**Բիդգոշչ** (լեհ.՝ Bydgoszcz, գերմ.՝ Bromberg), քաղաք Լեհաստանում, Կույավսկո-Պոմորյան վոյեդովության վարչական կենտրոն։ Կույավսկո-Պոմորյան վոյեդովության նահանգապետի նստավայրն է։ 2017 թվականի դրությամբ՝ Բիդգոշչում ապրում է 352 313 մարդ։

Պատմություն
-----------

Միջնադարում եղել է սահմանամերձ քաղաք։ Ի սկզբանե Բիդգոշչը` Bydgozcya անվամբ (լատիներեն՝ «Bydgostia»), ձկնորսական բնակավայր էր․ Վիսլա գետի վրայով հոսող առևտրի երթուղիների համար քաղաքը դարձել էր միջնաբերդ։ Քաղաքը 1331-1337 թվականներին գրավել էին Տևտոնական օրդենի ասպետները, իսկ ավելի ուշ՝ Կազիմիր III Մեծ-ը, որը 1346 թվականի ապրիլի 19-ին քաղաքին թողել էր մունիցիպալ իրավունքներ։ Դրանից հետո քաղաքում սկսվել է հրեաների ներհոսքը։

15-16-րդ դարերում Բիդգոշչը հացահատիկային առևտրի կենտրոն էր։ 16-րդ դարում հացահատիկի և աղի վաճառքի շնորհիվ քաղաքը դարձել է Լեհաստանի խոշորագույն քաղաքներից մեկը։ 1657 թվականին ստորագրված Վելյավ-Բիդգոշչյան պայմանագրի մեջ Բիդգոշչը նշված էր։

1773 թվականին սկսվել է Բիդգոշչի ջրանցքի կառուցումը՝ Բրդա և Նոտեց գետերի վրա։

1815 թվականից Պոզնանսկի մեծ կայսրության մաս էր։

19-րդ դարում կառուցվել է երկաթգիծ, որը Բիդգոշչը միացրել է Պիլային, Գդանսկին, Թորունին և Ինովոցլավին։

Բիդգոշչն իր պատմության մեծ հատվածում գերմանացիների իշխանության տակ էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գտնվել է Արևմտյան Պրուսիայի Գդանսկի գավառում։ Ազատագրումից հետո Բիդգոշչը դարձել է Պոմորյան տիրապետության մայրաքաղաքը, իսկ ավելի ուշ՝ Լեհաստանի Բիդգոշչյան վոյեվոդության։ 1973 թվականին քաղաքի կազմում էր մոտակա Ֆորդոն քաղաքը։

1980-1981 թվականներին Լեհաստանի «Համերաշխություն» արհմիության Բիդգոշչ մասնագիտական կենտրոնը, Յան Ռուլեվսկիի գլխավորությամբ, ամենաակտիվներից մեկն էր։ 1981 թվականի մարտին Բիդգոշչում տեղի է ունեցել խոշոր բախում՝ հանգեցնելով ազգային քաղաքական ճգնաժամի և ընդհանուր գործադուլի։

Քաղաքը 1999 թվականից Կույավսկո-Պորմորյան վոյեդովության մայրաքաղաքն է, մինչ այդ Բիդգոշչյան վոյեդովության կենտրոնն էր (1947-1998 թվականներ)։

Աշխարհագրություն
----------------

Բիդգոշչը թռչնի թռիչքի բարձրությունից
Բիդգոշչը տեղակայված է Հյուսիսային Լեհաստանում՝ Բրդա և Վիսլա գետերի ափերին։

Կլիմա
-----

1945-1994 թվականներին միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմել է 8,4°С։ Ամենատաք ամիսը հուլիսն է․ միջին ջերմաստիճանը՝ 19,0 °C, ամենացուրտ ամիսը հունվարն է՝ −1.9 °С։ Քաղաքում գրանցված բացարձակ ջերմաստիճանային ռեկորդներն են՝ −26.9 °C (1956 թվականի փետրվարի 1), 38,0 °C (1994 թվականի հուլիսի 31)։ Քամիները գերակշռում են արևմուտքից (18 %) և հարավ-արևմուտքից (15 %)։ Ժամանակի 24 %-ը քաղաքում տեղի է ունենում անքամի եղանակ, որը համարվում է հովտում քաղաքի տեղակայման հետևանքը՝ շրջապատված անտառներով։ 1945-1994 թվականների ընթացքում տեղումների միջին քանակը 512 մմ էր, իսկ 1993-2002 թվականներին՝ 533 մմ, ամեն տարի տարափոխվում են 269 մմ-ից (1989 թվական) մինչև 719 մմ (1912 թվական)։ Բիդգոշչի շրջանում արևոտ օրերը կազմում են 1509 ժամ և ավելի, որը միջինից ավելի է, հատկապես, գարնան ամիսներին։

Բնակչություն
------------

Բնակչությունը կազմում է 352 313 մարդ (ըստ 2017 թվականի տվյալների` Լեհաստանում մեծությամբ 8-րդ քաղաքը)։

### Բնակչությունն ըստ տարիների

| Աճ | Տարի | Բնակչություն | Աճ | Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 17-րդ դար | 4 900 մարդ | ▲ | 1955 թվական | 202 044 մարդ |
|  | 1717 թվական | 150 մարդ | ▲ | 1965 թվական | 256 582 մարդ |
| ▲ | 1785 թվական | 3568 մարդ | ▲ | 1968 թվական | 278 000 մարդ |
| ▲ | 1849 թվական | 10 263 մարդ | ▲ | 1975 թվական | 322 657 մարդ |
| ▲ | 1875 թվական | 31 308 մարդ | ▲ | 1985 թվական | 366 424 մարդ |
| ▲ | 1910 թվական | 57 700 մարդ | ▲ | 1990 թվական | 380 050 մարդ |
| ▲ | 1921 թվական | 90 095 մարդ | ▲ | 1998 թվական | 386 855 մարդ |
| ▲ | 1930 թվական | 117 945 մարդ | Decrease | 2004 թվական | 369 151 մարդ |
| ▲ | 1939 թվական | 143 100 մարդ | Decrease | 2008 թվական | 358 928 մարդ |
| Decrease | 1945 թվական | 135 491 մարդ | Decrease | 2010 թվական | 356 177 մարդ |

Տնտեսություն
------------

Բիդգոշչը երկրում ամենաարագ զարգացող քաղաքներից է. խոշոր տնտեսական կենտրոն է՝ հայտնի սպասարկման ոլորտի, հատկապես, ֆինանսական ոլորտի արագ զարգացմամբ։ Բիդգոշչում կան ավելի քան 20 բանկ, ապրանքային բորսաներ, ապահովագրական և վարձակալված ընկերություններ, բրոքերային տներ, անցկացվում են բազմաթիվ տոնավաճառներ, այդ թվում՝ միջազգային։

### Արդյունաբերություն

Խոշոր արդյունաբերական կենտրոն է. վաղուց զարգանում է սննդի, մետաղամշակման, փայտամշակման, կաշվի, կավագործության արդյունաբերությունները. զարգանում է մեքենաշինությունը (էլեկտրատեխնիկական, հաստոցաշինական, ճշգրիտ մեխանիկա, քիմիական սարքավորումների արտադրություն, ցեմենտի արտադրություն և այլ ճյուղեր), քիմիական արդյունաբերությունը (այդ թվում՝ օրգանական սինթեզի արդյունաբերություն), սառնարանների, հեծանիվների արտադրությունը։ Վագոնաշինությունը (տրանսպորտային մեքենաշինություն) ներկայացնում է «PESA» ընկերությունը, որն արտադրում է Ռուսաստանում օգտագործվող «Pesa Twist» տրամվայներ։

Մշակույթ
--------

Քաղաքում անցկացվում են օպերային, երաժշտական և կինեմատոգրաֆիական փառատոններ։ Այստեղ են գտնվում հայտնի «Filharmonia Pomorska» համերգասրահը և Օպերային թատրոնը։

### Տեսարժան վայրեր

Հին սինագոգ Բիդգոշչում (18-րդ դար)
Բրդա գետի և Հին քաղաքի մոտ գտնվող ճարտարապետական հուշարձաններ են՝ հետգոթական ծխական կոստյոլ (լեհական կաթոլիկ եկեղեցի), որտեղ կա հրաշագործ Մարիամ Աստվածածնի սրբապատկերը՝ շրջապատված վարդերով, 18-19-րդ դարերի՝ փայտե շինվածքով նախկին հացահատիկի ամբար, գոթական և վերածննդյան խառը ոճով կլարիսոկ եկեղեցի։ Բրդա և Նոտեցի գետերի ջրերը միացվում են բիդգոշչյան ջրանցքով՝ պահպանված հին սարքավորումներով։ Իշխանությունները դիմում են ներկայացնում 18-րդ դարի ինժեներական հուշարձանի ներառումը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգությունում, Կազիմիր Մեծի հուշարձանը։

20-րդ դարի սկզբից քաղաքի ոչ պաշտոնական խորհրդանիշ է «Նետաձգուհի» արձանը։ Հանքերի արձանները գտնվում են Գերմանիայի մի շարք քաղաքներում.

### Թանգարաններ

Գործում է գավառագիտական թանգարան։ Լեոն Վիչուլկովսկին մունիցիպալ թանգարան է։ Բացի Լեոն Վիչուլկովսկու աշխատանքների մեծ հավաքածուից, թանգարանում կա նաև արվեստի ստեղծագործությունների մշտական ցուցադրություն։

### Թատրոններ

Նովա օպերան Բիդգոշչում
* Իերոնիմա Կոնեչկիի անվան «Լեհական թատրոն», չնայած անվանը՝ թատրոնն առաջարկում է արտադրանքի լայն տեսականի։ Տարեկան մեկ անգամ՝ աշնանը, թատրոնում անցկացվում է «Պրապրեմիեր» փառատոնը (անգլ.՝ Festiwal Prapremier)․ ամենահայտնի լեհական թատրոններն իրենց վերջին պրեմիերաները բերում են Բիդգոշչ։
* Նոր Օպերա (անգլ.՝ Opera Nova), ստեղծվել է 1956 թվականին։ 1974 թվականից այն տեղակայված է Բրդա գետի վերևում` նպատակ ունենալով կառուցել երեք գլանաձև շենք, որը դարձել է քաղաքի մշակութային առանձնահատկությունը։

### Դասական երաժշտություն

Ի․ Յա․ Պադերեվսկիի անվան պոմորյան ֆիլհարմոնիա - գլխավոր համերգային դահլիճի հիանալի մշակված ձայնային որակի շնորհիվ սա Եվրոպայում դասական երաժշտություն կատարելու լավագույն համերգասրահներից մեկն է։

### Հանրահռչակ երաժշտություն

Բիդգոշչում հանրահռչակ երաժշտության համերգները սովորաբար անցկացվում են Պոմորյան ֆիլհարմոնիայում, Լուչնիչկայում, Զավիշայում և «Պոլոնիա» մարզադաշտում։

Տրանսպորտ
---------

Գտնվում է նավարկելի Բիդգոշչյան ջրանցքի սկզբում։ Լեհաստանի կարևոր երկաթգծի և մայրուղիների խաչմերուկում գտնվող Բիդգոշչ-Գլխավոր երկաթուղային կայարանը Լեհաստանում ամենախոշորներից մեկն է։ Առկա է ավտոբուսի և տրամվայի երթուղիների զարգացած ցանց։

Կրթություն
----------

### Պետական ուսումնական հաստատություններ

Բիդգոշչում են գտնվում «Կազիմիր Մեծի համալսարանը», «Յանա և Անջեյ Սնյադեցկու անվան տեխնոլոգիական և բնական գիտությունների համալսարանը», «Ֆելիքս Նովովեյսկու անվան երաժշտական ակադեմիա» և «Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի համալսարանի բժշկական քոլեջ»։ Քաղաքն ունի նաև այլ պետական ուսումնական հաստատությունների մասնաճյուղեր՝ «Պոզնանի տնտեսագիտական համալսարան բարձրագույն կրթության կենտրոն», «Պոզնանի Ադամ Միցկևիչ համալսարան»-ի աստվածաբանական ֆակուլտետի բաժին, ինչպես նաև «Բիդգոշչի բարձրագույն ճեմարան», «Բիդգոշչի Սուրբ Հոգու հոգևոր համայնքի բարձրագույն միսիոներական ճեմարան» և «Սան Մարինոյի գիտությունների միջազգային ակադեմիայի տուրիզմի և մշակույթի համալսարան»։

### Մասնավոր ուսումնական հաստատություններ

* «Բիդգոշչի տնտեսագիտական բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչի Կույավսկո-Պոմորյան բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչում գտնվող Թորունի ֆինանսների և կառավարման ֆակուլտետի բանկային գործի բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչի շրջակա միջավայրի բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչի բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչի բժշկական գիտությունների բարձրագույն դպրոց»
* «Լոձի ինֆորմատիկայի բարձրագույն դպրոց» (բաժանմունք)
* «Լոձի հումանիտար-տնտեսագիտական ակադեմիա» (բաժանմունք)
* «Պոզնանի կառավարման և բանկային գործի բարձրագույն դպրոց» (բաժանմունք)

#### Պատկերասրահ

* Կազիմիր Մեծի համալսարանԿազիմիր Մեծի համալսարան
* Ֆելիքս Նովովեյսկու անվան երաժշտական ակադեմիաՖելիքս Նովովեյսկու անվան երաժշտական ակադեմիա
* Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի համալսարանի բժշկական քոլեջՆիկոլայ Կոպեռնիկոսի համալսարանի բժշկական քոլեջ
* Բիդգոշչի Կույավսկո-Պոմորյան բարձրագույն դպրոցԲիդգոշչի Կույավսկո-Պոմորյան բարձրագույն դպրոց
* Բիդգոշչում գտնվող Թորունի ֆինանսների և կառավարման ֆակուլտետի բանկային գործի բարձրագույն դպրոցԲիդգոշչում գտնվող Թորունի ֆինանսների և կառավարման ֆակուլտետի բանկային գործի բարձրագույն դպրոց
* Լոձի ինֆորմատիկայի բարձրագույն դպրոցԼոձի ինֆորմատիկայի բարձրագույն դպրոց

Սպորտ
-----

* Ֆուտբոլային ակումբ՝ «Զավիշա Բիդգոշչ»։
* Կանանց վոլեյբոլի խումբ՝ «Բիդգոշչ»։
* Սպիդվեյ-ակումբ «Պոլոնիա Բիդգոշչ»։

2010 թվականին անցկացվել է կրոսի աշխարհի առաջնությունը։ 2013 թվականի կրոսի աշխարհի առաջնությունը նույնպես անցկացվել է Բիդգոշչում։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Գերմանիա **Վիլհելմսհաֆեն** (գերմ.՝ Wilhelmshafen), Գերմանիա
* Սերբիա **Կրագուևաց** (սերբախորվաթ․՝ Kragujevac), Սերբիա
* Ուկրաինա **Կրեմենչուգ** (ուկրաիներեն՝ Кременчук), Ուկրաինա
* Գերմանիա **Մանհայմ** (գերմ.՝ Mannheim), Գերմանիա
* Չինաստան **Նինբո**, Չինաստան
* Ղազախստան **Պավլոդար**, Ղազախստան
* Հունաստան **Պատրաս** (հուն․՝ Πάτρα, անգլ.՝ Patras), Հունաստան
* Մեծ Բրիտանիա **Պերթ** (անգլ.՝ Perth), Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիա
* Իտալիա **Ռեջո նել Էմիլիա** (իտալ.՝ Reggio Emiglia), Իտալիա
* ԱՄՆ **Տեմպե** (գերմ.՝ Tempe), Արիզոնա, ԱՄՆ
* ԱՄՆ **Հարթֆորդ** (գերմ.՝ Hartford), Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ
* Ուկրաինա **Չերկասի** (ուկրաիներեն՝ Черкаси), Ուկրաինա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  В польском языке название города имеет женский род, в русском — мужской. См. Стыпула Р. Ковалёва Г. Польско-русский словарь. — М. Варшава: Русский язык, Wiedza Powszechna, 1980. С.818
3. ↑  "Bydgoszcz (kujawsko-pomorskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, edukacja, tabele, demografia, przedszkola". *Polska w liczbach* (in լեհերեն). Retrieved 2018 թ․ սեպտեմբերի 19.
4. ↑  "Бромберг". *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.
5. ↑  Возвращённый удар Быдгоща
6. ↑  "Польская кровь забастовки". Արխիվացված է the original 2017 թ․ փետրվարի 12-ին. Retrieved 2019 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  *pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego.* Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa. — Bydgoszcz: Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, 2011. — С. 279-345. — ISBN 978-83-926423-3-6
8. ↑  Официальный сайт кинофестиваля Plus Camerimage

Գրականություն
-------------

* "Бромберг". *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.
* "Бромберг". *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*. St. Petersburg. 1890–1907.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Բիդգոշչի մասին (ռուսերեն)
* Քաղաքի ինտերնետ-պորտալ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12492470r · GND: 4008333-0, 17609-6 · LCCN: n81039923 · NKC: ge134094 · VIAF: 145423860, 240770393 · WorldCat VIAF: 145423860, 240770393 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 436)։*  |