recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Բանջարաբոստանային արտադրանքի ցուցադրություն
Հայաստանում աճեցված պտուղներ
**Հայաստանում բանջարաբուծությունը** գյուղատնտեսության առաջնային ենթաճյուղերից մեկն է, որն ունի հազարամյակների պատմություն և ավանդույթներ։ Նպաստավոր աշխարհագրական դիրքի և ագրոէկոլոգիական պայմանների շնորհիվ Հայաստանում աճում են բանջարեղենի բազմաթիվ տեսակներ։

ՀՀ-ում բանջարանոցային մշակաբույսերից առավել տարածված են լոլիկը, վարունգը, կաղամբը, սեխը, սմբուկը, բողկը, գազարը, սխտորը, ծնեբեկը, սպանախը, տաքդեղը, լոբին, ծաղկակաղամբը, շաղգամը, տերևաբանջարներից՝ թարխունը, մաղադանոսը, համեմը, ռեհանը և այլն, բոստանային մշակաբույսերից՝ ձմերուկը, սեխը, դդումը, դդմիկը։ Փորձեր են կատարվում արտադրական պայմաններում վայրի տերևաբանջարների մշակության ուղղությամբ։

Տարբերում են բաց գրունտի (բույսի մշակությունը բաց դաշտում) և պաշտպանված (փակ) գրունտի (աճեցումը ջերմատներում, ջերմոցներում) բանջարաբուծություն։ 2011 թվականին բանջարաբոստանային մշակաբույսերի ցանքատարածությունը 30,7 հազար հա էր, համախառն բերքը՝ 970,2 հազար տ։ Ցանքատարածությունների մոտ 80%-ը զբաղեցրել են լոլիկը, տաքդեղը, վարունգը և սմբուկը։

Միևնույն ժամանակ մեծ պահանջարկ ունեն թե թարմ, և թե վերամշակված բանջարեղենի ոչ ավանդական տեսակները, որոնք արժեքավոր են թե սննդային, և թե բուժիչ հատկանիշների տեսանկյունից։ Դրանցիցն են՝ կաղամբազգիներից՝ բրուսելյան կաղամբը, չինական կաղամբը, պեկինյան կաղամբը, ինչպես նաև բրոկոլին և կոլրաբին, իսկ տերևաբանջարներից՝ տարբեր ձևերի և գույների հազարները։

2005-2007 թթ. ընթացքում զգալիորեն ավելացել են բանջարաբոստանային մշակաբույսերի ցանքատարածությունները, սակայն 2008 թ. բանջարեղենի գրեթե բոլոր տեսակների ցանքատարածությունների թեթևակի նվազում արձանագրվեց, բացի գազարից (որի տարածքները մնացին անփոփոխ) և սխտորից (40 հա-ով ավելի բերք հավաքվեց)։ Ամենաշատ արտադրվող տեսակը լոլիկն է (զբաղեցնում է բանջարեղենի ընդհանուր ցանքատարածությունների 25-30%-ը)։ Սմբուկը, տաքդեղը և կանաչեղենի տարբեր տեսակները զբաղեցնում են բանջարեղենի ընդհանուր տարածքի 24-28%-ը, իսկ կաղամբը և վարունգը՝ համապատասխանաբար 15-16% և 9-11%-ը։
Ցանքատարածությունների ընդլայնման և բերքատվության բարձրացման շնորհիվ ավելացել է բանջարեղենի համախառն բերքը։ 2005-2009 թթ. ընթացքում լոլիկի բերքատվությունն ավելացել է հեկտարի հաշվով 6.8 տոննայով։ Վարունգի և կաղամբի դեպքում աճը կազմել է 5 և 4.6 տոննա։ Բերքատվության առավել ակնհայտ ավելացում է արձանագրվել գազարի դեպքում՝ 9.2 տոննա հեկտարի հաշվարկով։

Աղբյուրներ
----------

* «2009թ. գյուղատնտեսական մշակաբույսերի տակ դրված հողատարածքները և համախառն բերքը», Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայություն, 12 մարտի, 2010թ. առցանց տարբերակն առկա է կայքում
* «Պարենային ապահովություն և աղքատություն, 2010թ. հունվար-հունիս», Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայություն, 21 օգոստոսի, 2010թ.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Հրաշքների գավիթը Գյուստավ Դորեի` Վիկտոր Հյուգոյի «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» վեպի նկարազարդման մեջ
**Հրաշքների գավիթ** (ֆր.՝ La Cour des Miracles), միջին դարերում Փարիզի մի քանի թաղամասերի անվանումը, որտեղ ապրում էին աղքատներ, թափառաշրջիկներ, մարմնավաճառներ, կարգալույծ վանականներ և բանաստեղծներ։

Հիմնականում ֆիզիկապես առողջ մարդիկ լինելով` մուրացկանները հանդես էին գալիս որպես հիվանդ ու հաշմանդամ և ողորմություն խնդրում։ Գիշերը, երբ նրանք վերադառնում էին իրենց թաղամաս, հաշմանդամությունը հրաշքով անհետանում էր, որտեղից էլ, հավանաբար տրվել է հրաշքների գավթի անվանումը։

Հրաշքների գավիթները հիմնականում լցվում էին աղքատության հաշվին` մարզերից աշխատանք որոնելու եկածներով։ Գավիթները վտանգավոր վայրեր էին համարվում. անծանոթներին այդ թաղամասերում մահ էր սպասվում։ Նույնսիկ պահնորդները չէին համարձակվում այդ թաղամասեր մտնել։ Երբ 1667 թվականին Լյուդովիկոս XIV-ը ստեղծեց փարիզյան ոստիկանությունը, ոստիկանապետ Լա Ռենիի առաջին խնդիրներից մեկը «հրաշքների գավիթների» տարաբնակեցումն էր։ Միայն 18-րդ դարում դրանք վերջնականապես վերացան իշխանությունների կողմից։

Վայր
----

Հրաշքների գավիթներ եղել են համարյա բոլոր խոշոր քաղաքներում։ Փարիզում դրանք տասներկուսն էին.  

— 63, *du Bac* փողոց;  

— Բրիսել (*Brissel*) պալատ` *Моrue de la Mortellerie* փողոցի վրա (այժմյան *du Temple* փողոցի մի մասը);  

— *de la Jussienne* պալատ` նույնանուն փողոցի վրա;  

— *de Reuilly* փողոցի վրա;  

— *des Tournelles* փողոցի վրա;  

— *de l’Echelle* փողոցի վրա;  

— Սեն-Դյոնի (*Saint-Denis*) դարպասների մոտ երկու պալատ` *la butte aux Gravois* բլրի վրա;  

— ամենամեծ հրաշքների գավիթը` Ալբիի կալվածք (*Fief d’Alby*)` *du Caire* և *Réaumur* փողոցների միջև, այսօր այն Փարիզի 2-րդ շրջանն է` Լյո Սանտե (*Le Sentier*) թաղամասը։

Վերջինը ամենահայտնին էր, այնտեղ են ստեղծագործել Վիկտոր Հյուգոն և Անրի Սովալը։ Գողերն ու աղքատները նույնիսկ իրենց համար թագավոր էին ընտրում, այսպես կոչված «Գլխավոր աղքատ» կամ «Տյուների թագավոր»: Վայրն այնքան վտանգավոր էր, որ նույնիսկ թագավորական զինվորները չէին համարձակվում այնտեղ մտնել։

1630 թվականին Լյուդովիկոս XIII-ի օրոք, երբ փորձել էին շարունակել նոր փողոցը, որը կհատեր Հրաշքների գավիթը, կառուցողներին սպանեցին` աշխատանքը դեռ չվերջացրած։

Հրաշքների գավիթը գրականության մեջ
---------------------------------

Փարիզի 2-րդ շրջանում գտնվող ամենահայտնի և վտանգավոր Հրաշքների գավթի նկարագրությունը տվել է Վիկտոր Հյուգոն իր «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» վեպում (1831)։ Նկարագրվում է նաև Անն և Սերժ Գոլոն զույգի «Անժելիկա» վեպի մասերից մեկում (1956) և Ժյուլետտա Բենցոնիի «Կատրին» վեպի առաջին մասում (1964)։

Ալեքսանդր Կարպենկոն Կիր Սապգիրի "Հրաշքների գավիթ" գրքի մասին Archived 2019-04-23 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  le grand Coësre` ժարգոնային արտահայտություն, որ նշանակում է „Գլխավոր աղքատ", „Աղքատների առաջնորդ", „Աղքատների արքայազն"
2. ↑  Thune, Tune, Thunard или Thunette — золотая монета номиналом в 5 франков

Արտաքին հղումներ
----------------

* Les Cours des Miracles (D’après "Le Magasin pittoresque ", paru en 1833) (ֆր.)
|  |
| --- |
| **Վայրի հնդկահավ** |
| Վայրի հնդկահավՎայրի հնդկահավ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Հավազգիներ (Galliformes) |
| **Ընտանիք** | Փասիաններ (Phasianidae) |
| **Ցեղ** | Ուլարներ *(Tetraogallus)* |
| **Տեսակ** | **Վայրի հնդկահավ** *(T. caspius)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tetraogallus caspius***Gmelin, 1784 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Վայրի հնդկահավ** (լատին․՝ Tetraogallus caspius), փասիանների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Ենթատեսակը տարածված է Հարավային և Արևելյան Թուրքիայում, Փոքր Կովկասի և Անդրկովկասի լեռներում, ինչպես նաև Ադրբեջանում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։ Հայաստանում հանդիպում է համարյա բոլոր բարձրալեռնային լանդշաֆտներում, որտեղ կան ժայռային օջախներ։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում է ծովի մակարդակից 2500-3500 մ բարձությունների վրա, բարձր լեռներում՝ բնակեցնելով ժայռային բեկորներով թեք լանջերը։ Բնադրում է հողի վրա, ժայռաբեկորների և քարերի ծածկի տակ։ Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ՝ դնելով 5-8 ձու։ Սնվում է բուսականությամբ՝ կերը հայթայթելով լանջերին։

Պահպանություն
-------------

Սակավաթիվ խոցելի տեսակ է։ Գրանցված էր ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն։

Զանգեզուրի լեռնաշղթայում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,05 թռչուն 1 հա-ին, իսկ Վարդենիսի, Փամբակի և Բազումի լեռնաշղթաներում՝ մոտ երկու անգամ պակաս։

Ուլարի թվաքանակի վրա բացասական կարող են ազդել վայրի բույսեր հավաքողների և հովիվների շների կողմից անհանգստացնելը, անասունների գերարածեցումը, ինչպես նաև ապօրինի որսը։

Ապրելավայրերի մի մասը գտնվում է «Խոսրովի անտառ» և «Շիկահող» պետական արգելոցներում։ Գրանցված է CITES-ի Հավելված 1-ում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Վյաչեսլավ Իվանի Դանիելյան**, (մարտի 19, 1965(1965-03-19), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ԼՂՀ պաշտպանության բանակի հրամանատարի տեղակալ, գնդապետ (2000)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Բաքվի բարձրագույն սպայական հրետանային ուսումնարանը (1986)։ 1986֊1992 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում, Մերձկարպատյան ռազմական օկրուգում մոտոհրաձգային դասակի, Նովոգրադ-Վոլժսկիի զորամասի վաշտի հրամանատար։ 1992-1993 թվականներին նշանակվել է ՊԲ № զորամասի բաժնի, ապա՝ շտաբի պետ, 1993-1995 թվականներին՝ հրամանատարի տեղակալ, 1995-2000 թվականներին՝ Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի հրամանատարի տեղակալ, 2000 թվականից՝ հրամանատար։ ԼՂՀ պաշտպանության բանակի հրամանատարի տեղակալն է։

Վյաչեսլավ Դանիելյանը մասնակցել է Մարտակերտի (հեռուստաաշտարակի բարձունք, Մեծշեն, Դամիրլու, Գյուլաթաղ, Ջանյաթաղ, Կուսապատ, Սրխավենդ, Կիչան, Չլդրան և այլն), Ասկերանի, Հադրութի (Դիզակ, Ցոր, Սուլեյմանլու, Էֆենդիլար, Առաքյուլ և այլն), Ջաբրայիլի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) և այլ շրջանների, Օմարի լեռնանցքի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, «Արիության համար»‏‎ և «Մարտական ծառայության համար» մեդալներով։ 2015 թ. հունվարի 21-ին՝ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Վ. Ի. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 2-ՐԴ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Հայ ավետարանական եկեղեցու Հյուսիսային Ամերիկայի համայնք**,

Առաջին եկեղեցիները
------------------

Ամերիկահայ առաջին աղոթատեղին՝ ավետարանական Մարտիրոսաց հայ ժողովական եկեղեցին, հիմնվել է 1881 թվականին, Ուստրում։ Հետագա տարիներին հայ ավետարանական համայնքներ են ձևավորվել և եկեղեցիներ են կառուցվել Նյու Յորք, Բոստոն, Ուոթերթաուն, Փրովիդենս, Ֆրեզնո, Նյու Ջերսի, Չիկագո, Լոս Անջելես, Ֆիլադելֆիա, Դետրոյտ և այլ քաղաքներում։ Եկեղեցիներին կից հիմնվել են տիկնանց օժանդակ, երիտասարդական և պատանեկան միություններ, վարժարաններ, ավետարանի դասընթացներ։ 20-րդ դարի սկզբին երկրով մեկ տարածված ավետարանական եկեղեցիները միավորվել են՝ ստեղծելով միջեկեղեցական կազմավորումներ (1901 թվականին Ոատրում՝ ԱՄՆ-ի Արևելյան նահանգների, իսկ 1908 թվականին արևմտակողմի՝ Կալիֆոռնիայի Ֆրեզնոյի Առաջին հայ ավետարանական եկեղեցին հայ ավետարանական եկեղեցիների միությունները)։

Ավետարանական միություններ
-------------------------

1918 թվականին Նյու Ջերսիում հիմնվել է Ամերիկայի հայ ավետարանչական ընկերակցությունը (Armenian Missionary Association of America), որը հայ ավետարանական եկեղեցիների գործունեության կազմակերպիչն է և գործադիր մարմինը, հայ ավետարանական առաջին և միակ միսիոներական կազմակերպությունը (գործադիր տնօրեն՝ ժիրայր Սողոմյան)։ 1971 թվականին ստեղծվել է Հյուսիսային Ամերիկայի հայ ավետարանական միությունը (կենտրոնը՝ Նյու Ջերսի), որն ընդգրկում է ԱՄՆ-ի 20 ավետարանական եկեղեցիներ։ Լոս Անջելեսում գործում է Հայ ավետարանական ընկերային ծառայության կենտրոնը։ Նյու Ջերսիում է գտնվում նաև Հայ ավետարանական համաշխարհային խորհրդի կենտրոնատեղին (հիմնվել է 1980-ական թվականների սկզբին), որը վարում է միությունների ընդհանուր գործերը։

Պարբերականներ
-------------

ԱՄՆ-ի հայ ավետարանականները հրատարակել են «Կոչնակ» (1900-1960, Բոստոն, Նյու Յորք), «Ջանասեր» (1916-1923), «Ավետագիր» (1945-1947, Նյու Յորք) հանդեսները։ Ներկայումս լույս են տեսնում Ամերիկայի հայ ավետարանչական ընկերակցության «Լրաբեր» (1965 թվականից, Նյու Ջերսի) ամսագիրը, Հյուսիսային Ամերիկայի հայ ավետարանական միության "Forum" (1975 թվականից) և «Զհացմհր հանապազորդ», "AMAA" (Armenian Missionary Association of America) պարբերականները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Սարգիս Սողանալյան** (անգլ.՝ Sarkis Garabet Soghanalian, փետրվարի 6, 1929(1929-02-06), Ալեքսանդրետտա, Ալեքսանդրետի սանջակ, Սիրիա պետություն (1925—1930), Ֆրանսիայի գաղութներ, Ֆրանսիա - հոկտեմբերի 5, 2011(2011-10-05), Hialeah, Մայամի Դեյդ շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), հայ զինավաճառ, լրտես։ Սարգիս Սողանալյանին կոչում էին «մահվան վաճառական»։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1929 թվականի փետրվարի 6-ին Ալեքսանդրետտա։ Հոր մահից հետո ընտանիքը տեղափոխվել է Բեյրութ։ Սարգիսը թողել է ուսումը եւ զորակոչկվել բանակ՝ արդյուքնում ամբողջ կյանքում զբաղվելով զենքի բիզնեսով։

1958 թվականին ամուսնացել էր Բեյրութի դպրոցներից մեկի ուսուցչուհի Շիրլի Ադամսի հետ։ Նրանք բաժանվել են 1970-ականներին։ Սողանալյանի մահից հետո մնացել են նրա որդին ու դուստրը։

1980-ականներին Իրանի եւ Իրաքի պատերազմի ժամանակ եղել է Իրաքին 1,6 միլիարդ դոլարի զենքի վաճառքի միջնորդ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ նա զենքն էր առաքում քրիստոնեական ուժերին, զինամթերք էր վաճառում Նիկարագուայի նախագահ Սոմոսային։

1981 թվականին Մավրիտանիային 0,50 տրամաչափի գնդացիր վաճառելու գործարքում կատարած խարդախության համար նա պետք է դատապարտվեր երկար տարիների ազատազրկման, սակայն սահմանվեց պայմանական պատիժ։ Դատավորն ասել էր, թե այդ գործում ներքաշված է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը։

1993 թվականին Սողանալյանը Իրաքին 100 հարվածային ուղղաթիռներ վաճառելու փորձի համար դատապարտվեց վեց ու կես տարվա ազատազրկման։ Դրամանենգությամբ զբաղված լիբանանցիների ցանցը բացահայտելու դիմաց Սողանալյանի ազատազրկման ժամկետը կիսով չափ կրճատվեց։

133 կիլոգրամանոց փլեյբոյն իր գործերը ղեկավարում է Մայամիի տանից, որն աշխարհով մեկ սփռված նրա բազմաթիվ տներից մեկն էր։ Նրա եկամտահարկը գերազանցում էր մեկ միլիարդ դոլար և նա ներշնչել էր Նիկոլաս Քեյջին խաղալ «Զենքի բարոնը» (2005) ֆիլմի գլխավոր դերում։

Համաձայն որոշ աղբյուրների, Սողանալյանը կապեր է ունեցել քաղաքական գործիչների, բռնակալների, թագավորական տների հետ։

Նրա հարաբերությունները ԿՀՎ-ի (FBI) հետ ձախողվեցին, երբ չստացվեց զենքի առաքումը Պերու։

Սառը պատերազմից հետո Սողանալյանի բազմաթիվ գործնական շփումներ այլեւս պետք չէին։ Մահացել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ին։ Նրա որդու խոսքով, Սողանալյանը սնանկ է մահացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Sarkis Soghanalian // The Telegraph (անգլ.)
**Ավտոմատացված աշխատատեղ**, գյուղատնտեսական արտադրության մասնագետի, անհատական (կամ կոլեկտիվ) աշխատատեղ, ծրագրային տեխնոլոգական համալիր, որը նախատեսված է գյուղատնտեսական գործունեության որոշակի տեսակն ավտոմատացնելու համար։

Նկարագրություն
--------------

Ավտոմատացված աշխատատեղը միավորում է այն ծրագրային-ապարատային միջոցները, որոնք ապահովում են մարդու և համակարգչի համագործակցությունը և հնարավորություն են տալիս ներանցել տեղեկություններ (համակարգչի ստեղնաշարի մկնիկի, տեսածրիչի և այլն-ի միջոցով) և արտանցել դրանք տեսասարքի (մոնիտորի), տպիչի էկրանի վրա։ Ավտոմատացված աշխատատեղ հնարավորություն է տալիս ամբողջապես կամ մասնակիորեն ավտոմատացնել մասնագետի այն գործառույթները, որոնք կապված են առաջնային հաշվառման փաստաթղթերի նախապատրաստման, տնտեսական տեղեկությունների հավաքման ու մշակման, ընդունված լուծումների ձևակերպման, վիճակագրական, հաշվապահական պլանների և այլ տեղեկությունների ձևակերպման ու վերադասմարմիններին փոխանցման հետ։ Ավտոմատացված աշխատատեղեր ստեղծվում են գյուղատնտեսության արտադրության կառավարման բոլոր մակարդակներում։ Այն հնարավորություն է տալիս մասնագետին նվազագույն քանակի միջանկյալ փաստաթղթերով ու առավելագույն հավաստիությամբ կատարել իր հիմնական գործառույթները։ Օրինակ՝ գյուղատնտեսի ավտոմատացված աշխատատեղը ապահովում է ցանքաշրջանառության լավագույն տարբերակի արագ ընտրությունը՝ եղած տարածքների, դրանց չափերի ու եզրաձևերի, հողի, գյուղատնտեսության հատկությունների, տարատեսակ արտադրանքի արտադրության պլանների խնդիրների, պարարտանյութերի, պեստիցիդների առկայության, սպասվող եղանակի պայմանների, բերքատվության նվաճված մակարդակի և այլ ազդակների համադրման միջոցով։ Համակարգչի հիշողության մեջ պահվում են բոլոր տեղեկատվական, նորմատիվների և այլ տվյալներ, որոնք կապված են գյուղատնտեսության արտադրանքի հետ։ Օրինակ՝ ավտոմատացված աշխատատեղ հանձնարարականներ է տալիս հանքային պարարտանյութերի և պեստիցիդների բաշխման, ներմուծման ժամկետների վերաբերյալ, որոշում է աշխատանքների կատարման ժամկետներն ու հաջորդականությունը, վարում է կատարված աշխատանքների հաշվառում և այն։ Հաշվապահի ավտոմատացված աշխատատեղ ըստ մշակված առաջնային փաստաթղթերի տվյալների և հաշվապահների այլ տեղեկությունների, հաշվետվության շրջանում ձևավորում է ձեռնարկության ամփոփիչ հաշվեկշիռը և այլն։ Ավտոմատացված աշխատատեղի հիմնական առավելություններն են՝ մասնագետների աշխատանքի արտադրողականության աճը 1,5–3 անգամ՝ հաշվող վերահսկիչ և ձևակերպման գործողությունների ավտոմատացման հաշվին, նրանց աշխատանքի որակի բարելավումը՝ ընդունված լուծումների բազմատարբերակային մշակման շնորհիվ, տեղեկությունների հավաստիության աճը, անցումն առանց թղթի կառավարման տեխնոլոգիայի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կենտրոնական Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակություն**, կազմավորվել է 1980 թվականին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակով։ Կենտրոնը՝ Վիեննայի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի։ Ընդգրկում է Ավստրիայի և Շվեդիայի հոգևոր հովվությունները։ Կենտրոնական Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակության կազմի մեջ մտնում էր նաև Գերմանիայի հոգևոր հովվությունը, որը 1991 թվականին հռչակվել է առանձին թեմ։

Ավստրայի հոգևոր հովվություն
---------------------------

Առաջնորդանիստը՝ Վիեննայի Ս. Հռիփսիմե եկեղեցի։ 1913 թվականին հայերը Վիեննայում կառուցել են Սուրբ Փրկիչ մատուռը (գործել է մինչև 1968 թվականը)։ Առաջին հոգևոր հովիվ է կարգվել Սուչավայից (Ռումինիա) հրավիրված Արիստակես քահանա Ֆեսլյանը։ 1928–1958 թվականին հոգևոր հովվությունը ստանձնել է Եղիշե քահանա Ութուջյանը (հետագայում՝ ծայրագույն վարդապետ)։ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին կառուցվել է 1965–1968 թվականին (ճարտարապետ՝ Է. Սրապյան, Երևան)։ Օծել է (1968 թվականին) Վազգեն Ա. Պալճյանը։ Եկեղեցու բակում 1984 թվականին տեղադրվել է հուշարձան՝ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին (հեղինակ՝ Ռ. Թամրազյան-Հարությունյան)։ Համայնքի եկեղեցական վարչությունը, նորակառույց եկեղեցու շուրջը հայերին համախմբելու նպատակով, համայնքի միջոցներով գնել է շենք, որը դարձել է Ազգային տուն։ 1981 թվականին նույն շենքում բացվել է միակ և ցայսօր գործող «Հովհաննես Շիրազ» շաբաթօրյա դպրոցը, որի գործունեությունը գլխավորում են եկեղեցական վարչությունն ու ծնողական խորհուրդը։ 1962 թվականից ավստրահայ համայնքի հոգևոր հովիվն է Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Գրիգորյանը, որը նաև Կենտրոնական Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակն է։

Շվեդիայի հոգևոր հովվություն
---------------------------

Կենտրոնը՝ քաղաք Ուփսալա։ Շվեդահայ համայնքում կրոնական կյանքը սկսել է ձևավորվել երկրում հայկական մշակութային միությունների ստեղծմանը զուգընթաց։ Հայ հոգևորականները 1970 թվականի կեսից ժամանակ առ ժամանակ այցելել են Շվեդիայի հայ համայնք, Պատարագ մատուցել և կնունք կատարել։ Ստոկհոլմում, Ուփսալայում, Բութշիրկայում գործում են Հայ եկեղեցու խորհուրդներ։ Համայնքում հայկական եկեղեցի չկա, արարողությունները կատարվում են շվեդական եկեղեցիներում. հայտնի է Ուփսալայի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին։ Կենտրոնական Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակը կարգում է հոգևոր հովիվ։ Եկեղեցական գործունեության համար Շվեդիայի Ազատ եկեղեցին հատկացնում է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
Բույսերի պաշտպանությունը ամբողջ աշխարհում
**Բույսերի պաշտպանությունը Հայաստանում**, Գյուղատնտեսական ու անտառային բույսերի վնասատուների և հիվանդությունների ուսումնասիրությունն ու դրանց դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցառումների մշակումը հանրապետությունում սկսվել են 1920-1930-ական թվականներից։ 1924 թվականին ՀԽՍՀ հողժողկոմատին կից կազմակերպվել է բույսերի պաշտպանության բաժին, 1929 թվականին՝ բամբակենու վնասատուների ու հիվանդությունների Հայաստանի և Նախիջևանի գիտահետազոտական կայանը, 1933 թվականին՝ Բույսերի պաշտպանության գիտահետազոտական ինստիտուտն (1998 թվականից՝ Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոն), 1980 թվականին՝ «Հայգյուղքիմիա» արտադրագիտական հանրապետական միավորումը։ Ուսումնասիրվել են բամբակենու, շաքարի, ճակնդեղի, առվույտի, խնձորենու, խաղողի վազի, ամբարային վնասատուների, սեխի ճանճի, բանջարանոցային և այլ բույսերի վնասատուների տեսակային կազմը, կենսակերպը, զարգացման առանձնահատկությունները, միաժամանակ մշակվել են դրանց դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցներ (Մ. Մակարյան, Գ. Մարջանյան, Ա. Բաբայան և ուրիշներ)։ Հետազոտվել են նաև բամբակենու, շաքարի ճակնդեղի, ծխախոտի, ցորենի, պտղատու ծառերի, խաղողի վազի, ինչպես նաև բանջարաբոստանային բույսերի, թիթեռնածաղկավոր ցանովի խոտաբույսերի տարբեր հիվանդություններ, դրանց տարածվածությունը, վնասակարարության աստիճանը, մշակվել դրանց դեմ պայքարի միջոցներ (Ա. Բաբայան, Ն. Քեչեկ, է. Աֆրիկյան, Ռ. Բատիկյան, Վ. Գուլքանյան, Յու. Սենեքերիմյան և ուրիշներ)։ Մոլախոտերի դեմ քիմիական քաղհանի համար հետազոտվել են տարբեր հերբիցիդներ, ընտրվել դրանցից առավել արդյունավետները (Գ. Դարբինյան, Ա. Քալանթարյան և ուրիշներ), սինթեզվել են նոր հերբիցիդներ (Վ. Դովլաթյան), դրանց անվտանգ օգտագործման համար ստեղծվել հարմարանքներ (Ռ. Սարգսյան)։ Ուսումնասիրվել են պտղատուների, կորիզավորների, խաղողի վազի, մորմազգի բանջարային բույսերի վնասատուների տեսակային կազմը, կենսակերպը, տարածվածությունը, կենսաէկոլոգ առանձնահատկությունները, մշակվել դրանց դեմ պայքարի միջոցներ (Հրանտ Թերլեմեգյան, Ալֆրեդ Գրիգորյան, Արմենակ Տեր-Գրիգորյան, Արա Մանվելյան և ուրիշներ), բուսանողի մեջ պեստիցիդների մնացորդների որոշման մատչելի մեթոդներ, որոնց օգնությամբ ճշտվել են սպասվելիք անվտանգության ժամկետները (Լևոն Աճեմյան և ուրիշներ)։ Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոնի էնդոմոտոլոգիայի, ֆիտոպաթոլոգիայի ու պեստիցիդների մնացորդների ուսումնասիրության բաժիններում և լաբորատորիաներում հետազոտվում են մշակաբույսերի հիվանդությունների, վնասատուների, մոլախոտերի դեմ պայքարի ժամանակակից մեթոդներ ու արտադրության մեջ դրանց ներդրման խնդիրները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հայերն Իսլանդիայում** (իսլ.՝ Armenar á Íslandi), այժմ կազմում են միայն մի քանի մարդ հիմնականում Ռեյկյավիկում։ 2018 թ․ դրությամբ Իսլանդիայում ապրում է 9 հայ ։ Դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվել են 1997 թվականին։

Պատմություն
-----------

Համաձայն գրավոր պատմական աղբյուրների, Իսլանդիայում առաջին հայերի մասին հիշատակումը վերաբերվում է 11-րդ դարին։ Մեծ արժեք ունեցող իսլանդական Íslendingabók, Hungrvaka, Grágás աղբյուրները և դրանցից կախված Landnámabók, Hauksbók, Skarðsárbók հաղորդագրությունները տալիս են կոնրկետ տվյալներ Իսլանդիայում հայերի մասին։

Առաջին իսլանդացի պատմաբան Արի Տորգիլսոն Իմաստունը (1067-1148 թթ.) իր Íslendingabók գրքում (թարգմանաբար. «Գիրք իսլանդացիների մասին»), որտեղ համառոտ կերպով նկարագրված է երկրի քաղաքական և եկեղեցական պատմությունը, հիշատակում է երեք հայ (ermskir) եպիսկոպոսների. Պետրոսի, Աբրահամի և Ստեփանոսի, որոնք կղզի գալով սկսել են քարոզել։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դաշկևիչ Յ. Ռ. Հայերը Իսլանդիայում (11-րդ դար)
* Իսլանդիայի պատգամավորներն իրենց կառավարությանն առաջարկել են ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը

Գրականություն
-------------

* B. Ballin Smith; S. Taylor. Irish and Armenian ecclesiastics in medieval Iceland, 2007
**«Պատանեկան արձագանք»**, մանկապատանեկան երկշաբաթաթերթ, ապա՝ ամսաթերթ (1951-1971), երիտասարդական երկշաբաթաթերթ (1972), պատանեկան ամսաթերթ (1973)։ Մերձավոր Արևելքի հայ ավետարանական եկեղեցիների միության սեփականություն և հայ ավետարանական քրիստոնեական Ջանից ընկերակցության հրատարակություն։

Լույս է տեսնում 1936 թվականի դեկտեմբերից (ընդհատումներով)։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ վերապատվելի Մանասե Շնորհոքյան։ Խմբագիրներ՝ Լ. Ա. Սիմոնյան, վերապատվելի Պարգև Տարագճյան, Ժանեթ Քասունի, Փոլ Ներսեսյան, Արամ Սարգիսյան, Տիգրան Ցումուշաքյան, Երվանդ Քասունի (1993 թվականից)։

Լույս է ընծայում հոգևոր, հայկական, միջազգային, պատմական, գիտական, մարզական, մշակութային, երաժշտական և այլ լուրեր ու հոդվածներ։ Լայն տեղ է հատկացնում նաև պատանիների հեղինակած կամ նրանց համար գրված հայագիր և թարգմանական, արձակ ու չափածո գրական ստեղծագործություններին։ Սփյուռքահայ ամենաերկարակյաց և հետևալական մանկապատանեկան պարբերաթերթն է։

1940-1942 թվականներին ունեցել է «Կիրակնօրյա դպրոցի դասեր» հավելվածը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Տանտրիզմ** (սանսկրերեն տանտրա-հիմք, հանգույց, գիտելիք, հմայություն և այլն), հին հնդկերենով կրոնափիլիսոփայական ուսմունք և հոգևոր կատարելության հասնելու գործնական միջոցների էզոտերիկական (< հունարեն ёошхерьиод — ներքին, գաղտնի, թաքուն) համակարգ։ Հենվում է մակրո և միկրո կոսմոսների զուգահեռականության, տիեզերքում բևեռական ուժերի և միստիկական ստեղծարար էներգիայի (շակտի կամ երբեմն կունդալինի-շակտի) գոյության գաղափարների վրա։ Ենթադրվում է, որ միասնական բարձրագույն իրողությունը ունի երկու ասպեկտ-սկզբնապատճառ՝ արական և իգական (ներկայացվում են որպես Շիվա և Շակտի, համապատասխանաբար օժտված գիտակցությամբ ու պասսիվությամբ և էներգիայով ու ակտիվությամբ)։ Ըստ տանտրիզմի, հոգեկան և ֆիզիոլոգիական կատարյալ ինքնաղեկավարմամբ (հատկապես Յոգայի միջոցով), ծիսակատարումներով, օրինակ, երկրպագությամբ (պուջա), սրբազան բառերի և հնչյունների (մանտրա) արտասանությամբ և այլն կարելի է մարմնի մեջ «արթնացնել» կունդալինի-շակտին և, երբ իրար կմիանան արական և իգական սկզբնապատճառները, մարդը ձեռք կբերի գերգիտակցական վիճակ և կիրագործի նախասկզբնական միասնությունը։ Տանտրիզմը առաջ է եկել կանացի աստվածությունների (օրինակ, «Մեծ մոր» երկրպագության) պաշտամունքներից, իսկ ժամանակի ընթացքում Փոխազդելով այլ կրոնական և փիլիսոփայական ուսմունքների հետ, բաժանվել է բուդդայական (վաջրայանա) և հինդուիստական (որում տարբերակվում են Վիշնուական Տանտրիզմներ, Շիվայական Տանտրիզմներ և Շակտիական Տանտրիզմներ) ուղղությունների։ Շակտիական Տանտրիզմն առանձնանում է խիստ էգոտերիկական բնույթով, ինչը առավել ցայտուն է արտահայտված «ձախ ձեռքի ճանապարհի» հետևորդների՝ վամաչարիների մոտ, որոնք իրենց ծիսակատարումների մեջ մեծ տեղ են հատկացնում նաև զգայական բավականություններին։ Տանտրիզմի փիլիսոփայական հայացքները, հոգեկան կենտրոնացման միջոցները, ծեսերը, աղոթքները և այլն այլաբանորեն շարադրված են մեծ հեղինակություն վայելող սրբազան տեքստերում՝ տանտրաներում (այստեղից էլ՝ Տանտրիզմ անվանումը)։ Հինդուիստական տանտրաները բաժանվում են Վիշնու-սամհիտաների, Շիվա-ագամաների և Շակտի-տանտրաների։ Վերջինիցս կարելի է նշել Կուլարնավա է Կուլաչուդամանի և Շարադատիլակա տանտրաները, իսկ բուդդայական տանտրաներից՝ Տատհագուտագուհյակա և Կալաչակրա տանտրաները։ Տանտրիզմին բնորոշ է նաև կաստայական բաժանումների նվազագույն արտահայտվածությունը։ Տանտրիզմը մեծ ազդեցություն է գործել հնդկական փիլիսոփայության զարգացման վրա։ Տարածված է Հնդկաստանում, Նեպալում, Բութանում և հատկապես Տիբեթում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 569)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փարոս (այլ կիրառումներ)

**«Փարոս»**, երգիծական կիսամսյա պատկերազարդ հանդես, ապա՝ տասնօրյա, շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1951-1952 թվականներին։ Արտոնատեր՝ Բաբգեն Տեր-Գեորգյան։ Պատասխանատու խմբագիր՝ Պետրոս Քիրեճյան։ Ֆելիետոնների ու պամֆլետների, զավեշտական պատմվածքների, բանաստեղծությունների և առակների միջոցով ծաղրել է լիբանանահայ գաղութի հոռի բարքերը։ Տպագրել է նյութեր՝ նվիրված հայապահպանությանը սփյուռքում, ձաղկել հայոց լեզվի անաղարտությունը խաթարողներին, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում, մասնավորապես Լիբանանում տիրող քաղաքական իրավիճակը, գերտերությունների գործելակերպը տարածաշրջանում։

Հայերեն ամենօրյա հաղորդումներ են ձայնասվավում Լիբանանի պետական ռադիոյով (որոշ ժամանակ ընդհատվել են քաղաքացիական պատերազմի տարիներին)։ 1982 թվականից՝ քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով պետական հսկողության թուլացման պայմաններում Բեյրութում գործել են մի շարք հայկական ռադիոկայաններ, որոնցից հիշատակության են արժանի «Ռադիոփարադայզը» (սեփականատեր՝ Հակոբ Եսայան), «Լիբանահայ ազգի ձայնը», «Ռադիո մելոդին» (տեր և տնօրեն՝ Հրաչ Վարդանյան), ՀՀԴ հովանավորությունը վայելող «Վանաձայնը», ՌԱԿ «Ռադիո Սևանը», ՍԴՀԿ «Ռադիո Նայիրին» և «Հայության ձայնը», ՀԺՇ-ի «Ռադիո հայը»։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին հայերեն քաղաքական հաղորդումներ են տրվել նաև Լիբանանի Փաղանգավոր կուսակցության «Սաութ Լուբնան» («Լիբանանի ձայն»), Աշխատավորների լիգայի «Սաութ ալսաուրա ալ-արաբիյյա» («Արաբական հեղափոխության ձայն») և Լիբանանի կոմունիստական կուսակցության «Սաութ ալ-շաաբ» («Ժողովրդի ձայն») ռադիոկայաններից։ 1998 թվականին «Վանա ձայնը» ստացել է հայերենով ռադիոհաղորդումներ ու քաղաքական լուրեր սփռելու պետական արտոնագիր։ 1992 թվականից եթեր է արձակվում Լիբանանի առաջին և ցայսօր միակ հայկական պատկերասփյուռը՝ «Արմինիըն Թելեվիժըն Նեթուորքը» (տեր և տնօրեն՝ Հակոբ Եսայան)։ 1999 թվականից հայերենով ամենօրյա լուրեր է հաղորդում Լիբանանի վարչապեա Ռաֆիկ ալ Հարիրի սեփականությունը հանդիսացող «ալ-Մուստաք բալ» («Ապագա») հեռուստակայանը։ 1996 թվականին կարճ ժամանակով հայերեն լուրեր և հաղորդումներ է հեռարձակել նաև արաբական «Այ. Սի. էն.» հեռուստատեսային ընկերությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Խոսքի մշակույթ**, խոսքի համապատասխանությունը գրական լեզվի գործուն օրինաչափություններին. լեզվաբանության բնագավառներից մեկն է և նպատակ ունի առավելագույն չափով նպաստելու այդ համապատասխանությանը, որն անհրաժեշտ է թե՝ խոսողների բարձր մակարդակի ապահովման, թե՝ գրական լեզվի համաչափ զարգացման, կատարելագործման տեսակետից։ Ընդգրկում է լեզվի բոլոր բաղադրիչները բոլոր կողմերով՝ բառապաշար, քերականական կառուցվածք, ուղղախոսություն, ուղղագրություն, ոճաբանություն։ Նրա հիմքում դրված են գրական լեզվի նորմաները։ Լեզվական ճշտության հետ միաժամանակ խոսքի մշակույթի պահանջներից մեկն էլ խոսքի ոճական յուրահատկության հաշվառումն է, որով ապահովվում է խոսքի առավել արտահայտչականությունն ու նպատակայնությունը։

Խոսքի մշակույթի ուսումնասիրության առարկան խոսքն է, խոսքի արժանիքնբերը, հաղորդակցման յուրահատկություններն ու դրսևորման առանձնահատկությունները լեզվի գործառական տարբերակներում ։

Նպատակը՝ ուսումնասիրել խոսքը, իմանալ խոսքի ընդհանուր օրինաչափությունները և դրա միջոցով հասարակության մեջ մշակել գրակյան խոսքի բարձր ճաշակ։

«Խոսքի մշակույթ» հասկացությունը կիրառվում է 2 հիմնական նշանակությամբ․

* Որպես գիտաճյուղ (ուսմունք է խոսքի հաղորդակցման որակների մասին),
* Մարդու գիտելիքների ամբողջություն է, որը ապահովում է լեզվի նպատակաուղղված կիրառությունը հաղորդակցման համար։

Որպես գիտաճյուղ՝ սերտորեն առնչվում է տրամաբանության, հոգեբանության, գեղագիտության, գրականագիտության և այլ գիտաճյուղերի հետ։ Ավելի սերտորեն է առնչվում ոճագիտության հետ և հաճախ դրանք դիտարկվում են նույն դասընթացում։

Խոսքի մշակույթի հիմնական արժանիքներն են ճշտությունը, հարստությունը, բազմացանությունը, ճշգրտությունը, պարզությունն, մատչելիությունը, սեղմությունը, տրամաբանությունն, արտահայտչականությունը, մաքրությունն ու տեղինությունը, չափավորությունը ևն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 80)։*  |
Կենտրոնական ռազմական ակումբ
**Կենտրոնական ռազմական ակումբ** (բուլղար․՝ Централен военен клуб, *Tsentralen voenen klub*), ունիվերսալ մշակութային կառույց Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում` Գեորգի Ռակովսկի փողոցում գտնվող Ցար Օսվոբոդիտել զբոսայգում։ Կառույցը գտնվում է բուլղարական բանակի ենթակայության ներքո և կառավարվում է Ռազմական ակումբների և տեղեկատվության գործակալության կողմից։

2010 թվականին Վիշվանաթան Անանդի և բուլղարացի Վեսելին Տոպալովի միջև շախմատի առաջնությունը, որում հաղթեց Անանդը, կայացել է այս շենքում։

Կառույցի հիմնարկեքը տեղի է ունեցել 1895 թվականին։ Շենքը նեո-ռենեսանս ոճով նախագծել է չեխ ճարտարապետ Անտոնին Կոլարը, և 1907 թվականին այն ավարտին է հասցրել բուլղարացի ճարտարապետ Նիկոլա Լազարովը։ Տարածքը, ֆինանսավորումն ապահովել է Սոֆիայի սպայական ասամբլեան։

Շենքը եռահարկ է, ունի սրճարան, պատկերասրահ, տարբեր չափերի սրահներ, 450 տեղանոց համերգասրահ։ Շենքը հանդիսանում է Սոֆիայի կարևորագույն մշակութային կենտրոններից մեկը։ Այստեղ տեղի են ունեցել Իվան Միրկվիչկայի, Վլադիմիր Դիմիտրովի, Յարոսլավ Վեշինի ցուցահանդեսները։ Համերգասրահում հանդես են եկել այնպիսի դերասաններ ու օպերային երգիչներ, ինչպիսիք են Կրաստյու Սարաֆովը, Նիկոլայ Գյաուրովը, Ֆեոդոր Շալյապինը, Բորիս Խրիստովը, «Ladytron» խումբը։

Պատկերասրահ
-----------

* Շենքի արտաքին տեսքըՇենքի արտաքին տեսքը
* Շենքի արտաքին տեսքըՇենքի արտաքին տեսքը
* Գիշերային պատկերԳիշերային պատկեր
* Պատմական լուսանկարՊատմական լուսանկար
* Պատմական լուսանկարՊատմական լուսանկար

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ցար Օսվոբոտիդել զբոսայգի, լուսանկարներ
* Կենտրոնական ռազմական ակումբ


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Կենտրոնական ռազմական ակումբ (Սոֆիա)***էջը Վիքիպահեստում |
**Ռուսական գվարդիական հուշարձան**, 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմում Բուլղարիայի տարածքում զոհված գեներալներ Վասիլի Կատալեյի և Դմիտրի Ֆիլոսոֆովի հուշարձանը։ Գտնվում է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում՝ Ցարգորոդյան մայրուղու վրա գտնվող բուլվարում, Բուլղարական հեռագրական գործակալության շենքի դիմաց։

Պատմություն
-----------

1877 թվականի դեկտեմբերի 21-ին 3-րդ գվարդիական հետևակային դիվիզիան հետապնդում էր Արաբակոնակից, Շանդորնիկից և Դաշքեսանից նահանջող թուրքերին։ Շարասյունը գլխավորում էին դիվիզիայի հրամանատար գեներալ-լեյտենանտ Կատալեյը և 1-ին բրիգադի հրամանատար գեներալ-մայոր Ֆիլոսոֆովը։ Միրկովո գյուղում՝ Պետրիչի կիրճի մուտքի մոտ, նահանջող թուրքական զորքերի համար կազմակերպվել էր լավ քողարկված դարանակալություն։ Ռուսական շարասյանը թույլ տալով մոտենալ՝ 700 քայլի վրա թուրքերը ուժեղ հրազենային կրակ բացեցին հիմնականում դիվիզիայի հրամանատարական շքախմբի ուղղությամբ։ Գեներալ Ֆիլոսոֆովը ծանր վիրավորվեց, իսկ Կատալեյը տեղում սպանվեց։ Վերցնելով զոհված հրամանատարի մարմինը և վիրավոր գեներալ Ֆիլոսոֆովին՝ շքախումբը ետ քաշվեց հետևակի մոտ, որը մարտական դիրքեր էր զբաղեցրել։ Վիրավոր Ֆիլոսոֆովը մահացավ նույն օրը՝ Օրհանում։

Ռուսական գվարդիական հուշարձանը կառուցվել է 1885 թվականին՝ 3-րդ գվարդիական հետևակային դիվիզիայի զինծառայողների կամավոր հանգանակությունների հաշվին։ Սոֆիայում այն հայտնի էր որպես «Ռուս գեներալների հուշարձան»։ 1942 թվականին հուշարձանն ավերվել է ֆաշիստ-բուլղարացի սպայի հրամանով։ 1978 թվականին հուշարձանն ամբողջությամբ վերականգնվել է։

1989 թվականին՝ Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության իշխանությունից հեռանալուց հետո, ոչ մի պետական մարմին չի զբաղվել հուշարձանի խնամքով. գողացվել են մետաղական շինվածքները, երեսապատման սալերը և այլն։ 2007-2008 թվականներին հուշարձանն ամբողջությամբ վերականգնվել է։ Անհրաժեշտ միջոցները տրամադրել են Բուլղարիայի լրատվամիջոցների ասոցիացիան, «Ռուսսոֆիլյա» ազգային շարժումը, Հանուն խաղաղության ռուսական հիմնադրամը (Մոսկվա), «Ռուսնեֆտեքիմ Բոլկանսը» ակցիոներական ընկերությունը, Մելիք Փաշաևի և Ստեֆան Շարլոպովի հիմնադրամները։
Հանդիսավոր բացումը կայացել է 2008 թվականի փետրվարի 19-ին։ Ողջույնի խոսքով հանդես են եկել Մաքսիմ Մինչևը (Բուլղարական հեռագրական գործակալության տնօրեն), Ենչո Մոսկովը («Ռուսսոֆիլյա» ազգային շարժման նախագահ), Անատոլի Պոտապովը (ՌԴ ներկայացուցիչը Բուլղարիայում), Կաուկո Յանսեն (Ֆինլանդիայի դեսպանորդը Բուլղարիայում) և ուրիշներ։ Բացմանը ներկա են եղել նաև Սոֆիայում Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու վանահայր Ալեքսանդր Կորյագինը, Պահեստազորի սպաների և սերժանտների միության նախագահ գեներալ Ստոյան Տոպալովը, ռուսական մշակութատեղեկատվական կենտրոնի տնօրեն Վլադիմիր Իվանովը և ուրիշներ։ Հաջորդ օրը՝ 2008 թվականի փետրվարի 20-ին, հուշարձանին ծաղիկներ է դրել անձամբ Բուլղարիայի նախագահ Գեորգի Պիրվանովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Памятникъ Восточной Войны 1877—1878 гг. Составилъ: А. А. Старчевскій. Издание: М. Г. Назимовой. С.—Петербургъ. Типографія Б. Г. Янпольскаго, Демидовъ пер. домъ № 5, 1878.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник русских генералов в прошлом и сегодня

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ռուսական գվարդիական հուշարձան (Սոֆիա)** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Ապրակունիսի Սուրբ Կարապետ եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառի (այժմ՝ Նախիջևանի ԻՀ Ջուլֆայի շրջանում) Երնջակ գետի աջ ափին, Ապրակունիս գյուղի մոտ, սարավանդի վրա։ Հիմնադրել է Մաղաքիա Ղրիմեցի վարդապետը 1381 թվականին։ Աշակերտներ հավաքելով՝ հրավիրել է Հովհան Որոտնեցուն ու Գրիգոր Տաթևացուն և վանքում հիմնադրել Ապրակունյաց բարձրագույն տիպի դպրոցը, որի առաջին րաբունապետն է դարձել Հովհան Որոտնեցին։ Վանքի շինարարությունն ավարտել է Գրիգոր Տաթևացին, որը Հովհան Որոտնեցու մահից հետո՝ 1386 թվականին փոխարինել է նրան որպես րաբունապետ, իսկ 1391 թվականին, Լենկթեմուրի արշավանքի պատճառով, ստիպված հեռացել է Երնջակից։ XV–XVI դդ. Ապրակունիսի Սուրբ Կարապետ եկեղեցու և նրա դպրոցն անկում են ապրել, XVII դ. եկեղեցին ու մյուս շինություններն արդեն եղել են խարխուլ վիճակում։ 1655 թվականին Եսայի ու Ղազար վարդապետները նոր եկեղեցի են կառուցել՝ քառամույթ գմբեթավոր բազիլիկի հորինվածքով, բազմանիստ խորանի երկու կողմերում երկհարկ ավանդատներով։ Սուրբ Կարապետ եկեղեցու հիմնական ծավալը կառուցված է սրբատաշ բազալտից, իսկ բարձր, սլացիկ թմբուկով գմբեթը՝ աղյուսից։ Հարդարանքի տարրերն են պատերի ստորին մասի բազմագույն, շախմատաձև շարվածքը և դեկորատիվ կամարաշարը։ Եկեղեցու խորանի վերևի արձանագրության մեջ նշված է ճարտարապետի անունը՝ Դավիթ ուստա։ Արևմտյան ճակատին 1664–1666 թվականներին կցել են եռակամար գավիթ-սրահ (այժմ՝ ավերակ)։ Հարավից կից է թաղածածկ, երկար Սուրբ Ստեփանոս մատուռը, որը, ըստ չափածո շին. արձանագրության, 1714 թվականին կառուցել է շոռոթեցի վաճառական Խոջա Այվազը։ 1705 թվականին նախիջևանցի պարոն Աղամալը Սուրբ Ստեփանոս մատուռի տանիքին երկհարկ զանգակատուն է կառուցել։ Սուրբ Կարապետ եկեղեցու ներսը Նաղաշ Հովնաթանի որդիներ Հարությունը և Հակոբը 1740 թվականին զարդարել են բարձրարվեստ որմնանկարներով, պահպանված հատվածներից արժեքավոր են Աստվածածնի, Պողոս և Պետրոս առաքյալների դիմապատկերները։
Ապրակունիսի Սուրբ Կարապետ վանքը XIV–XVIII դդ. եղել է հոգևոր, մշակութային և գրչության կենտրոն։ Այդտեղի ձեռագրերից առանձնանում է Հակոբ գրչի 1386 թվականին ընդօրինակած Ժողովածու բանից Գրիգոր Նարեկացվո, Գրիգոր Տղայի և այլոց-ը։ Վանքը եղել է նաև օձի խայթոցը բուժող հայտնի ուխտատեղի։ Ապրակունիսի Սուրբ Կարապետ եկեղեցում պահվել են Սուրբ Կարապետի և Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի մասունքները, Հազարափրկիչ խաչը, որը համաճարակների ժամանակ թափորով տարել են ախտահարված վայրերը (օր. 1878 թվականին՝ Ագուլիս)։
Պատկերազարդումը տես ներդիր I-ում, 1.7, 2-րդ պատկերը։

Ներկա վիճակ
-----------

Ըստ շոտլանդացի գիտնական Ս. Սիմի, եկեղեցին քանդել են մոտավրապես 2004 թվականին, իսկ իր տեղում միայն ավերակներ են։

Գրականություն
-------------

* Սեդրակյան Ա. Հնութիւնք հայրենեաց ի գաւառին Երնջակու, Վաղ-պատ, 1872։
* Ալիշան Ղ. Սիսական, Վնտ. 1893։
* Սմբատյանց Մ. Նկարագիր Սուրբ Կարապետ վանից Երնջակա և շրջակայից նորա, Տփխիս, 1904։
* Այվազյան Ա. Աբրակունիսի Սուրբ Կարապետ վանքը, Էջմիածին, 1976, դ 7։
* , Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ», 2002, էջ 67 — 1076 էջ։

Տես նաև
-------

* Նախիջևանի հայկական տաճարների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  armeniatur.am

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ապրակունիսի Սուրբ Կարապետ եկեղեցի
**Դետերմինիզմը** այն տեսակետն է, որ ամեն իրադարձություն ինչպես մարդկային իմացությունը, վարքը, որոշումը և գործողությունը պատճառականորեն որոշված է չընդհատված նախկին պատահարների շղթայով։ Մեծաքանակ բանավեճերի հետ միասին, դետերմինիզմի առարկայի մասին շատ տարատեսակներ և փիլիսոփայական դիրքեր կան աշխարհի տարբեր ավանդույթներից։

Փիլիսոփայություն
----------------

Դետերմինիզմը անհրաժեշտաբար ներառում է, որ մարդկությունը կամ առանձին մարդիկ չեն կարող փոխել ապագայի ընթացքը կամ նրա իրադարձությունները (դիրք, որ ճանաչված է ճակատագրապաշտություն անունով). սակայն, որոշ դետերմինիստներ հավատում են, որ մարդկանց իրենց ապագայի վրա ազդեցությունը ինքը միայն ներկայի և անցյալի վրա է կախված։ Պատճառական դետերմինիզմը կապ ունի և կախված է մատերիալիզմ և պատճառականություն հասկացությունների վրա։ Որոշ հիմնական փիլիսոփաներից, որոնք այս հարցի շուրջ բանակցել են, Մարկոս Ավրելիոս, Օմար Խայամ, Թոմաս Հոբս, Բարուխ Սպինոզա, Գոթֆրիդ Լայբնից, Դեյվիդ Հյում, Բարոն Դ'Օլբախ, Պիեր-Սիմոն Լապլաս, Արթուր Շոպենհաուեր, Վիլյամ Ջեյմս, Ֆրիդրիխ Նիցշե, Ալբերտ Այնշտայն, Նիլզ Բոհր, և վերջերս, Ջոն Սիրլ, Թեդ Հոնդերիխ, և Դանիել Դենեթն են եղել։

Մեքա Չիեսան նշում է, թե Բ.Ֆ. Սկիների հավանականային կամ ընտրողականային դետերմինիզմը դետերմինիզմի ամբողջովին տարբեր հասկացություն էր ներկայացնում, որը ամբողջովին մեխանիստիկական չէր։ Մի մեխանիստիկական դետերմինիզմ ենթադրում է, որ ամեն իրադարձություն անընդհատված նախկին իրադարձությունների շղթայից է կապված, սակայն ընտրողականային կամ հավանականային մոդելը դա չի ենթադրում։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Van Inwagen, Peter, 1983, *An Essay on Free Will*, Oxford: Clarendon Press.
2. ↑  Chiesa, Mecca (2004) Radical Behaviorism: The Philosophy & The Science.
3. ↑  նախկին
4. ↑  Ringen, J. D. (1993). Adaptation, teleology, and selection by consequences. *Journal of Applied Behavior Analysis. 60,*3–15.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 358)։*  |
**Մարմարիկի ջրամբար**, արհեստական ստեղծված ջրածավալ Կոտայքի մարզում, Մարմարիկ գետի վրա։ Ունի ոռոգման նշանակություն։

Պարամետրեր
----------

Ջրամբարն ունի 55 մետր բարձրությամբ ամբարտակ, 24 մլն խորանարդ մետր ընդհանուր ծավալ, որից օգտակար ծավալը կազմում է 23 մլն խորանարդ մետրը։

