Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոնյակ (այլ կիրառումներ)

Կոնյակի բաժակ
Հայկական կոնյակներ
**Կոնյակ** (ֆր.՝ cognac), թունդ ալկոհոլային խմիչք, որն արտադրվում է խաղողի որոշ տեսակներից թորման և հնեցման հատուկ տեխնոլոգիայով։ Իր անունը ստացել է Ֆրանսիայի Պուատու տարածաշրջանի Կոնյակ քաղաքի անունից։ Կոնյակ արտադրվում է նաև Հայաստանում։ Այստեղ արտադրությունը հիմնադրվել է 1887 թվական ին, վաճառական Ներսես Թաիրովի (Թահիրյան) կողմից, Հին Երեւանի ամրոցի տեղում՝ իր իսկ կառուցած կոնյակի գործարանում։

Անուն
-----

Կոնյակ տարածաշրջանի քարտեզը
Իր անունը ստացել է Ֆրանսիայի Պուատու տարածաշրջանի Կոնյակ (Ֆրանսերեն` Cognac) քաղաքի անունից, որի շրջակայքի և նույն այդ քաղաքի հետ է կապված այդ ոգելից խմիչքի ծագման պատմությունը։

Արտադրության տեխնոլոգիան
------------------------

Կոնյակ թորելու սարք, Ֆրանսիա
### Խաղող

Կոնյակի արտադրության համար որպես հումք ծառայող սպիտակ խաղողներից հիմնական տեսակն է *ունյի բլանը* (ֆրանսերեն` Ugni Blanc, Իտալիայում հայտնի է Trebbiano *տրեբիանո* անունով), որն աճում է դանդաղ, ունի բարձր թթվայնություն, բարձր բեքատվություն և հիվանդությունների հանդեպ դիմացկուն է։ Բացի դրանից, օգտագործվում են նաև այլ տեսակներ, որոնց աճեցնելը շատ բարդ է։ Նրանցից ստացվող սպիրտներն ավելի բուրավետ են և ավելի հարուստ համեր ունեն։ Այդ տեսակներից են, մասնավորապես՝ *ֆոլ բլանշը*, *կոլոմբարը* և *մոնտիլը*։

### Ճզմում և խմորում

Խաղողի բերքը հավաքվում է հոկտեմբերին և անմիջապես սկսվում է հյութը **քամելու** պրոցեսը։ Ավանդաբար այդ նպատակի համար օգտագործվում են հորիզոնական մամլիչներ, որոնք չեն կոտրատում պտուղների կորիզները։ Օրենսդրությամբ արգելվում է Արքիմեդի պարուրակով աշխատող մամլիչների կիրառումը։ Խաղողի հյութն այնուհետև ուղարկվում է **խմորման**։ Օրենսդրությամբ խմորման ժամանակ չի կարելի ավելացնել ո'չ շաքար և ո'չ ծծումբ։ Խմորումը կարևորագույն պրոցես է և տևում է երեք շաբաթի չափ։

### Թորում

Հաջորդ պրոցեսը ստացված 9% թնդության և բարձր թթվայնության գինու թորումն է։

**Թորումը** կատարվում է հատուկ պղնձե կաթսաներում՝ երկու փուլով։ Առաջին փուլում ստացվում է 27-32 % թնդության հումքային սպիրտ (Ֆրանսերեն` première chauffe): Բուն կոնյակի սպիրտն (Ֆրանսերեն` bonne chauffe) ստացվում է երկրորդ անգամ թորելուց հետո։ Ստացված 68-72 % թնդության սպիրտն ուղարկվում է կաղնե տակառների մեջ հնեցնելու, որից էլ ստացվում է կոնյակը։

### Հնեցում

Կոնյակ կոչվելու համար սպիրտը կաղնե տակառներում պետք է պահվի առնվազն երկու տարի։ Տակառների ծավալը 270-ից 450 լիտր է, պատրաստվում են Տրոնսյո և Լիմուզեն դեպարտամենտների անտառներում աճող, առնվազն 80 տարեկան կաղնու ծառերից։ Կոնյակի հնեցման համար տակառները պահում են մառաններում։   

Հնեցման ժամանակ կոնյակը դառնում է ավելի մուգ, ձեռք է բերում ոսկեգույն փայլ և հագենում է փայտի վանիլային բույրով։ Հնեցման ժամանակ փայտի ծակոտիների միջով ցնդում է սպիրտի մի զգալի մասը, որը ֆրանսիացիներն անվանում են *part des anges*՝ «հրեշտակների բաժին»։ Տարեկան այն կազմում է ավելի քան քսան միլիոն շշին համարժեք քանակ։ Կոնյակի արտադրության հաջորդ փուլում այն տակառներից լցնում են «դամ-ժոն» (ֆրանսերեն` Dames-Jeanne) կոչվող ապակե շշերի մեջ և տեղավորում են մառանի ամենահեռավոր տեղերում, որտեղ դրանք կարող են առանց փոխվելու մնալ տասնամյակներով։

Արտադրող ընկերություններ
------------------------

Martell VS կոնյակ
Կոնյակ արտադրող ընկերություններն ավելի քան 200-ն են, նրանցից ամենախոշոր չորս ընկերություններն արտադրում են համաշխարհային շուկայում իրացվող կոնյակի ավելի քան 90%-ը։ Դրանք են` Courvoisier (Հայերեն` *Կուրվուազյե*), Hennessy (Հայերեն` *Անսի*), Martell (Հայերեն` *Մարտել*) և Rémy Martin (Հայերեն` *Ռեմի մարտեն*) ընկերությունները։

Հայկական կոնյակ
---------------

1940-ին սկսվեց նոր շենքի կառուցումը, որը հետագայում դարձավ «Երևանի կոնյակի գործարան»։ Դա ժամանակակից ձեռնարկություն էր, որը հագեցած էր լաբորատորիա և հատուկ սենյակներ `ազնիվ ըմպելիքի արտադրության յուրաքանչյուր փուլի համար։

Դասակարգում
-----------

Համաձայն Կոնյակների ազգային միջարհեստակցական բյուրոյի (*Bureau National Interprofessionnel du Cognac*) դասակարգման՝ կոնյակների պաշտոնական որակային աստիճանները հետևյալն են՝

* V.S. (*Very Special*), կամ *✯✯✯* (երեք աստղ)` պահելու ժամանակն առնվազն երկու տարի է։
* V.S.O.P. (*Very Special or Superior Old Pale*) կամ Reserve` նվազագույնը՝ չորս տարի։
* V.V.S.O.P. (*Very Very Special or Superior Old Pale*) կամ Grand Reserve` նվազագույնը` հինգ տարի։
* X.O. (*Extra Old*) կամ Napoleon՝ վեց տարի։

Աստիճանների անուններն անգլերեն են, քանի որ կոնյակի առևտուրը, մասնավորապես 18-րդ դարում, կապված է եղել Մեծ Բրիտանիայի հետ։
Բյուրոն արգելում է 6.5 տարուց ավելի պահված կոնյակների դասակարգումը, քանի որ համարում է, որ 6.5 տարուց ավելի ժամկետներում հնարավոր չէ վերահսկել հնեցման պրոցեսները։
Հարկ է նշել, որ *«Napoleon»* գրությունը կոնյակի տեսակ չէ, այլ դասակարգման աստիճան (համապատասխանում է X.O. կարգին)։

Տե'ս նաև
--------

* Մարգար Սեդրակյան
* Երևանի կոնյակի գործարան
* Արմանյակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Koscica, Milica (April 2004). "TED Case Studies – Number 728". *Trade Environment Database*. American University, School of International Service. Արխիվացված է the original 2010 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Retrieved 2010 թ․ դեկտեմբերի 1.
2. ↑  "«Դվին» հայկական կոնյակը։ Խորհրդային դարաշրջանի պատմական առասպելները։".
3. ↑  "FAQ". Արխիվացված է the original 2014 թ․ մայիսի 25-ին. Retrieved 2021 թ․ հունվարի 18.

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«կոնյակ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American Cycl. (1879) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11961307k · NKC: ph318953 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 571)։*  |