recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Իսրայել Միլիտոսյան** (օգոստոսի 17, 1968(1968-08-17), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ծանրորդ, ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1989 թ. 1991 թ.), Եվրոպայի չեմպիոն (1989 թ.) աշխարհի չեմպիոն (1989 թ.), Սեուլի 1988 թվականի օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր և Բարսելոնի օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալակիր (1992 թ.) պոկում վարժությունների աշխարհի եռակի ռեկորդակիր։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ։

Սպորտային կարիերան
------------------

Իսրայել Միլիտոսյանը սկսել է զբաղվել ծանրամարտով 1980 թ-ից իր հորեղբոր Վարդան Միլիտոսյանի ղեկավարությամբ։ 
1987–1991 թթ ընդգրկված է եղել ծանրամարտի ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում։ 1988 թ. նվաճեց Սեուլի օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալ, իսկ 1989 թ. դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն Աթենքում։ Այդ մրցումներում Իսրայել Միլիտոսյանը երկու անգամ գերազանցեց աշխարհի ռեկորդները պոկում վարժություններում։
1992 թվականի Բարսելոնայի Օլիմպիական խաղերում Հայաստանը ներկայացավ 5 օլիմպիականներով՝ նվաճելով 4 մեդալ, սահմանելով համաշխարհային ռեկորդ, որը մինչ օրս անգերազանցելի է։ Իսրայել Միլիտոսյանը, Մնացական Իսկանդարյանը, Հրաչյա Պետիկյանը դարձան չեմպիոն, իսկ Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը նվաճեց արծաթե մեդալը։ Հետագայում 1996 թվականին Հայաստանը ներկայացրեց Ատլանտայի օլիմպիական խաղերում, ԱՄՆ, որտեղ զբաղեցրեց 6-րդ տեղը։
1999 թվականին ավարտելով սպորտսմենի իր կարիերան, անցավ մարզչական աշխատանքի։ 2003 թվականից աշխատում է Գյումրու ծանրամարտի դպրոցում որպես տնօրեն։

Պարգևներ
--------

2013 թ. դեկտեմբերի 23-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄԵԴԱԼՆԵՐՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Աղբյուրներ
----------

* Անկախ Հայաստանի բոլոր չեմպիոնները

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իսրայել Միլիտոսյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IAT · TheSports.org |

 |
**1866-1869 թվականների Կրետեի ապստամբություն**, սովորաբար անվանվում է **Կրետական մեծ հեղափոխություն** (հուն․՝ Κρητική Επανάσταση), հույն հեղափոխականների կողմից կազմակերպված հակաթուրքական ընդվզում Կրետե կղզում։

Պատմություն
-----------

### Նախապատմություն

Կրետեի քրիստոնյա հեղափոխականները մայրցամաքային Հունաստանի ապստամբների հետ 1821 թվականին մեծ ընդվզում են բարձրացրել, սակայն թուրքերին հաջողվել է հաջողության հասնել՝ պաշարելով Խանիա, Ռեթիմնո, Հերակլիոն և Այոս Նիկոլաոս քաղաքները։ 1828 թվականին Կրետեն անցում է Օսմանյան կայսրության վասալ Եգիպտոսին, իսկ 1840 թվականին կղզին վերստին դառնում է օսմանյան տիրույթ։

Կրետեի բնակիչները օսմանյան կարգերի դեմ պայքարել են նաև 1841-1858 թվականներին, սակայն միասնական չլինելու պատճառով պարտություն են կրել։ Քրիստոնյա կրետացիների անհնազանդ վարքը օսմանյան իշխանություններին ստիպում է գնալ փոխզիջումների․ քրիստոնյաները ևս ստացան զենք կրելու իրավունք, վերաբացվեցին մի քանի եկեղեցիներ և քրիստոնեական համայնքներ։ Այս զիջումները առաջացրեց Կրետեի մուսուլմանների դժգոհությանը, իսկ քրիստոնյաները շարունակում էին ներկայացնել իրենց պահանջները՝ նպատակ ունենալով Կրետեն միավորել Հունաստանին։

### Ապստամբության ընթացք

Հերթական անգամ քրիստոնյաները բարեփոխումների մտադրությամբ նամակ-խնդրագրով ներկայացան Օսմանյան սուլթանին, սակայն պատասխան չստացան, ինչն էլ ստիպեց տեղի հույներին անցնել զինված գործողությունների։

Ձևավորվեցին զինված խմբեր, որից հետո 1866 թվականի օգոստոսի 21-ին պաշտոնապես ապստամբություն հայտարարվեց։ Զինված պայքարը վայելում էր Հունաստանի և մի շարք այլ եվրոպական երկրների համակրանքը։ Կարճ ժամանակ անց ապստամբների բանակը իր վերահսկողության տակ վերցրեց կղզու կենտրոնական մասը, սակայն չկարողացավ պաշարել հյուսիսային չորս ամրոցները։

Շուտով Կրետեի ապստամբների օգտին սկսեցին հանդես գալ Եվրոպայի առաջատար երկրները՝ Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Ռուսաստանը և Պորտուգալիան։ Արևմաեվրոպական երկրների հակասական արձագանքը զայրույթ առաջացրեց օսմանցի ղեկավարության շրջանում։ Թուրքերը սկսեցին վայրագություններ կատարել՝ հարձակվելով Արկադի վանքի վրա։ Ե՛վ Հունաստանի ազգային հեղափոխության և կրետական ապստամբության տարիներին այս վանքը ուներ ռազմավարական կարևոր նշանակություն, քանի որ այստեղ էր գտնվում հույների ռազմական կենտրոնը։ Թուրքերը ներխուժեցին վանք և ապստամբները ստիպված եղան պայթեցնել զինանոցը, որը հանգեցրեց զգալի թվով մարդկային կորուստների՝ և՛ հույների, և՛ թուրքերի կողմում։

Ապստամբների առաջխաղացումը կասեցնելու համար Օսմանյան կայսրության իշխանությունը ստիպված է լինում բանակցությունների ուղարկել մեծ վեզիր Մեհմեդ Էմին փաշային։ 1869 թվականին ապստամբությունն ավարտվեց՝ իսկ Կրետեն ստացավ որոշակի ինքնավարություն։

Տես նաև
-------

* Հունաստանի ազգային-ազատագրական պատերազմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բում, Քենեթ (1956 թ․ հունվարի 1). «Մեծ Բրիտանիան և Կրետեական ապստամբությունը, 1866-1869». *Սլավոնական և արևելաեվրոպական տեսություն*. **35** (84): 74–94.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կրետեի ապստամբություն» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85033948 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Թուրքիա**   **Պատմություն**
 |
**Օլեգ Գեորգիի Գոնչարենկո** ( ռուս. *Олег Георгиевич Гончаренко*. օգոստոսի 18, 1931(1931-08-18), Խարկով, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 16, 1986(1986-12-16), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի խորհրդային չմշկավազորդ, աշխարհի եռակի, Եվրոպայի ու ԽՍՀՄ-ի կրկնակի չեմպիոն, բազմակի փոխչեմպիոն, օլիմպիական խաղերի կրկնակի բրոնզե մեդալակակիր։

Կարիերա
-------

Օլեգ Գոնչարենկոն միջազգային մրցասպարեզում առաջին անգամ հանդես է եկել 1953 թվականին՝ մասնակցելով Ֆինլանդիայի մայրաքաղաք Հելսինկիում անցկացված աշխարհի առաջնությանը և դարձել է խորհրդային առաջին չմշկորդը, ով կարողացել է նվաճել չմշկավազքի դասական բազմամարտի աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը։ Մարզական այդ հաջողությունը նա կրկնել է 1956 և 1958 թվականներին՝ այդպիսով այդ մրցաձևում դառնալով աշխարհի եռակի չեմպիոն։ Բացի այդ, 1956 թվականին Իտալիայի Կորտինա դ'Ամպեցո քաղաքում կայացած ձմեռային օլիմպիական խաղերում նա բրոնզե մեդալներ է նվաճել 5 000 մետր և 10 000 մետր չմշկավազքի մրցումներում։։

Պատիվներ
--------

Օլեգ Գոնչարենկոն եղել է խորհրդային պատվիրակության դրոշակակիրը 1956 թվականի օլիմպիական խաղերի բացման արարողության ժամանակ։ Նրան շնորհվել է խորհրդային կառավարական ամենաբարձր պարգևներից մեկը՝ Լենինի շքանշան, ինչպես նաև Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյի և ամերիկյան Դենվերի պատվավոր քաղաքացու կոչում։

Մարզական նվաճումներ
-------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Մրցությունը | **Ոսկի** | **Արծաթ** | **Բրոնզ** |
| Օլիմպիական խաղեր |  |  | 1956 ( 5 000   1956 ( 10 000  |
| աշխարհի բազմամարտի առաջնություն | 1953, 1956, 1958 թթ | 1954, 1955 թթ |  |
| Եվրոպայի բազմամարտի առաջնություն | 1957, 1958 թթ | 1955 թ |  |
| ԽՍՀՄ բազմամարտի առաջնություն | 1956, 1958 թթ | 1953, 1954, 1957, 1960 թթ |  |

Անձնական ռեկորդներ
------------------

| Մրցատարածությունը | Ժամանակը | Տարին |
| --- | --- | --- |
| 500 մետր | 42 վրկ. 2 | 1960 թ |
| 1 500 մետր | 2 ր 11 վրկ. 6 | 1960 թ |
| 5 000 մետր | 7 ր 55 վրկ. 7 | 1956 թ |
| 10 000 մետր | 16 ր 36 վրկ. 4 | 1956 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Гончаренко Олег Георгиевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Oleg Goncharenko – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օլեգ Գոնչարենկո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · Speedskatingbase.eu · SpeedSkatingNews.info · SpeedSkatingStats · ՄՕԿ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Munzinger |

 |
**Կարմիր բանակի ներխուժումը Բուդապեշտ**, խորհրդային իրականության մեջ հայտնի է որպես **Բուդապեշտի ռազմագործողություն** (գերմ.՝ Ungarischer Betrieb), խորհրդային կարմիր բանակի և Ռումինիայի զինված ուժերի համատեղ ռազմական գործողությունն ընդդեմ Հունգարիայի ազգային միասնության կառավարության և վերջինիս ռազմավարական դաշնակից Նացիստական Գերմանիայի։

Բուդապեշտի ռազմագործողությունը սկսվում է 1944 թվականի հոկտեմբերի 29-ին՝ խորհրդային բանակի ինտերվացիայով և ավարտվում 1945 թվականի փետրվարի 13-ին։ Կողմերի միջև ընթանում են բավականին արյունարբու մարտեր և ինքնին սա համարվում է կենտրոնական Եվրոպայում խորհրդային բանակի իրականացրած ամենադժվարին ռազմագործողություններից մեկը։

հակամարտությունն ավարտվում է Խորհրդային Միության և դաշնակից Ռումինիայի հաղթանակով և անուղղակիորեն կարևոր ազդեցություն է ունենում աշխարհամարտի ելքի վրա։

Նախապատերազմային դրություն
--------------------------

1944 թվականին՝ «Մարգարետե» ռազմագործողության արդյունքում գերմանական վերմախտը տեղակայվում է Հունգարիայում՝ դառնալով Նացիստական Գերմանիայի դաշնակիցը կենտրոնական Եվրոպայում։ Հոկտեմբերի 15-ին Միկլոշ Հորթին հայտարարում է Խորհրդային Միության հետ զինադադարի պայմանագրի ստորագրման մասին, սակայն անգամ համաձայնությունից հետո հունգարական զորքերը չեն դադարում պայքարել խորհրդային ուժերի դեմ։ Հաջորդիվ Գերմանիայի զինված ուժերը սկսում են «Պանցերֆաուստ» օպերացիան, որի ընթացքում էլ գերեվարում են Հունգարիայի առաջնորդի որդուն՝ Միկլոշ Հորթ կրտսերին։

Որդու կյանքի դիմաց Հորթը ստիպված է լինում հրաժարվել իշխանությունից, չեղյալ հայտարարել ԽՍՀՄ-ի հետ կնքված զինադադարի համաձայնությունը, ինչպես նաև կառավարության գլուխ նշանակել «Խաչված նետեր» կուսակցության եվրոպական գրասենյակի ղեկավար Ֆերենց Սալաշին։

1944 թվականի հոկտեմբերին խորհրդային ուժերը ներխուժում են Հունգարիա և գերմանացիները կանգնում են բազմաճակատ կռիվների խնդրի առաջ (վերջիններս ռազմական գործողություններ են վարում միաժամանակ Ռումինիայում, Բուլղարիայում և Ֆինլանդիայում՝ Իտալիայի, Ֆրանսիայի և ԽՍՀՄ-ի դեմ)։ Զարգացնելով մարտավարական հաջողությունները՝ կարմիր բանակը հարձակվողական գործողություններ են իրականացրել Հարավսլավիայում և արևելյան Պրուսիայում։ Գերմանացիներն ունեցել են բազմաթիվ կորուսներ, խարխլել ռազմական ավիացիայի ենթակառուցվածքները։

Ադոլֆ Հիտլերը բավականաչափ կարևորում էր Հունգարիայի նավթի պաշարների անհրաժեշտությունը և դա է պատճառը, որ վերջինս համառորեն պայքարում էր Բուդապեշտի համար։ Պատահական չէ, որ նա ասել է, որ *«ես ավելի շուտ կհանձնեմ Բեռլինը, քան հունգարական նավթառատ տարածաշրջաններն ու Ավստրիան»*։

Տես նաև
-------

* «Պանցերֆաուստ» ռազմագործողություն
* Հունգարական հեղափոխություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Будапештская операция». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 26-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 23-ին.
2. ↑  «Будапештская наступательная операция». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 26-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 23-ին.
3. ↑  Баранов Ю. Медаль за город Будапешт
4. ↑  «Будапештская операция 1944-1945». www.booksite.ru. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 6-ին.
5. ↑  «Окружение Будапешта». www.itishistory.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 6-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 6-ին.
6. ↑  «Маршал Толбухин». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 7-ին.
Չեչեն նշանավոր աբրեկ Զելիմխանը
**Աբրեկ**, վրեժխնդիր լեռնականի անվանում, որն անցյալում տարածված էր Հյուսիսային Կովկասի լեռնաբնակ ժողովուրդների մեջ։

Աբրեկությունը ցարիզմի նվաճողական գործողությունների, գաղութային շահագործման և ագրարային քաղաքականության հետևանք Էր, որը նպատակ ուներ, հենվելով լեռնցիների շահագործող դասի վրա, ճնշել բնիկ ժողովուրդների ազգային-ազատագրական պայքարը և նվաճած հողերը տրամադրել Ռուսաստանից գաղթած կազակներին։ Տեղի գյուղացիության և նորաբնակների միջև թշնամությունը տևել է մինչև ցարիզմի անկումը։

Աբրեկի ձգտումն էր՝ չենթարկվել ցարիզմին և ետ վերցնել զավթած հողերը։ Հռչակված աբրեկներ էին լեռնականների մասսայական շարժման ղեկավարներ Շամիլը և Զելիմխանը։ Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդների տնտեսական և կուլտուրական կյանքի սոցիալիստական վերափոխության շնորհիվ աբրեկությունը իսպառ վերացավ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 44)։*  |
**Քասթինգ Սքուլ** (անգլ.՝ Casting School), կինոյի և հեռուստատեսության դպրոց, որը հիմնադրվել է 2007 թվականին։ Այն սկզբից անվանվել է «Casting School» հեռուստառադիոհաղորդավարների ուսումնական կենտրոն, որը հիմնադրվել է դերասան, ռեժիսոր, պրոդյուսեր Աբել Աբելյանի կողմից։ 2007 թվականի առաջին խմբի շրջանավարտներից երեքն ավարտելուց հետո ընդունվել են աշխատանքի հեռուստատեսությունում՝ որպես հաղորդավարներ։

2008 թվականին հիմնվել է «Առաջին պրոֆեսիոնալ դերասանական ստուդիան»։ Ստուդիայի շրջանավարտները նկարահանվել են Հայաստանում արտադրվող ֆիլմերում և սերիալներում։

2009 թվականին բացվեց 3 նոր բաժին, դրանք են՝ ռեժիսուրա, օպերատորություն, մոնտաժ։

2014 թվականին դպրոցը վերանվանվեց «Casting School» կինոյի և հեռուստատեսության դպրոց, որտեղ համախմբվեցին բոլոր բաժինները։

«Casting School»-ում կարևորվում են պրակտիկ գիտելիքները, որոնք հետագայում ուսանողին օգնում են աշխատանքային գործունեություն ծավալել նախընտրած ոլորտում։

2016 թվականին Աբել Աբելյանը «PaparazziLife.am» կայքի կողմից պարգեւատրվել է որպես տարվա լավագույն մանկավարժ-դերասան։

«Casting School»-ի ամենամեծ ձեռքբերումը 125-ից ավելի շրջանավարտներն են, ովքեր ներկայումս որպես դերասաններ, հաղորդավարներ, լրագրողներ, ռեժիսորներ, օպերատորներ և մոնտաժողներ, աշխատում են Հայաստանի տարբեր ԶԼՄ-ներում, կինոյում և թատրոնում։

Բաժիններ
--------

«Casting School»-ում առկա են հետևյալ բաժինները.

* Դերասանական բաժին
* Հաղորդավարական բաժին
* Ռեժիսուրա, օպերատորություն և մոնտաժ
* Մանկական բաժին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հասցե». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 13-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 17-ին.
2. ↑  «Մեր մասին - Casting School - Կինոյի և հեռուստատեսության դպրոց» (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 17-ին.
3. ↑  «Բաժիններ - Casting School - Կինոյի և հեռուստատեսության դպրոց» (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Tert.am Արխիվացված 2022-02-11 Wayback Machine
* «Casting School»-ի աշակերտները պրոֆեսիոնալ բեմում
**Կրթությունը Բաշկորտոստանում**, կրթական համակարգ Բաշկորտոստանում, որը ներառում է նախադպրոցական ուսումնական հաստատություններ, դպրոցներ, մասնագիտական, միջնակարգ մասնագիտացված և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ:

Պատմություն
-----------

Բաշկորտոստանի Հանրապետությունում դպրոցական կրթության առաջացումը կապված է իսլամի ներթափանցման հետ, որն ուղեկցվում է մզկիթներում կրոնական դպրոցների տարածմամբ:Առաջին իսլամական դպրոցները, որտեղ ուսուցանում էին Բուխարայից, Բաղդադից և այլ իսլամական կենտրոններից այցելող միսիոներներ, առաջացել են 16-րդ դարում:

Տեղի մահմեդական հոգևորականների ջանքերով բացվեցին առաջին մեքտեբներն ու մեդրեսեները, որոնցից 18-րդ դարում կար մոտ 100-ը, ամենամեծը Ստերլիբաշ գյուղում էր, իսկ մեդրեսեն՝ Կարգալի գյուղում։ Մինչև 1865 թվականը Բաշկիրիայում և թաթարական գյուղերում կար մոտ 600 մեքտեբե և մեդրեսե, որտեղ սովորում էին ավելի քան 20 հազար աշակերտ։

Մահմեդական դպրոցները մշակութային և կրթական կենտրոններ էին, որոնք ունեին գրադարաններ և գրքեր:

18-րդ դարի 20-ական թվականներից Բաշկորտոստանում սկսեցին բացվել ռուսալեզու դպրոցներ (Ուֆայում «թաթար ուսանողների» դպրոց և ինժեներական դպրոց Օրենբուրգում): Վերխոտորսկի և Կատավ-Իվանովսկի գործարաններում բացվել են հանքարդյունաբերության դպրոցներ։

Ուղղափառ հոգեւոր վարչությունը (Սինոդ) 1800 թվականին Ուֆայում բացեց աստվածաբանական սեմինարիա, իսկ 1818 թվականին՝ աստվածաբանական դպրոց։ 1861 թվականին մարզում կար 253 ռուսալեզու ուսումնական հաստատություն՝ մոտ 9490 աշակերտով։

Բաշկիր-Մեշչերյակի բանակի հրամանատարությունը բաշկիրների համար ռուսերեն կրթություն ապահովեց՝ հասնելով բաշկիրների համար 20 թափուր աշխատատեղերի հատկացմանը Կազանի գիմնազիայում և համալսարանում, 30-ը՝ Օրենբուրգի Նեպլյուևսկու կադետական ​​կորպուսում և այլն:

1864 թվականին իրականացվեց հանրային կրթության բարեփոխում, որը սահմանափակեց եկեղեցու ազդեցությունը կրթության մեջ։ 1870 թվականից տարածաշրջանում սկսեցին բացվել ռուս-բաշկիրերեն, ռուս-թաթարական, ռուս-չուվաշական և այլ դպրոցներ, իսկ 1900 թվականին Ուֆայի և Օրենբուրգի նահանգներում կար 93 ռուսալեզու դպրոց բաշկիրների և թաթարների համար, 90-ը մկրտված թաթարների և չուվաշների, 65 դպրոց մարիներիի համար, ավելացել են նաև մեքտեբների ու մեդրեսեների թիվը։

Գրականություն
-------------

Аминов Т. М. История профессионального образования в Башкирии. Начало XVII века до 1917 года / Т. М. Аминов. — М.: Наука, 2006. — 346 с.

Аминов Т. М. Педагогическое образование в Башкирии и на Южном Урале в дореволюционный период / Т. М. Аминов // История образования в южно-уральском регионе Башкортостана: Коллективная монография. — Уфа: Издательство БИПКРО, 1996. — С. 44-54 (0,7 л.л.).

Ергин Ю. В. Уфимский учительский институт (1909—1919) // Вестник Башкирского университета. — 2003. — № 1. — С. 99 — 108.

Ергин Ю. В. У истоков университетского образования. Очерки о предыстории Башкирского государственного университета. — Уфа: РИО БашГУ, 2004.

Развитие школьного образования Республики Башкортостан в XX веке. Уфа, 2001;

Алмаев Р. З. Школьное образование в Башкирской АССР: история, достижения, традиции. Уфа, 2008.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բաշկիրիայի կրթական և լուսավորչական առանձնահատկությունների մասին
2015 թվականի մարտին Իդլիբ քաղաքում, որը գտնվում է Սիրիայի հյուսիս-արևմուտքում Հալեպի մարզի և Լաթաքիայի միջև սկսվեցին ռազմական գործողություններ Բաշշար Ասադի կառավարական բանակի՝ և տարբեր իսլամական ահաբեկչական խմբերի միջև, միավորված այսպես կոչված «Գրավման բանակի մեջ»։
Քաղաքը համարվում է Իդլիբի մարզի ադմինիստրատիվ կենտրոնը և ունի ռազմավարական նշանակություն, քանի որ տեղակայված է Թուրքիայի սահմանի մոտ, որտեղից սիրիական բանակի ներկայացուցիչների խոսքով, զինյալները ստանում էին օգնություն և զենք։ Հնգօրյա դաժան մարտերից հետո սիրիական բանակի ղեկավարությունը որոշում կայացրեց նահանջել քաղաքից։ Այսպիով Իդլիբը 100 հազ․ բնակչությամբ դարձավ երկրորդ քաղաքը, Ռակկայից հետո, որը ամբողջովին անցավ զինյալների վերահսկողության տակ։

Բախումները
----------

Հաջորդ օրը զինյալներին հաջողվեց հետ մղել չորս գրոհ հսկիչ անցագրային կետի մոտ, որը կառավարական զորքերը կորցրեցին նախօրեին։ Ութ օր կռիվներն ընթանում էին քաղաքի արևմտյան մուտքի մոտ։ Երեկոյան իշխանության հաղորդմամբ Իդլիբ ժամանեց 11-րդ զրահատանկային դիվիզիան և անցկացրեց հակահարձակում քաղաքի արդյունաբերական թաղամասերում։ Սիրիական բանակի պահակակետի վրա հարձակման ժամանակ լիկվիդացվեց «Ահրար աշ-Շարամ» խմբի պարագլուխներից մեկը՝ Աբու Ջամիլ Յուսուֆ Քուտուբը։ Հենց այդ օրը զոհվեց «Հեզբոլլահ» տեղական ստորաբաժանման դաշտային հրամանատար՝ Ալ Հաջ Վալահը։

Ընդդիմության հաղորդմամբ կառավարական բանակի 36 զինվորներ մահապատժի ենթարկվեցին ապստամբների հետախուզությանը հարձակման մասին տվյալներ տալու համար։ Մարտերի երկրորդ օրվա վերջում զինյալներին հաջողվեց գրավել 17 հսկիչ-անցագրային կետեր և բանակային պահակակետեր։

Կառավարական զորքերի նահանջի ժամանակ սպանվեցին 15 բանտարյալներ, ովքեր գտնվում էին տեղական հետախուզական բաժանմունքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Полторы тысячи боевиков напали на сирийский город Идлиб». Российская газета. 2015 թ․ մարտի 25. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 28-ին.
2. ↑  «Исламисты захватили сирийский город Идлиб». Газета.ру. 2015 թ․ մարտի 28. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 28-ին.
3. ↑  «Qaeda, allies seize Syria's Idlib city in blow to regime». AFP. 2015 թ․ մարտի 28. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 4-ին.
4. ↑  «Боевики-исламисты захватили крупный город Идлиб в Сирии». ՌԻԱ Նովոստի. 2015 թ․ մարտի 28. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 2-ին.
5. ↑  «مقتل أول قائد ميداني لحزب الله في معركة تحرير مدينة إدلب». *Siraj Press*.
6. ↑  «Syrian Government Shells Kill 18 in South, Activists Say». *ABC News*. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 26-ին.
7. ↑  «Al Qaida affiliate seizes major city in northern Syria». *McClatchyDC*.
8. ↑  «Syrian forces executed prisoners before fleeing Idlib: Monitor». *Middle East Eye*.
Որպես զբոսաշրջության ավանդական երկիր՝ Շվեյցարիան այս ոլորտում ամուր դիրքեր ունի Եվրոպայում։ Զարգացած զբոսաշրջային ենթակառուցվածքներիի, երկաթուղիների և ճանապարհային ցանցերի առկայությունը՝ զուգորդված գեղատեսիլ բնությամբ և բարենպաստ աշխարհագրական դիրքով, ապահովում է զգալի թվով զբոսաշրջիկների ներհոսքը երկիր։ Հիմնական զբոսաշրջիկները գերմանացիներ են, ամերիկացիներ, ճապոնացիներ, իսկ վերջին տարիներին նաև ռուսներ, հնդիկներ և չինացիներ։ Ազգային եկամտի 15%-ը ստացվում է զբոսաշրջությունից։

Ալպերը զբաղեցնում է Շվեյցարիայի ողջ տարածքի 2/3-ը և տարեկան գրավում է հազարավոր բացօդյա էնտուզիաստների երկիր։ Երկրի ամենաբարձր կետը գտնվում է Պենինյան Ալպերում և կոչվում է Պիկ Դուֆուր (4634 մ)։ Շվեյցարիայում են գտնվում նաև Եվրոպայի ամենաբարձր երկաթուղային կայարանը՝ Յունգֆրաուն, ծովի մակարդակից 3454 մետր բարձրության վրա, և Եվրոպայի ամենաբարձր գարեջրի գործարանը՝ Մոնշտեյնը՝ 1600 մ բարձրության վրա։ Շվեյցարիայի տնտեսության կարևոր մասն ապահովում է զբոսաշրջությունը, որը հիմնված էտեղական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման վրա։ Շվեյցարիայի բյուջեն զբոսաշրջությունից ստանում է տարեկան 1,5 միլիարդ դոլար։ Switzerland Tourism-ը ազգային մարքեթինգային ընկերություն է, որը միտված է Շվեյցարիան միջազգային զբոսաշրջության հարթակներում գովազդելուն, ինչպես նաև առաջարկում է որպես գործարար հանդիպումների վայր։
Շվեյցարիայի ամենահայտնի զբոսաշրջային քաղաքներն են՝ Ցյուրիխը, Բեռնը, Լյուցեռնը, Բազելը, Ժնևը։

Լեռնադահուկային հանգստի գոտիներ
-------------------------------

Շվեյցարիայի լեռնադահուկային հանգստի գոտիները շատ զարգացած են։ Երկրի կենտրոնական, հարավային և արևելյան հատվածներում գործում են մեծ պահանջարկ վայելող հանգստավայրեր՝ Սանկտ Մորից, Դավոսը և Զերմատը, Ինտերլակեն, Լեյքերբադ։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Սուրբ Հովհաննեսի վանքը հին Բենեդիկտյան վանք է, որը գտնվում է Շվեյցարիայի Մյուստաիր գյուղում։ 1983 թվականին հաստատվել է որպես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան։ Սուրբ Հովհաննեսի վանքը Կարոլինգյան դարաշրջանի շատ լավ պահպանված վանք է։

Վիճակագրություն
---------------

2006 թվականին Շվեյցարիայում գրանցված են եղել 4967 հյուրանոցներ և զբոսաշրջային բազաներ։ Այդ հյուրընկալ հաստատությունները համալրված էին 128 000 համարներով (սենյակներ), 240000 մահճակալներով։ Նախորդ՝ 2005 թվականի համեմատ այս հաստատություններում զբաղված էղել են 41,7%-ը (2005 թվականին՝ 39,7%): Հյուրանոցների ընդհանուր թվի 14%-ը գտնվում է Գրաուբյունդեն շրջանում, 12%-ը՝ Վալե շրջանում, 12%-ը՝ Արևելյան Շվեյցարիայում, 11%-ը՝ Կենտրոնական Շվեյցարիայում և 9%-ը՝ Բեռն կանտոնում։

Տես նաև
-------

* Շվեյցարիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  bfs.admin.ch, bazonline.ch
 23 February 2018.
2. ↑  Switzerland Tourism, "Swiss Tourism in Figures - 2007 PDF Արխիվացված 2012-03-31 Wayback Machine"
3. ↑  Randonnées, Switzerland.com
4. ↑  Susan Barton, *Healthy living in the Alps: The origins of winter tourism in Switzerland, 1860-1914* (Manchester University Press, 2008).
**Գարգանի ճակատամարտը** տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 72 թվականին՝ հռոմեական և ապստամբ ստրուկների բանակների միջև, և ավարտվել է ապստամբների պարտությամբ ու վերջիններիս ղեկավար Կրիկսի մահվամբ։

Նախապատմություն
---------------

Մ.թ.ա. 72 թվականի գարնանն ապստամբները լքեցին Մետապոնտի մոտակայքում տեղակայված իրենց ձմեռային ճամբարը և շարժվեցին դեպի հյուսիս` Ցիզալպյան Գալիա։ Սենատը` անհանգստանալով ապստամբության լայնածավալ բնույթից և պրետորներ Գլաբրի և Վարինիուսի պարտությամբ, ստրուկների շարժումը խեղդելու համար նրանց դեմ ուղարկեց կոնսուլական երկու բանակ` Լուցիոս Հելիոս Պուբիկոլայի և Գնեոս Կոռնելիուս Լենտուլի գլխավորությամբ։ Կոնսուլներից յուրաքանչյուրն իր ետևից երկու լեգեոն էր տանում։ Հռոմեական բանակի նվազագույն թիվը օժանդակ զորքերի հետ միասին հաշվվում էր 30 հազար մարդ։ Կոնսուլների ծրագիրը, ակնհայտորեն, կայանում էր Սպարտակի դեմ համաձայնեցված գործելու մեջ` Գարգանյան թերակղզու մոտակայքում նրան շրջապատելու նպատակով։

Լենտուլը Տիբուրտինյան ճանապարհով շարժվեց դեպի Ադրիատիկի ափերը, իսկ Հելիոսը` Ափիոսյան ճանապարհով դեպի Ապուլիա։ Սպարտակի հրամանատարության տակ գտնվող հիմնական զորքը պարտությունից խուսափելու համար արագացված կերպով շարժվեց դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Այդ ժամանակ նրանից առանձնացավ Կրիկսի ջոկատը, որը տեղակայվեց Գարգան լեռան լանջերին, դեպի արևելք այն ճանապարհից, որտեղով պետք է անցներ Հելիոսի զորքը։ Այդպիսով նրանք վտանգ էին ստեղծել թշնամու աջ թևի կամ թիկունքի համար։ Ամենայն հավանականությամբ, Կրիկսի ծրագրերը կազմված են եղել վաղօրոք, տակտիկական առավելության հասնելու համար։ Լենտուլի բանակին պարտության մատնելու դեպքում Հելիոսի զորքը կշրջապատվեր Կրիկսի և Սպարտակի զորքերի կողմից։

Սպարտակը հռոմեացիների համար անսպասելի հարձակվեց Լենտուլի երկու լեգեոնների վրա, որոնք դեռ ամբողջապես չէին հաղթահարել Ապենինները:Այնուհետև Սպարտակը հաստատվեց ճամբարում, իսկ Լենտուլի լեգատները, փորձելով շրջապատել ապստամբների ճամբարը, գլխովին ջախջախվեցին։

Ճակատամարտի ընթացք
------------------

Հելիոսի և Կրիկսի բանակները հանդիպեցին Գարգան լեռան մոտ։ Ըստ Ապպիանոսի` Կրիկսն ուներ մոտ 30 հազար զինվոր, իսկ համաձայն Լիվիոսի` 20 հազար։
Ճակատամարտի ընթացքում, Հելիոսի հրամանով, հռոմեական զորքի կենտրոնը մի փոքր նահանջեց։ Այնուհետև ապստամբները սկսեցին ճնշել կենտրոնը, սակայն հռոմեացիների թևերը սկսեցին ձգվել` չկտրվելով կենտրոնից։ Դա հնարավորություն տվեց նրանց շրջապատել ապստամբներին և ջախջախել նրանց։ Կրիկսը, ըստ Լիվիոսի, սպանվեց պրետոր Քվինտոս Արիոսի կողմից։ Այդ ճակատամարտում ոչնչացվեց ապստամբների երկու երրորդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Горончаровский, 2011, էջ 88
2. ↑  Горончаровский, 2011, էջ 90
3. 1 2 3 4  Горончаровский, 2011, էջ 91
4. 1 2 3  Тит Ливий. Периоха к кн. 96
5. ↑  Горончаровский, 2011, էջ 92
6. ↑  Аппиан. Гражданские войны. I. 117
7. ↑  Горончаровский, 2011, էջ 95

Գրականություն
-------------

* Аппиан. Римская история. Гражданские войны.
* Луций Анней Флор. Эпитомы Римской истории.
* Секст Юлий Фронтин. О военных хитростях
* Тит Ливий. История Рима от основания города (в электронной библиотеке).
* Павел Орозий. История против язычников.
* Плутарх. Сравнительные жизнеописания: Красс, Помпей
* *Горончаровский В. А.* Спартаковская война: восставшие рабы против римских легионов. — СПб.: Петербургское Востоковедение, 2011. — 176 с. — («Militaria Antiqua, XIV»).
**Բրովալլեի ճակատամարտ** (շվեդ. *Slaget vid Bråvalla*), կիսալեգենդար ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել արևելյան Շվեդիայի տարածքում և նկարագրված է սկանդինավյան միջնադարյան գրականության տարբեր աղբյուրներում։

Կոնունգ Հարալդ Հիլդետանտի զոհվելը Բրովալլեի ճակատամարտում։ Հյուգո Համիլտոն (1830թ.)
Բրովալլեի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 8-րդ դարում այժմյան Շվեդիայի Էստերգյոտլանդ բնակավայրի տարածում։ Այդ ճակատամարտը հիշատակվում է տարբեր սկանդինավյան սագաներում (ասք) (օրինակ իսլանդական «Հերվյորի և Հեյդրեկեի մասին» (իսլ. *Hervarar saga ok Heiðreks)* սագայում, դանիացի պատմիչ Սաքսո Գրամմատիկուսի (լատ. *Saxo Grammaticus*) «Գործք դանիաց» (լատ. *Gesta Danorum) աշխատությունում, ինչպես նաև Ռյոկայում գտնված քարե արձանագրության վրա։ Ճակատամարտի ճշգրիտ վայրը հայտնի չէ, քանի որ տարբեր սագաներում տարբեր վայրեր են հիշատակվում:*

Դաների և սվեների (շվեդ. *svear, sviar*) արքա (կոնունգ) Հարալդ «Կռվատամ» Հիլդետանդը (հին.սկանդ. Haraldr Hilditönn,դան. Harald Hildetand,անգլ. Harald Wartooth և Harold Hiltertooth) իր ենթակայության տակ թողնելով այժմյան Դանիայի տարածքը և Էստերգյոտլանդը,նա Վեստերգյոտլանդի և Սվեալանդի փոխարքա նշանակեց Սիգուրդ Ռինգին։ Հասնելով զառամյալ ծերության, (որոշ սագաների տվյալներով մոտ 150 տարեկան), Հարալդը, վախենալով, որ մեռնելու է բնական մահով ու չի արժանանալու ռազմիկ-հերոսների անդրշիրիմյան թագավորությանը` Վալհալլային, զինեց իր նավատորմը և առաջարկեց իր իսկ կողմից նշանակված Սիգուրդին, իր հետ մարտի բռնվել։ Բրովալլեի ճակատամարտում Հարալդ Հիլդետանդը զոհվեց զենքը ձեռքին։ Այդ ճակատամարտից հետո Սիգուրդ Ռինգը հռչակվեց դաների և սվենների արքա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Сайт Академика Бегунова Ю.К.». *begunov.spb.ru*. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
2. ↑  «Sigurd Hring». *Wikipedia* (անգլերեն). 2016 թ․ հոկտեմբերի 2.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բրովալլեի ճակատամարտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |

 |
**Մաքսային միություն**, երկու և ավելի պետություններից կազմված կազմակերպություն, որտեղ չկան մաքսային տուրքեր այդ պետությունների առևտրի դեպքում, գործում է երրորդ երկրներից կոլեկտիվ պրոտեկցիոնիզմ։ Մաքսային միությունը նաև ենթադրում է «միասնական մաքսային տարածքի ստեղծում»։

Սովորաբար մաքսային միության անդամ երկրները պայմանավորվում են արտաքին առևտրային քաղաքականության համաձայնեցված վարումը համակարգող միջպետական մարմինների ստեղծման մասին։ Որպես կանոն դա կայանում է համապատասխան գերատեսչությունների ղեկավար նախարարների պարբերական խորհրդակցունների անցկացման մեջ, որոնք իրենց գործունեության մեջ հիմնվում են մշտապես գործող միջպետական քարտուղարության վրա։

Փաստացի, խոսքը միջպետական ինտեգրացիայի մասին է, որը ենթադրում է վերազգային մարմինների ստեղծում։ Այդ իմաստով մաքսային միությունը ինտեգրացիայի ավելի զարգացած ձև է, քան, օրինակ, ազատ առևտրի գոտին։

Մաքսային միությունների օրինակներ
--------------------------------

* Գերմանական մաքսային միություն - 19-րդ դարի Գերմանական պետությունների նախկին միություն, որոնք համաձայնել են չեղարկել բոլոր մաքսային պատվարները, իսկ միության սահմաններում վճարվող տուրքերից կազմել ընդհանուր դրամարկղ, մասնակիցների միջև բաժանել շահույթը բնակիչների թվին համապատասխան։
* Եվրոպական միության Մաքսային միություն - Եվրոպական միության և մի շարք այլ երկրների մաքսային միություն, ընդհանուր շուկայի կարևոր մաս։
* Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային միություն - Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի և Ռուսաստանի առևտրա-տնտեսական ինտեգրացիայի ձև։
* Հարավաֆրիկյան մաքսային միություն - Հարավային Աֆրիկայի երկրների առևտրա-տնտեսական միություն
* Հարավաֆրիկյան միություն
* Անդի միություն
* Մերկոսուր
**ԱՈւ220Մ** կամ **«Բայկալ»,** ռուսական հեռակառավարվող ռազմական համակարգ՝ Կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտի (ЦНИИ) «Բուրեվեստնիկի» կատարելագործած 57 մմ 2Ա91 թնդանոթով։

ԱՈՒ-220Մ-ը ստեղծվել է հեռակառավարվող հրետանային հրանոթների տեսքով, որը նախատեսված է հեռանկարային և ժամանակակից ռազմական մեքենաների համար՝ մոտոհրաձգային և դեսանտային ստորաբաժանումների հրազենային հզորությունը բարձրացնելու նպատակով։ 57 մմ 2Ա91 թնդանոթի ռազմամթերքի հզորությունը թույլ է տալիս մարտադաշտում հարված հասցնել մեծաթիվ զրահապատ օբյեկտների։ Թնդանոթն իրենից ներկայացնում է Ց-60 զենիթահրետանային կոմպլեքսի կատարելագործված տարբերակը։

ԱՈՒ220Մ-ը բացի 57 մմ թնդանոթից և 7,62 մմ գնդացրից՝ իր մեջ ներառում է նաև հրաձգությունը կարգավորող համակարգ՝ թիրախը հայտնաբերելու և ընթացքի ժամանակ կրակահերթերը վերահսկելու համար։ Հրաձգությունը կարգավորող համակարգը կազմված է նշանոցային կոմպլեքսից, լազերային հեռաչափից և թնդանոթի երկհարթակ ստաբիլիզատորից։

Հեռակառավարվող համակարգն առաջին անգամ ցուցադրվել է 2015 թվականին Մոսկվայում՝ «Армия-2015» ռազմատեխնիկական միջազգային ցուցահանդեսում և Աբու Դաբիում՝ IDEX 2015-ում։

Մարտավարա-տեխնիկական բնութագիր
------------------------------

ԱՈՒ-220Մ-ը Տ15-ի վրա
* **Երկարություն** 5820
* **Լայնություն** 2100
* **Բարձրություն** 1300
* **Նշանառության անկյուն, ըստ աստիճանի**
	+ **հորիզոնական** 360
	+ **ուղղահայաց** −5…+75
* **Թնդանոթ** 2Ա91
* **Փամփուշտ** 57×348 мм SR
* **Էներգիա**1400 кДж
* **Փամփուշտի արագաձգություն,** 120 **կրակ./րոպ.**
* **Հրաձության հասողությունը,** 12 000 **մ**
* **Արկի սկզբնական արագություն,** 1000 **մ/վ**
* **Մարտական լրակազմ, կրակ.** 80

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «57-мм автоматическая артиллерийская установка АУ-220М «Байкал» — фотодетализация». *Военные материалы* (ռուսերեն). 25.08.2015. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 15-ին.
2. ↑  «Российская пушка АУ-220М стала сенсацией на выставке в ОАЭ». *Российская газета* (ռուսերեն). 22.02.2015. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 15-ին.
3. ↑  Anthony G. Williams (2012). «Automatic cannon ammunition 20—57mm» (PDF). *NDIA Joint Armaments Conference May 2012* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 15-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԱՈւ220Մ-ը արտադրողի կայքէջում Արխիվացված 2020-01-21 Wayback Machine
**Յուրգա Շեդույկիտե** (լիտ.՝ Jurga Šeduikytė, ավելի հայտնի է **Յուրգա** բեմական անունով, փետրվարի 10, 1980(1980-02-10), Տելշյայ, Լիտվական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լիտվացի երգչուհի և երգի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Յուրգա Շեդույկիտեն ծնվել է Կլայպեդում (ներկայումս՝ Տելշյայ քաղաք) երաժշտական ընտանիքում։ 8 տարեկանում նա ընտանիքով տեղափոխվել է Պալանգա, որտեղ Յուրգան ավարտել է երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը։ Սովորել է Վիլնյուսի համալսարանի լրագրության բաժնում։

2002 թվականին նա մասնակցել է երիտասարդ կատարողների Fizz Superstar մրցույթին։ Նույն թվականին Dingau կեղծանվամբ առաջին անգամ ներկայացել է համերգով՝ Muscat կանանց ռոք խմբի կազմում'։

2004 թվականին նա երգել է «Ugnies medžioklė su varovais» և «Tadas Blinda» մյուզիքլում։

2005 թվականին Յուրգա բեմական անունով սկսել է իր անհատական գործունեությունը։ Սեպտեմբերի 16-ին ներկայացել է «Aukso pieva» («Ոսկե մարգագետին») դեբյուտային ալբոմով)։ Առաջին՝ «Nebijok» («Մի՛ վախեցիր») երգը 8 շաբաթվա ընթացքում Լիտվայում գրավել է առաջին տեղը։ Ալբոմը, որի պրոդյուսերը Անդրյուս Մամոնտովասն էր, ներառում էր լիտվերեն և անգլերեն 12 երգ, որոնք գրեթե բոլորը գրել է Յուրգան։ Նա ստացել է բազմաթիվ մրցանակներ և ավելի քան 120 համերգ է տվել Լիտվայում և Լատվիայում։ 2006 թվականին երգերը դարձել են մատչելի միջազգային առցանց խանութներում՝ Amazon, iTunes Music Store, Napster, eMusic, Virgin Megastore և Sony Connect։

Երկրորդ՝ «Instrukcija» ալբոմը («Հրահանգ») ներկայացրել է 2007 թվականի ապրիլին, որն ներառել է 13 երգ, որոնք գրել է Յուրգան Լիտվայում և Նոր Զելանդիայում։ Արդյունքների հետ կապված՝ նա գնացել է շրջագայության Լիտվայում, ինչպես նաև համերգներով հանդես է եկել Աննաբերգ բոննական ամրոցում։ 2007 թվականի հուլիսին նրա «5th Season» երգը Շվեդիայի Կարլշամն քաղաքում երգերի բալթյան փառատոնում շահել է գրան պրի։ Նույն տարվա նոյեմբերի 1-ին նա ստացել է MTV Europe Music Awards մրցանակը՝ որպես լավագույն բալթյան կատարող։

2008 թվականի օգոստոսի 28-ին Յուրգան ունեցել է որդի՝ Ադո անունով։ Գրեթե մեկ տարի անց՝ 2009 թվականի օգոստոսի 26-ին, նա ամուսնացել է իր որդու հոր՝ Վիդաս Բարեյկիսի հետ, որը Suicide DJs խմբի վոկալիստն է։

Սկավառակագրություն
------------------

### Ալբոմներ

* Aukso pieva (2005)
* Instrukcija (2007)
* +37° (Goal of Science) (2009)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Jurga: "Savo kompleksus palieku prie teatro durų"» (լիտվերեն). ve.lt. 2014 թ․ հունիսի 7. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 3-ին.
2. ↑  «Jurga Wins the Baltic Song Contest in Karlshamn». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 6-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 27-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Յուրգա Շեդույկիտեն Discogs կայքում (անգլ.)
* Jurga in discogs.com (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յուրգա Շեդույկիտե» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · MySpace |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000372074247 · LCCN: n2009004989 · VIAF: 78266631 · WorldCat VIAF: 78266631 |

 |
**Լակոնիկոս**, **Լակոնյան ծոց** (հուն․՝ Λακωνικός κολπός), Պելոպոնեսի, մայրցամաքային Հունաստանի և Եվրոպայի ամենահարավային ծովածոցը։ Ծովածոցի ջրերով անցնում են մեծաթիվ առագաստանավեր՝ Արևմտյան Միջերկրական ծովից դեպի Արևելյան Միջերկրական ծովի ու Սև ծովի նավահանգիստներ և հակառակ ուղղությամբ, ինչպես նաև Ադրիատիկ ծովից դեպի Սուեզի ջրանցք և հակառակ ուղղությամբ։

Աշխարհագրություն
----------------

Լակոնիկոս ծոցը ձգվում է հյուսիսից դեպի հարավ՝ Էլոսե թերակղզու վրա գտնվող Մալեյա հրվանդանի և Լակոնիկոսի արևմուտքում գտնվող Մանի թերակղզու Տենարոն հրվանդանի միջև։ Թերակղզիների ծայրամասերում փարոսներ են տեղակայված։ Ծոցի սկզբում վերջինիս լայնությունը 37 կմ է։ Ծոցի Սկզբնամասից մինչև Լակոնիկոսի ծովափ երկարությունը կազմում է 41 կմ, խորությունը՝ մինչև 1150 մ, օրական մակընթացությունների մեծությունը՝ 0,3 մ։ Ծոցի մեջ է լցվում Էվրոտաս գետը, որն ակունք է առնում Կենտրոնական Պելոպոնեսի լեռներից և հոսում է դեպի Լակոնիկոսի հարթավայր։

Ծոցում տեղակայված են մի քանի ոչ մեծ կղզիներ, այդ թվում՝ Էլաֆոնիսոսը, Կրանայան, Տրինիսան (Τρίνησα) և Կատերգակին (Κατεργάκι)։

Ծոցի ափամերձ շրջանի գլխավոր նավահանգիստները Յիթիոնը, Նեապոլիսը, Արխանգելոս[el], Պորտո-Կայո[el], Պլիտրան, Էլեյան (Ελαία), Կոտրոնասը (Κότρωνας) և Սկուտարիոնն են։

Ավազուտ ծովափնյա տարածքների մեծամասնությունը տեղակայված է հյուսիսում։ Բացի այդ, կան նաև ոչ մեծ ծովափներ, այդ թվում՝ Յիթիոնի ծովափը, Սելինիցայի ծովափը, որը տեղակայված է Յիթիոնի հյուսիսում, Մավրովունի (Μαυροβούνι) ծովափը, Կոտրոնաս ծովափը, որը տեղակայված է շրջանային ճանապարհի մոտ․ վերջինս միմյանց է կապում Պորտո-Կայոն, Էրոլիմինը (Γερολιμήν), Արեոպոլիսը և Յիթիոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  GEOnet Names Server — 2018.
2. 1 2 3  Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
3. ↑  Словарь географических названий зарубежных стран
4. 1 2  Греция : Справочная карта : Масштаб 1:1 000 000 / гл. ред. Я. А. Топчиян; ред.: Г. А. Скачкова, Н. Н. Рюмина. — М. : Роскартография, Омская картографическая фабрика 2001. — (Страны мира «Европа»). — 2000 экз.
5. 1 2 3 4  Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 186—208.
6. 1 2 3  «Πίνακας αποτελεσμάτων Μόνιμου Πληθυσμού-Απογραφής 2011» (հունարեն). Ελληνική Στατιστική Αρχή. 2014 թ․ մարտի 20. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լակոնիկոս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4839049-5 · VIAF: 233908621 · WorldCat VIAF: 233908621 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ամբերդի գրավում (այլ կիրառումներ)

**Ամբերդի գրավում** (նաև՝ **Ամբերդի ազատագրում**, **Ամբերդի ճակատամարտ**), ռազմական բախում հայ-վրացական զորքերի և Գանձակի ամիրայության միջև, որը տեղի է 1196 թվականին։ Հայ-վրացական միացյալ բանակը 1195 թվականին սկսում է ազտագրել հայոց տիրույթները։ Ռազմական գործողությունները ղեկավարվում էին հայ իշխանների՝ Զաքարյանների կողմից, որոնք վրաց արքունիքում մեծ կշիռ ունեին։ 1195 թվականին Գանձակ և Շամքոր քաղաքների միջև տեղի է ունենում ճակատամարտ, որտեղ հայ-վրացական ուժերը հաղթանակ են տոնում հակառակորդի նկատմամբ, այս ամենից հետո հայ-վրացական ուժերը շարժվում են դեպի Ամբերդ, որը հաջորդ տարի՝ 1196 թվականին գրավվում է դաշնակից ուժերի կողմից։

Նախապատմություն
---------------

Վրացական արքունիքում սկսել էին մեծ դիրք գրավել հայ իշխանները, որոնք սելջուկ-թյուրքերի արշավանքների ժամանակ արտագաղթել էին Վրաստան։ Սարգիս Զաքարյանը առաջինն էր, որը կարևոր պաշտոն ստացավ վրաց արքունիքում՝ ամիրսպասալար, որը վրաց զորքերի գերգույն հրամանատարն էր։ Նրա որդիներից Զաքարեն ժառանցել հոր պաշտոնը, իսկ Իվանեն դարձավ աթաբեկ, որի պարտականությունն էր թագաժառանգների դաստիարակումը։ 1195 թվականին սկսվում է հայ-վրացական ուժերի կողմից Հայաստանի ազատագրումը․ այդ գործողության հրամանատարներն էին Զաքարե և Իվանե Զաքարյանները։

Հայ-վրացական ուժերը կարողանում են Շամքորի ճակատամարտում հաղթանակ տանել Գանձակի ամիրայության նկատմամբ, որի հետո շարժվում են դեպի Արագածոտն, որի կենտրոնը Ամբերդն էր։

Ամրոցի գրավում
--------------

Արագածոտնի ուղղությամբ առաջին արշավանքները կատարել է Սարգիս Զաքարյանը, սակայն հաղթական արշավանքը, որի ժամանակ գրավվել Ամբերդ ամրոցը, ղեկավարել են Զաքարյան եղբայրները՝ Զաքարեն և Իվանեն։ Բացի բուն Արագածոտնի ազատագրումը, հայ-վրացական զորքերը Հայաստանի արևելյան նահանգները մաքրում էին մուսուլմաններից։ հակառակորդը անկարող էր հայ-վրացական դաշինքին լուրջ դիմադրություն ցույց տալ, որի հետևանքով Ամբերդը արագորեն գրավվում է դաշնակիցների կողմից։

Ամբերդի գրավումով հայ-վրացական ուժերը հնարավորություն ունեցան ապահովել Շամքոր-Ամբերդ գծով անցնող տարածքների ապահովությունը։ Այս գրոհը հնարավորություն չտվեց նաև հակառակորդին վերադասավորել սեփական ուժերը և միասնական ճակատ ստեղծել։ Տեղի ունեցած Շամքորի և Ամբերդի ճակատամարտերից հետո նպաստավոր պայմաններ են ստեղծվում հայոց հարավային նահանգների՝ Սյունիքի և Արցախի ազատագրության համար։ Հարձակումները շարունակվում էին նաև Արարատյան և Շիրակի դաշտերի ուղղությամբ։

Տես նաև
-------

* Զաքարյանների իշխանապետություն
* Զաքարյաններ
* Շամքորի ճակատամարտ (1195)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  *«Մեր հաղթանակները», հատոր Գ*. Երևան: «Նորավանք» հրատարակչություն. 2011. էջեր 58–63.
**Ազազի ճակատամարտ**, ռազմական ընդհարում խաչակիրների և սելջուկների միջև ժամանակակից Սիրիայի Ազազ քաղաքի մոտ։ Տեղի է ունեցել 1125 թվականի հունիսի 11-ին։

Նախադրյալներ
------------

1118 թվականին Եդեսիայի կոմս Ժոսլենը Հալեպի աթաբեկ Իլ-Գազիից գրավել էր հյուսիսային Սիրիայում Ազազ քաղաքը։ Հաջորդող տարվա հունիսին Անտիոքի դքսության ռեգենտ Սալերնոյի իշխան Ռոժերի գլխավորությամբ խաչակիրները ջախջախվեցին Արյունոտ դաշտի ճակատամարտում, իսկ 1123 թվականի ապրիլի 18-ին Եդեսիա ուղևորվելիս գերի ընկավ Երուսաղեմի արքա Բալդուինը։ 1124 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Բալդուինը, ով 80,000 դինարի դիմաց ազատվել էր Խարբերդում միամյա գերությունից, սկսեց Հալեպի պաշարումը։

Ճակատամարտ
----------

Հալեպին օգնության շարժվեց Մոսուլի աթաբեկ Բուրզուկին։ Նրա ճնշման տակ խաչակիրները ստիպված դադարեցրին պաշարումը և նահանջեցին։ Ապա Բուրզուկին պաշարեց Եդեսիայի կոմսության Զերդան բնակավայրը։ Բալդուինը, հայոց իշխան Լևոն Ա-ն, Ժոսլենը, Տրիպոլիի կոմս Պոնսը ճակատամարտ տվեցին Բուրզուկիին Ազազ քաղաքի մոտակայքում։ Խաչակիրների զորքը կազմված էր 1100 ասպետներից և 2000 հետևակայիններից, իսկ մուսուլմանների ուժերը բազմակի անգամ գերազանցում էին նրանց։

Բալդունիը ձևացրեց թե նահանջում է և սելջուկներին դուրս բերեց քաղաքի շրջակայքում գտնվող բաց դաշտ, որտեղ և մարտի բռնվեց նրանց հետ։ Երկարատև ու արյունոտ ճակատամարտում սելջուկները ջախջախվեցին։ Վերջինների թողած հարուստ ավարի շնորհիվ Բալդուինը ետ գնեց մուսուլմաններից բազմաթիվ գերիների, այդ թվում Եդեսիայի ապագա կոմս Ժոսլեն II-ին։

Հետևանքներ
----------

Ազազում տարած հաղթանակի շնորհիվ խաչակիրները տարածաշրջանում մասնակիորեն վերականգնեցին Արյունոտ դաշտի ճակամարտում կրած պարտության հետևանքով կորցրած ազդեցությունը։ 1128 թվականին Հալեպի և Մոսուլի ուժերը միավորվեցին հզոր հրամանատար Զենգիի գլխավորությամբ, և խաչակիրները սկսեցին կորցնել իրենց դիրքերը հյուսիսային Սիրիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Княжество Рубенидов Киликии в международных отношениях на Ближнем Востоке в 20-30е годы XII в. //Византийский временник //Институт истории // հատոր 55; էջ 167; — 1994 թ.  (ռուս.)

Լրացուցիչ ընթերցանություն
-------------------------

* Smail, R. C. (1995) [1956], *Crusading Warfare 1097-1193*, New York: Barnes & Noble Books, ISBN 1-56619-769-4
**Ուշադրությո՜ւն: Այս հոդվածը ենթակա է արագ ջնջման**
  

Այս հոդվածը կարճ ժամանակում ջնջվելու է, քանի որ չունի որևէ իմաստալից բովանդակություն։
  
Ջնջման պատճառը. **անաղբյուր, ժամկետն անցել է։ Կաղապարը փոխարինվել է ԱշբոտՏՆՂ բոտի կողմից, խնդրում ենք համոզվել, որ այս ընթացքում աղբյուր չի ավելացվել**  


---

**Հիշեցում**. նախքան այս կաղապարը տեղադրելը ծանոթացեք Վիքիպեդիայի Ջնջման կանոնակարգին։ Եթե հոդվածը ենթակա է բարելավման, օգտագործեք `{{Ջնջել}}` կաղապարը։ 



**Մասիել** (իսպ.՝ Massiel, իրական անուն **Մարիա դե լոս Անխելես Ֆելիսա Սանտամարիա Էսպինոսա** (իսպ.՝ María de los Ángeles Felisa Santamaría Espinosa); օգոստոսի 2, 1947(1947-08-02), Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի երգչուհի, 1968 թվականի Եվրատեսիլ երգի մրցույթի հաղթող։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է իմպրեսարիոյի ընտանիքում։ Մասիելի առաջին ձայնագրությունները թողարկվել են 1966 թվականին։ 1968 թվականին երգչուհուն առաջարկվել է փոխարինել Խուան Մանուել Սերատին, ով հաղթել է ազգային ընտրություններում, որպես Իսպանիայի ներկայացուցիչ Եվրատեսիլ երգի մրցույթում, քանի որ Սերատը պատրաստվում էր կատարել իր համարը կատալաներեն։ «Լա, լա, լա» երգով Մասիելը հաղթել է մրցույթում՝ մեկ միավորով առաջ անցնելով Քլիֆ Ռիչարդից։ Միևնույն ժամանակ, նրա կատարած երգը ամենաշատ քննադատությանն է արժանացել իր որակական մակարդակի համար՝ համեմատած բոլոր այն ստեղծագործությունների հետ, որոնք երբևէ հաղթել են Եվրատեսիլում։

Հաղթանակից հետո հայրենիքում նրան դիմավորեցին որպես ազգային հերոսուհի և Իսպանիայի կառավարության կողմից պարգևատրվեցին Իզաբելլա Կաթոլիկ աղեղով, բայց երգչուհին հրաժարվեց մրցանակից, որի համար մեկ տարի նրան թույլ չտվեցին իսպանական հեռուստատեսությամբ։

1960-1980-ականների ընթացքում այն շատ տարածված էր ոչ միայն Իսպանիայում, այլև Լատինական Ամերիկայի երկրներում։ Իր երկարատև կարիերայի ընթացքում թողարկել է ավելի քան 50 ալբոմ։ Կատարել է մի շարք դերեր դրամատիկական թատրոնում։ Երեք անգամ ամուսնացած է եղել։

Սկանդալ Եվրատեսիլի հաղթանակի շուրջ
----------------------------------

«Ես այդ տարվա մայիսին եմ» վավերագրական ֆիլմում իսպանացի լրագրող Խոսե Մարիա Ինիգոն առաջ է քաշել Եվրատեսիլում Մասիելի հաղթանակի անազնիվ բնույթի վարկածը, որն իբր կազմակերպվել է իսպանացի ներկայացուցիչների կողմից Ֆրանկոյի ռեժիմի հեղինակությունը բարձրացնելու համար, սակայն Եվրոպական հեռարձակողների միության ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ մրցույթի արդյունքները չեն վերանայվի։

Սկավառակագրություն
------------------

* 1966 Di que no
* 1968 Cantando a la vida
* 1970 Massiel en México
* 1972 Baladas de Bertolt Brecht
* 1972 Lo mejor de Massiel
* 1975 Viva
* 1976 Carabina 30-30
* 1977 Alineación
* 1981 Tiempos difíciles
* 1982 Rosas en el mar
* 1983 Corazón de hierro
* 1984 Sola en libertad
* 1985 Massiel en Des…Concierto
* 1986 Desde dentro
* 1990 Deslices
* 1997 Desátame
* 1997 Autoretrato: Lo mejor de Massiel
* 1998 Grandes Éxitos
* 1999 Todas sus grabaciones en Polydor (1976—1977)
* 2003 Sus primeros años (1966—1975) 2 CD’s
* 2007 Massiel canta a Bertolt Brecht (CD + Book)
* 2008 Sus álbumes

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
**Հարյուրամյակի գոլ** - քսանմեկերորդ դարում ֆուտբոլի աշխարհի առաջին առաջնության անցկացման ընթացքում ՖԻՖԱ-ի կողմից իր կայքէջում կազմակերպված հարցումների արդյունքների հիման վրա ֆուտբոլի աշխարհի բոլոր առաջնությունների լավագույնը ճանաչված գոլը, որը խփել է արգենտինացի ֆուտբոլիստ Դիեգո Մարադոնան 1986 թվականի աշխարհի առաջնության քառորդ եզրափակիչ խաղի 54-րդ րոպեին՝ գրավելով Անգլիայի հավաքական թիմի դարպասը։ Ֆուտբոլային այդ հանդիպումը տեղի է ունեցել 1986 թվականի հունիսի 22-ին, Մեքսիկայի մայրաքաղաք Մեխիկոյի «Ացտեկա» մարզադաշտում;

Պատմություն
-----------

«Հարյուրամյակի գոլը» Մարադոնան խփել է՝ դեպի անգլիացիների տուգանային հրապարակ ճեղքում կատարելով, որի ընթացքում խաբս է տվել վեց խաղացողների՝ ներառյալ մրցակցի դարպասապահին։ Դրանից ընդամենը երեք րոպե առաջ Մարադոնան ևս մեկ գոլ էր խփել՝ մրցավարների կողմից չնկատված, հետևաբար՝ նաև չարձանագրված ու չպատժված ձեռքի հարվածով. այդ գոլը հետագայում ստացավ «Աստծո ձեռք» անվանումը։

Այդ նշանավոր ֆուտբոլային հանդիպումից որոշ ժամանակ անց Մարադոնան խոստովանել է, որ ինքը մասամբ պարտական է անգլիացիների պաշտպաններին, ովքեր փորձ չեն արել խախտել խաղի կանոններն ու վայր գցել իրեն։ Անգլիացիների ռմբարկուն՝ հարձակվող Գարի Լինեկերը, ով այդ խաղում իր թիմի խփած միակ գոլի հեղինակը դարձավ, հայտարարել է, որ Մարադոնայի հրաշք գոլը տեսնելով՝ կյանքում առաջին անգամ մտքով անցել է ծափահարել մրցակցին։

Անգլիացի կիսապաշտպան Քրիս Ուոդլը այսպես է արտահայտվել խաղային այդ դրվագի մասին. «Ես ու Ջոն Բարնսը, պահեստայինների նստարանին նստած, հետևում էինք խաղին, և բերաններս բաց մնաց, երբ տեսանք, թե ինչպես Մարադոնան, խլելով գնդակը իրենց կիսադաշտում, անցավ մեր թիմի կիսադաշտն ու վեց խաղացողի խաբս տալով՝ գոլ խփեց։ Այդ պահին իմ մեջ բուռն ցանկություն առաջացավ և՛ ծափահարելու, և՛ արտասվելու։ Ես այդ գոլը կյանքում երբեք չեմ մոռանա»:.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Diego Maradona goal voted the FIFA World Cup™ Goal of the Century» (անգլերեն). fifa.com. 2002-05-30. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 10-ին.
2. ↑  Mark Bechtel (2005-08-24). «Some instances of cheating are OK» (անգլերեն). CNN Sports Illustrated. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 10-ին. `{{cite web}}`: Check `|authorlink=` value (օգնություն); External link in ``|authorlink=`` (օգնություն)
3. ↑  rediff.com: Football World Cup - Maradona's strike is goal of the century
4. ↑  Mohammed Bhana (2009-01-08). «Lineker Forgives 'Genius' Maradona For Hand Of God» (անգլերեն). goal.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 10-ին.
5. ↑  Сергей Бабарика (7 декабря 2009). «Le clown». football.ua. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 29-ին.

Տես նաև
-------

* Աստծո ձեռքը

Գրականություն
-------------

* Maradona, D. *Maradona: The Autobiography of Soccer’s Greatest and Most Controversial Star*, p. 129. Skyhorse Publishing, 2007. ISBN 1602390274.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Видео на сайте YouTube