ խրթին ոլորաններ։ Հոսում է Քենիլվորտ, Ջիմփի, Տիարո, Մարիբորո բնակավայրերով (ակունքից՝ գետաբերան) և թափվում Գրեյթ Սենդի նեղուց, որը գտնվում է Կորալյան և Թասմանյան ծովերի սահմանին՝ Ֆրեյզեր կղզու դիմաց։ Մերի գետի մեջ թափվում են 19 վտակներ։

Պատմություն
-----------

Աբորիգենները գետն անվանել են Մուկուբուլա։ 1842 թվականի մայիսի 10-ին եվրոպացի հետազոտողներ Էնդրյու Պետրին և Հենրի Ռասելը գետին տվել են նոր անվանում՝ Ուայ Բեյ, սակայն 1847 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, Նոր Հարավային Ուելսի այն ժամանակվա նահանգապետ Չարլզ Ֆիցրոն գետն անվանեց ի պատիվ իր կնոջ՝ Մերի Լենոքսի (1790-1847)։ 1867 թվականին գետում, Ջիմփիի մոտ, հայտնաբերվել է ոսկի, ինչը հանգեցրել է տեղային ոսկու տենդի։

2006 թվականին նահանգի կառավարությունը հայտարարել է գետի վրա ամբարտակի շինարարության մասին։ 2009 թվականին ծրագիրը չեղյալ է հայտարարվել շրջակա միջավայրի նախարար Պիտեր Գարեթի կողմից՝ տեղի բնակիչների բողոքների և տարածաշրջանում էկոլոգիական իրավիճակի խախտման պատճառներով։

Գետում պարբերաբար տեղի են ունենում հեղեղումներ։ Ամենաուժեղը եղել է 2010-2011 թվականներին, երբ Մերիբորում ջրի մակարդակը նորմայից բարձրացել էր 8,2 մետր, իսկ Ջիմփիում`19,3 մետր։

Ֆաունա
------

Գետում ապրում են հազվագյուտ հանդիպող *Elusor macrurus* կրիաներ։ Այլ հազվագյուտ կենդանիներից կարելի է նշել այնպիսի ձկնատեսակների, ինչպիսիք են եղջերատամը և Մերի գետի ձողաձուկը։ Գետում կարող են հանդիպել նաև 3,5 մ երկարությամբ բարձրակատար կոկորդիլոսներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Տիարոի մոտ, 2012 թվականի մայիսՏիարոի մոտ, 2012 թվականի մայիս
* Կամուրջ Մերի գետի վրա, Տիարոի մոտ, 2012 թվականի մայիսԿամուրջ Մերի գետի վրա, Տիարոի մոտ, 2012 թվականի մայիս
* Կամուրջ Մերի գետի վրա, Մերիբորոյի մոտ, 1882 թվականԿամուրջ Մերի գետի վրա, Մերիբորոյի մոտ, 1882 թվական
* Գետի հեղեղումը Մերիբորոյում, 1893 թվականԳետի հեղեղումը Մերիբորոյում, 1893 թվական

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Harbour facilities: Urangan Harbour Archived 2015-02-14 at the Wayback Machine. на сайте *frasercoast.qld.gov.au*
2. ↑  Река Мэри на сайте *maps.bonzle.com*
3. ↑  Происхождение топонимов Квинсленда: Река Мэри Archived 2013-07-14 at Archive.is на сайте *nrm.qld.gov.au*
4. ↑  Qld Govt proposes Mary River dam на сайте *abc.net.au*, 27 апреля 2006
5. ↑  Report to Garrett says dam species will die на сайте *brisbanetimes.com.au*, 26 ноября 2008
6. ↑  Mary River battered by flood waters на сайте *abc.net.au*, 26 января 2011
7. ↑  Mary River floodwaters fill Gympie streets на сайте *abc.net.au*, 11 января 2011
8. ↑  «Extreme caution» urged over elusive Mary River croc на сайте *abc.net.au*, 20 марта 2013


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 240536770 · WorldCat VIAF: 240536770 |

 |
**Քորպտիկ**, մաշկային հիվանդությունների (նեյրոդերմատոզների) խումբ, որի հիմնական ախտանշանը նոպայաձև ուժեղ քորն է՝ բշտիկահանգուցիկային տարրերի հետագա զարգացմամբ։

Առաջացման պատճառներ
-------------------

Նյարդային և ալերգիական գործոնները, որոշ ներքին օրգանների գործունեության խանգարումները, քրոնիկական բորբոքային օջախները՝ ժառանգական նախատրամադրվածության պայմաններում։

Տեսակներ
--------

Մանկական քորպտիկ, կամ մանկական մոլաքոր, նկատվում է վաղ հասակում, հաճախ կյանքի առաջին տարում։ Ախտածնության մեջ կարևոր են որոշ սննդանյութերի (հաճախ՝ մայրական կամ կովի կաթի, ցիտրուսների, ձվի և այլն) և դեղանյութերի հանդեպ առաջացող գերզգայնաթյունը, օրգանիզմի ինքնաթունավորումներն ու ինքնագերզգայնացումը։ Հիվանդությունը բնորոշվում է մաշկի տարբեր հատվածներում բշտիկահանգուցիկային տարրերի և եղնջացանի առաջացմամբ։ Հիվանդության ընթացքը երկարատև է։ Հետևողական բուժման ու հսկողության բացակայության դեպքում այն վերածվում է չափահասների քորի։ Չափահասների քոր, բնորոշ են կոնաձև կամ կիսագնդաձև, մինչև կորեկի հատիկի մեծության հանգուցիկները։ Հանգուցիկային քոր, հանդիպում է առավել հաճախ, բնորոշ է միջին տարիքի կանանց և արտահայտվում է սահմանափակ քանակությամբ հանգույցներով, որոնք տեղակայվում են սովորաբար ստորին ծայրանդամների տարածիչ մակերեսների վրա։ Հիվանդության ընթացքը երկարատև է, կրկնումները հաճախ լինում են հոգեկան սթրեսների ու մոծակների խայթոցների հետևանքով։

