**Սաադա** (արաբ․՝ صعدة‏‎‎; անգլ.՝ Sadah), քաղաք Եմենում։ Եմենի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող համանուն Սաադա մուխաֆազայի վարչական կենտրոնն է (մայրաքաղաքը) և Եմենի հյուսիսարևմտյան մասի գլխավոր քաղաքը։

Պատմություն
-----------

Հին ժամանակներից Սաադան տեղակայված էր հյուսիսի և հարավի միջև առևտրային ճանապարհների խաչմերուկում։ Նախկինում քաղաքը հայտնի էր որպես Կարնա (Κάρνα)՝ Մինսկյան պետության մայրաքաղաք։ Քաղաքով անցնում էին քարավանային ուղիներ հարավից դեպի ժամանակակից Սաուդյան Արաբիայի տարածք։

Հենց այստեղ է 9-րդ դարում Իմամ Ալ-Հադի Յահյա բեն Ալ-Հուսեյն բեն Ալ-Քասիմը սկսել զեյդիտություն քարոզել։ Զեյդիտների ժամանակաշրջանում (860-1962 թվականներին) շուրջ 1200 տարվա ընթացքում, Սաադան Եմենի զեյդիտների կրոնական կենտրոնն էր, իսկ 1962 թվականի հեղափոխությունից հետո Սաադա նահանգը կենտրոնական քաղաքի հետ միասին մնացել է զեյդիտների միակ հենակետը։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Ծովի մակերևույթից բարձր է 1875 մետր, իսկ ծովի մակերևույթից բացարձակ բարձրությունը 1836 մետր է։

Քաղաքը գտնվում է անապատում։ Տեղակայված է Սահար և Մաար լեռների միջև՝ Սաուդյան Արաբիայի սահմանից 80 կմ հեռավորության վրա։ Սաադան ավանդաբար եղել է վարչական և առևտրային կենտրոն Եմենի հյուսիսում՝ Սաուդյան Արաբիա տանող ճանապարհին։

Քաղաքի նկարագրություն
---------------------

Սաադայի ամենանշանավոր հնագույն կառույցներից մեկը 16-րդ դարում կառուցված կավից պարսպապատն ։ Լինելով Եմենի կարևորագույն պատմական հուշարձաններից մեկը՝ այն գրեթե ամբողջությամբ պահպանվել է։ Երկարությունը հասնում է 3326 մետրի։ Պատն ունի չորս դարպաս և 52 աշտարակ։ Նրա բարձրությունը 8 մետր է։ Իր նշանակությամբ կառույցը հավասարեցված է Սանայի պատերին։

Քաղաքի ճարտարապետական զարդը Ալ-Հադի պահպանված հնագույն մզկիթն է, որը գտնվում է պարսպապատերի ներսում։ Սա Եմենի հնագույն և ամենագեղեցիկ մզկիթներից մեկն է։ Այն կառուցվել է 9-րդ դարում Իմամ Ալ-Հադի Յահյա բեն Ալ-Հուսեյն բեն Ալ-Քասիմին կողմից, որը զեյդիտների դինաստիայի հիմնադիրն է։ Մինչ օրս մզկիթը շարունակում է մնալ զեյդիտների կարևոր ուսումնական կենտրոնը, որտեղ գտնվում է նրանց սրբավայրը՝ Իմամ Ալ-Հադի Յահյա բեն Ալ-Հուսեյն բեն Ալ-Քասիմի դամբարանը։

Պարսպի ներսում կարելի է տեսնել կավե բազմաթիվ հնագույն կառույցներ, որտեղ այժմ գտնվում են կառավարական հաստատությունները, մեդրեսեն և շուկաները։ Սաադայի շուկաներում վաճառվում են օճառի քարից (ստեատիտ) պատրաստված հայտնի կաթսաներ։

Միջնադարյան քաղաքը կառուցված է տոփած կավից, իսկ շուրջն աճում է աղմկոտ նոր քաղաք՝ տիպիկ արաբական հարաբերություններով, ավտոտնակներով փողոցներով, արհեստանոցներով և մանրածախ խանութներով։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Քաղաքի տեսարժան վայրերից են․

* հին կավե շինություններ՝ ներառյալ մինչև 4 հարկանի տներ,
* 16-րդ դարի քաղաքային պարիսպը, որը շրջապատում է հին քաղաքը,
* Ալ-Հադի մզկիթը,
* Սաադայից 10 կմ հյուսիս՝ Ալ-Թալ գյուղում, ամեն շաբաթ օր բացվում է շուկա, որը համարվում է երկրում ամենամեծերից մեկը։
* Ակիմ գյուղի հյուսիս-արևմտյան այգիներից 60 կմ հեռավորության վրա պահպանվել է հնագույն ամրոց, որը հսկում էր Արաբական թերակղզու ներքին շրջաններից հարավ գնացող առևտրականներին։

Բնակչություն
------------

Հրեա կին Սաադայում. 1986 թվականի օգոստոս
Հրեաները Սաադում. 1986 թվականի օգոստոս
17-20-րդ դարերին եղել է եմենցի հրեաների հոսք, և Իսրայելը կարող էր ամրապնդել իր հատուկ հրեական ազդեցությունը Եմենում և, նույն չափով, Սաադա քաղաքում։ Հրեաները տնտեսապես ազդել են քաղաքի ճակատագրի վրա՝ որպես առևտրականներ և արհեստավորներ, և հատկապես արծաթագործության մեջ, ինչը նպաստել է Սաադայի կայուն վերականգնմանը։

Ներկայումս շրջակա տարածքի ցեղերը որոշում են քաղաքի ճակատագիրը։ Ամեն կիրակի անցկացվում են շուկաներ։ Շուկայում կարելի է գտնել գորգեր, արծաթյա իրեր, էլեկտրոնային սարքավորումներ, շատ այլ ապրանքներ։

2013 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 70 203 մարդ։

*Քաղաքի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների.*

| 1994 | 2004 | 2013 |
| --- | --- | --- |
| 27 621 | 49 422 | 70 203 |

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսարան դեպի Սաադա քաղաքՏեսարան դեպի Սաադա քաղաք
* Սաադա քաղաքի ճարտարապետության տարրերըՍաադա քաղաքի ճարտարապետության տարրերը
* Պար Սաադա քաղաքումՊար Սաադա քաղաքում
* Մզկիթ ՍաադայումՄզկիթ Սաադայում
* Պար Սաադա քաղաքումՊար Սաադա քաղաքում
* Սաադայի գերեզմանոցըՍաադայի գերեզմանոցը
* Սաադա քաղաքի գերեզմանատունըՍաադա քաղաքի գերեզմանատունը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "Саада (Йемен) - климат, описание". Svali.ru Данио-Пресс 2005. 11.12.2008.
2. ↑  "Sa`dah, Yemen Page" (in անգլերեն). Fallingrain Global Gazetteer. Արխիվացված է the original 2013 թ․ մայիսի 21-ին. Retrieved 2013 թ․ մայիսի 16. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. 1 2  Азия. Йемен. Саада.
4. ↑  "Arabische Halbinsel".
5. ↑  "Şa'dah" (in անգլերեն). World Gazetteer. Արխիվացված է the original 2013 թ․ փետրվարի 12-ին. Retrieved 2013 թ․ փետրվարի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Գրականություն
-------------

* Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4