**Էռնստ Ֆրեդերիկ Ուերներ Ալեքսանդերսոն** (անգլ.՝ Ernst Frederick Werner Alexanderson, հունվարի 25, 1878(1878-01-25)[…], Ուպսալա, Շվեդիա - մայիսի 14, 1975(1975-05-14), Սկենեկտադի, Նյու Յորք, ԱՄՆ), բարձր հաճախականությամբ էլեկտրական գեներատորի գյուտարարը։

Պարգևատրվել է ռադիոինժեներների ինստիտուտի Պատվո մեդալով (1919) և Էդիսոնի մեդալով (1944)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Շվեդիայում։ 1901 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ 1902 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Ջեներալ էլեկտրիկ (GE) ընկերությունում։ 1904 թվականին ձեռնամուխ է եղել Ռեջինալդ Ֆեսենդենի պատվերի կատարումով, որի համաձայն պահանջվում էր ստեղծել էլեկտրամեքենային փոխարկիչ (փոփոխական հոսանքի գեներատոր, հնացած անվանում՝ ալտերնատոր)։ Այն առաջացնում է մինչև 100 կՀց հաճախականությամբ և մինչև 1000 Վտ հզորությամբ լարում։ Ալեքսանդերսոնը հաջողությամբ է հաղթահարել իր առջև դրված խնդիրը։ Նրա 50 կՀց հաճախականությամբ ալտերնատորի շնորհիվ Ռեջինալդ Ֆեսենդենը 1906 թվականի դեկտեմբերի 24-ին աշխարհում առաջին անգամ իրականացրել է ձայնային ազդանշանի անլար հաղորդումը։ Հետևաբար հաճախականությունը հասցվել է 75 կՀց-ի՝ 500 Վտ հզորության դեպքում։

1915 թվականին Մարկոնին առաջարկել է վաճառել GE-ի այլընտրանքների արտադրության և վաճառքի բացառիկ իրավունքները, սակայն ԱՄՆ նախագահ Վիլսոնի խնդրանքով ընկերությունը չի համաձայնել։ Դրանից հետո Մարկոնիի սարքավորումը դադարել է օգտագործվել ԱՄՆ-ում կառուցված ռադիոկայանի վրա, և փոխարինվել է Ալեքսանդերսոնի ալտերնատորներով։

1919 թվականին Մարկոնին կրկին փորձել է ստանալ Ալեքսանդերսոնի այլընտրանքների իրավունքը։ Փորձն անհաջող է եղել։ «Արտասահմանյան մենաշնորհին հակազդելու» համար ԱՄՆ-ում կազմակերպվել է RCA ռադիոկորպորացիա, որի գլխավոր ինժեները դարձել է Ալեքսանդերսոնը։ Կորպորացիան, մասնավորապես, պետք է զբաղվեր ալտերնատորների մարքեթինգով։

Ալեքսանդերսոնի ալտերնատորը Գրիմետոնի ռադիոկայանում
Նրա ալեհավաքներից մեկն ուղղվել է Շվեդիա, որտեղ կառուցվել է Գրիմետոնի ռադիոկայանը, որը կահավորված է Ալեքսանդերսոնի ալտերնատորով։ Շվեդական ռադիոկայանը հանդիսավորությամբ բացվել է 1925 թվականին։ Արարողությանը ներկա էին Շվեդիայի թագավոր Գուստավ 5-րդն ու RCA-ի գլխավոր ինժեներ Ալեքսանդերսոնը՝ կորպորացիայի փոխնախագահ Դավիթ Սարնովի հետ։ Ներկայումս այդ ռադիոկայանը գործում է և աշխարհում միակ ռադիոկայանն է, որտեղ օգտագործվում են ալտերնատորները։