Կառուցում
---------

Ջրամբարը կառուցվել է 1974 թվականի նոյեմբերին, սակայն չէր շահագործվել մինչև 2012 թվականը։ Ջրամբարի պլանավորված ջուրը լցնելուց մի քանի օր առաջ պատվարի ստորին շեպը փլուզվեց, և մոտ 500 հազար խորանարդ մետր բնահող սահեց դեպի ստորին բյեֆը։ Ջրամբարի վերականգնման շինարարական աշխատանքներն ավարտվել են 2011 թվականին։ Շինարարության արժեքը կազմել է շուրջ 4,874 մլրդ դրամ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ ջրամբարներ (հեղ. hetq.am)
2. ↑  ՀՀ Նախագահը ծանոթացավ Մարմարիկ ջրամբարի վերականգնման աշխատանքների ընթացքին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վերականգնվել է Մարմարիկի ջրամբարը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Կյանք և արվեստ**, գրական-գեղարվեստական պատկերազարդ տարեգիրք, 1936 թվականից՝ ամսագիր։ Լույս է տեսել 1931-1940 թվականներին, Փարիզում։ Խմբագիր-հրատարակիչներն են Մերուժան և Մկրտիչ Պարսամյանները։ Նպատակն էր նպաստել հայ մշակույթի պահպանմանն ու զարգացմանը սփյուռքում։ Պարբերականը փորձել է արվեստը և գրականությունը վեր դասել ամեն կարգի համոզմունքներից ու գաղափարախոսություններից, որը տեղի է տվել իրարամերժ կարծիքների և դիրքորոշումների։ Գրական-բանասիրական բաժնում տպագրել է Սիամանթոյի, Դանիել Վարուժանի, Ռուբեն Սևակի և ուրիշների անտիպ գործերն ու նամակները, հուշեր նրանց մասին։ Անդրադարձել է նաև հայ սովետական գրականությանը, ներկայացրել թարգմանություններ։ Արժեքավոր են Կոմիտասի, Տիգրան Չուխաջյանի, Վ. Մախոխյանի, Հ. Փուշմանի և ուրիշների երաժշտության, նկարչության, արևմտահայ թատրոնի, ճարտարապետության մասին հանդեսի տպագրած նյութերը։ Առանձին համարներ է նվիրել Րաֆֆուն և Գարեգին Սրվանձտյանցին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 488)։*  |
**Տալլինի երաժշտական ավագ դպրոց** (Էստոներեն՝ Tallinna Muusikakeskkool), համարվում է հատուկ երաժշտական ավագ դպրոց Էստոնիայի՝ Տալլին քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Դպրոցը հիմնադրվել է 1961 թվականին, նպատակն էր ապահովել բարձր մակարդակի դիմորդնեեր *Տալլինի պետական կոնսերվատորիայում* (ներկայիս՝ Էստոնիայի երաժշտության և թատրոնի ակադեմիա)։ Իր գոյության ընթացքում այն արդեն հասցրել է հաջողությամբ իրագործել նպատակը, շրջանավարտների 80-100 տոկոսը իրենց ուսումը շարունակում է կամ Էստոնիայի երաժշտության և թատրոնի ակադեմիայում կամ էլ արտերկրի երաժշտական ակադեմիաներում։

Սա Էստոնիայի միակ դպրոցն է որն ապահովում է մասնագիտական երաժշտական կրթության հետ մեկտեղ սովորեցնում է ընդհանուր առաջնային և երկրորդական ծրագրեր։ Այս համակարգը կատարվում է նրա համար, որ ուսանողները ավարտելուց հետո հնարավորություն ունենան շարունակել երաժշտական կարիերան կամ ընտրել այլ ոլորտ։

Աշխատակազմի թվում կա 38 ավագ ուսուցիչներ, որոնցից 23-ը որոկավորված են դասավանդել համալսարանի մակարդակով։

Նշանավոր աշակերտներ
-------------------

Կամպոզիտերներ՝

* Հելենա Տուլվե
* Ռենե Էսպերե
* Լեպո Սումերա
* Ուրմաս Սիսասկ
* Ռեին Ռաննապ

Դիրիժորներ՝

* Տոլու Կալյուստե
* Արվո Ոլմեր
* Անու Տալի
* Օլարի Էլթս
* Էրկի Պեհկ
* Միկկ Մըրվի

Դաշնակահարներ՝

* Պեեպ Լասման
* Կալլե Րանդալու
* Իվարի Իլյա
* Մարկո Մարտին
* Ստեն Լասսման
* Միհկել Պոլլ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tallinna Muusikakeskkool.(չաշխատող հղում)
 Koolitus.ee

Աղբյուրներ
----------

* Գլխավոր կայք
**Ֆեոդոր Իվանովիչ Անիսիմով** (ռուս.՝ Фёдор Иванович Анисимов, 1814, Գրուշևսկայա, Ակսայի շրջան, Ռոստովի մարզ, ԽՍՀՄ - 1855), պոետ, Դոնի կազակների հանրաճանաչ «Ալեկոծվեց, հուզախռով խաղաղ Դոնը ուղղափառ» հիմնի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ֆեոդոր Իվանովիչը Նովոչերկասսկի գիմնազիան և Խարկովի համալսարանն ավարտելուց հետո Նովոչերկասսկի գիմնազիայում դասավանդել է մաթեմատիկա, լատիներեն և ֆրանսերեն լեզուներ։ Դասախոսական գործունեության բնագավառում ունեցած հաջողությունների համար նա Դոնի ուսումնարանի տնօրինության կողմից բազմիցս արժանացել է տարբեր խրախուսանքների և կանոնավորապես բարձրացվել է նրա պաշտոնը։ Ֆեոդոր Իվանովիչ Անիսիմովը սիրում էր պոեզիան, ինքն էլ բանաստեղծություններ էր գրում։ 1853 թվականին, Ղրիմի պատերազմի սկսվելուց, նա գրեց «Ալեկոծվեց, հուզախռով խաղաղ Դոնը ուղղափառ», որի համար ինքն էլ երաժշտություն էր գրել։ Բարձր հայրենասիրական վերելքի պահին Ֆեոդոր Իվանովիչի մոտ բանաստեղծություն է ծնվում` 

Ալեկոծվեց հուզախռով,
խաղաղ Դոնը ուղղափառ,
և հնազանդ արձագանքեց
վանականի աղերսին
Նա իր երեխաներին էր կանչում
Արյունալի մարտադաշտ,
Թուրքերին հյուր էր կանչում, որ ապահովի
խաղաղությունը Ռուսաստանի.
Որոշակի փոփոխված ձևով բանաստեղծությունը Նովոչերկասսկի Բարձր շրջանակներում 1918 թվականին ընդունվեց որպես Վոյսկա Դոնսկի պաշտոնական հիմն։

Գրականություն
-------------

* Дон литературный. Писатели России. Шолоховский край. XIX—XXI вв.:справ. изд. Сост. Губанов Г. — Ростов н/Д, 2006. — 512 с. ISBN 5-481-00623-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Всколыхнулся, взволновался православный Тихий Дон
* Гимн Донского казачьего войска
* СЛУЖИТЬ РОССИИ И ТИХОМУ ДОНУ Archived 2017-10-11 at the Wayback Machine.
* КАЗАЧЬЯ ДОЛЯ – ДОН, СТЕПЬ ДА ВОЛЯ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի** (ադրբ.՝ Müqəddəs İohann kilsəsi[*փա՞ստ*]), հայկական եկեղեցի է Գանձակ քաղաքում, ներկայիս Աբբասզադեի փողոցում։

Պատմություն
-----------

Ըստ դռան վրա փորագրած արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է 1633 թվականին և վերականգնվել է 1860-ին։ Մինչև 1990 թվականը եկեղեցին եղել է գործող, բայց երբ հայկական ուժերն ազատագրեցին Արցախը, ադրբեջանական կառավարությունը որոշեց եկեղեցին վերածել համերգային ակումբի։ Կառույցի հայկական ծագումը թաքցնելու համար՝ ադրբեջանցիները վերացրել են (ներկել կամ տաշել) հայկական մակագրությունները ներսից և դրսից։

Ներկա վիճակ
-----------

Եկեղեցուց հանված են խաչերը, հայկական մակագրությունները հեռացված են, և շենքում գործում է երաժշտական ակումբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռ. Գալիճյան (2009)։ *The invention of history*։ Լոնդոն, Երևան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու պատմության և ներկա իրավիճակի մասին (հայ.)
* Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու լուսանկարներ