**Ալմա մատեր քանդակ** (*Alma Mater*, թարգմանաբար` Մայր բուհ), Դանիել Չեսթեր Ֆրենչի պատրաստված բրոնզե քանդակ, որը գտնվում է Նյու Յորքի Մանհեթեն քաղաքի Մորնինգսայդ Հեյթս թաղամասում` Կոլումբիայի համալսարանի տարածքում գտնվող Low Memorial գրադարանի մուտքի դիմաց` աստիճանահարթակի վրա։

Ֆրենչը նախագծել է արձանը 1901 թվականին, և այն տեղադրվել է 1903 թվականի սեպտեմբերին։ Այն *Մայր բուհի* անձնավորումն է, որը ներկայացնում է Կոլումբիան՝ որպես կրթական հաստատություն։ Տեղադրումից ի վեր արձանը սերտորեն ասոցացվում է համալսարանի հետ։

Պատմություն
-----------

### Հանձնաժողով և տեղադրում

Low Memorial Library գրադարանի դիմաց արձանի տեղադրման ծրագրերը սկսվել են 1897 թվականին շենքի շինարարության ավարտից հետո։ Չարլզ Ֆոլեն ՄակՔիմը` շենքի գլխավոր ճարտարապետը, իր նախագծում` դեպի շենք տանող աստիճանների միջնամասում նախատեսել էր դատարկ գրանիտե պատվանդան, որի վրա կարող էր տեղադրվել արձան։ Միայն երեք տարի անց Հարիետ Վ. Գոելեթն իր և իր երեխաների անունից Կոլումբիայի հոգաբարձուներին առաջարկեց մինչև 25,000 դոլար տեղադրելու համար «Մայր բուհը ներկայացնող բրոնզե արձան, որը կտեղադրվի [ասված] պատվանդանի վրա»՝ ի հիշատակ նրա ամուսնու՝ Կոլումբիայի քոլեջի շրջանավարտ Ռոբերտ Գոելեթի, ով մահացել էր 1899 թվականին։

Հոգաբարձուներն ընդունեցին նրա առաջարկը և ՄակՔիմի առաջարկությամբ Դանիել Չեսթեր Ֆրենչին հանձնարարեցին ստեղծել արձանը։ Մինչև այս պահը ֆրանսիացիների նշանավոր գործերից էին *Մինիտմենին նվիրված արձանը* (The Minute Man, 1874) Կոնկորդ քաղաքում (Մասաչուսեթս) և *Ջոն Հարվարդի արձանը* (1884) Հարվարդի համալսարանում։ Ֆրենչը նաև քանդակել է *Հանրապետությունը արձանը* (The Republic, 1918), որը շատ նման է *Ալմա մատեր* արձանին։ Ենթադրվում է, որ Օդրի Մունսոնը, ով 20-րդ դարասկզբի նկարչի բեղուն մոդելն էր, կարող էր լինել արձանի հիմքը, թեև ավելի հավանական է, որ *Ալմա մատերի* մոդելն իրականում դերասանուհի և Ֆրենչի ընկերուհի Մերի Լոութոնն է եղել։ Հաշվի առնելով հանձնաժողովի պայմանը, Ֆրենչի նպատակն էր ստեղծել «մի ֆիգուր, որը պետք է հաճելի տպավորություն գործի բարեհամբույր ողջունելով այն երիտասարդներին, ովքեր պետք է ընտրեն Կոլումբիան որպես իրենց քոլեջ»։

*Մայր բուհի* բացումը 1903 թվականի սեպտեմբերին
Ֆրենչը մի քանի դիզայներական տարբերակներ է նախագծել. գիպսից պատրաստված բնօրինակ մոդելը, որը նա պատրաստել էր *Մայր բուհի* համար, ձախ ձեռքով բռնած էր ծնկի վրա դրած բացված գիրքը, ոտքի թաթերը մերկ էին, իսկ կրունկներն իրար կպած էին։ Թեև Գոելեթը և համասարանի նախագահ (1890-1901) Սեթ Լոուն «մեծապես հիացած էին» Ֆրենչի առաջին տարբերակով, նրանց քննադատությունները ստիպեցին, որ նա փոխի ձեռքերի դիրքը՝ դրանք վեր բարձրացրած և գավազանը բռնած պատկերելով։ Արձանի նրա վերջնական նախագիծը հաստատվել է 1901 թվականի մարտի 4-ին հոգաբարձուների կողմից, և Գոելեթների կողմից վճարվելիք գինը որոշվել է 20 000 դոլար։ ՄակՔիմը, ով խիստ անհանգստացած էր արձանի որակով` հաշվի առնելով նրա նշանավոր դիրքը Լոու գրադարանի դիմաց, արձանով «հիացած» նկարագրել է այն որպես «արժանապատիվ, դասական և վեհանձն… որը ցուցադրում է հունական ոգու և ազատության այնպիսի ընկալում, ինչպիսին կարող է ցանկացած ժամանակակից»։

Չնայած այն ակնկալիքներին, որ արձանը կարող էր ավարտված լինել նախատեսված ժամանակին` 1902 թվականին համալսարանի բացման արարողության ժամանակ, Ֆրենչի աշխատանքի ձգձգումների (մասամբ Օգոստոս Սեն Գոդենսի քննադատությունների, բայց հիմնականում *Jno. Williams, Inc.* ձուլարանի գործադուլների պատճառով) հետևանքով բացումը հետաձգվեց մինչև 1903 թվականի սեպտեմբերի 23-ը՝ 1903-1904 ուսումնական տարվա առաջին օրը։ Արարողությանը Նյու Յորքի 7-րդ եպիսկոպոս և համալսարանի հոգաբարձու Հենրի Ք. Փոթերը աղոթք կարդաց, որից հետո դեկան Ջոն Հովարդ Վան Ամրինջը հայտարարեց, որ արձանը պաշտոնապես շնորհվում է Կոլումբիայի համալսարանի նախագահ (1902-1945) Նիկոլաս Մյուրեյ Բաթլերին։ Գոելեթների ընտանիքը ներկա չէին, քանի որ ավելի վաղ մեկնել էին Եվրոպա։

1904 թվականին համալսարանը Ֆրենչից վերցրեց *Մայր բուհի* չորս ոտնաչափ գիպսից վերարտադրությունը՝ Սենթ Լուիսի Համաշխարհային տոնավաճառի Մեծ քանդակների պալատում ցուցադրելու համար։ Սակայն համալսարանն այն չվերադարձրեց, մինչև այն նորից հայտնաբերվեց Low Library-ի նկուղում և ուղարկվեց Ֆրենչի դստերը՝ Մարգարետ Ֆրենչ Կրեսսոնին, 1950 թվականին։

### Հետագա պատմություն

ԱՄՆ նորընտիր նախագահ Դուայթ Դ. Էյզենհաուերը 1953 թվականի հունվարին *Մայր բուհ արձանի* առջև
*Մայր բուհ արձանը*, հաշվի առնելով համալսարանի հետ իր խորհրդանշական կապը, Կոլումբիայում բազմաթիվ բողոքի ցույցերի կենտրոնում է եղել։ 1970 թվականին ուսանողական բողոքի ցույցերի ժամանակ՝ ի պատասխան Կամբոջա ներխուժման և Քենթ նահանգի կրակոցների, արձանը մարմնավորեց համալսարանի վարչակազմի ձախողումները, այդ թվում Մորնինգսայդ Հեյթս թաղամասի շարունակական ջենտրիֆիկացիան (gentrification): 1970 թվականի մայիսի 15-ի վաղ առավոտյան ռումբ էր դրվել արձանի վրա։ Արդյունքում առաջացած պայթյունը զգալի վնասել էր *Մայր բուհ արձանի* գահը։ Վնասը մնաց մինչև 1978 թվականը, երբ արձանը հեռացվեց Կոլումբիայից, գահը վերափոխվեց, իսկ քանդակը մաքրվեց, նոր պաշտպանիչ պատինայով (Patina) պատվեց և վերադարձվեց աստիճանների վրա։

Բողոքի մյուս ուշագրավ դեպքերը, որոնց ականատես է եղել *Մայր բուհ արձանը*, ներառում են 1968 թվականի Կոլումբիայի համալսարանի բողոքի ցույցերը, երբ արձանը պարբերաբար ենթարկվում էր վանդալիզմի, իսկ արձանի ծնկներին տեղադրվեց «Բռնաբարված ոստիկանների կողմից» ցուցանակ, և Իրաքի պատերազմի դեմ բողոքի ցույցերը, երբ ուսանողները սև ծածկոց էին հագցրել *Մայր բուհ արձանի* գլխին և լարերով միացրել նրա ձեռքերը գետնին` նկատի ունենալով Աբու Գրեյբի խոշտանգումների և բանտարկյալների նկատմամբ բռնությունների սկանդալը։

*Մայր բուհ արձանը* նաև եղել է բազմաթիվ անկարգ արարքների կենտրոնում, այդ թվում՝ 1928 թվականին, երբ գողացել էին նրա գավազանը (և հետագայում վերադարձրել), ինչպես նաև 1984 թվականի հոկտեմբերին, երբ գավազանը ամբողջությամբ հանել էին Կոռնելի համալսարանի ուսանողները։ Երկու ամիս անց այն հայտնվեց Կոռնելիի ուսանողների դեկանի շեմքին՝ կոշիկի տուփի մեջ, իսկ հաջորդ օրը Կոռնելիի պրոֆեսորը անձամբ վերադարձրեց այն համալսարան։ Ի պատասխան գողության՝ Կոռնելի համալսարանի տարածքում տեղադրված Էզրա Կոռնելի արձանը ողողվել է կոլումբիական բաց կապույտ ներկով, գավազանը վերադարձնելուց անմիջապես հետո։

Արձագանքներ
-----------

*Մայր բուհ արձանի* ֆոտոգարվյուր, 1907 թվական
*Մայր բուհ արձանը* կանգնեցնելուց հետո մեծ գովեստների է արժանացել։ Համալսարանական *The Columbia Daily Spectator* թերթը արձանի մասին գրել է` «բնորոշվում է թագուհու արժանապատվությամբ և հանգստությամբ» և հայտարարել է, որ այն «արտահայտում է ինտելեկտուալ կանացիության ամենաբարձր տեսակը։ Կեցվածքով և ժեստով նա հրավիրում է համալսարանի ուսանողին և նրան ողջույնով ընդունում Ալմա մատեր»։

The New York Times թերթը, թեև ուղղակիորեն չի մեկնաբանել ստեղծագործության գեղարվեստական արժանիքները, բայց ընդունել է, որ քանդակը «տեխնիկական առումով անսովոր բարդ աշխատանք է»։

*Frank Leslie's Illustrated* պարբերականն աշխատանքն անվանել է «Ֆրենչի քանդակի գլուխգործոցը», մինչդեռ *The Catholic Union* ամսաթերթը Մայր բուհի կերպարը համեմատել է Մարիամ Աստվածածնի հետ՝ ոչ ճիշտ պնդում անելով, որ աշխատանքը Գերմանիայի Բոն քաղաքի «Քրիստոսի մոր» արձանի նմանակն է։ և ցավելով, թե «Որքա՜ն սերտորեն կապված չէ Կաթոլիկ եկեղեցին այն ամենի հետ, ինչ վեհ և քնքուշ է մարդու մտքում և սրտում»։

Այնուամենայնիվ, Ֆրենչը դժգոհել է քանդակի վերաբերյալ ուշադրությունից՝ հայտարարելով, որ այն «Նյու Յորքի մակերևույթի վրա ալիք չի առաջացրել»։ 1903 թվականին Չարլզ Հենրի Կաֆինը բարձր է գնահատել *Մայր բուհ արձանը* ասելով` «գեղեցիկ է... անկասկած», թեև Ֆրենչի լավագույն գործերից մեկը չէ։

> Դեմքը ամերիկյան գեղեցկության ծանոթ տեսակ է, որը համապատասխանում է ֆիգուրի շատ ժամանակակից տեսքին։ Այնուհանդերձ, քանդակագործը գլխին տվել է անկիրք նրբաճաշակության շունչ, որը նրան մի տեսակ օտարոտի է դարձնում, այնուամենայնիվ, մի քիչ ավելին, քան ինքնատիրապետումը, ենթագիտակցության գիտակցումը, որով ամերիկուհին կարող է կրել իր գեղեցկությունը։ Կարծես թե նրանցից մեկը բարձրացել է պատվանդանին և հնարամտորեն գնահատելով իրավիճակը, բուհի հովանավորի դերն է ստանձնել։ Յուրաքանչյուր ուսանող կսիրի նրան, և նրա ազդեցությունն ամբողջությամբ կլինի քաղցր վեհանձնություն... [*Մայր բուհ արձանը*] առանձնանում է մաքուր և ցնցող անվրդովությամբ, մոնումենտալ զգացումով, որը ներթափանցված է մի տեսակ մեղմ շողոքորթությամբ. քանի որ այն արտահայտությունը, որը նա դնում է վերջույթների մոդելավորման մեջ, հազիվ թե կարելի է բնութագրել ավելի զգայուն կիրառական բառով։
> 
> 

Հետագայում *The New York Times* թերթը Մայր բուհ արձանն անվանել է Կոլումբիայի համալսարանի «մեծ ծեր տիկինը», որը «թագավորական շքեղությամբ թագավորում է *Low Library*-ի դիմաց»։ Նյու Յորքի *AIA Guide to New York City* ուղեցույցը նկարագրել է այն որպես «ոգեշնչող արձան», որտեղ «թագին նստած կերպարը մեկնում է իր ձեռքը ի նշան ողջույնի, երբ նա հայացքը բարձրացնում է իր գոգին բացված գիտելիքի հզոր շտեմարանից»։

Հատկապես *Լոու գրադարանի* դիմաց *Մայր բուհ արձանի* տեղադրումը բարձր է գնահատվել համալսարանում ուսանողներին ողջունելու և համալսարանի հարաբերությունները Նյու Յորքի հետ կարևորելու գործում նրա դերի համար։ Ինչպես նշում է պատմական ժառանգության պահպանության պրոֆեսոր Էնդրյու Դոլքարտը.

> Մայր բուհն անցնելուց և համալսարանի մակարդակին հասնելուց հետո փնտրողը պետք է բարձրանա ավելի երկար սանդուղքով, որը խորհրդանշականորեն «գիտելիք տանող սանդուղք է», որպեսզի հասնի գրադարանի մուտքին։ Աստիճանների բարձունքին կանգնած Կոլումբիայի համայնքի ընտրված անդամները կարող էին շրջվել և նայել Նյու Յորքին՝ վստահ լինելով, որ նրանք նպաստում են իրենց քաղաքի արագ վերափոխմանը ինտելեկտուալ և մասնագիտական ջանքերի համաշխարհային կենտրոնի։
> 
>

Դիզայն և նմանակումներ
---------------------

Կուբայի Հավանայի համալսարանի *Ալմա մատեր* արձանը ստեղծվել է 1919 թվականին Կոլումբիայի համալսարանի *Ալմա մատեր արձանի* նմանությամբ
Իլինոյսի Ուրբանա-Շամպայն համալսարանի *Ալմա մատեր արձանը ստեղծվել է 1929 թվականին*
Արձանը ներկայացնում է համալսարանի ավանդական կերպարի անձնավորումը՝ որպես մայր բուհ կամ «սնուցող մայր»՝ ծածկված ակադեմիական թիկնոցով և նստած գահին։ Նա դափնեպսակ է կրում գլխին և աջ ձեռքում պահում է ցորենի չորս հասկից պատրաստված գավազան, որը պսակված է թագավորական թագով, որը համալսարանի ավանդական խորհրդանիշն է։ Գիրքը, որը ներկայացնում է ուսումը, դրված է նրա գրկում։ Նրա գահի բազուկներն ավարտվում են լամպերով, որոնք ներկայացնում են *«Sapientia et Doctrina»* կամ «Իմաստություն և վարդապետություն», իսկ գահի ետնամասին դաջված է համալսարանի կնիքի պատկերը։

Գիտելիքի և ուսման խորհրդանիշ բուն թաքնված է Մայր բուհի թիկնոցի ծալքերում՝ ձախ ոտքի մոտ։ Բվի ճշգրիտ նշանակության վերաբերյալ որոշ ենթադրություններ են եղել, այդ թվում՝ պատմության պրոֆեսոր Դուայթ Ք. Մայները կարծում էր, որ բուն հղում է «Փսի Իպսիլոն» (Psi Upsilon) եղբայրությանը, որի անդամ էր Ֆրենչը` ըստ Մայերի։ 1953 թվականին Ֆրենչի դուստրը՝ Մարգարետ Ֆրենչ Քրեսոնը The New York Times-ին ուղղված նամակում պարզաբանել է, որ այն «ոչ մի եղբայրություն չի ներկայացնում և ոչ էլ լաբիրինթոսային հանելուկ է։ Բուն իմաստության դարավոր խորհրդանիշն է, և քանդակագործն այն օգտագործվել է այդ մեկնաբանությունը փոխանցելու համար»։ Նա նաև պարզաբանել է, որ արձանը ոչ թե Աթենաս-Պալասի կամ Միներվայի պատկերն է, այլ պարզապես համալսարանի անձնավորումը։

Ի սկզբանե *Մայր բուհ արձանը*, տեղադրվելուց ոսկեզօծ է եղել, թեև սկզբնական ոսկեզօծումը ժամանակի ընթացքում մաշվել է։ 1920-ականների վերջին Ֆրենչն առաջարկել է նորից ոսկեզօծել արձանը, բայց դա չի իրագործվել. ոսկու շերտի մնացորդները հանվել են 1950 թվականին, որպեսզի կատալիզացնեն արձանի պատինան։ 1962 թվականին համալսարանը որոշում է կայացրել կիրառել նոր բրոնզե երեսպատում։ Այնուամենայնիվ, 1968 թվականին բողոքի ցույցերից հետո (որում կարևոր դերակատարում ուներ Համալսարանի նախագահ (1953-1968) Գրեյսոն Լ. Քըրքը), նոր ծածկույթը հանվել է, և պատինան վերականգնվել է։

*Մայր բուհ արձանի* դիզայնը ոգեշնչել է Մարիո Կորբելիին 1919 թվականին ստեղծել Կուբայի Հավանայի համալսարանի համանուն արձանը։ Կորբելին ապրել է Նյու Յորքում 1913-1917 թվականներին։ Բացի այդ, Իլինոյսի համալսարանի առաջատար հաստատության` Ուրբանա-Շամպայն համալսարանի *Ալմա մատեր արձանը (1929)*, ըստ նրա քանդակագործ Լորադո Թաֆտի, հավանաբար ոգեշնչվել է Կոլումբիայի *Ալմա մատեր արձանից*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Alma Mater at 100: A Reappraisal of a Daniel Chester French Masterpiece*։ Columbia University։ 2003
2. ↑  *Columbia University Quarterly* (անգլերեն)։ New York: Columbia University Press։ 1900։ էջ 312։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  «Columbia College Commencement»։ *The New York Times*։ June 27, 1860։ Արխիվացված է օրիգինալից September 29, 2021-ին։ Վերցված է September 29, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
4. ↑  «Audrey Munson: The Most Visible New York Woman You Don't Know»։ *Untapped New York* (en-US)։ April 15, 2016։ Արխիվացված է օրիգինալից July 18, 2021-ին։ Վերցված է July 18, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. 1 2 3 4  Holzer Harold (March 5, 2019)։ *Monument Man: The Life and Art of Daniel Chester French* (անգլերեն)։ Chronicle Books։ ISBN 978-1-61689-829-8։ Արխիվացված է օրիգինալից July 18, 2021-ին։ Վերցված է July 18, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. 1 2 3 4 5  Durante Dianne L. (February 2007)։ *Outdoor Monuments of Manhattan: A Historical Guide* (անգլերեն)։ NYU Press։ ISBN 978-0-8147-1987-9։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
7. ↑  «Seated Woman 1900»։ The National Trust for Historic Preservation
8. ↑  «Alma Mater: Erecting the Statue | Columbia University Libraries»։ *library.columbia.edu*։ Արխիվացված է օրիգինալից July 18, 2021-ին։ Վերցված է July 17, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
9. 1 2  Dolkart Andrew (1998)։ *Morningside Heights: A History of Its Architecture & Development* (անգլերեն)։ Columbia University Press։ ISBN 978-0-231-07850-4։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-09-28-ին։ Վերցված է 2021-09-26  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
10. 1 2  «University Opens To-day»։ *Columbia Daily Spectator համալսարանական թերթ*։ September 23, 1903։ Արխիվացված է օրիգինալից July 20, 2021-ին։ Վերցված է July 19, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
11. 1 2  «Columbia Celebrates 150th Academic Year»։ *The New York Times*։ September 24, 1903։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
12. ↑  «Statue Borrowed in '04 Uncovered at Columbia»։ *The New York Times*։ February 22, 1950։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
13. ↑  Bennitt Mark (1905)։ Stockbridge Frank Parker, ed.։ *History of the Louisiana Purchase Exposition*։ St. Louis: Universal Exposition Publishing Company։ էջ 484
14. ↑  «Jackson Police Fire on Students»։ *The New York Times*։ May 15, 1970։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 29, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
15. ↑  Fair Vanity (March 26, 2018)։ «Inside the 1968 Student Protests That Changed the World»։ *Vanity Fair* (en-US) (April)։ ISSN 0733-8899։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
