|  |
| --- |
| **Ամազոնյան վիկտորիա** |
| Ամազոնյան վիկտորիաԱմազոնյան վիկտորիա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | *Nymphaeales* |
| **Ընտանիք** | Հարսնամատազգիներ (Nymphaeaceae) |
| **Ցեղ** | Վիկտորիա *(Victoria)* |
| **Տեսակ** | **Ամազոնյան վիկտորիա** *(V. amazonica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Victoria amazonica***Klotzsch, 1847 |

**Ամազոնյան վիկտորիա**ն (լատ.՝ Victoria amazonica) մեծ, ջրային տրոպիկական խոտաբույս է։ Հանդիպում է աշխարհի ամենաջրառատ գետի՝ Ամազոնի ծանծաղուտներում։ Այն բավականին տարօրինակ և զարմանահրաշ բույս է, որը բաղկացած է ջրի մակերեսին լողացող 1,5-ից մինչև 2,0 մետր տրամագիծ ունեցող 1-2 հսկայական տերևներից, մինչև 2 մետր երկարությամբ տերևակոթունից և հսկայական ծաղիկներից։

Հայտնագործում
-------------

Ամազոնյան վիկտորիայի ծաղիկը 1851 թվական
Ամազոնյան վիկտորիայի ծաղիկը 1851 թվական
Բույսը հայտնաբերել է անգլիացի ճանապարհորդ Ռիչարդ Շոմբբուրգը 1837 թվականին և ի պատիվ Անգլիայի թագուհու այն անվանել է վիկտորիա։ Հետագայում այն անվանվել է արքայական կամ ամազոնյան վիկտորիա։

Բնութագիր
---------

Ամազոնյան վիկտորիայի տերևները
Վիկտորիայի կլոր և տաշտականման տերևները ներքևից ծածկված են ուժեղ զարգացած ջլերի ցանցով։ Այն տերևին մեծ ամրություն է տալիս և ունի օդով լցված ամուր հյուսվածքներ, որոնց շնորհիվ տերևը ոչ միայն մնում է ջրի մակերեսին, այլև հեշտությամբ կարող է պահել մինչև 50 կիլոգրամ ծանրություն։ Այսինքն՝ նա իր վրա հեշտությամբ կարող է պահել 14-15 տարեկան երեխա։ Ինչպես պատմում են ճանապարհորդները վիկտորիայի վրա հավաքված ջրում, ինչպես տարրայում, լողանում են զանազան թռչուններ։ Զարմանահրաշ են նրա հսկայական ծաղիկները, դրանց տրամագիծը անցնում է 25-40 սանտիմետրից։ Ծաղկումը տևում է ուղիղ 2 ցերեկ և 2 գիշեր։ Ծաղիկները խիստ բուրումնավետ են, երեկոյան փակվում են և առավոտյան բացվում։ Սպիտակ են՝ կարմրավարդագույն միջնամասով, սակայն ծաղկման հաջորդ օրը բազմազան գունավորում են ստանում՝ մոռագույն կարմիրից մինչև մուգ բոսորագույն։ Երբ միջատների միջոցով տեղի է ունենում ծաղիկների փոշոտումը, դրանք անմիջապես խոնարհվում են, սուզվում ջրի մեջ և այստեղ կազմավորում պտուղը՝ ոլոռի մեծությամբ սև, չափազանց համեղ սերմերով։ Այս հրաշալի բույսի տերևակոթունները, տերևների ներքին մակերեսը, ծաղկակիր ցողունները և ծաղկի բաժակաթերթիկները ծածկված են սուր և խիտ փշերով, որպեսզի գետում վխտացող ագահ, բուսակեր ձկները չհոշոտեն դրանք։ Արքայական վիկտորիան խիստ քմահաճ բույս է։ Նա աճում է միայն այնպիսի ջրերում, որոնց ջերմաստիճանը 25-ից չի իջնում 30-ից չի բարձրանում։ Ահա թե ինչու մեր պայմաններում հնարավոր է այս հրաշալի բույսն աճեցնել միայն հատուկ ջերմատներում, որտեղ ջրի ջերմաստիճանը մշտապես պահպանվում է այդ սահմաններում։ Սերմերի հասունացումը տևում է մինչև երկու ամիս։ Վայրի բնության պայմաններում բույսը կարող է ապրել մինչև հինգ տարի։

Տարածում
--------

Ամազոնյան վիկտորիան հանդիպում է Ամազոն գետի ափում, Բրազիլիայում և Բոլիվիայում, ինչպես նաև Գայանա գետում, որը թափվում է Կարիբյան ծովը։ Պարոն Վիլիամ Ջեքսոն Հուկերը կարծում էր, Հարավային Ամերիկայի խաղաղօվկիանոսյան գետի առափնյա շրջանները չեն համապատասխանում բույսի բնական աճման համար, որի պատճառը գետի փոքր-ինչ արագ հոսքն է։

Այլ տեսակ
---------

Հայտնի է վիկտորիայի մեկ այլ տեսակ՝ խաչանման վիկտորիան (Victoria cruciana), որը տարածված է նույնպես Հարավային Ամերիկայում՝ Պարանա գետի ծանծաղուտներում։ Վիկտորիայի այս տեսակը, իհարկե, իր չափերով և շքեղությամբ զիջում է արքայական վիկտորիային։ Այնուամենայնիվ, սա ևս համարվում է բուսական աշխարհի հրաշալիքներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Victoria regia
2. 1 2  Victoria regia (виктория королевская или виктория амазонская)
3. ↑  Հարությունյան Լ.Վ՚ (2003)։ *Հետաքրքրաշարժ բուսաբանություն*։ Երևան: Երևանի Հայբուսակ հրատարակչություն։ էջ 45
4. 1 2 3 4  [ Виктория амазонская или кувшинка Виктория регия (лат. Victoria amazonica) (չաշխատող հղում)
(Ստուգված է 8 փետրվարի 2013)](չաշխատող հղում)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4188217-9 · LCCN: sh86007534 · Microsoft: 2778615236 · NKC: ph779468 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Victoria amazonica* | 
* Վիքիցեղեր: Victoria amazonica
* BioLib: 61619
* EoL: 2865660
* EPPO: VIJAM
* GBIF: 5553148
* GRIN: 41592
* iNaturalist: 179027
* IPNI: 605775-1
* ITIS: 896690
* MoBotPF: 282918
* NCBI: 85961
* PalDat: Victoria\_regia
* Plant List: tro-22600136
* PLANTS: VIAM9
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:605776-1
* Tropicos: 22600136
* uBio: 5897287

 |
|  |
| *Euryale amazonica* | 
* GBIF: 5553180
* GRIN: 408630
* IPNI: 605346-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:605346-1
* Tropicos: 22600138

 |

 |