recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կարապետ Անդրիանացի** (1630-ականներ, Ադրիանուպոլիս, Թուրքիա, -), հայ տպագրիչ-հրատարակիչ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Ուշիի Սուրբ Սարգիս վանքի դպրոցում, վանահայր Ոսկան Երևանցու մոտ։ 1661 թվականին վերջինս ուղարկել է Ամստերդամ, ուր ստանձնել է էջմիածնի և Սարգսի անվան հայկական տպարանի ղեկավարությունը՝ լույս ընծայելով երկու Սաղմոսարան և ժամագիրք։

1664 թվականից աշխատել է Ամստերդամ եկած Ոսկան Երևանցու հետ, որպես նրա օգնական՝ մասնակցել է 15 անուն գրքերի, այդ թվում՝ Շարակնոցի, Աստվածաշնչի, Առաքել Դավրիժեցու «Պատմության», Վարդան Այգեկցու «Աղվեսագրքի» հրատարակմանը։

1669 թվականին հայկական տպարանը Ամստերդամից տեղափոխվել է Լիվոռնո, ուր հրատարակել է երեք կրոնական գիրք։ 1672 թվականին տպարանը փոխադրվել է Մարսել, իսկ նա, անջատվելով հայ հրատարակչական խմբից, մնացել է Լիվոռնոյում։ Որոշ ժամանակ եղել է Լիվոռնոյի հայ համայնքի քահանա։ Թարգմանած գրքերից է «Վարդապետութիւն քրիստոնէական»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 5. — էջ 305.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12840, 12843 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 305)։*  |
| **՞**Ճիրանավոր տրիտոն |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկկենցաղներ |
|
|
|
| Կարգ | Պոչավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Անկյունատամայիններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Ճիրանավոր տրիտոն** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Onychodactylus fischeri  (Boulenger, 1886) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 39419 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ճիրանավոր տրիտոն** (լատին․՝ Onychodactylus fischeri), պոչավոր երկկենցաղների անկյունատամային տրիտոնների ընտանիքին պատկանող տրիտոն։

Սնվում է ջրային կենդանիներվ՝ փափկամարմիններով և այլ անողնաշարավորներով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հեռավոր Արևելքում, Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասում, Չինաստանում և Կորեայում։ Ապրում է լեռնային գետակներում։

Ամբողջ կյանքն անցկացնում է ջրում կամ խոնավ տեղերում, քարերի տակ, ուր չեն հասնում արևի ճառագայթները։ Գրանցված է Ռուսաստանի Դաշնության և միջազգային կարմիր գրքերում։

Նկարագրություն
--------------

Ճիրանավոր տրիտոնի երկարությունը հասնում է 20 սմ-ի, որի ուղիղ կեսը կազմում է պոչը, որը ունի գլանաձև տեսք։ Ունի բաց գորշավուն գունավորում, մարմնի վրա նկատվում են թույլ արտահայտված բծեր։

Նախկինում շնչել է թոքերի միջոցով։ Էվոլյուցիայի ընթացքում թոքային շնչառությունը վերացել է՝ վերջինիս ջրային կենսակերպին անցնելուն զուգընթաց։

Ջրում շնչում է բերանի լորձաթաղանթով և մաշկով։ Կենդանատեսակի անվանումը պայմանավորված է ոչ սեռահասուն և երբեմն նաև սեռահասուն ձևերի մատների ծայրերնի նշմարված եղջերային ճիրանների շնորհիվ։

Տես նաև
-------

* Ալպիական տրիտոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 163 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Կենան Ամատունի** (4-րդ դար - 380-ականներ), հայ նախարար Մեծ Հայքում, Վասպուրական աշխարհի Արտազ, Ճվաշռոտ (Ամատունիքի) գավառների և Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի Օշական բերդ-ամրոցի տերը, Վահան Ամատունու որդին, Պարգև Ամատունու հայրը, Ամատունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Կենան Ամատունին, 385 թվականին թողնելով իր կալվածքները, Մեծ Հայքի արքա Արշակ Գ-ի (378-389) հետ տեղափոխվում է թագավորության արևմտյան մաս, որը գտնվում էր Հռոմեական կայսրության ենթակայության տակ։ Արշակ Գ-ի մահից հետո ետ է վերադառնում Մեծ Հայքի արևելյան մաս և Խոսրով Դ-ի հրովարտակով վերահաստատվում իր բարձին ու ստանում իր կալվածքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 615․

| ⛭Կենան Ամատունի — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Կենան Ամատունի |  | Վահան Բ Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  | Կարեն Ամատունի |  | Վահան Ամատունի |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Վահան Ամատունի |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Պարգև Ամատունի[d] |  | Վահան Բ Ամատունի |  | Կենան Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  |  | Մանուել Ամատունի[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Առնակ Ամատունի[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |
**Մուրսալ Աբուլֆազ օղլի Կարաև** (ադրբ.՝ Mürsəl Əbülfəz oğlu Qarayev, նոյեմբերի 4, 1919(1919-11-04), Fatmayı, Բաքվի գավառ, Բաքվի նահանգ, Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն - սեպտեմբերի 26, 1975(1975-09-26), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի վիրաբույժ, Բժշկական գիտությունների դոկտոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ Առողջապահության նախարարության գլխավոր վիրաբույժ։

Կենսագրություն
--------------

Մուրսալ Կարաևը ծնվել է 1919 թվականի նոյեմբերի 4-ին Բաքվում`բժիշկ-մանկաբույժ, վաստակավոր գիտնական, պրոֆեսոր Աբուլֆազ Կարաևի ընտանիքում։ 1938 թվականին ավարտել է Բաքվի թիվ 23 միջնակարգ դպրոցը։ Դբրոցը ավարտելուց հետո ընդունվել է Ադրբեջանի բժշկական ինստիտուտ։ 1942 թվականին ավարտել է համալսարանի թերապիա-պրոֆիլակտիկայի ֆակուլտետը։ Նա իր բժշկական կարիերան սկսել է այն ժամանակ, երբ ինստիտուտի ուսումնառության վերջին տարում էր։

Մուրսալ Կարաևը ինստիտուտը ավարտելուց հետո զորակոչվել է զինծառայություն 1942 թվականին։ Նա աշխատել է որպես Կովկասյան ռազմաճակատի 65-րդ հատուկ բրիգադի վիրաբույժ։ Մ.Կարաևը ակտիվ մասնակցությունն է ունեցել Նովոռոսիյսկի, Մոզդոկի, Գրոզնիի, Գեորգիևի և Կրասնոդարի համար մղվող մարտերին։ Կուրսկի պատերազմների ժամանակ նա եղել է ռազմական բրիգադի գլխավոր բժիշկ։

Մ.Կարաևը Հայրենական պատերազմի վետերանների ասոցիացիայի անդամ էր։

Պատերազմից հետո նա սկսել է աշխատել Ադրբեջանի բժշկական ինստիտուտում։ 1946 թվականին ընտրվել է ասիստենտ վիրաբուժության ամբիոնում։ 1953 թվականին նա պաշտպանել է իր թեկնածուական դիսերտացիան։ Նա եղել է ավելի քան 60 գիտական հոդվածների հեղինակ։ 1957 թվականին ընտրվել է դոցենտ՛ Ադրբեջանի բժշկական ինստիտուտի վիրաբուժության ամբիոնում։

1959 թվականին եղել է Բաքվի նահանգի գլխավոր վիրաբույժ, իսկ 1961–1964 թվականներին ՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր վիրաբույժ։

