tumbtumb
tumbtumb
tumbtumb
tumbtumb
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ակրոպոլիս (այլ կիրառումներ)
**Ակրոպոլիս** հին հունարեն՝ ἀκρόπολις), միջնաբերդի հունարեն անվանումը. բառացի նշանակում է վերին քաղաք։ Առավել հայտնի է Աթենքի Ակրոպոլիսը՝ կառուցված մ. թվական ա. 1-ին հազարամյակի սկզբներին։

Հնում քաղաքները հիմնականում եռամաս էին՝ բաղկացած միջնաբերդից, բնակելի թաղամասերից և արվարձաններից։ Միջնաբերդը բնակավայրի բարձրադիր, պարսպապատ, անառիկ մասն էր, որտեղ վտանգի ժամանակ ապաստանում էին բնակիչները։ Միջնաբերդեր ունեցել են արևմտաեվրոպական, ռուսական, միջինասիական, հայկական և միջնադարյան այլ քաղաքներ։ Հին Հունաստանում միջնաբերդը կոչվում էր ակրոպոլիս, Հին Հռոմում՝ կապիտոլիում, Ռուսաստանում՝ կրեմլ։
Միջնադարյան Հայաստանում առավել նշանավոր էին Անիի, Դվինի, Լոռեբերդի, Վանի, Կարսի միջնաբերդերը։

Ակրոպոլիսը գտնվում է Աթենքի բարձր բլուրներից մեկի վրա, չափերը՝ 300x130 մ, մ. թ. ա. 449 թվականին վերակառուցվել է Պերիկլեսի օրոք՝ ամրոցից վերածվելով Փառքի և Աթենքի հովանավոր Աթենաս աստվածուհու վեհության խորհրդանիշի։ Արևմուտքից թեք ու ժայռոտ տեղանքով միակ ճանապարհը տանում է դեպի Ակրոպոլիսի սյունազարդ մուտքը՝ Պրոպիլեոնը (մ. թ. ա. 437–432 թվականներին, ճարտարապետ՝ Մնեսիկլես), որից աջ՝ Պիրգոս կոչվող բարձր հարթակի վրա, եղել է Նիկե Ապտերոսի փոքրաչափ տաճարը, դիմացն Աթենաս Պարթենոսի արձանն էր, աջում՝ Պարթենոնի տաճարը, իսկ ձախում՝ Էրեքթեոնի նրբակերտ տաճարը (մ. թ. ա. 421–406 թվականներին). կառուցվել է Պոսեյդոնի, Աթենասի և Ատտիկայի թագավոր Էրեքթեոնի պատվին։ Հետաքրքրական է, որ տաճարի հարավային սյունասրահի ծանրությունը կրում են 6 կարիատիդներ (կանանց արձաններ)։ 

Ակրոպոլիսի համալիրի հորինվածքային մտահղացումը կապված էր 4 տարին մեկ կազմակերպվող համաժողովրդական տոնի՝ Համաաթենական հանդիսավոր երթի հետ, որը, սկսվելով Աթենքի Ագորայից (գլխավոր հրապարակ), հասնում էր մինչև Պարթենոն։

Աթենաս Պալլասի արձանն ունեցել է 12 մ բարձրություն. դեմքը և ձեռքերը եղել են փղոսկրից, հագուստը և զենքը՝ ոսկե բարակ թերթերից, իսկ աչքերը՝ թանկարժեք քարերից։ Ըստ Փավսանիոս պատմիչի՝ Նիկե Ապտերոսի տաճարի (մ. թ. ա. 421 թվական, ճարտարապետ՝ Կալիկրատես) սրբարանում (նաոս) դրված է եղել հաղթանակի աստվածուհու՝ Նիկեի անթև արձանը (որպեսզի հաղթանակը «չթռչի» հեռանա աթենացիներից)։ Ակրոպոլիսի գլխավոր տաճարը Պարթենոնն է (մ. թ. ա. 447–432 թվականներին, ճարտարապետներ՝ Իկտինոս և Կալիկրատես), որն աչքի է ընկնում մեծ չափերով (69,9 x 30,9 մ) և ներդաշնակ համաչափություններով։ Տաճարի արևմտյան ճակտոնի բարձրաքանդակները ներկայացնում են ծովերի աստված Պոսեյդոնի և Աթենաս Պարթենոսի վեճը Ատտիկային տիրելու համար, արևելյան ճակտոնին պատկերված է հելլենական մի առասպել, ըստ որի՝ Աթենասը ծնվել է Զևսի գլխից։ Տաճարի պատերը ողջ շրջագծով գոտևորել է ֆրիզը՝ պատված պատկերաքանդակներով, որոնց հիմքում Աթենքի մասին առասպելներն են՝ աստվածների և տիտանների պայքարը, Տրոյայի ավերումը, կենտավրոսների և հերոսների գոտեմարտը։ Պարթենոնի քանդակների հեղինակը մ. թվական ա. V դարի նշանավոր քանդակագործ Ֆիդիասն է։

Թուրքերի տիրապետության ժամանակ Պարթենոնը վերածվել է վառոդի պահեստի (14-րդ դար), ապա՝ մզկիթի։ Այն կանգուն էր մինչև XVIII դարի վերջը. թուրքերը Ակրոպոլիսի պարսպապատերը պաշտպանական նպատակով ամրացնելու համար քանդել են տաճարը և քարերն օգտագործել հողապատնեշի լիցքի համար։ Հունաստանի ազատագրումից հետո տաճարի մասերը և քանդակները հանվել են հողային լիցքից, իսկ 1835–1836 թվականներին տաճարը վերաշարվել է և ստացել ներկայիս տեսքը։ 19-րդ դարի սկզբին Պարթենոնի շատ քանդակներ տարվել են Մեծ Բրիտանիա. գտնվում են Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում։ Իր չափերի, դիրքի և կառուցիկ հատկանիշների շնորհիվ տաճարն իշխող է ոչ միայն Ակրոպոլիսի համակառույցի, այլև ողջ Աթենքի համայնապատկերի վրա։

* Պարթենոնի տաճարը Աթենքի Ակրոպոլիսում (մ. թվական ա. 447–438 թվականներին)Պարթենոնի տաճարը Աթենքի Ակրոպոլիսում (մ. թվական ա. 447–438 թվականներին)
* Մոսկվայի Կրեմլը (XIV դար)Մոսկվայի Կրեմլը (XIV դար)
* Լինդոսի ակրոպոլիսըԼինդոսի ակրոպոլիսը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Համբարձում Ա. Գրիգորյան (1982)։ *Պատմական տերմինների դպրոցական համառոտ բառարան*։ Երևան: Լույս։ էջ 7

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Acropolis of Athens Archived 2007-04-29 at the Wayback Machine. (Greek Government website)
* The Acropolis Restoration Project Archived 2007-11-01 at the Wayback Machine. (Greek Government website)
* The Restitution of the Parthenon Marbles Archived 2007-06-17 at the Wayback Machine.
* UNESCO World Heritage Centre — Acropolis, Athens
* Acropolis Friends
* AcropolisofAthens.gr
* Acropolis of Athens travel guide Archived 2011-09-04 at the Wayback Machine.
* Acropolis Museum Archived 2010-05-07 at the Wayback Machine.
* Marbles Reunited - The British Campaign to Return the Parthenon Marbles to Athens Archived 2012-01-18 at the Wayback Machine.
* Acropolis: description, photo album
* Հայկական Հանրագիտարան

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4227479-5 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 234)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Աթենքի տեսարժան վայրեր |
| --- |
|  |
| Հնագիտական օբյեկտներ | 
* Ակրոպոլիս
* Աթենական ագորա
* Ադրիանայի կամար
* Արեոպագոս
* Լիկեոն
* Կերամիկոս
* Լիսիկրանտեսի հուշարձան
* Հերոդոտոսի օդեո
* Պանաթինաիկոսի մարզադաշտ
* Ֆիլոպապոսի հուշարձան
* Պլատոնյան ակադեմիա
* Պնիքս
* Պերիկլեսի հուշարձան
* Հռոմեական ագորա
* Աթալոսի ստոյա
* Հեփեսոսի տաճար
* Օլիմպիական Զևսի տաճար
* Դիոնիսոսի թատրոն
* Քամիների աշտարակ

 |  |
|  |
| Բյուզանդական կառույցներ | 
* Սուրբ Էլեֆթերիոսի եկեղեցի
* Դաֆնիոն
* Սուրբ Ապոստոլի եկեղեցի
* Կապնիկարեա
* Պանտանասսայի վանք

 |
|  |
| Մզկիթներ | 
* Ֆեթիյե մզկիթ
* Ցիստարակիս մզկիթ

 |
|  |
| Կրթական  հաստատություններ | 
* Աթենքի ակադեմիա
* Կապոդիստրիայի անվան Աթենքի ազգային համալսարան
* Հունաստանի ազգային գրադարան

 |
|  |
| Թանգարաններ | 
* Հին Ակրոպոլիս թանգարան
* Բենակի թանգարան
* Կիկլադյան արվեստի թանգարան
* Ազգային հնագիտական թանգարան
* Աթենքի պատմության թանգարան
* Աթենքի բրիտանական և քրիստոնեական թանգարան
* Կերամիկայի հնագիտական թանգարան
* Աթենքի ազգային պատկերասրահ

 |
|  |
| Մայր տաճարներ | 
* Սուրբ Դիոնիսիոս Արիոպագացու մայր տաճար
* Սուրբ Աստվածածնի ավետման տաճար

 |
|  |
| Զբոսայգիներ | 
* Աթենքի ազգային պարտեզ
* Աթենքի կենդանաբանական այգի

 |
|  |
| Հրապարակներ | 
* Անաֆիոտիկա
* Կալոնակիի հրապարակ
* Կատզիայի հրապարակ
* Մանաստիրակի
* Օմանոյա հրապարակ
* Պլակա
* Սինտագմա հրապարակ
* Թիսեիո

 |
|  |
| Հանրային կառույցներ | 
* Աթենքի համերգային համալիր
* Աթենքի ազգային աստղադիտարան
* Հունաստանի ազգային թատրոն
* Աթենքի հին խորհրդարանի շենք
* Աթենքի թագավորական հրապարակ
* Աթենքի օլիմպիական մարզադաշտ
* Հունաստանի նախագահի նստավայր
* Զապպեյոն

 |
|  |
| Աթենքի փողոցներ | 
* **Տե՛ս** Կատեգորիա:Աթենքի փողոցներ

 |

 |