recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Բաքոսուհի**» (ֆր.՝ La Bacchante), Ֆրանսիացի նկարիչ, կերպարվեստում ռեալիզմի հիմնադիրներից Գյուստավ Կուրբեի (Gustave Courbet, 1819-1877) նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1844-ից 1847 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 65 × 81 սմ։

Այսօր «Բաքոսուհի» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Ռաուի ֆոնդում (Քյոլն, Գերմանիա)։

Նկարագիր
--------

«Բաքոսուհի» ստեղծագործությունում Գյուստավ Կուրբեն պատկերել է հունահռոմեական դիցաբանության աստված Դիոնիսոս-Բաքոսի ուղեկցորդներից՝ բաքոսուհիներին մեկին։ Քնած հոլանի կնոջ կողքին պատկերված է խաղող և սկահակ։

Պատմություն
-----------

1914 թվականին կտավը վաճառվել է Ամստերդամի «*Frederik Muller & Cie*» ընկերությանը։ Մինչև 1968 թվականը այն գտնվում էր Վան Ներոփի հավաքածուում։ Դրանից հետո ստեղծագործությունը տեղափոխվում է Լոնդոն՝ Լեֆևրի պատկերասրահ։ Այստեղից այն ձեռք է բերում դոկտոր Գուստավ Ռաուն իր ֆոնդի համար, որը հիմնադրել է Քյոլնում։

2011 թվականին Կուրբեի թանգարանը ցուցադրել է «Բաքոսուհի» ստեղծագործությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Gustave Courbet - Bacchante / Arp Museum Rolandseck»։ *arpmuseum.org* (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-12-29
2. ↑  LLC Revolvy։ «"The Bacchante (Courbet)" on Revolvy.com»։ *www.revolvy.com* (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-12-29
3. ↑  (*Gustave Courbet, Exposition Paris, New York, Montpellier* 2007)
4. ↑  (ֆր.) *La Tribune de l'Art*, juin 2011 [accès restreint].

Գրականություն
-------------

* Bruno Foucart, *Courbet*, Paris, Flammarion, coll. « Les maitres de la peinture moderne », 1977 (OCLC 602545091, notice BnF no FRBNF34592962).
* James H. Rubin (translated by Xavier Bernard), *Courbet*, Phaidon, coll. « Art & Idées », 2003 (ISBN [./ 0-7148-9078-2]).
* Laurence Des Cars et al, *Gustave Courbet : Exposition Paris, New York, Montpellier 2007-2008*, Réunion des musées nationaux, 2007 (978-2-7118-5297-0).
**Ալտենբուրգի աբբայություն** (գերմ.՝ Stift Altenburg), բենեդիկտյան վանք Ալտենբուրգ կոմունայում՝ Կրեմս ան դեր Դոնաու քաղաքից 30կմ հյուսիս։

Պատմություն
-----------

Աբբայության ինտերիեր
Վանքը հիմնվել է 1144 թվականին, սակայն հետագայում մի քանի անգամ ավերվել է տարբեր պատերազմներից։ Առաջին հարձակումը կատարվել է 1251 թվականին։ 14-րդ դարում վանքը տուժել է ղփչաղների հարձակումից, իսկ 1427-1430 թվականներին՝ Հուսյան հեղափոխական շարժումից։ Աբբայության վրա հետագայում հարձակումներ են կատարել Բոհեմիայի, Մորավիայի և Հունգարիայի զորքերը 1448 թվականին, Թուրքիայի զորքերը՝ 1552 թվականին։ 1645 թվականին աբբայությունը խիստ ավերվել է շվեդների կողմից։

Երեսնամյա պատերազմից հետո վանքը զարգացում է ապրել, սակայն 1793-1794 թվականներին արգելվել է նոր վանականներ ընդունել։ Ի տարբերություն շատ այլ վանքերի՝ Ալտենբուրգի աբբայությունը պահպանվել է։ 1848 թվականի հեղափոխության ժամանակ վանքը թալանվել է։

1938 թվականին աբբան մերժել է դրոշին սվաստիկայի պատկեր ներմուծելը, որի հետևանքով աբբայությունը փակվել է, իսկ նրա տարածքում տեղակայվել են նացիստական Գերմանիայի զորքերը։ Միայն խորհրդային զորքերի կողմից Ավստրիան ազատագրելուց հետո՝ 1945 թվականին, աբբայությունը սկսել է վերականգնվել (վերականգնումը ավարտվել է 1960-ական թվականներին)։

Կառույցներ
----------

Ալտենբուրգի աբբայությունը մի շարք կառույցների համալիր է՝ հիմնականում բարոկկո ոճով. ինտերիերում կան նաև ռոկոկոյի տարրեր։ Նախնական շրջանում եղել են ռոմանական արվեստի ոճով շինություններ։

Աբբայության վանքը նվիրված է Սուրբ Լամբերտին, ունի օվալաձև տեսք։ Վերակառուցվել է 1730-ական թվականներին։ Հրդեհից տուժած աշտարակը վերականգնվել է 1820 թվականին։

Աբբայությունը հայտնի է իր գրադարանով, որը կառուցվել է 1740 թվականին բարոկկո ոճով։ Գրադարանի սրահը եռահարկ է, ունի 48մ երկարություն։ Գրադարանի տակ կա մեծ կրիպտե՝ զարդարված ֆրեսկոներով։

Բակում կա շատրվան։ Վանքը հայտնի է նաև իր այգիներով։

Պատկերասրահ
-----------

* Ալտենբուրգի աբբայությունԱլտենբուրգի աբբայություն
* Ալտենբուրգի աբբայության տեսարանԱլտենբուրգի աբբայության տեսարան
* Աբբայության բակըԱբբայության բակը
* Աբբայության մուտքըԱբբայության մուտքը
* Երգեհոն Ալտենբուրգի աբբայության վանքումԵրգեհոն Ալտենբուրգի աբբայության վանքում
* Աբբայության գրադարանըԱբբայության գրադարանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Kloster-Geschichte
3. ↑  Erk, Phil; Erk, Nan (March 2012). The Overcomers. Xulon Press. ISBN 978-1-61996-844-8
4. ↑  Aston, Nigel (2002). Christianity and Revolutionary Europe, 1750—1830. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46592-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալտենբուրգի աբբայության կայք
Բեռլին

Ֆրիդրիխ 1-ին Բարբարոսա
Լիգան ղեկավարում էր Ալեքսանդր 3-րդ պապը։ 1176 թվականին Լենյանոյի մոտ գերմանական ասպետները ծանր պարտություն կրեցին։ Ֆրիդրիխ 1–ինը ստիպված էր պապի և Լիգայի հետ պայմանագրեր կնքել, ըստ որի՝ քաղաքների ինքնավարությունը վերականգնվեց։ Ֆրիդրիխ 1–ինի քաղաքականությունը շարունակեց նրա որդի Հենրիխ 6–րդը։ Նա ամուսնացել էր սիցիլիական թագավորության ժառանգորդուհու հետ և դարձել էր Սիցիլիայի թագավոր։ Մեկ պետության մեջ միավորելով կայսրությունը և Սիցիլիական թագավորությունը՝ նա փորձում էր իրեն ենթարկել նաև Բյուզանդիան, Սուրբ Երկիրը և ստեղծել համաքրիստոնեական կայսրություն։ Սակայն խաչակրաց արշավանք կազմակերպելու ժամանակ՝ 1197 թվականին, նա անսպասելի մահացավ։ Նրա որդի Ֆրիդրիխը ծնվել և մեծացել էր Սիցիլիայում և հորից ժառանգել Սիցիլիական թագավորությունը։ Նրան հովանավորում էր Ինոկենտիոս 3-րդը պապը, որի ջանքերով էլ 1212 թվականին ընտրվեց Գերմանիայի թագավոր, իսկ ութ տարի անց՝ կայսր։