Մ.Կարաևը մահացել է 1975 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մուրսալ Կարաև
2. ↑  Babullaoğlu, S. (2019). "Doktor Qarayev" xatirə kitabı. Bakı: Mürtəcim. səh. 21–24. ISBN 978-9952-4713-8-0
3. ↑  Tanınmış cərrah Mürsəl Qarayev
**Շաբ Գողթնեցի** (նաև՝ **Շաբիթ Գողթնեցի**, 1-ին դար, Գողթն, Վասպուրական, Մեծ Հայք), հայ նախարար Մեծ Հայքում, Գողթն գավառի տանուտեր, Գողթնեցիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Շաբ իշխանի որդին էր Խոսրովը, թոռը՝ Վահանը, և կինը՝ Նշնան։ Ըստ Ստեփանոս Օրբելյանի պատմության՝ Շաբ իշխանի կառավարման ժամանակ` մ.թ. 1-ին դարի կեսին, Բարդուղիմեոս առաքյալը Պարսկաստանից վերադառնալիս իր աշակերտների հետ գալիս է Ատրպատականով և անցնելով Արաքս գետը՝ մտնում է Սյունիք նահանգի սահմանները, ու սկսում է քարոզել Որդվատ գյուղում, Արևիք գավառում, Բաղքում և Գողթնում։ Տեղացիները, ընդունելով նրա քարոզությունը, մկրտվում են` Բարդուղիմեոս առաքյալի ձեռքով։ Ապա նա կառուցում է եկեղեցի Գողթնի արևմտյան ծայրամասում, մի ժայռի վրա, իրենց կացարանի տեղում։ Եկեղեցու անունը դնում են Տյառնընդառաջ։ Այնուհետև Բարդուղիմեոսը Գողթն գավառի համար վերակացու է նշանակում իր աշակերտներից մեկին՝ Կումսին, ձեռնադրելով նրան եպիսկոպոս, իսկ ինքը գնում է Վանանդ գյուղ (Երնջակ գավառ)։ Որոշ ժամանակ անց մահանում է Կումսին, և տեղացի հավատացյալները չկամենալով առանց առաջնորդի մնալ, իրենց առաջնորդ դարձրին մի օտարականի՝ Բաբելաս անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Սիսական. Տեղագրութիւն Սիւնեաց աշխարհի», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1893, էջ 310բ.
2. 1 2 3  «Արշալոյս քրիստոնէութեան Հայոց», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, էջ 33.
3. 1 2 3  «Սյունքի պատմություն», Ստեփանոս Օրբելյան, թարգմ. ներած. և ծանոթ.՝ Աշոտ Աբրահամյան, Երևան, 1986, գլուխ Զ, էջ 76-77.
4. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 100․
5. 1 2 3  «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Արգամ Այվազյան, Երևան, 1995, էջ 310.
**Յան Սյուցին** (չինարեն՝ 楊秀清, սեպտեմբերի 23, 1821(1821-09-23), Guiping, Guigang, Գուանսի-Չժոունի ինքնավար շրջան, Չինաստան - սեպտեմբերի 2, 1856(1856-09-02), Նանկին, Jiangning Fu), Տայպինյան ապստամբության առաջնորդներից և գլխավոր հրամանատարներից մեկը։

Մինչև Տայպինյան ապստամբությունը Յանը վաճառական էր Գուանսի-Չժոունի ինքնավար շրջանում։ 1848 թվականին նա քրիստոնեություն է ընդունել այն բանից հետո, երբ, իր խոսքերով, Աստված հայտնվել է նրա տեսիլքում։ Յանը մարդկանց համար բուժական նիստեր է անցկացրել և իր շուրջը հավաքել մի խումբ նվիրյալների։

Ապստամբության սկսվելուն պես Յանը միացել է դրան և արագ դարձել դրա առաջնորդներից մեկը։ 1851 թվականին, երբ Հոնգ Սիուքուանը ստանձնել է «Երկնային կայսեր» կոչումը, վերջինս նշանակել է Յան Սյուցինին որպես բանակի գլխավոր հրամանատար։ Հետագայում Յանը ստացել է «Արևելյան թագավոր» կոչումը («Դոնգվանգ»), ինչպես ապստամբության մյուս երեք առաջնորդները։

Յանը ստեղծել է լրտեսների լայն ցանց, և 50-ականների կեսերին համարվում էր տայպին առաջնորդներից ամենաազդեցիկը։

1853 թվականին Յանի հրամանատարությամբ զորքերը գրավել են Նանկինը, որը դարձել է Տայպինի մայրաքաղաքը։ Տայպինների երկնային կայսր Հունը կորցրել է հետաքրքրությունը քաղաքականության հանդեպ և ավելի մեծ ուշադրություն է սկսել հատկացնել իր հարեմին։ Յանը նշանակվել է կառավարության ղեկավար և ապստամբների շրջանում իրական իշխանություն է ձեռք բերել։

Հետագայում Յանի և Հունի միջև հակասություններ են առաջացել, այդ թվում և` կրոնական հարցերի շուրջ։ Բացի այդ, Հունը կասկածներ է հայտնել, որ Յանը ցանկանում է գրավել բացարձակ իշխանությունը։ 1856 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Յան Սյուցինն սպանվել է այն մարդկանց կողմից, որոնց Հոնգ Սիուքուանն ուղարկել էր Տայպին նահանգի մայրաքաղաք Նանկին։ Հաջորդ երեք ամիսների ընթացքում Հունի հրամանով սպանել են Յանի ամբողջ ընտանիքը և նրա հազարավոր կողմնակիցներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. ↑  Կենսագրական տվյալների չինական բազա

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | CBDB: 0065961 · ISNI: 0000000063453884 · LCCN: n83047712 · NTA: 183334183 · VIAF: 8757081 · WorldCat VIAF: 8757081 |

 |
**Կլեմենտինա Կլատո Դելե** (ֆր.՝ Clémentine Clattaux Delait; մարտի 5, 1865(1865-03-05), Chaumousey - ապրիլի 19, 1939(1939-04-19), Էպինալ), ֆրանսիացի մորուքավոր կին, որն ունեցել է սրճարան։ Ժամանակակիցները նրան նկարագրել են որպես «Ֆրանսիայում հռչակավոր ու հայտնի մորուքավոր կին» և «մորուքավոր կնոջ գեղեցիկ օրինակ»։

Վաղ տարիներ
-----------

Կլեմենտինա Դելեն ծնվել է 1865 թվականին Ֆրանսիայում՝ Լոթարինգիա մարզի Թաոն Լե Վոժ համայնքում։ 20 տարեկանում ամուսնացել է Պոլ Դելեի՝ տեղի հացթուխի հետ, որի հետ քաղաքում սրճարան է հիմնել։

Ըստ մի շարք վարկածների՝ Կլեմենտինա Դելեն մորուքավոր է եղել վաղ տարիքից, բայց պարբերաբար սափրվել է։ Դա փոխվել է 1900 թվականին, երբ նա այցելել է դիմակահանդես և տեսել մի մորուքավոր կնոջ՝ անասելի ցցամազերով և պարծեցել է, որ ինքն ավելի լավ կարող է մորուք աճեցնել։ Նրա ամուսինը 500 ֆրանկ է դրել և աջակցել նրան։ Այդ դեպքից հետո նրանց սրճարանը հայտնի է դարձել, նրանք փոխել են անվանումը և անվանել «Le Café de La Femme à Barbe»՝ «Մորուքավոր կնոջ սրճարան»։

Համբավ
------

Սկզբում սկսել է վաճառել իր լուսանկարները և բացիկները, ինչի շնորհիվ հայտնի է դարձել։ Նա սկսել է ճանապարհորդել Եվրոպայում՝ ներգրավելով մեծ բազմություն Փարիզում և Լոնդոնում։ 1926 թվականից, երբ մահացել է նրա ամուսինը, Կլեմենտինան սկսել է ավելի շատ շրջագայել։