16. ↑  Husk Sarah (April 25, 2008)։ «Students Evoke Images of Iraq in Anti-War Walkout»։ *Columbia Daily Spectator*։ Արխիվացված է օրիգինալից July 18, 2021-ին։ Վերցված է July 17, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
17. ↑  «Columbia's Alma Mater Robbed of Crown; Under Canvas Cover She Awaits Its Return»։ *The New York Times*։ August 8, 1928։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
18. ↑  «New York Day by Day; Thieves Hit Alma Mater»։ *The New York Times*։ November 20, 1984։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
19. ↑  Oswald John (May 15, 1984)։ «Scepter Returned; Alma Sleeps Better»։ *Columbia Daily Spectator*։ Արխիվացված է օրիգինալից July 18, 2021-ին։ Վերցված է July 17, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
20. ↑  «Columbia Celebrates 150th Academic Year»։ *The New York Times*։ September 24, 1903։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է July 19, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
21. ↑  Tauranac John (1985)։ *Elegant New York: The Builders and the Buildings, 1885–1915*։ New York: Abbeville Press։ էջեր 256–258։ ISBN 978-0-89-659458-6
22. ↑  Caffin Charles Henry (1903)։ *American Masters of Sculpture: Being Brief Appreciations of Some American Sculptors and of Some Phases of Sculpture In America*։ New York: Doubleday, Page & Company։ էջեր 67–68։ ISBN 978-1-298-41694-0
23. 1 2  «Columbia Divided Over Redecorating Alma Mater Statue»։ *The New York Times*։ September 27, 1962։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 26, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
24. 1 2  White, Norval; Willensky, Elliot; Leadon, Fran (2010)։ *AIA Guide to New York City (5th ed.)*։ New York: Oxford University Press։ էջ 497։ ISBN 978-0-19538-386-7
25. ↑  Richman, Michael. *Daniel Chester French: An American Sculptor* (The Preservation Press, 1976, reprinted 1983), pp. 90–96: discussion of the commission, creation and installation of the sculpture.
26. ↑  «Alma Mater: Lore and Pranks | Columbia University Libraries»։ *library.columbia.edu*։ Արխիվացված է օրիգինալից June 2, 2021-ին։ Վերցված է July 18, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
27. ↑  French Cresson Margaret (November 6, 1953)։ «Columbia's Alma Mater»։ *The New York Times*։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է July 17, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
28. ↑  Rogers Howard J. ed. (1906)։ *International Congress of Arts and Science* **1**։ London: Houghton Mifflin Harcourt։ ISBN 978-1-333-71563-2
29. ↑  «Columbia's Alma Mater Ordered to Look Her Age»։ *The New York Times*։ June 3, 1950։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
30. ↑  «Columbia University - 1968»։ *www.columbia.edu*։ Վերցված է 2023-03-20
31. ↑  «Columbia Alma Mater to Lose Coat of Gold»։ *The New York Times*։ October 17, 1962։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
32. ↑  Galmiche Xavier (2001)։ *Havana: Districts of Light* (անգլերեն)։ Vilo։ էջ 98։ ISBN 978-2-84576-028-8։ Արխիվացված է օրիգինալից September 28, 2021-ին։ Վերցված է September 27, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
33. ↑  N.Y.) Metropolitan Museum of Art (New York, Dimmick Lauretta, Hassler Donna J. (1999)։ *American Sculpture in the Metropolitan Museum of Art: A catalogue of works by artists born between 1865 and 1885* (անգլերեն)։ Metropolitan Museum of Art։ ISBN 978-0-87099-923-9։ Արխիվացված է օրիգինալից September 29, 2021-ին։ Վերցված է September 29, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
34. ↑  *Illinois Alumni News* (անգլերեն)։ University of Illinois at Urbana-Champaign։ July 15, 1922։ էջ 268։ Արխիվացված է օրիգինալից September 29, 2021-ին։ Վերցված է September 29, 2021  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Save Outdoor Sculpture Survey of *Alma Mater*

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ալմա մատեր (քանդակ, Նյու Յորք)** կատեգորիայում։ |