**Բիլինգս** (անգլ.՝ Billings), ԱՄՆ-ի Մոնտանա նահանգի խոշորագույն քաղաքներից է։ Հիմնադրվել է 1882 թվականին։ Բնակչությունը կազմում է 109 642 մարդ՝ 2017 թվականի մարդահամարի տվյալներով։

Պատմություն
-----------

Քաղաքի համայնապատկեր
1806 թվականին այն վայրերում, որտեղ այժմ գտնվում է Բիլինգսը, անցել են Լյուիսի և Քլարկի արշավախմբի անդամները։ Ավելի ուշ այդ շրջանը ակտիվորեն հետազոտվել է եվրոպացիների կողմից, որոնք բախվել են բնիկ բնակչության դիմադրությանը։ 1876 թվականին ապագա քաղաքից 65 մղոն հեռավորության վրա տեղի է ունեցել Լիթլ Բիգհորնի ճակատամարտը, որտեղ ջախջախել է Ջորջ Կաստերի հրամանատարության ներքո գտնվող 7-րդ հեծելազորային գունդը։

Բիլինգսը հիմնադրվել է 1882 թվականին՝ որպես Հյուսիսային խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղու արևմտյան գծի սկզբնակետ։ Այն անվանվել է ընկերության նախագահ Ֆրեդերիկ Բիլինգսի պատվին։ Առաջին վեց ամիսներին քաղաք է ժամանել մոտ 2000 մարդ։ 20-րդ դարի սկզբին քաղաքի բնակչությունն ավելացել է նորաբնակների ժամանման հաշվին, որոնք հողեր էին ստանում Հոմստեդ-ակտի կողմից և ստեղծում ֆերմերային տնտեսություններ։

1879 թվականին Ելլուսթոնի հովտում ստեղծվել է ոռոգման համակարգ, որից հետո սկսվել է շաքարի ճակնդեղի աճեցումը։ 1906 թվականին կառուցվել է դրա վերամշակման առաջին գործարանը։ Գյուղատնտեսության մեջ ակտիվորեն ներգրավված է եղել Ճապոնիայից, Գերմանիայից և Մեքսիկայից ներգաղթյալների աշխատանքը։

1900-ական թվականներին քաղաքի տնտեսության աճին նպաստել է ածխի, բնական գազի և նավթի հանքավայրերի յուրացումը, ծաղկել է անասնաբուծությունը։

Աշխարհագրություն
----------------

Գտնվում է նահանգի հարավային մասում՝ Ելլուսթոն գետի գետի ափին։

ԱՄՆ-ի վիճակագրության բյուրոյի տվյալների համաձայն՝ քաղաքը զբաղեցնում է 87,6 կմ² տարածք, որից 87,3 կմ² -ն ցամաքային մասն է, 0,3 կմ²-ն՝ ջրային։ Քաղաքի ընդհանուր տարածքի միայն 0,33%-ն է զբաղեցված ջրով։

Քաղաքից ոչ հեռու հյուսիս-արևելք սկսվում է Interstate 94 միջպետական ավտոմայրուղին, որը տանում է դեպի ԱՄՆ-ի Արևելյան ափ։

### Կլիմա

Բիլինգսում կլիման կիսաանապատային է (*BSk* Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման համաձայն) տաք ամառներով և ցուրտ, չոր ձմեռներով։ Ամռանը ջերմաստիճանը կարող է հասնել 38 C° (տարեկան 1-3 անգամ) և ձմռան գիշերային ժամերին ընկնել մինչև -17 C° (տարեկան 17-18 նման գիշերներ)։ Միջին հաշվով տարեկան 146 սմ տեղումներ են լինում ձյան տեսքով, բայց շինուկ քամու կողմից դեկտեմբերից մարտ ընկած ժամանակահատվածում քաղաք բերված տաքության պատճառով Բիլինգսում ձյունածածկույթը մշտական չէ։ Ընդհանուր առմամբ, քաղաքում ցրտահարությունը սկսվում է սեպտեմբերի վերջին - հոկտեմբերի սկզբին և ավարտվում՝ ապրիլի վերջին - մայիսի սկզբին։ Բիլինգսում գարունն ու աշունը հիմնականում մեղմ են, բայց կարճ (կլիմայական գարունը տևում է մարտի սկզբից մինչև մայիսի կեսերը, իսկ կլիմայական աշունը՝ հոկտեմբերի սկզբից մինչև նոյեմբերի վերջ)։ Ժամանակ առ ժամանակ բավականաչափ ուժեղ քամիները համարվում են «թեթև» Մոնտանայի մնացած մասի համեմատ։

