**Էնեաս**(հին հունարեն՝ Αἰνείας),(լատին․՝ Aenēās), հին հունական դիցաբանությունումՏրոյական պատերազմի հերոս դարդանների թագավորական տոհմից։ Հին հռոմեական պոետ Վերգիլիոսի կողմից լատիներենով վերապատմված «Էնեականում» (մ.թ.ա 29-19 թվականներ) Էնեասի հետևորդներին անվանում են Էնեադներ։

Մանկություն և Պատանեկություն
----------------------------

Էնեասը Անհիսի և Աֆրոդիտեի որդին Է, ծնվել է Իդայում։ Նրան կերակրել են լեռնային նիմֆերը ։ Սպարտա է գնացել Պարիսի հետ։ Սափորների և Պարրասեի նկարի վրա Էնեասը պատկերված է Դիոսկուրների հետ։

Տրոյական պատերազմ
-----------------

Սկզբում Էնեասը մասնակցություն չի ունեցել Տրոյական պատերազմին։ Էնեասը Աքայացիների դեմ պատերազմ սկսեց միայն այն ժամանակ, երբ Աքիլլեսը հարձակվեց իր զորքերի վրա։ Նա կռվել է Աքիլլեսի և Դիոմեդի հետ։ Նրան հովանավորում էին Աֆրոդիտեն և Ապոլլոնը և նրանք փրկեցին Էնեասին հզոր Դիոմեդի կատաղի հարձակումից։ Էնեասի հանդեպ լավ էր տրամադրված նաև Պոսեյդոնը, որը փրկել է երիտասարդ Էնեասին Աքիլլեսի զայրույթից։ «Իլիականում» սպանել է վեց հույնի։ Իսկ Գիգինի հաշվարկներով, ընդհանուր քսանութ մարտիկի։

«Իլիկանում» նկարագրվում է Էնեասի փրկությունը։ Թե ինչպես է փախել Տրոյայից, իր մեջքին տանելով հորը` Անհիսին և թե ինչպես հարգելով իր բարեպաշտությունը հելլենները թույլ են տվել անցնել։ Ըստ Լեսխի գերի է վերցրվել Նեոպտոլեմի կողմից։ Ըստ Արկտինի, երբ օձերը սպանել են Լաոկոոնին, հոր հետ Տրոյան գրավելուց առաջ լքել է այն և ուղևորվել դեպի Իդա։ Ըստ Գելլանիկի վարկածի, Տրոյայի անկումից հետո նահանջել է դեպի Ակրոպոլիս, իսկ հետո տրոյացիների հետ լքել է քաղաքը։ Իսկ ըստ Մենեկրատ Քսանտիայի և Լուտացիա Դաֆնիսի վարկածի, դավաճանել է Տրոյան, այդ իսկ պատճառով էլ խնայվել է աքայացիների կողմից։

Էնեասի դեգերումները
-------------------

### Հունական ավանդության մեջ

Համաձայն հունական ավանդության Տրոյայի անկումից հետո Էնեասը մնացել է Տրոադայում և ղեկավարել Տրոյայի ժողովրդին։ Ավելի ուշ Էնեասը ողջ մնացած դարդանների հետ տեղափոխվում է ծովի մյուս կողմը` (Թեսալիա)։ «Ոմանց անհանգստացնում է, որ ամենուր ցույց են տալիս և պատմում են Էնեասի գերեզմանների մասին»։

Էնեասը Իտալիայում
-----------------

### Էտրուսկյան ավանդության մեջ

Էնեասին փառաբանում էին Էտրուսկները, նրա պատկերով գտնվել է 58 սափոր։ Էտրուսկների հիմանական լեգենդը Էնեասի Իտալիա տեղափոխվելու մասին է, որը կապվում է նրանց Միջերկրական ծովի արևելքից, որտեղ ապրել են նրանց բարեկամ ազգություններ, Իտալիա գալու հետ։

### Լատինո-հռոմեական ավանդության մեջ

Լացիայում Էնեասի փառաբանության առաջին հետքերը հայտնաբերվել են Մ.թ.ա. 6-րդ դարում` (տաճար Լավանիայում Էնեասի հարուստ կենոտաֆով)։ Հռոմեական կայսրության հորացման հետ համատեղ առաջ է գալիս լեգենդ, ըստ որի Էնեասի սերունդներն են հիմնադրել Հռոմը։ Էնեասի ճանապարհորդությունների մասին հռոմեական հեղինակները տարբեր ավանդություններ են պատմում։ Ըստ Վերգիլիոսի, Էնեասը Ահատի ուղեկցությամբ լքում է այրվող Տրոյան։ Իր հետ նա տարել է կնոջը` Կրեուսային, (որը հետ մնալով զոհվում է), որդուն` Յունուսին և ուսերի վրա ծեր հորը` Անհիսին։ Դեռ այրվող Տրոյայում մահացած կնոջ` Կրեուսայի ուրվականից մարգարեություն ստանալով, որ նրա համար նախատեսված է փառավոր ճակատագիր, ողջ մնացած Տրոյացիներին հավաքելով նրանց հետ 20 նավերով գնում է:Սխալ մեկնաբանելով Հեկտորի, Կրեուսայի և Պոլիդորի մշուշապատ մարգարեությունները, Էնեասը սկզբում գնում է Թրակիա, հետո Կրետե, հասկանալով սխալը ճանապարհվում է Հեսպերիա, սակայն դեպի արևմուտք գնալիս հայտնվում է Սիցիլիայում։

Ոմանք պնդում են, որ նա հաստատվել է Օլիմպոսի մոտ` Մակեդոնիայում։ Ոմանք, որ Արկադիայում Մանտինեյայի մոտ հիմնել է Կապիաներ։ Իսկ ոմանք, որ էլիմի հետ գնացել է Էգեստա, Սիցիլիա, իսկ հետո` Լացիա։ Ըստ Քեֆալոն Հերգիտիի և Մեկեբրենից` Հերգեսիպպի մահացել է Ֆրակիայում։ Համաձայն պոետ Ագաֆիլլ Արկադացու, իր երկու աղջիկներին` Կոդոնին և Անֆեմոնին ամուսնացրել է Նիսեում, իսկ հետո ծնվել է որդին Հռոմուլոսը։ Ըստ Վերգիլիոսի, սկզբում գնացել է Ֆրակիա և հիմնել Էնեական Քաղաքը, բայց ստանում է անբարենպաստ նշաններ, դրանից հետո Կրետեում հիմնում է Պերգամեյու քաղաքը։ Հելենից նվեր է ստանում Նեոպտոլեմոսի զրահը։ Ըստ Վարրոնի, բերված էին Դարդանյան աստվածների կողմից Սամոֆրակիայից Ֆրիգիա, իսկ հետո Էնեասը տարել է Իտալիա։

Երբ Էնեասի նավերը մոտենում էին Լիցիայի ափին Հերան, ով ատում էր նրան, փոթորիկ է ուղարկում ու նավը հայտնվում է Կարթագենում։ Այստեղ հերոսին սիրահարվում է Դիդոնեն, նա, ով հիմնադրել էր Կարթագենը։ Հերան և Աֆրոդիտեն ցանկանում էին, որ Էնեասը և ֆինիկիյան գեղեցկուհին, ով ավելի վաղ փախել էր Տիրից, միասին լինեն, բայց Զևսը Մերկուրիոսի միջոցով հրամայում է Էնեասին լքել Կարթագենը։ Սիրահարված Էնեասը տանջվում է, քանի որ չի կարող ոչ մնալ սիրելիի հետ, ոչ էլ վերցնել նրան իր հետ` ճակատագրի նախախնամությամբ Լացիայում նա պիտի ամուսնանար Լավինիայի հետ, որպեսզի հիմք դներ նոր դինաստիայի, որի ժառանգները պիտի հիմնադրեին Հռոմը։ Էնեասը դաժանորեն թողնում է Դիդոնեին, որը հորիզոնում տեսնելով նրա նավերի առագաստները, ինքնասպան է լինում։ Անեծքը, որը Դիդոնեն ուղարկում է փախստականին թաղման խարույկից ցույց է տալիս Հռոմի և Կարթագենի ապագա թշնամանքը Պունիկյան պատերազմներում։ Էնեասը նորից գնում է դեպի Սիցիլիա։ Այստեղ նա թաղման խաղեր է կազմակերպում հոր գերեզմանին և գնում Կումա։ Որպեսզի իմանա իր ճակատագիրը, Էնեասը Կումյան Սիբիլլայի խորհրդով իջնում է մահացածների թագավորություն, այնտեղ Անհիսի ստվերը գուշակում է նրա և Հռոմեական կայսրության մեծ ապագան։

Էնեասը Լացիայում
----------------

Երբ Էնեասը վերադառնում է Լացիյա հող է ստանում աբորիգենների թագավոր Լատինից` քաղաք կառուցելու համար:Լատինը Էնեասին խոստանում է իր աղջկա` Լավինիայի ձեռքը:Բայց մինչ այդ նա խոստացել էր Լավինիային ամուսնացնել ռուտլների թագավոր Տուրնին, ով պատերազմ է սկսում տրոյացիների և Լատինի դեմ:Մենամարտում Էնեասը հաղթում է Տուրնին և ամուսնանում Լավինիայի հետ։

Իտալիայում նա տեսնում է Դիոմեդին և Ոդիսևսին:Լատինի մահից հետո Էնեասը թագավորել է երեք տարի(նա մահացել է Տրոյայի անկումից չորս տարի հետո):Համաձայն Դիոդորի Տրոյայի ակումից երեք տարի հետո դարձել է թագավոր և թագավորել է երեք տարի։

Էնենասը մահացել է Մեզենցիոսի հետ պատերազմի ժամանակ(Վերգիլիոսը չի ընդունում այդ տարբերակը):Ըստ որոշ աղբյուրների մահացել է Նումիկիյա գետում կամ բարձրացվել է երկինք:Ըստ Տիտոս Լիվիոսի բարձրացվել է երկինք և դարձել աստված:Նումիկիայի ջրերը մաքրել են նրա վրայից բոլոր մարդկային հատկանիշները և նա դարձել է Ինդիգենտ աստված։

Ամենաուշ ավանդությունը
----------------------

Պսեվդո-Եվրիպիդեսի «Ռես» ողբերգության գործող անձ:Էնեասի գլուխը պատկերված է մ.թ.ա. 6-րդ դարի մետաղադրամների վրա, որոնք գտնվել են Մակեդոնիայում:Էնեասի մասին պատմություն է գրել նաև Լիկեֆրոնը:186թ.-ին հյուպատոս Ացիլիա Գլաբրիոնը իրեն համարում էր Էնեասի ժառանգորդը։

Գրականության մեջ
----------------

* Վերգիլիոս «Էնեական» էպիկական պոեմ
* Ջո Գրեմ «Սև նավեր» պատմական վեպ
* Իվան Կոտլյարևսկի «Էնեյական» պոեմ
* Դանթե Ալիգիերի «Աստվածային կատակերգություն» պոեմ
* Դևիդ Գամմել «Տրոյա»
* Իոսիֆ Բրոդսկի «Դիդոնե և Էնեաս» բանաստեղծություն
* Աննա Ախմատովա «Не пугайся, — я ещё похожей...»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Παυσανίας* 3.22.11 // Description of Greece (հին հունարեն.)
2. ↑  Имя имеет эолийское грамматическое оформление (Клейн Л. С. Анатомия «Илиады». СПб, 1998. С.391)
3. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.661-662; *Любкер Ф.* Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.1. С.40-41; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека III 12, 2 далее
4. ↑  Не путать с термином «Эннеады»
5. ↑  «Энеады». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
6. ↑  Гесиод. Теогония 1008—1010
7. ↑  Гимны Гомера IV 257
8. ↑  Стасин. Киприи, синопсис
9. ↑  Плиний Старший. Естественная история XXXV 71; Примечания Г. А. Тароняна в кн. Плиний Старший. Об искусстве. М. 1994. С.516
10. ↑  Гигин. Мифы 115
11. ↑  Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека Э V 21; Диодор Сицилийский. Историческая библиотека VII, фр.4; Элиан. Пёстрые рассказы III 22
12. ↑  Лесх. Малая Илиада, фр.21 Бернабе
13. 1 2  Арктин. Разрушение Илиона, синопсис; Софокл. Лаокоонт, фр.373 Радт = Дионисий Галикарнасский. Римские древности I 48, 2
14. ↑  Дионисий Галикарнасский. Римские древности I 48, 3; Аврелий Виктор. Происхождение римского народа 9, 2
15. ↑  Дионисий Галикарнасский. Римские древности I 54, 1
16. 1 2  *А. Немировский, Л. Ильинская* Этруски-выходцы из Трои? // *Вокруг Света* : журнал. —М. 1974. — В. май. — ISSN 0321-0669.
17. ↑  *Страбон*. География XIII 1, 53 (стр.608).
18. ↑  *Дионисий Галикарнасский*. Римские древности I 49, 1.
19. ↑  *Дионисий Галикарнасский*. Римские древности I 49, 2.
20. ↑  *Вергилий*. Энеида III 13-72.
21. ↑  *Вергилий*. Энеида III 132—142.
22. ↑  *Вергилий*. Энеида III 467.
23. ↑  *Дионисий Галикарнасский*. Римские древности I 69, 2; Сервий. Комментарий к «Энеиде» Вергилия I 378.
24. ↑  Аврелий Виктор. Происхождение римского народа 12, 2
25. ↑  Дионисий Галикарнасский. Римские древности I 64, 3
26. ↑  Диодор Сицилийский. Историческая библиотека VII, фр.5
27. ↑  Юстин. Эпитома Помпея Трога XLIII 1, 13
28. ↑  Дионисий Галикарнасский. Римские древности I 64, 4; Сервий. Комментарий к «Энеиде» Вергилия I 259
29. ↑  Овидий. Метаморфозы XIV 597—607
30. ↑  Шофман А. С. История античной Македонии. Ч.1. Казань, 1960. С.57
31. ↑  См. Ликофрон. Александра 1226—1280.
32. ↑  Геродиан. История II 3, 4

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 11850083X · LCCN: no2014109205 · NKC: jo2016908793 · NLA: 57101293 · SUDOC: 027395790 · VIAF: 310624824, 18151776751918010050 · WorldCat VIAF: 310624824, 18151776751918010050 |

 |

 |