**Տիխեան** (Տիխե, Տիխյե, Տիխա, Տիխեա, հին հունարեն՝ Τύχη, «պատահականություն», այն, ինչ ընկավ վիճակահանությամբ ) - հին հունական դիցաբանության մեջ պատահականության աստվածություն է, հաջողության և ճակատագրի աստվածուհին :

Հին հռոմեական դիցաբանության մեջ համապատասխանում է Ֆորտունա աստվածությանը։ Տիխեան չի հանդիպում դասական դիցաբանության մեջ, բայց, ինչպես նշում է Ա․ Ա․ Տահո-Գոդին, Տիխեան հայտնվել է միայն հելլենիզմի դարաշրջանում՝ որպես անփոփոխ ճակատագրի հնագույն գաղափարին գիտակցված ընդդիմություն։ Տիխեան խորհրդանշում է աշխարհի փոփոխականությունը, նրա անկայունությունն ու պատահականությունը։

Դրանից հետո Տիխեան դառնում է ոչ այնքան բախտի աստվածուհի, որքան հաջողությունը մարմնավորող աստվածություն։

Տիխեա անունը, Պերսեփոնեի ուղեկցի և օվկիսնոսուհու անունն է, որն առաջին անգամ հանդիպում է Հոմերոսի Դեմետրայի օրհներգում, բայց այնտեղ նա ոչ մի կապ չունի Տեխեա աստվածուհու հետ։ Հեսիոդոսը նրան ներկայացնում է որպես Օվկիանոսի եւ Տեթիսի դուստրերից մեկը (theog: 360) :

Արքիկոքոսի ներկայացմամբՏիխեան Մոյրաների կողքին է, Պինդարոսի ներկայացմամբ նա Զևսի դուստրն է եւ մոտ է նաեւ մոյրիամներին : Պավսանիան համաձայն էր Պինդարոսի այն խոսքերի հետ, որ Տիխեան մուրերից մեկն է և ուժեղ է իր քույրերից։ Օրփեսականության հետևորդները ասոցացնում էին Տիխեային Արտեմիսի հետ։

Տիխեան Գորդիան III-ի մետաղադրամի դարձերեսին:
Տիխեայի ատրիբուտը անիվն էր, որի պտույտը՝ «այն, ինչ եղել է վերեւում կլինի ներքևում», - խորհրդանշում է հաջողության փոփոխականության։ Հետևաբար, հռոմեական դիցաբանության մեջ Տիխեայի համապատասխանում է Ֆորտունայի թևավոր արտահայտության հետ՝ «Բախտի անիվը»։ Նաև նրա հատկանիշը առատության եղջյուրն է։

Տիխեային սկսեցին երկրպագել Աթենքում մ.թ.ա. 5-րդ դարում, և նրա պաշտամունքը հատկապես լայն տարածում գտավ հելլենիստական դարաշրջանում : Մի շարք քաղաքներ, մասնավորապես Անտիոքն ու Ալեքսանդրիան, նրան համարում էին իրենց հովանավոր աստվածուհին։

Տիխեան անձնավորված է Եվրիպիդեսի դրամաներում և գործում է որպես հելլենիստական դրամայի կարևոր շարժիչ ուժ։ Մենանդրոսի «Վահանը» կատակերգության գլխավոր հերոսն է։ Նրա արձանը Պրաքսիտելեսի կողմից կերտված գտնվում է Մեգարայում։ Արձանը Կորնթոսում : Ոմանք Տիխեային համարում են Կույս համաստեղության հիմքը :

1886 թվականին հայտնաբերված Tychea (258) աստերոիդը անվանվել է ի պատիվ Տիխեայի։

Տես նաև
-------

* Գործ (հին հունական փիլիսոփայություն)

Նշումներ
--------

1. 1 2 3 4 5  Тиха
2. ↑  Тихе — Большая Советская энциклопедия — Энциклопедии & Словари
3. ↑  Обнорский Н. П. (1890–1907). «Тиха». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
4. ↑  Греческая мифология. МОЙРЫ
5. ↑  Тихе
6. ↑  Комментарий
7. ↑  Гимны Гомера. V 420.
8. ↑  *Павсаний*. Описание Эллады. VII 26, 8.
9. ↑  Орфика, фр. 204 Керн.
10. ↑  Орфические гимны. LXXII.
11. ↑  Подсказка
12. ↑  Рог изобилия
13. ↑  PersEnc. T. 11. tyche
14. ↑  Тихе
15. ↑  *Павсаний*. Описание Эллады. I 43, 6.
16. ↑  *Павсаний*. Описание Эллады. II 2, 7.
17. ↑  *Псевдо-Эратосфен*. Катастеризмы 9.
18. ↑  *Гигин*. Астрономия. II 25, 2.

Գրականություն
-------------

* Тиха // Աշխարհի ժողովուրդների առասպելները Հանրագիտարան. 2 հատորով։ / գլ. խմբ. S.A. Tokarev . - 2-րդ հրատ. - Մ. Սովետական հանրագիտարան, 1988։ - Տ. 2 ՝ Կ -.. - ՄԻԵ։ 515 թ.
* Τύχη // Դասական հնությունների իրական բառարան / հեղինակ-կոմպ. Ֆ. Լուբկեր ; Խմբագրվել է անդամների հասարակության դասական բանասիրության եւ մանկավարժության Ֆ Gelbke, Լ. Georgievsky, Ֆ. Zelinsky, Վ. Kansky, Մ. Kutorga եւ Պ. Նիկիտինի։ - SPb, 1885 թ.
* Նոն Գործեր Դիոնիսոս II 669
* Սինիցին Ա. Ա. 1998. Թուկիդիդեսը և ճակատագրի գաղափարը Մ.թ.ա. ե. Հեղինակ դիս ... կ. և. ն. Սարատով։
* Strohm H. Tyche. Zur Schicksalauffassung bel Pindar und den trühgriechischen Dichtern, Stuttg. 1944: