**Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաև** (ղազ.՝  Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев, մայիսի 17, 1953(1953-05-17), Ալմաթի, Ղազախական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ղազախ պետական գործիչ, խորհրդային և ղազախ դիվանագետ։ Ղազախստանի Հանրապետության գործող նախագահ (2019 թվականի մարտի 20-ից մինչև 2020 թվականի հերթական ընտրությունները)։ Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարանի Սենատի նախագահ (2013 թվականի հոկտեմբերի 16-ից մինչև 2019 թվականի մարտի 20-ը)։ Ժնևում ՄԱԿ-ի բաժանմունքի գլխավոր տնօրեն (2011 թվականի մարտի 12-2013 թվականի հոկտեմբերի 16)։ Ղազախստանի Հանրապետության վարչապետ (հոկտեմբեր 1999-հունվար 2002)։ Ղազախստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար (1994-1999, հունվար 2002-հունվար 2007)։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան։ Քաղաքական գիտությունների դոկտոր։ Պոլիգլոտ։

2019 թվականի հունիսի 9-ին հաղթել է արտահերթ նախագահական ընտրություններում՝ հավաքելով ձայների 70,96 տոկոսը։

Կենսագրություն
--------------

9:35, 2012 թվականի սեպտեմբերի 13, ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերին և ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը Ժնևում ՄԱԿ-ի գրասենյակի գլխավոր տնօրեն Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևի և Սիրիայի հարցով ՄԱԿ-ի հատուկ բանագնաց Լահդար Բրահիմիի ուղեկցությամբ ժամանում են ՄԱԿ-ի կենտրոնակայան եռակողմ հանդիպման համար, որն ուղղված է Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի վերաբերյալ քաղաքական որոշում կայացնելուն:
Նրա հայրը՝ Քեմել Տոկաևիչ Տոկաևը (1923-1986), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, հայտնի ղազախ գրող էր, ղազախական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահության անդամ։ Մայրը՝ Տուրար Շաբարբաևան (1931-2000), աշխատել է Ալմա Աթայի օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտում։  Տոկաևը գալիս է հին ժուզայի ժալայիր ցեղի կուշիկ ցեղից։

1970 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի ԱԳՆ, որտեղ 5-րդ կուրսում կես տարվա նախադիպլոմային պրակտիկայի է ուղարկվել ԽՍՀՄ ՉԺՀ-ան դեսպանատուն։

1975 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարություն և աշխատանքի է ուղարկվել Սինգապուրի Հանրապետության խորհրդային դեսպանատուն։ 1979 թվականին վերադարձել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ աշխատակազմ։ 1983 թվականին մեկնել Չինաստան Պեկինի լեզվաբանական ինստիտուտում 10-ամսյա ստաժավորման համար։ 1983 թվականին մեկնել Չինաստան Պեկինի լեզվաբանական ինստիտուտում 10-ամսյա ստաժավորման համար։

1984-1985 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ-ում, այնուհետև գործուղվել Պեկինում խորհրդային դեսպանատուն, որտեղ աշխատել է մինչև 1991 թվականը երկրորդ քարտուղարի, առաջին քարտուղարի և խորհրդականի պաշտոններում։  1991 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Դիվանագիտական ակադեմիա՝ դիվանագիտական կադրերի ղեկավարի պաշտոնի  որակավորման բարձրացման համար։

1992 թվականին նշանակվել է Ղազախստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ։ 1993 թվականին դարձել է արտաքին գործերի նախարարի առաջին տեղակալ և 1994 թվականին նշանակվել է Ղազախստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար։ 1999 թվականի մարտին դարձել է վարչապետի տեղակալ։ 1999 թվականի հոկտեմբերին, խորհրդարանի համաձայնությամբ, Ղազախստանի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով, նշանակվել է վարչապետ։ 2002 թվականի հունվարին հրաժարական  է տվել և հետագայում նշանակվել արտաքին գործերի պետական քարտուղար-նախարար։ Արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը շարունակել է զբաղեցնել մինչև 2007 թվականի հունվարն ընդհանուր առմամբ 10 տարվա ընթացքում (1994-1999, 2002-2007), այնուհետև ընտրվել Է Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարանի Սենատի նախագահ։ Որպես արտաքին գործերի նախարար՝ նա ակտիվ դեր է ունեցել միջուկային զենքի չտարածման ոլորտում։ Մասնակցել է միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրի վերաբերյալ ամփոփիչ կոնֆերանսներին 1995 և 2005 թվականներին։ 1996 թվականին նա ստորագրել Է միջուկային փորձարկումների համապարփակ արգելման մասին պայմանագիրը Նյու Յորքում, իսկ 2005 թվականին՝ Սեմիպալատինսկում միջուկային զենքից ազատ գոտու ստեղծման մասին պայմանագիրը։ 2003 թվականին նախագահել է դեպի ծով ելք չունեցող զարգացող երկրների նախարարների միջազգային համաժողովը։ Խորհրդաժողովում մշակվել է Ալմաթիի գործողությունների ծրագիրը և ընդունվել է դեպի ծով ելք չունեցող զարգացող երկրների Ալմաթայի հռչակագիրը։

2001 թվականին Ռուսաստանի ԱԳՆ Դիվանագիտական ակադեմիայի միջազգային արդի խնդիրների ինստիտուտում պաշտպանել Է Ղազախստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականությունը նոր աշխարհակարգի կայացման ժամանակաշրջանում թեմայով քաղաքական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան ստանալու թեզը (23.00.04 մասնագիտություն՝ միջազգային հարաբերությունների, գլոբալ և տարածաշրջանային զարգացման քաղաքական խնդիրներ)։

Որպես Ղազախստանի խորհրդարանի Սենատի նախագահ՝ 2008 թվականին ընտրվել է ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի փոխնախագահ։

2011 թվականի մարտին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը հայտարարեց Տոկաևին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ, Ժնևում ՄԱԿ-ի բաժանմունքի գլխավոր տնօրեն, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի անձնական ներկայացուցիչ զինաթափման հարցերով խորհրդաժողովում նշանակելու իր որոշման մասին։ Նա զբաղեցրել է զինաթափման խորհրդաժողովի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։ Հանդիսացել է նաև Շվեյցարիայում ՄԱԿ-ի աշխատակիցների անվտանգության ապահովման համար պատասխանատու ավագ պաշտոնատար անձ։ Մասնակցել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 10 նստաշրջանների, ընտրվել է ԱՊՀ-ի և Շանհայի համագործակցության կազմակերպության արտգործնախարարների խորհրդի նախագահ։

2013 թվականի հոկտեմբերի 16-ին ընտրվել Է Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարանի Սենատի նախագահ։

13 տարվա ընթացքում եղել է Ղազախստանի սեղանի թենիսի ֆեդերացիայի նախագահը։

Միջազգային հարաբերությունների վերաբերյալ ինը գրքերի և բազմաթիվ հոդվածների հեղինակ է։ Տիրապետում է ղազախերենին, ռուսերենին, անգլերենին և չինարենին, գիտի ֆրանսերեն։ Ամուսնացած է, ունի որդի։

2019 թվականի մարտի 20-ից Ղազախստանի Հանրապետության գործող նախագահն է։ Ըստ Սահմանադրության՝ նա երկրի ղեկավար կլինի մինչև առաջին նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաեւի ընտրական ժամկետի ավարտը։ Ղազախստանի նախագահի հերթական ընտրությունները պետք է անցկացվեն 2020 թվականին։

Քաղաքական հայացքներ
-------------------

Ղազախստանի քաղաքական կառուցվածքի վերաբերյալ տեսակետ․ «Ուժեղ նախագահ, հեղինակավոր խորհրդարան, հաշվետու կառավարություն» (այդ մասին հայտարարել Է 2014 թվականի նոյեմբերի 24-ին Աստանայում կայացած խորհրդարանական խորհրդաժողովում)։

