**«Բազեի երգը»** (ռուս.՝ «Песня о Соколе»), Մաքսիմ Գորկու ստեղծագործությունը։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1895 թվականի մարտի 5-ին «Սամարասկայա գազետա» (ռուս.՝ «Самарская газета») թերթում։ Առաջին հրատարակության ժամանակ տեքստը կազմել է «Սև ծովում» պատմվածքի մի մասը, որը մտնում էր «Ստվերային նկարներ» ժողովածուի մեջ։ «Ակնարկներ և պատմություններ» ժողովածուում (1898) հեղինակը կատարել է մի շարք փոփոխություններ, իսկ ժողովածուի երկրորդ հրատարակության համար 1899 թվականին զգալիորեն վերանայել է այն և տվել վերջնական անվանումը։ «Բազեի երգը» ստեղծագործությունը թարգմանվել է աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում՝ մալայերեն։

Սյուժե
------

Ուժեղ թշնամու հետ հակամարտության ժամանակ վիրավորվելուց հետո Բազեն երկնքից ընկնում է ժայռերին և լորտուի չարախինդ հարցին պատասխանում է. «Այո, մեռնում եմ, ես լավ ապրեցի, ես գիտեմ ինչ է երջանկությունը, ես տեսել եմ երկինքը, դու այն չես կարող տեսնել այդքան մոտիկից, հե՜յ դու, խղճուկ»։ Իսկ հետո բղավեց տառապանքով և ցավով՝ հավաքելով իր բոլոր ուժերը. «Օ՜, եթե միայն մեկ անգամ կարողանամ բարձրանալ երկինք»։ Օձի խորհրդով («Թերևս թևերդ քեզ կբարձրացնեն և դու կապրես մի քիչ քո տարերքի մեջ») նա անդունդի եզրից նետվեց կիրճ, բայց հարվածելով ժայռերին գլորվեց ներքև, որտեղ մոլեգին հեղեղը բռնեց նրա մարմինը։ «Նա երկար մտածում էր թռչնի մահվան և նրա սիրո մասին դեպի երկինքը» և որոշեց փորձել իր վրա՝ «երկնքում թռչել գոնե մի փոքր», պարզելու համար թե ի՞նչ է երկնային թռիչքը, ինչո՞ւ են թռչունները դա համարում երջանկություն։ Նա նույնպես նետվեց ժայռերից, սակայն ի տարբերություն Բազեի՝ չվնասվեց, այլ ծիծաղեց. «Ահա թե ինչում է երկնային թռիչքի գեղեցկությունը։ Այն անկման մեջ է։ Ծիծաղելի թռչուններ»։

Մինչդեռ ալիքների բախման ժամանակ «թնդում էր երգը Բազեի մասին», «խոլ-խիզախների խենթությանը վեհ երգում ենք փառք մենք»։

Քննադատություն
--------------

Խորհրդային հրապարակախոսությունը և գրական քննադատությունը մեծ ուշադրություն են դարձրել «Բազեի երգը» ստեղծագործության վրա։ Եմելյան Յարոսլավսկին իր հուշերում նշել է, որ «Գորկու կոչերը և նրա կրակոտ զինվորական երգերը՝ «Մրրկահավի երգը», «Բազեի երգը», ունեին ավելի շատ հեղափոխական ազդեցություն ժողովրդի վրա, քան կուսակցական կազմակերպությունների անհատական հեղափոխական հանձնաժողովների հռչակագրերը»։ Մեկ այլ հեղափոխական՝ Պյոտր Զալոմովը, հիշում է.

