**Շիկինյա (Չիկինյա) Գոնզագա** (պորտ.՝ Chiquinha Gonzaga, իսկական անունը՝ Ֆրանսիսկա Էդվիժես Նևես Գոնզագա պորտ.՝ Francisca Edwiges Neves Gonzaga, հոկտեմբերի 17, 1847(1847-10-17), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիայի կայսրություն - փետրվարի 28, 1935(1935-02-28), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա), բրազիլացի առաջին կին կոմպոզիտորը, դաշնակահարուհի, դիրիժոր։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանսիսկա Նևես Գոնզագան ծնվել է 1847 թվականի հոկտեմբերի 17-ին, եղել է բարձրաստիճան սպա (հետագայում՝ մարշալ) Ժոզե Բազիլեու Նևես Գոնզագայի (պորտ.՝ Jose Basileu Neves Gonzaga) և խառնածին Ռոզա Մարիա դե Լիմայի (պորտ.՝ Jose Basileu Neves Gonzaga)՝ արտամուսնական կապից ծնված երեխան։ Ավելի ուշ, հակառակ ընտանիքի դիմադրությանը, Ժոզե Բազիլեուն ոչ միայն ճանաչել է դստերը, այլև ամուսնացել Ռոզայի հետ։

Ֆրանսիսկան լավ կրթություն է ստացել 19-րդ դարի կնոջ տեսանկյունից։ Նրան սովորեցրել են կարդալ, գրել, սովորել է օտար լեզուներ, մաթեմատիկա, կատեխեզիս, մեծ ուշադրություն են հատկացրել երաժշտության կրթությանը։ Արդեն 11 տարեկան հասակում նա ստեղծել է իր առաջին երգը։

1863 թվականին հոր ցանկությամբ նա ամուսնացել է ձեռնարկատեր Ժասիտու Ռեբեյրու դու Ամարալի հետ (պորտ.՝ Jasinto Ribeiro do Amaral)։ Ամուսնությունը հաջող չի եղել․ ամուսինն արգելել է երաժշտությամբ զբաղվել։ Ամուսնությունից ծնվել են երեք երեխաներ՝ Ժուան Գալբերտուն (1864-?), Մարիա դու Պատրոսինյոն (1865-?) և Իլարիոն (1868-?)։

1869 թվականին Ֆրանսիսկան վերջնականապես լքել է ամուսնուն։ Նա եղել է կաթոլիկ Բրազիլիայի առաջին կինը, որին հաջողվել է հասնել ամուսնալուծության։ Նրա դուստր Մարիան դաստիարակվել է պապի ու տատի ընտանիքում և նունիսկ նրանց իր ծնողները համարել, իսկ որդին՝ Իլարիոնը, մնացել է ամուսնու մոտ։ Շիկինյա Գոնզագան մտերմացել է նշանավոր ֆլեյտահար Ժոակիմ Անտոնիու դա Սիլվա Կալադուի հետ (պորտ.՝ Joaquim Antonio da Slva Callado, 1848—1880), որը համարվում է բրազիլական *շորո* ժանրի հիմնադիրը։ Ժանրն իր մեջ միավորում է աֆրիկյան ու եվրոպական երաժշտության տարրերը։ Հենց Կալադուն է Ֆրանսիսկային երաժշտական աշխարհ մտցրել, որտեղ նա հայտնի է դարձել *Շիկինյա Գոնզագա* անունով (*Շիկինյան* *Ֆրանսիսկայի* կրճատ տարբերակն է)։ Նա Ֆրանսիսկային որպես դաշնակահար հրավիրել է իր *Choro do Callado* խումբը և նրան նվիրել «Բոլորի սիրելին» (պորտ.՝ Querida por Todos, 1865) կոմպոզիցիան։ Գումար վաստակելու նպատակով նա սկսում է դաշնամուրով պիեսներ նվագել տոներին, երաժշտական միջոցառումներին, երաժշտության դասեր տալ։ Շիկինյա Գոնզագան որպես երաժիշտ դարձել է առաջին կինը, որ կատարել է շորո երաժշտություն, որը բարձր հասարակության մեջ համարվում էր ցածր ոճի ժանր։

Ընտանիքից ու հասարակությունից լքված՝ Ֆրանսիսկա Գոնզագան սկսում է հանդիպել երիտասարդ ինժեներ Ժուան Բատիստա դե Կարվալիոյի հետ (պորտ.՝ João Batista de Carvalho)։ Նրանք միասին լքում են Ռիո դե Ժանեյրոն և մի քանի տարի անցկացնում գյուղական մի բնակավայրում։ 1876 թվականին ծնվում է նրանց դուստր Ալիսան, սակայն իմանալով Ժուանի անհավատարմության մասին՝ Շիկինյան շքում է նրան՝ դստերը թողնելով Ժուանի հետ։ Այնուհետև Շիկինյան որդու՝ Ժուան Գուալբերտուի հետ վերադառնում է Ռիո դե Ժանեյրո և շարունակում ընդհատված երաժշտական կարիերան։

1877 թվականին Շիկինյան առաջին հաջողությունն է ունենում որպես կոմպոզիտոր։ Նրա «Հմայիչը» (պորտ.՝ Atraente) պոլկան մեծ հաջողություն է ունենում։ Շիկինյա Գոնզագան հեղինակել է ընդհանուր առմամբ 250 կոմպոզիցիա՝ պոլկաներ, վալսեր, *մատչիշ* ոճի 41 պիես (դրանք քողարկվել են «բրազիլական տանգո» ոճի ներքո)։ 1885 թվականին դարձել է Բրազիլիայում առաջին կին դիրիժորը՝ ներկայացնելով Պալյարես Ռիբեյրայի՝ մեկ գործողությամբ օպերան։ 1899 թվականին գրել է «Մի կո՛ղմ քաշվք, ես ուզում են անցնել» (պորտ.՝ O Abre Alas) երգը, որը դարձել է դիմակահանդեսային առաջին երգը։

Շիկինյա Գոնզագան ակտիվ մասնակցություն է ունեցել երկրի քաղաքական կյանքին, հանդես եկել Բրազիլիայում ստրկությունը վերացնելու կոչերով, մասնակցել ցույցերի։

1899 թվականին նա հանդիպել է Ժուան Բաուտիստու Ֆերնանդես Լաժեի հետ։ Շիկինյան արդեն 52 տարեկան էր, իսկ Ժուանը՝ 16։ Շիկինյան նրան ներկայացնում էր որպես իր որդի։ Նրանց սիրավեպը շարունակվել է մինչև Շիկինյայի մահը։ 1900-ական թվականներին սիրահարներն այցելել են Եվրոպա։ Ճամփորդության ընթացքում Շիկինյան երաժշտական խանութներից մեկում հայտնաբերել է իր ստեղծագործությունների նոտաները, որոնք հրատարակված են եղել առանց իր իրավունքի։ 1909 թվականին, Բրազիլիա վերադառնալով, Շիկինյա Գոնզագան ակտիվ պայքար է սկսել հեղինակային իրավունքները պաշտպանելու համար։ 1916 թվականին Բրազիլիայի կոնգրեսը հաստատել է քաղաքացիական օրենսգիրքը, որը ներառել է հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը։ 1917 թվականին Շիկինյա Գոնզագան մտել է այդ ժամանակ հիմնադրված «Թատերական հեղինակների բրազիլական միության» մեջ։

Գոնզագան մահացել է 1935 թվականի փետրվարի 28-ին։

Կինոյում
--------

* 1999 թվականին «Գլոբո» ստուդիան նկարահանել է «Շիկինյա Գոնզագա» կենսագրական սերիալը։ Գլխավոր դերը կատարել են Գաբրիելա Դուարտեն (Շիկինյան երիտասարդ տարիքում) և Ռեժինա Դուարտեն։
* 2006 թվականին «Բրազիլիա 18 %» ֆիլմում նրա դերը մարմնավորել է դերասանուհի Բեթ Մենդեսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  *Itaú Cultural* Enciclopédia Itaú Cultural (порт.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
3. 1 2 3 4 5  Musica Brasilis Project

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (порт.)
* Շիկինյա Գոնզագան *muslib.ru* կայքում(չաշխատող հղում)
* Շիկինյա Գոնզագայի մասին (порт.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շիկինյա Գոնզագա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Musopen · Spotify · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 15041179 · BNE: XX1779975 · BNF: 124057457 · CiNii: DA15030049 · GND: 119516624 · ICCU: DDSV024274 · ISNI: 0000000083573517 · LCCN: n82234827 · PTBNP: 1583307 · SUDOC: 180071130 · VIAF: 13145857770423020619 · WorldCat VIAF: 13145857770423020619 |

 |

 |