Ղազախստանում հողի վարձակալության և վաճառքի մասին հողային օրենսգրքում կատարված սկանդալային փոփոխությունների կապակցությամբ 2016 թվականի ապրիլի 29-ին Սենատում լսումների ժամանակ հայտարարել է. «Պետք է ոչ միայն հավաստիացումներ տալ, որ օտարերկրացիներին գյուղմթերք չեն վաճառվի։ Բայց և իրավական, և այլ միջոցներով ապահովել այդ կարևորագույն դրույթի իրականացումը, որպեսզի որևէ մեկի մոտ ցանկություն չառաջանա այս պահանջը շրջանցել տարատեսակ խորամանկ սխեմաների միջոցով։  Եվ կարևորն այն է, որ պետք է անպայման կատարել պետության ղեկավարի պահանջը հողի նկատմամբ ազգային իրավազորության և հողի արդյունավետ, ռացիոնալ օգտագործման մասին»։

2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ին կրթության հարցերով խորհրդարանական լսումների ժամանակ ղազախերենի լատինական տառատեսակով թարգմանելու հարցի վերաբերյալ ասել է. «Մենք պետք է կատարենք ռազմավարական կարևորության խնդիրը՝ անցնել լատինական ժամանակացույցին։ Ինչպես նշել է պետության ղեկավարը, ղազախերենի լատինատառ թարգմանությունը քայլ է դեպի գիտության եւ կրթության գլոբալ համակարգի ինտեգրում, մեր հոգևոր միասնության ապահովում։ Այս աշխատանքը մենք պետք է իրականացնենք խոհուն և աստիճանաբար, առանց «մեծ թռիչքների»։ Բայց ձգձգել այն իմաստ չունի։ Կարևորը՝ մենք սխալվելու իրավունք չունենք»։

Տոկաևը հանդես է եկել ղազախերենի լատինական այբուբենի նախնական տարբերակի քննադատությամբ․ «Ազգային հանձնաժողովը լատինական այբուբենի վերաբերյալ վերջնական որոշման չի եկել, ուստի դեռ վաղ է թերթերում կամ այլ վայրերում ապաթարցներ օգտագործելը»։ Այս հայտարարությունից հետո ինտենսիվ աշխատանք է սկսվել նոր այբուբենի ներդրման ուղղությամբ, որի ընդունումից հետո փետրվարի 19-ին Տոկաևը բոլորին շնորհավորել է «պատմական իրադարձության» կապակցությամբ։

2018 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, ելույթ ունենալով Սենատի նիստում, Տոկաևն առաջարկել է խստացնել նարկոդիլերների նկատմամբ դատական հետապնդումը ընդհուպ մինչև ցմահ բանտարկություն և նույնիսկ մահապատիժ, քանի որ նրանց գործունեությունը կարելի է հավասարեցնել երկրի ազգային շահերին սպառնացող ահաբեկչությանը։

2019 թվականի փետրվարի 8-ին, ԵԱՏՄ-ում առևտրային քաղաքականության հարցերով ԿՀ խորհրդարանի Սենատում լսումների ժամանակ Տոկաևը հայտարարել է. «Ինտեգրումն իր էությամբ բարդագույն շահերի հավասարակշռություն է որոնում։  Ինտեգրման մեջ չեն կարող լինել անհաջողակներ և պարտվողներ, շահող պետք է լինեն գործընթացի բոլոր մասնակիցները»։

Ընտանիք
-------

* Կինը՝ Նադեժդա Դավիդովնա Տոկաևա, 1957։
* Որդին՝ Տիմուր Տոկաև (1984)։

Տիմուր Տոկաևը խոշոր գործարար է նավթային ոլորտում («Աբի Պետրոլեում Կեպիտալ»)։ Նաև գլխավորում է իր պապի՝ Կեմել Տոկաևի անվան բարեգործական հիմնադրամը։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Ղազախստանի Հանրապետության և այլ երկրների մի քանի պետական պարգեւներով։

Հումանիտար և բնական գիտությունների համաշխարհային ակադեմիայի իսկական անդամ, Մյունխենի անվտանգության համաժողովի «Իմաստունների խորհրդի» անդամ, Շենչժենի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (ՉԺՀ), Ռուսաստանի Դաշնության ԱԳՆ Դիվանագիտական ակադեմիայի պատվավոր պրոֆեսոր և պատվավոր դոկտոր, ինչպես նաև նրա հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, Ղազախստանի միջազգային հարաբերությունների խորհրդի պատվավոր նախագահ։ Համաշխարհային և ավանդական կրոնների առաջնորդների համագումարի քարտուղարության ղեկավարն է, Ժնևի դիվանագիտության դպրոցի և միջազգային հարաբերությունների պատվավոր դեկանը։ Պարգևատրվել է ԿՀ ԱԳՆ Նազար Տյուրյակուլովի ՌԴ ԱԳՆ Ա. Գորչակովի անվան հուշամեդալներով, Ժնևի համալսարանի «Ակադեմիկուս» պատվոգրով, ինչպես նաև Սվյատոսլավ Ռերիխի հուշամեդալով։ Ռուսական կենսագրական ընկերության վարկածով՝ ընդգրկվել է «Տարվա մարդ՝ 2018»-ի դափնեկիրների ցուցակում։

* Ոսկե արծվի շքանշան (2019)
* Օտան շքանշան (2014)
* Ղազախստանի Հանրապետության առաջին նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևի» շքանշան» (2004)
* Պարասատ շքանշան (1996 թվական դեկտեմբերի 9)
* Աստանայի մեդալ
* «Ղազախստանի Հանրապետության անկախության 25 տարի» մեդալ
* «Ղազախստանի Հանրապետության անկախության 10 տարի» մեդալ
* «Ղազախստանի Հանրապետության խորհրդարանի 10 տարին» մեդալ
* Պատվո շքանշան (Ռուսաստան, 2017 թվականի մարտի 1)՝ Ռուսաստանի Դաշնության և Ղազախստանի Հանրապետության ժողովուրդների միջև բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման գործում ներդրած մեծ ավանդի համար
* Բարեկամության շքանշան (Ռուսաստան, 2004 թվականի դեկտեմբերի 12)՝ Ռուսաստանի Դաշնության և Ղազախստանի Հանրապետության միջև բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար
* Իշխան Յարոսլավ Իմաստուն III աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա, 2008 թվականի փետրվարի 25)՝ Ուկրաինայի և Ղազախստանի ժողովուրդների միջև բարեկամության ամրապնդման, Ուկրաինա-ղազախական համագործակցության զարգացման գործում ներդրած նշանակալի անձնական ավանդի համար
* «Համագործակցություն» շքանշան (ԱՊՀ ՄԽՎ, 2007)
* 1-ին դասի Սերբական դրոշի շքանշան (2016)
* «Հանրային ճանաչում» (ՌԴ) պատվավոր ալմազե շքանշան
* «Ֆեդերացիայի խորհուրդ. 20 տարի» հոբելյանական մեդալ
* «Բարեկամության ծառ» մեդալ (ԱՊՀ ՄԽՎ, 2003)
* ԱՊՀ պատվոգիր
* «Աստանայի 20 տարին» հոբելյանական մեդալ (2018)

Գնահատականներ
-------------

Ն․ Նազարբաև։ 

> Իմ կողքին նա աշխատում է Ղազախստանի անկախության առաջին օրերից։ Ես նրան լավ եմ ճանաչում։ Նա ազնիվ, պատասխանատու մարդ է։ Աջակցում է երկրի ներսում և դրսում իրականացվող քաղաքականությանը։ Բոլոր ծրագրերը մշակվել և ընդունվել են նրա մասնակցությամբ։ Ես հավատում եմ, որ Տոկաևը հենց այն մարդն է, ում մենք կարող ենք վստահել Ղազախստանի կառավարումը։
> 
> 

Քաղաքագետ Այդոս Սարիմը կարծում է, որ նա շատ չափավոր հայացքների տեր մարդ է, մարդ, ով որևէ կտրուկ շարժում չի սիրում որևէ ուղղությամբ և եթե այդպիսիք լինեն, ապա, հավանաբար, դա կլինի աստիճանական էվոլյուցիա, ինչպես նաև նշել է, որ նրա մասին վաղուց էին ասում, որ նա քիչ թե շատ օպտիմալ ֆիգուր է [իշխանության] տարանցման համար, ինչ կողմ էլ լինի և ինչ սցենարով էլ որ չիրականանա»։