ԱՄՆ-ում աշխատելու տարիներին (մինչև 1948 թվականը) Ալեքսանդերսոնն արտոնագրել է ավելի քան 345 գյուտ (վերջին արտոնագիրը ստացել է 89 տարեկան հասակում)։ 1924 թվականին նա աշխարհում առաջին անգամ կարողացել է ֆաքսիմիլային հաղորդակցությունը փոխանցել Ատլանտյան օվկիանոսով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ թնդանոթների նավարկման համար օգտագործվել է Ալեքսանդրսոնի մշակած էլեկտրամեխանիկական ուժեղացուցիչը։

Հիշատակ
-------

Պարգևատրվել է ռադիոինժեներների ինստիտուտի Պատվո և Էդիսոնի մեդալներով (այժմ՝ IEEE): 1983 թվականին Ալեքսանդերսոնի անունը գրվել է մեծագույն գյուտերի գրքում, որը գտնվում է գյուտարարների փառքի Ազգային դահլիճում (NIHF), և սպառողական էլեկտրոնիկայի ասոցիացիայի փառքի սրահի (CEA) գրքում։

Մինչ օրս պահպանվում է աշխատանքային վիճակում և պարբերաբար (տարին մեկ անգամ) եթեր է դուրս գալիս 17,2 կՀց հաճախականությամբ յուրահատուկ Գրիմետոնյան ռադիոկայանը, որը գտնվում է Վարբերգ քաղաքից ոչ հեռու (Շվեդիա)։ Ռադիոկայանը գործարկվում է հուլիսի 2-ի մոտակա կիրակի օրը, որը Շվեդիայում համարվում է Ալեքսանդերսենի օր։ Այդ օրը՝ խիստ որոշակի ժամերին, հեռագրով հեռարձակվում է «SAQ» ռադիոկայանը և շնորհավորանքներ տոնի կապակցությամբ։ Գրիմետոնի ռադիոկայանը միակն է մինչ օրս պահպանվածների շարքում, որտեղ բարձր հաճախականության տատանումների աղբյուրը ալտերնատորն է։ Ռադիոկայանը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է։

Պարգևներ
--------

* IEEE Պատվո մեդալ ռադիոտեխնիկայի ինստիտուտից (1919)
* IEEE Edison մեդալ ամերիկյան Electric Engineers ինստիտուտի կողմից, այժմ IEEE (1944)
* Վալդեմար Պոուլսենի ոսկե մեդալ Դանիայի տեխնիկական գիտությունների ակադեմիայից (1947)
* Գյուտարարների փառքի ազգային սրահ (1983)
* Կենցաղային էլեկտրոնիկայի Փառքի սրահ ներածություն (2002)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Ernst F W Alexanderson (շվեդերեն) — 1917.
2. 1 2  Nationalencyklopedin (շվեդերեն) — 1999.
3. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑  neko\_nya (26 июня 2014 в 18:53). «День Александерсона — скромного великого изобретателя». *habr* (ռուսերեն). Վերցված է 2021 թ․ մարտի 22-ին.
11. ↑  List of recipients of the IEEE Edison Medal
12. ↑  Brittain, J. E. (2004 թ․ հուլիս). «Electrical Engineering Hall of Fame: Ernst F. W. Alexanderson». *Proceedings of the IEEE*. IEEE. **92** (7): 1216–1219. doi:10.1109/JPROC.2004.828999. S2CID 29242098.
13. ↑  *National Inventor's Hall of Fame* Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine citation accessed April 10, 2006
14. ↑  Biography at IEEE History Center accessed February 18, 2015

Գրականություն
-------------

* Пестриков В. М. Эра безламповых устройств беспроводной передачи информации: монография/В. М. Пестриков. — Севастополь: Вебер, 2011, — 185с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Самохин В. П. Памяти Реджинальда Фессендена (с приложением «Александерсон Эрнест»)//Наука и образование, научное издание МГУ им. Баумана, 8 августа 2012 года

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էռնստ Ալեքսանդերսոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Շվեդական կենսագրական · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 178141150 · GND: 1050400356 · ISNI: 000000005274255X · LCCN: n91097472 · NTA: 199954216 · NUKAT: n2014191613 · LIBRIS: 264242 · VIAF: 26246514 · WorldCat VIAF: 26246514 |

 |

 |