Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Այաս (այլ կիրառումներ)

**Այաս** (ֆր.՝ Layas, իտալական աղբյուրներում՝ *Լայացցո*, թուրքականում՝ *Յումուրտալիկ*, իտալ.՝  La Giazza, Laiazzo), Կիլիկիայի խոշոր նավահանգիստներից մեկը, Հայոց (Ալեքսանդրետի) ծոցի հյուսիսարևմտյան ափին։ Շրջապատված է կիտրոնի և նարնջի այգիներով, մոտակայքում կան անտառներ։ Մասնակցել է Արևելքից Եվրոպա կատարվող տարանցիկ առևտրին։ Իտալացիները կոչել են քաղաքը *Լայաս*։ Ունեցել է հզոր միջնաբերդ, որից հիմա միայն ավերակներ են պահպանվել։ Այժմ գտնվում է Թուրքիայի տարածքում։

Պատմություն
-----------

### Մինչև Կիլիկյան Հայաստանը

Հիմնադրվել է հույն վերաբնակիչների կողմից հավանաբար մ․թ․ա 8-6-րդ դարերում։ Ծովախորշի հարմարավետության պատճառով ուժեղ ալեկոծություններ չեն լինում։ Պլինիոսի և Տակիտոսի վկայությամբ հունա-հռոմեական տիրապետության ժամանակ ազատ քաղաք էր։

### Կիլիկյան Հայաստանի օրոք

Մինչև 6-րդ դարը Կիլիկիայի հունական արքեպիսկոպոսի երկրորդ աթոռանիստն էր։ Այասը ծաղկել ու զարգացել է Կիլիկիայի Հայկական պետականության ժամանակ (11-14-րդ դարեր)։ Այն Ռուբինյանների, հետագայում Հեթումյանների թագավորական տների սեփականությունն էր, որտեղ գործում էր հայկական դրամահատարան։ Ամրացված էր ցամաքային և ծովահայաց բերդերով։ Եվրոպացիները Այասում ունեին իրենց հյուպատոսությունները։ Եվրոպական աղբյուրներում Ա անվանվում է «Հայոց թագավորության նավահանգիստ»։ Այաս տեղանունն իր բազմաթիվ տարբերակներով հիշատակվում է հունա-լատինական, հայկական, արաբական, բյուգանդական, իտալական և անգլո-ֆրանսիական աղբյուրներում։ Նրա մասին խոսում են նույնիսկ եվրոպական վերածննդի շրջանի նշանավոր հեղինակներ Բոկաչիոն, Արիոստոն, Չոսերին և ուրիշներ։ Այասը 1274-1275 և 1281 թվականներին ենթարկվել է եգիպտական մամլուքների ավերիչ արշավանքներին։ 1305 թվականին հայերը այն վերագրավում և իրենց ձեռքին են պահում մինչև 1337-38 թվականները, սակայն թշնամուն զիջում են քաղաքի շրջակայքի Հարուն, Կովառա, Սարվանդիքար Համուս, Նուջեյման բերդերը, իսկ հետո նաև Այասը։

### Կիլիկյան Հայաստանի անկումից հետո

1368-1378 թվականներին Այասը անցնում է Կիպրոսին, 15-րդ դարի կեսերին նվաճվում է Զուլգադրիյան Շահսուվարի կողմից, 1473 թվականին այն գրավում են վենետիկցիները, իսկ 1522 թվականին՝ անցնում Է օսմանցի թուրքերին։ Այս ժամանակներից սկսվում Է Այասի վայրէջքը։ 20-րդ դարի սկզբներին նա մի անշուք ու խղճուկ բնակավայր էր՝ 5000 բնակիչներով, որից 2000-ը՝ հայեր։ Հայկական եկեղեցիները երկուսն էին՝ Ս. Սարգիս և Ս. Ստեփանոս։

Տես նաև
-------

* Կիլիկիայի հայկական թագավորություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Այժմյան Այասի նկարները". Արխիվացված է the original 2013 թ․ մայիսի 2-ին. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Թուրքերեն լեզվով". Արխիվացված է the original 2012 թ․ փետրվարի 7-ին. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4580819-3 · VIAF: 63144814367158527298 · WorldCat VIAF: 63144814367158527298 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ադանայի գավառ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Ադանա • Անարզաբա • Այաս • Այաշ Ելևսա • Բաղչե • Բայաս • Գարահիսար • Գարս • Դորակ • Դորթյոլ • Էրզին • Իսլահիե • Լամբրոն • Լամոս • Լուլուա • Կոռիկոս • Մսիս • Մուդ • Յարփուզ • Յումուրթալըգ • Պոզանդի • Սարի Գավակ • Սելևկիա • Վահկա • Տարսոն • Փերշեմպե • Օսմանիե |
|  |
| Գյուղեր | Աբդօղլու • Ագդամ • Ազիզլի • Ալատա • Ալխանլը • Ակփունար • Ամուտա • Անապազար • Ասար • Ասելի • Ասրաջա • Բելեմդեկ • Բեյելի • Բոզ Մադեն • Բողազքյոյ • Բորսամա • Բուդաքլի • Բուդրուն • Բուրան • Բուրուկ • Գյուլեք • Դելիկ • Զենա • Էգրեն • Էվջիլի • Էօզերլի • Թախդալը • Թաճիրլի • Թանթան • Թոփան • Ինջիրլիկ • Կալաքյոյ • Կարաբողազ • Կարա-Էրեկլի • Կարաջա • Կարասի • Կեսկին • Կզըլեր • Կիրաբոս • Կյոքճելի • Հաճարալի • Հասանբեյլի • Հինափ • Հորտոմ • Ղամուշլ • Ղայադիբի • Ղարադաշ • Ղըշլաքյոյ • Մալա • Մահալե • Մաղարա • Մանազ • Մանգութ • Մատերա • Մենթեսի • Մեջիտլի • Մերկեզ • Մինդոս • Նաջարլու • Նեբ • Շեյմուրադ • Շիմլի • Շոկիե • Չախմախ • Չայլար • Չուխուր-Քիլիսե • Պեյմելի • Ջեջե • Ջրիբեր • Ռեջեփլի • Սալու-Մաղարա • Սիփանտերե • Սոլագլը • Սունդուրաս • Տախտաօղլու • Տատուկ • Ուզան • Ուլաշ • Քարսանլի-օղլու • Քեքլիքճի • Քիլիսե • Քրիստիան Կարասի • Քոզօլուք • Օլուք • Օմարլի • Օջախլի • Օրխանիե • Ֆաքիլեր |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 339)։*  |