Ռատհա Յատրա փառատոնը Պուրիում, Հնդկաստան: Ջեյմս Ֆերգյուսոնի նկարը
**Ռատհա Յատրա**(Ratha-yātrā ***IAST*** «կառքերի տոն»), Հինդուիզմի Վայշնավայի ավանդույթի գլխավոր տոներից մեկը, որը կապված է Վիշնուի / Կրիշնայի ձևերից մեկի՝ Յագաննաթ աստվածության հետ։ Փառատոնի կենտրոնական տարրը կառքերի անցումն է Յագաննաթի, Բալադևայի և Սուբհադրայի փայտե աստվածներով։ Ռատհա Յատրայի փառատոնը նշում է Կրիշնայի վերադարձը Վրինդավանայում գտնվող իր տուն՝ իր սիրելի գոպի կովերի տղաներից երկարատև բաժանումից հետո։

Գլխավոր փառատոնն անցկացվում է ամեն տարի հունիսին կամ հուլիսին Օդիշա նահանգի Պուրի քաղաքում։ Պուրիի բնակչության զգալի մասը այս կամ այն կերպ ներգրավված է Յագաննաթի պաշտամունքին հնագույն տաճարում, որը Հնդկաստանի ամենակարեւոր ուխտագնացության վայրերից մեկն է։ Ըստ լեգենդի՝ Պուրիում Յագաննաթի պաշտամունքը շարունակվում է մի քանի միլիոն տարի (վերջին Կալի Յուգայից սկսած)։

Ռատհա Յատրան պարբերաբար անցկացվում է նաև հնդկական այլ քաղաքներում, որտեղ կան Ջահանատհիի տաճարներ։ 1960-ական թվականներից ի վեր, շնորհիվ Բհակտիվեդանտա Սվամի Պրաբհուպադայի քարոզչության և նրա կողմից հիմնադրված «Կրիշնայի գիտակցության միջազգային հասարակություն» կազմակերպության, Ռատհա-յատրայի փառատոները սկսեցին անցկացվել Հնդկաստանից դուրս աշխարհի շատ քաղաքներում, ներառյալ Ռուսաստանում և Ուկրաինայում։

Ստուգաբանություն
----------------

Ratha բառը նշանակում է «կառք»; յաթրա բառը «ուխտագնացություն» կամ «երթ» է։ Ըստ այդմ, «Ռատհա Յատրայի» նշանակում է «կառքերի երթ» կամ «կառքերի տոն»։ Հինդու գրականության մեջ «ռատհա» բառը օգտագործվում է տարբեր համատեքստերում, օրինակ՝ «Մահաբհարատա» էպիկական պատերազմներում ռատաները ռազմիկների տեղափոխման հիմնական միջոցն էին։

Տոներ Պուրիում
--------------

Ռատհա Յատրայի ամենամեծ փառատոնը ամեն տարի անցկացվում է հնդկական Օդիշա նահանգի Պուրի քաղաքում, որտեղ գտնվում է Յագաննաթ հնագույն տաճարը, որը հինդուիզմի կարևորագույն ուխտագնացության վայրերից է։ Սովորաբար տաճարի ներսում պաշտում են Յագաննաթի, Բալադևայի և Սուբհադրայի փայտե աստվածները, բայց տարին մեկ անգամ՝ Ռատհա Յատրայի փառատոնի օրը, դրանք տանում են փողոցով, որպեսզի բոլորին հնարավորություն տան տեսնել աստվածներին։ Երեք հսկայական, առատորեն զարդարված կառքեր՝ տաճարների ձևով, քշում են Պուրիի փողոցներով։ Այս կերպ ամեն տարի նշվում է Յագաննաթի, Բալադևայի և նրանց քրոջ՝ Սուբհադրայի վերադարձը Վրինդավան, որը ներկայացնում է Գունդիչայի տաճարը, որը գտնվում է աստվածների սովորական նստավայրից՝ Յագաննաթի տաճարից երկու կիլոմետր հեռավորության վրա։

Ամեն տարի փառատոնի համար հատուկ ծառից նոր կառքեր են կառուցվում։ Փառատոնից հետո կառքերը ոչնչացվում են, իսկ փայտի կտորները բաժանվում են որպես հուշանվերներ։ Յագաննաթի հիմնական կառքը հասնում է 13 մետրի և ունի 16 անիվ՝ 2 մետր տրամագծով։

Փառատոնը սկսվում է նրանով, որ Պուրի Ռաջան ոսկե ավելով մաքրում է ճանապարհը կառքերի դիմաց, որից հետո սկսվում է երթ, որտեղ մոտ 4000 մարդ յուրաքանչյուր կառքը քաշում է պարանների վրա։ Այնուհետև աստվածներին մեկ շաբաթով թողնում են Գունդիչա տաճարում, որտեղ նրանց ամեն օր հագցնում են նոր հագուստ և կերակրում հատուկ բրնձի թխվածքաբլիթներով, որոնք կոչվում են padapitha, որից հետո աստվածները նույն թափորով հետ են տեղափոխվում Յագաննաթ տաճար։

