Շվեդական առաջին արևային աստղադիտակը Կանարյան կղզիների Լա Պալմա քաղաքի Ռոք-դը-լոս Մուչաչոս աստղադիտարանում
**Արևային աստղադիտակ**, հատուկ նշանակության աստղադիտակ, որն օգտագործվում է Արևը դիտարկելու համար։ Արևային աստղադիտակները սովորաբար հայտնաբերում են լույսը տեսանելի սպեկտրի ալիքի երկարությամբ կամ ոչ հեռու։ Արևային աստղադիտակների ոչ գործածական անուններն են՝ **հելիոգրաֆ** և **ֆոտոհելիոգրաֆ**։

Պրոֆեսիոնալ արևային աստղադիտակներ
---------------------------------

Արևային աստղադիտակները պահանջում են բավականաչափ մեծ չափի օպտիկա, որպեսզի հասնեն դիֆրակցիայի լավագույն հնարավոր սահմանաչափին, բայց ավելի փոքր չափով, այլ աստղագիտական աստղադիտակների համապատասխան լուսավտանգ հզորության համար։ Սակայն վերջերս հայտնված ավելի նեղ ֆիլտրերը և կադրերի ավելի բարձր մակարդակը նույնպես հանգեցրել են այն բանին, որ արևային աստղադիտակները սկսել են աշխատել ֆոտոնի հետ։

Քանի որ արևային աստղադիտակներն աշխատում են ցերեկային ժամերին, տեսանելիությունը սովորաբար ավելի վատ է, քան գիշերային աստղադիտակների համար, քանի որ աստղադիտակի շուրջ հողը տաքանում է, որն առաջացնում է տուրբուլենտություն։ Այն մեղմելու համար արևային աստղադիտակները սովորաբար կառուցում են աշտարակների վրա, իսկ կառույցները ներկում են սպիտակ։ Հոլանդական բաց աստղադիտակը կառուցված է բաց շրջանակի վրա, որը թույլ է տալիս քամուն անցնել ամբողջական կառուցվածքով և ապահովել աստղադիտակի հիմնական հայելու շուրջ հովացում։

Մեկ այլ արևային աստղադիտակի հետ կապված խնդիր է ջերմությունը, որն առաջանում է սերտորեն կենտրոնացված արևի լույսից։ Այդ իսկ պատճառով ջերմային կանգառը արևային աստղադիտակների նախագծման անբաժանելի մասն է։ Դանիել Կ. Ինոուեի արևային աստղադիտակի համար ջերմային բեռը 2,5 ՄՎտ/մ2 է, 11,4 կՎտ գագաթնակետային հզորությամբ։ Նման ջերմային կանգառի նպատակը ոչ միայն այս ջերմային բեռից գոյատևելն է, այլ նաև բավականաչափ սառը մնալը, որպեսզի աստղադիտակի գմբեթի ներսում որևէ լրացուցիչ տուրբուլենտություն չառաջացնի։

Պրոֆեսիոնալ արևային աստղադիտարանները կարող են ունենալ հիմնական օպտիկական տարրեր՝ շատ մեծ կիզակետային երկարություններով (թեև ոչ միշտ, հոլանդական բաց աստղադիտակ) և լույսի ուղիներ, որոնք գործում են վակուումում կամ հելիումում՝ աստղադիտակի ներսում կոնվեկցիայի պատճառով օդի շարժումը վերացնելու համար։ Այնուամենայնիվ, դա հնարավոր չէ 1 մետրից ավելի բացվածքների համար, որոնց դեպքում ճնշման տարբերությունը վակուումային խողովակի մուտքի պատուհանում դառնում է չափազանց մեծ։ Հետևաբար, Դանիել Կ. Ինոուեի արևային աստղադիտակը և *EST*-ն ունեն գմբեթի ակտիվ սառեցում, որպեսզի նվազագույնի հասցնեն օդի ջերմաստիճանի տարբերությունը աստղադիտակի ներսում և դրսում։

Երկնքում արևի նեղ ուղու պատճառով որոշ արևային աստղադիտակներ ամրագրված են իրենց դիրքում (և երբեմն թաղված են գետնի տակ), ընդ որում միակ շարժվող մասը հելիոստատն է՝ Արևին հետևելու համար։ Դրա օրինակներից է *McMath-Pierce* արևային աստղադիտակը։

Դիտակների այլ տեսակներ
----------------------

Արևային աստղադիտարանների մեծ մասը դիտարկում է տեսանելի, ուլտրամանուշակագույն և մոտ ինֆրակարմիր ալիքների երկարությամբ, բայց Երկրի մակերևույթից՝ մթնոլորտի կլանման պատճառով չի կարելի արևային այլ երևույթներ դիտարկել՝

* Արեգակնային ռենտգենյան աստղագիտություն (Արեգակի դիտարկումները ռենտգենյան ճառագայթներով)
* Բազմասպեկտրալ արևային աստղադիտակների զանգված (1990-ական թվականներին ուլտրամանուշակագույն աստղադիտակներով հրթիռ է արձակել)
* Էլ Լիոնսիտո աստղադիտարան (ենթամիլիմետրանոց ալիքի երկարությամբ արևային աստղադիտակ)
* Ռադիոարևային աստղադիտակի ցանց

Սիրողական արևային աստղադիտակներ
-------------------------------

Ջրածին-ալֆա զտիչ համակարգով հագեցած սիրողական արևային աստղադիտակի օրինակ
Հերշելի պրիզմայի և Արեգակի դիտարկման այլ մեթոդների օգտագործման սխեման
Սիրողական աստղագիտության ոլորտում կան Արեգակի դիտարկման բազմաթիվ մեթոդներ։ Սիրողական աստղագետներն Արևը սպիտակ թղթի վրա նախագծելու համար օգտագործում են ամեն ինչ՝ սկսած պարզ համակարգերից՝ լույսը արգելափակող ֆիլտրեր, Հերշելի սեպեր, որոնք լույսի և ջերմության 95%-ը վերահղում են ակնապակուց, մինչև ջրածնային ալֆա ֆիլտր համակարգեր և նույնիսկ սպեկտրոհելիոսկոպներ։ Ի տարբերություն պրոֆեսիոնալ աստղադիտակների, սիրողական արևային աստղադիտակները սովորաբար շատ ավելի փոքր են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Stenflo, J. O. (2001). G. Mathys; S. K. Solanki; D. T. Wickramasinghe (eds.). «Limitations and Opportunities for the Diagnostics of Solar and Stellar Magnetic Fields». *ASP Conference Proceedings*. Magnetic Fields Across the Hertzsprung-Russell Diagram. San Francisco: Astronomical Society of the Pacific. **248**: 639. Bibcode:2001ASPC..248..639S.
2. ↑  Dalrymple (2003 թ․ ապրիլի 1). «Heat Stop Concepts» (PDF). ATST Technical Notes. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 14-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
3. ↑  Pierre Guillermier; Serge Koutchmy (1999). *Total Eclipses: Science, Observations, Myths and Legends*. Springer Science & Business Media. էջ 37. ISBN 978-1-85233-160-3.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տես՝ ***արևային աստղադիտակ*** Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս |