Բրիտանական բանկի (հորինված) քաղվածքի տիտղոսաթերթ, որտեղ ցույց է տրվում IBAN հաշվի գտնվելու վայրը
**Միջազգային բանկային հաշվեհամար** (անգլ.՝ International Bank Account Number (IBAN)), միջազգայնորեն ընդունված համակարգ բանկային հաշիվները նույնականացնելու և միջազգային փոխանցումների մշակումը նվազագույն ռիսկով իրականացնելու համար։ Ի սկզբանե այն ընդունվել է Եվրոպական բանկային ստանդարտների կոմիտեի (ECBS) կողմից, իսկ ավելի ուշ որպես միջազգային ստանդարտ ISO ISO 13616:1997- ի ներքո։ Ներկայիս ստանդարտը ISO 13616:2007-ն է, որը նշում է SWIFT- ին որպես պաշտոնական գրանցամատյան։ Ի սկզբանե ստեղծված լինելով Եվրամիության ներսում վճարումները հեշտացնելու համար, այն ներդրվել է եվրոպական երկրների մեծամասնության և աշխարհի  բազմաթիվ երկրների կողմից, հիմնականում Մերձավոր Արևելքում և Կարիբյան ծովում։ 2016 թվականի փետրվարի դրությամբ 69 երկիր օգտագործում էր IBAN համարակալման համակարգը

IBAN-ը բաղկացած է մինչև 34 այբբենական նիշերից, որոնք պարունակում են երկրի կոդ, ստուգման երկու նիշ և թվերի շարք, որը ներառում է շահառուի բանկի կոդը, մասնաճյուղի կոդը և շահառուի հաշվեհամարը։ Ստուգման նիշերը հնարավորություն են տալիս  ստուգելու բանկի հաշվեհամարը և հաստատելու նրա ամդամակցությունը համակարգին նախքան փոխանցումն իրականացնելը։

Նախապատմություն
---------------

IBAN-ից առաջ բանկային հաշվի նույնականացման տարբեր ստանդարտները (այսինքն`բանկը, մասնաճյուղը, routing կոդերը և հաշվի համարը)  խառնաշփոթ էին առաջացնում որոշ օգտվողների համար։ Դա հաճախ հանգեցնում էր նրան, որ անհրաժեշտ routing տեղեկատվությունը բացակայում էր փոխանցումներից։ ISO 9362-ով սահմանված է ,որ նշված routing տեղեկատվությունը(հաճախ հայտնի նաև որպես բիզնեսի նույնականացման կոդեր (BIC կոդ), SWIFT ID կամ SWIFT կոդ կամ SWIFT-BIC) հատուկ ձևաչափ չի պահանջում, այնպես որ հաշիվների և գործարքների տիպերի նույնականացումը թողնվում էր փոխանցման  կողմերի համաձայնության վրա։ Այն նաև չէր պարունակում ստուգիչ թվանշաններ, ուստի մակագրության սխալները հայտնաբերելի չեն եղել, և ուղարկող բանկը չի կարողացել վավերացնել routing-ի տվյալները նախքան փոխանցում կատարելը։ Սխալ routing կոդերը հանգեցրել են վճարումների հետաձգմանը և ավելացրել են լրացուցիչ ծախսեր ուղարկող և ընդունող բանկերի, հաճախ նաև միջնորդ բանկերին մոտ։

Այս դժվարությունները հաղթահարելու համար 1997 թ.-ին Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպությունը (ISO) հրապարակեց ISO 13616: 1997: Այս առաջարկի ճկուն լինելու պատճառով Եվրոպական բանկային ստանդարտների կոմիտեն (ECBS) կարծում էր, որ այն անիրագործելի կլինի, և նրանք մշակեցին ստանդարտի իրենց տարբերակը, որն ի թիվս այլ բաների, թույլ էր տալիս միայն մեծատառեր և պահանջում էր,որ յուրաքանչյուր երկրի համար IBAN-ը ունենա ֆիքսված երկարություն։ ISO 13616:1997 հետագայում հանվեc և փոխարինվեc ISO 13616:2003-ով։ Ստանդարտը նորից վերանայվեց 2007-ին, երբ այն բաժանվեց երկու մասի։

IBAN- ը պարտադրում է ճկուն, բայց կանոնավոր ձևաչափ, որը բավարար է հաշվի նույնականացման համար և պարունակում է վավերացման տեղեկատվություն`մուտքագրման սխալներից խուսափելու համար։ Այն կրում է ամբողջ routing տեղեկատվությունը, որն անհրաժեշտ է մի բանկից մյուսը փոխանցում կատարելու համար, որտեղ էլ որ լինի։ Այն պարունակում է  բանկային հաշվեհամարի հիմնական մանրամասները, ինչպիսիք են երկրի կոդը, մասնաճյուղի կոդը(Մեծ Բրիտանիայում և Իռլանդիայում հայտնի են որպես տեսակավորման կոդեր) և հաշվեհամարները,այն նաև պարունակում է ստուգիչ թվանշաններ, որոնք կարող են վավերացվել հենց սկզբում՝ մեկ ստանդարտ ընթացակարգի միջոցով։ Այն տեղերում , որտեղ օգտագործվում է IBAN,  փողի փոխանցման սխալները կրճատվել են ընդհանուր փոխանցումների 0,1%-ի չափով։

Կառուցվածքը
-----------

IBAN-ը բաղկացած է մինչև 34 տառերից և թվերից հետևյալ կերպ.

