recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հեյնո Պոտեր** (ռուս.՝ Хейно Иоганнович Поттер, ապրիլի 13, 1929(1929-04-13), Վիլյանդի, Viljandi county - մայիսի 22, 2007(2007-05-22), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), ռուս աստղագետ, աշխատել է Պուլկովոյի աստղադիտարանում։

Կենսագրություն
--------------

1946 թվականին գերազանց ավարտել է Տալինի Կեսկլիննասկիի ռուսական գիմնազիան, որից հետո ավարտել է Լենինգրադի համալսարանի մաթեմատիկա-մեխանիկական ֆակուլտետը։ Լինելով համալսարանի ուսանող դարձավ 400 մետր վազքի ԽՍՀՄ չեմպիոն, և ԽՍՀՄ հավաքականի շարքերում մասնակցել է 1952 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերին ում Հելսինկիում։

Աշխատել է Պուլկովոյի աստղադիտարանում 1954 թվականից։ Հայտնի է իր աստղաչափության բնագավառում կատարած հետազոտություններով։ Հայտնաբերել է մեկ աստերոիդ։ 1967 թվականին Ն. Գ. Ռիզվանովի հետ համատեղ կազմակերպեց Պուլկովյան աստղադիտարանի Օրդուբադի արշավախումբը, որի արդյունքում հիմնվեց Բատաբատյան աստղադիտարանը Ադրբեջանի Նախիջևանի ինքնավար մարզում։ Աշխատել է նաև Սեռո-Էլ-Ռոբլե կայանում Չիլիում։ 1972-ից 1989 թվականները հանդիսանում էր Պուլկովյան աստղադիտարանի լուսանկարչական աստղաչափության և աստղերի աստղագիտության բաժնի վարիչ։ 1983 թվականին ղեկավարել է Ռուսական Գիտությունների Ակադեմիայի Բոլիվիական ազգային աստղադիտարան ուղարկված արշավախումբը։

Մահացել է 2007 թվականի մայիսի 22-ին։ Հուղարկավորված է Պուլկովյան աստղադիտարանի գերեզմանոցում։ Նրա պատվին է անվանվել (7320) Պոտեր աստեորիդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Наши медалисты — Клуб выпускников TKVG Արխիվացված 2020-10-17 Wayback Machine (ռուս.)
2. ↑  Хронология
3. ↑  Պուլկովյան աստղադիտարանի հետ կապված աստերոիդների անվանումներ Արխիվացված 2011-07-08 Wayback Machine (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------
Շլյուզ
**Շլյուզ** (հոլանդ. sluis, (լատին․՝ excluso - բացառել, պահել, անջատել), նավարկելի, հիդրոտեխնիկական կառույց՝ տարբեր մակարդակներով ջրավազաններում նավերը (կամ լաստերը) մի մակարդակից մյուսը տեղափոխելու համար։ Շլյուզ կառուցում են գետային հիդրոհանգույցներում, ջրանցքներում, ծովային նավահանգիստներում, որոնց ջրատարածությունները ենթարկվում են մակարդակի տատանման մեծ ամպլիտուդով մակընթացությունների և տեղատվությունների։ Շլյուզը կազմված է ՝

* խցերից
* գլխամասերից
* մատույցներից։

Խուցը (որտեղ տեղավորվում են բարձրացվող կամ իջեցվող նավերը) պատրաստում են երկաթբետոնից՝ երկու երկայնական պատերով և հատակով։ Ճակատամասերի խուցը սահմանափակված է դարպասներով (փականներով), որոնք գտնվում են համապատասխան գլխամասերի սահմաններում։ Շլյուզները լինում են միախուց և բազմախուց (բազմաստիճան)։ Նավարկելի շլյուզի սխեմա

1. վերին բիեֆ
2. վերևի դարպասներ
3. խցի պատեր
4. ներքևի դարպասներ
5. ստորին բիեֆ
6. դարպասների շեմքեր
7. վերևի գլխամասի ջրմուղ ստորասրահներ
8. ներքևի գլխամասի ջրմուղ ստորասրահներ

Շլյուզի թողունակությունը մեծացնելու նպատակով կառուցվում են խցերի երկու (և ավելի) զուգահեռ շարքեր։ Առավել խոշոր շլյուզների խցերն ունեն մինչև 33 մ լայնություն և մինչև 400 մ երկարություն՝ շեմքերում 5 մ-ից մինչև 15 մ (ծովային շլյուզներում) խորության դեպքում։ Խցերը լցվում և դատարկվում են որոշակի ժամանակամիջոցում (5-ից 15 ր)։ Գլխամասերում (սովորաբար, զանգվածային ճնշումային կառույցներ), բացի դարպասներից (որոնք պահպանում են ջրի մակարդակների տարբերությունը և կից բիեֆների մակարդակների հավասարության դեպքում ապահովում նավերի բացթողումը), գտնվում են փականներով ջրմուղ ստորասրահներ, ջրի էներգիայի մարման սարքեր, նորոգման և վթարային փակոցներ և այլ սարքավորումներ։ Վերին և ստորին գլխամասերին հարող մատույցները ջրանցքներ կամ կստանային կառույցներով ու նավերի կառանման սարքավորումներով ջրատարածության տեղամասեր են։ Շլյուզով նավերի անցման պրոցեսը կոչվում է նավանցում։ Օրվա ընթացքում կատարված նավանցումների թիվը (շլյուզի անընդհատ աշխատանքի դեպքում) բնորոշում է շլյուզի թողունակությունը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4179732-2 · LCCN: sh85077979 · NDL: 00566525 · NKC: ph127595 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 522)։*  |
**Աղվան Չատինյան** (նոյեմբերի 20, 1927(1927-11-20), Ստեփանավան, Բորչալուի գավառ, Վրացական Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ՀՀ ֆիզկուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր աշխատող, ՀԱՕԿ-ի պատվավոր անդամ, ֆիզկուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտի պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ «Պատվավոր լեռնափրկարար»։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1927 թ. նոյեմբերի 20-ին Ստեփանավանի շրջանի Վարդաբլուր գյուղում։ 1934-1945 թվականներին. ավարտելով գյուղի միջնակարգ դպրոցը ընդունվել է Վանաձորի գյուղատնտեսական տեխնիկումը, որն ավարտել է 1946 թ. գերազանցությամբ։ Աշխատել է Վարդաբլուրի կոլտնտեսության փորձադաշտում որպես ագրոնոմ, միաժամանակ կատարել է գյուղի ակումբի վարիչի պարտականությունները։ 1948-1952 թվականներին ընդունվել և ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը և դասախոսական աշխատանքի անցել նույն ինստիտուտում որպես դասախոս, ավագ դասախոս, դոցենտ (1972) և պրոֆեսոր (1999)։ 1987-1995 թվականներին գլխավորել է կիրառական մարզաձևերի ամբիոնը։ Նրա ջանքերով 1992 թվականին Ֆիզկուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտում բացվել է «Փրկարարական գործ» մասնագիտություն։

1961 թ. Հայաստանում հիմնադրել է ձմեռային երկամարտ (բիաթլոն) մարզաձևը, իսկ 1969 թվականին՝ մականախաղը։ Եղել է այդ մարզաձևերի հավաքական թիմերի առաջին ավագ մարզիչը։ 1962 թվից մինչև ԽՍՀՄ-ի փլուզումը եղել է Հանրապետության միակ ավագ մարզիչը, որ ներկայացրել է Հայաստանը ԽՍՀՄ ամառային և ձմեռային սպարտակիադաներում, գրավել միջինից բարձր տեղեր, մարզիկներին ապահովելով սպորտի վարպետի կոչումներ։ Բազմիցս մասնակցել է ԽՍՀՄ լեռնագնացության միութենական և Կովկասի առաջնություններին, ունեցել հաղթանակներ։ 1958 թվականին ստացել է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի կոչում և ընդգրկվել է ԽՍՀՄ լեռնագնացների հավաքական թիմում, 1958 թվականինմասնակցել է Պամիրում անցկացվող սովետա–չինական էքսպեդիցիային։