> 
> 
> Բազեի երգը մեզ համար տասնյակ հռչակագրերից ավելի արժեքավոր էր։ ՄԵնք ցնցվեցինք ցարական գրաքննության հիմարությունից, որը թույլ տվեց, որ այն անցնի։ Եթե միայն մահացածը կամ անսահմանորեն ցածր և վախկոտ ստրուկը չեն կարողանում արթնանալ պայքարի ծավալը և բարկությունը զարգացնելով։ <…> Այն համահունչ էր մեր տրամադրության հետ, այն մեզ արցունքն աչքերին հիացմունքի հասցրեց:

Վլադիմիր Լենինը իր բաց նամակը` հղված Մաքսիմ Գորկուն, որը հրատարակվել է 1914 թվականին, անվանել է ««Բազեի երգը» հեղինակին»։

Մաքսիմ Գորկու կենսագրության հեղինակ Իլյա Գրուզդևի կարծիքով «Նշանավոր մարդկանց կյանքը» շարքում (1960) նշվում է.

> 
> 
>  Այս «Երգը» լույսի, ազատության կոչն է, որը ուղղակիորեն ուղղված էր հեղափոխական աշխատողներին, ովքեր դեմ էին կապիտալիստական ուժերին և ինքնավարությանը։ 

Գորկու ստեղծագործությունը գնահատվել է նաև աջ թևի քննադատության կողմից, օրինակ՝ Միխայիլ Մենշիկովը 1900 թվականին պնդել է.

> 
> 
> Այս «Բազեի երգը» շատ-շատերին դուր է գալիս, շատ երիտասարդներ հիացած են, բայց ինձ համար այն թվում է անսովոր կեղծ և թույլ։ Այն նույնիսկ դժվար է հասկանալ և սովորել։ Չխոսելով այն մասին, որ ստեղծագործությունը վատ է գրված, ճչացող գույներով՝ այն ներքուստ կեղծ է բարոյական գաղափարների համաձայն։ Լավն է այլաբանությունը. թռչել երկնքում, որպեսզի այնտեղ պայքարեն, ոչնչացնեն և՛ իրենց, և՛ թշնամուն, միմյանց փետուրերը հավաքեն, թևերը կոտրեն։ Նախկին բանաստեղծները երկնքին տալիս էին այլ իմաստ։ Հիշեք. «Կեսգիշերին հրեշտակը թռչում էր երկնքում և մի հանգիստ երգ էր երգում»։ Այդ հին երգը ոչ թե Բազեի, կամ այլ թռչնի մասին էր, այլ «Մեծ Աստծու» մասին։

Արվեստում
---------

* Լեհ կոմպոզիտոր Գժեգեժ Ֆիտելբերգը Գորկու ստեղծագործության հիման վրա գրել է «Բազեի երգը» սիմֆոնիկ պոեմը (լեհ.՝ Pieśń o sokole, 1905): Գորկու խոսքերի հիման վրա գրված են խորհրդային կոմպոզիտորների՝ Ռուվիմ Պերգամենտի (1942), Գրիգորի Ֆինարովսկիի (1946, 2-րդ հրատարակությունը՝ 1966), Ալեքսանդր Կլեյնի (1948), Յուրի Չիչկովի (1953) համանուն ստեղծագործությունները։
* 1967 թվականին ռեժիսոր մուլտիպլիկատոր Բորիս Ստեպանցևի կողմից նկարահանվել է «Բազեի երգը» մուլտիպլիկացիոն մուլտֆիլմը։ Ըստ ռեժիսորի խոսքերի.

> 
> 
>  Մեր ֆիլմով մենք ցանկանում էինք ընդգծել որ մեր արվեստը, ինչպես պնդում էր Գորկին, պետք է ակտիվորեն հանդես գա անտարբերության, քաղքենիության, երևույթների քաղքենիության մեջ, որոնք անհամատեղելի են ապագայի հասարակությունում՝ հարմարավետ և լիարժեք փիլիսոփայության, գրավիչ և սայթաքուն, օձերի փիլիսոփայության հետ։ Այսպես էլ առաջացել է լորտուն՝ մեր քաղքենիների պատկերում, որը ի վերջո դատապարտված էր մահվան։ Մեզ թվում էր, որ «Երգ Բազեի մասին» ստեղծագործության նման ընթերցանությունը չի խեղաթյուրի հեղինակի մտադրությունը, այլ հակառակը՝ կստիպի «Երգին» հնչել նոր ուժով, սուր և չարակամ...— Э. Тадэ. Песня о соколе // "Смена", 1968, № 980.
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Этот день в истории края. Горький в «Самарской газете»
2. ↑  «О соколе и уже». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 23-ին.
3. ↑  Maxim Gorky. *Nyanyian Burung Helang* (Максим Горький. Песня о соколе). – "Dewan Sastera". Kuala Lumpur: DBP, Jilid 43, bil. 7, Julai 2013, hlm. 68-71
4. ↑  Ем. Ярославский. Путь пролетарского писателя в подполье // Революционный путь Горького: Сборник. — М.—Л.: Центрархив, 1933. — С. 10.
5. ↑  Цит. по: Касторский С. В. Балухатый С. Д. Творчество Горького 90-х годов // История русской литературы: В 10 т. / АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). — Т. X. Литература 1890—1917 годов. — 1954. — С. 229.
6. ↑  В. И. Ленин. Автору «Песни о соколе» // В. И. Ленин. Полное собрание сочинений: В 55 тт. — Том 26 (Июль 1914 — август 1915). — М.: Издательство политической литературы, 1969. — С. 96-97.
7. ↑  И. А. Груздев. Горький. — М.: Молодая гвардия, 1960. — С. 108.
8. ↑  M. Меньшиков. Красивый цинизм // Максим Горький: pro et contra / Вступ. ст. сост. и примеч. Ю. В. Зобнина. — СПб.: РХГИ, 1997.

Գրականություն
-------------

* Антонченков П. Т. Изучение «Песни о Соколе» М. Горького в VII классе средней школы // Учёные записки Якутского государственного педагогического института. — Якутск, 1955. — Вып. IV, с. 87–104.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մաքսիմ Գորկի |
| --- |
|  |
| Ստեղծագործություններ | Մաքսիմ Գորկու մատենագրություն |  |
|  |
| Վեպեր | *Ֆոմա Գորդեև* (1899) • *Մայրը* (1906) • *Արտամանովների գործը* (1927) •*Կլիմ Սամգինի կյանքը* (1925—1936) |
|  |
| Վիպակներ | *Թշվառական Պավելը* (1894) • *Երեքով* (1900) • *Անպետք մարդու կյանքը* (1908) • *Խոստովանություն* (1908) • *Ամառ* (1909) |
|  |
| Պատմվածքներ | *Մակար Չուդրա* (1892) • *Պառավ Իզերգիլը* (1894) • *Չելկաշ* (1895) • *Քսանվեց տղամարդ և մեկ աղջիկ* (1899) • *Հեքիաթ Իտալիայի մասին* (1911—1913) • *Ըստ Ռուսիո* (1923) |
|  |
| Պիեսներ | *Քաղքենիները* (1901) • *Վերջերս* (1902) • *Հովեկները* (1904) • *Արևի երեխաները* (1905) • *Թշնամիներ* (1906) • *Վասա Ժելեզնովա* (1910) • *Ծերունի* (1910) • *Եգոր Բուլիչովը և ուրիշներ* (1931) |
|  |
| Բալլադներ | *Բալլադ կոմսուհի Էլլեն դե Կուրսիի մասին*(1896) |
|  |
| Պոեզիա | *Բազեի երգը* (1899) •*Մրրկահավի երգը* (1901) |
|  |
| Ինքնակենսագրական վիպակներ |  *Մանկություն* • *Մարդկանց մեջ*  • *Իմ համալսարանները* |
|  |
| Հոդվածներ | Մաքսիմ Գորկու անվան գրական ինստիտուտ • Սրեդա • Զնանիյե |

 |