1900 թվականին նա մասնակցել է լայն հռչակ վայելող ներկայացման, որի ընթացքում մտել է առյուծների վանդակի մեջ և թղթախաղ խաղացել առյուծներին սանձահարողի հետ՝ գտնվելով վանդակի ներսում, ինչպես լեգենդն է ասում՝ վախեցրել է առյուծներին։ 1904 թվականին նա հատուկ թույլտվություն է ստացել իշխանություններից տղամարդկանց հագուստ հագնելու համար, մինչդեռ կանանց դա արգելված էր։

1970-ական թվականներին Թաոն Լե Վոժում բացվել է թանգարան՝ նվիրված Կլեմենտինա Դելին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  GeneaStar
2. 1 2 3 4  Roglo — 1997. — ed. size: 9000000
3. 1 2  *Mary Blume* A French Affair: The Paris Beat, 1965-1998. — Simon and Schuster, 1999-11-05. — 252 с. — ISBN 978-1-4391-3638-6
4. ↑  *Allan Peterkin* One Thousand Beards: A Cultural History of Facial Hair. — arsenal pulp press, 2001. — 236 с. — ISBN 978-1-55152-107-7
5. 1 2  *W. Spurlin, J. Hayes, Margaret R. Higonnet* Comparatively Queer: Interrogating Identities Across Time and Cultures. — Springer, 2010-10-11. — 242 с. — ISBN 978-0-230-11344-2
6. ↑  *Susan J. Vincent* Hair: An Illustrated History. — Bloomsbury Publishing, 2018-10-04. — 256 с. — ISBN 978-0-85785-172-7
7. 1 2  *Joe Nickell* Secrets of the Sideshows. — University Press of Kentucky, 2005-09-09. — 426 с. — ISBN 978-0-8131-7179-1
8. ↑  *Laurence Senelick* The Changing Room: Sex, Drag and Theatre. — Psychology Press, 2000. — 566 с. — ISBN 978-0-415-15986-9

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 120057535 · ISNI: 0000000361489201 · LCCN: no2019157587 · SUDOC: 19715218X · VIAF: 220961021 · WorldCat VIAF: 220961021 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Николая Чудотворца), ուղղափառ նախկին տաճար Ռուսաստանի Դոնի զորքի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում։ Հայտնի է նաև որպես **Նիկոլաևյան եկեղեցի** (ռուս.՝ Николаевская церковь)։

Նովոչերկասկ քաղաքի Պոչտովայա փողոցում միմյանցից 300 մետր հեռավորության վրա գտնվել է Նիկոլաևյան երկու եկեղեցի. մեկը ուղղափառ` Նիկոլայի հրապարակում (այժմ` Լևսկու հրապարակ), մյուսը` հնածեսական` Ալեքսանդրի զբոսայգու մոտ։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցու փայտե շենքի հանդիսավոր հիմնարկեքը կայացել է 1810 թվականի օգոստոսի 14-ին և կառուցվել է 1812 թվականին։ Այս տաճարը կառուցվել է Չերկասկի Նիկոլաևյան եկեղեցու հավատացյալների պնդմամբ, որոնց ատաման Մատվեյ Պլատովի հրամանով գրեթե բռնի ուժով տեղահանել էին Նովոչերկասկ։ Եկեղեցու շինարարությանը հետևել է ինժեներ-գնդապետ Եֆիմովը։ Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին օծել է քահանա Յոհան Դոլոտինը 1812 թվականի հուլիսի 22-ին։

Քարե տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1821 թվականին, օծվել է 1829 թվականին։ Եկեղեցին ունեցել է երկու կողմնասեղան. աջը` հանուն Սուրբ նահատակ Վարվառայի, և ձախը` հանուն Աստվածածնի Վերափոխման։ Եկեղեցու նախագիծը, որը մշակել է ճարտարապետ Ամվրոսիմովը, ստեղծվել է ամպիր ոճով և իրենից ներկայացրել է մեկհարկանի, մեկգմբեթանի, սպիտակ տաճար քարե զանգակատնով, որը կցակառուցված էր եկեղեցուն։

Տաճարը փակվել է 1935 թվականին, իսկ 1939-ին քանդվել է՝ նրա տեղում պուրակ հիմնելու նպատակով։ Ներկայումս այստեղ է գտնվում Լևսկու հրապարակը, որտեղ 1995 թվականի նոյեմբերի 19-ին տեղադրվել է մեծ փայտե խաչ ի հիշատակ քանդված Նիկոլաևյան եկեղեցու։ Ավելի ուշ այն փոխարինվել է մետաղյա խաչով։

Պատկերասրահ
-----------

* Եկեղեցու տեսարանը Պոչտովայա փողոցիցԵկեղեցու տեսարանը Պոչտովայա փողոցից
* Եկեղեցու տեսարանը Պոչտովայա փողոցիցԵկեղեցու տեսարանը Պոչտովայա փողոցից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Храмы Новочеркасска
2. ↑  Николаевская церковь

Արտաքին հղումներ
----------------

* Новочеркасск. Церковь Николая Чудотворца.
* Церковь Святого Николая.
**Յասմին Մեցինովիչ** (մակեդոներեն՝ Јасмин Мециновиќ, հոկտեմբերի 22, 1990(1990-10-22), Չաչակ, Սերբիայի Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), մակեդոնացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային պաշտպան, ով խաղում է Ֆերիզաժ ակումբում։

Ակումբային կարիերա
------------------

### Մելակա Յունայթեդ

2017 թվականի մայիսի 17-ին Մեցինովիչը պայմանագիր է կնքել մալազիական «Մելակա Յունայթեդ» ակումբի հետ։ Նա իր նորամուտը նշել է «ՊԿՆՍ» ակումբի դեմ 1-1 հաշվով ոչ-ոքի խաղի ժամանակ։ Այդ խաղում նա կարմիր քարտ է վաստակել։ 2017 թվականի սեպտեմբերի 27-ին նա խփել է իր առաջին գոլը «Սելանգոր»-ի դեմ խաղում։ Խաղն ավարտվել է 2-1 հաշվով՝ հօգուտ «Մելակա Յունայթեդ» ակումբի։

### Նաջմեհ

2018 թվականի մրցաշրջանի ընթացքում Մեչինովիչը լքել է «Մելակա» ակումբը և պայմանագիր է կնքել Լիբանանի պրեմիեր լիգայում հանդես եկող «Նաջմեհ» ակումբի հետ։ Այնուամենայնիվ, 2018 թվականի մայիսին մի քանի վնասվածքների պատճառով նա ժամանակավորապես դադարեցրել է պայմանագիրը։

### Ռուդար Պիջևլջա

2019 թվականի հունվարի 26-ին «Ռուդար Պիջևլջա» ակումբը հայտարարել է նոր խաղացողի՝ Մեչինովիչի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  Transfers: Melaka United sign new foreign defender; Goal, 17 May 2017
3. ↑  Rudar poražen od Lovćena, Mećinović pojačao odbranu, pvportal.me, 26 January 2019

Արտաքին հղումներ
----------------

* jasmin-mecinovi/139911 Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
**Սվետլանա Ալեքսեևա** (ռուս.՝ Светлана Львовна Алексеева, մարտի 16, 1955(1955-03-16), Բեռլին, Արևելյան Գերմանիա), գեղասահքի ռուս մարզիչ, նախկինում՝ խորհրդային գեղասահորդուհի, ԽՍՀՄ գավաթի կրկնակի հաղթող։ Միջազգային կարգի ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ, Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ։

Կարիերա
-------

Սվետլանա Ալեքսեևան (ծայրից՝ աջ) աղջկա՝ Ելենա Կուստարովայի (ձախից) և սաների՝ Եկատերինա Բոբրովայի ու Դմիտրի Սոլովյովի հետ (2010)
Սվետլանա Ալեքսեևան ավարտել է այժմյան Ռուսաստանի պետական ֆիզիկական կուլտուրայի, սպորտի և զբոսաշրջության պետական ինստիտուտը։ Նրա պարընկերն է եղել Ալեքսանդր Գրիգորևիչ Բոյչուկը, իսկ մարզիչը՝ Վիկտոր Իվանովիչ Ռիժկինը։

Մարզական կարիերայի ավարտից հետո աշխատում է որպես գեղասահքի մարզիչ։ Մասնագիտանում է պարեր սառույցի վրա ձևում։ Տարբեր ժամանակներում Սվետլանա Ալեքսեևան մարզել է այնպիսի պարային զույգերի, ինչպիսիք են՝ Սվետլանա Լյապինան և Գեորգի Սուրը, Ելենա Ռոմանովսկայան և Ալեքսանդր Գրաչևը, Անաստասիա Պլատոնովան և Ալեքսանդր Գրաչևը, Եկատերինա Ռյազանովան և Ջոնաթան Գուրեյրոն, Մարիա և Եվգենի Բորունովները։

Ներկա պահին Սվետլանա Ալեքսեևան աղջկա և նախկին սանուհու՝ Ելենա Կուստարովայի հետ միասին աշխատում է Մոսկոմսպորտի «ՄԴ №2»-ում («Մեդվեդկովո» սպորտային կոմպլեքսի սառույց)։

Սպորտային ձեռքբերումներ
-----------------------

| Մրցումներ/մրցաշրջան | 1969—1970 | 1970—1971 | 1971—1972 | 1972—1973 | 1973—1974 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Գեղասահքի ԽՍՀՄ առաջնություն | 4 |  |  | 4 | 3 |
| «Московские новости» թերթի մրցանակ |  |  |  | 3 |

* ԽՍՀՄ գավաթ՝ 1974 (Չելյաբինսկ) — 3-րդ հորիզոնական, 1973 (Զապորոժյե) — 1-ին հորիզոնական, 1972 (Գլազով) — 2-րդ հորիզոնական, 1971 (Ուֆա) — 1-ին հորիզոնական, 1969 (Ուֆա) — 2-րդ հորիզոնական,
* ԽՍՀՄ առաջնություն պատանիների կարգում՝ 1970 (Բարնաուլ) — 1-ին հորիզոնական։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Е.Романовская и А.Грачёв(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում
2. ↑  А.Платонова и А.Грачёв(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում
3. ↑  Е.Рязанова и Д.Гурейро(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում
4. ↑  М.Борунов и Е.Борунов(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография на сайте Василия Соловьёва
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոտոյան (այլ կիրառումներ)

**Վաղարշակ Ահարոնի Կոտոյան** (օգոստոսի 24, 1921(1921-08-24), Թիֆլիս, Վրացական Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն - հոկտեմբերի 25, 1992(1992-10-25), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963)։

Կենսագրություն
--------------

1950 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիան, 1953 թվականին՝ Մոսկվայի Հայկական ԽՍՀ մշակույթի տան կատարելագործման դասընթացները։ Գրել է 9 օպերետ («Փեսացուներ», 1954 թվական, «Սիրո հովիտ», 1956 թվական, «Ոսկե ապարանջան», 1958 թվական և այլն), որոնք նշանակալի տեղ են գրավում հայ խորհրդային օպերետային արվեստում, 2 վոկալ-սիմֆոնիկ սյուիտ, դաշնամուրի 3 կոնցերտ, օրատորիա (Չարենցի խոսքերով), պարային սյուիտ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, ռոմանսներ, երգեր («Սավառնորդի սերը», «Լիրիկական», «Իմ Երեան», «Անծանոթ աղջկան» և այլն), երաժշտություն կինոնկարների համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 640)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18480 |

 |
**Քարի Թրո** ( հունվարի 28, 1974(1974-01-28), Voss, Հորդալան, Նորվեգիա), եղել է Նորվեգիայի դահուկապարի օլիմպիական հավաքականի անդամ։ Նա 2002 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերում նվաճեց ոսկե մեդալ, և երկրորդն էր 2006 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի ժամանակ, իսկ 1998 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի ժամանակ երրորդ հորիզոնականն էր զբաղեցրել։ Աշխարհի քառակի չեմպիոն է։

Մարզական կարիերա
----------------

1990 թվականի մարտի 16-ին Քարի Թրոն իր նորամուտը նշեց Ֆրանսիայում անցկացվող աշխարհի գավաթի մրցաշարերում, նախքան այն, մինչ դահուկապարը կընդգրկվեր օլիմպիական ծրագրերի մեջ։ 1995 թվականի փետրվարին նա Լյա-Կլյուզեյում աշխարհի առաջնությանը զբաղեցրեց 17-րդ հորիզոնականը, իսկ 1997 թվականին Ճապոնիայում 5-րդն էր։ 1996 թվականի հունվաի 19-ին նա առաջին անգամ Բրիքենրիջում (ԱՄՆ) անցկացվող աշխարհի գավաթի մրցաշարերում դարձավ մրցանակակիր (զբաղեցրեց երրորդ հորիզոնականը), իսկ 1997 թվականի հունվարի 9-ին Մոն-Թրեմբլանում (Կանադա) առաջին անգամ հաղթեց աշխարհի գավաթի մրցափուլում։ Նա կարիերայի ընթացքում ընդհանուր առմամբ հաղթել է աշխարհի գավաթի 36 մրցափուլերում, չորս անգամ դարձել աշխարհի չեմպիոն (կրկնակի — 2001 և 2003 թվականներին — մոգուլում և զուգահեռ մոգուլում), ինչպես նաև 1999 թվականի (մոգուլում և զուգահեռ մոգուլում) և 2005 թվականի (զուգահեռ մոգուլ) աշխարհի առաջնություններում երեք անգամ նվաճել է արծաթ։

Քարի Թրոն մասնակցել է 4 Ձմեռային օլիմպիական խաղերի, և երեքում նվաճել մեդալ։ Նա ոսկե մեդալ է նվաճել՝ 2002 թվականին Սոլթ Լեյք Սիթիյում, Թուրինում 2006-ին արծաթ և բրոնզ 1998-ին Նագանոյում։ 1992 թվականին Արբերվիլում դարձավ 14-րդը և դուրս չեկավ եզրափակիչ, իսկ Լիլեհամերի Ձմեռային օլիմպիական խաղերը նա բաց թողեց ծնկի վնասվածքի պատճառով։ 2006 թվականին փաստացի կարիերան ավարտեց։ 2007 թվականին ոչ մի անգամ չմասնակցեց աշխարհի գավաթի մրցափուլերին, բայց հանդես եկավ Իտալիայի Մադոննա դի Կամպալոյում անցկացված աշխարհի առաջնությանը, որտեղ զբաղեցրեց 11-րդ տեղը։

2002 թվականին հիմնադրեց ընկերություն, որը զբաղվում է սպորտային հագուստների վաճառքով, և նույնիսկ հետագայում իր հավաքածուների համար արժանացավ մրցանակի։ 2006 թվականին հրատարակվեց «Քարի» գիրքը, որը նրա ինքնակենսագրությունն է։ Նա նաև զբաղվում է սպորտային մրցույթների կազմակերպան հարցերով, մասնավորապես *Ekstremsportveko* փառատոնով, որը անց է կացվում նրա հարազատ քաղաք Վոսսում։

2001 թվականին ամբողջովին մերկ լուսանկարվել է Ultrasport սպորտային ամսագիր համար և մի քանի անգամ ընտրվել է, որպես «Նորվեգիայի ամենասեքսուալ կին»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Interview: "Endelig tid til kjæresten" Archived 2008-02-05 at the Wayback Machine.
2. ↑  Фото Кари Тро(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քարի Թրոյի պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FIS (ֆրիսթայլ) · Olympic Channel · ՄՕԿ · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 265149066351565600486 · WorldCat VIAF: 265149066351565600486 |

 |
**Չուչուկ Ստանա** (սերբ.՝ Чучук Стана, 1795, Sikole, Silistra Eyalet, Օսմանյան կայսրություն - 1849, Աթենք, Հունաստանի թագավորություն), սերբ կին հայդուկ, սերբական էպիկական ազգային պոեզիայի հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1795 թվականին Սերբիայի Նեգոտին քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Սիկոլե գյուղում, Հերցեգովինայից արտագաղթածների ընտանիքում։ Ունեցել է երկու քույր՝ Ստոյնան ու Ստամենան և մեկ եղբայր՝ Միխայլոն։ Բոլոր երեխաները մանկության տարիներին կրել են տղայի հագուստ։ «Չուչուկ» (թուրքերեն *küçük* − փոքրիկ) մականունը Ստանան ստացել է իր ոչ բարձր հասակի պատճառով։ Նա ավարտել է դպրոցը սերբական Բելա Ցրկվա քաղաքում։

1812 թվականին հանդիպել է հայդուկ Վելկո Պետրովիչին՝ Սերբական առաջին ապստամբության նախաձեռնողներից մեկին, և սկսել է ապրել նրա հետ, չնայած այդ ժամանակ Վելկոն ունեցել է այլ կին, որից չի կարողացել բաժանվել առանց եկեղեցու թույլտվության։ Ստանան հրացանը ձեռքին կռվել է ամուսնու հետ միասին, վիրավորվել։ 1813 թվականին Վելկո Պետրովիչն սպանվել է, և Ստանան մեկնել է ապրելու սերբական Պանչևո քաղաքում։

Հետագայում Ստանան ամուսնացել է հույն ռազմական գործիչ, ռուսական բանակի գնդապետ, հերոս հեղափոխական և հունական հեղափոխության մասնակից Գեորգակիս Օլիմպիոսի հետ, որի հետ տեղափոխվել է Վալախիա, ապա՝ Բուխարեստ։ Գեորգակիսը զոհվել է Սեկկու վանքի կռվում։ Այդ ժամանակ Ստանան հղի էր և արդեն ուներ երկու երեխա Գեորգակիսից՝ Միլանն ու Ալեքսանդրը։ Դուստրը՝ Եֆրոսինյան, ծնվել է հոր մահվանից հետո։ Երեխաների անվտանգության համար Ստանան նրանց հետ տեղափոխվել է Ռուսական կայսրություն՝ Խոտին քաղաք, որտեղ թաքնվում էին սերբական հեղափոխության բազմաթիվ մասնակիցներ։

Հունաստանի ազատագրումից հետո Չուչուկ Ստանան երեխաների հետ տեղափոխվել է Աթենք, որտեղ ստացել է ոչ մեծ պետական թոշակ որպես Հունաստանի հերոս Գեորգակիս Օլիմպիոսի այրի։

Չուչուկ Ստանան մահացել է 1849 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1850 թվականին), գերեզմանը չի պահպանվել։

Հիշատակ
-------

* 1907 թվականին գրվել է երաժշտական պիես Չուչուկ Ստանայի կյանքի մասին, որի երաժշտության հեղինակը սերբ կոմպոզիտոր Խրիստիչ Ստեվանն է։
* 1972 թվականին այդ պիեսի հիման վրա նկարահանվել է «Չուչուկ Ստանա» գեղարվեստական ֆիլմը, որում Ստանայի դերը կատարել է սերբ դերասանուհի Սվետլանա Բոյկովիչը։
* Չուչուկ Ստանայի մասին պատմող *«Čučuk Stana, 1795-1849 - žena Hajduk Veljka i grčkog narodnog heroja Georgakisa Olimpiosa»* գիրքը, որ հեղինակել է Դուշիցա Ստոյկովիչը (*Dušica Popović Stojković*), հրատարակվել է 1981 թվականին։
* 2017 թվականին Սլոբոդան Ստանիևիչը (*Slobodan Stanisic*) հրատարակել է Չուչուկ Ստանայի մասին *«Čučuk Stana devojka sa sto megdana»* գիրքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Faceted Application of Subject Terminology
2. ↑  Cucuk Stana (1972)
3. ↑  Čučuk Stana, 1795-1849 : žena Hajduk Veljka i grčkog narodnog heroja Georgakisa Olimpiosa
4. ↑  Čučuk Stana, 1795-1849 žena Hajduk Veljka i grčkog narodnog heroja Georgakisa Olimpiosa
5. ↑  Čučuk Stana devojka sa sto megdana

Արտաքին հղումներ
----------------

* Deset žena ratnica koje su PROMENILE ISTORIJU
* Kubura i ljuti ruž za Hajduk Veljka

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000026779893 · LCCN: n83006243 · VIAF: 38282001 · WorldCat VIAF: 38282001 |

 |
**Նարգիզ Արիֆ կըզը Փաշաևա** (ադրբ.՝ Nərgiz Arif qızı Paşayeva, դեկտեմբերի 13, 1962(1962-12-13), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Մ.Վ. Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի Բաքվի մասնաճյուղի ռեկտոր, Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի փոխնախագահ, Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի լիիրավ անդամ, Անգլո-ադրբեջանական ընկերության համանախագահ, Ադրբեջանական կողմից ՝ Օքսֆորդի համալսարանի Նիզամի Գյանջավիի անվան Ադրբեջանի և կովկասագիտության կենտրոնի ղեկավարը։

Կենսագրություն
--------------

Նարգիզ Փաշաևան ծնվել է 1962 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Բաքու քաղաքում։ 1968-1978 թվականներին սովորել է Բյուլ-բյուլի անվան երաժշտական դպրոցում։ 1978 թվականին ընդունվել է ԲՊՀ բանասիրական ֆակուլտետ և 1983 թվականին ավարտել է այդ ֆակուլտետը։ 1983 թվականին պաշտպանել է դիսերտացիան։ 1987 թվականի սեպտեմբերի 23-ին ստացել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական կոչում։

1987 թվականի մարտից աշխատել է Բաքվի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի «Ադրբեջանի գրականության պատմություն» բաժնում որպես օգնական, ուսուցիչ, ավագ ուսուցիչ, դոցենտ, իսկ 1994 - 2008 թվականներին ՝ Բաքվի երաժշտական ակադեմիայի «Լեզու և գրականություն» բաժնի վարիչ։

2005 թվականի փետրվարի 11-ին շնորհվել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի կոչում, իսկ 2005 թվականի մարտի 30-ին `պրոֆեսորի կոչում։ 2006-2008 թվականներին աշխատել է Բաքվի պետական համալսարանում որպես պրոռեկտոր։

2007 թվականից նա Ադրբեջանի գրողների միության անդամ է։

2009 թվականի հոկտեմբերից նա Բաքվի պետական համալսարանի «Դասական ադրբեջանական գրականություն» բաժնի վարիչն է։ 2014 թվականի հունիսի 30-ին ընտրվել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ։ 2017 թվականի մայիսի 2-ին ընտրվել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի լիիրավ անդամ։

2018 թվականի հունիսի 8-ին նա ընտրվել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի փոխնախագահ։

* Նա ակադեմիկոս Արիֆ Փաշաևի դուստրն է։
* Նա Ադրբեջանի առաջին փոխնախագահ Մեհրիբան Ալիևայի քույրն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  moscowstate
3. ↑  Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի լիիրավ անդամ
4. ↑  Nərgiz Paşayeva və daha 6 alim AMEA-nın vitse-prezidenti seçildi
**Շահանդուխտ Միհրանյան** (7-րդ դար - 8-րդ դար, Շահանդուխտի մատուռ, Ծղուկք, Սյունիքի իշխանություն), հայ իշխանադուստր Աղվանքում։

Աղվանքի Վարազ Տրդատ իշխանի դուստրը, Միհրանյանների իշխանական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Երբ Շահանդուխտը հարս էր գնում մի հայ իշխանի, Տաթևի վանքի մոտ դարանակալ պարսիկները հարձակվում են՝ նրան առևանգելու համար։ Շահանդուխտը իր պատիվը կյանքից բարձր գնահատելով և նրանց ձեռքը չընկնելու համար, բարձր ժայռի գագաթից ձիով ցած է թռնում և անվնաս իջնում Որոտան գետի ափը ու ազատվում առևանգողներից։ Այդ դեպքից հետո այդ ժայռը կոչվել է Շահանդուխտի քերծ։ Իբրև շնորհակալություն, նույն տեղում կառուցել է տալիս մի մատուռ (Շահանդուխտի մատուռ), որտեղ 30 տարի ճգնելուց հետո մահանում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 106.
2. ↑  «Ավանդապատում», Արամ Ղանալանյան, Երևան, 1969, էջ 13․
3. ↑  «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ», Բարսեղ Սարգիսյան, Վենետիկ-Սբ.Ղազար, 1924, էջ 1008բ․
4. ↑  «Սիսիան-Տաթև», Երվանդ Լալայան, ԱԳ, էջ 155․
5. ↑  «Իմ հիշատակարանը», Լեո, 1890, էջ 94-96․
6. ↑  «Պատմութիւն նահանգին Սիսական», Ստեփանոս Օրբելյան, 1910, էջ 163-164․
**Պարույր Հայկազն** (հունական անունը՝ **Պրոերեսիոս**, 276, Կեսարիա, Թուրքիա - 368), Հռոմում գործած հայ հռչակավոր հռետոր, Աթենքում ճարտասանական դպրոցի ղեկավար, փիլիսոփա էր։ Ծնվել է Կապադովկիայի Կեսարիա։

Շատ երևելիներ են դուրս եկել Պարույրի դպրոցից՝ Հուլիանոս կայսրը (331-363), նշանավոր ճարտասաններ Լիբանիոսը (313-393), Ղևոնդիոսը, քրիստոնեության նշանավոր տեսաբաններ Գրիգոր Նազիանզացին (330-390) և Բարսեղ Կեսարիացին (329-379)։ Գիմերիոսի, Նապիոսի և Լիբանիոսի հետ ոգևորել է երիտասարդությանը, ճաշակ ձևավորել գիտությունների նկատմամբ։ Դժբախտաբար, նրա երկերը չեն պահպանվել։

Հռոմը բարձր գնահատեց հայ ժողովրդի տաղանդավոր զավակի ծառայությունները, անտիկ գիտության և կրթության զարգացման ասպարեզում։ Այդ մասին է վկայում նրա կենդանության օրոք Հռոմի հրապարակներից մեկում կանգնեցված արձանը, հետևյալ փորագրությամբ. «Տիեզերքի թագուհի Հռոմը՝ ճարտասանության արքային»(Rerum regina Roma — regi Eloquentiae)։

Պարույր Հայկազնի կերպարը օգտագործվել է հայ գրող Րաֆֆու կողմից։ Րաֆֆու «Պարույր Հայկազն» (1884) վիպակում, պատմական զուգահեռի վրա դնելով Մովսես Խորենացուն և Պարույր Հայկազնին (Պրոերեսիոսին), Րաֆֆին կոսմոպոլիտիզմը հակադրում է հայրենասիրությանը, հաստատելով, որ փառքի հավերժությունն ու անմահությունն անբաժանելի են հայրենիքի գաղափարից։ Գրողի պատմափիլիսոփայության մեկնակետը ազգային միասնության գաղափարն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *διάφοροι συγγραφείς* pi.2375 // Σοῦδα, Σουΐδας (հուն.) — 1000.
2. 1 2 3 4  «Ճարտասանություն», Երևան 2008, Հեղինակ Վ. Ա. Միրզոյան,ԳՄԴ 83․97, ISBN 978-99941-78-29-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պարույր Հայկազն Archived 2021-10-02 at the Wayback Machine.
* Րաֆֆու «Պարույր Հայկազն» վիպակի էլեկտրոնային տարբերակը։
**Հայրապետ Հակոբի Հովհաննիսյան** (փետրվարի 28, 1878(1878-02-28), Վերին Հանդամեջ, Օրդուբադի շրջան, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն - մարտի 5, 1938(1938-03-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ աշխարհագետ, մանկավարժ։ Պրոֆեսոր (1935)։ Հիմնադրել ու ղեկավարել է Երևանի պետական համալսարանի աշխարհագրության ամբիոնը, նախաձեռնել է Հայկական աշխարհագրական ընկերության ստեղծումը, հեղինակել է աշխարհագրությանն ու երկրաբանությանը նվիրված մենագրություններ, դպրոցական դասագրքեր։ Բնագիտական թեմաներով նրա կարդացած հրապարակային բազմաթիվ դասախոսությունները լույս են տեսել առանձին գրքով՝ «Մարդ և տիեզերք» վերնագրով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1878 թվականի փետրվարի 28-ին Նախիջևանի Օրդուբադի շրջանի Հանդամեջ գյուղում (այժմ՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն)։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Թիֆլիսի երկրորդ արական գիմնազիայում, որն ավարտել է 1896 թվականին։ 1904 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի բնագիտական բաժինը։ Վախճանվել է 1938 թվականի մարտի 5-ին Երևանում։

Աշխատանք
--------

1907-1914 թվականներին եղել է բնագիտության և աշխարհագրության ուսուցիչ Թիֆլիսի օրիորդաց գիմնազիաներում, 1914-1917 թվականներին՝ բնագիտության ուսուցիչ Բաքվի գիմնազիաներում։ 1918 թվականին եղել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության լուսավորության նախարարի օգնական, 1919-1927 թվականներին՝ Երևանի արական գիմնազիայի (Խաչատուր Աբովյանի անվան դպրոց) վերատեսուչ, ապա տնօրեն, 1923-1938 թվականներին՝ աշխարհագրության դասախոս Երևանի պետական համալսարանում, 1929 թվականին ղեկավարել է ԵՊՀ ֆիզիկական աշխարհագրության ամբիոնը, դոցենտ (1929), 1933 թվականին որպես պատգամավոր մասնակցել է Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) գումարված աշխարհագետների համամիութենական համագումարին և ընտրվել նախագահության անդամ։ 1935-1937 թվականներին եղել է ԵՊՀ աշխարհագրական-երկրաբանական ֆակուլտետի դեկան, պրոֆեսոր (1935)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 6. — էջ 570—571.
2. ↑  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 280 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԵՊՀ Աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետի ուսանողական կայք
* Հայրապետ Հովհաննիսյանի մասին ԵՊՀ կայքում Archived 2014-02-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12076 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 570)։*  |
**Հան Մյոնսուկ** (կոր.՝ 한명숙, 韓明淑; մարտի 24, 1944(1944-03-24), Փհենյան, Կորեան Ճապոնիայի տիրապետության տակ, Ճապոնական կայսրություն, Ճապոնիա), կորեացի քաղաքական գործիչ, Կորեայի Հանրապետության 37-րդ վարչապետը։ Նա համարվում է Կորեայի պատմության մեջ առաջին կին վարչապետը։

Կենսագրություն
--------------

Հան Մյոնսուկը ծնվել է 1944 թվականի մարտի 24-ին Փհենյանում։ 1950 թվականին Կորեական պատերազմի ժամանակ ընտանիքքի հետ փախել է Հարավային Կորեա։ Իհվայի կանանց համալսարանում սովորել է ֆրանսերեն լեզու և գրականություն։

2000-2008 թվականներին Կորեայի Ազգային ժողովում Միացյալ նոր ժողովրդավարական կուսակցությունից եղել է պատգամավոր։

2001-2003 թվականներին եղել է գենդերային հավասարության հարցերի նախարար։

2003-2004 թվականներին եղել է շրջակա միջավայրի պահպանության նախարար։

2006 թվականի ապրիլի 20-ին գլխավորել է կառավարությունը։ Վարչապետի պաշտոնից հրաժարական է տվել 2007 թվականի մարտի 7-ին և հայտնել է, որ իր թեկնածությունը քվեարկության է դնելու նախագահի պաշտոնում, սակայն թեկնածուի ներկուսակցական ընտրությունները նրա համար անհաջող ընթացան։

