recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Սպիտակ եղջյուրներով Օլյոշկան»** (ռուս.՝ Олешка белые рожки), խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1974 թվականին, ռեժիսոր Լեոնիդ Զարուբինի կողմից։

Սցենարը գրել է Ժաննա Վիտենզոնը` Կիևի գիտահանրամատչելի ֆիլմերի ստուդիային կից մուլտմիավորման հետ համագործակցության արդյունքում։

Սյուժե
------

Ալյոշա անունով տղան ամսագրից իմանում է Տայանե անունով աղջկա մասին, որն ապրում էր հյուսիսում։ Դրանից հետո նա երազում է գնալ հյուսիս և տեսնել հյուսիսային եղջերուներին։ Այդ ժամանակ գալիս է առաջին ձյունը, և տղան հարևան աղջկա հետ վազում է փողոց։ Ալյոշկան ձյունից փոքրիկ եղջերու է պատրաստում, որի վրա աղջիկը ծիծաղում է, քանի որ առաջին ձյունը շուտ է հալվում։ Նա տուն է գնում, իսկ ուշ երեկոյան նայելով պատուհանին նկատում է, որ եղջերուն կենդանացել է։ Ուրախությանը չափ չկար, սակայն տղան հասկանում է, որ առավոտյան նոր ընկերոջից ոչինչ չի մնա, և այդ ժամանակ որոշում է հուսահատ քայլի դիմել` եղջերուին տանել հեռավոր ցուրտ վայրեր։ Կողմնացույցի օգնությամբ Ալյոշան և նրա նոր ընկերը` Օլյոշկան, հասնում են հյուսիս։ Նրանք պետք է գտնեին Տայանեին, բայց այդ խնդրին արագ լուծվում է փոկերի օգնությամբ։ Ընկերները գտնում են աղջկա յարանգան, ծանոթանում են նրա և նրա հոր հետ, իսկ Ալյոշան բացատրում է իրենց ժամանման պատճառը։ Օլյոշկան մնում է Տայանեի մոտ, որպեսզի մինչև ձմեռ չհալվի։ Ալյոշան խնդրում է եղջերուի հետ հյուր գալ իրեն, երբ իսկական ձմեռ կլինի, իսկ ինքն ուղղաթիռով հեռանում է։ Տանը Ալյոշան, պատուհանից տեսնելով հարևանի աղջկան, լսում է նրա ծիծաղը, որը չէր էլ կասկածում, թե իրականում ուր է կորել եղջերուն։ Հիմա տղան սպասում է իրական ձմռան սկսվելուն։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ` Ժաննա Վիտենզոն
* Ռեժիսոր` Լեոնիդ Զարուբին
* Բեմադրող նկարիչ` Օ. Օխրիմեց
* Օպերատոր` Վասիլի Կորդուն
* Կոմպոզիտոր` Անտոն Մուխա
* Հնչյունային օպերատոր` Իգոր Պոգոն
* Տիկնիկավարներ` Էլեանորա Լիսիցկայա, Ա. Տրիֆոնով, Ժան Տարան
* Տիկնիկները և դեկորացիաները պատրաստել են` Յա. Գորբաչենկո, Անատոլի Ռադչենկո, Վ. Յակովենկո, Վադիմ Գախուն
* Օգնականներ` Ա. Կիսլի, Վ. Գրիգորենկո, Մ. Վայսֆելդ, Օ. Դերյաժնայա
* Խմբագիր` Սվետլանա Կուցենկո
* Մուլտֆիլմի տնօրեն` Մ. Գլադկովա

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Ալյոշան մուլտֆիլմի սկզբում կարդում է հատված ուկրաինական մանկական «Բարվինոկ» ամսագրից։

Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
--------------------------

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Խատուտիկ, ուռած թշիկներ» մուլտֆիլմերի ժողովածուում։

Գրականություն
-------------

* *Сергей Капков* Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алгоритм, 2006. — С. 159, 268. — 816 с. — 3000 экз. — ISBN 5-9265-0319-4

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դիտել մուլտֆիլմը youtube-ում
2. ↑  Интервью с Жанной Зискиндовной Витензон Archived 2014-04-27 at the Wayback Machine.
3. ↑  DVD «Одуванчик – толстые щёчки»

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Սպիտակ եղջերուներով Օլյոշկան» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Ջեյն Թոփան** (անգլ.՝ Jane Toppan, մարտի 31, 1854(1854-03-31), Բոստոն, ԱՄՆ - օգոստոսի 17, 1938(1938-08-17), Taunton, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկացի սերիական մարդասպան։ 1901 թվականին խոստովանել է իր կողմից կատարված 31 սպանությունների մասին։

«Սպանել, որքան հնարավոր է շատ մարդկանց՝ անօգնական մարդկանց, քան որևէ այլ տղամարդու կամ կնոջ, որոնք երբևէ ապրել են…»՝ այսպես է նա բացատրել իր հանցագործությունների դրդապատճառները։

Վաղ կյանք
---------

Նա մեծացել է Մասաչուսեթսի Լոուել քաղաքում, աղքատ ընտանիքում, որի անդամների թվում եղել են հոգեկան հիվանդություններ ունեցող մարդիկ։ 1863 թվականին հայրը Ջեյնին և նրա քրոջը տվել է Բոստոնի որբանոց, որտեղից հետո նրանց հանձնել են ընտանիքներին որպես աշակերտ-ծառաներ։ Ջեյնը հայտնվել է էն Թոփանի մոտ, որը պաշտոնապես չի ճանաչել և Ջեյնին չի տվել իր ազգանունը։ Այս տարիների ընթացքում Ջեյնը դառը վրդովվել է իր որդեգրած մորից, ով վիրավորել է իրեն և իր սիրելի դստերը՝ Էլիզաբեթին։ Սակայն նա շարունակում էր ապրել նրանց հետ նույնիսկ այն բանից հետո, երբ 1874 թվականին պաշտոնապես ազատ արձակվեց խնամակալությունից։

Սպանություններ
--------------

Թոփանը 1885 թվականին սկսել է բուժքույրական ուսումը։ Նա օգտագործեց իր հիվանդներին որպես փորձարարական ճագարներ մորֆիի և ատրոպինի փորձերի մեջ, փոխելով դեղերի նշանակված դեղաչափերը և դիտելով, թե ինչպես է դա ազդում իրենց նյարդային համակարգի վրա:Նա դիպչել է անգիտակից վիճակում գտնվող հիվանդներին և դրանից սեռական բավարարվածություն ստացել։ 1899 թվականին Ջեյնը սպանեց իր խորթ քրոջը՝ Էլիզաբեթին ստրիխնինի ազդեցության տակ։

1901 թվականին Ջեյնը խնամում էր տարեց Օլդեն Դևիսին իր կնոջ մահից հետո (որին հենց ինքն էր սպանել)։ Մի քանի շաբաթվա ընթացքում նա սպանել է Դևիսին և նրա դուստրերից երկուսին։ Այդ ժամանակ նա վերադարձավ հայրենի քաղաք և սկսեց խնամել իր հանգուցյալ խորթ քրոջ ամուսնուն։ Այդ ժամանակ Դևիսի ընտանիքի ողջ մնացած անդամները թունաբանական փորձաքննություն էին պահանջել ամենակրտսեր մահացած դստեր՝ Օլդեն Դեյվիի համար։ Պարզվել է, որ նրան թունավորել են։

1901 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Ջեյն Թոփանին ձերբակալել են սպանության համար։ Սկզբում նա խոստովանեց 11 սպանություններ, իսկ հետո բոլոր իր կողմից կատարված 31 սպանությունները։

1902 թվականի հուլիսի 23-ին դատարանը նրան անմեղ ճանաչեց խելագարության պատճառով և տեղափոխեց հոգեբուրան, որտեղ մնաց մինչև 1938 թվականը, մինչև իր մահը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Find A Grave — 1996.
2. ↑  Jane Toppan: A Greed, Power, and Lust Serial Killer | Michael Potts - Academia.edu

Գրականություն
-------------

* Lane, Brian and Gregg, Wilfred — The Encyclopedia of Serial Killers (1995)
* Олег Мазурин "Женщины-маньяки. От древности до наших дней" (2012)глава 6. "Веселая Джейн"

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Forensic Examiner. American College of Forensic Examiners Institute (ACFEI)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n95034567 · VIAF: 26307695 · WorldCat VIAF: 26307695 |

 |
**Պավլոս Գերուլանոս** (հուն․՝ Παύλος Γερουλάνος, մայիսի 29, 1966(1966-05-29), Աթենք, Հունաստան), հույն քաղաքական գործիչ, 2009-2012 թվականներին զբաղեցրել Է Հունաստանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարի պաշտոնը։

Կենսագրություն
--------------

Պավլոս Գերուլանոսը ծնվել է 1966 թվականին Աթենքում հույն գործարար Մարինոս Գերուլանոսի ընտանիքում։ Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

Պավլոս Գերուլանոսը պատմություն է սովորել ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթս նահանգի Վիլյամստաունի Ուիլյամսի քոլեջում։ Հետագայում սովորել է Հարվարդի համալսարանին կից պետական կառավարման դպրոցում, ինչպես նաև ուսումնասիրել է բիզնեսի վարչարարությունը Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։

Նախքան և ուսման ընթացքում աշխատել է որպես ֆինանսական տնօրեն Photoelectron Corporation-ում, ինչպես նաև Alpha Finance և Barclays բանկերում։ Նա եղել է բրիտանական խորհրդարանի անդամ, լեյբորիստ Գրևիլ Ջանների օգնականը ընտրարշավի ժամանակ։ ԱՄՆ-ում դարձել է Hellenic Resources Institute-ի հիմնադիրներից մեկը։

Հունաստան վերադառնալուց հետո աշխատել է Կեֆալոնիայում «Ιχθυοτροφεία Κεφαλονιάς»-ի (բառացի՝ «Իխտիոֆերմա Կեֆալոնիա») ֆինանսական տնօրեն, ղեկավարել է ընկերության վերակազմավորման ծրագիրը 1994-1998 թվականներին։ 1999-2004 թվականների ընթացքում հետևողականորեն դարձել է արտաքին գործերի նախարար Յորգոս Պապանդրեուի՝ Արտերկրի հույների գործերի կազմակերպման և համակարգման հարցերով հատուկ օգնական և գլխավոր քարտուղար։

2004-2006 թվականներին եղել է Egon Zehnder International ընկերության անձնակազմի կառավարման գծով տնօրեն։ 2006 թվականի հունվարին կուսակցության 8-րդ համագումարից հետո նշանակվել է ՊԱՍՈԿ-ի առաջնորդ Յորգոս Պապանդրեուի օգնական։ 2008 թվականի մարտից աշխատել է ՊԱՍՈԿ կապի դեպարտամենտի քարտուղար։

2009 թվականի հոկտեմբերի 7-ին նշանակվել է Հունաստանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարար։ Սակայն այն բանից հետո, երբ 2012 թվականի փետրվարի 17-ին կողոպտել էին Օլիմպիայի հնագիտական թանգարանը, Հերուլանոսը նույն օրը հրաժարական էր տվել։ Հերուլանոսի իրավահաջորդը դարձել է Յորգոս Նիկիտիադիսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Thieves loot Greece’s Ancient Olympia museum, 17 February 2012, bbc.co.uk

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը Հունաստանի մշակույթի նախարարության կայքում Archived 2011-09-01 at the Wayback Machine.(հուն.)
* Կենսագրությունը ana-mpa կայքում Archived 2010-11-11 at the Wayback Machine.(հուն.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1161482814 · VIAF: 6524152988213912790004 · WorldCat VIAF: 6524152988213912790004 |

 |
**Ռոմանոս Հովհաննեսի Միշվիլյան**, (մարտի 5, 1845(1845-03-05), Ղզլար, Kizlyarsky Otdel, Թերեքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 26, 1923(1923-09-26), Ղզլար, Kizlyarsky Otdel, Թերեքի մարզ, Խորհրդային Ռուսաստան), հայ բժիշկ, հասարակական գործիչ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1891)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Պետերբուրգի կայսերական բժշկավիրաբուժական ակադեմիան (1870) և աշխատել որպես զինվորական բժիշկ։ 1880 թվականին եղել է Խասնավյուրտի զինվորական հոսպիտալի, ապա՝ Ղզլարի զինվորական գնդի բժիշկ, 1886-1896 թվականներին՝ Ղզլարի զինվորական հոսպիտալի գլխավոր, 1896 թվականին՝ 2-րդ կազակային կամավոր դիվիզիայի բժիշկ։ 1898 թվականին պաշտոնաթող է եղել որպես պետ․ խորհրդական։ Միշվիլյանի և Ա․ Սուլթանշահի նախաձեռնությամբ 1908 թվականին Ղզլարում բացվել է հիվանդանոց, որը նա գլխավորել է ավելի քան 15 տարի։ 1909 թվականից եղել է հայկական երկսեռ դպրոցների հոգաբարձու և օրիորդաց գիմնազիայի հոգաբարձական խորհրդի նախագահը։ Միշվիլյանին հատուկ անկյուն է հատկացված Ղզլարի հայրենագիտական թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 565.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 565)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սենեքերիմ Արծրունի (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արծրունի ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սենեքերիմ Մարգարի Արծրունի** (1847 - 1918), հայ դրամատուրգ, թարգմանիչ։ Աշխատակցել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Մեղու Հայաստանի» լրագրին։ Գրել է «Տփղիսեցի Ասպետյաններ» (1882) պիեսը, որը բեմադրվել է Թիֆլիսում՝ Պետրոս Ադամյանի, Ա․ Հրաչյայի, Մ․ Մնակյանի մասնակցությամբ։ Դրամայի հիմքը հայ ընտանիքի քայքայումն է օտարամուտ բարքերի ազդեցությամբ։ Սենեքերիմ Արծրունին կատարել է թարգմանություններ Վ․ Շեքսպիրից («Լիր արքա», «Համլետ», 1889)։ Պետրոս Ադամյանը շեքսպիրյան կերպարները մարմնավորելիս հաճախ հանդես է եկել այդ թարգմանություններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 75.
2. 1 2 3 4  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10194 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 75)։*  |
| **՞**Սպիտակաբեղ շահրիկ |
| --- |
| Սպիտակաբեղ շահրիկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շահրիկազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Շիկահավեր |
|
|
| Տեսակ | **Սպիտակաբեղ շահրիկ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sylvia mystacea  Menetries, 1832 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սպիտակաբեղ շահրիկ** (լատ.՝ Sylvia mystacea), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

Արտաքին տեսք
------------

Փոքր շահրիկ է, պոչը՝ երկար, մուգ, ոտքերը՝ բաց գույնի։ Արուի մարմինը վերևից մոխրագույն է, ներքևից՝ բաց վարդագույն։ Գագաթը և դիմային մասը սև են, աչքերը՝ կարմրավուն, ակնօղակը՝ բաց կարմիր, ունկընկալի տակ կա սպիտակ շերտ։ Էգի մարմինը վերևից դեղնա–դարչնագույն է՝ մոխրագույն երանգով, ներքևից՝ ավելի բաց գույնի, ակնօղակը՝ սպիտակ։

Կենսակերպ
---------

Աշխույժ է, վտանգ ահազանգող աղմկոտ ձայնը ճռռոցներ է հիշեցնում։ Բնակվում է կիսաանապատներում, չոր լեռնատափաստաններում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով, պտուղներով, սերմերով։

Բնադրում
--------

Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի 2-րդ կեսից։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են ապրիլի վերջից։ Բազմաթիվ արուների երգը լսվում է մայիսից հունիս, կրկնակի բնադրման դեպքում կարող է ձգձգվել մինչև հուլիսի 1-ին կեսը։ Ակտիվ հարսանեկան խաղերը նկատվում են մայիսի սկիզբ-հունիսին, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ մինչև հուլիսի սկիզբը։ Ձվադրման պատրաստ բները հայտնվում են մայիս-հունիսին։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 100-110 մմ)՝ չոր խոտաբույսերից (հիմնականում եղեսպակից), մազարմատներից, ձիու մազից։ Բնադրում է թփուտներում, կառուցում են էգը և արուն։ Կառուցման ավարտից 1-3 օր անց հայտնվում են առաջին ձվերը։ Դնում է 17 մմ տրամագծով, սպիտակից բաց ձիթապտղագույն՝ դարչնագույն պտերով 4-5 ձու։ Թխսակալում են էգը և արուն՝ 12-13 օր։ Ձագերը հայտնվում են հունիսի կեսերից հուլիսի 1-ին տասնօրյակը, զարգանում են շատ արագ և 11-12-րդ օրը ակտիվ ու ճարպիկ կիսաթռիչքով թաքնվում են մոտակա թփուտներում, ևս 1 շաբաթ ծնողների հսկողությամբ ձեռք են բերում աներեր թռչելու ունակություն և կազմում երիտասարդ թռչունների ընտանեկան խմբեր։ Ձագերին կերակրում են էգը և արուն, ջրի պահանջը բավարարում են ուղտափշի վրայի փրփրանման հեղուկը (միջատների արտազատուկ) կտուցով ձագերին փոխանցելով։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբերի ընթացքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | Avibase · GBIF |

 |
**«Պրոկոպ» սրճարան**, (ֆր.՝ Le Procope), Փարիզի ամենահին սրճարանը, այն գտնվում է Լատինական թաղամասում, Անսեն Կոմեդի (*rue de l’Ancienne-Comédie*) թաղամասում, Սեն Ժերմենի զբոսայգու մոտ։

Պատմություն
-----------

1686 թվականին սիցիլիացի խոհարար Ֆրանչեսկո Պրոկոպիո Դեյի Կոլտելին, որին անվանում էին **Պրոկոպ**, սրճարան է բացել Rue des Fossés Saint-Germain (ներկայիս՝ de l’Ancienne-Comédie) փողոցում։ Սուրճից, թեյից և տաք շոկոլադից բացի սրճարանում մատուցել են նաև նորույթ՝ պաղպաղակ։ Սրճարանում ավելի հարգի է եղել էին մրգահյութերն ու շողոքորթ մրգերը։ Բացի այդ, սրճարանում մատուցել են լիկյորներ և տարբեր տեսակի արտասահմանյան գինիներ։ Փարիզում առաջին սրճարանի բացումը նպաստել է նրան, որ շուտով սրճարաններ են բացվել ամբողջ քաղաքում։

Լուսավորության դարաշրջանում սրճարանը դարձել է գրողների և փիլիսոփաների քննարկման կենտրոն՝ այդպիսով դառնալով առաջին գրական սրճարանը։ 

18-րդ դարում սրճարանի սեփականատերը մի քանի անգամ փոխել է։ 19-րդ դարի սկզբին սրճարանը մրցակցության մեջ է հայտնվել «Դե լյա Ռեժանս» սրճարանի հետ։ 1890 թվականին սրճարանը փակվել է և վերաբացվել է 1893 թվականին։ Սրճարանում տեղավորված է եղել բուսակերների ռեստորան, ուսանողների և աղքատների համար նախատեսված ճաշարան։ 

1952 թվականին Պրոկոպը վերաբացվել է որպես ռեստորան։

Նրա այցելուների թվում են եղել գրողներ, դերասաններ, փիլիսոփաներ, հեղափոխականներ՝ Դենի Դիդրոն, Բենջամին Ֆրանկլինը, Ժան-Ժակ Ռուսոն, Ժան Պոլ Մարատը, Վոլտերը, Ժորժ Ժակ Դանտոնը, Մաքսիմիլիեն Ռոբեսպիեռը, Ալֆրեդ դը Մյուսեն, Ժորժ Սանդը, Օնորե դը Բալզակ, Վիկտոր Հյուգոն, Ժան Բատիստ Գուստավ Պլանշը։

Գրականություն
-------------

* Франция. Лингвострановедческий словарь / Под ред. Л. Г. Ведениной. — М.: Интердиалект+ : АМТ, 1997. — С. 136. — ISBN 5-89520-003-6
* Le Grand Larousse gastronomique / Isabelle Jeuge-Maynart. — Larousse, 2007. — P. 712. — ISBN 978-2-03-582360-1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  Larousse gastronomique, 2007, էջ 712
3. ↑  Le Grand Larousse gastronomique / Isabelle Jeuge-Maynart. — Larousse, 2007. — P. 289. — ISBN 978-2-03-582360-1

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1087301882 · Mérimée: PA00088496 · VIAF: 58144647639721874756 · WorldCat VIAF: 58144647639721874756 |

 |
Կենտրոնական ջեռուցման սկզբունքը
**Ջեռուցում**, շենքերի արհեստական տաքացում՝ մարդու նորմալ ինքնազգացողությունը, տեխնոլոգիական պրոցեսների նորմալ ընթացքը, սարքավորումների, նկարների, նյութերի ու արտադրանքի պահպանումն ապահովելու համար (բնակելի շենքերում ջերմաստիճանը պետք է լինի 18°—20°С, հանդիսասրահներում՝ 16°С, վիրահատարաններում՝ 25°С, մսի, կաթի արտադրությունում՝ 5° С)։ Ջեռուցման համակարգից շենքին մատուցվող ջերմության քանակը (որոշվում է շենքի ջերմության կորուստների և շենքում անջատվող ջերմության քանակների տարբերությամբ) կարգավորվում է ջեռուցման համակարգերի ավտոմատացմամբ և ջեռուցիչ սարքերի վրա տեղադրված կարգավորիչ ծորակներով։

Ջեռուցման համակարգերը լինում են *կենտրոնական* և *տեղական*։ Զեռուցման կենտրոնական համակարգերում ջերմությունն արտադրվում է տաքացվող շենքերում կամ նրանցից դուրս գտնվող կաթսայատներում, ինչպես նաև ջերմաէլեկտրակայաններում, որտեղից տաքացնող ջերմակիրը խողովակաշարերով փոխադրվում է շենքերում տեղադրված ջեռուցիչ սարքերը։ Զեռուցման կենտրոնական համակարգերը ստորաբաժանվում են ըստ ջերմակրի (ջուր, օդ, շոգի) տեսակի։

Առավել մեծ տարածում է ստացել (բնակելի, հասարակական և արդիական որոշ շենքերում) ջրային ջեռուցումը։ Լայնորեն կիրառվում է նաև օդային ջեռուցումը, որի դեպքում ջեռուցումը համատեղվում է օդափոխության կամ օդի կոնդիցիոնման հետ։ Բնակելի, հասարակական և որոշ արդիական շենքերում (որտեղ պահանջվում է օդի բարձր մաքրություն) ընդլայնվում է պանելային ջեռուցման (ջերմությունը ջեռուցվող շենք է հաղորդվում պատերում և միջնորմերում տեղադրված հարթ ջեռուցիչ պանելներով) և ճառագայթային ջեռուցման կիրառումը։ Որոշ թերությունների պատճառով ժամանակակից շինարարության մեջ շոգեջեռուցման կիրառումը զգալիորեն կրճատվել է։

Սակավահարկ շենքերում սովորաբար կիրառվում են ջեռուցման տեղական համակարգեր, որոնցում ջերմության աղբյուրները և ջերմատու մակերևույթը միավորված են։ Այստեղ ջերմությունն արտադրվում է ջեռուցվող սենյակներում։ Տեղական ջեռուցման տարածված տեսակ է համարվում վառարանային ջեռուցումը, որը փոխարինվել է առավել կատարյալ և շահավետ համարվող կենտրոնական ջեռուցման, ինչպես նաև տեղական ջեռուցման այլ տեսակներով՝ գազային և էլեկտրական ջեռուցումով։

Ջեռուցման տեխնիկան ունի բազմադարյան պատմություն։ Առաջին ջեռուցիչ սարքավորումները հայտնի էին դեռևս քարի դարում։ Մ․թ․ սկզբին ի հայտ եկան ծխնելույզներով ջեռուցիչ վառարանները։ Ջեռուցման տեխնիկայի զարգացման կարևոր փուլ էր կենտրոնական համակարգերի ստեղծումը։ 15-րդ դարում սկսեցին կիրառվել օդային, իսկ 19-րդ դարում՝ ջրային ջեռուցումը և շոգեջեռուցումը։ 20-րդ դարի սկզբին ստեղծվեց ճառագայթային և պանելային ջեռուցումը, զարգացում ստացան ջերմամատակարարման, ջերմաֆիկացման և կենտրոնական ջեռուցման համակարգերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 487)։*  |
| **՞**Պատատակ եռագույն |
| --- |
| Պատատուկ եռագույն  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Պատատակազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Պատատուկ |
|
|
| Տեսակ | Պատատուկ եռագույն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Convolvulus Tricolor

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պատատակ եռագույն**, պատատուկազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա փաթաթվող բույս, որը ծագում է հարավային Եվրոպայից և ունի 40-150 սմ բարձրություն։ Բույսը այս կարգաբանական անվան տակ նկարագրվել է 1753 թվականին շվեդացի բուսաբան Կառլ Լինեյի կողմից *Species plantarum* աշխատության մեջ։

Նկարագրություն
--------------

Բույսի ծաղիկները ձագարաձև են, բացվում են միայն ցերեկը՝ արևոտ եղանակին։ Հինգանդամանի են, միաձուլված պսակաթերթիկներով, հնգական առէջներով և երկու նստադիր վարսանդով։ Ծաղկապսակը 2-3 (3,5) սմ է՝ կապույտ, դեղին կամ սպիտակ գույնի։ Պտուղը տուփիկ է։ Տերևները երկարավուն-էլիպսաձև են։ Ծաղկում են հունիսից մինչև ուշ աշուն։ Բազմանում են սերմերով, որոնք պալարավոր են։ Ցանքը կատարում են ապակու տակ, մարտի վերջին։ Վերատնկումը կատարում են թաղարների մեջ։ Սածիլները դաշտ են տեղափոխում հողագնդով։ Գերադասում են բաց, արևոտ վայրերը, լավ են աճում թեթև ավազային հողերում։

Պատատուկը ունի նաև արմատային կտրոններով բազմացող բազմամյա տեսակներ։

Արժեքավոր դեկորատիվ բույսեր են, օգտագործվում են կանաչապատման մեջ, նաև պատշգամբների ձևավորման համար։

Հիպլոիդային քրոմոսոմների թիվը 2n=26 է։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է միջերկրյածովյան երկրներում՝ Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Պորտուգալիայում, Իտալիայում, Ալժիրում, Լիվիայում, Մարոկկոյում։ Հանիդիպում է նաև նախկին Հարավսլավիայի երկրների տարածքներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  A foundation monograph of Convolvulus L. (Convolvulaceae). — С. 152.
2. ↑  *John R.I. Wood, Bethany R.M. Williams, Thomas C. Mitchell, Mark A. Carine, David J. Harris, Robert W. Scotland* A foundation monograph of Convolvulus L. (Convolvulaceae). — С. 152.
3. ↑  Լ․ Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Երևան «Արևիկ» 1987
4. ↑  *García Guardia, G.* Flores Silvestres de Andalucía. — Rueda, 1988. — ISBN 84-7207-049-2


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778133100 |

 |
**Ռոյ Լի Դենիս** (անգլ.՝ Roy Lee «Rocky» Dennis, դեկտեմբերի 4, 1961(1961-12-04), Գլենդորա, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 4, 1978(1978-10-04), Գլենդորա, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ոսկորների ֆիբրոդիսպլազիա հազվագյուտ հիվանդությամբ տառապող ամերիկացի դեռահաս։

Կենսագրություն
--------------

Ռոյ Լի Դենիսը ծնվել է 1961 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Կալիֆոռնիայում։ Արդեն վաղ մանկությունից ունեցել է առողջական խնդիրներ։ Դիսպլազիան նրա մոտ ախտորոշվել է չորս տարեկան հասակում։ Հիվանդության պատճառով, որն այլանդակել էր դեմքը, գրեթե այն կրկնապատկելով՝ ստացել է «Ռոքի» մականունը («Rock»-ը անգլերեն բառ է, որը նշանակում է «Ժայռ»)։ Նա դժվարություններ ուներ ինչպես իր հասակակիցների հետ շփվելու, որոնք ծաղրում էին նրան, այնպես էլ ուսման մեջ՝ տեսողության և լսողության խնդիրների պատճառով։ Սակայն Ռոքին որոշակի հաջողությունների է հասել ուսման մեջ։ Տղան ապրել է 16 տարի, և մահացել է 1978 թվականի հոկտեմբերի 4-ին։ Նրա մարմինը հետազոտության համար տեղափոխվել է Ռոնալդ Ռեյգանի անվան բժշկական կենտրոն։

Ընտանիք
-------

Ջոշուա Մեյսոնը Ռոքիի ավագ եղբայրն էր, որ 1987 թվականին 32 տարեկանում մահացել է ՁԻԱՀ-ից։ Մայրը՝ Ֆլորենսը, ենթարկվելով մոտոցիկլետի վթարի և ստանալով վարակ՝ մահացել է 2006 թվականի նոյեմբերի 11-ին 70 տարեկանում։ Նրա քույրը՝ Ամանդա Բելինջերը դեռ կենդանի է և ապրում է Իլինոյս նահանգում։

Արտացոլում մշակույթում
----------------------

Ռոքի Դենիսի կյանքը հանդիսացել է «Դիմակ» ֆիլմի հիմքը։ Ռոքիի դերը կատարել է Էրիկ Շտոլցը, իսկ նրա մոր դերը խաղացել է ամերիկացի հայտնի երգչուհի և դերասանուհի Շերը։ Ֆիլմը հաջողված էր․ նրա վարկանիշը Rotten Tomatoes կայքում կազմում էր 93%, ինչպես նաև համաշխարհային վարձույթում հավաքվել է 48,230,162 դոլար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Roy Lee «Rocky» Dennis (1961—1978) — Find A Grave Memorial
2. ↑  Mask — Rotten Tomatoes
3. ↑  Mask (1985) — Box Office Mojo


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2006117474 · VIAF: 73618510 · WorldCat VIAF: 73618510 |

 |
**«Պատկեր»**, կինոարվեստին նվիրված հայկական առաջին պարբերական, ապա՝ գրական, երգիծային, գեղարվեստական շաբաթաթերթ, վերջում՝ կիսամսյա հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1927 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ Արտոնատեր՝ Երմոգ Գույումճյան, պատկերասրահի տնօրեն՝ Նուպար Խաչատուրյան։ 

9-րդ համարից միացել է «Անուշապուր» (Կոստանդնուպոլիս, 1926–1927 թվականներ) շաբաթաթերթին և, պահպանելով համարակալումը, տպագրվել «Անուշապուր-Պատկեր» անունով (1927–1928 թվականներ)։ Խմբագրապետ՝ Բագարատ Թևյան, արտոնատեր և պատկերասրահի տնօրեն՝ Երվանդ Պարոնյան։

1931–1945 թվականներին շարունակել է լույս տեսնել ընդհատումներով։ Խմբագիր՝ Ժիրայր Վարժապետյան, 1932 թվականից արտոնատեր՝ Երմոգ Գույումճյան, վարիչ-խմբագիր՝ Ավետիս Ալիքսանյան։

1944–1945 թվականներին հրատարակվել է որպես ստամբուլահայ նոր գրողների պարբերական։ Լուսաբանել է ստամբուլահայ համայնքի կյանքը, անդրադարձել համաշխարհային մշակույթին և գիտությանը, սոցիալ-հասարակական վերափոխումներին։

Առաջին տարիների նյութերը հիմնականում նվիրված են կինոյի նորություններին, ժամանակի նշանավոր դերասաններին։ Գրական
բաժնում տեղ են գտել հայ գրողների և համաշխարհային դասականների (Օսկար Ուայլդ, Միխայիլ Լերմոնտով, Ստեֆան Ցվայգ) ստեղծագործություններ։

Ունեցել է նաև գիտության, երգիծանքի բաժիններ։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ռուբեն Սերգեյի Բեդրոսով** (*Բեդրոսյան*, սեպտեմբերի 28 (հոկտեմբերի 11), 1905, Արմավիր, Կուբանի մարզ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 20, 1974(1974-09-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային նկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960)։

Կենսագրություն
--------------

1929 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1936 թվականին՝ Համառուսական գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտը։ 1940 թվականից բնակվել է Երևանում, ստեղծագործել գրաֆիկայի մարզում (փայտագրություն, օֆորտ, լինաիորագրություն, էքսլիբրիս, գրքի ձևավորում)։ 1948-1856 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, 1952-1970 թվականներին եղել է «Հայաստան» հրատարակչության գլխավոր նկարիչը։ ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Լավագույն աշխատանքներից են՝ «Արարատ» (1957), «Հաղթանակի կամուրջը Երևանում» (1960), «Սանահինի կամուրջը» (1967), «Լենինի հրապարակը Երևանում» (1969) փայտագրությունները, գրքի ձևավորումներից՝ Վ․ Գյոթեի «Բանաստեղծություններ» (1946), Հովհաննես Շիրազի «Երկեր»-ը (1957)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 351—352.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11320 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 351)։*  |
Այս հոդվածը գոյականի սեռի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Սեռ (այլ կիրառումներ)։
Գոյականի սեռերի քանակը տարբեր լեզուներում
**Սեռ**, գոյականին հատուկ քերականական կարգ, որը դասի կարգի մասնակի արտահայտությունն է և բնութագրում է գոյականները՝ որևէ ձևական հատկանիշի հիման վրա դրանք դասակարգելով երեք սեռի՝ արական, իգական և չեզոք (գերմաներենում, ռուսերենում) կամ երկու սեռի՝ արական, իգական (ֆրանսերենում)։ Գոյականի սեռային տարբերակում ունեցող լեզուների մեծ մասում ածականները, դասական թվականները, որոշ դերանուններ, դերբայները և բայի խոնարհման որոշ ձևեր ունեն սեռային վերջավորություններ, որոնցով համաձայնում են գերադաս գոյականի հետ։ Այն լեզուներում, որոնցում գոյականների պատկանելիությունը այս կամ այն սեռին որոշվում է մասնիկներով կամ հիմքերով, սեռային տարբերակումը դրսևորվում է նաև հոլովման հարացույցում։

Քերականական սեռը հայերենում
---------------------------

Անվանական սեռ ունեն ոչ բոլոր լեզուները։ Այն հատուկ է եղել հնդեվրոպական բոլոր լեզուներին, սակայն դրանց մի մասում, այդ թվում նաև հայերենում, այն չի պահպանվել (կան միայն առանձին վերապրուկային ձևեր)։ Հայերենի գոյականների համակարգում կա միայն բնական սեռային տարբերակում, որը կատարվում է կամ բառային միջոցներով (մաքի-խոյ, աղջիկ-տղա, երինջ-արջառ), կամ բառակազմական միջոցներով (աշակերտ-աշակերտուհի, ուսուցիչ-ուսուցչուհի)։

Քերականական սեռը այլ լեզուներում
--------------------------------

Գոյականների մեջ ընդհանուրը և մասնավորը նշող սեռերից մեկը անհատական սեռն է։ Այն կա, օրինակ, աֆրիկյան սահո, աֆար, բիլի լեզուներում։ Այսպես՝ բիլի լեզվում տվյալ տեսակից մեկ կամ մի քանի անհատներ առանձնացնելու համար բառին ավելացնում են համապատասխան ցուցիչ․ օրինակ՝ *dimmū* նշանակում է ընդհանրապես *կատու*, իսկ *dimmū-ra*` որևէ մասնավոր *կատու*։

Գրականություն
-------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 15։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX542766 · BNF: 12073707z · GND: 4124912-4 · LCCN: sh00002547, sh85053729 · Microsoft: 192420165 · NKC: ph123458 · SUDOC: 029024609 |

 |

 |
«**Ջահակիր**», գրական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1948 թվականին, Կահիրեում։ 1963 թվականից՝ հնչակյան կուսակցության հրատարակություն։

Խմբագիրներ
----------

Խմբագիրներ՝ Հ․ ժամկոչյան, Ա․ Տատրյան, Ս․Պալայան (1963), Ա Մովսեսյան։ Ներկայումս թերթի խմբագիրն եւ տնօրենն ` Մարտիրոս Պալայանը, իսկ խմբագրական խորհրդատուն` Հայկ Ավագյանը։ 

Թերթը նկատելի ավանդ ունի Հայաստանի գիտության ու մշակույթի ձեռքբերումները լուսաբանելու գործում[*փա՞ստ*]։ Ծանոթացնում է սփյուռքի հայ կենտրոնների հասարակական-մշակութային կյանքին, մեծ տեղ հատկացնում նշանավոր արվեստագետներին, երգիչներին ու գրողներին։ Լուսաբանում է նաև միջազգային իրադարձությունները։

Շաբաթաթերթի գրական բաժնում տեղ են գտել արևմտահայ, սփյուռքի և հայրենիքի ու դասական գրողների գործեր։ Ունեցել է «Մարզական-երիտասարդական» և «Անահիտ» (կանանց համար) ամսօրյա հավելվածներ, "Ծիծեռնակ" երաժշտական հավելվածը (2001-2008 թթ. խմբագիր՝ Հայկ Ավագյան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջահակիր, էջ 147

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թերթի էլեկտրոնային հավաքածուն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 471)։*  |
**Ռուբեն Պավելի Լիսիցյան** (մայիսի 9, 1945(1945-05-09), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), երգիչ (դրամատիկ տենոր), մանկավարժ։ Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստ (1992), պրոֆեսոր (2002):

Կենսագրություն
--------------

Ռուբեն Լիսիցյանը ծնվել է խորհրդային հայտնի օպերային երգիչ Պավել Լիսիցյանի ընտանիքում, Կարինե և Ռուզաննա Լիսիցյանների եղբայրը։ 

Սովորել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիային կից կենտրոնական երաժշտական դպրոցի (Մստիսլավ Ռոստրոպովիչ), Միխայիլ Իպոլիտով-Իվանովի անվան երաժշտական ուսումնարանի (1960–1963 թվականներին), Վալենտին Բեռլինսկու դասարան) թավջութակի, վոկալ (1963–1965 թվականներին, Դ. Ի. Վարշամովի դասարան), Գնեսինների անվան երաժշտա-մանկավարժական ինստիտուտի մեներգեցողության (1965–1969 թվականներին, Դ. Ի. Վարշամովի դասարան) և կամերային երգեցողության (Ն. Ի. Դելիցիևայի դասարան) բաժիններում։ 

1965 թվականից՝ Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի մեներգիչ։
1965–1971 թվականներին՝ «Մադրիգալ» անսամբլի մեներգիչ։ Երգացանկում՝ ռուս և արևմտաեվրոպացի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։

Ռոբերտ Շումանի անվան մեներգիչների մրցույթի (1969, Գերմանիա) դափնեկիր։

Գերմանա-ռուսական մշակութային և կրթական ակադեմիայի նախագահ (1997-2000 և 2002 թվականից մինչ օրս, պրոֆեսոր, 2002)։

Եղել է տարբեր մրցույթների ժյուրիի անդամ՝ «Մոսկվայի Սլավոնական երաժշտության միջազգային փառատոն» (նախագահ, Մոսկվա, 2008), «Երիտասարդ ձայներ» վոկալիստների I Համառուսաստանյան մրցույթ (նախագահ, Աբական, 2008 թվականի մարտ, 2010 թվականի նոյեմբերի 26-ից 29-ը), «Միխայիլ Իպոլիտով-Իվանովի անվան միջազգային մրցույթ» (Մոսկվա, 2011) 

Կարինե և Ռուզաննա Լիսիցյանների հետ ստեղծել է «Պավել Լիսիցյան» բարեգործական հիմնադրամը (2005)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Պարագվայում ամենամեծ փառատոնը՝ Bolaños Well
Գուարանի հնդկացիները ունեցել են զարգացած երաժշտարվեստ (կրոնական, ռազմական, ծիսական պարեր, բազմազան ժանրերով միաձայն երգեր, պենտատոն հնչյունաշարով գործիքային երաժշտություն․ նվագել են զանազան տիպի սրինգներ, թմբուկներ են)։ Կրեոլական ժողովրդական երաժշտության մեջ առավելություն են ձեռք բերել եվրոպական երաժշտության ավանդույթները․ տարածված են՝ Պարագվայի ականպոլկա, «Սանտա ֆե», սիելո, սոլիտո, գոլոնդրիանա, վալս, ավանդական երգային ժանրերը՝ կանսիոն և գուարանիա մենակատար և նվագակցող հիմնական նվագարանները՝ կիթառը և տավիղը։ XVII դարի սկզբից ճիգվիտ-միսիոներները բացել են հատուկ դպրոցներ, ուր հնդկացիներին ուսուցանել են եկեղեցական երգեցողություն և նվագելու արվեստ։ Միայն XIX դարի 40—60-ական թվականներին կազմակերպվել են երաժշտական ներկայացումներ, համերգներ։ XIX դարի վերջին XX դարի սկզբին հիմնվել են առաջին երաժշտությունը, հիմնարկությունները, ընկերությունները, այդ թվում՝ «Պարագվայական ինստը» (հիմնվել է 1895) և «Պարագվայական գիմնազիա» (հիմնվել է 1913)։ 1934 թվականին դրանց հիման վրա ստեղծվել է «Պարագվայական Աթենքում» (երաժշտական դասարան, երաժշտադրամատիկական թատերախումբ, համերգներ, ներկայացումներ)։ Հայտնի կոմպոզիտորներից են՝ Կ․Մորենո Դոնսալես, Խ․ Մ․ Բյոտներ, Ռ․ Ւփմենես Ի․ Ա․ Ֆլորես, է․ Իփմենես, Կ․ Լարա երաժիշտ-կարողներից՝ դաշնակահարներ է․ Լ․ Բրինիցկի, Ֆ․ Մարին Նոգերաս, Լ․ Արանդա, Մ․ Մ․ Մելսեդո, Վ․ Ալֆարո, ջութակահարներ է․ Միշ, Կ․ էսկոբար, կիթառահարներ Ա․ Պ․ Բառիոս, Կ․ Մ․ Դոդոյ, Կ․ Տալավերա, Դ․ Ռ․ սուալդո, տավղահարներ Ֆ․ Պերես Կարդոսո, Դ․ Գարսիա, Լ․ Գոնսալես, երգչուհիներ՝ Մ․ Մենդոսա, Օկամպոս։ Ասունսիոնում գործում են երաժշտամանկավարժական ուսումնարան և մի քանի մասնավոր երաժշտական ուսումնական հաստատություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Պարաշյուտ** կամ **անկարգել**, անկում կատարող օբյեկտների (նաև մարդու) արագությունը փոքրացնող և փափուկ վայրէջք ապահովող սարքեր են։
Միջին քաշով մարդու համար ազատ անկման արագությունը մոտ 200 կմ/ժ է և զարգանում է թռիչքի պահից ընդամենը 10 վայրկյան անց։ Ահա այդ արագությունն է անհրաժեշտ նվազեցնել մինչև մարդու համար անվտանգ մեծություն։

Կլոր պարաշյուտ
Պարաշյուտներն օգտագործվում են ռազմական գործողությունների ժամանակ՝ ճանապարհազուրկ ու գետազուրկ վայրեր բեռներ փոխադրելու համար։ Իսկ ամերիկյան «Սփեյս Շաթլ» և բազմակի օգտագործման այլ տիեզերանավերի վայրէջքի ժամանակ օգտագործվել են արգելակային վիթխարի պարաշյուտներ։
Պարաշյուտի գաղափարը գիտականորեն հիմնավորել է Լեոնարդո դա Վինչին` դեռևս 1495 թվականին։
Առաջին գործող պարաշյուտը կազմված էր բամբուկի շրջանակի վրա քաշած կտորից։ Դրա ստեղծողը՝ Անդրե Գառներենը, իր վտանգավոր թռիչքը կատարել է 1797 թվականին Փարիզի արվարձաններից մեկում։

Պարաշյուտը Չինական նամականիշի վրա
Ժամանակակից պարաշյուտները, սովորաբար, նայլոնից պատրաստված հովանոցաձև գմբեթներ են և անկման ժամանակ կատարում են արգելակների դեր։ Օդի հանդիպակաց հոսքերին դիմադրություն ցույց տալով` պարաշյուտը հնարավորություն է տալիս փափուկ վայրէջք կատարել։ Ռազմական պարաշյուտներն ունեն օժանդակ փոքրիկ գմբեթներ, որոնք ձգում-բացում են հիմնական գմբեթը։

Պարաշյուտային սպորտ
-------------------

Ներկայումս այս սպորտաձևը մեծ ժողովրդականություն է վայելում։ Մարզական պարաշյուտներն աղեղնաձև են, փոքրաչափ և կառավարվում են քարշափոկերով։ Դրանք կարող են դելտապլանի նման ճախրել և պտտվել օդում։ Երբեմն հարկ է լինում պարաշյուտի վրա անցքեր թողնել, որոնք կայունություն են հաղորդում նրան և թույլ չեն տալիս փակվել։ Պարաշյուտորդները թռիչքներ են կատարում հատուկ ինքնաթիռներից։ Ինչպես պարաշյուտի բացվելուց առաջ, այնպես էլ հետո մարզիկներն օդում բազմապիսի վարժություններ են կատարում։ Երբեմն անցկացվում են վայրէջքի ճշգրտության մրցումներ։ Պարաշյուտի բացվելուց առաջ կատարված թռիչքը կոչվում է ազատ անկում։ Օդում կատարելով ակրոբատիկական հնարքներ և փոխելով իրենց մարմնի դիրքը՝ պարաշյուտորդները կարող են փոխել անկման արագությունը։ Երբ պարաշյուտորդների խմբի անդամներն օդում միանում են իրար և կազմում տարբեր պատկերներ, ապա թռիչքն անվանում են խմբային ցատկ։ Կան նաև զվարճանքի պարաշյուտներ, որոնց օգնությամբ նախ օդ են բարձրանում՝ բաց պարաշյուտները մեծ արագությամբ քաշելով, ապա ինքնուրույն վայրէջք կատարում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անկարգել բառը «Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարանում»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4153618-6 · NDL: 00569257 · NKC: ph918483 |

 |
**Ջիրոլամո դա Կարպի** (իտալ.՝ Girolamo da Carpi, 1501[…], Ֆեռարա, Duchy of Ferrara - օգոստոսի 1, 1556(1556-08-01), Ֆեռարա, Duchy of Ferrara), իտալացի նկարիչ, Ֆերարայի նկարչական դպրոցի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է պալատական նկարիչ և գեղազարդիչ Թոմմասո դա Կարպիի ընտանիքում, ումից ստացել է նկարչության իր առաջին դասերը։ Հետագայում եղել է Գարոֆալոյի աշակերտը։ 

Քսան տարեկան հասակում հեռացել է Ֆերարայից և տեղափոխվել Բոլոնիա։ Իր գործունեության սկզբնական շրջանում ստեղծել է մի շարք կրոնական նկարներ, որոնք պահպանվել են Բոլոնիայի եկեղեցիներում («Մոգերի երկրպագությունը», «Առեղծվածային նշանադրությունը Սբ. Քեթրին»-ը և այլք:)

Բացի Ֆեռարայից և Բոլոնիայից, ապրել և աշխատել է Մոդենայում և Պարմայում, որտեղ ծանոթացել է Կոռեջոյի աշխատանքին։ Ստեղծագործել է նաև Հռոմում։

Երկար ժամանակ գտնվել է Ֆեռարայի դ'Էստե իշխանների պալատում, որտեղ աշխատել է որպես նկարիչ (որմնանկարներ և դիմանկարներ) և որպես ճարտարապետ։

1549 թվականին կարդինալ Իպոլիտո դ'Էստեի առաջարկությամբ նա հրավիրվել է Հռոմ։ Պողոս III-ի օրոք Ջիրոլամոն ղեկավարել է պապական պալատներում ճարտարապետական աշխատանքը։ Ավելի ուշ Հուլիոս III պապի հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով վերադարձել է Ֆերարա, որտեղ էլ մահացել է։

Ստեղծագործություն
-----------------

Որմնանկարների, կրոնական և այլաբանական նկարների, դիմանկարների հեղինակ է։ 

Ջիրոլամո դա Կարպիի ստեղծագործության մեջ զուգակցվում են ֆերարական (Գարոֆալոյից և Դոսսոյից), հռոմեական (Ռաֆայելից, Ջուլիո Ռոմանոյից և Միքելանջելոյից) և վենետիկյան տարրեր։

Պատկերասրահ
-----------

* «Անհայտ տղամարդու դիմանկարը բերետում՝ կրծքին ոսկե շղթայով»«Անհայտ տղամարդու դիմանկարը բերետում՝ կրծքին ոսկե շղթայով»
* 
* «Բինդո Ալտովիտիի դիմանկարը հասուն տարիքում»«Բինդո Ալտովիտիի դիմանկարը հասուն տարիքում»
* «Մոնսինյոր Մարիո Բրաչին և կարդինալ Իպոլիտո դե Մեդիչին»«Մոնսինյոր Մարիո Բրաչին և կարդինալ Իպոլիտո դե Մեդիչին»
* «Ալֆոնսո II դ'Էստեի դիմանկարը», Պրադո, Մադրիդ«Ալֆոնսո II դ'Էստեի դիմանկարը», Պրադո, Մադրիդ
* 
* Տղամարդու դիմանկար: Կապիտոլինի թանգարաններՏղամարդու դիմանկար: Կապիտոլինի թանգարաններ
* Սուրբ ընտանիքը երիտասարդ Հովհաննես Մկրտչի և հրեշտակի հետՍուրբ ընտանիքը երիտասարդ Հովհաննես Մկրտչի և հրեշտակի հետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ — 2012.
2. 1 2  Carpi, Girolamo da // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00032625
3. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
4. 1 2  Union List of Artist Names — 2019.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուս · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Կրուգոսվետ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 144226913 · GND: 102421978 · ISNI: 0000000081634689 · LCCN: n50077313 · NTA: 073615978 · SUDOC: 061075515 · VIAF: 90631414 · ULAN: 500003965 · WorldCat VIAF: 90631414 |

 |

 |
**Ռումիանա Ժելևա** (բուլղար․՝ Румяна Русева Желева, ապրիլի 18, 1969(1969-04-18), Նովա Զագորա, Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն), բուլղարացի քաղաքական գործիչ, Բուլղարիայի արտաքին գործերի նախկին նախարար (2009 թվականի հուլիսի 27-ից մինչև 2010 թվականի հունվար)։

Եվրոպական խորհրդարանում 2007 թվականի հունիսին, ապա և 2009 թվականի հունիսի 7-ին ընտրությունների ժամանակ Բուլղարիայի ներկայացուցիչներից Ժելյաևան ընտրվել է եվրոպատգամավոր։ 2009 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Բոյկո Բորիսովը առաջադրել է նրա թեկնածությունը որպես Եվրոպական հանձնաժողովի անդամի թեկնածու։ Սակայն *Die Welt* թերթի հոդվածում նրա ամուսին Կրասիմիր Ժելևը մեղադրվել է ռուսական մաֆիայի հետ կապերի համար։

Եվրոպական խորհրդարանի խորհրդարանական հանձնաժողովի առաջ անհաջող ներկայացումից հետո Ռումիանա Ժելևան հանել է իր թեկնածությունը միջազգային համագործակցության և հումանիտար օգնության տրամադրման հարցերով եվրոհանձնաժողովում պաշտոնից, հեռացել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնից։ 2010 թվականի հունվարի 20-ին *ГЕРБ* կուսակցության գործադիր հանձանաժողովը ընդունել է նրա պաշտոնաթողությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Barroso gets new EU Commission team», BBC News, 25 November 2009; accessed November 28, 2009
2. ↑  «Barroso II: 13 EPP Commissioners receive key portfolios»(չաշխատող հղում)
, European People’s Party, 27 November 2009; accessed November 28, 2009
3. ↑  Bulgaria backpedals on Turkey compensation claim, *EUObserver*, 2010-01-08
4. ↑  «Румяна Желева няма да е и външен министър» Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. Труд онлайн, 20 януари 2010 година

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռումիանա Ժելևա. պաշտոնական կայք (անգլ.)(բուլղ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Եվրախորհրդարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 129257346 · ISNI: 0000000025830351 · VIAF: 1086180 · WorldCat VIAF: 1086180 |

 |
Վանաձորի «Հորովել» երգի-պարի համույթ
**Պարերգեր**, գեղջկական ժողովրդական երգեր, որոնք կատարվում են շուրջպարի ուղեկցությամբ կամ ուղեկցում են շուրջպարին։ Հնում ունեցել են ծիսական նշանակություն, որպես կանոն, վերածվելով երգի բովանդակության դրամատիկական խաղարկման, ապա, աստիճանաբար ծեսից անջատվելով, դարձել են գեղջկական ժողովրդական համադրական արվեստի ամենատարածված տեսակը։ Մի շարք պարերգեր, այնուամենայնիվ, պահպանել են իրենց երբեմնի ծիսական բնույթն ու նշանակությունը։

Պարը և նրան ուղեկցող երգը մշտապես փոխադարձաբար համաձայնեցված են։ Սովորական ծորուն երգերում մեղեդու կառուցման սկզբունքն առավելապես հոսուն երգայնությունն է, որն իրագործվում է միմյանցից տարբերվող ռիթմական դարձվածքների միավորումով։ Հայ գեղջկական պարերգերը, ըստ ռիթմական պատկերների, տեմպի, հուզական երանգի, բնույթի ու բովանդակության, բնորոշ է ծանրկեկ ու թեթև, հանդարտ ու եռանդուն, նազանի և առնական, կատակային ու հերոսական, նաև քնարական, աշխատանքային, ծիսական և վիպական հատկանիշներով։ Պահպանված ավանդական բանահյուսական նյութում գերակշռում են քնարական պարերգերը, որտեղ գերիշխողը սիրո գովքն ու կատակն են՝ համեմված բնության պատկերների նկարագրությամբ և գովերգումով։ Նրանց եղանակների ռիթմական պատկերները, նաև մետրն ու մոտիվային կառուցվածքը բազմազան են։ Սովորական պարզ և բարդ, կենտ և զույգ կանոնավոր մետրերի հետ մեծ տեղ են գրավում նաև ներքին տարբերակումներով խառը չափերը։ Եղանակը հաճախ կազմված է անհավասարաչափ մոտիվներից, որոնք էլ մեծացնում են ներքին դինամիկան։ Որպես կանոն՝ պարերգերը (թե՛ խոսքը, թե՛ եղանակը) ամեն անգամ հորինվում է հանպատրաստից (որոշողը բուն պարի տեսակն է՝ պայմանավորված պարախմբի կազմով՝ աղջիկներ, տղաներ, մեծահասակներ կամ խառը)։ Խոսքի ու եղանակի իմպրովիզացիան հիմնվում է բանաստեղծ-կերպարային, դարերով ամբարված հարուստ երաժշտական պաշարի վրա։ Բազմաթիվ նմուշներ, դիմանալով «ժամանակի քննությանը», դարձել են հաստատուն և կրկնվում են գրեթե նույնությամբ։

Հայկական ժողովրդական պարերգերին բնորոշվում են նաև հնությամբ (հին, ավանդական կամ նոր) և տեղային հատկանիշներով (Արարատյան, Արևմտահայաստանի գավառների և այլն)։ Հայ երաժիշտ-բանահավաքները գրառել են գեղջկական պարերգերի բազմաթիվ բարձրարժեք նմուշներ (Կոմիտասի «Ղարսա բերդը բլիլ է», «Ալագյազ», «Հոդալլո ջան» և այլն)։ Հայկական պարերգերի տեսակ է պարողի երգեցողությամբ կատարվող մենապարը («Տասնչորսը» և այլն), որն ավելի շուտ քաղաքային ժողովրդական մշակույթի տարր է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Հունգարիայի դեսպանատունը Մոսկվայում
**Ռուս-հունգարական հարաբերություններ** (ռուս.՝ *Российско-венгерские отношения*), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Հունգարիայի Հանրապետության միջև։

Պատմություն
-----------

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում՝ 1934 թվականին, խզվել են 1941 թվականի հունիսին նացիստական Գերմանիայի կողմում Հունգարիայի՝ ԽՍՀՄ-ի դեմ պատերազմի մեջ մտնելու հետևանքով, վերականգնվել են 1945 թվականի սեպտեմբերին՝ Հունգարիայում սոցիալիստական վարչակարգի հաստատումից հետո։ Ստորագրվել են համաձայնագրեր փոխմատակարարումների և տնտեսական համագործակցության (1945) վերաբերյալ, առևտրական և ծովագնացության (1947), բարեկամության, համագործակցության և փոխօգնության (1948) պայմանագրեր։ Երկու կողմերը մասնակցել են Վարշավյան դաշինքի ստեղծմանը։ Հարաբերությունները վատթարացան 1956 թվականին, երբ Հունգարիայում զինված ապստամբություն սկսվեց կոմունիստական վարչախմբի դեմ, ինչը սակայն ավարտվեց կոմունիստների կողմից ապստամբության ճնշմամբ։ Այնուհետև ստորագրվել են համաձայնագրեր Հունգարիայի տարածքում տեղակայված խորհրդային զորքերի իրավական կարգավիճակի (1957), առողջապահության և բժշկական գիտության ասպարեզում համագործակցության (1959), սոցիալական ապահովության բնագավառում համագործակցության (1962), ռադիոհաղորդումների և հեռուստատեսության (1964), ՀԺՀ-ում ատոմային էլեկտրակայանի կառուցման գործում աջակցության (1966) վերաբերյալ և այլն։ 1967 թվականին կնքվել է «Բարեկամության, համագործակցության և փոխօգնության» 20-ամյա պայմանագիր։ Ստորագրվել են համաձայնագրեր մարդատար ավտոմեքենաների արտադրության և մատակարարման գործում համագործակցության, մշակութային և գիտական համագործակցության (1968), ՀԺՀ-ում նավթավերամշակման գործարանի և գազամուղի կառուցման (1971), կապի ասպարեզում համագործակցելու (1972) մասին։ Կարևոր համաձայնագրեր էին համարվում ԽՍՀՄ-ին մատակարարվող (մինչև 1990 թվականը) որոշ տեսակի գյուղատնտեսական մթերքների (1975), 1976-1980 թվականների ապրանքաշրջանառության և վճարումների (1980) վերաբերյալ համաձայնագրերը, ինչպես նաև երկու երկրների միջև արտադրության մասնագիտացման և կոոպերացման երկարաժամկետ ծրագիրը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 8)։*  |
***Ստաֆիլակոկեր***, գրամ դրական, գնդաձև (կոկեր), անշարժ, 0․5-1․5 մկմ տրամագծով բակտերիաներ, որոնք չեն առաջացնում սպոր և պատիճ։ Բջիջները խմբավորվում են առաջացնելով խաղողի ողկույզ հիշեցնող փաթեթներ։

*Ստաֆիլակոկի* տեսակները ֆակուլտատիվ անաէրոբ օրգանիզմներ են (ընդունակ են աճել ինչպես աերոբ, այնպես էլ անաերոբ պայմաններում)։ Ունակ են սինթեզելու կատալազ և օքսիդազ ֆերմենտեր։ Ցուցաբերում են կայունություն որոշ լակտամային շարքի հակաբիոտիկների նկատմամբ շնորհիվ β-լակտամազային ակտիվության։ Ցուցաբերում են կայունություն նաև լիզոցիմի նկատմամբ, սակայն հեշտությամբ լիզիսի են ենթարկվում լիզոստաֆինի ազդեցությամբ։

*Staphylococcus* անվանումը առաջարկվել է շոտլանդացի վիրաբույժ և բակտերիոլոգ Ալեքսանդր Օգսթոնի կողմից (1844-1929) 1880 թվականինին։ *Staphylococcus* անվանումը բաղկացած է staphylo- նախածանցից ( հին հունարեն՝ σταφυλή, staphylē — «խաղողի ողկույզ» ) և ժամանակակից լատին․՝ coccus ( հին հունարեն՝ κόκκος, kókkos — «գունդ, գնդաձև») վերջածանցից։

*Ստաֆիլակոկերը* ներկայացված են առնվազն 40 տեսակներով։ Դրանցից 9-ը ունեն երկու ենթատեսակ, մեկը՝ երեք ենթատեսակ, իսկ մեկը` չորս ենթատեսակ։ Ստաֆիլակոկերի մեծամասնությունը անվտանգ են և տարածված են փոշում, օդում, ջրում, տարբեր սննդամթերքներում, ինչպես նաև, մարդու և կենդանիների մաշկի, լորձաթաղանթների, վերքերի վրա։ Սակայն որոշ տեսակներ կարող են հարուցել հարմարողական (օպորտունիստական) վարակներ։ Ախտածին ստաֆիլակոկերը առաջացնում են էնտերոտոքսիններ, որոնք հարուցում են սննդային թունավորումներ։

Ծանոթագրություններ 10⁵
----------------------

1. ↑  Թռչունյան Ա․Հ․, Փանոսյան Հ․Հ․, Բազուկյան Ի․Լ․,Մարգարյան Ա․Ա․, Պոպով Յու․Գ․ (2014)։ *Մանրէաբանության լաբորատոր աշխատանքներ*։ ԵՊՀ Հրատարակչություն։ էջ 191։ ISBN 978-5-8084-1904-9
2. ↑  «An introduction to *Staphylococcus aureus*, and techniques for identifying and quantifying S. aureus adhesins in relation to adhesion to biomaterials: review»։ *European Cells & Materials* **4**: 39–60։ December 2002։ PMID 14562246