* երկրի ծածկագիր՝ օգտագործելով ISO 3166-1 ալֆա-2-ը - երկու մեծատառ,
* ստուգիչ թվանշաններ -երկու նիշ, և
* Հիմնական բանկային հաշվի համար (**Basic Bank Account Number - BBAN**) – մինչև 30 տառ և թվանշան, որոնք կախված երկրից տարբեր են

Ստուգիչ թվանշանները հնարավորություն են տալիս հստակ ստուգել բանկային հաշվի համարը , հաստատել դրա ամբողջականությունը նախքան գործարքը կատարելը։

IBAN-ը էլեկտրոնային եղանակով փոխանցման դեպքում չպետք է պարունակի բացատներ։ Տպելիս այն արտահայտվում է չորս նիշերի խմբով,որոնք առանձնացված են մեկ բացատով .նիշերի վերջին խումբը ունի փոփոխական երկարություն , ինչպես ցույց է տրված ստորև բերված օրինակում

| Երկիր | IBAN-ի օրինակ |
| --- | --- |
| Բելգիա | `BE71 0961 2345 6769` |
| Ֆրանսիա | `FR76 3000 6000 0112 3456 7890 189` |
| Գերմանիա | `DE91 1000 0000 0123 4567 89` |
| Հունաստան | `GR96 0810 0010 0000 0123 4567 890` |
| Ռումինիա | `RO09 BCYP 0000 0012 3456 7890` |
| Սաուդյան Արաբիա | `SA44 2000 0001 2345 6789 1234` |
| Իսպանիա | `ES79 2100 0813 6101 2345 6789` |
| Շվեյցարիա | `CH56 0483 5012 3456 7800 9` |
| Միացյալ Թագավորություն | `GB98 MIDL 0700 9312 3456 78` |

Թույլատրված IBAN նիշերն են 0-ից 9 թվանշանները, և լատիներեն այբուբենի տառերը՝ A-ից Z: Սա վերաբերում է նույնիսկ այն երկրներին (օրինակ ՝ Թաիլանդ), որտեղ այդ տառերը չեն օգտագործվում մայրենի լեզվում։

### Հիմնական բանկային հաշվի համար

Հիմնական բանկային հաշվի համարի (BBAN) ձևաչափը որոշվում է  յուրաքանչյուր երկրի կենտրոնական բանկի կամ նշանակված վճարային մարմնի կողմից։ Ընդունված ձևաչափերը կարող են լինել իրարից տարբեր։ Ազգային մարմինը կարող է գրանցել իր BBAN ձևաչափը SWIFT- ով, որը սակայն պարտադիր չէ։ Այն կարող է ընդունել IBAN առանց գրանցման։ SWIFT- ը հանդես է գալիս նաև որպես SWIFT համակարգի գրանցման մարմին, որն օգտագործվում է IBAN չընդունած երկրների մեծամասնության կողմից։ Երկու համակարգերի հիմնական տարբերությունն այն է, որ SWIFT- ը չի պահանջում, որ երկրի ներսում օգտագործվող BBAN- ները լինեն նախապես սահմանված երկարությամբ։

Յուրաքանչյուր երկրի համար BBAN- ը պետք է ունենա հաստատուն երկարություն և պարունակի տառեր և/կամ թվեր։ Այն ներառում է ներքին բանկային հաշվի համար, մասնաճյուղի նույնացուցիչ և հնարավոր routing տեղեկատվություն։ Յուրաքանչյուր երկիր կարող է ունենալ routing/ հաշվեհամարի համարակալման տարբեր համակարգեր ՝ առավելագույնը ներառելով 30 թիվ և/կամ տառ։

### Ստուգիչ թվեր

Ստուգիչ թվերը հնարավորություն են տալիս ուղարկող բանկին (կամ նրա հաճախորդին) կատարել նշանակման վայրի և հաշվեհամարի ստուգում տվյալների մուտքագրման պահին։ Այս ստուգումը երաշխավորվում է հայտնաբերելու ցանկացած դեպք, երբ մեկ նիշ բաց է թողնվել, կրկնօրինակվել, սխալ մուտքագրվել կամ որտեղ երկու նիշերը հակառակ են գրվել։ Այսպիսով, routing-ի և հաշվի համարների սխալները գործնականում վերացված են

Վերամշակում
-----------

IBAN-ի նախագծային նպատակներից մեկն այն էր, որ հնարավորինս շատ վավերացում իրականացվի տվյալների մուտքագրման պահին։ Մասնավորապես, IBAN-ը կարդացող համակարգչային ծրագիրը կկարողանա վավերացնել.