Ֆրիդրիխ 2-րդ Բարբարոսան փորձեց Սիցիլիան դարձնել հենարան Հյուսիսային և Միջին Իտալիան գրավելու համար, սակայն հաջողության չհասավ։ Նրա մահից հետո Սիցիլիան գրավեցին ֆրանսիացիները։ Սիցիլիական թագավորությունը տրոհվեց, իսկ կղզին միացվեց Պիրենեյան թերակղզու պետություններից մեկին՝ Արագոնին։ Սրբազան հռոմեական կայսրությունում Շտաուֆենների տան կայսրերի կառավարումը (1138–1254) համընկավ խաչակրության ծավալման ժամանակաշրջանի հետ։

Խաչակրաց արշավանքներին մասնակցելը կայսրերի արտաքին քաղաքականության մյուս կարևոր բնագավառն էր։ Կոնրադ 3–րդը խաչակրաց երկրորդ արշավանքի ղեկավարներից էր, Ֆրիդրիխ 1–ինը՝ երրորդ արշավանքի առաջնորդներից։ Միայն մահը խանգարեց Հենրիխ 6–րդին դառնալու խաչակիր։ Խաչակրաց վեցերորդ արշավանքը (1228–1229) գլխավորում էր Ֆրիդրիխ 2–րդը։ Հասնելով Սուրբ Երկիր՝ նա պայմանագիր կնքեց Եգիպտոսի սուլթանի հետ, ըստ որի՝ Երուսաղեմն անցավ քրիստոնյաներին, սակայն մի քանի տարի անց մուսուլմանները նորից գրավեցին քաղաքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

Համաշխարհային պատմություն 11
Շար Պլանինա լեռները
**Պրիզրեն քաղաքը** գտնվում է Բալկանյան թերակղզու Հարավային Մետոխիայի Շար Պլանինա լեռնաշղթայի փեշերին։ Համաձայն Սերբիայի վարչատարածքային բաժանման՝ այն Սերբիայի Կոսովո և Մետոխիա ինքնավար մարզի Պրիզրենի շրջանի վարչական կենտրոնն է, իսկ համաձայն մասամբ ճանաչված Կոսովոյի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման, որով փաստացի կառավարվում է քաղաքը, այն Կոսովոյի Հանրապետության Պրիզրենի շրջանի վարչական կենտրոնն է։

Պրիզրեն համայնքը սահմաններ ունի Ալբանիայի և Մակեդոնիայի Հանրապետության հետ։ Քաղաքը եղել է Սերբական կայսրության պատմական մայրաքաղաքը։

Աշխարհագրական բնութագիր
-----------------------

Պրիզրեն համայնքն ունի 640 կմ² (Կոսովոյի տարածքի 5,94 %) և գտնվում է Կոսովոյի հարավարևմտյան մասում։ Դրանում ներառված են 76 բնակավայր 220 776 բնակչությամբ, որոնցից մոտ 110 000-ը ապրում են Պրիզրենում։

Պրիզրեն քաղաքը
Պրիզրեն համայնքի համեմատաբար խիտ բնակեցված գյուղերն են.

* Ժուր (8000 մարդ),
* Կորիշա (6000 մարդ),
* Ջոնայ (5300 մարդ)։

Աշխարհագրական բարենպաստ դիրքը, բնությունը, պատմական և մշակութային ժառանգության օբյեկտները Պրիզրեն համայնքաի զբոսաշրջության հիմքն են.

Պրիզրենի ռելիեֆը հիմնականում բլրաշատ է։ Համայնքի սահմաններում բարձրությունը տատանվում է 300-ից մինչև 2600 մետր։ Քաղաքի կենտրոնը գտնվում է հարթավայրում, իսկ համայնքի արևմտյան և հատկապես արևելյան ծայրերը բավականին բլրավետ են։

Պրիզրեն համայնքի անտառները հարուստ են էնդեմիկ բույսերով։ Տարածված է Հելդրեյխի սոճին։

Պրիզրեն համայնքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 63 986 հա։ Դրանից 53 % գյուղատնտեսական հողեր են, 39 %՝ անտառներ, 8 %՝ այլ։

Գետեր
-----

Պրիզրեն համայնքի ամենախոշոր գետը Բելի Դրինն (175 կմ) է։ Պրիզրենսկա Բիստրիցան, որը հոսում է Պրիզրեն քաղաքի կենտրոնով, կարճ է (18 կմ)։ Համայնքի բոլոր գետերը պատկանում են Բելի Դրինի ավազանին։ Տոպլուգա գետը փոքր-ինչ ունի վարարման վտանգ։

Սահմաններ
---------

Պրիզրեն համայնքը սահմանակից է հետևյալ համայնքներին՝ Ջյակովիցա, Օրախովաց, Շտրպցե, Սուվա Ռեկա, Դրագաշ և Ալբանիա պետությանն ու Մակեդոնիայի Հանրապետությանը։

Կլիմա
-----

Պրիզրեն համայնքի կլիման բազմազան է։ Ցածրավայրերում խիստ մեծ է միջերկրածովյան կլիմայի ազդեցությունը, ամառային ամիսները շատ շոգ են։ Լեռնային շրջաններում գերիշխող է ալպյան կլիման, նույնիսկ հունիս ամսին տեղ-տեղ լինում է ձյուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Vickers Miranda (1999)։ *The Albanians: A Modern History*։ I.B.Tauris։ էջ 97։ ISBN 978-1-86064-541-9
2. ↑  Prizren’s Surface  Archived 2013-10-02 at the Wayback Machine. pg24
3. ↑  Inhabitants information  Archived 2017-03-17 at the Wayback Machine.
4. ↑  Popular villages  Archived 2013-10-02 at the Wayback Machine. pg26
5. ↑  Geographical position  Archived 2013-10-02 at the Wayback Machine. pg93
6. ↑  Forest Surfaces  Archived 2013-10-02 at the Wayback Machine. pg 49
7. ↑  Toplluha River  Archived 2013-10-02 at the Wayback Machine. pg47
Լիճ Կիզիլ-Կոբա քարանձավում
**Կարմիր քարանձավներ** կամ **Կիզիլ-Կոբա** (ուկրաիներեն՝ Червоні печери, Кизил-Коба, Ղրիմի թաթարերեն՝ Qızıl Qoba, Къызыл Къоба), մի քանի քարանձավներից կազմված համակարգ, որը գտնվում է Ղրիմի լեռներում, Դոլգորուկովի յայլայի ծերպերում, Սիմֆերոպոլի շրջանի Պերեվալնի (Անգարա) գյուղից 3 կմ հեռավորության վրա։ Մուտքը գտնվում է 44°51′59″ հս․. լ. 34°20′54″ ավ. ե.HGЯOL կոորդինատներում։

Կիզիլ-Կոբան ամենամեծ քարանձավն է Ղրիմում։ Նրա հետազոտված մասի ընդհանուր երկարությունը այս պահին կազմում է մոտ 25 կմ, մակերեսը՝ 64000 մ², ծավալը՝ 270000 մ³, բարձրությունների տարբերությունը՝ 275 մ։ Առանձին սրահների երկարությունը կազմում է 70 - 80 մ, բարձրությունը մինչև 145 մ (Աղավնիների անձրևի սրահ)։ Ներքևի հարկերի միջին ջերմաստիճանն է 8,1 — 9,0 °C։ Այստեղ կան մի քանի քարանձավներ, իրար հետ նրանք կազմում են բարդ լաբիրինթոս, որը բաղկացած է վեց հարկերից, այդ պատճառով քարանձավի այցելությունը թույլատրվում է միայն ուղեկցողների հետ միասին։

Առաջին հարկով հոսում է ստորերկրյա Կիզիլկոբինկա գետը։ Քարանձավում կան լճեր, ջրվեժներ և սիֆոններ։ Այս քարանձավում է գտնվում Եվրոպայում հայտնի ամենամեծ ստալակտիտներից մեկը։ Նրա երկարությունն է մոտ 8 մետր, իսկ տարիքը գնահատվում է մոտ 8000 տարի։

Քարանձավը ստեղծվել է Կիզիլկոբինկա գետի միջոցով, որը արտահոսելով քարանձավից առաջացնում է Սու-Ուչկան ջրվեժը։

Կիզիլ-Կոբան հայտնի է որպես հնէաբանության կոթող։ Այստեղ, մոտ 2,5 հազար տարի առաջ ապրել են մարդիկ, որոնց գիտնականները հատկացնում են այսպես կոչված, կիզիլկոբայան մշակույթին (կիմերացիների հնարավոր հետնորդներ)։

1989 թվականից քարանձավում գործում է էքսկուրսիոն ուղի, որի երկարությունը կազմում է 500 մ։

Այս պահին քարանձավի ակտիվ հետազոտությունները կատարվում են Ուկրաինական սպելեոլոգիական ասոցիացիայի և Ռուսական աշխարհագրական միության համատեղ ծրագրով։

Պատկերասրահ
-----------

* Քարանձավի մուտքՔարանձավի մուտք
* Կիզիլկոբինկա գետը քարանձավումԿիզիլկոբինկա գետը քարանձավում
* Էքսկուրսիայի ուղինԷքսկուրսիայի ուղին
* «Քարանձավի տիրակալ» ստալագմիտը«Քարանձավի տիրակալ» ստալագմիտը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ա. Ա. Շչեպինսկի, «Կարմիր քարանձավներ» (գիտահանրամատչելի նկարագիր և ուղեցույց, 1987) Archived 2009-03-22 at the Wayback Machine.
* Ճանապարհորդություններ - Կարմիր քարանձավ (տեղեկություններ, լուսանկար) Archived 2012-06-02 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կարմիր քարանձավներ** կատեգորիայում։ |
|  |
| --- |
| **Ոսպ ոսպնյականման** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Fabeae* |
| **Ցեղ** | Ոսպ *(Lens)* |
| **Տեսակ** | **Ոսպ ոսպնյականման** *(L. ervoides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Lens ervoides***Grande |

**Ոսպ ոսպնյականման** (լատ.՝ Lens ervoides), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-55 սմ երկարությամբ, բարակ թույլ ցողունով միամյա բույս է։ Տերևիկները 2-4 զույգ են։ Ծաղկակիրները ունեն 1 (2) ծաղիկներ և տերևներից երկար են։ Ունդերը կարճ-մազոտ են, կլոր-ռոմբաձև, 6-7 մմ տրամագծով։ Արմատային վզիկի շուրջը առաջանում են բազմաթիվ ցողունիկներ, որոնք ծաղկում են և վերգետնյաների նման առաջացնում ստորգետնյա պտուղներ։ Կուլտուրական ոսպի վայրի ազգակիցն է։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Դարեղեգիսի (Հերհեր) և Զանգեզուրի (Կապան) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Ղրիմում, Հարավային Եվրոպայում, Անատոլիայում, Կիպրոսում, Սիրիայում և Հյուսիս–արևմտյան Աֆրիկայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 750-1800 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակի ընդհանուր լայն տարածման պատճառով սպառնալիքի կարգավիճակը իջեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Lens ervoides* | 
* Վիքիցեղեր: Lens ervoides
* APDB: 70774
* EoL: 703189
* EPPO: LENER
* EUNIS: 170515
* FoIO: LENERV
* GBIF: 5350011
* GRIN: 315044
* iNaturalist: 514776
* IPNI: 502205-1
* IRMNG: 10457500
* ISC: 115181
* NCBI: 41257
* Plant List: ild-7786
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:502205-1
* Tropicos: 13057156
* WoI: 2682

 |
|  |
| *Cicer ervoides* | 
* APDB: 127469
* EUNIS: 169806
* GRIN: 315046
* Tropicos: 13045578

 |

 |
**Ոսկու ստանդարտ** - ոսկու մոնոմետալիզմ, դրամական համակարգ, երբ համընդհանուր համարժեքի դեր է կատարում ոսկին, շրջանառում են ոսկյա ստակները կամ ոսկով փոխանակվող դրամանիշերը։ Սահմանվել է 18-րդ վերջին Մեծ Բրիտանիաում, կապիտալիստական աշխարհում լայն տարածում ստացել 19-րդ դարի վերջին քառորդում։ Գոյություն է ունեցել ոսկյա ստակների, իսկ 1924-1928 թվականներից՝ ոսկյա ձուլածոների և դևիզային ստանդարտների ձևերով։ Առաջինի համար բնորոշ էին ոսկյա ստակների ազատ շրջանառությունը, փողի բոլոր ֆունկցիաների կատարումը ոսկու կողմից, լիարժեք դրամների հատումը։

Ոսկյա ձուլածոներ
----------------

Ոսկյա ձուլածոների ստանդարտի դեպքում (կիրառվել է ոսկու հարուստ պաշարներ ունեցող երկրներում) թղթադրամները կամ բանկային տոմսերը փոխանակվում էին որոշակի կշիռ և հարգ ունեցող ձուլածո ոսկու, այլ ոչ թե ոսկյա ստակների հետ։ Ըստ ոսկու դևիզային ստանդարտի, ազգային դրամանիշերը փոխանակվում էին այլ երկրների վալյուտաների հետ, որոնք, իրենց հերթին, կարող էին փոխանակվել ոսկով։ 1929-1933 թվականներին, վալյուտային ճգնաժամի հետևանքով, ոսկու ստանդարտը վերացվեց կապիտալիստական երկրների մեծ մասում, 1934-1936 թվականներին՝ Ֆրանսիայում և արևմտաեվրոպական մի շարք պետություններում, և սահմանվեց թղթադրամի շրջանառություն։ 1971 թվականի օգոստոսի 15-ից ԱՄՆ-ը պաշտոնապես արգելել է նաև թղթե դոլարների փոխանակումը ոսկով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Государство и Деньги», 1-я часть, Мюррей Ротбард (ռուս.)
* «Человеческая деятельность» Archived 2008-05-18 at the Wayback Machine. Людвиг фон Мизес (ռուս.)
* «Капитал» т. 1 гл. 3: "Деньги, или обращение товаров", Карл Маркс (ռուս.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 637)։*  |
**Սանտիմետրային ալքիների** դիապազոնում բավականին լաըն կիրառվում են տարբեր օպտիկական անտենարը։ Այն անտենաերում օգտագործվում են էլեկտրամագնիսկան ալիքների օպտիկական հատկանիշները քանի որ անտենաերի մակերեսի երկրաճափական չափերը և կորության շառավիղները շատ ավելի երկար են լինում քան գրգռվող տատանումների ալիքների երկարությունը։ Օպտիկական անտենաերը նախատեսված են սուր ուղղվածություն ճառագայաթման դիագրամաների ձևավորման համար։ Են հենց դրա մեջ էլ ձևափոխվում են ցիլինդրական կամ սֆերիկ ալիքի սկզբնամասը և դառնում հարթ։ Կետային աղբյուրի դեպքում Հերցի դիպոլը որը տեղդրված է F լինզայի կիզակետում, լինզան պետք է լինի կլոր և նրա ելքային մակերեսը կունենա կլոր տեսք։ Գծային աղբյուրի դեպքում որը տեղդրված է F կիզակետային գծի վրա, լինզան պետք է լինի ցիլինդրական և դրա ելքային մակերեսը կունենա ուղղանկյան ձև ։ Դիէլեկտրիկ լինզաները լայնաշերտ են քանի որ թեքվածության N ցուցանիշը հաճա;ականության լայն դիապազոնի դեպքւմ ու նույնիսկ ամենաբարձրերի դեպքում կախված չէ հաճախականությունից։

Հատկություն
-----------

Այնուամենայնիվ դրանք քիչ են կիրառվում մեծ քաշի, էներգիայի բավականին մեծ և համեմատաբար ավելի բարձր գնի պատճառով։

Օգտագործում
-----------

Անտենային տեխնիկայի ոլորտում լայն տարածում ունեն մետաղապլաստե լինզաները որոնք ունեն բարձր ֆազային արագություն։ Նման լինզաները կազմվում են մետաղական զուգահեռ թիթեղներից որոնք միմյանցից գտնվում են B հեռավորության վրա և ձևավորում են կորացված մակերես։
Բացի մետաղապլաստե լինզաներից անտենայի տեխնիկայի ոլորտում օգտագործվում է մետաղաէլէեկտրական լինզաներ ֆազային ցածր արագությամբ։ Այս լինզաները պատրաստվում են մետաղական գնդիկներից, կլոր դիսկերից, ուղղանկյուն կամ էլ այլ ձևի թիթեղներից, ինչպես նաև մետաղական ժապավեններից։ Հետևաբար դրանք իրենցից ներկաըացնում են լինզզաներ արհեստական դիէլէկտրիկից։ Պատրաստված է մետաղական գնդիկներից, որոնց տրամագիծը ավելի փոքր է քան ալիքի երկարությեւնը, դևրանք գտնվում են միմըանցից ավելի քիչ հեռավության վրա քան ալիքի երկարությունն է
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավետյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Կոլյա Թորգոմի Ավետյան** (մարտի 18, 1931(1931-03-18), Սարահարթ), հայ ֆիզիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։ ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1984)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1931 մարտի 18-ին, Սպիտակի շրջանի Սարահարթ գյուղում։ 1949 թվականին ավարտել է Սպիտակի թիվ 2 դպրոցը և ընդունվել ԵՊՀ ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետ։ 1955 թվական, ավարտելով ԵՊՀ-ն, աշխատանքի է անցել ընդհանուր ֆիզիկայի ամբիոնում։ 1957 թվականին տեղափոխել է նյпւթի կառուցվածքի ամբիոն և զբաղեցրել սկզբում ասիստենտի, այնուհետև ավագ դասախոսի պաշտոն։ 1960 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի ասպիրանտուրա, 1984 թվականին պաշտանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ 1985 թվականին նրան շնորհվել է դոցենտի կոչում։ 1963 թվականիցից դասավանդում է ԵՊՀ֊ում։

Հեղինակ է շուրջ 60 գիտական հրապարակումների, համահեղինակ «Ատոմային ֆիզիկայի պրակտիկում» (Ե. 1965), «Ատոմային ֆիզիկա (լաբորատոր աշխատանքներ)» (Ե. 2006) ուսումնական ձեռնարկների։ 1980-1982 թվականներին Պետրոս Բեզիրգանյանի և նրա ջանքերով հաջողվել է նախագծել, պատրաստել և փորձարկել մի համակարգ, որը հնարավորություն է տալիս հաշված րոպեների ընթացքում ձևավորել և մոնիտորի էկրանին ցուցադրել բյուրեղային կառուցվածքի արատները։ ԵՊՀ-ն Լենինգրադի «Բուրեվեստնիկ» գիտաարտադրական ձեռնարկության հետ համատեղ պատրաստել և Խորհրդային Միության մի շարք գիտական կենտրոնների է տրամադրել մոտ մեկ տասնյակ այդպիսի համակարգեր։ Այդ աշխատանքների համար 1984 թվականին գործընկերների հետ միասին արժանացել է ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 120։
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Երեսնամյա կինը (վեպ)*** հոդվածին
**Երեսնամյա կինը** (ֆր.՝ La Femme de trente ans), ֆրանսիացի գրող Օնորե դը Բալզակի վեպ։ Վեպն ընդգրկված է հեղինակի Մարդկային կատակերգություն վիպաշարի «Էտյուդներ բարքերի մասին» բաժնում՝ «Մասնավոր կյանքի տեսարաններ» մասում։ Հեղինակն այս վեպի վրա աշխատել է 5 տարի՝ 1829-1834։ Սկզբնական շրջանում ստեղծագործության առանձին հատվածներն իրենցից ներկայացրել են առանձին պատմություններ։ Ավելի ուշ հեղինակը փորձել է դրանք կառուցել մարքիզուհի Ժյուլի դ'Էգելմոնի կանացի կերպարի շուրջ։ «Երեսնամյա կինը» առավել հայտնի է վեպի հայտնի արտահայտությամբ՝ «բալզակյան տարիք»։ «Երեսնամյա կինը» Բալզակին դարձրեց ճանաչված և դարձավ «Մասնավոր կյանքի տեսարաններ»-ի կենտրոնական վեպից մեկը։

Սեփական անձի հանդեպ էգոիստական սերը բացահայտվում է Վիկտորի և Ժյուլիի օրինակներով։

Վեպի կենտրոնական թեմա
---------------------

Կնոջ և տղամարդու միջև առկա սերը, որը ներկայացվում է Ժյուլիի և Վիկտորի, Ժյուլիի և Արթուր Գրենվելի, Ժյուլիի և Շառլ դը Վանդենեսի, Էլեն դ'Էգելմոնի և Վիկտորի օրինակներով, հանդիսանում է վեպի հիմնական թեման։

Ժյուլիի և ամուսնու ընտանեկան հարաբերությունները հենց սկզբից ձախողված էր։ Ժյուլիի հայրը նախապես տեղյակ էր պահել դստերը կապիտան Վիկտոր դ'Էգելմոնի իրական կերպարի մասին։ Երիտասարդ Ժյուլին Վիկտորի մեջ տեսնում է ոչ մարդ, այլ իր հորինած կերպարը։ Ամուսնանալուց հետո միայն ճանաաչում է Վիկտորի իրական դեմքը։

Ժյուլիի հետագա կյանքում մշտապես առկա է լինում նրա զգացմունքների և երջանկության ցանկության միջև ընթացող կռիվ։ Ժյուլին փորձում է հաշտվել իրադարձությունների հետ և ամուսնուն վերադարձնել ընտանիք՝ հանուն իրենց դստեր՝ Էլենի։ Երբ նրա կյանքում հայտնվում է երիտասարդ լորդ Գրենվիլը, մարքիզուհու սովորական կյանքն ասես փոխվում է։ Ժյուլին գիտակցում է, որ սիրում է և սիրված է։ Նա Արթուրին խոստանում է հեռանալ ամուսնուց և նրանից խնդրում է իրեն չանհանգստացնել, հակառակ դեպքում մենաստան կգնա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հեղինակն իր վիպաշարը բաժանել է 3 մասերի՝ Էտյուդներ բարքերի մասին, Փիլիսոփայական էտյուդներ, Վերլուծական էտյուդներ։ Բալզակը «Էտյուդներ բարքերի մասին» բաժինն իր հերթին բաժանեց «Տեսարանների»` մասնավոր, պրովինցիալ, փարիզյան, քաղաքական, ռազմական, գյուղական կյանքի տեսարաններ։ «Մասնավոր կյանքի տեսարաններ» բաժնին է դասվում «Երեսնամյա կինը» վեպը
2. ↑  Վեպի գեղարվեստական վերլուծություն
3. ↑  Բովանդակություն

Աղբյուրներ
----------

* Օնորե դը Բալզակ - Երկերի ժողովածու 10 հատորով, «Մարդկային կատակերգություն», 1-ին հատոր (Հայպետհրատ, Երևան, 1956)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վեպի առանձին գլուխների վերլուծություն (ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 123558848 · GND: 4357058-6 · LCCN: n98093518 · SUDOC: 032549881 · VIAF: 183596217 · WorldCat VIAF: 183596217 |

 |
**Կոլմանսկոպ** (աֆրիկաանս՝ *Kolmanskop* գերմ.՝ *Kolmannskuppe*), քաղաք-ուրվական Նամիբիայում, որը գտնվում է Նամիբ անապատում՝ Լյուդերիցից և Ատլանտյան ափից 10 կմ հեռավորության վրա։

Նամականիշներ գերմանական Հարավ-արևմտյան Աֆրիկայի համար Կոլմասնկոպ 1912 կնիքով

Պատմություն
-----------

1908 թվականին Զաքարիս Լևալը, որն այն ժամանակ երկաթգծի աշխատող էր, ավազի մեջ ադամանդի փոքրիկ հատիկներ հայտնաբերեց։ Հայտնաբերվածը հանձնվեց Օգոստոս Շտաուխին։ Նա ենթադրեց, որ հովտի երկայնքով որտեղ հայնտաբերվեցին ադամանդները, քամին ավազը բերում է Օրանժ գետի մոտակայքից Նամիբ անապատից դեպի հյուսիս։ Հենց այնտեղ փոքրիկ ադամանդները գետը քշում է օվկիանոս և ապա ալեծոփությամբ ափ է տեղափոխվում ավազի հետ մեկտեղ։

Մի քանի տարի անց քաղաքում մեծ տներ, դպրոցներ, հիվանդանոցներ և մարզադաշտ կառուցվեց։ Իսկ ևս մի քանի տարի անց քաղաքը վերածվեց գերմանական օրինակելի քաղաքի։ Սակայն ադամանդի պաշարներն արագ սպառվեցին։ Ինչպես նաև պարզվեց, որ քաղաքում դժվար է ապրել. ջուր չկա, մրրկահողմեր։ Մի քանի տարուց բնակիչները լքեցին քաղաքը։

Այդ օրից Կոլմանսկոպն այդպես էլ կանգնած է լքված վիճակում անապատի կենտրոնում։ Տների մեծ մասն գրեթե լրիվությամբ ծածկված են ավազով։ Թեպետ նամիբիացիները վերջին տասնամյակներում վերականգնեցին որոշ շենքեր, փորձում են քաղաք-թանգարանը լավ վիճակում պահել և էքսկուրսիաներ են կազմակերպում այստեղ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Kolmanskop» Archived 2016-10-27 at the Wayback Machine. Ghost Town Tours.
2. ↑  «Kolmanskop» Archived 2009-07-04 at the Wayback Machine. *Travel Destinations: Just Deserts*, TNT Online
3. ↑  *The King Is Alive*, IMDB

Գրականություն
-------------

* Noli, Gino: *Desert Diamonds*. Gino Noli, Plettenberg Bay 2010, ISBN 978-0-620-40680-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոլմանսկոպի լուսանկարների հավաքածու 2012
**Խրախճանականներ**, հետաքրքրաշարժ բովանդակության խնդիրներ, որոնք սովորաբար առաջադրվում են խնջույքների ու զանազան հավաքույթների ժամանակ։ Խրախճանականների մեծ մասը կարելի է լուծել մեկ անհայտով առաջին աստիճանի հավասարումների միջոցով։ Սակայն, իր ժամանակին, մանավանդ երբ հավասարման գաղափարը դեռևս չկար գիտության մեջ, խրախճանականները լուծվել են բանավոր, տրամաբանորեն, կռահելով (հատկապես կատակ-խրախճանականները) կամ թե ենթադրվելիք պատասխանը փորձելու միջոցով։ Խնդիրն առաջադրողին հետաքրքրում էր ոչ թե լուծման եղանակը, այլ պատասխանը։

Հայ մատենագրությունում խրախճանականներ կան Անանիա Շիրակացու (VII դար), Նիկողայոս Արտավազդի (XIV դար), Կոստանդին Զուղայեցու (XVII դար), Զաքարիա Սարկավագի (XVII դար) և այլ հեղինակների աշխատություններում։ Շատ խրախճանականներ բերնե-բերան, սերնդե-սերունդ անցնելով հասել են մեզ՝ կազմելով հայ ժողովրդական բանահյուսության ձևերից մեկը։ Խրախճանականները կարևոր դեր են խաղացել ժողովրդի մեջ ճշգրիտ գիտությունների հանդեպ հետաքրքրություն առաջացնելու գործում։ Դրանք ունեցել են նաև դաստիարակչական նշանակություն, ժողովրդի մեջ սերմանել են հայրենասիրական զգացմունքներ, ոգևորել, վստահություն ներշնչել սեփական ուժերի հանդեպ։

Խրախճանականները կարևոր տեղեկություններ են պարունակում տարբեր դարերում ժողովրղի պատմելու ոճի ու ձևի, օգտագործած չափման միավորների, տնտեսական փոխհարաբերությունների, մարդկանց զբաղմունքների, տեղանունների, կենդանական ու բուսական աշխարհի, իրադարձությունների, մաթեմատիկական գիտելիքների տարածման աստիճանի մասին։ Ավանդաբար մեզ հասած հնագույն խրախճանականներից բացի, այժմ էլ ստեղծվում են նոր խրախճանականներ, որոնց բովանդակությունն արտացոլում է մարդկային գիտելիքների արդի մակարդակը։ Դրանք մեծապես նպաստում են հատկապես դպրոցականների մտահորիզոնի ընդլայնմանն ու մտավոր ունակությունների զարգացմանը։ Առաջ են եկել նաև նոր տեսակի՝ մասնագիտական խրախճանականներ, որոնք շոշափում են մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի և այլ բնագավառների լուրջ, հաճախ առեղծվածային, հարցեր ու պրոբլեմներ։

Գրականություն
-------------

* Քառասուն խրախճանական (կազմ. Բ. Թումանյանը), Ե. 1970

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 93)։*  |
**Շաբաթվա օրերի** անունները տարբեր լեզուներում կազմված են կամ թվականներից, կամ երկնային մարմինների անուններից։ Եվրոպական լեզուներում երկնային մարմինների անուններից են անգլ.՝ Sunday, գերմ.՝ Suntag «Արևային օր», գերմ.՝ Montag «Լուսնի օր»։ Այդ անունները հայերենում կազմված են թվականներից․ ընդ որում կիրակին շաբաթվա առաջին օրն է, երկուշաբթին ՝ շաբաթվա երկրորդ օր, երեքշաբթին՝ երրորդ օր, այսպես նաև չորեքշաբթի, հինգշաբթի։ Ասորական ծագում ունի ուրբաթ բառը և նշանակում է պատրաստություն, նախապատրաստություն, քանի որ այդ օրն էին մարդիկ անում բոլոր գործերը, որը չէր կարելի անել շաբաթ օրը՝ այն սուրբ պահելու համար։ Մեկ այլ կարծիքով նշանակում է բոթ, սուգ, քանի որ այդ օրը Ադամն ու Եվան վտարվեցին դրախտից։

Ըստ Աստվածաշնչի ՝աշխարհի վեցօրյա արարչագործությունից հետո Աստված յոթերորդ ՝ շաբաթ օրը, հանգիստ առավ․ ահա թե ինչու շաբաթ բառի բուն նշանակությունն է խաղաղություն, դադար, հանգիստ։ Բառը եբրայերենից փոխառությամբ անցել է բազմաթիվ լեզուների՝ sabatum - լատիներենին, sabato - իտալերենին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․ Աճառյան «Արմատական բառարան»


| Շաբաթվա օրեր |
| --- |
| Երկուշաբթի  • Երեքշաբթի  • Չորեքշաբթի  • Հինգշաբթի  • Ուրբաթ  • Շաբաթ  • Կիրակի |
**Անգլիական եղջրափող** (անգլ.՝ English horn, ֆր.՝ cor anglais, գերմ.՝ Englischhorn, իտալերեն՝ corno inglese), փողային երաժշտական գործիք է, որը պատկանում է հոբոյի ընտանիքին։ Այն իր չափսով հոբոյից ավելի մեծ է և հնչողությամբ ավելի ցածր և տաք։

Կառուցվածք և օգտագործում
------------------------

Համեմատելով հոբոյի հետ անգլիական եղջրափողը ավելի երկար է։ Նրա վեջնամասը ավելի լայն է և ունի օվալաձև տեսք։ Անգլիական եղջրափողը համարվում է հոբոյի ընտանիքի ալտային հնչողություն ունեցող գործիքը։

Նրա անունը (անգլիական) ծագել է ֆրանսերեն լեզվի սխալ թարգմանությունից։ Ֆրանսերենում այն պետք է լիներ anglé (կեռ), բայց կատարվել է լսողական սխալ՝ anglé և anglais (անգլիական) բառերի միջև և քանի որ երկու բառերն էլ ունեն նույն հնչողությունը, գործիքի անունը մնացել է «անգլիական»։

Անգլիական բառը թարգմանվել է բոլոր լեզուներում։ Չնայած նրան, որ գործիքի անունը ունի սխալ արմատներ, այնուամենայնիվ այս գործիքը, և դրա տիպի այլ գործիքներ, լայն օգտագործում են ունեցել Անգլիայում։ Այն ունի նմանություններ որսորդական հոբոյի հետ։

Անգլիական եղջրափողը գործածության մեջ է մտել 17-րդ դարից։ Սկզբում այն պատրաստվում էր ինչպես սովորական հոբոյը, միայն ավելի երկար։ Այնուհետև նրան տվել են որսորդական հոբոյի տեսք։ Եղել են նաև անգլիական եղջրափողեր, որոնք ունեցել են անհետացող գործիք կոռնետի տեսքը։

Վերջնական տեսք ունեցող անգլիական եղջրափողերը սկսել են օգտագործել 19-րդ դարից սկսած։ Առաջին կոմպոզիտորները, որոնք սկսել են օգտագործել այս գործիքը նվագախմբում Յոզեֆ Հայդնն ու Քրիստոֆ Գլյուկն են եղել։ Այնուհետև Յոհանն Հումմելը այս գործիքի համար գրել է վիրտուոզ մի կոնցերտ։ Հետագա կոմպոզիտորներից Հեկտոր Բեռլիոզն է, որը այն օգտագործել է իր "Ֆանտաստիկ Սիմֆոնիա"-յում։ Բացի իրենից անգլիական եղջրափող օգտագործել են նաև Ջուզեպպե Վերդին, Ռիխարդ Վագները, Ջոակինո Ռոսսինին, Մորիս Ռավելը, Յան Սիբելիուսը և այլք։ Անգլիական եղջրափողի ամենավառ և ամենահայտնի նվագախմբային պարտիան Անտոնին Դվորժակի 9-րդ սիմֆոնիայի երկրորդ մասում հնչող սոլոն է։

Անտոնին Դվորժակի "Նոր Աշխարհից" սիմֆոնիայի երկրորդ մասի անգլիական եղջրափողի սոլոն
Նվագախմբում անգլիական եղջրափողը հիմնականում նվագում է սոլոներ այն ժամանակ, երբ լռություն է։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Ռիմանի երաժշտական · Ռիմանի երաժշտական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4152282-5 · LCCN: sh85043380 |

 |
Տեսարան հարթակներից, 2012
**Վարենա-Էզինո-Պերլեդո կայարան** (իտալերեն՝ Stazione di Varenna-Esino-Perledo), երկաթուղային կայարան Պերլեդոյում, Իտալիայի հյուսիսային Լոմբարդիա շրջանի Տիրանո-Լեքո երկաթգծի վրա։ Սպասարկում է նաև Էզինո Լարիո (12 կմ հեռավորության վրա) և Վարենա համայնքներին։

Կայարանը բացվել է 1892 թվականին։ Ի սկզբանե կոչվել է Վարենա կայարան, 1935 թվականին անվանափոխվել է Վարենա-Էզինո։
Ուղևորների շենքը դասական ոճի երկհարկանի կառույց է։ Կայանն ունի ուղևորների սպասարկման երկու ռելսուղի։ Նախկինում տարածքում եղել է բեռնափոխադրումների բակ, որի պահեստը դեռևս գոյություն ունի և օգտագործվում է որպես խանութ։

Կայանը ծառայել է տարածաշրջանային գնացքների համար՝ Կալոլցիոկորտե-Լեքո-Կոլիկո-Սոնդրիո ուղղություններ և RegioExpress գնացքներ՝ Միլան-Լեքո-Սոնդրիո-Տիրանո ուղղությունների համար։

Ծառայություններ
---------------

Կայանն ունի՝

* Sala di Attesa Մեկնումների տվյալներով մոնիտոր ունեցող սպասասրահ
* Altoparlanti Գնացքների ժամանման հայտարարում
* Parcheggio Ավտոմեքենաների և մոտոցիկլետների կայանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Order of FS service n. 65, 1935

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վարենա-Էզինո-Պերլեդո կայարան** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոնվեկցիա (այլ կիրառումներ)
Կոնվեկցիայի մեխանիզմը
**Կոնվեկցիա** (լատ. convectio — բերել-հասցնելը, մատուցելը), ջերմության փոխանցում հեղուկներում, գազերում կամ սորուն միջավայրերում՝ նյութի տեղաշարժի հետևանքով։ Տաք, նոսր օդը բարձրանում է, սառը, խիտ օդը իջնում (արքիմեդյան ուժի ազդեցության տակ)՝ մի քանի մ/վ-գ մինչև 20-30 մ/վ արագությամբ։ Կոնվեկցիան հզոր կարկտաբեր՝ կույտաանձրևային ամպերի առաջացման նախապայմանն է։ Վերընթաց հոսանքների ժամանակ բարձրացող օդն ընդարձակվում է և յուրաքանչյուր 100 մ բարձրանալիս սառչում է 1 °C-ով (չոր ադիաբատ գրադիենտ)։ Գոլորշիների խտացումն սկսվելուց հետո, թաքնված ջերմության անջատման շնորհիվ, յուրաքանչյուր 100մ-ի վրա օդը տաքանում է աստիճանի մի քանի տասնորդական մասով (խոնավ ադիաբատ գրադիենտ)։ Տարբերում են բնական (կամ ազատ) և ստիպողական կոնվեկցիա։ Բնական կոնվեկցիայի ժամանակ նյութի տեղաշարժը կատարվում է միայն միջավայրի տարբեր մասերում ջերմաստիճանների (հետևաբար և խտությունների) տարբերության հետևանքով։ Ստիպողական կոնվեկցիան հիմնականում պայմանավորված է արտաքին գրգռիչի (պոմպ, խառնիչ և այլն) ազդեցությամբ։ Կոնվեկցիայի շնորհիվ տեղի է ունենում հեղուկների և գազերի տաքացում, ինչպես բնական պայմաններում (մթնոլորտում, օվկիանոսում), այնպես էլ զանազան տեխնիկական սարքավորումներում։ Ազատ Կոնվեկցիան բնորոշ է Սևանի ավազանին, որտեղ տարվա տաք եղանակին լեռնալանջերի և լճի մակերևույթի տարբեր տաքացվածության պայմաններում ձևավորվում են տաք, խոնավ օդի վերընթաց հոսանքներ՝ նպաստելով կույտւսանձրևային ամպերի առաջացմանը, և հաճախ ուղեկցվում հորդառատ անձրևներով։ Ազատ Կոնվեկցիան հատուկ է նաև Արարատյան դաշտին, ապրիլ-սեպտեմբերին (ցերեկային ժամերին) մակերևույթի սաստիկ տաքացման հետևանքով դիտվում են վերընթաց հոսանքներ, որոնք առաջացնում են կարկտաբեր ամպեր, դրանով են պայմանավորված Արարատյան դաշտում հաճախ դիտվող կարկտային տեղումները։ ՀՀ տարածքում ստիպողական Կ. հիմնականում դիտվում է Գեղամա, Վարդենիսի, Զանգեզուրի լեռնային շրջաններում՝ հարավից ու հարավարևմուտքից աշնանն ու գարնանը ներթափանցող մթնոլորտային ճակատների դեպքում։ Լեռնային ռելիեֆի պայմաններում Կոնվեկցիան ընթանում է 2 փուլով՝ լեռնալանջերի շրջահոսման ժամանակ տեղի է ունենում օդի ստիպողական բարձրացում, ապա, հասնելով ջրային գոլորշու խտացման մակարդակին, ջերմության անջատման հետևանքով զարգանում է նաև ազատ Կոնվեկցիա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 579)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Կոնստրուկտիվ մաթեմատիկան** տալիս է լուծում այն խնդիրներին, երբ անհրաժեշտ է գտնել մաթեմատիկական խնդիր, որպեսզի ապացուցես, որ այն կա։

Լայն իմաստով՝ այն մաթեմատիկական ուղղությունների համախումբ է, որոնք չեն հիմնվում անվերջ բազմությունների տեսության վրա և որպես հիմք ընդունում են ավելի կոնկրետ ֆիզիկական իմաստ ունեցող մաթեմատիկական գաղափարներ և եղանակներ։ Այս իմաստով կոնստրուկտիվ մաթեմատիկան ընդգրկում է ինտուիցիոնիզմը և մի քանի այլ ուղղություններ։

Նեղ իմաստով՝ կոնստրոկցիոն մաթեմատիկայի ուղղություն, որը հիմնվում է ալգորիթմի ճշգրտված գաղափարի վրա։ Կոնստրոկցիոն մաթեմատիկայի ստեղծման գաղափարը տվել է Լ. է. Բրաուերը (1907—1908), նրա ձևավորումը կապված է Թ. Սկոլեմի, Կ. Դյոդելի, Ա. Չյորչի, Ա. Թյուրինգի, է. Պոստի, Ս. Կ. Կլինիի, հետագայում Ա. Ա. Մարկովի և Ն. Ա. Շանինի հետազոտությունների հետ։

