**Մանգոստան** կամ **մանգուստին**, (լատ.Garcínia mangostána), ինչպես նաև մանգոստին, գարցինիա, մանգկուտ, ծառ, Կլուսիանական ընտանիքի Գարցինիա տեսակի ծառ։

Բուսաբանական նկարագրությունը
----------------------------

Մանգոստանը մշտադալար ծառ է մինչև 25 մ երկարությամբ բրգանման պսակով և սև շականակագույն կեղևով։

Տերևները օվալաձև և երկարավուն են, մուգ կանաչ վերևում և դեղնականաչ ներքևում, 9-25 սմ երկարությամբ և 4,5-10 սմ լայնությամբ։ Երիտասարդ տերևները վարդագույն են։

Բերտա Հոոլայի բուսաբանական լուսանկարը *Fleurs, Fruits et Feuillages Choisis de l'Ile de գրքից,* Ճավա, 1863-1864
Ծաղիկները մսոտ կանաչով և կարմիր պուտերով թերթիկներ ունեն։

Պտուղը կլոր է, ունի 3,4—7,5 սմ տրամագիծ, վերևում ծածկված է հաստ (մինչև 1 սմ) մանուշակագույն ոչ ուտելի, լատեքս պարունակող ներկերի կպչուն կեղևով, որի տակ գտնվում են չորսից ութ հատվածներով սպիտակ ուտելի միջուկներ, որոնք սերտորեն կցված ոն սերմերով։ Բույսը ուշ է պտուղ տալիս, ծառերի վրա առաջին պտուղները հայտնվում են 9-20-րդ կյանքի տարում։

Տարածումը
---------

Մանգոստանի բնօրրանըՀարավարևելյան Ասիան է։ Լայնորեն մշակվում է Թաիլանդում, Մյանիմայում, Վիետնամում, Կամբոջայում, Մալայզիայում, Հնդկաստանում, Շրի Լանկայում, Անթալյան կղզիներում, Կենտրոնական Ամերիկայում, Կոլումբիայում, արևադարձային Աֆրիկայում (Զանզիբար, Լիբերիա, Գանա և Գաբոն)։

Տնտեսական արժեքը և կիրառումը
----------------------------

Մանգոստանի միջուկի սպիտակ հատվածները ուտելի են թարմ վիճակում, երբեմն նրանք պահածոյացվում են։ Հայտնի է նաև մանգոստանի թարմ քամված հյութը։

Տերևների և կեղևի եփումը օգտագործվում է դիզենտերիայի դեպքում, փորլուծության և ջերմությունը իջեցնելու համար։ Սակայն չկան ոչ մի գիտական տվյալներ՝ հօգուտ մանգոստանի ցանկացած բուժիչ հատկությունների։

Քսանթոնների առատ լինելու շնորհիվ օգտագործվում է Կոսմետիկայի արտադրության մեջ։

Խակ պտուղ
Մանգոստանը հայտնի է եղել ռուսական դասական ստեղծագործության մեջ։ Ն․ Վ․ Գոգոլի ստեղծագործությունից հատված․ «Եվ օդում ծխի ամպեր են կախված, Մանգուստանի ոսկեգույն պտուղներն այրվում են, կանդակարյան մարգագետինների վրա փայլում է ծաղիկների գորգը, Եվ փառավոր կերպով գցված է երկնային վրանը»։

«Վաղ առավոտյան իմ խցիկի դուռը թակում է Ի․Ի․Բուտակովը և ինչ-որ մուգ կարմիր մրգի հետ ձեռքն անցկացնում է կիսաբաց դռան միջով, որը տեսքով և մեծությամբ նման է փոքր խնձորի։ «Փորձեք»,- ասում է։ Ես կտրատեցի պտուղը․ կարմիր հյութի տակ թաքնված էր սպիտակ, քաղցրաթթու միջուկը, որը բաղկացած էր մի քանի բաժիններից՝ յուրաքանչյուրի մեջ պարունակելով խոշոր կորիզներ։ Սառեցնող, թարմ, նրբահամ և քաղցր, թեթև թթվայնություն ունեցող միրգ է։ Դա Մանգոստանն է։»

Իվան Գոնչարով։ «Ֆրեգատ Պալլադա» (1858)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Morton, J.F. 1987. Fruits of Warm Climates. Julia Morton 20534 SW 92 Ct. Miami Fl 33189.
2. ↑  Mangosteen: Uses, Side Effects, Interactions, Dosage, and Warning
3. ↑  *Мортон Дж.* Мангустины.
4. ↑  Lib.ru/Классика: Гоголь Николай Васильевич. Ганц Кюхельгартен
5. ↑  Lib.ru/Классика: Гончаров Иван Александрович. Фрегат "Паллада", том 1

Գրականություն
-------------

* *Մանգոստան* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում
* *Julia F. Morton* Fruits of warm climates. — Miami, FL, 1987. — С. 301–304.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |