**Բրազիլական ջիու-ջիթսու** (պորտ.՝ jiu-jitsu brasileiro), մարտարվեստ և միջազգային սպորտային մենամարտ, որի հիմքում ընկած է պարտեր ըմբշամարտը, ինչպես նաև ցավային և խեղդող հնարքները։ Այս մարտարվեստը ծագել է ХХ դարում, ձյուդոի Կոդոկան դպրոցում, որը հիմնադրվել է 1882 թվականին, որպես անկախ երիտասարդական համակարգ, որը ձևավորել է ճապոնական ջիու-ջիթսուի մի շարք (Ռյու) դպրոցներ։

Այս մարտարվեստի սկզբունքը այն է, երբ թույլ մարզավիճակում գտնվող անձը կարող է հաջողությամբ պաշտպանվել ավելի ուժեղ՝ լավ մարզավիճակում գտնվող անձից, օգտագործելով ճիշտ տեխնիկա։ Բրազիլական ջիու-ջիթսուն (ԲՋՋ) կարելի է սովորել տարբեր նպատակներով՝ ինքնապաշտպանության, ուղղակի սպորտով զբաղվելու, մրցաշարերի մասնակցելու (ինչպես Գիյով, այնպես էլ առանց դրա) և խառը ըմբշամարտերում մասնակցություն ունենաու համար (Mixed Martial Arts)։

Սպարրինգը (ԲՋՋ-ում նաև ռոլլինգ) և լիարժեք կոնտակտը կարևոր դեր են խաղում ուսուցման և մրցումների նախապատրաստման համար։

Պատմություն
-----------

Միցույո Մաէդա
### Առաջացում

Բրազիլական ջիու-ջիթսուն սկիզբ է առնում Միցույո Մաէդիից, ով ճապոնական ձյուդոի վարպետ է և Ջիգորո Կանոյի աշակերտը։ Ջիգորո Կանոյի համար ձյուդոն եղել է ոչ միայն մարտարվեստ այլ նաև սպորտ և միջոց լինել լավ ֆիզիկական մարզավիճակում, կամքի ուժի զարգացման մեթոդ և ամենակարևորը հոգևոր խաղաղ վիճակի հասնել։ Մարտարվեստը, որը ժամանակի ընթացքում կոչվել է «բրազիլական ջիու-ջիթսու», նույնպես իր մեջ ունի այդ սկզբունքները։

Միցույո Մաէդան լինելով աշխարհում ըմբշամարտի ճապոնացի ամենալավ վարպետներից մեկը (պարտերում), 1904 թվականին մեկնում է ուղևորության ամբողջ աշխարհով։ Բոլոր այն երկրներում, որտեղ եղել է վարպետը մասնակցել է ըմբշամարտի տարբեր ուղղությունների և տարբեր մարտարվեստների ցուցադրությունների՝ ըմբիշներ, բռնցքամարտիկներ, սավաթերներ և արդեն 1914 թվականին նա եղել է Բրազիլիայում։

Ենթադրվում է, որ ԲՋՋ-ն ավանդական ճապոնական ջիու-ջիթսուի զարգացումն է և Միցույո Մաէդան կիրառել է այն։ Սակայն Մաէդան երբեք չի սովորել ջիու-ջիթսու։ 

Ի սկզբանե դեռահաս տարիքում նա սովորել է սումոյի արվեստը, բայց տպավորված լինելով ձյուդոյի և ջիու-ջիթսույի ըմբիշտների միջև տեղի ունեցող մարտերով, ձյուդոյի մասին պատմություններով, նա սումոն փոխարինել է ձյուդոյով, սկսելով սովորել Կանոյի մոտ՝ Կոդոկանում։ Մահվանից մեկ օր առաջ նա դարձել է 7-րդ դանը Կոդոկան ձյուդոյում։ Մաէդանը մահացել է 1941 թվականին։

### Անվանում

Երբ Մաէդանը մեկնում է Ճապոնիայից, ձյուդոն դեռ հաճախ կոչվում է «Կանո ջիու-ջիթսու» կամ ուղղակի «ջիու-ջիթսու»։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Ձյուդո* տերմինի գործածման մեջ որոշակի սխալ կա։ Հստակեցնելու համար, ես կհայտարարեմ, որ ձյուդո տերմինը պրոֆեսոր Կանոյի կողմից է ընտրվել իր համակարգը ավելի ճշտորեն նկարագրելու համար, քան «ջիու-ջիթսու» տերմինը։ Պրոֆեսոր Կանոն, մեկն է Ճապոնիայի առաջատար մանկավարժներից և նա պետք է ընտրեր առավել ճշգրիտ բառ։ Սակայն ճապոնացիները դեռ հենվում են ավելի հայտնի տերմինաբանությունից և այն անվանում ջիու-ջիթսու։- Կացուկամա Կիգացի |  |

Ճապոնիայից դուրս այս տարբերությունը ավելի քիչ նշանակություն է ստացել։ «Ձյուդոյի» և «ջիու-ջիթսույի» միջև տարբերությունը շատ նուրբ է և հաճախ դրանք միավորում են։ Օրինակ, երբ Մաէդան և Ցոիցիրոն 1914 թվականին ժամանել են Բրազիլիա, թերթերում հայտարարվել է ջիու-ջիթսույի մասին, չնայած, որ երկու ճապոնացիներ էլ Կոդոկանի ձյուդոիստներ էին։

Մինչև 1925 թվականը Ճապոնիայի կառավարությունը պաշտոնապես չի հայտարարել, որ ճապոնական պետական դպրոցներում դասավանդվող մարտարվեստի անվանումը պետք է լինի «ձյուդո», այլ ոչ թե «ջիու-ջիթսու»։ Իսկ Բրազիլիայում այն կոչվել է ջիու-ջիթսու։ Երբ Գրեյսին ժամանել է ԱՄՆ իր արվեստը տարածելու համար, համակարգը կոչվել է *Բրազիլական ջիու-ջիթսու* և *Գրեյսի ջիու-ջիթսու*։ Jiu-jitsu-ն Արևմուտքում անվան ամենահին գրելաձևերից է։ Այլ ճիշտ գրելաձևերն են՝  ***jujitsu*** և ***ju-jitsu***։

Այս մարտարվեստը երբեմն կոչվում է Գրեյսի Ջիու-ջիթսու (GJJ), բայց այս անվանումը միայն ապրանքանիշ է, և վերաբերում է այն ոճին, որը ուսուցանվել է նրա և նրանց ուսուցիչների կողմից։ Գրեյսի ընտանիքի այլ անդամներ, անձնավարում են մարտարվեստը, ինչպես օրինակ՝ «Չարլզ Գրեյսի Ջիու-ջիթսու» կամ «Հենզո Գրեյսի Ջիու-ջիթսու», և նույն կերպ Մաչադա եղբայրները այն կոչում են իրենց անուններով՝ «Մաչադա Ջիու-ջիթսու» (MJJ)։ Այս բոլոր ճյուղերն ունեն իրենց ուրույն մոտեցումները, որոնք հավաքագրված են Բրազիլական ջիու-ջիթսույի մեջ։ Այսօր կա Բրազիլական ջիու-ջիթսույի երեք գլխավոր ճյուղեր՝ *Gracie Humaita, Gracie Barra* և *Carlson Gracie Jiu-Jitsu։* Արմատները գալիս են Գրեյսի ջիու-ջիթսույից։

### Զարգացում

1914 թվականին Միցույո Մաէդան ժամանել է Բրազիլիա, որտեղ ապրել է հաջորդ մի քանի տարիներին։ Այնտեղ նա հանդիպել է Գաստան Գրեյսին։ 1916 թվականին Գաստանի 14 տարեկան տղան հետևելով արվեստի ցուցադրությանը, որոշել է ուսումնասիրել այն։ Մաէդան ընդունել է նրան աշակերտների մեջ և նա դարձել է վարպետ իր եղբոր՝ Էլիու Գրեյսի հետ, հիմք դնելով ժամանակակից բրազիլական Գրեյսի Ջիու-ջիթսույին։

1921 թվականին Գաստան Գրեյսը իր ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ռիո դե Ժանեյրո։ Էլիուն երիտասարդ ժամանակ հիվանդ էր և բժշկի արգելքի պատճառով չէր կարող զբաղվել մարզումներով, բայց Էլիուն սովորել է իր եղբայրներին նայելով։ Նա կարողացել է հաղթահարել իր հիվանդությունները։ Նա նույնպես համարվում բրազիլական ջիու-ջիթսույի հիմնադիրներից մեկը։

### Հռչակում

Բրազիլական ջիու-ջիթսուն հայտնի է դարձել 1990-ականներին, երբ վարպետ Ռոյս Գրեյսը հաղթել է առաջին, երկրորդ և չորրորդ *Ultimate Fighting Championship (UFC)*, այդ ժամանակ միակ մրցաշարն էր, որը միավորում էր տարբեր մարտարվեստների ներկայացուցիչների։ Ռոյսը հաճախ մարտնչում էր շատ լուրջ հակառակորդների հետ, որոնք կիրառում էին մի քանի ոճեր, ներառյալ բռնցքամարտ, կարատե, ձյուդո, թաեքվանդո և ըմբշամարտ։ Տպավորիչ են եղել նրա հաղթանակները, նրա հակառակորդները զգալիորեն գերազանցել են իրեն։ Այդ ժամանակից սկսած ԲՋՋ-ն դարձել է հիմնական մարտարվեստ «ընդհանուր մենամարտով» զբաղվողների համար և ստացել է մեծ հարգանք։ Ներկայումս աշխարհում անցկացվում են ԲՋՋ-ի մի շարք մրցաշարեր, օրինակ՝ *No-Gi Submission Grappling Tournaments*, *ADCC Submission Wrestling World Championship։*

Գարդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Virgílio, Stanlei.* Conde Koma - O invencível yondan da história. — Editora Átomo, 2002. — С. 93. — ISBN 85-87585-24-X
2. 1 2 3  *Virgílio Stanlei* Conde Koma invencível yondan da história. — Editora Átomo, 2002. — С. 22–25. — ISBN 858758524X
3. ↑  *Virgílio, Stanlei.* Conde Koma - O invencível yondan da história. — Editora Átomo, 2002. — 72–73 с. — ISBN 85-87585-24-X
4. ↑  Смотрите дзюдо и Кано, Дзигоро.
5. ↑  *Kano, Jigoro.* Jiu-Jitsu (Judo). — Tokyo, Japan: Board of Tourist Industry, Japanese Government Railways, 1937. — С. 59. Смотри детали, включая оригинальную обложку книги здесь.
6. ↑  As also evidenced by the title of the book *Gregory, O.H. & Tsunejiro, Tomita.* Judo: The Modern School of Jiu-Jitsu. — Chicago, USA, 1907.
7. ↑  
*Hancock, H. Irving & Higashi, Katsukuma.* The Complete Kano Jiu-Jitsu (Judo). — New York: G. P. Putnam & Sons, 1905. — С. предисловие. — 544 с.
8. ↑  *Motomura, Kiyoto.* Budō in the Physical Education Curriculum of Japanese Schools. — Auckland: Budo Perspectives, 2005. — 233—238 с.
9. ↑  *Хензо и Хойлер Грэйси.* Текущая революция в мире боевых искусств // Бразильское джиу-джитсу: теория и техника = Brazilian jiu-jitsu: theory and technique. — 1-е изд. — Ростов-на-Дону: «Феникс», 2005. — С. 20. — 272 с. — ISBN 5-222-06856-0
10. ↑  *Virgílio, Stanlei.* Conde Koma - O invencível yondan da história. — Editora Átomo, 2002. — 93–104 с. — ISBN 85-87585-24-X
11. ↑  Untangling a sport that transcends style Chad Edward The Cincinnati Enquirer Oct. 30, 2007 12:05 PM

Գրականություն
-------------

* Official IBJJF rules Արխիվացված 2011-07-18 Wayback Machine 5 հունվար 2010(անգլ.)
* Gastao and Helio Gracie talk about Gracie Jiu-Jitsu — հարցազրույց (1997 թվական) *Gracie Jiu-Jitsu Videos*(անգլ.)
* IFBJJ Graduation SystemԱրխիվացված 2011-08-07 Wayback Machine 5 հունվար 2010(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

### Պաշտոնական

* «Gracie Brazilian Jiu Jitsu History». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 14-ին.(անգլ.)
* «Gracie Barra». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 14-ին.(անգլ.)
* Էլիյու Գրեյսի (վավերագրական ֆիլմ)
* Գրեյսի ընտանիքը և խառը ըմբշամարտի առաջացումը (վավերագրական ֆիլմ)

### Տեխնիկայի օրինակներ

* No-Gi Brazilian Jiu-Jitsu Technique Videos Արխիվացված 2009-03-14 Wayback Machine(անգլ.)
* Videos of Brazilian Jiu-Jitsu Techniques(անգլ.)

### Դպրոցների ցանկեր

* SubFighter School Directory Արխիվացված 2019-05-31 Wayback Machine(անգլ.)
* BJJZone.com School Directory(անգլ.)

### Մրցումների արդյունքները

* IBJJF/CBJJ Tournament Results Արխիվացված 2009-09-18 Wayback Machine(անգլ.)
* CBJJO Tournament Results(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բրազիլական ջիու-ջիթսու» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7632836-3 · LCCN: n2005004936 · VIAF: 175946405 · WorldCat VIAF: 175946405 |

 |