Ամեն տարի փառատոնին գալիս են շուրջ 500 հազար ուխտավորներ ամբողջ աշխարհից։ Հնդկական խոշոր հեռուստաալիքները ուղիղ եթերում հեռարձակում են այն, ինչ տեղի է ունենում փառատոնում։ Ռատհա Յատրայի օրը միակ հնարավորությունն է տեսնելու Ջագաննաթային ոչ հինդուների և ոչ հնդիկ հինդուների համար, որոնց արգելված է տաճար մտնել։

Նախկինում որոշ ուխտավորներ, ովքեր ժամանել էին Պուրի Յագաննաթ փառատոնին, ինքնակամ նետվում էին բազմատոննանոց կառքերի անիվների տակ, քանի որ կարծում էին, որ նման մահը ազատություն կտա և հանգուցյալին կվերադարձնի հոգևոր աշխարհ։ Այդ ժամանակից ի վեր, անգլերեն լեզվով, Ջահանատհիի աղավաղված անունը՝ Ջահանատհի, ձեռք է բերել մահացու ուժի իմաստ, որը խլում է մարդկանց կյանքը։

Ռատհա Յատրայի իմաստը Գաուդիա վայշնավիզմում
------------------------------------------

Հարե Կրիշնասի համար Ռատհա Յատրայի փառատոնը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ ժամանակին դրան մասնակցել է այս շարժման հիմնադիր Չայտանյա Մահապրաբուն։ Կրիշնաները կարծում են, որ Չայտանյան Ռադայի և Կրիշնայի համատեղ ավատարն է։ Չայտանիան եկել է Կալի-յուգայի այս տիեզերական ցիկլին՝ Աստծո սերը տարածելու համար։ Աստծո հանդեպ սերը հնարավոր է նրա հետ միասնության և բաժանման վիճակում։ Չայտանյան գտնվում է Ռադայի տրամադրության մեջ, ով անընդհատ զգում է Կրիշնայից (Յագաննաթ) բաժանումը։ Այս մտքի շրջանակներում Չայտանյան ամեն տարի 1516-ից 1533 թվականներին մասնակցել է կառքեր վարելուն և աստվածների առջև պարելուն Պուրիում անցկացվող Ռատայատրա փառատոնում։

Ռատհա Յատրան Հնդկաստանից դուրս
------------------------------

1960-ականներից Ռատհա Յատրայի տոնակատարությունները սովորական տեսարան են դարձել աշխարհի շատ խոշոր քաղաքներում։ Նրանք հյուրընկալվում են Կրիշնայի գիտակցության միջազգային հասարակության կողմից։

Առաջին Ռատհա Յատրան Հնդկաստանից դուրս տեղի ունեցավ 1967 թվականի հուլիսի 9-ին Սան Ֆրանցիսկոյում՝ Կրիշնայի գիտակցության միջազգային ընկերության հիմնադիր Բհակտիվեդանտա Սվամի Պրաբհուպադայի նախաձեռնությամբ։ Մի քանի տարի անց Սան Ֆրանցիսկոյի քաղաքապետարանը Ռատհա Յատրան հայտարարեց քաղաքի տոներից մեկը։

Տոնն ամեն տարի անցկացվում է նաև Հարե Կրիշնասի կողմից այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Լոնդոնը, Փարիզը, Նյու Յորքը, Լոս Անջելեսը, Բեռլինը, Բուդապեշտը և Ամստերդամը։ Ռուսաստանում Ռատհա Յատրան անցկացվում է Սանկտ Պետերբուրգում, Մոսկվայում և մի շարք այլ քաղաքներում.

Նկարազարդումներ
---------------

* Ռատհա Յատրան ՓառիզումՌատհա Յատրան Փառիզում
* Ռատհա Յատրան ՄոսկվայումՌատհա Յատրան Մոսկվայում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Древо индуизма / Под ред. И. П. Глушковой. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999. — С. 371. — 559 с. — ISBN 5-02-018032-7
2. ↑  "Праздник колесниц в Санкт-Петербурге". Արխիվացված from the original on 2014 թ․ հուլիսի 14. Retrieved 2008 թ․ հունվարի 6.
3. ↑  "Индуистский праздник Ратха-ятра состоялся во Владимире". Արխիվացված from the original on 2006 թ․ մարտի 2. Retrieved 2008 թ․ հունվարի 6.
4. ↑  "Праздники Ижевского Общества Сознания Кришны". Արխիվացված from the original on 2011 թ․ մարտի 14. Retrieved 2008 թ․ հունվարի 6.

Գրականություն
-------------

* Klostermaier, Klaus K. (2007), *A Survey of Hinduism* (3rd տպ.), Albany, NY: State University of New York Press, ISBN 0791470822,
* Կաղապար:Harvard reference
* Կաղապար:Harvard reference Արխիվացված 4 փետրվարի 2013 թվականին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ратха-ятра Международного общества сознания Кришны в Лондоне ՅուԹյուբում
* *Бхактиведанта Нараяна Госвами* Глубинная суть Ратха-ятры
* «Телега» на колесницу: Представители РПЦ требуют запретить шествия кришнаитов(չաշխատող հղում)
* Колесницы вышли из подполья. В Москве состоялся многотысячный вайшнавский праздник колесниц «Ратха-Ятра»(չաշխատող հղում)
* Индуистский праздник колесниц прошел в Зелёном театре ЦПКиО им. Горького в Москве(չաշխատող հղում)
* Ратха-ятра 2010 в Москве — Виртуальный тур