Բուժում
-------

Բուժումը խիստ անհատական է․ սննդաբուժություն (բեռնաթափման օրերի նշանակում՝ համեմունքների ու գրգռիչ սննդանյութերի, ածխաջրերի և այլն սահմանափակում)։ Վիտամիններով հարուստ սնունդ, բուսական յուղ, մրգեր (խնձոր), մածուն, կեֆիր և այլն։

Հանգստացնող դեղամիջոցներ
------------------------

Առողջարանային բուժում։

Կանխարգելում
------------

Օջախային վարակների ժամանակին հայտնաբերում և բուժում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Էնդրյու Լի Բայնեմ** (անգլ.՝ *Andrew Lee Bynum*, հոկտեմբերի 27, 1987(1987-10-27), Միդլսեքս շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Առավելապես հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Լոս Անջելես Լեյքերս» ակումբում անցկացրած տարիներից։

Ավագ դպրոցում անցկացրած տարիներին Բայնեմն արժանացել է *All-American* տիտղոսին։ Բայնեմը որոշում է չհաճախել համալսարան և միանգամից մուտք է գործում 2005 թվականի NBA դրաֆթ՝ ընտրվելով «Լոս Անջելես Լեյքերսի» կողմից՝ առաջին ռաունդի 10-րդ ընտրության իրավունքով։ 2005 թվականի նոյեմբերի 2-ի դրությամբ Բայնեմը դառնում է NBA-ի պատմության ամենաերիտասարդ նորեկը (18 տարեկան և 6 օրական)։

Ստացած վնասվածքների պատճառով Բայնեմը բազմաթիվ հանդիպումներ է բաց թողնում, սակայն լիովին չապաքինված սկսում է հանդես գալ փլեյ-օֆֆներում։ Բայնեմը կարողանում է պահեստայինից դառնալ գրեթե անփոխարինելի մեկնարկային կենտրոնական։ «Լեյքերսի» կազմում Բայնեմը 2 տարի անընդմեջ՝ 2009 և 2010 թվականներին նվաճել է NBA-ի գավաթը։

Մասնագիտական կարիերայի ամենահաջող՝ 2011–12 մրցաշրջանից հետո, Բայնեմը որպես քառակողմ փոխանակման արդյունք տեղափոխվում է «Ֆիլադելֆիա Սեվնթի Սիքսերս», իսկ «Լեյքերսում» հաստատվում է Դուայթ Հովարդը։ Բայնեմը բաց է թողել ողջ 2012–13 մրցաշրջանը՝ ծնկի վնասվածքի պատճառով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Էնդրյու Բայնեմ. վիճակագրություն, նորություններ, տեսանյութեր, հայլայթներ, նկարներ, կենսագրություն»։ *ESPN.com*։ Վերցված է 2011 թ․ մարտի 25

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2012-08-05 at the Wayback Machine.
* Էնդրյու Բայնեմ - NBA.com էջ
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում
**Կրաշենիննիկովների բնակելի տուն** (ռուս.՝ Жилой дом Крашенинниковых), պատմական առանձնատուն Մոսկվայում, որը գտնվում է Կոժևնիչեսկայա փողոց, տուն 20, շինություն 19 հասցեով։ Կառուցվել է 1800 թվականինին։ Կրաշենիննիկովների բնակելի տունն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

1800 թվականին մոսկվացի վաճառականներ Կրաշենիննիկովները Կոժևնիչեսկայա փողոցում մի քանի տուն կառուցելու դիմում են ներկայացրել։ Դրանց թվում է եղել նաև քարե երկհարկանի բնակելի տունը։ 1812 թվականի մոսկովյան հրդեհի ժամանակ այն լրջորեն տուժել է, սակայն հինգ տարի անց վերականգնվել է։ Այդ ժամանակից ի վեր նրա ճակատը մնացել է անփոփոխ։ Տունն ունի երեք հարկ, նկուղ և Մոսկվայի արհեստագործական փողոցի կառուցապատմանը բնորոշ օրինակ է։

XIX դարի վերջին - XX դարի սկզբին տունը պատկանել է առաջին գիլդիայի վաճառական Նիկոլայ Սերգեևիչ Ռաստերյաևին։ 1896 թվականին նա տանը բակի կողմից կցակառուցել է երկհարկանի քարե շինություն։ Բակում նա տեղակայել է իր կլայեկագործարանի շինությունները, որտեղ արտադրվել են կապարե խողովակներ։ Ըստ 1914 թվականի տեղեկությունների՝ տանը տեղակայված էին գործարանի գրասենյակը, վարպետի, կառավարչի և ծառայողների բնակարանները։ 1930-ական թվականներին նախկին առանձնատանը բացվել է Գլավմոստրանսի «Արեմկուզ» ավտովերանորոգման ձեռնարկությունը։

Սեփականատերերի և շենքի նշանակության հաճախակի փոփոխման պատճատով նրա բնօրինակ ներսույթը գրեթե ամբողջովին կորսվել է։ Պահպանվել են հետհրդեհային կառուցապատմանը բնորոշ լուսամուտա- և դռնատեղերը, գետնախարիսխը, երկրորդ հարկի պատուհանների վերևի եռանկյունաձև ատամնիկները և միջհարկային քիվը։

2018 թվականին տունը ստացել է մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Приказ Департамента культурного наследия города Москвы № 438 от 09.06.2018
2. 1 2 3  От XIX века до наших дней: купеческий дом на Кожевнической улице признали памятником архитектуры Archived 2018-07-09 at the Wayback Machine. // mos.ru
3. 1 2 3  Новый объект культурного наследия появился в Москве // Вечерняя Москва от 20 июня 2018
**Կարմեն դե Պատագոնես** (իսպ.՝ Carmen de Patagones), քաղաք Արգենտինայում, Բուենոս Այրես պրովինցիայում։ Պրովինցիայի ամենահարավային քաղաքն է։ Տաղակայված է Ռիո Նեգրո գետի մոտ, այն վայրում, որտեղ գետը խառնվում է Ատլանտյան օվկիանոսի հետ։ Քաղաքը մունիցիպալիտետի կենտրոն է, որը պրովինցիայից ցածր վարչական միավոր է։ Ըստ 2010 թվականի տվյալների, քաղաքում ապրում է գրեթե 21000 բնակիչ։

Քաղաքը գտնվում է Բուենոս Այրեսից 937 կմ դեպի հարավ, Ռիո Նեգրոյի հյուսիսային ափին։ Գետի հարավային ափին գտնվում է Վիեդմա քաղաքը, որը Ռիո Նեգրո պրովինցիայի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքները միացված են կամուրջով, որի վրայով անցնում է Ազգային մայրուղի 3 -ը, որը զուգահեռ է օվկիանոսի ափի հետ և միացնում է Բուենոս Այրեսը և Կրակե Հողը։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը կառուցվել է 1779 թվականին, Ֆրանցիսկո Վիեդմայի կողմից։ Կարմեն դե Պատագոնեսը սակավաթիվ քաղաքներից է, որ գաղութային ժամանակաշրջանում գտնվում էր Բուենոս Այրեսից հարավ։ XIX դարում այստեղ կար ամրոց, որը օգտագործվում էր որպես բանտ այն ռոյալիստների համար, ովքեր կողմ էին իսպանացիների կառավարմանը Հարավային Ամերիկայում։ Հետո՝ արգենտինա-բրազիլական կռվի ժամանակ, Կարմեն դե Պատագոնեսում կառուցվել է ռազմածովային բազա, քանի որ այդ ժամանակ Արգենտինայի ամենահարմար նավահանգիստը Լա Պլատա գետի ափին, շրջափակված էր բրազիլական նավատորմի կողմից։ Բրազիլական զորքերը նաև ուզեցել են գրավել Կարմեն դե Պատագոնեսը, բայց 1827 թվականի մարտի 7-ի հարձակումը հետ է մղվել քաղաքային բնակչության շնորհիվ։ Այդ օրը մինչև հիմա նշվում է քաղաքում որպես տոն։

Կարմեն դե Պատագոնեսում պահպանվում են շինություններ գաղութային ժամանակաշրջանից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Атлас мира. Карта «Парагвай, Уругвай, Чили, Аргентина» (масштаб 1:9 500 000). — Роскартография, 2010. — С. 180-181. — ISBN 978-5-85120-295-7
2. ↑  Словарь географических названий зарубежных стран. — 3-е изд. перераб. и доп.. — М.: Недра, 1986. — С. 152. — 459 с.
3. ↑  City Population


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n89631513 · VIAF: 124461145 · WorldCat VIAF: 124461145 |

 |
**Արտակ Ա** (վրաց.՝ არტაგ I, *անհայտ* – մ․թ․ա․ 63 թվական, Մցխեթ, Վիրք), Վիրքի (Իբերիայի) թագավորության արքա Արտաշեսյանների հարստությունից, ով կառավարել է մ․թ․ա․ 78-ից մինչև մ․թ․ա․ 63 թվականը։ Վրացական սկզբնաղբյուրների համաձայն՝ Արտակը եղել է Իբերիայի թագավոր Արշակ Ա-ի որդին և իրավահաջորդը՝ Արտավազդի Ա-ի թոռը։ Տարբեր սկզբնաղբյուրներում (հիմնականում՝ հունահռոմեական) Արտակը հայտնի է նաև «Արտագ», «Արիգ», «Ռոկ», իսկ տեղական գրություններում՝ «Ադերկ» անուններով։

Միջնադարում շարադրված վրացական աղբյուրներն Արտակ Ա Արտաշեսյանի կառավարման մասին հայտնում են չափազանց կծկտուր տեղեկություններ։ Մասնավորապես, Լեոնտի Մրովելին իր «Քարթլիս ցխովրեբա» աշխատությունում գրում է, որ Արտակի կառավարման տարիներին Վիրքը ենթարկվում է պարթևաց հրոսակների ասպատակություններին։ Այնուամենայնիվ, հռոմեացի պատմիչներ Պաուլուս Օրոսիուսի, Ֆեստուս Ռուփուսի, Ապպիանոս Ալեքսանդրացու և Դիոն Կասսիոսի գրվածքները ամբողջացնելով պարզ է դառնում, որ Արտակը շարունակելով հոր՝ Արշակի քաղաքականությունը, նշյալ ժամանակահատվածում դաշնակցել է Պոնտոսի գահակալ Միհրդատ Զ Եվպատորի և Մեծ Հայքի «արքայից արքա» Տիգրան Բ Մեծի հետ։

Աղվանից թագավորության նվաճումից հետո, Վիրքը հռոմեական ներխուժումից և սպասվելիք արյունահեղություններից զերծ պահելու համար Արտակը ձևականորեն ընդունում է «Հռոմի բարեկամի և դաշնակցի» կարգավիճակը։ Դեռևս մ․թ․ա․ 92 թվականին, Տիգրան Մեծը հպատակեցրել էր Վիրքը՝ Գառնիի ճակատամարտում հաղթանակ տանելով Փառանջոմի նկատմամբ։ Սենատի գիտակցում էր, որ Հայքի ազդեցության ոլորտում գտնվող Իբերիան չէր կարող այդօրինակ հավատարմություն ցուցաբերել արևմուտքի նկատմամբ․ արդյունքում՝ Տիգրան Մեծի հետ Արտաշատի պայմանագրի ստորագրումից հետո Գնեոս Պոմպեոսը արշավանք է կազմակերպում դեպի Վիրք։ Կարճ ժամանակահատվածում հռոմեական լեգեոնները Գուգարաց աշխարհից ներթափանցում են Իբերիայի թագավորություն և բանակում Մցխեթայի շրջակայքում գտնվող Արմազ կոչվող տարածքում։ Արտակն այրում է իր թագավորության միջանցիկ կամուրջները և փախչում դեպի երկրի անտառային շրջանները։ Հընթացս հռոմեացիները սրի ու թրի եմ մատնում ամբողջ Վիրքը՝ կողոպտելով բնակչությանն ու զավթելով բերդերն ու ամրոցները։ Շարունակական ավերից և կոտորածություններից հետո «անպարտելի լեգեոններին» ընդառաջ են դուրս գալիս վրաց ռազմիկները, որոնք սակայն անհավասար պայքարում նախաձեռնությունը զիջում են թշնամուն։ Մ․թ․ա․ 63 թվականին Արագվայում Պոմպեոսը հայտնաբերում է թագավորական ընտանիքին՝ մահվան դատապարտում Արտակին, իսկ նրան որդիներին՝ գերեվարում Հռոմ։ Արշակին հաջորդում է որդին՝ Փառավազը, որը դառնում է Վիրքի գահին բազմած վերջին Արտաշեսյան արքա։

Տես նաև
-------

* Վիրքի Արտաշեսյան արքայատոհմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ვახუშტის ბატონიშვილი „საქართველოს ისტორია"
2. ↑  საქართველოს ძველი ისტორია
3. ↑  ს. რ. გორგაძე „საქართველოს ისტორია". ჟურნალ "ჯეჯილის" გამოცემა. ტფილისი. ელექტრომბეჭდავი ამხ. "შრომა", მუხრანის ქ. №12. 1911
4. ↑  ს. რ. გორგაძე „საქართველოს ისტორია". მეორე გამოცემა. ქუთაისი. ქ. შ. წ.-კ. გ. ს. ქუთ. განყ. სტამბა. 1915
**Արտադրության ռացիոնալացում**, արտադրության պրոցեսի բոլոր տարրերի և դրանց զուգակցման մեթոդների կատարելագործման միջոցառումներ, որոնց նպատակն արտադրության արդյունավետության բարձրացումն է։ Կապիտալիստական Արտադրության ռացիոնալացումը ձեռնարկատիրոջ համար առավելագույն շահույթի ստացման ուղիներից է։ Այն ուժեղացնում է աշխատավորների շահագործումը, բարձրացնում աշխատանքի ինտենսիվությունն ու վատթարացնում դրա պայմանները, դառնում գործազրկության աճի պատճառ։ Սոցիալիստական Արտադրության ռացիոնալացումը պլանաչափ պրոցես է, ծառայում է աշխատավորների շահերին, ամբողջ ժողովրդի նյութական ու կուլտուրական մակարդակի բարձրացմանը։ Ռացիոնալացման հիմնական ուղղություններն են․ 1․ աշխատանքի միջոցների ու տեխնոլոգիական պրոցեսների կատարելագործում՝ մեքենաների ու սարքավորումների կոնստրուկցիաների առաջադիմական փոփոխություն, սարքավորումների նորացում, արտադրական պրոցեսների համալիր մեքենայացման ու ավտոմատացման հիման վրա ձեռնարկությունների տեխնիկական վերազինում։ 2․ Աշխատանքի առարկաների կատարելագործում՝ թողարկվող արտադրանքի հատկությունների բարելավում, տեսականու և անվանացանկի կարգավորում, ստանդարտացում, միասնականացում և նորմալացում, նաև ելանյութերի ու հումքի որակական բնութագրերի բարձրացում, հումքի միավորից թողարկվող արտադրանքի ավելացում և այլն։ 3․ Աշխատանքի կատարելագործում, որը կապված է աշխատանքի գիտական կազմակերպման միջոցառումների հետ՝ աշխատանքի առավել նպաստավոր պայմանների ստեղծում, ֆիզիկական և նյարդային լարվածության վերացում։ Այդ նպատակին են ծառայում աշխատանքի և հանգստի ռացիոնալ ռեժիմների սահմանումը, անվտանգության տեխնիկայի, սանհիգիենայի, արտադրական գեղագիտության և այլնի բարելավումը։ Ամբողջ ժողտնտեսության մասշտաբով հասարակական աշխատանքի կազմակերպման ու արտադրության կառավարման ձևերի կատարելագործումը ձեռք է բերվում արտադրության ճյուղային կառուցվածքի բարելավման, մասնագիտացման խորացման ու համակենտրոնացման ուժեղացման, արտադրողների ու սպառողների միջև ռացիոնալ կոոպերացված կապերի հաստատման ուղիով։ Արտադրության ռացիոնալացման համար մեծ նշանակություն ունեն սոցիալիստական մրցությունը, աշխատանքային նախաձեռնությունների և առաջավոր փորձի տարածումը (տես Գյուտարարություն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ջուդի Դևիս** (անգլ.՝ Judy Davis, ապրիլի 23, 1955(1955-04-23), Պերթ, Ավստրալիա), ավստրալիացի դերասանուհի։ «Էմմի», BAFTA և «Ոսկե գլոբուս» մրցանակաբաշխությունների դափնեկիր, երկու անգամ առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի։ Դևիսը Ավստրալիայի կինեմատոգրաֆիական բարձրագույն մրցանակի՝ AACTA-ի յոթակի մրցանակակիր է։

Կենսագրություն
--------------

Ջուդի Դևիսը ծնվել է Փերթում կաթոլիկների ընտանքիում։ Կրթություն նա ստացել է Լորետո մենաստանում և Դրամատիկ արվեստների ազգային ինստիտուտում, որը ավարտել է 1977 թվականին։ Առաջին անգամ Դևիսը իր վրա ուշադրություն է գրավել 1979 թվականին՝ ավստրալիական «Իմ հիանալի կարիերան» ֆիլմում Սիբիլ Մելվինի դերը կատարելուց հետո, ինչի համար նա արժանացել է միանգամից երկու «BAFTA» մրցանակի «Լավագույն դերասանուհի» և «Տարվա հայտնություն» անվանակարգերում։ Նշանակալի է դարձել նաև նրա Գոլդա Մեիրի դերը «Գոլդա անունով կինը» հեռուստաֆիլմում Ինգրիդ Բերգմանի՝ գլխավոր դերակատարի հետ միասին։

1984 թվականին Դևիսը կատարել է Ադելա Քուեսթեդի դերը բրիտանական «Ճանապարհորդություն դեպի Հնդկաստան» դրամայում, ինչի համար առաջադրվել է «Օսկար»-ի։ 1987 թվականին դերասանուհին արժանացել է Ավստրալիայի կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի երկու մրցանակների՝ «Կենգուրու» և «Լցվելը» ֆիլմերում կատարած դերերի համար։ «Օսկար»-ի երկրորդ առաջադրումը Դևիսը ստացել է 1982 թվականին Վուդի Ալենի «Ամուսիններ և կանայք» ֆիլմում կատարած դերի համար։ Հետագայում դերասանուհին այլ հաջող դերեր է ունեցել այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Նոր ժամանակ» (1994), «Հեղափոխության զավակներ» (1996), «Արյուն և գինի» (1996), «Բացարձակ իշխանություն» (1997), «Հավաքելով Հարիին» (1998) «Հայտնին» (1998), «Հակառակ ընթացքի» (2003) և «Ամուսնալուծություն ամերիկյան ձևով» (2006) ֆիլմերը։

Նրա վերջին դերերից շատերը եղել են հեռուստատեսությունում, որոնց համար Դևիսն արժանացել է «Էմմի» երեք մրցանակների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  FemBio database (գերմ.)
2. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
3. ↑  Shanahan Management | Judy Davis
4. ↑  select.nytimes.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջուդի Դևիս (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1169205 · BNF: 139392443 · GND: 129742716 · GTAA: 92050 · ISNI: 0000 0001 2096 5326 · LCCN: no92019786 · NKC: xx0058774 · NLP: A17517837 · NTA: 096880724 · NUKAT: n2010082394 · SUDOC: 051639467 · VIAF: 85680003 · WorldCat VIAF: 85680003 |

 |

 |
**Գեորգի Դիմիտրովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Георгию Димитрову), բուլղարացի պետական և քաղաքական գործիչ, բուլղարական և միջազգային կոմունիստական շարժման գործիչ Գեորգի Դիմիտրովին նվիրված հուշարձան Մոսկվայում։ Տեղադրվել է 1972 թվականին Մոսկվայի Բոլշայա Յակիմանկա փողոցում։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործներ Կոնստանտին Մերաբիշվիլին, Մերաբ Մերաբիշվիլին և ճարտարապետ Ռ. Ն. Գվոզդևը։ Հուշարձանն ունի հայտարարված մշակութային ժառանգության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Քանդակագործ Կոնստանտին Մերաբիշվիլին 1934 թվականին կերտել է բուլղարացի կոմունիստական գործիչ Գեորգի Դիմիտրովի (1882-1949 թթ.) դիմաքանդակը բնօրինակից 1934 թվականին, երբ հանգստանում էր Բորժոմիում Լայպցիգի գործընթացից հետո։ ԽՍՀՄ-ում Գեորգի Դիմիտրովի ծննդյան 90-ամյակի առթիվ որոշվեց Մոսկվայի նրա անունը կրող փողոցում (այժմ՝ Բոլշայա Յակիմանկա)՝ Առափնյա տնից ոչ հեռու, որտեղ 1934-1945 թթ. ապրել է Դիմիտրովը, տեղադրել նրա հուշարձանը։ Հուշարձանի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1972 թվականի հունիսի 16-ին։ Բացման արարողությունը կատարել է Մոսկվայի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահ Վլադիմիր Ֆեոդորովիչ Պրոմիսլովը, ապա բացման խոսքով հանդես է եկել ԽՍԿԿ Մոսկվայի քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղար Վիկտոր Գրիշինը։ Ներկա են գտնվել նաև Բուլղարիայի կոմկուսի քաղբյուրոյի անդամ Թոդոր Պավլովը և ԲԿԿ կենտրոնական կոմիտեի անդամ ԽՍՀՄ-ում Բուլղարիայի Հանրապետության դեսպան Ստոյան Գյուրովը։

Գեորգի Դիմիտրովի բրոնզե քանդակը տեղադրված է գրանիտե պատվանդանի վրա։ Նա, կարծես, կանգնած է բեմին և կրակոտ հեղափոխական ելույթով դիմում է ժողովրդին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Кожевников Р. Ф.* Памятник Димитрову Г. М. // Скульптурные памятники Москвы. — М.: Московский Рабочий, 1983.
2. ↑  Вестник Мэра и Правительства Москвы № 65 ноябрь 2011 (2189)(չաշխատող հղում)
3. ↑  Москва-80: олимпийский путеводитель
4. ↑  The Daily Review, Том 18. 1972
5. ↑  *Гришин В. В.* Избранные речи и статьи. 1979
6. 1 2  Памятник Георгию Димитрову // «Огонёк». 1972
7. ↑  Москва: диалог путеводителей. Московский рабочий, 1985
Սպիտակ դրաշով գերմանացի բանագնեցները գնում են քննարկելու Բրեսլաուի կապիտուլյացիան
**Սպիտակ դրոշ** (այսինքն առանց նշանների և պատկերների հարթություն, որը բացառապես սպիտակ գույնի է), պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններում տարբեր իմաստներ արտահայտող դրոշ։

Ժամանակավոր հրադադարի և բանակցությունների նշան
----------------------------------------------

Ներկայումս սպիտակ դրոշ միջազգային հարաբերություններում ընդունված է համարել որպես խնդրանք կամ պահանջ՝ դադարեցնելու ռազմական գործողությունները։ Այն դիտարկվում է որպես հրադադարի և բանակցությունների շարունակման նշան։ Սպիտակ դրոշը նաև կապիտուլյացիայի նշանն է, այսինքն հակառակ կողմի ողորմածությանը հանձնվելը։ Սպիտակ դրոշի կիրառումը նախատեսվում է Ժնևյան կոնվենցիայով։

Օմայաններ
---------

Օմայաններ իսլամական աշխարհի վրա իշխել են ավելի քան 90 տարի (661—750) և օգտագործել են սպիտակ դրոշը որպես նշան, որը խորհրդանշում է Մուհամմադ մարգարեի առաջին հաղթանակը Բադրի ճակատամարտում։ Օմայանների մոտ սպիտակը խորհրդանշել է նաև Աբբասյաններից տարբերակումը, որոնց նշանը սև գույնն էր։ Բացի այդ սպիտակը համաարաբական գույներից մեկն է։

Բուդդիստական երկրներ
--------------------

Բուդդիզմում սպիտակ գույնը ողբի նշանն է, այդ իսկ պատճառով բուդդիստական երկրներում սպիտակ դրոշները խորհրդանշում են այն, ինչ ուրիշ երկրներում՝ սև դրոշները։

Մինամոտո կլան
-------------

Մինամոտո և Տայրա կլանների (տոհմերի) ընդդիմադրության ժամանակ (1180—1185), Մինամոտո կլանը հանդես է եկել սպիտակ դրոշի ներո, իսկ Տայրաները՝ կարմիր դրոշի։ Մինամոտոյի հաղթանակից հետո, նրանց դրոշը դարձավ Ճապոնիայի դրոշի բաղկացուցիչ գույներից մեկը։

Ֆրանսիայի թագավորություն
------------------------

Տե՛ս նաև՝ Ֆրանսիայի դրոշ
Ֆրանսիական նավը Մարտինիկայի ճակատամարտում կրում է սպիտակ դրոշ
Այսպես կոչված Հին կարգերի ժամանակ (ֆր.՝ Ancien Régime), սկսած XVII դարից, Ֆրանսիայի թագավորական դրոշը եղել է սպիտակ դրոշը, որի վրա կարող էին պատկերել հերալդիկ նշաններ կամ Սուրբ Հոգու շքանշանը։

Թալիբանյան Աֆղանստան
--------------------

Աֆղանստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ թալիբները օգտագործել են սպիտակը որպես իրենց նշան և դրոշ։ Երբ գրավվեց Քաբուլը 1996 թվականին Աֆղանստանի պետական դրոշը փոխվեց սպիտակի, որը խորհրդանշում էր հավատի և իշխանության մաքրությունը։ Ավելի ուշ, 1997 թվականին նրա վրա ստորագրվեց շահադան։

Տես նաև
-------

* Կարմիր դրոշ
* Սև դրոշ
* Ծիածանի դրոշ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Ջեմալ փաշայի նոթերը 1913-1919 թթ**, Ջեմալ փաշայի 1913-1919 թվականներին վերաբերող նոթերն են, որ հրատարակվել են 1919 թվականին։ թուրքերենով։ անգլերենից թարգմանությունը՝ Բ. Կ. Ռուդենկոն

Հեղինակը
--------

Հեղինակը՝ Ջեմալ Ահմեդ փաշան եղել է Միություն և առաջադիրմություն կուսակցության պարագլուխներից, երիտթուրքերի ղեկավար «եռյակի» անդամ, հայերի ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչներից մեկը։ Օսմանյան Թուրքիայի Առաջին համաշխարհային պատերազմում պարտությունից հետո (1918 թ.) փախել է Գերմանիա։ 1919 թվականին Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատյանը նրան հեռակա կարգով մահվան է դատապարտել։ 1922 թվականի հուլիսի 25-ին Թիֆլիսում Ջեմալին սպանել են Նեմեսիս օպերացիայի մասնակիցներ Պետրոս Տեր-Պողոսյանը և Արտաշես Գևորգյանը։

Թարգմանություն
--------------

1922 թվականին թարգմանվել է անգլերեն, գերմաներեն և ֆրանսերեն լեզուներով, իսկ 1923 թվականին՝ նաև ռուսերեն "Memories of a Turkish Statesman" անգլերեն թարգմանությունից։ Հուշերի մի մասը հայերեն թարգմանվել է 1927- թվականին գերմաներենից (Djemal Pascha, Erinnerungen eines turkischen Staatsmannes, Munchen, 1922) «Հայկական հարց վերնագրով»՝ Աշոտ Հովհաննիսյանի առաջաբանով։

Բովանդակություն
---------------

Ջեմալ փաշան իր հուշագրությունը սկսում է 1913 թվականի հունվարի 23-ից, երբ նա նշանակվեց Կոստանդնուպոլսի ռազմական նահանգապետ։ Երիտթուրք բարձրաստիճան պաշտոնյան անդրադառնում է Օսմանյան Թուրքիայի ներքին և արտաքին քաղաքականությանը, Բալկանյան պատերազմին, ռուս-թուրքական հարաբերություններին, Թուրքիայի պատերազմի մեջ ներքաշվելու պատճառներին, ռազմական գործողությունների ընթացքին։ Գրքի վերջին գլխում հեղինակը «Հայկական հարց» խորագրի տակ հայերին ներկայացնում է «շիտակ», «քաջ» և «անկեղծ՝ իբրև բարեկամներ»։ Ըստ էության, այս գլուխը Ջեմալի՝ իրեն արդարացնելու փորձն է 1919 թվականի Կոստանդնուպոլսի ռազմական տրիբունալի որոշման դեմ, որով նա հեռակա կարգով դատապարտվել էր մահվան։ 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ինչպես որ ես հայերի տեղահանման հանգամանքների մեջ ո’չ մի մասնակցություն չեմ ունեցել, նույնպես և նրանց կոտորած չեմ սարքել, ընդհակառակը` ամեն հնարավոր միջոցների եմ դիմել արգելելու այդ կոտորածները, իսկ գաղթելու ժամանակ նրանց օգնություն եմ ցույց տվել։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Записки Джемаль Паши 1913-1919 г.г. 
թարգմանությունը անգլերենից Բ․ Տ․ Ռուդենկո (ռուս.)
**«Սպիտակ բադիկը»** (ռուս.՝ Белая уточка), ռուսական ժողովրդական հեքիաթ, որը կազմվել է Ալեքսանդր Աֆանասևի կողմից և ներառվել «Նառոդնիյե ռուսկիե սկազկի» հավաքածուի մեջ։