Կոնստրուկցիոն մաթեմատիկայում դիտարկվում են միայն կոնստրուկտիվ օբյեկտներ, որոնք կառուցվում են վերջավոր քանակությամբ տարրական մասերից կառուցման որոշակի եղանակների միջոցով (օրինակ, բնական թվերը, կոնտակտային սխեմաները, հաշվողական մեքենաների ծրագրերը)։ Ավանդական ձևով սահմանված իրական թվերը, ընդհանրապես ասած, չեն կարող ներկայացվել որպես կոնստրուկտիվ օբյեկտներ։ Այդ օբյեկտների ձևափոխությունները, հատկությունները, հարաբերությունները սահմանվում են ալգորիթմների միջոցով։

Կոնստրուկտիվ օբյեկտների մասին ասույթները ձևավորվում են և ապացուցվում կոնստրուկտիվ տրամաբանության եղանակներով։ Նշված սկզբունքներով հաջողվել է կառուցել զանազան կոնստրուկտիվ տեսություններ՝ կոնստրուկտիվ թվաբանությունը, անալիզը, տոպոլոգիան, հանրահաշիվը, ֆունկցիոնալ անալիզը և այլն։ Կոնստրուկտիվ քննարկումը հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից դիտարկել նշված մաթեմատիկական տեսությունների հիմնական գաղափարները և փաստերը, հայտնաբերել և ընդհանրացնել այն դրույթները, որոնք նշում են կոնկրետ հաշվարկումների կատարման հնարավորությունը և այս պատճառով հատուկ նշանակություն ունեն կիրառումների համար։ Արդի կոնստրուկտիվ մաթեմատիկայի արդյունքները ցույց են տալիս զգալի տարբերությունը կոնստրոկտիվ մաթեմատիկայի տեսությունների և ավանդական ոչ կոնստրուկտիվ մաթեմատիկայի համապատասխան տեսությունների միջև։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 577)։*  |
Կաուտյալա դաստակերտ
**Կաուտյալա դաստակերտ** էստ․՝ Kautjala mõis, գերմ.՝ Kautel), քաղաքային նախկին դաստակերտ Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Ռաե շրջանում։

Պատմություն
-----------

Կաուտյալա դաստակերտը հիմնադրվել է XVII դարի վերջին, երբ այն առանձնացվել է Ռաե դաստակերտից։ Հիմնադրումից մինչև 1919 թ. ազգայնականացումը դաստակերտը պատկանել է Տալլին քաղաքին։

Դաստակերտի գլխավոր շինությունը միհարկանի քարե շենք է, որ կառուցվել է 1850 թվականին։ Տարտուի խճուղուց դեպի Կաուտյալա դաստակերտն էր ձգվում 1.8 կմ երկարությամբ ճանապարհ։

Դաստակերտի օժանդակ կառույցները հիմնականում գտնվել են գլխավոր մասնաշենքի կողքերին։ Վերջինիս շուրջը տարածվում էր ոչ մեծ այգի։

Ներկայումս Կաուտյալա դաստակերտը քիչ թե շատ պահպանել է իր սկզբնական տեսքը, իսկ օժանդակ շինությունները հիմնականում վերակառուցվել են։ Դաստակերտից արևելք գտնվող կառույցների մեծ մասը ներկայումս օգտագործվում է որպես ֆերմա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Kautjala mõis»։ *Portaal "Eesti mõisad"*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kautaja mõis(էստոներեն)
«Scotch»
**Scotch**, ցելոֆանե հիմքով կպչուն ժապավենի տարատեսակ է, որի մի կողմը սոսնձի շերտ ունի։ «Scotch» և «Scotch Tape» - 3M ընկերության գրանցված ապրանքանշանն են։

Պատմություն
-----------

1923 թվականին Ռիչարդ Դրյուն ընդունվում է Minnesota Mining and Manufacturing (այժմ կոչվում է 3M) ընկերության լաբորատորիա, որը զբաղվում էր հղկաթղթի արտադրությամբ։ Ընկերությունը փորձեր էր կատարում ցելոֆանով։ Ռիչարդ Դրյուին հանձնարարված էր հետևել «Wetordry» հղկանյութի օգտագործմանը ավտոարհեստանոցներում։

«Scotch»-ի 1930 թվականի փաթեթավորումը
Դրյուն նկատում է, որ ավտոմեքենան երկու կամ ավելի գույներով ներկելիս գունաբաժան գծերը ուղիղ չեն ստացվում և խոստանում է օգնել։ 1925 թվականին Դրյուն ավտոարհեստանոց է բերում մեկ կողմը սոսնձով ցելոֆանե 5 սմ լայնությամբ կպչուն ժապավեն, որը ներկից խոնավանալով ճմրթվում էր։ Վարպետը նկատեց, որ դրա պատճառը ժապավենի մասամբ սոսնձված լինելն էր (սոսինձը ժապավենի երկու եզրերին էր քսված)։

Ռիչարդ Դրյուն մի շարք տեխնիկական հարցեր լուծեց և 1930 թվականի սեպտեմբերի 8-ին առաջին փորձնական նմուշը ուղարկեց Չիկագո։ 1932 թվականին Ջորջ Բորդենը «Scotch»-ի ժապավենին կցեց կտրող դանակ։

Անվանում
--------

Չնայած իր անվանը (անգլ.՝ Scotch շոտլանդական) «Scotch»-ը ոչ Շոտլանդիայում է ստեղծվել, ոչ էլ շոտլանդացու կողմից։ Սկզբում «Scotch»-ի միայն եզրերն էին սոսնձված։ Քանի որ շոտլանդացիները հայտնի են խնայողությամբ, ապա ամերիկացները «շոտլանդական» - «scotch» անվանեցին ժապավենը։ Հետագայում «Scotch»-ը դարձավ ապրանքանիշի պաշտոնական անվանումը։

Տեսակներ և օգտագործում
----------------------

«Scotch»-ի արտադրատեսակը ժամանակի ընթացքում մեծացել է։ «Scotch»-ը արտադրվում է ոչ միայն թափանցիկ, այլև գունավոր և տարբեր լայնության՝ նախկին ստանդարտ 2 դույմի (5 սմ) փոխարեն։ Արտադրվում է նաև երկկողմանի «Scotch»։ Օգտագործվում է ամենատարբեր ոլորտներում։ Խոշոր ընկերությունները իրենց արտադրանքը փաթեթավորելու համար օգտագործում են հատուկ՝ իրենց լոգոտիպով «Scotch»։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Scotch»-ի պատմությունը Archived 2009-10-31 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* 3M ընկերության կայքը (անգլ.)
* «Scotch»-ով նկարներ Archived 2008-10-05 at the Wayback Machine. (ռուս.)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Scotch***էջը Վիքիպահեստում |
|  |
| --- |
| **Քաղաքային ծիծեռնակ** |
| Քաղաքային ծիծեռնակՔաղաքային ծիծեռնակ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | Ծիծեռնակներ (Hirundinidae) |
| **Ցեղ** | **Delichon** |
| **Տեսակ** | **Քաղաքային ծիծեռնակ** *(D. urbicum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Delichon urbicum***Linnaeus, 1758 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Ծիծեռնակ քաղաքային** (*Delichon urbicum*), ծիծեռնակների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Քաղաքային ծիծեռնակի մարմնի վերին մասը կապտասև է՝ մետաղափայլով, նախորդ տեսակի համեմատությամբ՝ պոչը կարճ է, մկրատաձև կտրվածքով։ Մեջքի, պոչի մակերեսը և որովայնը սպիտակ են։ Քաշը՝ 20-22 գ, թևի երկարությունը՝ 97-118 մմ։

Բնադրում
--------

Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Տարածված է առավելապես լեռնային շրջաններում, որտեղ կան լերկ, զառիթափ ժայռեր։ Բնակվում է նաև մարդու հարևանությամբ։ Բնադրվում է գաղութներով։ Բույնը ծեփում է ցեխից՝ ժայռերի կամ շենքերի պատերին, կարող է բնադրվել նաև ոչ մեծ խմբերով։ Խոշոր գաղութներում կարելի է հաշվել 100-500 բույն։ Բույնը նման է կիսագնդի։ Բազմանում է մայիսից մինչև հուլիս, տալիս է երկու սերունդ, դնում է 4-6 սպիտակ ձու։ Քաղաքային ծիծեռնակներին հաճախ կարելի է տեսնել մեծ և փոքր խմբերով էլեկտրալարերին նստած։ Ծիծեռնակների մյուս տեսակների համեմատությամբ՝ ավելի հաճախ իջնում է գետնին։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է միջատներով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իսրայելում, Հիմալայներում, Բիրմայում, Աֆրիկայում, Սիբիրում, Ենիսեյի ստորին հոսանքում, Սախալինում, Կուրիլյան կղզիներում, Կենտրոնական Ասիայում, Հարավային Կովկասում։

Պատկերասրահ
-----------

* Delichon urbicum
* Քաղաքային ծիծեռնակՔաղաքային ծիծեռնակ
* Delichon urbicum *Delichon urbicum*
* Քաղաքային ծիծեռնակի բույնըՔաղաքային ծիծեռնակի բույնը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Ս. Ադամյան (1988)։ *Հայաստանի թռչունները*։ Երևան: «Արևիկ»։ էջ էջ 17


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4169275-5 · NKC: ph1162147 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մոսկովյան փողոց (այլ կիրառումներ)

**Մոսկովյան փողոց** (ռուս.՝ Улица Московская), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայի պատվին։ Քաղաքի հնագույն փողոցներից է։ Սկիզբ է առնում Բոլշայա Պրոլետարսկայա և 1-ին Զագոֆմանսկայա փողոցների հանգույցից և ավարտվում՝ միանալով Վոկզալնայա փողոցին։ Երկարությունը 1,4 կիլոմետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Մոսկովյան փողոցը սկսվում է Բոլշայա Պրոլետարսկայա և 1-ին Զագոֆմանսկայա փողոցների հանգույցից, հատում է Գնիլուշա գետը, Մոսկովսկո-Մեժևոյ, Գրիբոյեդովի, Դոբրոլյուբովի, Վոդոպոյնի նրբանցքները, Խորհրդային բանակի փողոցը և ավարտվում՝ միանալով Վոկզալնայա փողոցին։ Երկարությունը 1400 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 65 շինություն։

Մոսկովյան փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346357։

Փողոցն անվանվել է Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայի պատվին։ Քաղաքի ամենահին փողոցներից է։ Սկսել է ձևավորվել 19-րդ դարի 80-ական թվականներին և «Սուլին» կայարանը կապում էր գործարանային բնակավայրի հետ։ Այնտեղ ապրում էին առևտրով զբաղվող հարուստ կազակները՝ Դենիսովները, Դուլինները, Իլյիչովները, Սվիդովսկիները, Չուգունովները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Улица Московская»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Московская в Красном Сулине
* Подробная карта Улица Московская, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс 346356 — Красный сулин, Ростовская область Archived 2019-04-09 at the Wayback Machine.

Գրականություն
-------------

* Мякинченко, В.А. Сулин и сулинцы: словарь-справочник / В.А.Мякинченко. – Красный Сулин, 2002. – 180 с.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արաքս (այլ կիրառումներ)

**Արաքսի միջլեռնային իջվածք**, տեկտոնական և լեռնագրական խոշոր միավոր Հայկական լեռնաշխարհում։ Ձգվում Է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք՝ Արաքսի միջին հոսանքի երկարությամբ՝ Ախուրյանի գետաբերանից մինչև Ջուլֆայի կամարածալք բարձրացումը։

Բնութագիր
---------

Երկարությունը 200 կմ է, լայնությունը՝ 30-35 կմ։ Իջվածքի կազմավորումն սկսվել Է օլիգոցենում, ձևավորվել նեոգենանթրոպոգենում, որոնց ծովային, լճային ու հրաբխային նստվածքները ծածկում են իջվածքի հիմքը։ Իջվածքը կազմված Է թաղված բարձրացումներից ու մի շարք ճկվածքներից։

Նորագույն տեկտոնական շարժումների ընթացքում Փոքր Կովկասի ընդհանուր բարձրացումն ուղեկցվել է Արաքսի միջլեռնային իջվածքի հարաբերական իջեցումով։ Ցայսօր շարունակվող տեկտոնական շարժումների հետևանքով իջվածքում տեղի են ունեցել ուժգին երկրաշարժեր (Դվինի՝ 893, Գառնու՝ 1679, Մասիսի՝ 1840, Երևանի՝ 1932)։ Արաքսի միջլեռնային իջվածքում կան քարաղի, շինանյութերի, հանքային և արտեզյան ջրերի հարուստ պաշարներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 704.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 704)։*  |
Նովգորոդյան երկրի վեչե
**Վեչե** (հին սլավոներեն՝  վետ-խորհուրդ), ժողով հին և միջնադարյան Ռուսիայում ընդհանուր կարևորագույն հարցեր քննարկելու համար։ Առաջացել է սլավոնների ցեղային ժողովներից։ Հին ռուսական պետության կազմավորմամբ ֆեոդոլական ավագանին Վեչեի միջոցով սահմանափակում էր իշխանի իշխանությունը։ Վեչեն Ռուսիայում լայն տարածում է գտել ֆեոդոլական մասնատվածության ժամանակաշրջանում (11-րդ դարի 2-րդ կես-12-րդ դար)։

Տարեգրություն
-------------

Տարեգրության մեջ վեչեն առաջին անգամ հիշատակվում է Բելգորոդում՝ 997 թվականին, Նովգորոդյան երկրում՝ 1016 թվականին, Կիևում՝ 1068 թվականին, Վոլինի Վլադիմիրում՝ 1097 թվականին, Ռոստովում՝ 1157 թվականին են։ Վեչեին էր պատկանում պատերազմի և հաշտության, իշխանների հրավիրման ու հեռացման, վարչական, դատական և ռազմական վարչության բարձրագույն ներկայացուցիչների ընտրության, տարբեր իշխանությունների և երկրների հետ հարաբերություններ հաստատելու, պայմանագրեր կնքելու, օրենքներ ընդունելու իրավունքը և այլն։ Ժողովրդական ժողովները սովորաբար հրավիրվում էին վեչեի զանգի միջոցով իշխանության ներկայացուցիչների կամ քաղաքացիների նախաձեռնությամբ, չէին կրում պարբերական բնույթ, ունեին իրենց մշտական հավաքատեղին։ Վեչեում որոշումներն ընդունվում էին ոչ թե քվեարկությամբ, այլ բոլոր մասնակիցների հավանություն արտահայտող բացականչություններով։ «Ավագ» քաղաքների վեչեների որոշումները պարտադիր էին «կրտսեր» քաղաքների, «արվարձանների» համար (օրինակ, Պսկովի վաչեն ենթարկվում էր Նովգորոդին մինչև Պսկովի առանձնանալը)։ Վեչեներ էին հրավիրում նաև խոշոր քաղաքների առանձին թաղամասերում։ Վեչեն իսկական ժողովրդական իշխանություն չէր․ փաստական իշխանությունը պատկանում էր ֆեոդոլական ավագանուն և քաղաքային վերնախավին։ Նովգորոդում գոյություն ուներ հատուկ «տերերի խորհուրդ», որի անդամներն էին ֆեոդոլական ավագանու ներկայացուցիչները, նրանց էլ պատկանում էր իրական իշխանությունը քաղաքում։ Հյուսիս-Արևմուտքում Ռուսիայում, ուր քաղաքները թուլացել էին մոնղոլ-թաթարական ավերիչ արշավանքների հետևանքով, ամրացող մեծ իշխանական իշխանությունը արդեն 14-րդ դարի վերջին վերացրեց վաչեն, թեև դասակարգային պայքարի սրման ժամանակ ժողովրդական ժողովները քաղաքներում հաճախ ընդունում էին վեչեի բնույթ (ապստամբությունները Տվերում 1293 և 1327 թվականին, Մոսկվայում 1382, 1445 և 1547 թվականին, և այլն)։ Վեչեի կարգը առավել հարատևեց Նովգորոդյան (մինչե 1478) և Պսկովյան (մինչև 1510) ֆեոդոլական հանրապետություններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 378)։*  |