recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ուլան Բատորի պատմության և վերակառուցման թանգարան** (մոնղ.՝ Улаанбаатар хотын Түүх шинэчлэн байгуулалтын музей), Մոնղոլիայի մայրաքաղաք Ուլան Բատորի պատմությանը նվիրված թանգարան, որը գտնվում է քաղաքի Բայանզուրխի շրջանում (5-րդ խորոն)։ Թանգարանի շենքը համարվում է 20-րդ դարի սկզբի Մոնղոլիայի ճարտարապետական հուշարձան։

Շինության պատմություն
---------------------

1904 թվականին շենքը կառուցել է ռուս վաճառական բուրյաթ Ցոգտո Բադմաժապովը՝ անձնական նպատակներով։ 1921 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին այստեղ են տեղակայված եղել Մոնղոլիայի ժողովրդական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեն, կառավարությունը, սպառազինությունների միացյալ շտաբը, այստեղ է աշխատել Դամդինի Սուխե-Բատորը։ 1930-ականներին շենքում տեղակայված է եղել Տուվայի Ժողովրդական Հանրապետության դեսպանությունը, այնուհետև տունը հանձնվել է Սուխե-Բատոր թանգարանին։ Սակայն, 1953 թվականին, Չոյբալսանի մահից և Սուխե-Բատորի և Չոյբալսանի համատեղ թանգարան կազմակերպելու որոշումից հետո շենքում տեղակայվել է տպարան։

Ցուցադրություն
--------------

1956 թվականի հուլիսի 9-ին շենքում բացվել է Ուլան Բատորի պատմությանը նվիրված առաջին ցուցահանդեսը։ 1960 թվականին, ՄԺԴԿ Կենտրոնական կոմիտեի որոշմամբ, ցուցահանդեսը մշտական է դարձել և տեղակայվել այդ շենքում` դրանով իսկ հիմնելով քաղաքի պատմության թանգարան։ 1970 թվականին Նախարարների խորհրդի որոշմամբ թանգարանի շենքը որպես ճարտարապետական հուշարձան, պաշտպանության տակ է վերցվել։ Թանգարանում ցուցադրվում են ցուցանմուշներ Ձանաբաձարի ժամանակներից մինչև մեր օրեր։ Թանգարանային հավաքածուն պարունակում է 134 փաստաթուղթ, 224 արծաթե իրեր, 30 հնագիտական գտածո, 16 երկրաբանական պատկեր, 132 պատմական ցուցանմուշ, 335 նկար, 77 տպագրական տախտակ և փորագրություն, 54 գծագրեր, սխեմաներ և մակետներ, 898 լուսանկար, 36 ալբոմ, 1883 սլայդներ, նեգատիվներ և դիաֆիլմեր, 27 աուդիո և վիդեո ձայնագրություններ, 62 հուշանվերներ, 234 գրքեր՝ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 3832 ցուցանմուշներ։

Թանգարանների միջազգային օրը (մայիսի 18), Երեխաների համաշխարհային օրը (հունիսի 1), քաղաքի օրը (հոկտեմբերի 26), անկախության օրը (դեկտեմբերի 26), թանգարանում մուտքի վճար չի գանձվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Улаанбаатарын музейн нээлттэй хаалганы өдөр Archived 2014-12-22 at the Wayback Machine.
*Ուոլթ Դիսնեյի մեթոդի* հեղինակ Ռոբերտ Դիլթս
**Ուոլթ Դիսնեյի մեթոդ,** պատկանում է ստեղծարարության մեթոդիկաների շարքին, որն անց է կացվում դերային խաղի ձևով, որտեղ մասնակիցները դիտարկվող հարցը քննարկում են երեք տեսադաշտերից՝ ստեղծագործական, իրատեսական և ծայրահեղական։ Մեթոդիկան իր անվանումը ստացել է ի պատիվ ամերիկացի հանրահռչակ մուլտիպլիկատոր Ուոլթ Դիսնեյի։ Սակայն մեթոդի հեղինակը Ռոբերտ Բ. Դիլթսն է։ Մեթոդը հայտնի է նաև Նեյրո-լեզվաբանական ծրագրավորման մեջ՝ որպես ՆԼԾ-ի ռազմավարական մոդել։

Կիրառման տեխնիկա
----------------

Մեթոդը կարող է կիրառվել ինչպես անհատների կողմից, այնպես էլ՝ խմբերում։ Խմբային կիառության ժամանակ մասնակիցները զբաղեցնում են երեք դերեր։

* Երազողը ստեղծագործական, էնտուզիաստ մարդու դեր է իրականացնում, ով առաջ քաշված խնդրին տալիս է զանազան, երբեմն նույնիսկ անհավանական լուծումներ
* Իրատեսը զբաղեցնում է ողջախոհ և պրագմատիկ դիրք և առաջարկում է, թե ինչպես կարելի է լուծել խնդիրը այն պլանավորելու, վերակառուցելու և հստակ քայլերը դուրս բերելու միջոցով։
* Քննադատը փորձում է գնահատել գաղափարի արժեքը, գտնում է արված առաջարկությունների մեջ առկա սխալները։

Դերային խաղի ընթացքում մասնակիցները կարող են պարբերաբար փոփոխել իրենց դերերը և շարունակել քննարկումը այնքան ժամանակ, քանի դեռ խնդրի որոշումը չի գտնվել։

Երբեմն կիրառում են նաև այս մեթոդի զարգացված տեսակը, երբ առկա դերերից բացի լինում է նաև ազատ դիտորդ։ Չեզոք դիրքից խնդրին նայելու շնորհիվ հնարավոր է լինում գտնել, ինչպես առավել արդյունավետ, այնպես էլ խնդրի լուծման չեզոք տարբերակներ։ Ուոլթ Դիսնեյի եռաչափ պլանավորման մեթոդիկայի առավել զարգացած տեսակներից է նաև Էդվարդ դե Բոնոյի կողմից առաջարկված Մտածելու վեց գլխարկների մեթոդիկան։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Encyclopedia of Systemic Neuro-Linguistic Programming and NLP New Coding. Պաշտոնական կայք (անգլ.)
* "NLP UND HYPNOTHERAPIE" Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. Հարցազրույց Ռոբերտ Դիլթսի հետ, 1993 թվականի հոկտեմբեր (գերմ.)
* 2017 Summer Program. NLP մեթոդի հեղինակ Ռոբերտ Դիլթսի պաշտոնական կայք

Աղբյուրներ
----------

* Robert B. Dilts: Strategius of Genius. Volume I: Aristotle, Sherlock Holmes, Walt Disney, Wolfgang Amadeus Mozart. Meta Publications, Capitalo (California/USA) 1994.
* Robert B. Dilts, Todd Epstein: Tools for dreamers. Meta Publications, Capitalo (California/USA) 1991.
Սպրոտը Բոսնիա և Հերցեգովինայի մշակույթի կարևորագույն մասերից մեկը։ Հարավսլավիայի մարզիկների մեծ մասը ծնվել են Բոսնիա և Հերցեգովինայում։

Սպորտաձևեր
----------

### Բասկետբոլ

Տղամարդկանց բոսնիական բասկետբոլային ամենախոշոր ակումբը համարվում է «Բոսնա»-ն, որը 1978-1979 թվականների մրցաշրջանին նվաճել է Չեմպիոնների գավաթը։ Կանանց ակումբներից ավելի հայտնի է Տուզլայի «Միասնությունը», որը 1979 թվականին Ֆլորենցիայում նվաճել է Եվրոպայի կանանց գավաթը։ Տղամարդկանց հավաքանակը հաճախ խաղում է Եվրոպայի առաջնությունում, սակայն 1993 թվականից ոչ մի անգամ չի հայտնվել լավագույն ութնյակում։

### Բռնցքամարտ

Ամենահայտնի բռնցքամարտիկը համարվում է Մարիան Բենեշը (միջին քաշ), որը հաղթել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի, Հարավսլավիայի և Եվրոպայի առաջնությունները։ 1978 թվականին, արդեն պրոֆեսիոնալ ռինգում, Բենեշը հաղթել է աշխարհի նախկին չեմպիոն Էլիշա Օբեդին։ Միջին քաշի ևս մեկ բռնցքամարտիկ է Անտոն Յոսիպովիչը, որը համարվում է 1984 թվականի օլիմպիական չեմպիոն։ Ժամանակակից սիրող բռնցքամարտիկներից առանձնացնում են Մենմուն Հաջիչին, որը համարվում է 2008 թվականի Եվրոպայի առաջնության բռոնզե մրցանակակիր։

### Հանդբոլ

Բոսնիա և Հերցեգովինայի հանդբոլի հավաքականը անգամ չի մտնում եվրոպական հանդբոլի «միջակների» կազմում։ Ձեռնագնդակի ամենահայտնի ակումբը Բանյա Լուկա քաղաքի «Բորաց»-ն է, որը համարվում է Հարավսլավիայի յոթակի չեմպիոն և 1976 թվականի Եվրոպայի Գավաթի հաղթող։

### Թեթև ատլետիկա

Հարավսլավիայի հավաքականի կազմում հանդես են եկել մեծ քանակով բոսնիական ատլետներ։ Այժմ բոսնիացիները այս սպորտաձևում երևալի արդյունքներ ցույց չեն տալիս։

### Կարատե

Կարատեի ամենահայտնի ակումբը Տուզլա քաղաքի «Տուզլա-Սինալցո»-ն է, որը պատրաստում էր Հարավսլավիայի պրոֆեսիոնալ կարատեստներին։

### Ֆուտբոլ

Ֆուտբոլը համարվում է երկրի ամենահայտնի սպորտաձևը, որը դեռևս հայտնվել է Ավստրո-Հունգարիայի ժամանակ, 1903 թվականին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո բոսնիական ֆուտբոլը վերելք ապրեց։ 1967 և 1985 թվականներին Հարավսլավիայի չեմպիոն է դարձել «Սարաևո» ակումբը, նաև 1972 թվականին հաղթանակ ձեռք բերեց «Ժելեզնիչար» ակումբը։ Հարավսլավիական հավաքականի բոսնիական խաղացողներին առանձնանում են Յոսիպ Կատալինսկին, Դուշան Բաևիչը, Իվիցա Օսիմը, Սաֆետ Սուշիչը և Միրսադ Ֆազլագիչը։

### Շախմատ

Բոսնիայի շախմատի հավաքականը յոթ անգամ դարձել է Հարավսլավիայի շախմատի առաջնության հաղթող։ Շախմատային օլիմպիադաներում ամենաբարձր ձեռքբերումը համարվում է 1994 թվականին Լիոնում զբաղեցրած 2-րդ հորիզոնականը։ Ամենահայտնի շախմատային ակումբը համարվում է Բորկի Պրեոևիչի խումբը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Basketball Club "Bosna" not dissolved, changed name to "Bosna Royal", Al Jazeera Balkans, 22 October 2014.
2. ↑  Club Assembly Decides: "Students" from now on KK Bosna Royal Archived 2014-10-23 at the Wayback Machine. Avaz daily, Sarajevo. 21 October 2014.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բոսնիա և Հերցեգովինայի Կառավարության պաշտոնական կայքէջ, Սպորտի և մշակույթի նախարարության էջ Archived 2019-07-06 at the Wayback Machine. (բոսն.)
| **՞** |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ուռենի |
|
|
| Տեսակ | Ուռենի բարձր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salicaceae excelsa

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուռենի բարձր** (լատին․՝ Salicaceae excelsa), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ խոշոր ծառեր են 15-25 մ բարձրությամբ և 60-120 մ բնի տրամագծով։ Բնի, բազմամյա ճյուղերի կեղևը գորշ է, ծածկված երկայնական ճաքերով։ Գեներատիվ և վեգետատիվ բողբոջները արտաքինից չեն տարբերվում, ձվաձև նշտարաձև են կամ ձվաձև եռանկյուն, մինչև 2,5 մմ լայնությամբ, մեջքի կողմում խիստ փքված։ Տերևները նշտարաձև են, սրածայր, մանրատամնաեզր։ Խեժ չեն արտազատում, տափակ են, հաստավուն։ Տերևակոթունները տերևաթիթեղի հիմքում ունեն 2 գեղձիկներ։ Կատվիկները գտնվում են տերևակալած կոթունների վրա։ Ծաղկակից թեփուկները մեծ մասամբ 1 մմ-ից լայն են, ծաղկման սկզբում թարթիչաեզր։ Արական ծաղկաբույլերում կան 2, իսկ իգականներում 1 նեկտարանոցներ։ Առէջները երկուսն են, դրանց թելիկները ծածկված են խիտ աղվամազով։ Փոշանոթների երկարությունը հասնում է 0,7 —0,9 մմ-ի։
Հասուն տուփիկի երկարությունը կազմում է 5-7 մմ։ Սռնակի երկարությունը սպիի հետ միասին 0,8-1,5 մմ է։ Սպին երկճյուղված է։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները (տուփիկները) հասունանում են մայիս-հունիսին։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Սիրիայում, Արևմտյան Հայաստանում, Իրանում, Աֆղանստանում, Արևմտյան Չինաստանում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան և կենտրոնական շրջաններում, Սևանի ավազանում, Զանգեզուրում, որտեղ աճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտին, գետերի, առուների և ջրավազանների ափերին։ Անհիշելի վաղ ժամանակներից մշակվում է Իսրայելից և Սիրիայից մինչև Կաշգարիա, Քաշմիր և նույնիսկ մինչև Արևմտյան Հանսու։ Մշակվում է նաև Հայաստանում, որպես դեկորատիվ, դիմացկուն ծառ։ Լեռներն է բարձրանում մինչև 2000-2500 մ ծովի մակերևույթից բարձր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 250։
**Ֆոնտենբլոյի պայմանագիր**, կնքվել է 1814 թվականի ապրիլի 11-ին Ֆոնտենբլոյի դղյակում մի կողմից Նապոլեոն Բոնապարտի և մյուս կողմից Ավստրիական ու Ռուսական կայսրությունների, ինչպես նաև Պրուսական թագավորության ներկայացուցիչների մեջ, որի համաձայն դաշնակիցները հեռացնում էին Նապոլեոնին Ֆրանսիական կայսրության գահից և աքսորում նրան Էլբա կղզի։

Նապոլեոնի հրաժարումը գահից
--------------------------

1814 թվականի մարտի 31-ին Փարիզի կապիտուլյացիայից հետո Ֆրանսիայի սենատն ապրիլի առաջին օրերին դեկրետ է ընդունում Նապոլեոնին գահից զրկելու մասին։ 1814 թվականի ապրիլի 4-ին Ֆոնտենբլոյի դղյակում Նապոլեոն իր մարշալների ճնշման տակ ստորագրում է հայտարարություն ձևականորեն հրաժարվելով գահից հօգուտ որդու` Նապոլեոն II, իսկ խնամակալ է նշանակում կնոջը` Մարիա-Լուիզային, սակայն դաշնակիցները մերժում են գահից հրաժարվելու այս պայմանները։

Ալեքսանդր I պնդմամբ 1814 թվականի ապրիլի 6-ին Նապոլեոնը ստորագրում է փաստաթուղթ որով հրաժարվում է Ֆրանսիայի գահից իր և իր հաջորդների անունից։ Նույն օրը Սենատը թագավոր է հռչակում Լյուդովիկոս XVIII-ին։

Ֆոնտենբլոյի պայմանագրի պայմաններ
--------------------------------

Ֆոնտենբլոյի դղյակի այն սենյակը, որտեղ կնքվել է պայմանագիրը
Նապոլեոնի գահից հրաժարումի պայմանների քննարկումը Ռուսաստանի, Պրուսիայի, Ավստրիայի, Հունգարիայի և Բոհեմիայի ներկայացուցիչների միջև շարունակվեց մինչև 1814 թվականի ապրիլի 11-ը։ Պայմանագրի համաձայն Նապոլեոնը և Մարիա-Լուիզան պահպանում էին կայսեր և կայսրուհու տիտղոսները, սակայն զրկվում էին Ֆրանսիայի նկատմամբ իշխանությունից։ Նրանց ժառանգներին նույնպես արգելվում էր հակավնել Ֆրանսիայի գահին։ Նապոլեոնի տիրապետությանն էր հանձնվում Էլբա կղզին, որի ինքնավարությունը երաշխավորվում էր դաշնակիցների կողմից, ինչպես նաև Նապոլեոնին իրավունք էր տրվում ունենալ անձնական թիկնազոր բաղկացած ոչ ավելի քան 400 մարդուց։ Մարիա-Լուիզան որպես անձնական տիրույթ էր ստանում իտալական Պարմա, Պիաչենցա և Գուաստալլու հերցոգությունները, որոնք կարող էր ժառանգել նրա արու զավակը։ Ֆրանսիայում Նապոլեոնի անշարժ գույքը և արքայական գանձերը անցնում էին Ֆրանսիայի թագավորությանը։

Մեծ Բրիտանիայի հատուկ կարծիք
----------------------------

Բրիտանական ներկայացուցիչները հրաժարվեցին ստորագրել պայմանագիրը քանի որ դրանով ճանաչվում էր Նապոլեոնի կայսերական տիտղոսը, մինչդեռ Մեծ Բրիտանիայի արքան համարում էր նրան բռնատիրող։ Սրանից բացի բրիտանական կառավարության կարծիքով Էլբա կղզին հարմար չէր Նապոլեոնին աքսորելու համար, քանզի այն շատ մոտ էր գտնվում Ֆրանսիայի և Իտալիայի ափերին, որտեղ Նապոլեոնն ուներ մեծաքանակ աջակիցներ։

Տես նաև
-------

* Փարիզի գրավումը (1814)

Արտաքին հղումներ
----------------

* of Fontainebleau (1814) Ֆոնտենբլոյի պայմանագրի տեքստը (անգլ.)
* в Фонтенбло (1814) Ֆոնտենբլոյի պայմանագրի տեքստը (ռուս.)
| **՞**Ֆորսիցիա միջին |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Բոգածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ձիթենազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ֆորսիցիա |
|
|
| Տեսակ | Ֆորսիցիա միջին |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Fontanesia intermedia Zab

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ֆորսիցիա միջին** (լատին․՝  Fontanesia intermedia Zab), ձիթենազգիներ ընտանիքի, ֆորսիցիա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 3 մ բարձրությամբ։ Տերևները երկարավուն ձվաձև են, երբեմն երկարավուն նշտարաձև, 8-12 սմ երկարությամբ, երբեմն՝ եռաբաժան (հաճախ լինում են բոլոր անցումները, ամբողջականից մինչև եռաբաժան), հիմքից մինչև երկարության մեկ երրորդը ամբողջաեզր, ավելի վերև՝ ատամնավոր։ Ծաղիկները սովորաբար հավաքված են փնջերով (մի քանիսը միասին)։ Բաժակը կարճ է, խողովակից։ Հիբրիդային ծագում ունի․ ստացվել է կանաչավուն և կախված ֆորսիցիաների տրամախաչումից։ Սերմնային բազմացման դեպքում բազմաթիվ փոփոխակներ (վարիացիա) է տալիս՝ նմանվելով ծնողներից մեկին կամ մյուսին։ Լուսասեր է, խոնավասեր, բավականին ցրտադիմացկուն։ Լավ է աճում ծ. մ. մինչև 1800 մ բարձրության վրա։ Ավելի բարձր հիպսոմետրական նիշերում խիստ ցրտահարվում է, ընդ որում հատկապես ծաղիկները տուժում են ուշ գարնանային ցրտահարություններից։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, բավականին շոգադիմացկուն է։

Տարածվածություն
---------------

Արարատյան դաշտի պայմաններում ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին՝ զբոսայգիների ու պուրակների դեռևս ձմեռային, անհրապույր բնապատկերն աշխուժացնելով գարնանային երանգով։ Ծաղկումը բավականին երկար է տևում՝ գրեթե 1 ամիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 242։
**Ստելո** (էսպերանտո՝ Stelo, բառացի՝ «աստղ», հոգնակի՝ *Steloj*), միջազգային դրամական միավոր, որն օգտագործել է էսպերանտո շարժումը 1945-1993 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Մեկ ստելո անվանական արժեքով կտրոն
Ստելոյի նախատիպը սպեսմիլոն էր՝ էսպերանտիստների արժույթը, որը գոյություն ուներ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ (ստելոյի որոշ մետաղադրամների պատկերներ փոխառված էին սպեսո մետաղադրամներից)։ Էսպերանտիստների Ունիվերսալ լիգան (էսպերանտո՝ Universala Ligo), որը ձևավորվել է ընդհատակում 1942 թվականին, հատում էր ստելոյով արտահայտված անվանական արժեքով մետաղադրամներ և կտրոններ, որոնք վաճառում էր որպես հուշանվերներ։

Բացի այդ, թողարկվել են հուշանվերային փոստային նամականիշեր, որոնց անվանական արժեքը նշված էր ստելոյով։

1977 թվականին ստելոյին տրվել է ֆիքսված արժեք՝ անկախ արժեզրկումից. 1 հոլանդական գուլդենը հավասար էր 2 ստելոյի։

1993 թվականին Ունիվերսալ լիգան լուծարվել է, և ստելոն նույնպես դադարել է գոյություն ունենալուց։

2010-ական թվականներին երիտասարդական էսպերանտո համաժողովների ժամանակ տարածվում էին 1, 3 և 10 ստելո անվանական արժեքներով պլաստիկ ժետոններ։

Էսպերանտո լեզվի քարոզիչ Ռընե դը Սոսյուրի 150-ամյակի կապակցությամբ ավստրիական դրամահատարանը թողարկել է 100 ստելո անվանական արժեքով արծաթե մետաղադրամ, որը մինչ օրս վաճառվում է։

Վերջին տարիներին նոր «Էսպերանտո արժույթներ» ստեղծելու փորձեր են իրականացվել. «մոնո» թղթադրամները, ինչպես նաև մոներո կրիպտոարժույթը։

Գրականություն
-------------

* «De stabiele munteenheid van de esperantisten: de stelo» Archived 2015-09-23 at the Wayback Machine. from 2000 Yearbook of *Europees Genootschap voor Munt- en Penningkunde*
* L. M. J. Boegheim, «Esperanto-Betaalpenningen» in *De Muntkoerier,* 3-1994, pp. 27-33
* «Esperanto and the Dream of a World Currency»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Stelaro. Historio
2. 1 2  Monero, learn Esperanto with a cryptocurrency — Of Languages and Numbers
3. ↑  *Walter Klag* Esperanto-Mono(էսպ.) // *Esperanto* : журнал. — 2017. — № 1312 (4). — С. 92. — ISSN 0014-0635.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Alternative Currencies: Universala Ligo kun bildoj de la kuponoj kaj moneroj sur la paĝaro de *The Unrecognised States Numismatic Society* (Societo de Numismatiko de Neagnoskitaj Ŝtatoj)
* La Stelo : Morto de ekonomia iniaciato - eseo pri la stelo de Lawrence Mee eldonita en "La Merkato", gazeto de Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio
* *"Esperanto and the Dream of a World Currency" angle*
* Stelo: la mono de la Esperanto-komunumo - broŝuro de Walter kaj Renate Klag; kun kontribuaĵoj de Sabine Deopito, Bert Boon kaj Rogier Huurman
* Lerneja Projekto inspirita de la monunuo
**«Ո՞վ կմեռնի այսօր»** (ռուս.՝ «Кто умрёт сегодня»), 1967 թվականի խորհրդային կարճամետրաժ ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վիկտոր Գրեսը․ եղել է նրա դիպլոմային աշխատանք ՎԳԻԿ-ում։

Սյուժե
------

Սիվաշ լիճ։ Հայրենական մեծ պատերազմ։ Կարմիր բանակի մի փոքր ջոկատ դուրս է գալիս շրջապատումից, մարդիկ տառապում են վերքերից և ծարավից։ Վերջապես, երբ նրանք հանդիպում են ջրհորի, գերմանական կործանիչը սավառնում է նրանց վրա և սկսում որսոլ անզոր մարդկանց, ովքեր թաքնվելու տեղ չունեն

Դերերում
--------

* Բրոնյուս Բաբկաուսկաս – *գերմանացի օդաչու*
* Վլադիմիր Գորոբեյ – *կարմիրբանակային*
* Վլադիմիր Վոլկով – *կարմիրբանակային*
* Եկատերինա Կրուպեննիկովա – *բուժքույր*
* Անատոլի Պոմիլույկո – *կարմիրբանակային*
* Վիկտոր Պոլիշչուկ – *կարմիրբանակային*
* Վյաչեսլավ Վորոնին – *կարմիրբանակային*
* Բորիս Բոլդիրևսկի – *կարմիրբանակային*
* Իվան Բոնդար – *կարմիրբանակային*

Ֆիլմի մասին
-----------

Ռեժիսորի՝ սիմվոլիզմի ժանրում նկարահանված, առանց մեկ բառի, «կիսալեգենդար գործը» նրա կողմից հաճախ հիշատակվել է որպես արգելված ֆիլմ, սակայն դա այդպես չէ. հարցազրույցներից մեկում ռեժիսորը պատմել է, որ ֆիլմը ՎԳԻԿ-ում «գերազանց» է պաշտպանված եղել, սակայն ֆիլմը նկարահանվել է պատերազմի մասին պատմող կինոալմանախի համար, որին ոճով չի համապատասխանել, և չի վերցվել, ինչը սխալ է ընկալվել Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայում, ուր աշխատանքի էր ուղարկվել ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտ Գրեսը։

> 
> 
> Իմ ֆիլմը տոգորված էր աստվածաշնչյան մոտիվներով, իսկ ինչպե՞ս կարելի էր այդ տարիներին թույլ տալ նման ոճ... ՎԳԻԿ-ում ես հիանալի պաշտպանվեցի։ Վերադառնում եմ Կիև, իսկ ինձ համար արդեն հրաման է տրվել՝ «առանց բեմադրության իրավունքի»։ Ես գալիս եմ Մոսկվա՝ դիպլոմ ստանալու և ամեն ինչ պատմում եմ հանձնաժողովի նախագահ Մարկ Դոնսկոյին, և նա այնքան զգացմունքային պատասխանում է․  
> «Ես՝ ժողովրդական արտիստս, Պետական մրցանակի դափնեկիրս, գնահատել եմ «գերազանց», նշանակում է՝ «գերազանց է ամենուր և բոլորի համար, այդ թվում՝ Ուկրաինայի»։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *Мой фильм был пронизан библейскими мотивами, а как в те годы можно было допустить такую стилистику? … Во ВГИКе я защитился на отлично. Возвращаюсь в Киев, а на меня уже выпущен приказ — «без права постановки». Я приезжаю в Москву получать диплом и рассказываю все председателю комиссии Марку Донскому, а он такой эмоциональный:*
> "Я, народный артист, лауреат Государственной премии поставил «отлично» — значит это — «отлично везде и для всех, в том числе и для Украины!».
> 
> 
> 
> — ֆիլմի ռեժիսոր Վիկտոր Գրես
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Гресь, я тебя обожаю!» // Сегодня, № 143 (1787) за 30.06.2004
2. ↑  Новейшая история отечественного кино: А-И / Александр Голутва, Любовь Аркус. — М.: СЕАНС, 2001. — 498 с . — стр. 288

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ո՞վ կմեռնի այսօր» // Յութուբ, ռեժիսոր Վիկտոր Գրեսի պաշտոնական ալիքը
**Ստեփանոս Սյունեցի** (ծննդյան և մահվան տարեթվերն անհայտ են), V դարի հայ բանաստեղծ-երաժիշտ, Սյունիքի եպիսկոպոս։ Որոշ հետազոտողներ Ստեփանոս Սյունեցի Առաջինին նույնացնում են Ստեփանոս Սյունեցի Երկրորդի հետ։

Հավանաբար եղել է Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի կրտսեր աշակերտներից մեկը։ Հայկական «Շարականում» պահպանվել են հեղինակի շուրջ 80 ստեղծագործություններ։ Սյունեցու աշխատությունները առանձնանում են բարձր գեղարվեստական արժեքով, էմոցիոնալ անմիջականությամբ և արտահայտչականությամբ։ Նրա բանաստեղծությունները և օրհներգերը («Հարության օրհնություն») պահպանել են V դարի երկրորդ կեսի հայկական օրհներգության բնորոշ գծերը։

Հնագույն և հազվադեպ գեղեցկությամբ աչքի ընկնող այդ երգերը կոչվում են «Յարութեան աւագ օրհնութիւնք» և կատարվում են Զատկին և առհասարակ բոլոր կիրակիներին (Սուրբ Հարությունը խորհրդանշող օրերին)։ Ստեղծվել են հայոց հնագույն Սաղմոսարան-Ժամագրքում ընդգրկված մարգարեական 10 օրհնությունների հարասությամբ և 
սկզբնապես երգվել են վերջիններին կից՝ որպես կցուրդներ։ Հորինվել են հայ հոգևոր ինքնուրույն երգի զարգացման վաղ շրջանում (ոչ ուշ քան V դ-ի կեսը)։ Բոլոր 
80 երգերի ձայնակարգերի հիմքը պարզ է. ոչ մեկը բազմաճյուղ-ստեղի կամ զարտուղի եղանակով նմուշ չէ։ Զարտուղություն չկա նաև դարձվածք տիպի (2 շարքում) ձայնեղանակներում։ Երգերի ընթացքը միջակ է կամ չափավոր, եղանակները փոքրածավալ, սակայն աչքի են ընկնում մոնումենտալ ոճով և հնչյունների իմաստավոր փոխհարաբերությամբ։ Նկատելի են նաև երգերի զուտ գեղագիտական արժանիքները՝ տրամադրության խորություն, խոհականություն, ապրումների անկեղծություն, արտահայտության անմիջականություն։ Նրանց մի շարք նմուշներ շփման եզրեր ունեն Սահակ-Մեսրոպյան այն երգերի հետ, որոնք զերծ են հետսամույծ ակնհայտ փոփոխություններից։ Ստեփանոս Սյունեցին ստեղծագործաբար կիրառել է իր մեծ ուսուցիչների երաժշտաբանաստեղծական արվեստի լավագույն ավանդույթները։

Գրականություն
-------------

* Թահմիզյան Ն. Սյունիքի համանուն երկու երաժիշտներ և Հարության ավագ օրհնությունները, Էջմիածին, 1973, № 2:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Армянская советская энциклопедия. — Ер. 1985. — Т. 11. — С. 137-138.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Древнеармянская поэзия


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մարալ Յուսիֆ ղիզի Ռահմանզադե** (ադրբ.՝ Maral Yusif qızı Rəhmanzadə, հուլիսի 23, 1916(1916-07-23), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - մարտի 16, 2008(2008-03-16), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ, Արվեստի վաստակավոր գործիչ, Ադրբեջանի ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1965), Ադրբեջանի ժողովրդական նկարիչ (1964);

Կենսագրություն
--------------

Մարալ Ռահմանզադեն ծնվել է 1916 թվականի հուլիսի 23-ին Բաքվում։ 1930-1933 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի Նկարչության պետական տեխնիկումում։ Իսկ 1934-1940 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Նկարչության Ինստիտուտում։ Մարալ Ռահմանզադեն, որը ավարտել է ինստիտուտը 1940 թվականին, սկսել է աշխատել Մոսկվայում ՝«Художественная литература» հրատարակչությունում։

Նկարչի հայրը 1941 թվականին հալածանքի է ենթարկվել, որը իրականացված է Ստալինի ռեժիմի կողմից։ Մ. Ռահմանզադեն ստիպված էր Մոսկվայից վերադառնալ Բաքու։ Ապա սկսեց գործել Բաքվում։

Նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են միջազգային արվեստի ցուցահանդեսներում (Անգլիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Ճապոնիա, Ավստրալիա, Բելգիա, Սիրիա, Լիբանան)։ Աշխատանքները պահվում են Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա), Ադրբեջանի Ռուստամ Մուստաֆաևի անվան արվեստի ազգային թանգարանում, Ադրբեջանի պետական Ցուցահանդեսային պատկերասրահում և այլ թանգարաններում։

Նա մահացել է 2008 թվականի մարտի 16-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
2. ↑  Մարալ Յուսիֆ ղիզի Ռահմանզադե
3. ↑  Մարալ Ռահմանզադե
4. ↑  Рахманзаде, Марал Юсиф кызы


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 47145066479566590550 · WorldCat VIAF: 47145066479566590550 |

 |
**Սուրբ երրորդություն եկեղեցի** (ուկրաիներեն՝ Церква Святої Трійці), Լվովի շրջանի Ժոլկվա քաղաքում գտնվող փայտաշեն եկեղեցի է, որը կառուցվել է 1720 թվականին։ Այն հանդիսանում է գալիցկյան դպրոցի մշակույթի մոնումենտալ ճարտարապետության հուշարձան։ 2013 թվականին հունիսի 21-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության կոմիտետի 37-րդ նստաշրջանի ժամանակ, որն անցկացվում էր Կամբոջայում, Սուրբ երրորդություն եկեղեցին, Կարպատյան շրջանի մյուս փայտաշեն եկեղեցիների հետ միասին, ներառվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակի մեջ։

Նկարագիր
--------

Եկեղեցու առաջին շինությունը կառուցվել է 1601 թվականին։ 1719 թ. հունիսի 17-ին քաղաքում բռնկվում է հրդեհ, որի ժամանակ էլ այրվում է Սուրբ Երրորդության տաճարը։ Նոր եկեղեցին, որն առ այսօր պահպանված է, կառուցվել է 1720 թ. արքայազն Վլադիսլավ Սոբեսկոյի եկեղեցական ծառայողների միջոցներով՝ արքայազն Վլադիսլավ Սոբեսկոյի այրման տեղում։ Եկեղեցին իրենից ներկայացնում է փայտաշեն եռաժանի կառույց, որն հետագայում լրացվել է աղյուսե խորանով։ Պատուհանների և շքամուտքերի երիզումը սպիտակ քարերով, կատարվել է քանդված և եկեղեցի տեղափոխված աշտարակից։ Տաճարում է գտնվում հնգաշար պատկերակալը, որը պարունակում մոտ 50 սրբապատկերներ, որոնք ստեղծվել են Ժովկիվյան գեղանկարչության և քանդակի դպրոցի վարպետ Իվան Ռուկտովիչի կողմից XVIII դարի դարասկզբին։ Սրբանկարչության մեջ մարմնավորված է նորարական լուծումներ՝ սրբերի կերպարանքներն օծտված են ուկրաինական տիպային առանձնահատկություններով։ Պատկերակալը պատրաստված է լորենուց, որի դեկորը քանդակազարդ է. դրա հեղինակը Իգնատիոս Ստոբենսկին է։ 1978-1979 թթ. եկեղեցին և պատկերակալը վերականգնվել են։ Եկեղեցու շենքը տրամադրվել է թանգարանին, իսկ արդեն անկախության տարիներին սկզբում ուղղափառ, այնուհետև՝ 1993 թվականին հույն կաթողիկե (կաթոլիկ) համայնքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дерев’яні церкви Карпат внесли до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО
2. ↑  Карпатські церкви стали спадщиною ЮНЕСКО // Українська правда / Історична правда. - Неділя, 23 червня 2013
3. ↑
**«Սպայկ և Տայկ»** (անգլ.՝ Spike and Tyke), մուլտսերիալ, որն ստեղծել են Վիլյամ Հաննան և Ջոզեֆ Բարբերան Metro-Goldwyn-Mayer կինոստուդիայում 1957 թվականին։ Վերաբերում է «Թոմ և Ջերի» հայտնի մուլտսերիալին, սակայն այստեղ գլխավոր հերոսների դերերում հանդես են գալիս Սպայկ շունը և նրա որդի Տայկը։ Հենց Թոմը և Ջերին այս մուլտսերիալում հանդես չեն գալիս։

Մուլտսերիալը բաղկացած է ընդամենը երկու մասից՝ «Give and Tyke» («Տալիս են՝ վերցրու, խփում են՝ փախիր») և «Scat Cats» («Միշտ զգոն»)։ Մասերը ստեղծվել են 1956 թվականին և թողարկվել էկրան մեկ տարի անց։ Մուլտսերիալի հետագա աշխատանքներին խանգարել է այն, որ 1957 թվականին *MGM* մուլտիպլիկացիոն ստուդիայի փակվել է։

Մուլտսերիալի սյուժե
-------------------

Երկու մասերի վերջում էլ Սպայկը շոյում է Տայկին և ասում. «Այո՛, սա իմ որդին է»։

### Տալիս են՝ վերցրու, խփում են՝ փախիր

Դեղին գույնի փողոցայի շունը հոդված է նկատում թերթում, որտեղ ասվում է, որ առանց վզակապի բոլոր շները, եթե չգրանցվեն, կբռնվեն։ Հենց այդ պահին շանը տեսնում է թափառական շների որսորդը։ Սկսվում է հետապնդումը։ Շունը նկատում է Սպայկի վզակապը, բայց այն հանել չի կարող։ Այդ ժամանակ շունը վերցնում է քնած Տայկի վզակապը։ Բայց Սպայկը նկատում է դա։ Նա հետապնդում էր շանը, իսկ այդ ժամանակ Տայկը հեռանում է բակից։ Նրան այդ պահին բռնում է թափառական շների որսորդը, բայց Սպայկը փրկում է որդուն և նրան է հագցնում իր վզակապը։

Հետապնդումից հետո որսորդը բռնում է առանց վզակապի Տայկին և արդեն պատրաստ է լինում նստեցնել ավտոմեքենա, բայց Սպայկը որդուն է հագցնում է վզակապը և ասում, որ նրա փոխարեն ինքը կգնա։ Դրանից փողոցային շունը տխրում է, և նա խաբում է թափառական շների որսորդին՝ նրանից խլելով ավտոմեքենան։ Արդեն վզակապերով Սպայկը և Տայկը գնում են դեպի բակ, հանգստանում։

### Միշտ զգոն

Սպայկի և Տայկի տերն ասում է (որը հանդիսանում է նաև Թոմի տերը), որ պետք է հսկեն տունը։ Երբ տերերը գնում են, երեք կատուներ տարբեր ձևով փորձում են տուն մտնել։ Նրանք Բուտչի՝ Թոմի փոխարեն տանն ապրող կատվի ընկերներն էին։ Բայց Սպայկը և Տայկը չեն թողնում, որ նրանք անեն դա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Maltin Leonard (1980)։ *Of Mice and Magic: History of American Animated cartoons*

Արտաքին հղումներ
----------------

* VHS 1-ին մաս
* VHS 2-րդ մաս
**Ֆեռալի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo del Ferral), գտնվում է Իսպանիայի Խաեն պրովինցիայի Սանտա Ելենա գավառի Սիեռա Մորենա բնակավայրի Լա Լոսա նավահանգստի մոտ՝ Անդալուզիա տարածաշրջանի և Լա Մանշի միջև: Նրա անվան ծագումնաբանությունը տարբեր արաբական քրոնիկներում Հիսն ել Իքաբ է:
1949 թվականի ապրիլի 22-ի հրամանով Ֆեռալի ամրոցը ստացավ հատուկ պահպանվող հուշարձանի կարգավիճակ:

Պատմություն
-----------

Նույնիսկ հին ժամանակներում շատ էին խառնում Ֆեռալի ամրոցն ու Լաս Նավաս դե Տոլոսայի ամրոցը իրար հետ, սակայն խոսվում է երկու տարբեր ամրոցների մասին: Այս խառնաշփոթը կարող է պայմանավորված լինել Թուլուզի ջրային հովտում տեղի ունեցած ճակատամարտի հանգամանքով: Ֆեռալ ամրոցը պաշտպանող ալմոադեցիները լքեցին ամրոցը քրիստոնյաների առաջխաղացման ժամանակ:
Առաջին հիշատակությունը ամրոցի վերաբերյալ թվագրվում է 1169 թվականով, երբ Կալատրավա Միաբանությունը (իսպ.՝ Orden de Calatrava) գրավում է ամրոցը, սակայն մուսուլմանները հետ են վերադարձնում այն:

Նկարագրություն
--------------

Ամրոցի արևմտյան և հարավարևմտյան հատվածում դեռ պահպանվել են պատերի և աշտարակների մնացորդներ: Կենտրոնական հիմքը պատրաստված է եղել կրաքարից և ավազից, իսկ լայնությունը 1.65 մ է: Երևում են նաև պահեստների հետքերը:
Որոշ հեղինակներ թվագրում են ամրոցի ամենահին հատվածը ալմոադների տիրապետության ժամանակին:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2  Digital Guide to the Cultural Heritage of Andalusia (իսպ.)
3. ↑  Ambrosio Huici Miranda: *Las grandes batallas de la reconquista*, Tetuán, 1956, pag. 278-289
4. ↑  Jimena Jurado, en 1652, o Antonio Ponz, en 1791
5. ↑  Cazabán, Alfredo: *El reino de Jaén y San Fernando*, Jaén, 1893, pag. 23
6. ↑  Juan Eslava Galán: *Los castillos de Jaén*, Ediciones Osuna, Granada, 1999, ISBN 84-89717-41-9, pag. 96

Արտաքին հղումներ
----------------

*
**Չեռնոբիլցիների պուրակ** (ռուս.՝ Парк чернобыльцев, ոչ պաշտոնական անվանումը` **Չեռնոբիլցիների հիշատակի պուրակ**, ռուս.՝ Парк памяти чернобыльцев), հիշատակի թեմատիկ պուրակ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Արմավիր քաղաքում։ Բացվել է 2006 թվականի ապրիլի 21-ին, Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարի հետևանքները վերացնողների հիշատակը հավերժացումը համար։ Պուրակը գտնվում է Եֆրեմովի փողոցում։

Հուշարձաններ պուրակում
----------------------

### «Ծառի արձան» (1996-2013)

Սա ինստալյացիա էր, որը պատկերում էր ծառ, որից արյուն է կաթում։ Արյունից ձևավորվում էին ռադիացիոն ճառագայթման նշաններ` ալֆա, բետա և գամմա։ Խորհրդանշել է աշխարհի վիշտը և ճառագայթումից «օտարման գոտում» կենդանի ամենի մուտացիան։ Հուշարձանը քանդվել է 2013 թվականին, և նրա տեղում հետագայում կառուցվել է նորը։

### Չեռնոբիլցիների հուշարձան (2014-այժմ)

Գլոբուս է, որի ներսում պարփակված է ատոմ (խորհրդանշում է Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարի սպառնալիքն ամբողջ աշխարհի համար)։ Հինգ տղամարդիկ կանգնած են` իրենցով ծածկելով գլոբուսը (տղամարդկանց թիվը խորհրդանշում է հինգ մայր ցամաքները, որոնցից ժամանած կամավորները, համախմբվելով, «փակում էին ճառագայթման ճանապարհը»)։ Հուշասալիկի վրա փորագրված են այն 158 արմավիրցիների ազգանունները, որոնք մահացել են չեռնոբիլյան աղետի հետևանքները վերացնելիս։ Հուշարձանը բացվել է 2014 թվականին հնի տեղում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В Армавире появился сквер героев-чернобыльцев
2. ↑  «Тем, кто землю спасал в том апреле»։ Վերցված է 2018 Մարտ 15 (չաշխատող հղում)
| **՞**Օրդուբադյան սևամարմին |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Գնայուկ բզեզներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Օրդուբադյան սևամարմին |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Adelphinus ordubadensis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Օրդուբադյան սևամարմին** (լատին․՝ Adelphinus ordubadensis), սևամարմինների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

6-8,5 մմ երկարությամբ, չափավոր ուռուցիկ, թույլ փայլուն մարմնով, նեղ առաջնամեջքով և գրեթե զուգահեռակող, չափավոր լայն վերնաթևերով մանր չափի բզեզ է, որի գունավորումն ամբողջովին սև է, երբեմն սև երկայնակի զոլով վերնափևերը կարող են լինել դարչնագույն կամ շիկակարմիր։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Հայաստանում, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում: Հայաստանում հայտնի է Երևանի մոտակայքում` Ջրվեժ ավանի մոտ գտնվող կիրճում, ինչպես նաև Հացավան գյուղի շրջակայքում (Կոտայքի մարզ):

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում, չոր լեռնատափաստանում, հանդիպում՝ մայիս-հուլիսին՝ ցերեկը քարերի տակ, մթնշաղին բարձրանում են բուսականության վրա:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ:

Թվաքանակը ցածր է, հանդիպում են հատուկենտ, թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն:

Վտանգման հիմնական գործոն է հանդիսանում քաղաքային ենթակառուցվածքի զարգացմամբ, հողերի գյուղատնտեսական յուրացմամբ, անասունների չկարգավորված արածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի քայքայումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Կան հուզական խանգարումներ, որոնք ազդում են իշխանություն գործադրողների վրա ՝ ցանկացած ձևով, որոնցից առանձնանում են հոբրիսի սինդրոմը, մեգալոմանիան, համարտիան կամ նարցիսիզմը:
**Իշխանություն**, հեղինակություն, իրավավարչական կամ քաղաքական միավոր։ Որպես հեղինակություն առաջանալով մարդկային հասարակության արշալույսին՝ ձգտել է իր կամքին ենթարկել, կարգավորել ու կառավարել հասարակության անդամների գործողություններն ու փոխհարաբերությունները։ Անընդհատ զարգացել ու շարունակում է կատարելագործվել։ Մինչև դասակարգերի ու պետության առաջացումը կրել է հասարակական բնույթ՝ չունենալով հասարակությունից վեր կանգնած մարմիններ։ Իշխանությունը ներկայացրել են տոհմացեղային ընտրովի ավագները՝ առաջնորդները։ Դասակարգերի ծագումը, քայքայելով տոհմացեղային արյունակցական կապերը, առաջնորդների բարոյական հեղինակությունը փոխարինել է համընդհանուր հեղինակության իշխանությամբ, որն արդեն առանձնացել, վեր է կանգնել հասարակությունից, ընդունել դասակարգային բնույթ և աստիճանաբար դարձել ժառանգական։ Դասակարգային հասարակարգերում իշխանությունները հանդես են եկել տարբեր ձևերով ու անվանումներով (իշխանական դքսություն, հերցոգություն, թագավորություն, խանություն, կայսրություն, հանրապետություն) և այժմ էլ հարատևում են նույն կամ նոր տարատեսակներով ու անուններով։

Էկտոնը ասել է․ իշխանությունը այլասերելու միտում ունի, իսկ բացարձակ իշխանությունը այլասերում է բացարձակը։ Իշխանության նկարագրման այսպիսի վերաբերմունքը կարելի է հասկանալ հատկապես երբ այն հիմնված է բռնության, ուժի և ագրեսիայի վրա։ Բայց ուժը ոչ միշտ է իշխանության տարր։

Իշխանության ձևերը
-----------------

Իշխանությունը դասակարգվում է ըստ հետևյալ ձևերի՝

1. **Իշխանություն հիմնված հարկադրանքի վրա-** հարկադրվողը հավաստում է, որ ազդեցություն գործողը հնարավորություն ունի պատժելու։ Իշխանության այս ձևը կիրառելի է միայն այն դեպքում, երբ պետք է խիստ վերահսկման համակարգ։
2. **Իշխանություն հիմնված պարգևի վրա-** կատարողը հավաստում է, որ ամեն ինչ ըստ պլանի կատարելու դեպքում կստանա լրացնել պահանջմունքների բավարարում։
3. **Փորձագիտական իշխանություն-** կատարողը հավաստում է, որ ազդեցություն գործողը ունի հատուկ գիտելիքներ։
4. **Էտալոնային իշխանություն-** ազդեցություն ունեցողը այնքան հրապուրիչ է կատարողի համար, որ նա ցանկանում է լինել այնպիսին, ինչպիսին նա է։ Էտալոնային իշխանությունը հաճախ անվանում են նաև խարիզմատիկ իշխանություն։ Խարիզմատիկ լիդերը պետք է ունենա հետևյալ հատկանիշները՝

* էներգիայի փոխանակում- այսպիսի անհատները կարծես էներգիա են ճառագայթում և գրավում բոլորին,
* ազդեցիկ արտաքին- պարտադիր չէ, որ նա լինի գեղեցիկ, կարող է պարզապես լինել բարետես և հմայիչ,
* անկախ բնավորություն,
* լավ հռետորական ունակություններ,
* սեփական անձով հիացվածվածության ընդունում,
* արժանապատիվ և ինքնավստահ շարժուձև։

**5․ Օրինական կամ ավանդական իշխանություն-** կատարողը հավաստում է, որ ազդեցություն գործողը իրավունք ունի հրամաններ արձակել և ավանդույթները հարգելով իր պարտքն է համարում ենթարկվելը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 376)։*  |
**DreamWorks Studios** (պաշտոնական անվանում՝ **DreamWorks II Holding Co. LLC**)՝ հայտնի ամերիկյան կինոընկերություն է, որը զբաղվում է ֆիլմերի, մուլտֆիլմերի, հեռուստահաղորդումների և համակարգչային խաղերի մշակմամբ, պրոդյուսինգով և վաճառքով։ Այն արտադրել է ավելի քան 100 մլն․ դոլար հասույթ ունեցող տասնյակ ֆիլմեր։ Ամենաշահութաբեր պրոեկտը այս պահին Paramount Pictures-ի հետ համատեղ արտադրած, Մայքլ Բեյի «Տրանսֆորմերներ։ Լուսնի Մութ Կողմը» ֆիլմն է, որի հասույթը գերազանցում է 1,2 միլիարդը։ Իսկ սեփական արտադրությամբ ամենաշահութաբեր պրոեկտն առայժմ «Հավերժ Շրեկ» մուլտֆիլմն է, որը հասույթում ապահովել է ավելի քան 752 մլն․ դոլար։

Ընկերության պատմությունը սկսվեց 1994 թ․-ին, երբ Սթիվեն Սփիլբերգի, Ջեֆրի Կացենբերգի և Դէվիդ Գիֆենի (նրանց անվանումների սկզբնատառերով էլ կազմվել է ընկերության հապավումը․ SKG) ամբիցիոզ բնավորությունը ստիպեց նրանց ստեղծել նոր հոլիվուդյան ստուդիա։ Ավելի ուշ նրանք համաձայնվեցին վաճառել ստուդիան «Viacom» հեղինակավոր ընկերությանը, որը տիրում էր նաև Paramount Pictures-ին։ Վաճառքն ավարտվեց 2006 թ.-ի փետրվարին։

DreamWorks-ի անիմացիոն ստորաբաժանումը 2004 թ․-ին առանձնացավ և դարձավ անկախ ընկերություն, վերանվանվելով՝ DreamWorks Animation SKG-ի։ Ամբողջ աշխարհում նրա ֆիլմերի դիստրուբացիայով ու վաճառքով զբաղվում է Paramount-ը, սակայն DreamWorks-ը շարունակում է անկախ մնալ Paramount/Viacom-ից։

2010 թ․-ից Walt Disney Studios Motion Pictures International ԱՄՆ-ում և ամբողջ աշխարհում դարձավ DreamWorks-ի գեղարվեստական ֆիլմերի գլխավոր դիստրիբյուտորը։ DreamWorks-ի ֆիլմերը կվաճառվեն «Touchstone Pictures» կինոընկերության լոգոյի ներքո։
**Dzeltenie Pastnieki** (լատիշերեն՝ *Դեղին փոստատարներ*), 1979 թվականին Ռիգայում կազմավորված լատվիական երաժշտախումբ, որը, լինելով առաջիններից մեկը ԽՍՀՄ-ում, համարձակվել է հանդես գալ այնպիսի ժանրերում, ինչպիսիք են նոր ալիքն ու ռեգգին։ Խմբի երաժշտական ոճը լայն ընդգրկում ունի՝ փորձարարական էլեկտրոնային երաժշտությունից մինչև այլընտրանքային ռոք։

Պատմություն
-----------

Երաժշտախմբի ստեղծման նախաձեռնողը եղել է Ինգուս Բաուշկենիեկսը, որը արդեն երկար տարիներ ի վեր մնում է նրա մեներգիչն ու անփոփոխ ղեկավարը։ Հիմնական, այսպես ասած՝ «դասական» կազմը ձևավորվել է ավելի ուշ և ներառում է հենց իրեն՝ Բաուշկենիեկսին (վոկալ, բաս-կիթառ, ստեղնաշարային գործիքներ), Սլավա Վիեստուրին (կիթառ, ստեղնաշարային գործիքներ, վոկալ), Զիգմունդ Ստրեյկիսին (ստեղնաշարային գործիքներ) և Իլգվար Ռիշկիսին (հարվածային գործիքներ), որոնք բոլորն էլ Ռիգայի Լեոն Պաեգլեի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի շրջանավարտներ են։

Սկսած 1981 թվականից՝ խումբը տնային պայմաններում, սովորական ձայնագրիչներով, կասետների և մագնիսական այլ կրիչների վրա ձայնագրել և այսպես կոչված՝ *մագնիսհրատ*ի (*магнитиздат*-ի) միջոցով տարածել է իր երաժշտական ալբոմները, ընդ որում՝ դրանք մինչև անգամ ծրար, կազմ չեն ունեցել։ Եվ չնայած 1990-ական թվականներին երաժշտախմբի ժողովրդականությունը նկատելիորեն աճել է, նախկինում տնային պայմաններում պատրաստված ալբոմներից ոչ մեկը չի վերաթողարկվել; Ու միայն 2003 թվականից սկսած՝ Բաուշկենիեկսն ինքն անձամբ վերաձայնագրել է խտասկավառակների վրա և թողարկել իր սեփական *IB Ieraksti* պիտակով (լեյբլով)։

Լատիշ երգահան Մարտինշ Բրաունսի կարծիքով՝ *Dzeltenie Pastnieki* երաժշտախումբն իր ազդեցությունն է թողել լատիշական ողջ բեմարվեստի վրա՝ ներառյալ հենց իրեն և մինչև անգամ նույնիսկ Ռայմոնդ Պաուլսին։ Երաժշտախմբի կատարողական արվեստի մասին դրվատանքով է արտահայտվել նաև երաժշտական անվանի քննադատ Արտեմի Տրոիցկին։ Ալեքսանդր Կուշնիրն էլ իր *100 магнитоальбомов советского рока*  («Խորհրդային ռոքի 100 մագնիսային ալբոմները») գրքում հանգամանորեն անդրադարձել է *Dzeltenie Pastnieki*-ին որպես լատիշերեն ելույթ ունեցող միակ արդիական երաժշտական կոլեկտիվի։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանացել թողարկած ալբոմներից երկուսը՝ *Bolderājas dzelzceļš*-ը և *Alise*-ն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rusmane E. «Pirmā skola.» Rīga: Avots, 1989. p.108-111
2. 1 2 3  *Кушнир А.И.* 100 магнитоальбомов советского рока: 1977-1991 - 15 лет подпольной звукозаписи.. — АГРАФ, 2003. — ISBN 5-85929-061-6
3. ↑  Stundiņš, Jānis (2005). «Ingus Baušķenieka mūža postmodernisms». *Mūzikas Saule* **27**: 23.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Բենդքեմփ · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |

 |
**Պահեստային վնասատուներ**, պահեստակյաց վնասատուներ, կենդանիներ, որոնք փչացնում կամ ոչնչացնում են պահեստավորված և փոխադրվող հացահատիկը, հատիկային մթերքները, չոր մրգերը, բանջարեղենը, դեղանյութերի, կաշվի, ծխախոտի հումքը և այլն։ 

Դրանցից առավել վտանգավոր են ասուրի, երկարավուն և սովորական մազապատ աղերը, ամբարային և բրնձի երկարակնճիթը, գողձևացողը, սուրինամի ալրակերը, մավրիտանական բզեզը, ալյուրի մեծ և փոքր բզեզը, հարավային ամբարային հրաթիթեռը, ալյուրի հրաթիթեռը, ամբարային ցեցը, հացահատիկային ցեցը և այլն, թռչուններից՝ տնային աղավնին և ճնճղուկը, կրծողներից՝ մկները, դաշտամկները և այլն։

Հացահատիկային պաշարների բոլոր վնասատուներին պայմանականորեն բաժանում են 3 խմբի․

* վնասատուներ, որոնք բազմանում են միայն բնական պայմաններում (դաշտերում) և պահեստներն են ընկնում հավաքվող բերքի հետ (հացահատիկային բվիկ, սիսեռի հատիկակեր և այլն)։
* Վնասատուներ, որոնք բազմանում են և՝ բնական, և՝ արհեստական պայմաններում (հացահատիկային ցեց, լոբու հատիկակեր, տզեր)։
* Վնասատուներ, որոնք զարգանում են միայն պահեստային պայմաններում (ամբարային երկարակնճիթ, հացահատիկի սրիչ, հրաթիթեռներ, ամբարային ցեց)։

Միջատներով և տզերով վարակված սերմերը կորցնում են ծլունակությունը մինչև 50 % (վնասվում է հատիկի սաղմը և էնդոսպերմը), նվազում հատիկների քաշը (35-60 %-ով), վատանում դրանց սնևդային և հացաթխման որակը։ Ամբարային երկարակնճիթը և տզերը կարող են փոխանցել կարծր մրիկի սպորներ և այլ հիվանդություններ։ Առնետները և մկները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 97)։*  |
**Դեղերի կենսամատչելիություն** կամ **ԿՄ**, օրգանիզմ ներերակային (ն/ե) ներմուծման դեպքում դեղանյութը լրիվ (100%-ով) ընկնում է արյան հոսքի մեջ (բացարձակ ԿՄ), այլ դեղաձևերի դեպքում դեղանյութն անցնում է բազմաթիվ կենսաարգելքներով (ստամոքսի լորձաթաղանթ, լյարդ, մկաններ...) և դրա միայն մի մասն է մտնում արյան մեջ (հարաբերական ԿՄ)։ Դեղաձևերի արդյունավետությունը որոշում են հենց այդ մասի մեծությամբ, որով և պայմանավորված է դեղի ԿՄ-ը։

*Դեղի այն անփոփոխ քանակը, որն անկախ ներմուծման ձևից ներթափանցում է համակարգային արյան շրջանառության մեջ և հասնում է իր թիրախին, կոչվում է ԿՄ*, ինչը դեղի անտեղի կորստի հիմնական ցուցանիշն է։ Ժամանակակից ֆարմակակինետիկական արտամոդելային պարամետրերից է ֆարմակակինետիկական կորից ներքև ընկած մակերեսը՝ AUC (անգլ.՝ area under curve, տես գրաֆիկը)։ Կորը կառուցում են օրգանիզմ ներմուծելուց հետո արյան մեջ դեղանյութի խտության և ժամանակի կախվածության հիման վրա։ Ներարկման դեղաձևի և այլ դեղաձևերի ֆարմակակինետիկական կորերից ներքև ընկած մակերեսների [AUC (1) և AUC (2)] համեմատությամբ որոշում են տվյալ դեղաձևի հարաբերական ԿՄ-ը։

Ներերարկային (1-ին) ներարկման և այլ դեղաձևերի (2-րդ) ֆարմակակինետիկական կորեր
* C1, C2max – դեղանյութի առավելագույն խտությունը արյամ մեջ,
* t’, t’’max – առավելագույն խտությանը հասնելու տևողությունը,
* T0 – դեղի ներմուծման սկիզբը, tg φ անկյան tg-ը, էլիմինացման արագությունը։

Ցանկացած դեղաձևի հարաբերական ԿՄ-ն ընդունելի է, եթե այն կազմում է բացարձակ ԿՄ-ի ոչ պակաս քան 80%-ը։ Դեղի ԿՄ-ը կախված է կենսաֆարմացևտիկ գործոնների խելամիտ ընտրությունից, հիվանդի օրգանիզմի յուրահատկություններից, ստամոքսաղիքային, ներվային համակարգերի, միզուղիների, լյարդի վիճակից, հասակից, սեռից, սննդակարգից...:

Դեղերի ԿՄ-ը կարելի է սահմանել *in vitro* կամ *in vivo* եղանակներով։ In vitro եղանակը ընտրելիս ելնում են դեղանյութերի ներծծման և լուծելիության արագությունների միջև եղած հարաբերակցական կապից։ Այդ պատճառով լուծելի նյութերի համար լուծելիության արագության որոշման եղանակը ծառայում է որպես հիմնական միջոց դեղաձևից դեղանյութի անջատման արդյունավետությունը որոշելու համար և աշխատանքի սկզբունքը դեղաձևի մեխանիկական քայքայումն ու ջրում կամ կենսաբանական հեղուկ նմանակող ­(ըստ pH-ի) լուծիչի միջավայրում դեղանյութի դիֆուզումն է։ Անալիզն իրականացնում են քիմիական կամ ֆիզիկաքիմիական եղանակներով՝ դեղանյութի աստիճանական լուծման ընթացքում (ժամը մեկ անգամ) կամ լրիվ լուծվելուց հետո։ Եթե սահմանված ժամանակահատվածում դեղաձևից լուծիչի մեջ անցնում է դեղանյութի ամենաբարենպաստ քանակը, ապա դեղաձևից դեղանյութի անջատման արագությունը բավարարում է սահմանված պահանջներին։ In vivo եղանակներով ԿՄ-ը որոշում են թվով 12-ից ոչ պակաս առողջ կամավորների մոտ։ Այս փորձարկումների կարևորագույն փուլը քանակական վերլուծությունն է, ինչը in vitro եղանակների համեմատ բարդ է, քանի որ անալիզն անհրաժեշտ է իրականացնել կենսաբանական հեղուկներում՝ բազմաթիվ բնական միացությունների ներկայությամբ։ Դեղերի ԿՄ սահմանումը դեղի որակի գնահատման կարևոր չափանիշ է։

Գրականություն
-------------

* Քիմիայի և դեղագիտության համառոտ հանրագիտարան, Ռ. Հ. Հակոբյան, Երևան, 2016, Dex.am,
* Դեղագիտական քիմիա, դասագիրք, Ռ. Հ. Հակոբյան, Եր. 2011,
**Վայրէջք Սինա լեռից** (իտալ.՝ Discesa dal monte Sinai),Կոզիմո Ռոսելիի որմնանկար, որն ստեղծվել է 1480-1482 թվականներին։ Գտնվում է Վատիկանի Սիքստինյան կապելլայում։

Պատմություն
-----------

1480 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Ռոսսելին, Ֆլորենցիայի այլ նկարիչների, այդ թվում՝ Դոմենիկո Գիրլանդայոյի, Սանդրո Բոտիչելլիի և Ռոսելիի աշակերտ Պիեռո դի Կոզիմոյի հետ միասին ժամանել է Հռոմ, որտեղ նրանց հրավիրել էին մասնակցելու Ֆլորենցիայի Հանրապետության փաստացի կառավարիչ Լորենցո դե Մեդիչիի և Հռոմի պապ Սիքստոս IV-ի հաշտեցման ծրագրին։ 1481 թվականի գարնանը Ֆլորենցիայից եկած նկարիչներն սկսել են աշխատել Սիքստինյան կապելլայում Պիետրո Պերուջինոյի հետ միասին, որն ավելի վաղ էր սկսել աշխատանքը։

Նկարի թեման զուգահեռ է Մովսեսի և Հիսուս Քրիստոսի պատմությունների միջև, որպես Հին և Նոր Կտակարանների շարունակականության խորհրդանիշ, ինչպես նաև Մովսեսին տրված օրենքի և Հիսուսի ուղերձի շարունակականություն, որն իր հերթին ընտրել է Սուրբ Պետրոսին (առաջին Հռոմի պապ)՝ որպես իր իրավահաջորդ․ այն պետք է ծառայեր Սուրբ Պետրոսի ժառանգների՝ պապերի օրինականության հռչակմանը։

Նկարագրություն
--------------

Որմնանկարը Մովսեսի պատմության շարքի մի մաս է։ Այն ներկայացնում է մի քանի դրվագներ նրա կյանքից, որոնք գտնվում են մատուռի հարավային պատին՝ զոհասեղանի ձախ կողմում։ Որմնանկարի վերնամասում գտնվող նավի վրա գրված է՝ PROMULGATIO • LEGIS • SCRIPTE • PER • MOISEM (Օրենքի հրապարակումը Մովսեսի կողմից)։

Կենտրոնում վերևից պատկերված է ծնկաչոք կանգնած Մովսեսը, որը Յահվեից ստանում է ուխտի տախտակները, որ հայտնվել էին լուսավոր ամպի մեջ՝ շրջապատված հրեշտակներով։ Մովսեսի կողքին քնած Հիիսուս Նավինն է։ Ձախ կողմից առաջին պլանում Մովսեսը տախտակները բերում է հրեական ճամբար։ Կենտրոնում՝ հետին պլանում, ոսկե հորթով զոհասեղան է, որոշ հրեաներ երկրպագում են դրան (դրանք ցուցադրվում են հետևից, ինչը սովորաբար արվում է բացասական կերպարների դեպքում, ինչպիսին է Հուդա Իսկարիովտացին «Խորհրդավոր ընթրիքի» ժամանակ)։ Առաջին պլանում բարկացած Մովսեսը կոտրում է տախտակները։ Աջ կողմում՝ Մովսեսը, ղևտացիների գլուխն անցած, պատժում է կռապաշտներին։ Մովսեսի ապագա հետնորդ Եշուան պատկերված է մոտակայքում՝ կապույտ և դեղին հագուստներով։ Որմնանկարի ձախ կողմում արտացոլված է նաև երկրորդ տախտակների առաքումը բիբլիական ժողովրդին, որը դարձել է սուրբ երկրպագության առարկա նախ շարժական տաճարում, ապա նաև Երուսաղեմի տաճարում։ Սա ցույց է տալիս Մովսեսի գլխի մոտի փայլը, որը հայտնվել է երկրորդ տախտակներն ստանալուց հետո։

Աղբյուրներ
----------

* *Blumenthal,, Arthur R.* Cosimo Rosselli: painter of the Sistine Chapel. — George D. and Harriet W. Cornell Fine Arts Museum, Rollins College, 2001.