Հետագայում շոտլանդացի գրող Էնդրյու Լենգը այն ներառել է «Դեղին կախարդական գրքի» մեջ։

Բովանդակություն
---------------

Ըստ հեքիաթի բովանդակության՝ արքան ճանապարհորդելու համար ստիպված էր հեռանալ իր նորահարսից։ Նախքան այդ, նա խստորեն արգելում է կնոջը՝ լսել վեհերոտ խորհուրդներ և շփվել վատ շրջապատի կանանց հետ։ Սակայն նախանձոտ, չարամիտ վհուկը կախարդեց նրան և վերածեց սպիտակ բադի՝ ինքնին զբաղեցնելով թագուհու պաշտոնը։ Մինչդեռ սպիտակ բադը մի բույն կառուցեց, երեք ձու դրեց և ապա ծնեց երկու էգ, փամփլիկ ձագերի և մի արու բադիկի։ Մայր բադն արգելեց իր ձագերին մոտենալ ամրոցին՝ զգուշացնելով, որ այնտեղ չար կախարդ կա, սակայն հետաքրքրասեր ձագուկները մի օր շրջանցեցին մոր խոսքը և գնացին դժգույն ամրոցին ընդառաջ։

Կախարդը նկատեց նրանց և հարցուփորձ անելուց հետո հասկանալով, թե ովքեր են նրանք, սպանեց փոքրիկ բադիկներին։ Շուտով մայր-բադը նկատեց իր ձագերի բացակայությունը փնտրելով վերջիններիս գտավ նրանց անշնչացած։ Մայր-բադին նկատեց արքան և հրամայեց բռնել թռչնին։ Նրա դրանիկները չկարողացան բռնել բադին, սակայն կախարդված թագուհին ինքը գնաց ամուսնուն ընդառաջ և թագավորի ձեռքերում վերածվեց կնոջ։

Արքան հրամայեց կաչաղակին բերել ծառի բնում պահվող կախարդական ջուրը, որի միջոցով էլ սատկած բադիկները վերածվեցին երեք քնքուշ երեխաների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The White Duck from *The Yellow Fairy Book*.


|  |
| --- |
| 
  **Ռուսաստան**   **Մշակույթ**   **Գրականություն**
 |
**Ջեմալ փաշա** (թուրքերեն՝ Cemal Paşa, օսմանյան արաբերեն՝ جمال پاشا, մայիսի 6, 1872 – հուլիսի 21, 1922), ծնված որպես **Ահմեդ Ջեմալ** (օսմանյան արաբերեն՝ احمد جمال, *Ahmet Cemal*), թուրք պետական և ռազմական գործիչ, «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության պարագլուխներից, երիտթուրքերի ղեկավար «եռյակի» (Թալեաթ և Էնվեր փաշաների հետ) անդամ, հայերի ցեղասպանութան գլխավոր կազմակերպիչներից։

1914 թվականին նշանակվել է ծովային նախարար։ Եղել է օսմանիզմի, պանիսլամիզմի և պանթյուրքիզմի ջատագով, այդ գաղափարների իրագործումը կապել Գերմանիային դաշնակցելու հետ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) տարիներին եղել է Սիրիայում գործող թուրքական 4-րդ բանակի հրամանատարը։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել Արևմտյան Հայաստանից և Կիլիկյան Հայաստանից հայերի զանգվածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արյան մեջ խեղդել Ուրֆայի հայերի ինքնապաշտպանությունը։ Ճնշել է արաբների ազգային-ազատագրական շարժումները Սիրիայում, Լիբանանում և Պաղեստինում։ Պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից (1918) հետո փախել է Գերմանիա։

1919 թվականին Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատյանը հեռակա կարգով մահվան է դատապարտել Ջեմալին։

Իր հուշերում փորձել է արդարացնել իր և գործընկերների հանցագործութունը, հայ-թուրքական հարաբերությունների վատացման մեջ մեղադրել Ռուսաստանին։

1922 թվականին հուլիսի 25-ին, «Նեմեսիս» գործողության շրջանակներում Թիֆլիսում սպանվել է հայ վրիժառուներ Պետրոս Տեր-Պողոսյանի և Արտաշես Գևորգյանի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Գրավիմետրական հանույթ**, տվյալ շրջանի գրավիտացիոն դաշտը բնորոշող մեծությունների չափումների համախումբ։ Երկրի ձևը և մեծ շրջանների երկրաբանական կառուցվածքը որոշվում են ընդհանուր Գրավիմետրական հանույթի միջոցով։ Երկրաբանական առանձին կառուցվածքները, հանքամարմինները հայտնաբերելու և ուսումնասիրելու, ինչպես նաև ուղղալարի շեղումները որոշելու համար կատարվում է մանրամասն հանույթ։ Ընդհանուր Գրավիմետրական հանույթները կատարում են գրավիմետրով և ճոճանակային սարքերով, իսկ մանրամասն՝ գրավիմետրերով և վարիոմոտրերով։ Գրավիմետրական հանույթի միջոցով որոշում են նաև գրավիմետրական կետերի դիրքը։ Կետերի տեղադրման բնույթով Գրավիմետրական հանույթները լինում է տարածքային (կետերը տեղադրվում են հավասարապես ամբողջ մակերեսի վրա) և պրոֆիլային (կետերը տեղադրվում են որոշ գծերի երկարությամբ)։ Գրավիմետրական հանույթի տվյալներով կազմվում են գրավիմետրական քարտեզներ, որոնք ներկայացնում են Երկրի գրավիտացիոն դաշտի անոմալ մասերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 204)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոլապս (այլ կիրառումներ)
Գրավիտացիոն կոլապսի մեխանիզմի մոդել
**Գրավիտացիոն կոլապս** (լատ.՝ collapsus), ձգողության ուժերի ազդեցությամբ աստղի կործանարար արագ սեղմում։ Համաձայն արդի տեսական պատկերացումների` կոլապսը որոշիչ դեր է խաղում մեծ զանգվածով աստղերի զարգացման վերջին փուլում։ Սովորաբար, աստղը գտնվում է հավասարակշռված վիճակում, ձգողության ուժերը, որոնք ձգտում են սեղմել աստղի նյութը, հավասարակշռվում են աստղի շիկացած գազի ճնշման ուժերով, որոնք դիմադրում են սեղմման պրոցեսին։ Գազի ջերմաստիճանը, ուստի և ճնշման ուժերը արդյունք են աստղի ընդերքում տեղի ունեցող ջերմամիջուկային ռեակցիաների։ Մի քանի միլիարդ տարվա ընթացքում աստղի ջերմամիջուկային էներգիայի աղբյուրներն աստիճանաբար սպառվում են, իսկ աստղը շարունակում է ճառագայթել հսկայական էներգիա (մակերևույթից՝ լույս, իսկ ընդերքից՝ նեյտրինո)։

