**Թուրքերը Եգիպտոսում** (արաբ․՝ أتراك مصر‎‎, թուրքերեն՝ Mısır Türkleri), Եգիպտոսի քաղաքացիներ թուրքական ծագմամբ։ Մեծ մասամբ Միջին, ապա Փոքր Ասիայի բնակիչների հետնորդներն են։ Եգիպտոսի թուրքերը իրենց պատմությունը սկսում են Թուլունիների (868-905), Իխշիդիդների (935-969), Մամլուքների (1250-1517), իսկ հետագայում նաև Օսմանյան կայսրության (1517-1867 և 1867-1914) դարաշրջաններից։ Այսօր նրանց սերունդները շարունակում են ապրել Եգիպտոսում և դեռ նույնանում են որպես թուրքական կամ խառը ծագմամբ եգիպտացիներ, չնայած նրանք նույնպես լիովին ինտեգրված են եգիպտական հասարակության մեջ։

Պատմություն
-----------

### Օսմանյան դարաշրջան

Օսմանյան տիրապետության չորս դարերի ընթացքում թուրք վերաբնակիչները եկել են հիմնականում Անատոլիայից. սակայն շատերը եկել են նաև Օսմանյան կղզիներից (ինչպիսիք են Էգեյան կղզիները, Կրետեն և Կիպրոսը), ինչպես նաև Օսմանյան հայտնի քաղաքներից (ինչպիսիք են Ստամբուլը, Ալժիրը և Թունիսը)։

1833 թվականին Եգիպտոսի թուրք բնակչությունը կազմում էր 30,000, սակայն 1835 թվականին Missionary Herald թերթը պնդում էր, որ բնակչությունը խառն է. հիմնական մասը մուսուլմաններն են, ովքեր խոսում են արաբերեն, և թուրքախոսների փոքրամասնությունը, որոնք պատկանում են Օսմանյան կայսրության իշխող դասին։ Նմանապես, 1840 թվականին The Saturday Magazine շարքը պնդում էր, որ Եգիպտոսի բնակչությունը կազմում է ընդամենը մոտ երկուսուկես միլիոն մարդ, որոնց մեծ մասը արաբախոս զանգվածներն են և Օսմանյան իշխող դասը։ Այս ուսումնասիրությունը լայնորեն վարկաբեկված է և չունի գիտական հիմք։

1878 թվականին Կառլ Բեդեկերի ընկերությունը հրապարակեց մարդահամար, որում ասվում էր, որ Եգիպտոսի բնակչությունը «հազիվ գերազանցում է 5 միլիոնը», և որ թուրքական ծագման բնակչությունը հազիվ հասնում է 100, 000-ի (որը կազմում է բնակչության մոտավորապես 2 %-ը), որը հիմնականում կենտրոնացած էր քաղաքներում։

| **Օտարերկրյա ծագման օսմանները Եգիպտոսում 1907 - 1917 թվականներին** |
| --- |
| **Ազգեր** | **1907 թվական** | **1917 թվական** |
| Թուրքեր | 27,591 | 8,471 |
| Արաբներ | 440 | 386 |
| Հայեր | 7,747 | 7,760 |
| Հույներ | N/A | 4,258 |
| Հրեաներ | N/A | 1,243 |
| Սիրիացիներ  (ներառյալ արաբները, թուրքմենները և քրդերը) | 33,947 | 7,728 |
| Այլ ցեղեր | 951 | N/A |
| **Ընդհանուր օտարերկրացիներ** | **69,725** | **30,797** |

### Հետoսմանյան դարաշրջան

1919 թվականի Եգիպտական հեղափոխությունից առաջ իշխող վերնախավը հիմնականում թուրքական ծագում ուներ, ինչը Եգիպտոսում օսմանյան տիրապետության ժառանգության մի մասն էր։

Լեզու
-----

Եգիպտոսում օսմանյան տիրապետության ժամանակ տարածաշրջանն ուղղակիորեն ղեկավարում էր թյուրքալեզու վերնախավը։ Հետևաբար, Եգիպտական Արաբական բարբառի բառապաշարային թուրքական ազդեցությունը ավելի պարզ և հետևողական էր, քան լևանտական արաբերենում, հատկապես պաշտոնական տերմիններ, ինչպիսիք են փաշան և բեկը, որոնք մինչ օրս օգտագործվում են ամենօրյա խոսակցություններում։ Այսօր շատ թուրքական բառապաշարային միավորներ (և պարսկական փոխառությունները թուրքերենի միջոցով) ամուր ինտեգրված են եգիպտական արաբերենի մեջ։

Բնակչություն
------------

Եգիպտական «Ալ Ահրամ» շաբաթաթերթում Գամալ Նկրումայի հոդվածի համաձայն՝ թուրքերի ժառանգների թվաքանակի գնահատականները զգալիորեն տարբերվում են՝ 100 000-ից մինչև 1 500 000 մարդ։ Այնուամենայնիվ, 1971 թվականի գնահատականներից մեկը ենթադրում էր, որ Եգիպտոսում միայն կրետական թուրքերի բնակչությունը կազմում է 100,000 մարդ։ Ավելին, 1993 թվականի մեկ այլ գնահատականով, այդ ժամանակ Եգիպտոսում թուրքական փոքրամասնությունը կազմում էր 1,5 միլիոն մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Milner, Alfred (1901). «England in Egypt: With additions summarizing the course of events to the close of the year 1898». *openlibrary.org*. Edward Arnold. էջ 219. ASIN B0014V7JAI. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 7-ին.
2. ↑  Douin, Georges (1927). *La mission du Baron de Boislecomte, l'Egypte et la Syrie en 1833*. Cairo: Royal Egyptian Geographical Society. էջ 110. ASIN B00180UKI8. OCLC 1377895. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 7-ին.
3. ↑  *American Board of Commissioners for Foreign Missions. Syria and the Holy Land. Extracts from a Communication of Mr.Smith, Dated at Beyroot*, vol. xxxi, Missionary Herald, 1835, էջ 130
4. ↑  *The church scholar's reading-book, selected from the Saturday magazine*, The Saturday Magazine, 1840, էջ 297
5. ↑  «Turks», *Egypt: Lower Egypt, with the Fayûm and the peninsula of Sinai, Part 1 of Egypt: Handbook for Travellers*, K. Baedeker, 1878, էջ 52
6. ↑  Hanley, Will (2017), *Identifying With Nationality: Europeans, Ottomans, and Egyptians in Alexandria*, Columbia University Press, էջ 241, ISBN 978-0231542524
7. ↑  Gamal, Gamal, *Did the Turks sweeten Egypt's kitty?*, Al-Ahram Weekly, Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 20-ին, Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 1-ին, «Today, the number of ethnic Turks in Egypt varies considerably, with estimates ranging from 100,000 to 1,500,000. Most have intermingled in Egyptian society and are almost indistinguishable from non-Turkish Egyptians, even though a considerable number of Egyptians of Turkish origin are bilingual.»
8. ↑  Rippin, Andrew (2008). *World Islam: Critical Concepts in Islamic Studies*. Routledge. էջ 77. ISBN 978-0415456531.
9. ↑  Akar, Metin (1993), «Fas Arapçasında Osmanlı Türkçesinden Alınmış Kelimeler», *Türklük Araştırmaları Dergisi*, **7**: 94–95, «Günümüzde, Arap dünyasında hâlâ Türk asıllı aileler mevcuttur. Bunların nüfusu Irak'ta 2 milyon, Suriye'de 3.5 milyon, Mısır'da 1.5, Cezayir'de 1 milyon, Tunus'ta 500 bin, Suudî Arabistan'da 150 bin, Libya'da 50 bin, Ürdün'de 60 bin olmak üzere 8.760.000 civarındadır. Bu ailelerin varlığı da Arap lehçelerindeki Türkçe ödünçleşmeleri belki artırmış olabilir.»