* Միջին տարեկան ջերմաստիճանը +8,9 C° է
* Քամու տարեկան միջին արագությունը 4,7 մ/վ է
* Օդի տարեկան միջին խոնավությունը 56 % է

| Բիլինգս, Մոնտանա, 1981-2010 նորմալների կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °F (°C) | 75 (24) | 76 (24) | 82 (28) | 92 (33) | 99 (37) | 108 (42) | 112 (44) | 107 (42) | 100 (38) | 95 (35) | 80 (27) | 75 (24) | 112 (44) |
| Միջին բարձր °F (°C) | 40.6 (4.8) | 45.2 (7.3) | 54.2 (12.3) | 63.0 (17.2) | 72.1 (22.3) | 80.6 (27) | 89.4 (31.9) | 88.7 (31.5) | 77.9 (25.5) | 64.5 (18.1) | 49.4 (9.7) | 39.2 (4) | 63.7 (17.6) |
| Միջին օրական °F (°C) | 28.1 (−2.2) | 32.0 (0) | 40.0 (4.4) | 48.5 (9.2) | 57.4 (14.1) | 65.8 (18.8) | 73.1 (22.8) | 71.7 (22.1) | 61.4 (16.3) | 49.7 (9.8) | 36.9 (2.7) | 27.3 (−2.6) | 49.3 (9.6) |
| Միջին ցածր °F (°C) | 15.6 (−9.1) | 18.8 (−7.3) | 25.7 (−3.5) | 33.9 (1.1) | 42.7 (5.9) | 51.0 (10.6) | 56.8 (13.8) | 54.6 (12.6) | 45.0 (7.2) | 34.8 (1.6) | 24.4 (−4.2) | 15.5 (−9.2) | 34.9 (1.6) |
| Ռեկորդային ցածր °F (°C) | −39 (−39) | −49 (−45) | −34 (−37) | −5 (−21) | 14 (−10) | 26 (−3) | 37 (3) | 28 (−2) | 18 (−8) | −11 (−24) | −28 (−33) | −41 (−41) | −49 (−45) |
| Տեղումներ դյույմ (մմ) | 0.47 (11.9) | 0.47 (11.9) | 0.97 (24.6) | 1.65 (41.9) | 2.23 (56.6) | 2.28 (57.9) | 1.43 (36.3) | 0.79 (20.1) | 1.37 (34.8) | 1.38 (35.1) | 0.61 (15.5) | 0.53 (13.5) | 14.18 (360.1) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ 0.01 in) | 4.2 | 4.1 | 5.8 | 7.9 | 9.4 | 9.9 | 6.2 | 4.9 | 6.1 | 6.3 | 4.8 | 4.6 | 74.1 |
| *աղբյուր: NOAA (extremes 1894–present)* |

Տնտեսություն
------------

Սննդի արդյունաբերություն (նահանգի գյուղմթերքի վերամշակում), նավթավերամշակում, գյուղատնտեսական մեքենաների արտադրություն։

Սպորտ
-----

Քաղաքում պրոֆեսիոնալ սպորտը ներկայացնում է «Բիլինգս Մուստանգս» բեյսբոլի ակումբը, որը հիմնադրվել է 1948 թվականին և հանդես է գալիս պիոներների լիգայում։

Քաղաքում գտնվում է «Բիլինգս Բուլզ» հոկեյի պատանեկան թիմը, որը հանդես է եկել հյուսիսամերիկյան 3 Հոկեյի լիգայում (անգլ.՝ North American 3 Hockey League) մինչև 2017 թվականը։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Գերմանիա, Բիլինգս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  2020 թվականի ԱՄՆ մարդահամար / United States Census Bureau
3. 1 2 3 4  «Billings: History»։ *city-data.com* (անգլերեն)։ Advameg, Inc։ Վերցված է 2019-02-24
4. ↑  Peel, M. C. Finlayson, B. L. and McMahon, T. A.: Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification, Hydrol. Earth Syst. Sci. 11, 1633—1644, 2007.
5. ↑  «NOWData – NOAA Online Weather Data»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է February 19, 2015
6. ↑  
«MT Billings WTP»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է February 19, 2015
7. 1 2  «Montana The Treasure State»։ *interexchange.org* (անգլերեն)։ InterExchange, Inc։ Վերցված է 2019-02-24

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքի պաշտոնական կայք
* Биллингс // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.