Դա հանգեցնում է աստղի դանդաղ սեղմման։ Աստղի հետագա վիճակը կախված է նրա զանգվածից։ Եթե զանգվածը հավասար է կամ գերազանցում է 1, 2 M (M-ը Արեգակի զանգվածն է), ապա աստղի կենտրոնական տիրույթում խտության աճման հետ շատ արագ աճում են գրավիտացիոն ուժերը (համեմատած ճնշման ուժերի հետ)։ Հավասարակշռությունը խախտվում է, և ձգողության ուժերի շնորհիվ աստղը սրընթացորեն սեղմվում է։ Տեղի է ունենում կոլապս, որը կատարվում է վայրկյանի մասերի ընթացքում։ Որպես կոլապսի հետևանք դիտվում է գերնոր աստղի բռնկում, իսկ աստղի միջուկը հանդես է գալիս որպես նեյտրոնային աստղ։ Եթե միջուկի զանգվածը գերազանցում է 2 M, ապա աստղի միջուկը շարունակում է սեղմվել, և նրա ձգողության ուժերն այնքան են աճում, որ ոչինչ չի կարող կանխել հետագա սեղմման պրոցեսը։ Սկսվում է ռելյատիվիստական կոլապս։ Աստղի շառավիղը հավասարվում է այսպես կոչված գրավիտացիոն շառավղին (մեծությունը կախված է աստղի զանգվածից և հավասար է շուրջ 3 M0 կմ. M0-ն աստղի զանգվածն է՝ արտահայտված Արեգակի զանգվածի միավորներով), ձգողության դաշտը բաց չի թողնում ոչ մի ճառագայթում, ոչ մի մասնիկի արձակում։ Երկնային այսպիսի մարմինն անվանում են «սև խոռոչ»։

Տես նաև
-------

* Աստղերի էվոլյուցիա
* Սպիտակ թզուկ
* Չանդրասեկարի սահման
* Նեյտրոնային աստղ
* Օպենհայմեր-Վոլկովի սահման
* Սև խոռոչ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 508)։*  |
**Սանտա Ֆլորենտինայի ամրոց** (իսպ. Castillo de Santa Florentina), 11-րդ դարում կառուցված ամրոց Կանետ դե Մարում, Կատալոնիա, Իսպանիա։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը կառուցվել է հինավուրց հռոմեական վիլլայի հիմքի վրա Գուադիմիր դե Կանետի կողմից (ծնված 1204 թ.): 16-րդ դարում այն ընկել է Դիմաս Մոնտաների ձեռքը։ 1908 թվականին Ալֆոնսո 8-րդ արքան ամրոցի սեփականատեր է դարձնում Կանետի դուքս Ռամոն դե Մոնտաներին։

1910 թվականին ամրոցն ընդարձակվել և վերանորոգվել է ճարտարապետ Լուիս Դոմինիկ ի Մոնտաների նախագծով, իսկ ստացել է գոթական ճարտարապետության տարրեր Կարլս Ֆլոտաս ի Գալտեսի կողմից։

1998 թվականին «Architectural Digest» ամսագրի կողմից ամրոցը ճանաչվել է «Աշխարհի ամենագեղեցիկ տներից մեկը»։

Ամրոցը գրանցված է Մշակութային ժառանգության հուշարձանների ցանկում։

Այսօր այն մասնավոր սեփականություն է։ Տարածքում գործում է թանգարան, ինչպես նաև անցկացվում է դասական երաժշտության ամենամյա փառատոն։ Թանգարանում պահվում են 20-րդ դարի և ավելի վաղ կատալոնյան արվեստագետների գործեր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1. "History of the Castle" Archived 2015-11-06 at the Wayback Machine.. Castell de Santa Florentina. Retrieved 31 July 2015.
	2. "Castell de Santa Florentina". Base de datos de bienes inmuebles. Ministry of Education, Culture and Sport of Spain. Retrieved 31 July 2015.
	3.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Ադըղեներ**, ազգություն, բնակվում են Ադիգեայի Հանրապետությունում և հարևան շրջաններում։ Ընդհանուր թիվը՝ 125 հազար մարդ (2010), լեզուն ադըղեերենն է։

Պատմություն
-----------

Ադըղեները ազգակից են կաբարդացինետին և չերքեզներին․ անցյալում այդ երեք ժողովուրդները հայտնի են եղել «չերքեզներ» ընդհանուր անվամբ։

Մինչև վերջին ժամանակներն ադըղեները բաժանված էին

* շափսուղներ
* աբաձեխներ
* բժեդուհներ
* թեմիրգոյներ
* բեսլենևներ և այլ էթնիկական խմբերի։

Պահպանվել էր գյուղական համայնքը։ Գրված օրենքի փոխարեն գործում էր ադաթը։ Խորհրդային իշխանության օրոք ադըղեների կյանքում ու կենցաղում կատարվեց արմատական հեղաշրջում։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85026054 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 73)։*  |