|  |
| --- |
| **Ծովային խոզեր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Կաթնասուն (Mammalia) |
| **Ինֆրադաս** | Ընկերքավորներ (Placentalia) |
| **Վերնակարգ** | *Laurasiatheria* |
| **Կարգ** | Երկսմբակավորներ (Artiodactyla) |
| **Ինֆրակարգ** | Կետանմաններ (Cetacea) |
| **Վերնաընտանիք** | *Delphinoidea* |
| **Ընտանիք** | **Ծովային խոզեր** (Phocoenidae)Gray, 1825 |

Չշփոթել Ծովախոզուկի հոդվածի հետ։

**Ծովային խոզեր**, (լատին․՝ Phocoenidae), ծովային կաթնասուն, պատկանում է ատամնավոր կետերի ընտանիքին։ Ավելի վաղ դասակարգված էր դելֆինների ընտանիքում։

Ընդհանուր նկարագրություն
------------------------

Նրանք դելֆիններից տարբերվում են գանգի և ատամների կառուցվածքով, որոնք ունեն ոչ թե կոնաձև, այլ հարթեցված ատամնապսակ։ Ծովային խոզերը ավելի փոքր են, քան իսկական դելֆինները. մարմնի երկարությունը 1,5—2,5 մ է և կշռում է շուրջ 120 կգ, ավելի ամուր և ձիգ կառուցվածք ունեն։ Գլուխները շատ մեծ չեն, ժամանականից տեսակները տափակ են և զրկված են կտուցից։ (*Semirostrum ceruttii* վերացած ծովային խոզը ուներ զարգացած կտուց և արտահայտիչ առաջ եկած ներքին ծնոտ): Մեջքի լողաթևը բացակայում է, կամ փոքր է և եռանկյունաձև. շատ ամուր են *Phocoena dioptrica* տեսակի արուները։ Առջևի լողաթևերը բանականին կարճ են` գլխին տեղակայված։ Առջևի լողաթևերը բավականին կարճ են, մոտեցած գլխին։ Պոչի լողաթևը գտնվում է մարմնի արանքում։ Մարմնի գունավորումը համահունչ է` սև, սպիտակ, մոխրագույն հատվածներով կամ միատոն։ Հանդիպում են լիարժեք և ոչ լիարժեք ալբինոսներ։

Ծովային խոզերի գանգը լայն է,հավասար մի փոքր ավելի կարճ, քան ուղեղի տուփը։ Ատամները բազմաթիվ են, փոքր, քանակը 30-ից 60, սովորական հարթեցված են և ունեն 2 կամ 3 բրգաձև ուռուցիկ ատամնապսակներ։ Տարիքի հետ ատամները կարող են մաշվել և անգամ թափվել։

Կյանքի պատկեր
-------------

Նրանք հիմնականում բնակվում են Հյուսիսային կիսագնդի օվկիանոսների և ծովերի, ինչպես նաև Հարավային Ամերիկայի և հարավարևելյան Ասիայի ափերում։ *Phocoena* և *Neophocaena* սեռերի տեսակները նախընտրում են պահել ծոցերում, խորշերում, ֆյորդերում, գետաբերաններում։ Նրանք համեմատաբար դանդաղաշարժ են։ ճանապարհորդում են մինչև 6 անձով ստեղծված փոքր խմբերում (հազվադեպ՝ մինչև 20)։ Սպիտակ-թևավոր ծովային խոզերը հայտնաբերել են բաց ծովերում, հանդիպում են մի քանի հարյուր հազար մարդու գլուխներով. սրանք արագ և շարժական լողորդներ են ՝ զարգացնելով մինչև 55 կմ/ժամ արագություն (15մ/վ)։ Ունակ են էխոլոկացիայի. կապի համար օգտագործում են մի շարք կտտոցներ և սուլիչներ։ Ջրից ցատկելը շատ հազվադեպ է։ Սննդակարգը բաղկացած է հիմնականում ձկներից, ինչպես նաև գլխոտանիներից, երկփեղկանի խեցեմորթներից և խեցգետնանմաններից։ Սննդի որոնման ժամանակ նրանք սուզվում են 50–75 մ խորության վրա և ոչ ավելի, քան 6 րոպե։ Նրանք սովորաբար ծննդաբերում են մեկ, հազվադեպ երկու ձագ, սովորաբար ամռան ամիսներին։ Դժվար են ընտելանում. օվկիանոսներում հազվադեպ են հանդիպում։ Շատ երկրներում որսում են մսի համար, որն օգտագործվում է որպես սնունդ, ինչպես նաև, որպես խայծ ձկնորսության համար։

Տեսակների ցանկը
---------------

Ծովային խոզ
Ընտանիքը ներառում է 6 տեսակ, պատկանող 3 ցեղի։

* Անփերուր ծովային խոզերի ցեղ (*Neophocaena*)
	+ Անփետուր ծովային խոզ (*Neophocaena phocaenoides*)
* Ծովային խոզերի ցեղ (*Phocoena*)
	+ Սովորական ծովային խոզ (*Phocoena phocoena*)
	+ Կալիֆորնեական ծովային խոզ (*Phocoena sinus*)
	+ Արգենտինական ծովային խոզ (*Phocoena spinipinnis*)
	+ Աչկերով ծովային խոզ (*Phocoena dioptrica*)
* Սպիտակաթև ծովային խոզերի ցեղ (*Phocoenoides*)
	+ Սպիտակաթև ծովային խոզ (*Phocoenoides dalli*)

Ռուսաստանի ջրերում կա ծովային խոզերի 3 տեսակ`սովորական ծովային խոզ (երեք ենթատեսակով), անփետուր և սպիտակաթև ծովային խոզ։

Հետազոտությունների պատմություն
------------------------------

Դելֆիններին համեմատած, ծովային խոզերը վաղ ժամանակներում հասանելի են դարձել ափամերձ մարզերի բնակիչների համար։ Նրա տարածվածության մասին վկայում են քարանձավային նկարները, որոնք գտնվել են նորվեգական բնակավայրերում Քարե դարում՝ Ռոդում (նորվ.՝ Roddoy) և Ռեպպայում (նորվ.՝ Reppa):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Rachel A. Racicot, Thomas A. Deméré, Brian L. Beatty & Robert W. Boessenecker* Unique Feeding Morphology in a New Prognathous Extinct Porpoise from the Pliocene of California(անգլ.) // *Current Biology* : journal. — Нп3, 2014. — Т. 24. — № 7. — С. 774—779. — doi:10.1016/j.cub.2014.02.031 — PMID 24631245.
2. ↑  Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие|страницы=114—115

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12163944p · GND: 4192854-4 · LCCN: sh85105031 · Microsoft: 2779918970 · NKC: ph451007 |

 |