|  |
| --- |
| **Թշշան կարապ** |
| Թշշան կարապԹշշան կարապ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Սագանմաններ (Anseriformes) |
| **Ընտանիք** | Բադեր (Anatidae) |
| **Ցեղ** | Կարապներ *(Cygnus)* |
| **Տեսակ** | **Թշշան կարապ** *(C. olor)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Cygnus olor***Gmelin, 1789 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Թշշան կարապ** (լատ.՝ Cygnus olor), բադերի ընտանիքի թռչուն, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։ Հայաստանում պատահական չվահյուր է։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 145-160 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 208-238 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 8-13 կգ։ Երկար վիզը ոլոր է՝ վեր պահած դիրքում։ Պոչը երկար է, ծայրը՝ սուր։ Հասունը գրեթե ամբողջությամբ սպիտակ է, կտուցը՝ նարնջագույն ու սև, ոտքերը և ոտնաթաթերը՝ սև։ Արուի կտուցի կոշտուկն ավելի մեծ է։ Երիտասարդի ընդհանուր գունավորումը մոխրագույն է՝ դարչնագույն վրձնախազերով, կտուցը վարդագույն է, հիմքը՝ սև, ճակատի կոշտուկը բացակայում է։ Թշշան կարապը ջրի վրա և թռչելիս նրբագեղ է, ձայնը երբեմն նման է թշշոցի կամ մեղմ խռխռոցի։ Թռչելիս թևերը ծափաձայներ կամ սվսվոցներ են արձակում։ Հարսանեկան պարերի ընթացքում կամ հարձակվելու պահին լողում է՝ թևերը մեջքի վրա կամարաձև պահած։ Բնակվում է զանազան ջրային տարածքներում, երբեմն կեր է փնտրում դաշտերում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է առավելապես ջրային բույսերով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածման արեալն ընդգրկում է գրեթե ողջ Եվրոպան և Սկանդինավյան երկրները, Ռուսաստանը, Փոքր Ասիան, Անդրկովկասը, Իրանը և Աֆղանստանը, Հնդկաստանի հյուսիսային և Չինաստանի արևելյան շրջանները։

### Տարածվածությունը Հայաստանում

Կանոնակարգված հետազոտությունների դեպքում Սևանա լճում, Արարատյան դաշտի արհեստական լճակներում, Արփի լճում, Ախուրյանի, Սպանդարյանի և այլ ջրամբարներում հնարավոր է հաստատել թշշան կարապի պարբերաբար հայտնվելը։ Բնական պայմաններում ամենուր տարածված է ոչ մեծ քանակությամբ։ Թեպետ թաքնված է և զգույշ, հեշտությամբ ընտելանում է անազատ պայմաններին, դառնում ձեռնասուն, բազմանում առանց դժվարությունների։

Տնտեսական նշանակություն
-----------------------

Նպատակահարմար է տնտեսական շահույթ բերող թռչնաբուծական ֆերմաների ստեղծումը և որպես մսատու, փետրատու (փետուրները կանացի զգեստների արժեքավոր զարդ են) տեսակի բազմացումը։ Կեցվածքով ու վարքով առանձին գեղագիտական արժեք է ներկայացնում առողջարանների, քաղաքների, առանձնատների ջրավազաններում պահելու համար։

Պահպանություն
-------------

Պատահական չվահյուր, հազվագյուտ տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Աշնանային և գարնանային չուի շրջաններում հանդիպում է 5-10, իսկ ձմռանը` 50-60 առանձնյակներից բաղկացած խմբերով։ Հայաստանում միշտ եղել է հազվագյուտ։

Վտանգման հիմնական գործոնները ուսումնասիրված չեն (հավանաբար` որսագողությունը)։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4160334-5 · LCCN: sh85089130 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ընտանի կենդանիներ |
| --- |
|  |
| Ընտանի | 
Ակվարիումային ձկներ •
Տնային դեղձանիկ •
Ճագար •
Կատու •
Առնետ •
Ծովախոզուկ •
Թութակներ •
Շուն •
Գերմանամուկ •
Կրիաներ
 |
|  |
| Ցուցահանդեսային | 
Աղավնի •
Կարապ •
Սիրամարգ
 |
|  |
| Կաթնասուններ | 
Ալպակա •
Գոմեշ •
Ուղտ •
Այծ •
Կով •
Ճագար •
Լամա •
Ձի •
Ջորի •
Մուլ •
Ոչխար •
Եղջերու •
Ավանակ •
Խոզ •
Փիղ •
Յակ
 |
|  |
| Թռչուններ | 
Ընտանի սագ •
Հնդկահավ •
Հավ •
Մշկաբադ •
Լոր •
Ջայլամ •
Բադ •
Փասիան •
Խայտահավ
 |
|  |
| Միջատներ | 
Որդան կարմիր •
Մեղրաբեր մեղու •
Թթենու մետաքսագործ
 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |