**Մորիս Դենի** (ֆր.՝ **Maurice Denis**, նոյեմբերի 25, 1870(1870-11-25)[…], Գրանվիլ - նոյեմբերի 13, 1943(1943-11-13)[…], Փարիզի 14-րդ շրջան, Փարիզ), ֆրանսիացի սիմվոլիստ նկարիչ, պատկերազարդող, արվեստի պատմաբան։

Կենսագրություն
--------------

Մորիս Դենին ծնվել է 1870 թվականին, Գրանվիլում։ Նրա հայրը եղել է երկաթուղային աշխատող, իսկ մայրը` մոդել։ Մինչ Մորիսի ծնունդը, նկարչի ծնողները մեկնում են Նորմանդիայից և հաստատվում են Փարիզի մոտակայքում գտնվող Սան-Ժերմեն-ան-Լեում։ Պատանի Մորիսը իր կրթությունը ստացել է այստեղ, իսկ հետո` Կոնդորսեի դպրոցում։ 1888 թվականին Դենի Մորիսը ընդունվում է Ժյուլիանի ակադեմիա, իսկ հետո` Գեղեցիկ արվեստների դպրոց։ Ստացել է գեղանկարչության դասեր, պատճենել է այլ վարպետների աշխատանքները, գրականության բնագավառում ստացել է հիմնավոր գիտելիքներ, մասնակցել է փիլիսոփայության դասախոսությունների, հետաքրքրվել է Անրի Բերգսոնի և Արթուր Շոպենհաուերի աշխատանքներով։
Ակադեմիայում ընկերական հարաբերություններ է սկսում Պոլ Ռանսոնի, Պոլ Սերյուզեյի և Պիեռ Բոնարի հետ, նորից հանդիպում է Կեր Խավիեր Ռուսելին և Էդուար Վյուարին, որոնց հետ ծանոթացել էր դեռ Կոնդորսեի դպրոցում։ Այս երիտասարդ նկարիչները հիմք են հանդիսացել «Նաբի» խմբի ստեղծման համար` սերտ կապեր պահպանելով սիմվոլիստ պոետների, կոմպոզիտորների և թատրոնի ավանգարդիստների հետ։ Նրանք կրել են էկզոտիկ հագուստ, անց են կացրել Սպիրիտիզմի նիստեր և իրենց հավաքների ժամանակ քննարկել են արվեստի խնդիրները։ Նրանց համագործակցության աշխարհայացքի հիմունքները Դենի Մորիսը ձևակերպում է «Մարգարեններ» հոդվածում, որը տպագրվել է 1890 թվականին «Ար է Կրիտիկ» (Արվեստ և քննադատություն) ամսագրում։ Ունենալով Պիեռ Պյուվի դը Շավանի արտացոլման օբյեկտը` Դենի Մորիսը եկել է այն եզրակացության որ նկարչի դերը չի սահմանափակվում միայն բնությունը ընդօրինակելու, այլ` «վիզուալիզացիայի» երազի մեջ, միտք, որը սիմվոլիստներն արդեն արտահայտել են։ 1891 թվականին մասնակցել է Լաբրակայի պատկերասրահում կայացած «Իմպրեսիոնիստները և սիմվոլիստները» վերնագրով ցուցահանդեսին։
1893 թվականի հունիսին Դենի Մորիսը ամուսնացել է Մարթա Մերիի հետ, ով հետագայում դարձել է նկարչի յոթ երեխաների մայրը, և մեկնել է հարսանեկան ճանապարհորդության Բրետան, այստեղ նա նկարել է շատ նկարներ և նախընտրել է հաճախ վերադառնալ այստեղ` հանգստի և նոր նկարներ նկարելու համար։
Դենի Մորիսը և Պոլ Սերյուզեն հաճախ են հանգիստ և ստեղծագործական բավարարվածություն փնտրել Բրետանիի հանգստացնող բնության մեջ. այնինչ հենց այդ ժամանակահատվածում Վյուարը, Բոնարը և Ֆելիքս Վալոթոնը ներգրավվել են քաղաքային բուռն կյանքի մեջ և ձգտել են իրենց արվեստում պատկերել դարի ոգին։ Այս երկու խմբերի հակասությունը գագաթնակետին է հասել 1899 թվականին` Պոլ Դյուրան Ռուելի ցուցահանդեսի ժամանակ։ Այսուհետև «Նաբի» խմբի յուրաքանչյուր անդամ գնում է իր արվեստի ճանապարհով։ Սակայն մինչև իրենց կյանքի վերջի նկարիչները պահպանում են ընկերական հարաբերությունները, որը մի ժամանակ եղել է իրենց ստեղծագործական միության հիմքը։
1895 թվականին ձեռնարկում է իր բազմաթիվ ճանապարհորդություններից առաջինը։ Մեկնել է Իտալիա, որտեղ հետագայում հաճախ էր վերադառնալու, 1903 թվականին Սերյուզի հետ մեկնում է Գերմանիա և Բեյրոնի վանք, որտեղ նրանք սովորում են Բենեդիկտյան միաբանության արվեստի գաղտնիքները, հիմնականում` երկրաչափություն «սուրբ կանոններով»։ Պրովանսում ծանոթանում է Պոլ Սեզանի և Պիեռ-Օգյուստ Ռենուարի հետ։ 1909 թվականին մեկնել է Մոսկվա, որպեսզի նկարի պատվիրատուների «Արվեստի Պսիքե» պանոների շարք։ 1913 թվականին Դենի Մորիսը աշխատել է առաստաղի նկարների վրա Ելիսեյան դաշտերում։ 1917 թվականին նկարազարդել է Սան-Պոլի վանքը Ժնևում։ 1908 թվականին Դենի Մորիսը Բրետանում գնում է առանձնատուն, որտեղ բնության գրկում անց է կացրել մի քանի ամիս։ 1919 թվականին երկարատև հիվանդությունից հետո մահանում է նրա կինը` Մարթան։ 1922 թվականին Դենի Մորիսը ամուսնանում է Ելիզաբեթ Գրատերոլի հետ, որից ունեցել է երկու երեխա։ 1919 թվականին Դենի Մորիսը հիմնադրել է Եկեղեցական արվեստի արվեստանոց։ 1920-30-ական թվականների Դենի Մորիսը հիմնականում պատկերազարդել է եկեղեցիների պատերը, աշխատել է արվեստի տեսության վրա, կարդացել է դասախոսություններ և ճանապարհորդել է։ 1924 թվականին նկարել է Պտի-Պատի եկեղեցու գմբեթը և նաև չորս տարի անց նկարազարդել է Փարիզի Սենատի շենքի աստիճանների պլաֆոնը։ 1932 թվականին ստացել է գեցանկարչության ակադեմիկոսի կոչում։ Դենի Մորիսը մահացել է 1943 թվականի նոյեմբերի 13-ին մի բեռնատարի անիվների տակ, որը հարվածել էր նրան։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Maurice Denis (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Maurice Denis — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
5. ↑  *Cassou J. Brunel P. Claudon F. Pillement G. Richard L.* Encyclopédie du symbolisme — 1979. — ISBN 2-85056-129-0
6. ↑  RKDartists (նիդերլ.)
7. 1 2
8. ↑  «Дени Морис — биография, факты из жизни, фотографии, справочная информация.»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · RKDartists · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա (12-րդ) · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10046673 · BIBSYS: 90361462 · BNC: a19260738 · BNE: XX1166553 · BNF: 121402945 · CiNii: DA01073666 · CONOR: 52169059 · GND: 118671464 · ICCU: CFIV085994 · ISNI: 0000000109137036 · LCCN: n82110229 · LNB: 000202222 · NDL: 00437679 · NKC: ola2002161460 · NLA: 35704706 · NSK: 000123540 · NTA: 069431418 · NUKAT: n98001734 · PTBNP: 39460 · LIBRIS: 206256 · SUDOC: 029867002 · VIAF: 71426722 · ULAN: 500032673 · WorldCat VIAF: 71426722 |

 |

 |