**Մերի Քոյլ Չեյզ** (փետրվարի 25, 1907(1907-02-25)[…], Դենվեր, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 20, 1981(1981-10-20)[…], Դենվեր, ԱՄՆ) ամերիկացի լրագրող, դրամատուրգ և մանկագիր, որը հիմնականում հայտնի էր 1944 թվականին Բրոդվեյի թատրոնի «Հարվի» պիեսը գրելու համար, որը հարմարեցվել էր 1950 թվականին նկարահանված ֆիլմի ՝ Ջեյմս Ստյուարտի մասնակցությամ։

Նա գրել է տասնչորս պիես, երկու մանկական վեպ, մեկ սցենար և յոթ տարի աշխատել է որպես լրագրող Rocky Mountain News-ում։ Նրա երեք պիեսների հիման վրա նկարահանվել են հոլիվուդյան ֆիլմեր ՝ *«Կանանց տուն»* (1939), *«Հարվի»* (1950) և *«Բերնարդին»* (1957)։

Վաղ տարիներ
-----------

Չեյզը ծնվել է Մերի Ագնես Մաքդոնաֆ Քոյլի կողմից Կոլորադոյի Դենվեր քաղաքում 1906 թվականին։ Նա ամբողջ կյանքում մնաց Դենվերում։ Նա մեծացել է աղքատ իռլանդական կաթոլիկ ընտանիքում ՝ Դենվերի Բեյքեր աշխատանքային թաղամասում, երկաթուղային գծերի մոտ։

Նրա վրա մեծապես ազդել են իռլանդական առասպելները, որոնք նրան պատմել են մայրը ՝ Մերի Քոյլը և նրա չորս հորեղբայրները ՝ Թիմոթին, Ջեյմսը, Ջոնը և Փիթերը։  Չարլի Քոյլը ՝ նրա ավագ եղբայրը, մեծ ազդեցություն ունեցավ նրա հումորի զգացողության վրա, քանի որ նա ընդօրինակում էր նրա բնական նվերները դեմքի արտահայտությունների, կտրվածքների և զավեշտական պատկերների մեջ։ Նա դարձավ կրկեսի ծաղրածու։

1921 թվականին նա ավարտել է Դենվերի Արևմտյան ավագ դպրոցը և երկու տարի սովորել Կոլորադոյի համալսարանում Բոուլդերում և Դենվերի համալսարանում ՝ առանց աստիճան ստանալու։

Կարիերա
-------

1924 թվականին նա սկսեց իր կարիերան որպես լրագրող Denver Times-ում և Rocky Mountain News-ում ՝ թողնելով News-ը (որում Denver Times-ը ներառվել է 1926 թվականին) 1931 թվականին ՝ պիեսներ գրելու, անկախ լրագրողական աշխատանք կատարելու և ընթերցողների մեջ ընտանեկան արժեքներ դաստիարակելու համար։ News-ում նա սկսեց գրել սոցիալական էջերում, բայց շուտով դարձավ գեղարվեստական հոդվածների հեղինակ ՝ լուսաբանելով լուրերը «հեկեկացող քրոջ» հուզական տեսանկյունից, դառնալով լուրերի մի մասը որպես «Մեր փոքրիկ Մերին» կատակերգական կերպար կամ գրելով զվարճալի գործեր «ֆլեյպերի դարաշրջան»-ում ՝ որպես «Չարլին և Մերին» պատմվածքների շարքի մաս (Չարլի Վունդերը նկարել է մուլտֆիլմեր, իսկ Մերին գրել է տեքստը)։

1920-ականներին լրագրողները սովորաբար աշխատում էին the The FrontPage-ի ավանդույթի համաձայն. նրանք աշխատում էին երկար ժամեր, շատ էին խմում և կանգ չէին առնում որևէ բանի առջև ՝ հաղթելու հոդվածի համար մրցակցությանը։ Լուսանկարիչ Հարի Ռոդսի հետ Ford Model T-ով Դենվերում վազելիս նա հիշեց.

*«Օրվա ընթացքում ես և Հարրին կարող էինք սկսել ոստիկանական դատարանից, գնալ Ուեսթսայդյան դատարանի սպանության դատավարությանը, լուսաբանել տիկին Քրոուֆորդ Հիլլի առանձնատան երեկույթը և շտապել ժամը 11-ին փոխհրաձգության»:*

Նա ավարտեց իր լրագրողական կարիերան սոցիալական էջերում, որտեղ նա սկսեց, հավանաբար, որպես պատիժ այն խեղկատակության համար, որը նա խաղացել էր չկասկածող խմբագրի հետ։

News-ը լքելուց հետո 1930-ականներին Մերին աշխատել է որպես «United Press»-ի և  «International News Service»-ի արտահաստիքային թղթակից։ Բայց նրա իսկական սերը միշտ թատրոնն էր, ուստի նա սկսեց պիեսներ գրել։

1936 թվականին նրա առաջին պիեսը ՝ «Ես երրորդն եմ», բեմադրվել է Դենվերի Բեյքերի դաշնային թատրոնում ՝ «Ռուզվելտի դարաշրջանի աշխատանքների առաջընթացի գրասենյակի» շրջանակներում (Baker Federal Theater in Denver as a part of the Roosevelt-era Works Progress Administration — «WPA»)։ 1937 թվականի գարնանը ներկայացումը բացվեց Բրոդվեյում, որը վերանվանվեց «Հիմա դու դա արեցիր», բայց դրական արձագանքներ չստացավ և փակվեց երեք շաբաթ անց։ 1938 թվականին Մերին գրեց «Տուն Չի»- ը, որի հիման վրա RKO Radio Pictures-ը նկարահանեց հոլիվուդյան ֆիլմ, որը կոչվում էր «Կանանց տուն» (1939), որտեղ Անն Շիրլին (հայտնի է որպես «Աննան կանաչ կտուրներից» գլխավոր դերում)։

1940-ականների սկզբին նա մի շարք պաշտոններ է զբաղեցրել կառավարությունում, կամավորական և արհմիութենական պաշտոններում, աշխատել է որպես Դենվերի երիտասարդության ազգային վարչակազմի տեղեկատվության տնօրեն, կամավորական աշխատանք է կատարել Կոլորադոյի իսպանախոս ժողովուրդների զարգացման հիմնադրամում և աշխատել որպես բեռնատարների վարորդների միության Դենվերի մասնաճյուղի հասարակայնության հետ կապերի տնօրեն։

### «Հարվի»

Այդ ժամանակ նա աշխատում էր «Հարվ» պիեսի վրա, որը նրա համար շատ դժվար էր գրել և որը բազմաթիվ շտկումների էր ենթարկվել, որի ավարտը տևեց երկու տարի։ 1944 թվականի նոյեմբերի 1-ին Այն բացվեց Բրոդվեյում և դարձավ հիթ, որը տևեց չորսուկես տարի ՝ 1775 ներկայացում, 1944 թվականի նոյեմբերի 1-ից մինչև 1949 թվականի հունվարի 15-ը։

«Հարվին» դարձավ 35-րդ ամենաերկար շոուն (մյուզիքլներ և պիեսներ) Բրոդվեյի պատմության մեջ, և, եթե միայն պիեսները հաշվենք, Բրոդվեյի 6-րդ ամենաերկար ներկայացումը («Կյանքը հոր հետ», «Ծխախոտի ճանապարհը», «Էյբիի Իռլանդական վարդը», «Մահացու ծուղակը» և «Երկվորյակները»)։ Ֆրենկ Ֆեյը և Ջեյմս Ստյուարտը ամենահայտնի դերասաններն էին, ովքեր մարմնավորում էին Էլվուդ Պ.Դաուդին։ Ջոզեֆին Հալն ի սկզբանե Բրոդվեյում պատկերել է իր ավելի ու ավելի մտահոգ (և սոցիալապես տարված) քրոջը և ֆիլմում ստացել Է «Օսկար» ՝ «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում։ Ռութ Մաքդևիտը, Մարիոն Լորնը, Հելեն Հեյսը և Սվուզի Կուրցը, ի թիվս այլ դերասանուհիների, նույնպես պատկերում էին Վետային բեմում կամ հեռուստատեսությունում։ Ջեյմս Ստյուարտը առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի Լավագույն դերասան անվանակարգում կինոտարբերակի համար, որը հաղթել Է Խոսե Ֆեռերը «Սիրանո դե Բերժերակա» ֆիլմի համար։

1945 թվականին Չեյզը Հարվիի համար Պուլիտցերյան մրցանակ է ստացել դրամայի բնագավառում։ Նա Կոլորադոյի միակ բնակչուհին է, ով արժանացել է Պուլիտցերյան մրցանակի դրամայի ոլորտում. և տղամարդկանց գերակշռող տարածքում նա դարձել է 4-րդ կինը, ով արժանացել է այս մրցանակին ՝ զոնա գայլից (1921), Սյուզան Գլասպելից (1931) և Զոի Ակինսից (1935) հետո։  1917-2013 թվականներին միայն 14 կին է արժանացել Պուլիտցերյան մրցանակի դրամայի ոլորտում։

«Հարվի»-ից անմիջապես հետո Մերին փորձեց կրկնել իր հաջողությունը Բրոդվեյում «Հաջորդ կես ժամը» պիեսով, որը հիմնված էր իր գրած «Բանշի» ինքնակենսագրական վեպի վրա։ Դա, ինչպես պարզ դարձավ երեքշաբաթյա վազքից հետո, չստացվեց։

1950 թվականին «Հարվի» պիեսի հիման վրա նկարահանվել է Universal Studios-ի ֆիլմը ՝ Ջեյմս Ստյուարտի գլխավոր դերակատարմամբ, իսկ Մերին Օսկար Բրոդնիի հետ գրել է սցենարը։ 1952 և 1953 թվականներին նա Բրոդվեյում բեմադրել է «Բերնարդին և Միսիս Մաքթինգ» ներկայացումը։ Երկու պիեսներն էլ չափավոր հաջողություն ունեցան։ Բերնարդինոյի հիման վրա նկարահանվել է 1957 թվականին նկարահանված ֆիլմ, որտեղ գլխավոր դերերում են Փեթ Բունը և Ջանեթ Գեյնորը (ֆիլմում Գեյնորի վերջին դերում)։ 1958 և 1968 թվականներին նա գրել է երկու մանկական պատմվածք ՝ «Լորետա Մեյսոն Փոթս» և «Չար, չար տիկնայք հալածված տանը»։ 1961 թվականին Նրա պիեսի հիման վրա նկարահանված «Միջի Փերվիս» ներկայացումը, որի գլխավոր դերակատարն էրԹալուլա Բենկհեդը, ձախողվեց։ Հարվիի 1970-ի վերածնունդը Ջեյմս Ստյուարտի և Հելեն Հեյսի մասնակցությամբ հաջող էր և ուներ 79 ներկայացում, մինչդեռ Հարվիի 1981-ի երաժշտական ադապտացիան, որը կոչվում էր «Ասա Բարև Հարվին», ձախողվեց վեցշաբաթյա ցուցադրությունից հետո ՝ Տորոնտոյում բացասական արձագանքների ֆոնին։

Անձնական կյանք
--------------

1928 թվականին Մերին ամուսնացավ Ռոբերտ Լ. Չեյզի հետ ՝ *Rocky Mountain News-ի* գործընկեր լրագրող։ Բոբը «կոշտ լուրերի» փորձառու լրագրող էր, ով աշխատում էր Denver Express-ում 1922 թվականից ՝ լուսաբանելով ԱՄՆ դրամահատարանի կողոպուտը և պայքարելով Կոլորադոյի նահանգում Կու կլուքս կլանի վերելքի և տեղական քաղաքականության դեմ*։ The Express-*ը, ի վերջո, միավորվեց *Rocky Mountain News-ի* հետ, և Բոբը շարունակեց իր 47-ամյա կարիերան թերթում ՝ դառնալով գլխավոր խմբագիր, այնուհետև խմբագրի տեղակալ։ 1936 թվականին նա եղել է Ամերիկայի թերթերի գիլդիայի Դենվերի մասնաճյուղի հիմնադիրներից (և նշանակվել է փոխնախագահ)՝ խմբագիրներ և թղթակիցներ ներկայացնող ազգային միություն։

1932 թվականին նրանք ունեցան իրենց առաջին որդին ՝ Մայքլին, որին հաջորդեց Քոլինը 1935 թվականին, իսկ հետո ՝ Բարրի Ջերոմը (Ջերրի) 1937 թվականին։ Մայքլը դարձավ Նյու Յորքի Հանրային հեռուստատեսության տնօրեն, Քոլինը Տորոնտոյի համալսարանի անգլիական գրականության պրոֆեսոր էր, իսկ Ջերին աշխատում էր որպես Նյու Յորքի քոլեջի գիտական խորհրդատու և գրում էր «Մոխրոտը հագնում էր բանակային կոշիկներ» պիեսը։

1981 թվականին *Say Hello to Harvey* երաժշտական ադապտացիայի վրա աշխատելիս Մերի Քոել Չեյզը հանկարծակի սրտի կաթված չի ունեցել Դենվերի իր տանը և մահացել է 75 տարեկան հասակում։

Վերջին իրադարձություններ
------------------------

2009 թվականի օգոստոսին Սթիվեն Սփիլբերգը հայտարարեց, որ նախատեսում է *«Հարվի»* ռիմեյքը Թոմ Հենքսի կամ Ուիլ Սմիթի մասնակցությամբ ՝ Էլվուդ Դաուդի դերում։ Դեկտեմբերին նա հրաժարվեց նախագծից, որի հիմնական պատճառը գլխավոր դերի համար աստղ գտնելու դժվարությունն էր։ Թոմ Հենքսը շահագրգռված չէր քայլել սիրված, խորհրդանշական աստղ Ջեյմս Ստյուարտի կոշիկներով։ Ռոբերտ Դաունի Կրտսերը ամիսներ շարունակ ընթացքի մեջ էր, բայց նա ցանկանում էր փոփոխություններ կատարել սցենարում, և Սփիլբերգը որոշեց ձեռքը թափահարել ՝ զգալով, որ նրանք նույն ստեղծագործական ալիքի վրա չեն։ Սա *«Հարվի»-ի* ռիմեյքի առաջին փորձը չէր։ 2002 թվականին Dimension Films-ը, Miramax-ի ստորաբաժանումը և MGM-ը փորձեցին ֆիլմ նկարահանել Ջոն Տրավոլտայի մասնակցությամբ։ Այս նախագիծն ավարտվեց 2004 թվականին, երբ Մայքլ Էյզները վտարեց Ուայնշտեյն եղբայրներին Miramax-ից ՝ Մայքլ Մուրի *«Ֆարենհեյթի 9/11»* թողարկման պատճառով։

2012 թվականի հունիսի 14-ին Roundabout թատերախումբը բացեց Հարվիի Բրոդվեյի վերածնունդը և դրական արձագանքներ ստացավ Studio 54 թատրոնում։ Բեմադրության մեջ նկարահանվել է «Էմմի» մրցանակի դափնեկիր Ջիմ Փարսոնսը («Մեծ պայթյունի տեսությունը»), որը 2011 թվականի ամռանը վերադարձել է Բրոդվեյ ՝ «Սովորական սիրտը» վերածնված բեմադրության հաջող ելույթից հետո։ «Հարվի»-ի ռեժիսորն էր Սքոթ Էլիսը, ինչպես նաև Չարլզ Քիմբրոուն (Էմմիի հավակնորդ, Մերֆի Բրաունը) հոգեբույժ Ուիլյամ Չամլիի դերում և Ջեսիկա Հեխտը (Դենը իրական կյանքում) ՝ որպես քույր Ուետա։ «Հարվի»-ի ցուցադրությունները նախատեսված էին մինչև օգոստոսի 5-ը։

Պարգևներ
--------

* 1944. Ուիլյամ Մաքլեոդ Ռեյնի մրցանակ, Կոլորադոյի հեղինակների Լիգա։
* 1945. Պուլիտցերյան մրցանակ դրամայի ոլորտում
* 1947.Դենվերի համալսարանի գրականության պատվավոր դոկտոր։
* 1960. Ստանում է Մոնտե Միչեմի մրցանակը AETA -ի (Ամերիկյան կրթական թատրոնների ասոցիացիա) մանկական թատերական համաժողովում։
* 1985. Ընդգրկվել է Կոլորադոյի կանանց փառքի սրահում Գոլդա Մեիրի, «Անխորտակելի» Մոլլի Բրաունի և Մեյմի Էյզենհաուերի հետ միասին։
* 1999. Ընդգրկվել է Կոլորադոյի կատարողական արվեստի փառքի սրահում Դուգլաս Ֆերբենքս ավագի և Գլեն Միլլերի հետ միասին։

Մատենագրություներ
-----------------

### Պիեսներ

* 1936 — *Ես երրորդն եմ*
* 1938 — *Տուն Չի*
* 1941 — *Աղջկա սայթաքում*
* 1944 — Հարվի (1944)
* 1945 — *Հաջորդ կես ժամը*
* 1952 — *Բեռնարդինեց*
* 1954 — *Լոլիտա*
* 1954 — *Տիկին Մարքեթինգ* (ներկայացվել է նաև հեռուստատեսությամբ)
* 1961 —Միջի Պերվիս
* 1961 — *Մրցանակային խաղ*
* 1963 — *Շների դայակներ*
* 1969 — *Միկկի*
* 1974 — *Կոկտեյլներ նրանց հետ*
* 1981 — *Սարսափելի դաջվածքի սրահ*

### Մանկական պատմություններ

* 1958 — *Լորետա Մեյսոն Փոթս*
* 1968 — *Չար, չար տիկնայք հալածված տանը*

Էկրանավորումներ
---------------

* 1939 — *Կանանց տուն*
* 1950 — *Հարվի*
* 1957 — *Բեռնարդինեց*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Internet Broadway Database — 2000.
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Geni(բազմ․) — 2006.
6. ↑  Gravestone at Olinger Crown Hill Mortuary in Denver, CO and official Denver County Death Certificate. After her marriage, Mary misrepresented her year of birth, declaring it as 1907 when it was actually 1906, hence conflicting birth dates in various sources. Her *New York Times* obituary makes the same error, along with numerous reference works.
7. ↑  Wallis Reef, «She Didn’t Write It For Money---She Says», *The Saturday Evening Post*, Sept 1, 1945, p. 109
8. ↑  Mary Coyle Chase, personal letter to Helen Cotton, Nov 9, 1971
9. ↑  Frances Melrose, «Mary Chase: Reporter to Playwright», *Rocky Mountain News*, Feb 27, 1977, p. 8
10. ↑  Mary Coyle, *Rocky Mountain News*, Oct. 25, 1925, Society Section, p. 1 and Mary Coyle, *Rocky Mountain News*, Sept. 30, 1928, Section Two, p. 1
11. ↑  Kathleen Gough, *Dictionary of Literary Biography, Volume 228*: 'Twentieth Century American Dramatists', p. 40
12. ↑  John Mason Brown, *New York Post*, March 6, 1937; Eleanor Harris, *Cosmopolitan*, February 1954, p. 101
13. ↑  Frank Nugent, New York Times website,
14. ↑  Frances Melrose, Rocky Mountain News, Feb. 27, 1977, p. 50
15. ↑  Eleanor Harris, *Cosmopolitan*, February 1954, p. 101
16. ↑  *New York Times*, May 8, 1945, p. 1
17. ↑  «The Pulitzer Prizes». Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 13-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 14-ին.
18. ↑  IMDb website,  Արխիվացված 2022-01-15 Wayback Machine
19. ↑  *Rocky Mountain News*, June 8, 1928, p. 7
20. ↑  Bill Hosokawa, *Thunder in the Rockies*, William Morrow & Co, 1976, p. 200—201
21. ↑   Արխիվացված 2011-06-06 Wayback Machine and
22. ↑  'Harvey' hops its way to Broadway this summer at  Արխիվացված 2015-07-08 Wayback Machine

Արտաքին հղումներ
----------------

* Документы Мэри Чейз, 1928—1981 гг. Библиотека Хоутона, Гарвардский университет
* Веб-сайт Лиги авторов Колорадо
* Կաղապար:Find a Grave
* Կաղապար:Ibdb </img>
* Mary Chase (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
* Мэри Чейз Արխիվացված 2017-07-08 Wayback Machine в базе данных драматургов Дули
* Путеводитель по документам Мэри Чейз в Орегонском университете
* «Mary McDonough Coyle Chase». *Denver's History*. City and County of Denver. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 1-ին. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 12-ին.
* Путеводитель по коллекции Мэри Койл Чейз в Денверском университете. Արխիվացված 2015-05-12 Wayback Machine Проверено 26 сентября 2014 г. .
* Зал славы женщин Колорадо Արխիվացված 2018-02-16 Wayback Machine


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Internet Speculative Fiction Database · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · American National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1675981 · BNF: 14035348c · CiNii: DA12766030 · CONOR: 41109347 · GND: 12586647X · ISNI: 0000000108603242 · LCCN: n85177009 · NDL: 00520662 · NKC: ola2003191741 · NLA: 35027513 · NTA: 071942416 · NUKAT: n2010043956 · PTBNP: 45236 · SUDOC: 061333956 · VIAF: 117083524 · WorldCat VIAF: 117083524 |

 |

 |