Աղվան Չատինյանը ունի հրատարակված մոտ 100 աշխատանք, այդ թվում 10 ուսումնական ձեռնարկ։ Մրցավարական լայն գործունեություն է իրականացրել հանրապետական, համամիութենական և միջազգային տարբեր մարզաձևերում։ 1980-1990 թթ. որպես մրցավար և տեսուչ սպասարկել է մականախաղի ԽՍՀՄ առաջնության մրցումները։

2001 թվականին կյանքի 8-րդ տասնամյակի կեսին Աղվան Չատինյանը Արագածի գագաթին կանգնեցրել է խաչ՝ նվիրված Քրիստոնեության 1700 ամյակին։ Որպես կասկադյոր մասնակցել է մի շարք գեղարվեստական ֆիլմերի, որոնցից հայտնի են «Անձամբ ճանաչում եմ», «Ուրվականները հեռանում են լեռներից», «Թռիչք անդունդի վրայով», «Սգավոր ձյունը», «Ուղղահայաց» փոխարինելով հանրաճանաչ դերասաններ Վլադիմիր Վիսոցկուն, Գուրգեն Թոնունցին և ուրիշների։

Այժմ դասավանդում է Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայում, նաև գլխավորում է Հայաստանի հանրապետության դահուկային սպորտի ֆեդերացիայի վերստուգիչ հանձնաժողովը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Շատ վախկոտ եմ եղել, բայց ստուգարք ստանալու համար հաղթահարեցի վախս։ Համալսարանում անցնում էինք «ալպինիզմ» առարկան, և ստուգարքի ժամանակ շատ էի վախենում, որ պարանները կկտրվեն, ու ես կմեռնեմ։ Առաջին անգամ ինձ մոտ ստացվեց ու դժվարություններ չզգացի։ Իսկ հաջորդ անգամ ավելի արագ գնացի, քան հանրապետության չեմպիոնը։- Աղվան Չատինյան |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Իմ սիրտը լեռներում է»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարցազրույց Աղվան Չատինյանի հետ(չաշխատող հղում)
**Մելիստ Եղիշի Մովսեսյան** (ծնվել է Երևանում), հայ սովետական ֆիզիկոս։ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1983): Եղիշե Մովսիսյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Մելիստ Մովսեսյանը ծնվել է 1929 թվականի հունիսի 20-ին, Երևան քաղաքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1952 թվական), ուր և աշխատել է մինչև 1972 թվականը։ 1963-1970 թվականներին եղել է ճառագայթային պրոբլեմային լաբորատորիայի վարիչ, 1968-1972 թվականներին՝ օպտիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1972 թվականներից ՀՍՍՀ ԳԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի օպտիկայի բաժնի վարիչն է։

Աշխատանքները վերաբերում են տաուտոմեր միացությունների ինֆրակարմիր կլանման սպեկտորների հետազոտությանը, քվանտային օպտիկական գեներատորներին, լույսի և միջավայրի ոչ գծային փոխազդեցություններին։ Ուսումնասիրել է բյուրեղների և հեղուկների լյումինեսցենցման երևույթը, գրգռման էներգիայի միջմոլեկուլային և ներմոլեկուլային փոխանցման հարցերը։ 1965 թվականից զբաղվել է օրգանական հեղուկներում ստիպողական կոմբինացիոն ցրման ուսումնասիրությամբ։ Աշխատանքների մի մասը նվիրված է ալկալիական մետաղների գոլորշիների հետ հզոր լուսային ճառագայթման ոչ գծային փոխազդեցությանը, դրանց մագնիսացման և ռելաքսացիայի երևույթներին։ Ամերիկյան գիտնականների հետ միաժամանակ հայտնաբերել և ուսումնասիրել է ստիպողական կոմբինացիոն ցրումը ալկալիական մետաղների ատոմների էլեկտրոնային մակարդակների միջև, ապա նաև եռաֆոտոնյան ցրման երևույթը և այդ պրոցեսների ժամանակային ու բևեռային բնութագրերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8583 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 42)։*  |
**Վլադո Մալեսկի** (մակեդոներեն՝ Владо Малески, սեպտեմբերի 5, 1919(1919-09-05), Ստրուգա, Հյուսիսային Մակեդոնիա - սեպտեմբերի 23, 1984(1984-09-23), Ստրուգա, Հյուսիսային Մակեդոնիա), մակեդոնացի արձակագիր։

Նախնական կրթությունը ստացել է Շկոդերում (Ալբանիա), գիմնազիան ավարտել է Բիտոլայում։ Ավարտել է Բելգրադի համալսարանի իրավաբանական մասնաճյուղը։ Պատերազմի տարիներին Մալեսկին Մակեդոնյան-կոսովյան աrաջին բրիգադի շարքերում էր։ Գրել է սկսել պատերազմի տարիներին և տպագրվել է պարտիզանական թերթերում։ 1946 թվականին դարձել է Մակեդոնիայի գրողների միության անդամ։ Պատերազմից հետո զբաղվել է նաև դիվանագիտական աշխատանքով։

Լույս են տեսել «Վառ կարմիր գեորգին» (1950), «Հուզումներ» (1953) պատմվածքների գրքերը, «Այն, ինչը երկինք էր» (1953), «Մանածագործական դազգահ» (1969) վեպերը։

Մալեսկու «Ֆրոսինա» կինոսցենարով ստեղծվել է մակեդոնական առաջին կինոֆիլմը։

1978 թվականին լույս է տեսել Մալեսկու երկերի հինգհատորյակը։

Մակեդոնիայի Հանրապետության հիմնի («Այսօր Մակեդոնիայի վրա») հեղինակն է։

Վլադո Մալեսկին հայերեն
----------------------

* Առաջին գիշերը։ Մակեդոնական պատմվածք, Ե. «Սովետական գրող», 1979, էջ 40-51։ Թարգմ.՝ Հրաչյա Թամրազյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Մակեդոնական պատմվածք, Ե. «Սովետական գրող», 1979, էջ 40։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16292534c · GND: 123826136 · ISNI: 0000000108998862 · LCCN: n81133495 · NKC: jn20020102072 · NTA: 132996987 · NUKAT: n2007130976 · SUDOC: 136563341 · VIAF: 50145109 · WorldCat VIAF: 50145109 |

 |

 |
**Ակբուզատ ձիարշավարան**, ձիերի մրցախաղային արշավ անցկացնելու ասպարեզ Ռուսաստանի Դաշնության կազմի մեջ մտնող Բաշկորտոստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Ուֆայում։ Կառուցվել է խորհրդային իշխանության վաղ շրջանում՝ 1920-ական թվականներին, պետական ֆինանսավորմամբ, ցեղական արշավաձիերի փորձարկումներ կատարելու նպատակով։ 1968 թվականին Բաշկիրիայի կառավարությունը որոշում է ընդունել կառուցելու նոր ձիարշավարան, որի շինարարությունն ավարտվել և հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1982 թվականին՝ Ռուսաստանի կազմի մեջ Բաշկիրիայի կամավոր մտնելու 425-ամյակի տոնակատարության օրերին։ Այդ իսկ տարում՝ հուլիսի 26-ին տեղի են ունեցել նժույգներով առաջին մրցարշավները։

Ձիարշավարանը Ակբուզատ է անվանակոչվել բաշկիրական ազգային դյուցազնավեպի հերոս Ուրալ-Բատիրի նժույգի՝ Ակբուզատ թևավոր կամ չափազանց արագավազ ձիու անունով։ Ակբուզատ անունն է կրել նաև թուլփարների՝ ղազախական, թաթարական և այլ թուրքալեզու ցեղերի կամ ժողովուրդների առասպելական թևավոր ձիերի նախնին։ Ակբուզատը համարվում է Պեգասի նմանակը թուրքալեզու ժողովուրդների առասպելապատումներում։

Անցած դարի 80-ական թվականներից սկսած՝ «Ակբուզատը» վստահորեն տեղ է զբաղեցրել նախ՝ ԽՍՀՄ-ի, իսկ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո՝ Ռուսաստանի Դաշնության լավագույն ձիարշավարանների շարքում։ Այստեղ անց են կացվել բազմաթիվ խոշոր մրցումներ, այդ թվում՝ ձիավարողների համամիութենական XXIV մրցումները (1983 г.), «Ուրալյան գոտի» մրցաշարերը (1985, 1987, 1989, 1992, 1993 թթ.), ձիավարողների համառուսական մրցումներ (2001 и 2004 թթ.), ձիարշավորդների փոքր առաջնությունը (1995 թ.), ձիարշավորդների «Բաշկորտոստան — Իտալիա» միջազգային հանդիպումը (2003 թ.), ձիարշավորդների «Բաշկորտոստան — Ֆինլանդիա» բարեկամական հանդիպում-առաջնությունը (2004 թ.)։ «Ակբուզատը» 7 անգամ ճանաչվել է Ռուսաստանի լավագույն ձիարշավարան (1984, 1986, 1990, 2001, 2002, 2003, 2004 թթ.)։

2005 թվականի նոյեմբերից 2007-ի հոկտեմբեր ընկած ժամանակամիջոցում ձիարշավարանը հիմնովին վերակառուցվել է ըստ ճապոնական «RAUM Architects» ֆիրմայի պատրաստած նախագծերի։ Շինաշխատանքներն իրականացրել է «Башкортостаннефтезаводстрой» ֆիրման։

2009 թվականին ձիարշավարանը վերանվանվել է *«Թագիր Քուսիմովի անվան Ակբուզատ ձիարշավարան»*, բայց այդ նոր անվանաձևը ժողովրդական լայն զանգվածների կողմից չի արժանացել պատշաճ ընդունելության։

Ձիարշավարան հասցնող փոխադրամիջոցներ
-----------------------------------

* №110
* №251 Ուֆա կայարան→ Կաշկադան զբոսայգի (Սիպայլովոյի հարևանությամբ)

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Akbuzat Race Track web site
2. ↑  «Ипподром «Акбузат»» (ռուսերեն). «Башкортостаннефтезаводстрой». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 19-ին.
3. ↑  Akbuzat Race Track web site

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Об ипподроме» (ռուսերեն). «Акбузат». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 19-ին.
* Статья в Башкирской энциклопедии(չաշխատող հղում)
* *Шакиров З.* Крылатые кони «Акбузата». — 2008. — № 7. — ISSN 1683-3554.
* *Алтынбаева З.* Несутся кони в «Акбузате». — 2007. — № 6. — ISSN 1683-3554. Архивировано из первоисточника 27 Հոկտեմբերի 2014.
**Աննա Արայի Մկրտչյան**(ծնվ.՝ 21 սեպտեմբերի, 1994թ. Երևան, Հայաստան), հայ իրավագետ, քաղաքական գործիչ, Հայաստանի 8-րդ գումարման Ազգային ժողովի «Պատիվ ունեմ» խմբակցության պատգամավոր։

«Առաջինը՝ Հայաստան» նախաձեռնության համահիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

2015թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը, 2017թ.-ին՝ իրավագիտության ֆակուլտետի մագիստրատուրան։

2016թ. ավարտել է  ՀՀԿ Անդրանիկ Մարգարյանի անվան քաղաքական դպրոցի դասընթացը։

2018թ.-ին ավարտել է Ռոբերտ Շուման ինստիտուտի «Երիտասարդ առաջնորդներ XXIV» դասընթացը։

2015-2017թթ. եղել է ՀՀ ԱԺ իրավաբանական վարչության օրենսդրական փորձաքննության բաժնի առաջին կարգի մասնագետ և Երիտասարդական խորհրդարանի անդամ։

2017-2018թթ. եղել է «Աշակերտների հայկական ասոցիացիա» ՀԿ նախագահ։

2017թ.-ին ընտրվել է Երեւան քաղաքի ավագանու անդամ։

2017-2018թթ. եղել է «BULLSEYE» ամսագրի խմբագիր։

2017-2019թթ. զբաղեցրել է ԱԺ իրավական փորձաքննության վարչության օրենսդրական փորձաքննության բաժնի իրավափորձագետի պաշտոնը։ 2019-2020թթ.-ին եղել է «PRIME LAW» իրավաբանական ընկերության իրավախորհրդատու։

2019-2020թթ.՝ ՀՀ բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովի աշխատակազմի իրավաբանական վարչության առաջատար մասնագետ։

2021թ. հունիսի 20-ին ընտրվել է 8-րդ գումարման ՀՀ ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության պատգամավոր։

Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության, ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահի և Երևանի քաղաքապետի շնորհակալագրերով։

Գիտական աշխատանքներ
-------------------

Գիտական մի շարք հոդվածների հեղինակ է։

2023թ.-ին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ ստանալով իրավաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Աննա Մկրտչյան». *infocom.am* (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 23-ին.
2. ↑  LLC, Helix Consulting. «Բրյուսելում տեղի է ունեցել EDS-ի Bullseye ամսագրի խմբագրակազմի հավաքը / Լուրեր / Տեղեկատվական կենտրոն / Հայաստանի Հանրապետական կուսակցություն». *www.hhk.am* (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 23-ին.
3. 1 2  «Anna Mkrtchyan 1442». *www.parliament.am*. National Assembly of the Republic of Armenia. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 23-ին.
4. ↑  «ՀՀԿ-ի կողմից ավագանու թեկնածու Աննա Մկրտչյանի կենսագրությունը». Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 24-ին.
5. ↑  «Supreme Certifying Committee | Աննա Արայի Մկրտչյան». *bok.am*. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 23-ին.
**Մարի ալ-Քաթիրի** (նոյեմբերի 26, 1949(1949-11-26), Դիլի, Արևելյան Թիմոր), Արևելյան Թիմորի քաղաքական գործիչ, որն Արևելյան Թիմորի կառավարության միջազգային ճանաչում ստացած առաջին վարչապետն է։ Այս պաշտոնը նա ստանձնել է 2002 թվականի մայիսին և երկրում տեղի ունեցած անկարգությունների հետևանքով ստիպված է եղել 2006 թվականի հունիսի 26-ին հրաժարական տալ։ Արևելյան Թիմորի «Անկախության հեղափոխական ճակատ» կուսակցության գլխավոր քարտուղարն է։

Կենսագրություն
--------------

Ըստ ազգության՝ հադրամաուտցի արաբ է, նրա նախնիները եղել են Կասիրի սուլթանությունից, իսկ ինքն ազգակցական կապ ունի Կասիրիի նախկին սուլթանի տոհմի հետ (այժմ սուլթանության տարածքը Եմենի մաս է կազմում)։ Մարի ալ-Քաթիրին Արևելյան Թիմորի սակավաթիվ իսլամադավան քաղաքական գործիչներից է, որտեղ բնակչության 97%-ը կաթոլիկ է։

2017 թվականի հուլիսի 22-ի ընտրություններից հետո կուսակցությունը խորհրդարանում ստացել է 23 տեղ՝ ձայների 29.7%-ով զբաղեցնելով առաջին տեղը։ Մարի ալ-Քաթիրին կրկին գլխավորել է կառավարությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Agence France-Presse (2006). East Timor PM quits Արխիվացված 2006-07-09 Wayback Machine. Retrieved June 26, 2006.
**Ժողովածու** (1341), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1341 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում Հեղինե և Պետրոս գրիչների կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 25x20 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 320 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 6 էջ, գրված է մագաղաթի վրա՝ բոլորագիծ երկաթագրով (Ավետարան)։ Կազմը՝ կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 150ա, 223ա, հետագայի՝ 150ա (1861 թվական)։

Բովանդակություն
---------------

* Իգնատիոսի Մեկնութիւն Ղուկասու։
* Մատթ․ Ջուղայեցւոյ Հաւաքումն ի Ղուկասու գլխոյ։
* Սեբերիանոսի ճառք։
* Եփրեմի Զճշմարտին գիտելով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական ՍՍՌ Մինիստրների Սովետին առընթեր Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտ «Մատենադարան», Ցուցակ ձեռագրաց Մաշտոցի անվան Մատենադարան, հ. Ա (խմբ. Լ. Խաչիկյան, Ա. Մնացականյան), Երևան, «Հայկական ՍՍՌ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1965, էջ 530 — 1636 էջ։
**Այդան Օզոգուզ** (գերմ.՝ Aydan Özoğuz,մայիսի 31, 1967(1967-05-31), Համբուրգ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), թուրքական ծագում ունեցող գերմանացի քաղաքական գործիչ։ 2009 թվականից եղել է Բունդեսթագի անդամ՝ Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունից։ 2011 թվականին ընտրվել է վերջինիս նախագահի տեղակալ։ Զբաղեցնում է դաշնային կանցլերի գերատեսչությունում և ներգաղթի, փախստականների, ինտեգրման հարցերով հանձնակատարի պաշտոններում նախարարի պաշտոնները։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1967 թվականի մայիսի 31-ին Համբուրգում՝ էթնիկ թուրքերի ընտանիքում, որոնք 1958 թվականին տեղափոխվել են Գերմանիա։ Մեծացել է Համբուրգ-Լոքշտեդթում։ 1989 թվականին ստացել է Գերմանիայի քաղաքացիություն։ Նա ունի երկու եղբայր՝ Յավուզը և Գյուրհանը։

1986 թվականին ավարտել է դպրոցը։ 1994 թվականին ստացել է մագիստրոսի աստիճան։ Համբուրգի համալսարանում սովորելու ժամանակ եղել է Համբուրգում թուրքական ուսանողների հասարակության անդամ և երկու տարի զբաղեցրեալ է նախագահի պաշտոնը։

1994 թվականից աշխատել է «Քյորբերի» հիմնադարամում։ Բունդեսթագում ընտրվելուց հետո կորցրել է հիմնադրամում զբաղեցրած իր պաշտոնը։

2001 թվականից մինչև 2008 թվականը եղել է Համբուրգի խորհրդարանի անդամ։ Զբաղեցրել է Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության միգրացիոն քաղաքականության խորհրդարանական խմբի նախագահի պաշտոնը և ընդգրկված է եղել ներքին գործերի, ընտանիքի և հանրագրերի կոմիտեներում։

2004 թվականին մտել է Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն, դարձել է առաջին թրքուհին, որն ընտրվել է Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության նախագահի տեղակալի պաշտոնում։

2009 թվականին ընտրվել է Բունդեսթագի անդամ։ Ընդգրկվել է ընտանիքի, տարեցների, կանանց և երիտասարդների հարցերով կոմիտեում։ 2010 թվականի մարտի 2-ին կուսակցության խորհրդարանական խումբը Այդան Օզոգուզին նշանակել է ինտեգրման հարցերով կոմիսար։

2013 թվականին կրկին ընտրվել է խորհրդարանում։ Նա այդ տարի եղել է 11 էթնիկ թուրքերից և 7 թրքուհիներից մեկը, որոնք ընտրվել են Բունդեսթագում։

2013 թվականի դեկտեմբերի 16-ին նշանակվել է ներգաղթի, փախստականների և ինտեգրման կոմիսար։ Նա դարձել է Գերմանիայի Դաշնային կառավարության կազմում ընդգրկված առաջին թուրքուհին և առաջին մուսուլմանը։

### Անձնական կյանք

Ամուսնացած է, ունի աղջիկ։

Տես նաև
-------

* Դելիգյոզ Էկին
* Ջուզուֆ Ջեմիլե

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Stammdaten aller Abgeordneten des Deutschen Bundestages
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Flickr · Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 123730597 · ISNI: 0000000016020162 · LCCN: no99090863 · SUDOC: 074469126 · VIAF: 25518061 · WorldCat VIAF: 25518061 |

 |
**Նարվիք** (նորվեգերեն՝ Narvik), քաղաք և չսառչող նավահանգիստ Նորվեգիայի հյուսիսում՝ Նուռլան կոմսությունում, Օֆոտֆիորդի ափին։ 68°25′ N 17°33′ E

Նարվիքը Հյուսիսային Շվեդիայից արտահանվող երկաթաքարի փոխադրման կարևորագույն ծովային հանգույց է, քանի որ Բոտնիկ ծոցի ափին գտնվող շվեդական նավահանգիստները ձմռանը սառցակալված են և պիտանի չեն նավարկության համար։

եկեղեցին Նարվիքում

Պատմություն
-----------

Նավահանգստի վայրն ընտրվել էր անգլիա-շվեդական համատեղ կորպորացիայի կողմից 1883 թվականին և 1887-ին անվանվել էր *Վիկտորիահավն (Victoriahavn)*, «Վիկտորիայի նավահանգիստ»՝ ի պատիվ Անգլիայի Վիկտորիա թագուհու։ Նավահանգիստը կառուցողներին չհաջողվեց ի կատար բերել իրենց ծրագիրը՝ 1889-ին սնանկություն հայտարարելու պատճառով, և Նորվեգիայի կառավարությունը ձեռնամուխ եղավ այն ավարտելու (1892)։ Բնակավայրին տրվեց *Նարվիք* անվանումը 1898-ին, անվան ծագումը ճշգրտված չի։

1902 թ Նարվիքն ստացավ քաղաքի կարգավիճակ և այդուհետև արագորեն աճ ապրեց, հատկապես՝ աշխարհի ամենահյուսիսային երկաթուղիներից մեկի կառուցումն ավարտելուց հետո։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքում Նարվիքը գրավեցին գերմանական զինյալ ուժերը՝ Նորվեգիայի վրա համընդհանուր հարձակման օրերին (1940 թ ապրիլին)։ Գերմանական և բրիտանական ուժերի միջև տեղի ունեցած ամենավճռական ճակատամարտերը կայացան ծովի վրա։ Բրիտանական-ֆրանսիական էքսպեդիցիոն զորամասերին հաջողվեց գրավել նավահանգիստը մայիսի 28-ին, բայց շուտով (հունիսի 9-ին) նրանք ստիպված եղան լքել քաղաքը՝ ֆրանսիական ճակատում ծանր կորուստներ կրելու պատճառով։ Պատերազմից հետո Նարվիքը վերակառուցվեց և վերականգնեց իր դերը՝ որպես երկաթաքարի տարանցիկ նավահանգիստ։

Տնտեսություն
------------

Տնտեսության հիմքն են կազմում զանազան հումքի, ապրանքների և արտադրանքի արտահանումը, ինչպես նաև ձկնորսությունը։

Բնակչություն
------------

Քաղաքի բնակչությունը (2008)՝ 18 301 մարդ։ Լեզուն՝ նորվեգերեն։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4041246-5 · ISNI: 0000000417975787 · LCCN: n81004410 · NKC: ge130144 · VIAF: 144251167 · WorldCat VIAF: 144251167 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 209)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թաթիկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վահրամ Շահենի Թաթիկյան** (նոյեմբերի 14, 1949(1949-11-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 16, 2019(2019-12-16), Ծաղկաձոր, Կոտայքի մարզ, Հայաստան), բանաստեղծ, արձակագիր, գորգագետ, երգահան, Հայաստանի գրողների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Վահրամ Թաթիկյանը ծնվել է 1949 թվականի նոյեմբերի 14-ին՝ Երևանում։ Նա արձակագիրներ Շահեն Թաթիկյանի և Շաքե Վարսյանի որդին է։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի հնագիտության բաժինը` մասնագիտանալով հայ արվեստի պատմության մեջ։ 1974 թվականից աշխատել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտում։ Գորգագիտությանը նվիրված բազմաթիվ գիտական հոդվածների և հրապարակումների հեղինակ է, ինչպես նաև ավելի քան քսան գորգերի էսքիզների, որոնք գործվել ու պահվում են տարբեր հավաքածուներում։ Հեղինակել է նաև հարյուրավոր երգեր ու տարբեր լուսանկարներ։