2008 թվականին առաջադրվել է խորհրդարանում, բայց չի ընտրվել։ Այնուամենայնիվ, 2012 թվականի հունվարին ընտրվել է Միացյալ Ժողովրդավարական կուսակցության գլխավոր ընդդիմադիր առաջնորդ, որտեղ հաղթել է ապրիլի խորհրդարանական ընտրություններում և դարձել խորհրդարանի պատգամավոր։ Սակայն ՄԺԿ-ին չհաջողվեց հաղթել կառավարող «Սենուրի» կուսակցությանը, և Հան Մյոնսուկը 2012 թվականի ապրիլ ամսին հրաժարական տվեց կուսակցության առաջնորդի պաշտոնից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑  South Korea Nominates First Female Prime Minister The New York Times(անգլ.)
**Ջավանշիր Էյյուբ օկլի Ֆեյզիև** (ադրբ.՝ Cavanşir Əyyub oğlu Feyziyev. հուլիսի 12, 1963(1963-07-12), Böyük Dəhnə, Շաքիի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի Հանրապետության Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր, փիլիսոփայության դոկտոր, Ադրբեջանի մշակույթի կոմիտեի անդամ, Միջազգային հարաբերությունների և միջխորհրդարանական կապերի կոմիտեի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ջավանշիր Ֆեյզիևը ծնվել է 1963 թվականին Շեքիի շրջանի Բոյուկ Դահնա գյուղում։ 1970-1977 թվականներին սովորել է Բոյուկ Դահնա գյուղի դպրոցում։ 1977-1980 թվականներին ստացել է միջնակարգ կրթություն Թուրան բնակավայրի գիշերօթիկ դպրոցում։ 1983-1985 թվականներին ծառայել է բանակում Ղազախստանում։

1986-1991 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտի թարգմանության ֆակուլտետում։

1992-1994 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտի թարգմանության բաժնում՝ որպես ուսուցիչ։ 1994-1995 թվականներին աշխատել է Բելգիայում։

1995-1998 թվականներին աշխատել է որպես ԱՄՆ Ֆիլիպ Մորիսի ընկերության Կովկասում գտնվող ադրբեջանական գրասենյակի ղեկավար։

1998-2002 թվականներին եղել է «Planet Co. LTD» ընկերության հիմնադիր ու տնօրեն։

2002-2010 թվականներին նա եղել է «EuroMed» ընկերության հիմնադիր և գլխավոր գործադիր տնօրեն։

2004-2009 թվականներին եղել է ԱՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտի դիսերտենտ։

2013 թվականին ընտրվել է Ադրբեջանի Հանրապետության մամուլի խորհրդի անդամ։

2010-2015 թվականներին ընտրվել է ԱՀ Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր։

Ջավանշիր Ֆեյզիևը փիլիսոփայության դոկտոր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջավանշիր Էյյուբ օկլի Ֆեյզիև
2. ↑  Միլլի Մեջլիս
3. ↑  ԱՀ Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջավանշիր Ֆեյզիև

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NUKAT: n2018286312 · VIAF: 42154739839252990936 · WorldCat VIAF: 42154739839252990936 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Անանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գրիգոր Անանյան** (1770, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - օգոստոսի 3, 1865(1865-08-03), Տրիեստ, Ավստրիական կայսրություն), արքունի հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգոր Անանյանը ծնվել է 1770 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, երկրորդական ուսումը՝ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության վանքի վարժարանում։ 1783-1793/1794 թվականներին սովորել է Իտալիայի Պադովա քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում և ստացել բժշկության դոկտորի տիտղոս։ 1793/1994 թվականներին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս և, զբաղվելով բժշկությամբ, կարճ ժամանակ անց ձեռք բերել հմուտ բժշկի համբավ։ Այդ ժամանակ Կոստանդնուպոլսում կար ընդամենը 2 համալսարանական հայ բժիշկ՝ Պողոս Անտոնյան-Շաշյանը և Հովակիմ Օղուլուխյանը։

Շուտով Օսմանյան կայսրության փադիշահի (միապետ) հրովարտակով նշանակվել է արքունի բժշկի պաշտոնում և զբաղվել կայսերական գերդաստանի առողջապահության և բուժման հարցերով։

1814-1815 թվականներին սուլթանի հարեմի սիրած կանանցից մեկին բուժելու, սակայն կյանքը փրկել չկարողանալու պատճառով ենթարկվել է հետապնդումների, ուստի մահապատժից խուսափելու պատճառով (ըստ Մեզպուրեանի՝ սեփական խղճահարությունից հալածված) փախել է Իտալիա։ Հաստատվելով Իտալիայի Տրիեստե քաղաքում՝ շարունակել է զբաղվել բժշկությամբ։

Մահացել է 1865 թվականի օգոստոսի 3-ին, Տրիեստե քաղաքում՝ 95 տարեկանում։ Թաղվել է Տրիեստեի գերեզմանոցում։ Խոշոր գումար է կտակել ազգային, բարեգործական և որբախնամ նպատակների հատկացնելու համար։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Թորգոմեան Վահրամ «Հայաստանի կոչնակ», Նիւ Եորք, թ. 28
* Թորգոմեան Վահրամ «Հանդէս ամսօրեայ», Վիեննա, 1897, թ. 2
* Պոտուրեան Մկրտիչ «Հայ հանրագիտակ», Պուքրէշ, 1938
* Մեզպուրեան Արթօ «Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ», Իսթանպուլ, 1950
**Աաշա Կայս** (արաբ․՝ أعشى قيس‎‎‎), (ամբողջական անուն՝ արաբ․՝  ميمون بن قيس‎‎,  *Մայմուն իբն Կայս*), 6-րդ դար, Մանֆուհա, Էև-Ռիյադ, Սաուդյան Արաբիա - միգուցե 629, Մանֆուհա, Էև-Ռիյադ, Սաուդյան Արաբիա), 7-րդ դարի արաբ պոետ, Նախաիսլամական Արաբիայի ամենահայտնի բանաստեղծներից։ Բանաստեղծի Աաշա մականունը առաջացել է նրա վատ տեսողության պատճառով։

Կենսագրություն
--------------

Պոետը ծնվել է 570 թվականին Արաբիայի Մանֆուհա գյուղում։ Շատ է ճանապարհորդել Արաբական թերակղզում, Միջագետքում, Սիրիայում, Եթովպիայում՝ վաստակելով բանաստեղծություններ գրելով։ Նրան սկսել են կոչել Աաշա, որը նշանակում է «թույլ տեսողություն ունեցող» կամ կույր՝ տեսողությունը կորցնելուց հետո։ Նույնիսկ կուրանալուց հետո շարունակում է ճանապարհորդել՝ մասնավորապես Արաբական թերակղզու արևմտյան ափերին։ Հենց այդ ժամանակ էլ սկսում է պանեգիրիկներ գրել։

Լինելով նախաիսլամական մշակույթի պոետ՝ Աաշան չէր ընդունում իսլամը, թեև ստեղծել էր կասիդա, որը փառաբանում էր Մուհամմադին։ Հիրայում մոտ էր նեստորականների հետ։ Համարվում է հին արաբական «գինու» պոեզիայի համահիմնադիրն ու լավագույն ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա կասիդաներից մեկը երբեմն ներառվում է վաղ արաբական գրականության բանաստեղծությունների ժողովածուի մեջ։

Մահացել է մոտ 629 թվականին։ Ըստ արաբական ավանդույթի՝ համարվում է հեդոնիզմի մարմնավորում․ այդ կերպով հանդիպում է Աբու ալ-Ալա ալ-Մաարրիի «Ներման ուղերձ»-ի մեջ։

Տես նաև
-------

* Մուալլականեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  دکتر: الغنیم، یوسف، عبدالله *(شعراء المعلقات)* ، دار‌المشرق العربی، بیروت، چاپ سال ۱۹۸۵ میلادی
3. ↑  دیوان: ، "(دیوان الأعشی) "، چاپ بیروت: دار‌الفکر العربی، ۱۹۹۶
4. ↑  دکتر:جبرائیل، جبور، سلیمان،  *(الأمراء والقبائل)*  دار‌العلم للملایین: بیرت، چاب اول، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی. (به عربی).
5. ↑  Asha

Գրականություն
-------------

* Rescher O. Abriss der arabischen Literaturgeschichte, Konstantinopel, 1925.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13489446h · CiNii: DA13270766 · EGAXA: vtls000825486 · ISNI: 0000000081584765 · LCCN: n85155999 · LIBRIS: 176072 · SUDOC: 069908206 · VIAF: 78778466 · WorldCat VIAF: 78778466 |

 |

 |
**Որոդես Պարթև** նաև **Օրոդես**, **Օրոդ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, մ.թ.ա. 1-ին դար - մ.թ. 1-ին դար), Մեծ Հայքի չճանաչված արքա 18 թվականին, հաջորդել է Պարսից նախկին արքա Վոնոնին, որը Պարթևստանում գահազրկվելուց հետո հաստատվել էր Մեծ Հայքում։ Պարթևաց Արտավան Գ արքայի երկրորդ որդին, Մեծ Հայքի Արշակ Ա թագավորի կրտսեր եղբայրը, Պարթև Արշակունիների կրտսեր ճյուղից։

Իրադրությունը Մեծ Հայքում
-------------------------

Ըստ Հովսեպոս Փլավիոսի «Հրեական հնախոսության» Վոնոնը (Վոնոնես) Պարթևստանում գահընկեց լինելուց հետո, փախչելով Մեծ Հայք, ապաստան է գտնում այնտեղ և օգտվելով երկրի խառնաշփոթ վիճակից իրեն հռչակում է Մեծ Հայքի թագավոր (12-16)։ Հռոմեական Կայսրությունը և Պարթևստանը չեն ճանաչում նրա թագավորությունը։ Վոնոնը դեսպանություն է ուղարկում հռոմեացիների մոտ։ Հռոմի Տիբերիոս կայսրը նրա խնդրանքը մերժում է նրա փոքրոգության, ինչպես և պարթևական Արտավան Գ թագավորի սպառնալիքների պատճառով, քանի որ Արտավան Գ-ն (Արտաբանոս) դեսպանություն էր և սպառնացել էր պատերազմ սկսել։ Վոնոնը թագավոր դառնալու ոչ մի այլ հնարավորություն չուներ, քանի որ հայկական իշխանական վերնախավը հարել էր Արտավան Գ-ին, որոնք էլ Վոնոնեսին հանձնեցին Սիրիայի ստրատեգոս Սիլանոսին։ Վոնոնը իր Հռոմում ստացած դաստիարակության շնորհիվ ապաստան է գտնում Սիրիայում, իսկ Մեծ Հայքը Արտավան Գ-ն տալիս է իր որդիներից մեկին՝ Որոդեսին (Օրոդես)։ Որոդեսն այդպես էլ Մեծ Հայքում գահ չի բարձրանում։ Հայ իշխանական վերնախավը գերադասում է պոնտական թագավորազն Զենոնին, որը 18 թվականին Տիբերիոսի եղբորորդու՝ Գերմանիկոսի ձեռքով թագադրվեց Մեծ Հայքի թագավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հրեական հնախոսություն», Հովսեփոս Փլավիոս, գիրք 18
2. ↑  «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 314, ծանոթ. 6
3. ↑  «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 313-314
4. ↑  «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 314, ծանոթ. 10

Աղբյուրներ
----------

* «Հրեական հնախոսություն», Հովսեփոս Փլավիոս, գիրք 18
* «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 313-314
**Հասեգավա Տոհակու** (ճապ.՝ 長谷川等伯, 1539, Nanao, Իսիկավա (պրեֆեկտուրա), Ճապոնիա - մարտի 19, 1610(1610-03-19), Էդո, Ճապոնիա), ճապոնացի նկարիչ։

Կյանք ու տեղծագործություն
-------------------------

Հասեգավա Տոհակուն ապրել և աշխատել է Ազուտի Մոմոյամայի ժամանակաշրջանում։ Եղել է չինական թանաքով մոնոխրոմ նկարչության, ինչպես նաև՝ ոսկե ֆոնի վրա ճապոնական ոճով պոլիքրոմ գեղանկարչության վարպետ, ստեղծել է բնանկարներ, կենդանիների և բուսականության պատկերներ։

Սոճու անտառ
Հասեգավա Տոհակուն իր ստեղծագործական ճանապարհը սկսել է՝ կատարելով գծանկարներ իր հայրենի Նոտո նահանգի բուդդայական վանքերի համար։ 30 տարեկանում տեղափոխվում է Կիոտո։ Այստեղ նա մշակում է թանաքով նկարելու իր սեփական ոճը՝ դառնալով առաջին ռահվիրանը Կանոյում։ Հասեգավայի աշխատանքներն ավելի դեկորատիվ և հարթ տեսք ունեին, այդ հատկանիշները հիմք էին հանդիսանում նրա հիմնադրած Հասեգավա արվեստի դպրոցի համար։ Առավել հայտնի են նրա աշխատանքները շարժական դռների և վարագույրների վրա։

Հասեգավա Տոհակուն մրցակից էր 16-րդ դարի մեկ այլ նշանավոր ճապոնացի նկարչի՝ Կանո Էյտոկուի, ում հետ նա պայքարեց, որպեսզի վայելի այդ ժամանակների Ճապոնիայի այնպիսի ազդեցիկ մարդկանց բարեհաճությունը, ինչպիսիք էին Օդի Նաբունագին և Տոյոտոմի Հիդեյոսին։ Իեյասու Տոկուգավան՝ Տոկուգավա տոհմի հիմնադիրը, հրավիրում է Հասեգավա Տոհակույին իր մոտ՝ Էդո, որտեղ և նկարիչը աշխատում է մինչև իր մահը։

Սոճու անտառ
-----------

Մոտավորապես 1590 թվականին վարպետը ստեղծում է իր առասպելական ստեղծագործությունը՝ «Սոճու անտառը»՝ մոնոխրոմ թանաքով թղթե զույգ վեց փեղկանի շիրմայի վրա։ Ներկայումս «Սոճու անտառը» պահվում է Տոկիոյի Ազգային թանգարանում և ներառված է Ճապոնիայի Ազգային գանձերի ցուցակում։ Յուրաքանչյուր շիրմայի չափը 1,5 մ x 3,5 մ է։ Սոճիները պատկերված են թանաքի հարվածներով` մոխրագույնի տարբեր երանգներով։ Դրանք խմբերով կանգնած են մշուշի մեջ, մասամբ դուրս գալով դրանից և անհետանալով, լուծվելով հեռավորության մեջ։ Այս ստեղծագործությունը համարվում է յոհակու կամ «իմաստալից դատարկություն» տեխնիկայի ամենահայտնի օրինակներից մեկը ճապոնական նկարչության մեջ։ Կա կարծիք, որ Հասեգավայի այս գլուխգործոց համարվող ստեղծագործությունը ուրվագիծ է հանդիսացել կորած գունավոր ստեղծագործության համար։

|  |  |
| --- | --- |
| Սոճու անտառ, ձախ կողմ | Սոճու անտառ, աջ կողմ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հասեգավա Տոհակու կենսագրությունը (ռուս.)
* Կենսագրությունը Միբու դերա վանքի կայքում (անգլ.)