Հայկական կավի նմուշ Հայ բժշկության թանգարանում
**Հայկական կավ**, հայկավ (հուն.՝ βωλos ՚αρբενια, լատ.՝ bolus Armenius, արաբ.՝ տին Էրմանի, թուրք.՝ կիլ Էրմանի և այլն), մուգ կարմիր կամ դեղին կավաքար, որն անցյալում օգտագործվել է որպես վերքեր չորացնող, արյունահոսությունը դադարեցնող բուժամիջոց, մաղձաբեր և այլն։

Գույնը պայմանավորված է բաղադրության մեջ Fe2O3-ի քանակով։ Արդյունահանվել է Հայաստանում (Անիի և ներկայիս Իջևան քաղաքի շրջակայքում) և Պարսկաստանում։ Հայաստանից արտահանվել է Արևմուտքի և հատկապես Արևելքի երկրներ և մեծ համբավ է ունեցել։ Ավելի ուշ արդյունահանվել է նաև Իտալիայում և Ֆրանսիայում։ Ժամանակին Ֆրանսիայում պատրաստվել են հայկական կավ պարունակող դեղահաբեր (pilules de Bold՚Armenie)՝ սուսանակ հիվանդության դեմ։

Հայկական կավի մասին առաջինը հիշատակել է բժշկապետ Դիոսկորիդեսը (I դ.)։ Սխալմամբ արևելքում հայկական կավ է կոչվել Լեմնոս կղզուց արտահանվող Լեմնոսի կավը, որը, ինչպես և հայկական կավը, օգտագործվել է կնիք դնելիս և կոչվել կնքակավ։

Հայ միջնադարյան մատենագրության մեջ հայկական կավը հիշատակվում է նաև **հայհող**, **սիս**, հայկավակ անուններով։ Հայկական կավի՝ որպես ոսկրախտի բուժման միջոցի, մաղձաբերի ու հակաթույնի մասին են վկայում Մխիթար Հերացու և Ամիրդովլաթ Ամասիացու աշխատությունները։

Խեցեղենի պատկերազարդման նյութ
-----------------------------

Ստամբուլի Սուլեյմանիե մզկիթի, 1557
Իզնիկի (կամ Քյութահյայի) տարածքում գտնված խեցեղենի ուսումնասիրության կարևոր առարկա է մզկիթի լամպը, որն այժմ գտնվում է Լոնդոնի Վիկտորիա և Ալբերտ թանգարանում։ Ենթադրվում է, որ լամպը պատրաստվել է Ստամբուլի Սուլեյմանիե մզկիթի համար, որն ավարտվել է 1557 թվականին։ Այն հայտնի թվագրված ամենավաղ առարկան է հայկական կավով կարմրապատկեր զարդարանքով, որը դառնալու էր Իզնիկի սալիկների և խեցեղենի բնորոշ հատկանիշը։ Լամպի վրայի կարմիրը բարակ է, դարչնագույն և անհավասար։ Ենթադրվում է, որ պահպանված մի քանի խեցեղեն առարկաներ, որոնք օգտագործում են նմանատիպ բարակ կարմիր գույն, թվագրվում են նույն ժամանակաշրջանին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Lamp*, ca. 1557, Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 10-ին `{{citation}}`: `|first=` missing `|last=` (օգնություն)
2. ↑  «Iznik Pottery by John Carswell, 2006». *Lanna Antique* (անգլերեն). էջ 76. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
3. ↑  «Iznik Pottery Ottoman Turkey by Julian Raby Nurhan Atasoy - AbeBooks». *www.abebooks.com* (անգլերեն). էջեր 224–225 fig. 377. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
4. ↑  «Iznik: The Artistry of Ottoman Ceramics by Denny, Walter B.: As New Hardcover (2004) 1st Edition | North Star Rare Books & Manuscripts». *www.abebooks.com* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալբրեխտ ֆոն Հալլեր (1755) *Onomatologia medica completa* կամ Բժշկական բառարան (Դյուսելդորֆի Համալսարանական պետական գրադարանի թվային հրատարակություն), որտեղ հստակ և ամբողջությամբ բացատրված են տերմիններն ու բառերը, որոնք հատուկ են բժշկության գիտությանը և բժշկության արվեստին (Ուլմ / Ֆրանկֆուրտ / Լայպցիգ )
	+ էջ 135. Armena կամ Armenia bolus...
	+ էջ 220. Bolus, Bolus alba
	+ էջեր 221–222. Bolus Armena կամ Armeniaca - Bolus rubra, Bolus vulgaris
	+ էջեր 1279–1280: Terra figillata:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778511899 |

 |