* Երկրի կոդը
* IBAN- ում նիշերի քանակը համապատասխանում է երկրի ծածկագրի համար նշված քանակին
* Երկրի կոդի համար սահմանված BBAN ձևաչափը
* Հաշվի համարը, բանկի կոդը և երկրի կոդի համադրությունը համատեղելի են ստուգիչ թվերի հետ

Ստուգիչ թվանշանները հաշվարկվում են ՝ օգտագործելով MOD-97-10 ՝ համաձայն ISO / IEC 7064: 2003 (այս հոդվածում կրճատված է mod-97), որը մատնանշում է ստուգման նիշերի համակարգերի մի շարք, որոնք ունակ են պաշտպանել տողերը սխալներից, որոնք տեղի են ունենում այն ժամանակ, երբ մարդիկ պատճենում են տվյալները։ Մասնավորապես, ստանդարտը նշում է, որ հնարավոր է հայտնաբերել հետևյալը.

* Տեղերով փոխարինման բոլոր սխալները (մեկ նիշի փոխարինումը մյուսով, օրինակ ՝ `4234-ը` `1234-ով`)
* Տեղափոխման բոլոր կամ համարյա բոլոր սխալները (երկու նիշերի տեղափոխումը, որոնք կամ հարակից են կամ դրանց միջև կա մեկ նիշ, օրինակ ՝ `12345`-ի փոխարեն `12354` կամ `12543`)
* Տեղափոխման բոլոր կամ գրեթե բոլոր սխալները (ամբողջ տողի հերթափոխը ձախից աջ կամ հակառակը)
* Կրկնակի փոխարինման սխալների մեծ մասը .նույն տողում երկու առանձին փոխարինման սխալներ, օրինակ ՝ `1234567`-ի փոխարեն `7234587`
* Բոլոր մյուս սխալների մեծ մասը

IBAN- ների համար հիմնական կանոնն այն է, որ հաշիվ սպասարկող ֆինանսական հաստատությունը պետք է ունենա IBAN, քանի որ կան մի շարք ոլորտներ, որտեղ նույն հաշվից և մասնաճյուղերից տարբեր IBAN- ներ կարող են ստեղծվել , որոնք կբավարարեն IBAN-ի վավերացման ընդհանուր կանոններին։ Հատկապես այն դեպքերում, երբ `00` վավեր ստուգման նիշ է, `97`-ը չի լինի վավեր ստուգիչ թվանշան, ինչպես նաև, եթե `01` -ը վավեր ստուգիչ թվանշան է, `98`-ը չի լինի վավեր ստուգման նիշ, նույնը նաև `02` -ի և `99`-ի դեպքում։

ՄԱԿ-ի CEFACT TBG5- ը հրապարակել է IBAN վավերացման անվճար ծառայություն 32 լեզուներով բոլոր 57 երկրների համար, որոնք ընդունել են IBAN ստանդարտը։ Նրանք նաև հրապարակել են ստուգման ալգորիթմի Javascript ելակետային կոդը։

ECBS-ի անդամ երկրների բանկային հաշիվների IBAN ստուգիչն առկա է իր կայքում անգլերեն լեզվով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «IBAN registry – This registry provides detailed information about all ISO 13616-compliant national IBAN formats – Release 63» (PDF).
2. ↑  «Handbook for the Standardisation and Application of Basic Bank Account Number (BBAN) and International Bank Account Number (IBAN) in Cyprus» (PDF). Central Bank of Cyprus. 2003 թ․ սեպտեմբեր. Introduction. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ հունվարի 26-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 7-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
3. 1 2  «Banking and related financial services -- International Bank Account Number (IBAN)». International Organisation for Standardisation. 2003 թ․ հուլիսի 24. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 11-ին.
4. 1 2  «IBAN Standard Implementation Guidelines – SIG203 V4» (PDF). European Committee for Banking Standards. 2000 թ․ դեկտեմբեր. 9.3 Ordering customer. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 8-ին. «IBANs make validation possible for telebanking, FEDI» `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
5. ↑  «IBAN: International Bank Account Number» (PDF). *EBS204 V3.2*. European Committee for Banking Standards. 2003 թ․ օգոստոս. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ դեկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 1-ին.
6. 1 2 3  «ISO/IEC 7064:2003 – Information technology – Security techniques – Check character systems». International Organization for Standardization. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 31-ին.
7. ↑  «Handbook for the Standardisation and Application of Basic Bank Account Number (BBAN) and International Bank Account Number (IBAN) in Cyprus» (PDF). Central Bank of Cyprus. 2003 թ․ սեպտեմբեր. Section 4 – Advantages. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ հունվարի 26-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 7-ին. «Reduction of human errors» `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
8. ↑  «International Bank Account Number (IBAN) – IBAN online check». UN/CEFACT United Nations Centre for Trade Facilitation and Electronic Business. 2012 թ․ ապրիլի 23. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 2-ին.
9. ↑  «International Bank Account Number (IBAN) – Basic information». UN/CEFACT United Nations Centre for Trade Facilitation and Electronic Business. 2012 թ․ ապրիլի 23. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 2-ին.
10. ↑  «Iban Checker». *European Banking Resources*. ecbs.org. 2008 թ․ սեպտեմբերի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 22-ին. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միջազգային բանկային հաշվեհամար (IBAN)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |