**Անմիտ Գրետան** (հոլ.՝ Dulle Griet), հոլանդացի գեղանկարիչ Պիտեր Բրեյգել Ավագի կտավներից մեկը։ Գլխավոր հերոսուհին ֆլամանդական բանահյուսության կերպարներից է, ով անմտության գագաթնակետին գրոհում է դժոխքի վրա։ Ներկայումս կտավը գտնվում է Անտվերպենի Մայեր վան դեն Բերգ թանգարանում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Բրեյգել Ավագի կյանքի տարիներին` 1560-ական թվականներին, կոնֆլիկտ է ծագում Իսպանիայի հետ, ինչի հետևանքով ժողովրդական բողոքի ալիք է բարձրանում։ Կրոնական հողի վրա հետապնդումներ ու մահապատիժներ են իրականացվում։ Այդպիսի իրավիճակում է «Անմիտ Գրետան» կտավում ներկայացված Նիդեռլանդները։

1540-ական թվականներին Բրեյգել Ավագը մեկնում է Անտվերպեն, որտեղ ուսանում է Կառլոս V կայսրի պալատական նկարիչ, քանդակագործ Պիտեր Կուկ վան Ալստի արվեստանոցում։ Հետագայում Բրեյգելը ընտանիքով տեղափոխվում է Բրյուսել և սկսում աշխատանքները կտավի շուրջ։ Նկարում հեղինակը սարկազմով է արտացոլել կատարված իրադարձությունների նկատմամբ իր վերաբերմունքը։ Կտավը ստացել է «Անմիտ Գրետան» անվանումը. այն երբեմն հիշատակվում է նաև «Խելագար Մեգ» անվանումով։ Ծագումով լինելով ֆլամանդացի` Բրեյգելը հարգանքով էր վերաբերվում ազգային բանահյուսությանը և հենց այդ պատճառով էլ ընտրում է ագահությունն ու արատավոր այլ երևույթներ խորհրդանշող պառավի կերպարը։ «Գրետա» անունը Ֆլանդրիայում բացասական երանգավորում է ունեցել` բնորոշելով ոչ կանացի հատկություններ։ Նկարում արտացոլված են մարդկային այնպիսի արատներ, ինչպիսիք են անմտությունը, ագահությունը, դաժանությունը։ Բրեյգելն իր կտավում պատկերել է իր ժամանակների իրական կյանքի ողբերգականությունը։ Այսպիսով, 1561-1562 թվականներին նիդեռլանդական արվեստում առաջին անգամ Բրեյգելն ստեղծել է կոմպոզիցիա, որն անուղղակիորեն արտացոլել է ժամանակի հասարակական որոշակի հակասություններ։

Նկարի սյուժեն
-------------

Ոճը, որով ստեղծված է կտավը, ենթադրում է սարսափի զգացողության, կատարվածի անհեթեթության տրամադրության փոխանցում։ Այս աշխատանքը որոշ առումներով նույնիսկ գերազանցում է Հիերոնիմոս Բոսխի` ցնորատեսիլների թեման։ Նկարիչը իլյուզիայի պատկերմանը հասել է տարբեր միջոցներով. կիրառել է կարմիր գույն, որով պատկերել է երկինքը, ամբողջ ֆոնին պատկերել է ծուխ, միստիկական կերպարներ, որոնք դուրս են գալիս ձախ կողմում պատկերված երախից։ Անմտության գագաթնակետին մարդիկ, շուրջը ոչինչ չնկատելով, մահանում են իրենց իսկ ստեղծած հրմշտոցից։ Ագահության փոխաբերությունը փոխանցում է սյուժեն. մարդիկ փորձում են հնարավորինս շատ ոսկեդրամներ հավաքել, որոնք թափվում են հսկայի կենսագործունեության արդյունքում։ Բրեյգելը խուսափել է քաոսի և դժոխքի պատկերման դասական սկզբունքից, երբ մարդիկ ներկայացվում էին որպես սատանայի հետնորդներ։ Կտավի գլխավոր կերպարը ցնցոտիներով կին է` թուրը ձեռքին, դաշույնը գոտկատեղին։ Որպեսզի պատկերի նրա խելագար լինելը, նկարիչը կերպարին ներկայացրել է չռված աչքերով, բաց բերանով։ Գրետայի կռվաշունչ լինելը ցույց տալու համար նկարիչը նրան պատկերել է թրով զինավառված, վազքի պահին։ Նրանից քիչ հետու` կամրջակին, կանանց կռվի տեսարան է։ Ողբերգականության մթնոլորտը խտացնում են կերպարների և պատկերված առարկաների բազմազանությունը, մարդկանց ու ֆանտաստիկ արարծների միաձուլումը։

Կտավի անվանումը լրացուցիչ իմաստ ունի, քանի որ նկարչի ապրած շրջանում «անմիտ Գրետա» էին անվանում հրանոթը։ Բրեյգելն այն կիրառել է փոխաբերական իմաստով` նկատի ունենալով պատերազմը, որ աշխարհ է ընդգրկում։ Այս մտքի հաստատումն են ամրոցի կիսաքանդ պատերը, հրդեհն ու զինվորները։

Կառլ վան Մանդերը` Բրեյգելի առաջին կենսագիրներից մեկը, նշել է, որ Գրետան պատկերված է տարօրինակ ձևով. նրա զգեստը, չգիտես ինչու, շոտլանդական հագուստ է հիշեցնում։ Կենսագրի կարծիքով նկարը կարելի է սյուրռեալիստական անվանել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4
3. ↑
4. ↑  *Соловьева И. С.* С мамой о прекрасном. Зарубежная живопись от Яна ван Эйка до Пабло Пикассо. — С мамой о прекрасном. Просто и увлекательно о живописи. — М: Издательство «Э», 2015. — ISBN 978-5-699-75506-6
5. ↑  *Василенко Н. В* Живопись эпохи Возрождения. — М: ОЛМА Медиа Групп, 2013. — С. 357. — 448 с. — ISBN 9785373052306
6. ↑  «Всемирная история. Энциклопедия. В 14 т. Т. 2. Бе–Га»։ *Брейгель*։ ОЛМА Медиа Групп։ 2007
7. ↑  Надежда Лиманская (2016)։ «В железных лапах мотылька»։ М:, Литрес, ISBN 9785040121199
8. ↑  Robert L. Bonn (2006)։ «Painting Life: The Art of Pieter Bruegel, the Elder»։ NY:, Chauser Press Book, ISBN 9781884092121
9. 1 2  *А. Майкапар* Брейгель Старший Питер. — Великие художники, Т. 49. — М: Directmedia, 2014. — С. 15. — 49 с. — ISBN 9785747500273
10. ↑  *Самин, Д.К.* Сто великих художников. — (100 великих). — М: Вече, 2005. — 480 с. — ISBN 5-9533-0602-4
11. ↑  «ПИТЕР БРЕЙГЕЛЬ И ПИТЕР АРТСЕН»։ *ПРОЕКТ СЕРИИ "СДЕЛАНО ДЛЯ ЛЮДЕЙ"*։ Museum Mayer van den Bergh Antwerpen
12. ↑  «Описание картины Питера Брейгеля «Безумная Грета»»։ *Питер Брейгель*։ Описания картин художников։ Ноя 10 2014
13. ↑  Аляшева Наталья։ «Нидерландские художники Иероним Босх, Питер Брейгель Старший и Франс Хальс.»։ *Возрождение. Испания*։ Alyasheva.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Անմիտ Գրետան» Մայեր վան դեն Բերգ թանգարանում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկարներ |
| --- |
|  |
| Նկարներ |  Բարեկենդանի ու պասի պայքարը (1559)  • Ֆլամանդական ասացվածքներ (1559)  • Մանկական խաղեր (1560)  • Անմիտ Գրետան (1560)  • Մահվան հաղթարշավ (1562)  • Սավուղի ինքնասպանությունը (1562)  • Բաբելոնի աշտարակը (1563)  • Որսորդները ձյան վրա (1565)  • Նախրի վերադարձը (1565)  • Հունձք (1565)  • Սուրբ Մարտինի տոնի գինին  • Ամպամած օր (1565)  • Մանուկների կոտորած  • Հարսանեկան պար (1566)  • Բեթղեհեմի մարդահամար (1566)  • Գյուղական պար (1568)  • Գյուղական հարսանիք (1568)  • Ծույլերի երկիրը (1567)  • Կույրերը (1568)  • Մարդատյացը (1568)  • Կաչաղակը կախաղանին (1568)  |  |
|  |
| Կրկնօրինակում |  Իկարոսի անկումը (1558)  |

 |