1977 թվականին դարձել է Հայաստանի գրողների միության (ՀԳՄ) անդամ։

Վահրամ Թաթիկյանը 1988 թվականին մասնակցել է Արցախյան շարժմանը։ 1981 թվականին հրատարակվել են նրա «Հայկական գորգարվեստ» և «Քառասուն երգ կամ երկու համերգ ձեզ համար» գրքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մահացել է Վահրամ Թաթիկյանը». *arevelk.am*. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
2. ↑  «AV Production - Վահրամ Թաթիկյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
3. ↑  Արձակագիր Վահրամ Թաթիկյանն այսօր դարձավ 68 տարեկան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արձակագիր Վահրամ Թաթիկյանն այսօր դարձավ 68 տարեկան
* Татикян Ваграм Шагенович
**Սրբո Իվանովսկի** (մակեդոներեն՝ Србо Ивановски, 1928, Շտիպ, Հյուսիսային Մակեդոնիա - մարտի 12, 2014(2014-03-12), Սկոպիե, Հյուսիսային Մակեդոնիա), մակեդոնացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, մանկագիր։

Ծնվել է 1928 թվականին Շտիպ քաղաքում։ Սկոպյեի համալսարանում ստացել է բանասիրական կրթություն։ Հրատարակվել սկսել է Մակեդոնիայի ազատագրումից հետո։

Լույս են տեսել Իվանովսկու «Լիրիկա» (1950), «Հանդիպումներ և անջատումներ» (1953), «Սպիտակ ճիչեր» (1957) բանաստեղծությունների գրքերը, «Կինը պատուհանի մոտ» (1956), «Ափի դիմաց» (1969) խորագրերը կրող, պատմվածքների ժողովածուները, «Միայնակները» վեպը (1958):

Հետագայում հրատարակվել է «Փրփուր և լեռներ» (1971) բանաստեղծությունների գիրքը, իսկ 1976 թվականին Սարաևոյում սերբախորվաթերեն՝ «Կախարդված ճամփորդը» երգերի գիրքը։

Իվանովսկին հայտնի է որպես Սերգեյ Եսենինի թարգմանիչ, թարգմանել է նաև հարավսլավական շատ բանաստեղծների։

Սրբո Իվանովսկին հայերեն
-----------------------

* Հին կանաչ ֆորդը։ Մակեդոնական պատմվածք, Ե. «Սովետական գրող», 1979, էջ 98-108։ Թարգմ.՝ Գ. Խաչատրյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Մակեդոնական պատմվածք, Ե. «Սովետական գրող», 1979, էջ 98։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 7066980 · BNF: 16292295r · CONOR: 37365859 · GND: 1014190797 · ISNI: 0000000078551700 · LCCN: n91058981 · LNB: 000206269 · NKC: jo2002139432 · NLP: a0000002493966 · NTA: 157547701 · NUKAT: n01044288 · SUDOC: 176365508 · VIAF: 17634113 · WorldCat VIAF: 17634113 |

 |

 |
**Սոփրոմ Մգալոբլիշվիլի** (վրաց.՝ სოფრომ მგალობლიშვილი, հուլիսի 20, 1851(1851-07-20), Դիրբի, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 30, 1925(1925-11-30), Թիֆլիս, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի գրող, մանկավարժ, վրաց նարոդնիկական շարժման առաջավոր գործիչներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Սոփրոմ Մգալոբլիշվիլին ծնվել է 1851 թվականի հուլիսի 20-ին Արևելյան Վրաստանի Քարթլի մարզի Դիբլի գյուղում հոգևորականի ընտանիքում։ Երբ լրացավ նրա 10 տարին, նա ընդունվեց Գորիի կրոնական դպրոց։ 1867 թվականին վերադառնում է Թբիլիսի և ընդունվում տեղի հոգևոր ճեմարանը։ 1873 թվականին նա ավարտում է ճեմարանը և սկսում դասավանդել Գորի քաղաքում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Մգալոբլիշվիլիի ստեղծագործական ոճը հիմնականում վավերագրական է, նատուրալիստական էլեմենտներով, երկխոսությունների գերակշռումով։ Չնայած լեզվի մշակմանը, Մգալոբլիշվիլին իր ստեղծագործություններում օգտագործում է մի շարք ժողովրդական արտահայտություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  *А. БАРАМИДЗЕ, Ш. РАДИАНИ, В. ЖГЕНТИ* ИСТОРИЯ ГРУЗИНСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 139392149 · VIAF: 101137417 · WorldCat VIAF: 101137417 |

 |
**Ռոմիկ Սարդարյան** (1945, հունվարի 24, Ղափան (այժմ՝ Կապան) - 2014, օգոստոսի 31, Երևան), հայ բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կապանում, մեծացել 15-հոգանոց ընտանիքում։ Ըստ տոհմական ավանդազրույցի՝ մեծ պապը եղել է Դավիթ Բեկի ներկայացուցիչը Պարսկաստանում, ունեցել է սարդարի լիազորություն։ Այստեղից էլ ցեղի Թումանյան ազգանունը փոխվել-դարձել է Սարդարյան։ Վեց-յոթ տարեկան էր, երբ ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է հանրապետական մամուլում, հեռուստատեսության և ռադիոյի պետական կոմիտեում։ 1981 թվականին, Պարույր Սևակի մասին հաղորդում եթեր հեռարձակելու համար, գաղափարական բնույթի մեղադրանքով հեռացվել է աշխատանքից։ Վերականգնվել է 1994 թվականին։ Երբ սկսվել է շարժումը, մասնակցել է Կապանի առաջին ինքնապաշտպանական ջոկատների ստեղծմանը։ Սակայն որոշ ժամանակ անց ավտովթարի է ենթարկվել և երկու տարի գամվել անկողնուն։ 1993 թվականին ծառայության է անցել «Հայ զինվոր» թերթում։ Նրա բանաստեղծությունները, թարգմանությունները և հոդվածները պարբերաբար լույս են տեսել գրական մամուլում։ 1991 թվականին ընտրվել է Հայաստանի գրողների միության անդամ։ Եղել է նաև Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ։ 2013 թվականին որպես թեկնածու մասնակցել է ՀԳՄ նախագահի ընտրությանը, սակայն ոչ մի ձայն չի ստացել։

Մահացել է 2014 թվականի օգոստոսի 31-ին, Երևանում։

Երկեր
-----

* «Վայրկյանների երգը» (1975)
* «Հոգու երկիրը» (1980)
* «Կյանք հավելյաց» (1999)
* «Ջրհոսի ժամանակը» (2004)
* «Լիալուսնի տրիոլետները» (2004)
* «Ճակատագիր և վճիռներ» (2004) և այլն

Պարգևներ
--------

* 2000 թ.՝ ՀԳՄ Պարույր Սևակի անվան մրցանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Զրույց բանաստեղծ Ռոմիկ Սարդարյանի հետ(չաշխատող հղում)
2. ↑  Էդվարդ Միլիտոնյանը` Հայաստանի գրողների միության նախագահ
3. ↑  Մահացել է բանաստեղծ Ռոմիկ Սարդարյանը(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռոմիկ Սարդարյան Արխիվացված 2021-11-27 Wayback Machine
* Ռոմիկ Սարդարյանը gisher.org կայքում
**Ռիչարդ Թոմսոն** (անգլ.՝ Richard Thomson, առավել հայտնի է Թոմսոն անգլ.՝ Tompson անունով, 1569, Անտվերպեն- 1613), ծագումով հոլանդացի, անգլիացի աստվածաբան և թարգմանիչ։ Նա եղել է Քեմբրիջի Քլեյ Հոլ քոլեջի, Վալերիուս Մարցիալիսի (անգլ.՝ Marcus Martialis) էպիգրամների թարգմանիչը։ Անգլիայի թագավոր Հակոբ Ա-ի կողմից մեղադրվել է Աստվածաշնչի «Հակոբ թագավորի առաջին 12 գրքեր»-ի թարգմանության համար։ Նա հայտնի էր նաև իր վարդապետական հավատքի շնորհիվ։

Կենսագրություն
--------------

Ռիչարդ Թոմսոնը (հայտնի էր նաև «Հոլանդական Թոմսոն» կեղծանվամբ) ծնվել է Հոլանդիայում, կրթությունը ստացել է Քլեր Հոլ քոլեջում, որտեղ 1587 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան և նույն թվականին ընտրվել քոլեջի անդամ։ 1591 թվականին սկսել է ուսուցումը Մագիստրոսի աստիճանի համար, իսկ 1596 թվականի հուլիսի 1-ին Օքսֆորդում դարձել է այդ աստիճանի անդամ։ Եպիսկոպոս Լանկելոտ Անդրյուս անգլ.՝ Lancelot Andrewes-ն նրան ներկայացրել է Քեմբրիջշիրին անգլ.՝ Cambridgeshire, Սնեիվելի (անգլ.՝ Snailwell) ռեկտորին։ Ռիչարդը ընտրվել է Աստվածաշնչի թարգմանիչներից մեկը։ Եղել է այն ընկերության անդամներից մեկը՝ ում հանձնարարված է եղել Հին Կտակարանի «Ծննդոցից» թարգմանել «Թագավորներ» երկրորդ գիրքը։ Թոմաս Ֆառնաբին նշում է, որ Թոմսոնը որոշ ժամանակ ապրել է Սըր Ռոբերտ Քիլիգրյուի (անգլ.՝  Sir Robert Killigrew) խնամակալության տակ և եղել է ռազմական մեծ թարգմանիչ։ 
Հենրի Հիքմանը (անգլ.՝ Henry Hickman) նրան անվանել է «Ռազմական մեծ գործիչ», իսկ Պրինան նկարագրում է որպես «Անգլո-Հոլանդացի խառնակիչ», ով հազվադեպ էր մեկ գիշեր պառկած մնում։ Մյուս կողմից՝ Ռիչարդ Մոնտուգինը, որն ավելի լավ էր ճանաչում Ռիչարդին, ասում է, որ նա «Ամենահիշարժան բանասերն» էր և «ավելի լավ ճանաչում է ունեցել Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, քան հայրենիքում»։ Թաղվել է Սուրբ Էդվարդի Քեմբրիջում, հունվարի 8-ին՝ 1613 թվականին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Elenchus Refutationis Pro … Episcopo Eliense adversus Martinum Becanum Jesuitam, authore Richardo Thomsonio Cantabrigiensi, London, 1611
* Diatriba de Amissione et Intercisione Gratiæ et Justificationis, Leyden, 1616 and 1618.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Correspondence of Richard Thomson (78 letters) – EMLO». *emlo-portal.bodleian.ox.ac.uk* (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 18-ին.
2. ↑  Botley, Paul (2016 թ․ փետրվարի 18). *Richard ‘Dutch’ Thomson, c. 1569-1613: The Life and Letters of a Renaissance Scholar* (անգլերեն). BRILL. ISBN 9789004308282.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռիչարդ Թոմսոնի թղթակցությունները EMLO կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000108011482 · LCCN: nr93010129 · NTA: 070317836 · SUDOC: 199532575 · VIAF: 66339224 · WorldCat VIAF: 66339224 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պերպերյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռեթեոս Հակոբի Պերպերյան** (հոկտեմբերի 10, 1848(1848-10-10), Hasköy, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 6, 1907(1907-04-06), Սկյուտար, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ բանաստեղծ, մանկավարժ, հրապարակախոս, տնտեսագետ։

Օննիկ և Շահան Պերպերյանների հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ռեթեոս Պերպերյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Խասգյուղ թաղամասում։ 1866 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Ներսեսյան վարժարանը, զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1876 թվականին հիմնել է Պերպերյան վարժարանը։ Պերպերյանի «Առաջին տերեւք» (1877), «Խոհք եւ յուշք» (1904) ժողովածուները կրում են ֆրանսիական ռոմանտիզմի, մասնավորապես Լամարթինի ազդեցությունը։ Վերջինիս մի շարք բանաստեղծությունները թարգմանել է հայերեն՝ «Մահ Սոկրատա», «Լիճ» և այլն։ Անդրանիկ բանաստեղծությունները սիրո և բնության երգեր են, վերջին շրջանի գործերում իշխում է փիլիսոփայական խոհը։

Պերպերյանի մանկավարժական-բարոյագիտական հայացքները («Դաստիարակի մը խօսքերը», 1901, «Դպրոց եւ Դպրութիւն», 1907) հիմնված են գեղեցիկի, բարու և ճշմարիտի սկզբունքների վրա։ Կարևորել է կնոջ դերը հասարակության մեջ։ Ըստ նրա՝ բարոյական դաստիարակության ամենազորեղ միջոցը դաստիարակի անձնական օրինակն է։

Պերպերյանը գրել է նաև հրապարակախոսական-փիլիսոփայական աշխատություններ։ Տնտեսագիտության հիմնական խնդիրներին մոտեցել է դասական քաղաքատնտեսության դիրքերից։ Հարստության ստեղծման, ապրանքի արժեքի, փողի մասին դատել է՝ ելնելով արժեքի աշխատանքային տեսության սկզբունքներից։ Վերլուծելով աշխատավարձի էությունը՝ աշխատավորի համար գլխավորը համարել է իրական աշխատավարձը և այն անմիջականորեն կապել կենսամիջոցների գների հետ։ Կապիտալը բնորոշել է որպես «խնայված» հարստություն և ոչ թե շահագործման արդյունք։

Հանդես է եկել նաև Հրաչյա կեղծանունով։ Մահացել է Սկյուտարում։

Տես նաև
-------

* Պերպերյան վարժարան (Եգիպտոս)
* Պերպերյան վարժարան (Թուրքիա)

Երկեր
-----

* Երկու բանախօսութիւնք, ԿՊ, 1880
* Համառօտ քաղաքական տնտեսութիւն...ԿՊ, 1883
* Դրամ, ԿՊ, 1886

Գրականություն
-------------

* Կարապետյան Պ, Մեծ դաստիարական և ուսոցչապետ Ռեթէոս Յ. Պէրպէրյան, ԿՊ, 1933։
* Թևոսյան Ա. Ռեթեոս Պերպերյան։ Փիլիսոփայական և հասարակական-քաղաքական հայացքները, Երևան, 1989։

Ծանոթագրություններ
------------------

**Քույր նախագծիում*** Տեքստեր Վիքիդարանում
* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1049775554 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  Ռեթէոս Յ. Պէրպէրեան
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռեթեոս Պերպերյան Արխիվացված 2021-01-23 Wayback Machine
**Կարապետյան Հովնան Արտավազդի** (ծնվել է 1947 թվականի սեպտեմբերի 24–ին, Լենինական), գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի Գեղարվեստի ակադեմիան (1967 թվականին), Երևանի Գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը (1973 թվական)։ 1974-1978 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Լենինականի մասնաճյուղում։ 1984 թվականինից «Պիոներ» (1990 թվականից՝ «Աղբյուր») ամսագրի գեղարվեստական խմբագիրն է։ Միաժամանակ աշխատակցել է «Գարուն», «Ծիծեռնակ» ամսագրերին, համագործակցել է «Արևիկ», «Նաիրի», «Հայաստան», «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչությունների հետ։ Նկարազարդել և ձևավորել է Մ. Սարգսյանի «Մայրս երգում է նանիկ» (1997 թվական), Թադևոս Տոնոյանի «Ծննդյան հեքիաթ» (2001 թվական), Եղիշե Պետրոսյանի «Հեքիաթ մոծակի և փղերի մասին» (2002 թվական), Լևոն Միրիջանյանի «Ուրախ հանդիպում» (2003 թվական), Հ. Հովնաթանի «Երազ տեսնելու տունը» (2005 թվական), Գեղամ Գևորգյանի «Երկնքի ընծան» (2006 թվական), Նաիրա Համբարձումյանի «Կանաչուկը» (2008 թվականին), Գ. Խաչատրյանի «Գոռան լիճը» (2010 թվական), Գայանե Նիկողոսյանի «Իմ յոթ պապերը» (2011 թվական) և այլ գրքեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ։ Հետևյալ չորս կետերը պատկերված են նկարում և համապատասխանորեն գունավորված՝ (2,3) կետը կանաչ գույնի է, (−3,1) կետը՝ կամիր, (−1.5,−2.5) կետը՝ կապույտ, և սկզբնակետը՝ (0,0) մանուշակագույն։
**Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ**, ամենահասարակ և ամենահաճախ օգտագործվող կոորդինատային համակարգն է հարթությունում և տարածությունում։

Դեկարտյան կոորդինատները ներմուծվել են ֆրանսիացի գիտնական Ռենե Դեկարտի կողմից 17-րդ դարում։ Այն ներմուծելուց հետո առաջին անգամ հնարավոր եղավ կապ ստեղծել Էվկլիդեսյան երկրաչափության և հանրահաշվի միջև։ Դեկարտյան կոորդինատների ներմուծումով հնարավոր եղավ երկրաչափական պատկերները նկարագրել դեկարտյան հավասարումներով՝ հանրահաշվական հավասարումներով, որոնք ներառում են պատկերին պատկանող կետերի կոորդինատները։ Օրինակի համար, 2 շառավղով շրջանագիծը կարելի է ներկայացնել որպես այն բոլոր կետերի բազմությունը, որոնց կոորդինատները բավարարում են հետևյալ հավասարմանը՝ x2 + y2 = 22։

2 շառավողով շրջանագիծը այն բոլոր կետերի բազմությունն է, որոնց կոորդինատները բավարարում են հետևյալ հավասարմանը՝ x2 + y2 = 22։

Հարթության վրա կոորդինատները
----------------------------

O կետով անցնող x առանցքը կոչվում է աբսցիսների առանցք, y առանցքինը՝ օրդինատների առանցք, իսկ z առանցքինը՛ ապլիկասների առանցք։ Աբսցիսների և օրդինատների առանցքները փոխուղղահայց են։ Նրանց հատման O կետը՝ կոորդինատների սկզբնակետը, առանցքներից յուրաքանչյուրը տրոհում է երկու կիսաառանցքների։

Կոորդինատների առանցքները հարթությունը տրոհում են չորս քառորդների՝ I, II, III, IV։ Միևնույն քառորդի սահմաններում երկու կոորդինատների նշանները պահպանվում են։

Չորս քառորդները
Հարթության վրա սահմանված դեկարտյան կոորդինատները կարելի է հեշտությամբ ընդհանրացնել եռաչափ, ինչպես նաև ցանկացած n-չափանի տարածության համար։ Առանքները կարող են սահմանվել որպես փոխուղղահայաց հարթություններից ստացվող փոխուղղահայց գծերը։

Եռաչափ դեկարտյան կոորդինատների համակարգ։ Նկարում պատկերված սև կետի կոորդինատներն են X = 2, Y = 3, և Z = 4, կամ էլ (2,3,4)։

Աղբյուրներ
----------

* Ա. Վ. Պոգորելով «Երկրաչափություն», 1988։
**Մասնական ածանցյալներով հավասարումներ**, հավասարումներ, որոնցում անհայտը մի քանի փոփոխականի ֆունկցիա է, ընդ որում՝ այդ հավասարումը, բացի անհայտ ֆունկցիայից, պարունակում է նաև այդ ֆունկցիայի մասնական ածանցյալները, ինչպես նաև անկախ փոփոխականներ։ Այսպիսով, եթե {\displaystyle F}-ը տրված ֆունկցիա է, ապա {\displaystyle u=u(x\_{1},x\_{2},...x\_{n})(n)} փոփոխականի անհայտ ֆունկցիայի նկատմամբ մասնական ածանցյալներով հավասարումները ունի հետևյալ տեսքը՝

{\displaystyle F{\left({x\_{1},x\_{2},...x\_{n},{\frac {{\delta }{u}}{{\delta }{x\_{1}}}},{\frac {{\delta }{u}}{{\delta }{x\_{2}}}},...{\frac {{\delta }{u}}{{\delta }{x\_{n}}}},...}{\frac {{\delta }^{k\_{1}+k\_{2}+...+k\_{n}}n}{{{\delta }^{k1}{x\_{1}}}{{\delta }^{k2}{x\_{2}}}...{{\delta }^{kn}{x\_{n}}}}}\right)}}{\displaystyle =0~~~~(1)}
{\displaystyle (1)} հավասարման մեջ {\displaystyle u}-ի մասնական ածանցյալների ամենաբարձր կարգը կոչվում է {\displaystyle (1)} հավասարման կարգ։ Եթե {\displaystyle F} ֆունկցիան ըստ յուրաքանչյուր արգումենտի (բացառությամբ գուցե {\displaystyle x\_{1},x\_{2}...x\_{n}}երի) գծային է, ապա {\displaystyle (1)}-ը կոչվում է գծային հավասարում։ 
Այսպես՝

{\displaystyle {\sum \_{i,j=1}^{n}}{a\_{i}j}~{\frac {{\delta }^{2}{u}}{{\delta }{x\_{i}}{x\_{j}}}}}+{\displaystyle {\sum \_{i=1}^{n}}~{bi}{\frac {{\delta }u}{{\delta }x\_{1}}}}+{\displaystyle {Cu=f}~~~{(2)}}
տեսքի հավասարումը ({\displaystyle a\_{ij}=a\_{ij}}, {\displaystyle b}-ն, {\displaystyle c}-ն, {\displaystyle f}-ը) փոփոխականների հայտնի ֆունկցիաներ են, իսկ {\displaystyle u}-ն՝ նույն փոփոխականների անհայտ ֆունկցիա) գծային, երկրորդ կարգի մասնական ածանցյալներով հավասարումներ է։

Մտցվում է մասնական ածանցյալներով հավասարումների դասակարգում, այն առավել պարզ է {\displaystyle (2)} տեսքի հավասարումների համար. եթե

{\displaystyle Q(\lambda )={\begin{vmatrix}&a\_{11}-{\lambda }&a\_{12}&...&a\_{1n}\\&a\_{21}&a\_{22}-{\lambda }&...&a\_{2n}\\&...&...&...&...\\&a\_{n1}&a\_{n2}&...&a\_{nn}-{\lambda }\end{vmatrix}}}
{\displaystyle (\lambda )}-ի նկատմամբ հանրահաշվական հավասարման բոլոր արմատներն ունեն նույն նշանը, ապա {\displaystyle (2)} հավասարումը անվանում են էլիպսական տիպի, եթե արմատներից մեկն ունի մյուս {\displaystyle (n-1)}-ին հակադիր նշան, ապա՝ հիպերբոլական, և եթե մեկ արմատը {\displaystyle 0} է, իսկ մյուսները նույն նշանի՝ պարաբոլական։

Մասնական ածանցյալներով հավասարումներին բերվող խնդիրների համար մտցվում է կոռեկտության հասկացություն, խնդիրը կոչվում է կոռեկտ, եթե համապատասխան մասնական ածանցյալներով հավասարմմն լուծումը գոյություն ունի, միակն է և կայուն՝ խնդրի պայմանների փոքր փոփոխությունները առաջ են բերում լուծման փոքր փոփոխություն։

Տես նաև
-------

* Մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 271)։*  |
Ջրային ալիքների դիսպերսիան
**Խմբային արագություն**, ոչ մոնոքրոմատիկ ալիքների խմբի տարածման արագությունը միջավայրում։ Կլանման բացակայության պարագայում խմբային արագությունը համընկնում է ալիքների այդ խմբի էներգիայի տեղափոխման արագությանը։ Ալիքների խումբը կարելի է ներկայացնել որպես առանձին մոնոքրոմատիկ ալիքների գումար (համախումբ)։ Դիսպերսիայի առկայության դեպքում առանձին մոնոքրոմատիկ ալիքները նյութի մեջ տարածվում են տարբեր փուլային արագություններով, իսկ դիսպերսիայի բացակայության ժամանակ այդ արագությունները համընկնում են։ Նորմալ դիսպերսիայի դեպքում (ալիքի երկարությունը մեծանալիս մեծանում է նաև փուլային արագությունը) խմբային արագությունը փոքր է փուլայինից. հակառակ պարագայում (անոմալ դիսպերսիա) փուլային արագությունն է փոքր խմբային արագությունից։

Փուլային արագությունը որոշվում է {\displaystyle \omega /k}, իսկ խմբային արագությունը՝ {\displaystyle v\_{gr}=d\omega /dk\,} առնչությամբ ({\displaystyle \omega }-ն ալիքի շրջանային հաճախությունն է, {\displaystyle k}-ն՝ ալիքային թիվը)։ Լույսի արագության անմիջական որոշման բոլոր փորձերում չափվում է լույսի խմբային արագությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 57)։*  |
**Կոմուտացման առնչություններ**, տեղափոխման առնչություններ, քվանտային մեխանիկայի մաթեմատիկական ապարատի հիմնական առնչությունները։ Մուծել է Պ. Դիրակը՝ համապատասխանության սկզբունքի հիման վրա ընդհանրացնելով դասական մեխանիկայի պուասոնյան փակագծերի սահմանումը՝ {\displaystyle {(F,G)=}\sum \_{k=1}^{n}({\frac {F}{pk}}{\frac {G}{qk}}{\frac {F}{qk}}{\frac {G}{pk}})}, որտեղ {\displaystyle F} և {\displaystyle G} կամայական ֆունկցիաները կախված են ընդհանրացված իմպուլսներից ({\displaystyle p\_{k}}), դրանց համալուծ ընդհանրացված կոորդինատներից ({\displaystyle q\_{k}}) և ժամանակից։ Քվանտային մեխանիկայում վերոհիշյալ ֆունկցիաներին համապատասխանում են ածանցման որոշակի գործողություններ՝ {\displaystyle F} և {\displaystyle G} օպերատորներ, որոնցից կազմված {\displaystyle [F,G]=FG-GF} արտահայտությունը կոչվում է կոմուտացման առնչություն։ Եթե {\displaystyle [F,G]=0}, ապա {\displaystyle F} և {\displaystyle G} օպերատորները կոչվում են կոմուտատիվ. դրանց համապատասխանող ֆիզիկական մեծությունները համատեղելի են, այսինքն գոյություն ունեն վիճակներ, որոնցում այդ մեծությունները միաժամանակ ունեն որոշակի արժեքներ։ Ճիշտ է նաև հակառակը՝ համատեղելի ֆիզիկական մեծություններին համապատասխանող օպերատորները կոմուտատիվ են։ Ոչ կոմուտատիվ օպերատորներին համապատասխանող մեծությունները միաժամանակ չեն կարող ունենալ որոշակի արժեքներ։ Օրինակ, դեկարտյան կոորդինատները {\displaystyle (x,y,z)} և համապատասխան կանոնիկ համալուծ իմպուլսները {\displaystyle (p\_{x},p\_{y},p\_{z})} անհամատեղելի են։ Հիմնարար նշանակություն ունեն {\displaystyle [x,p\_{x}]=[y,p\_{y}]=[z,p\_{z}]=i\hbar ;[x\_{k},p\_{j}]=0}, երբ {\displaystyle k\neq j,(x\_{k,j}=x,y,z);[x\_{k},x\_{j}]=[p\_{k},p\_{j}]=0} կոմուտացման առնչություններ ({\displaystyle \hbar } Պլանկի հաստատունն է), որոնց վրա է կառուցված քվանտային մեխանիկայի տրամաբանական ողջ շարադրանքը։

Տես նաև
=======

* Անորոշությունների առնչություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 562)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալմա (այլ կիրառումներ)

**Ալմա** (անգլ.՝ Alma, Arkansas), քաղաք Քրոուֆորդ շրջանում (Արկանզաս, ԱՄՆ), 2000 թվականի վիճակագրության համաձայն ունի 4,160 բնակչություն։ Գտնվում է Օկլահոմա նահանգի սահմանից 24 կիլոմետր արևելք։

Ալման հիմնադրվել է 1874 թվականին, տնտեսությունը հիմնականում գյուղատնտեսական էր մինչև պահածոյացման արդյունաբերության ներդրումը։

Աշխարհագրություն
----------------

Միացյալ Նահանգների Բնակչության մարդահամարի բյուրոյի տվյալներով՝ Ալմա քաղաքն ունի 12,95 քառակուսի կմ ընդհանուր տարածք, որից 12.43 քառ. կիլոմետրը զբաղեցնում է ցամաքը, իսկ 0.52 քառ. կմ՝ ջուրը։ Շրջանի ջրային ռեսուրսների մակերեսը կազմում է նրա ընդհանուր տարածքի 4,02% -ը։ Ալման գտնվում է ծովի մակարդակից 132 մետր բարձրության վրա։

Քաղաքը չունի սեփական օդանավակայան։ Ալմայի երկաթուղային կայարանի շենքը քանդվել 1970-ականների սկզբին։ Բեռնափոխադրումների մեծ մասն ապահովում են I-40, I-540 և դաշնային մայրուղիները՝ US 64 և US 71, որոնք անցնում են քաղաքով։

Ալմային քաղցրահամ ջուր է մատակարարվում համանուն լճից։ Բնակավայրը փաստացի գտնվում է Բոստոնի լեռնաշղթայի և Արկանզաս գետի հովտի միջև ընկած սահմանի երկայնքով։

Ժողովրդագրություն
-----------------

2000 թվականի մարդահամարի համաձայն, Ալմայում ապրում էր 4,160 մարդ, 1168 ընտանիք, ուներ 1560 տնային տնտեսություն և 1688 բնակելի շենք։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում էր մոտ 320 մարդ մեկ քառակուսի կմ։

Ըստ մարդահամարի, Ալմայի ռասայական կազմը բաշխվել է հետևյալ կերպ.

սպիտակամորթներ՝ 94.66%

սևամորթներ կամ աֆրոամերիկացիներ՝ 1.71%

բնիկ ամերիկացիներ՝ 1.56%

ասիացիներ՝ 0.10%

խաղաղօվկիանոսյան կղզիաբնակներ՝ 0.12%

այլ ցեղեր՝ 0.75%

երկու կամ ավելի ցեղեր՝ 1.11%

Իսպանախոսները կազմում են քաղաքի բոլոր բնակիչների 3.70% -ը։

«Սպանախի համաշխարհային մայրաքաղաք»
----------------------------------

Ալման հավակնում է «Աշխարհի սպանախի մայրաքաղաք» տիտղոսին, քանի որ սպանախը մեծ քանակությամբ աճեցվում է քաղաքի սահմաններում, և գործում է պահածոների մեծ գործարան «Ալեն ընկերությունը»։ Բնակավայրում կան մի քանի տեսարժան վայրեր, որոնք անմիջականորեն կապված են սպանախի հետ։ Ամեն տարի ապրիլին քաղաքում անցկացվում է «Սպանախի փառատոնը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2020 թվականի ԱՄՆ մարդահամար / United States Census Bureau
2. ↑  «Annual Estimates of the Population for All Incorporated Places in Arkansas». *2005 Population Estimates*. U.S. Census Bureau, Population Division. 2006 թ․ հունիսի 21. Արխիվացված է օրիգինալից (CSV) 2006 թ․ հոկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2006 թ․ նոյեմբերի 15-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Encyclopedia of Arkansas History & Culture
* Alma Performing Arts Center
* Alma School District
* History of Alma (pdf) from the Alma Chamber of Commerce website
* AiredaleNation Online Home of Your Alma Airedales Արխիվացված 2021-09-23 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n83205355 · SUDOC: 200712632 · VIAF: 123197378 · WorldCat VIAF: 123197378 |

 |