**Տրայանոսի սյուն** (իտալ.՝ Colonna Traiana, լատին․՝ COLVMNA·TRAIANI), պատմական սյուն Հռոմում։ Կառուցվել է Ք․ հ․ 113 թվականին ճարտարապետ Ապոլլոդորոս Դամասկոսցու նախագծով՝ ի նշանավորումն դակերի նկատմամբ Տրայանոսի տարած հաղթանակի։

Կառուցվածք
----------

Կառուցված է Կարարայի մարմարից։ Ունի 38 մ բարձրություն, 3,6 մ տրամագիծ ներքևի հատվածում։ Սյան ներսում կա պարույրաձև սանդուղք՝ 185 աստիճաններով, որոնք տանում են խոյակի հրապարակ։ Սյունը բաղկացած է մարմարե 20 հսկա թմբուկներից, որոնցից յուրաքանչյուրը մոտ 32 տ է կշռում։ Սյան առանցքի շուրջ 23 անգամ պտտվում է 190 մ երկարությամբ ժապավենաձև մասը, որի վրա պատկերված են հռոմեացիների և դակերի կռվի տեսարաններ։ Հին մետաղադրամներից ենթադրվել է, որ սկզբում սյան գլխին եղել է արծվի, ապա Տրայանոսի քանդակը։ 1588 թվականին Հռոմի Սիքստ V պապը քանդակը փոխարինել է տվել Պետրոս առաքյալի քանդակով (քանդակագործներ՝ Լեոնարդո Սորմանի և Տոմազո Պորտա), որը մինչ օրս գտնվում է սյան վրա։

Սյան հիմքի մոտ կա դուռ, որը տանում է սրահ, ուր ոսկե սափորների մեջ պահվել են Տրայանոսի և իր կնոջ աճյունների մոխիրը։

1162 թվականին օրենք է հռչակվել, համաձայն որի՝ ցանկացած մարդ, ով կվնասի Տրայանոսի սյունը, կարժանանա մահապատժի։

Պատկերներ
---------

Սյունը հիշատակումն է դակերի դեմ մղված երկու պատերազմների (101—102 թթ․ և 105—106 թթ․)։ Պատերազմներին նվիրված հատվածները բաժանված են վահանի վրա գրող Նիկեի թևավոր պատկերով՝ շրջապատված հաղթողի գավաթներով ու խորհրդանիշերով։ Պատկերված են հիմնականում հռոմեական զորքի գործողությունները՝ առաջխաղացումը, ամրությունների կառուցումը, անցումները գետով, ճակատամարտերը։ Սյան վրա ընդհանուր առմամբ մարդկային 2500 կերպարանք կա։ Տրայանոսը ներկայացված է 59 անգամ։ Բացի հաղթանակի պատկերից՝ սյան վրա առկա են այլաբանական այլ պատկերներ ևս․ Դանուբը պատկերված է ազդեցիկ ծերունու, իսկ գիշերը՝ քողազարդ կնոջ տեսքով։

Առանձին կերպարներ շատ բնական են պատկերված։ Սյան պատկերները պատմական անփոխարինելի արժեք են ներկայացնում ժամանակի զենքերը, սովորույթները, հագուստը ուսումնասիրելու տեսանկյունից։ Առջևի և հետին պլաններում պատկերված մարդկային կերպարանքները չեն տարբերվում հստակությամբ և չափերով։

* Հռոմեական լեգեոներները մարտական «կրիա» դասավորությամբՀռոմեական լեգեոներները մարտական «կրիա» դասավորությամբ
* Ճակատամարտ դակերի դեմՃակատամարտ դակերի դեմ
* Դակերի թեփուկաձև զրահըԴակերի թեփուկաձև զրահը
* Հռոմեացի լեռնականներՀռոմեացի լեռնականներ

Պատվանդանի տեքստ
----------------

*Հռոմեական գիր* հասկացությունը սերտորեն առնչվում է Տրայանոսի սյան պատվանդանին փորագրված տեքստին․

"senatvs popvlvsqve romanvs imp. caesari divi nervae f. nervae traiano avg. germ. dacico pontif. maximo trib. pot. XVII imp. VI cos VI p.p. ad declarandvm qvantae altivdinis mons et locvs tant ibvs sit egestvs" (հռոմեական գրի վաղ շրջանում «J и U» տառերը փոխարինվել են «I и V» գրերով)։

«Սենատը և Հռոմի ժողովուրդը [կանգնեցրել են այս սյունը] աստվածային կայսր Տրայանոսի պատվին, որպեսզի պարզ լինի, թե ինչ բարձրության բլուր է հիմնահատակ արվել, որ տեղ ազատվի կարևոր նշանակության այս կառույցի խոյացման համար»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Make Lists, Not War — 2013.
2. ↑  Jones 1993, p. 32
3. ↑  Platner 1929
4. ↑  Paoletti & Radke 2005, p. 541

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սյանը նվիրված կայքէջ Archived 2009-08-03 at the Wayback Machine.
* Տրայանոսի սյան հանելուկը Archived 2011-09-10 at the Wayback Machine.
* Տրայանոսի սյան նկարագրությունը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հռոմի տեսարժան վայրեր |
| --- |
|  |
| Շրջաններ և թաղամասեր | տե՛ս **Հռոմի նահանգ** |
|  |
| Փողոցներ և հրապարակներ | Իսպանական աստիճան • Կամպո դե Ֆիորի • Պիացցա Բարբերինի • Պիացցա դել Պոպոլո • Պիացցա դի Սպանիա • Պիացցա Նավոնա • Պիացցա դելլա Ռոտոնդա • Պիացցա Վենեցիա • Սուրբ աստիճան |
|  |
| Հասարակական շինություններև կառույցներ | Հռոմի մետրոպոլիտեն (Գիծ A, Գիծ B) • Չինեչիտտա |
|  |
| Պալատներ և առանձնատներ | Վիլլա Բորգեզե • Վիլլա Մեդիչիի • Վիլլա Ֆարնեզինա • Քուիրինալյան պալատ • Լատերանյան պալատ • Պալացցո Բարբերինի • Պալացցո Վենեցիա • Պալացցո Ֆարնեզե |
|  |
| Թանգարաններ և հուշարձաններ | Վիտտորիանո (Վիկտոր Էմմանուել II-ի հուշարձան) • Սուրբ Հրեշտակի ամրոց • Կապիտոլիական թանգարաններ • Ֆոկայի սյուն • Ժամանակակից արվեստի ազգային պատկերասրահ • Մուսոլինիի ֆորում • Ճշմարտության բերան |
|  |
| Եկեղեցիներ և վանքեր | տե՛ս **Հռոմեական եկեղեցիներ** |
|  |
| Պուրակներ, հուշահամալիրներ և գերեզմանատներ | Անձավներ • Հռոմի բլուրներ |
|  |
| Կամուրջներ | տե՛ս **Հռոմի կամուրջներ** |
|  |
| Շատրվաններ | Շատրվան Բարկաչչա • Շատրվան Տրևի • Տրիտոնի շատրվան • Կրիաների շատրվան • Չորս գետերի շատրվան • Չորս շատրվան |
|  |
| Հին Հռոմ | Ակվա Վիրգո • Կոստանդիանոսի հաղթակամար • Ապիյան ճանապարհ • Կայսերական ֆորում • Կապիտոլիական գայլ • Կոլիզեում • Անտոնինիոս Պիոսի սյուն • Մարկոս Ավրելիոսի սյուն • Տրայանոսի սյուն • Մարսի դաշտ • Պանթեոն • Օկտավիայի սյունասրահ • Ցեստիոսի բուրգ • Հռոմի ֆորում • Ավրելիանոսի պատ • Մարցելլա թատրոն • Կարակալայի բաղնիքներ • Ռոմուլոսի տաճար • Ցիրկուս Մաքսիմուս |
|  |
| Վատիկան | Վատիկանի առաքելական պալատ • Վատիկանի պատկերասրահ • Սուրբ Պետրոսի հրապարակ • Սիքստինյան կապելլա • Սուրբ Պետրոսի տաճար • Շվեյցարական գվարդիա |

 |