Քաղաքագետ Դանիյար Աշիմբաևը նշել է, որ Տոկաևն ունի իր հայացքները, բայց չեմ կարծում, որ նրանք շատ տարբեր են Նազարբաևի կուրսի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑  "Официальный сайт Европейского Отделения ООН в Женеве". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հունվարի 16-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 23.
3. 1 2  "Касым-Жомарт Токаев вступил в должность президента Казахстана". ТАСС. Retrieved 2019 թ․ մարտի 20.
4. 1 2  "Касым-Жомарт Токаев стал Президентом Казахстана" (in ռուսերեն). KTK. Retrieved 2019 թ․ մարտի 20.
5. ↑  "Оглашены предварительные итоги выборов президента Казахстана". lenta.ru. Retrieved 2019 թ․ հունիսի 10.
6. ↑  "ЦИК Казахстана огласила окончательные итоги Президентских выборов". *inbusiness.kz*. 10.06.2019.(չաշխատող հղում)
7. ↑  Качалов С. Мартовские встряски. Токаев бежит в Москву? // IAC Eurasia, 15.03.2001
8. ↑
9. ↑  Казахстан намерен использовать Алматинскую декларацию для реализации транспортных проектов с РФ и Ираном
10. ↑  Токаев, Касым-Жомарт Кемелевич. Внешняя политика Республики Казахстан в период становления нового мирового порядка: автореф. дис. … д-ра полит. наук : 23.00.04 / Ин-т актуальных международ. проблем Дипломатич. академия МИД России. — Москва, 2001. — 42 с.
11. ↑  "Kazakhstan Today". Արխիվացված է the original 2012 թ․ ապրիլի 17-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 24.
12. ↑  МИА Казинформ (18.12.2017). "Токаев высказался об апострофе в латинице". *Inform.kz*. Inform. Kz.
13. ↑
14. ↑
15. ↑
16. ↑  "Люди года - 2018 - Русский биографический институт". www.whoiswho.ru. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 23.
17. ↑  "Награды ко Дню независимости". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 27-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 25.
18. ↑  Указ Президента Республики Казахстан от 9.12.1996 за № 3266
19. ↑  "Указ Президента Российской Федерации от 1 марта 2017 года № 93 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 27-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 25. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 60 (help)
20. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 12 декабря 2004 года № 1552 «О награждении орденом Дружбы граждан Республики Казахстан»
21. ↑  Указ Президента Украины от 25 февраля 2008 года № 154 «О награждении государственными наградами Украины граждан Республики Казахстан»
22. ↑  "Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 № 19". Արխիվացված է the original 2012 թ․ հունվարի 5-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 25. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 42 (help)
23. ↑  "Nikolić odlikovao kazahstanskog političara". *Blic.rs* (in սերբերեն). 2016 թ․ դեկտեմբերի 1. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 11.
24. ↑  "Завершился форум выпускников МГИМО в Астане". mgimo.ru. Retrieved 2017 թ․ հոկտեմբերի 10. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 37 (help)
25. ↑  Спикер Сената Республики Казахстан выступил на пленарном заседании Совета Федерации
26. ↑  Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств-участников Содружества Независимых Государств от 14 ноября 2003 г. № 47 "О награждении медалью «Древо дружбы»
27. ↑  Музей истории СНГ
28. ↑  Назарбаеву вручили медаль «20 лет Астане» — новости Казахстана // Tengrinews
29. 1 2 3  Второй президент Казахстана. Чего эксперты ждут от преемника Назарбаева // ТАСС, 20.03.2019

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Տելեգրամ · Տելեգրամ · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | ՌԻԱ տեղեկանք · ՏԱՍՍ տեղեկանք · Treccani · Деловой Петербург · Ліга.Досье |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA13173599 · GND: 140213767 · ISNI: 000000045093993X · LCCN: no98083289 · NTA: 400812851 · SUDOC: 244137633 · VIAF: 9464604 · WorldCat VIAF: 9464604 |

 |

 |