**Ախիջանենց Աղազար դի Խաչիկ** (1690, Նոր Ջուղա - 1750, Ղզլար, Աստրախանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), հայ ազատագրական շարժման և հայոց զորքի վերստեղծման ականավոր գործիչ, առաջին հայ գեներալը ռուսական բանակում (ռուսական աղբյուրներում հայտնի է Լազար Խրիստոֆորով անունով)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Նոր Ջուղայում, վաճառականի ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Խաչիկ աղան, եղել է Նոր Զուղայի հայ համայնքի ղեկավարներից։ Ախիջանենց Աղազարը իր սկզբնական կրթությունն ստացել է տեղի Ամենափրկիչ վանքի դպրոցում։

1721-1722 թվականներին պարսկա-աֆղանական պատերազմի ժամանակ մասնակցել է Նոր Ջուղայի հայերի ինքնապաշտպանության ջոկատների կազմակերպմանը։ Հենց այդ ջոկատների շարքերում էլ նա ձեռք է բերել իր առաջին ռազմական գիտելիքներն ու փորձը։ Երբ Աֆղանստանի էմիր Միր Մահմուդը գրավեց Նոր Ջուղան, Ախիջանենց Աղազարը 1722 թ.-ի աշնանն իր զինված ջոկատով անցավ Գիլանում գործող ռուսական զորքերի կողմը՝ հայ ժողովրդի մղած ազատագրական պայքարին նպաստելու։

Ռուսներին համագործակցող հայերից կազմված ջոկատների ղեկավարներ Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենցի և Այվազ Աբրահամովի հետ համաձայնության է եկել հայկական ջոկատները միավորելու վերաբերյալ։ Հայկական էսկադրոնի առաջին հրամանատարի՝ Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենցի զոհվելուց հետո (1724 թ.) զորամասի ղեկավարությունը ստանձնել է Ախիջանենց Աղազարը։ Նրա ջանքերի շնորհիվ Հայկական էսկադրոնի մարտական ուժերի թիվը հասել է 700 հոգու, որոնց զինման, հանդերձավորման ու պարենավորման գործը հոգացել է մինչև 1728 թ.-ը։ Իր զորամասով ակտիվ մասնակցել է ռուսական զորքերի Կասպիական արշավանքի (1722–1735 թթ.) բոլոր ճակատամարտերին։ Խիզախության, հավատարիմ ծառայության համար արժանացել է պարգևների։

Ռուսաստանի Զինվորական կոլեգիայի հատուկ միջնորդությամբ, Աննա Յոհանովնա կայսրուհու հրամանով, նրան փոխգնդապետի աստիճանից 1734 թվականին միանգամից շնորհվել է գեներալ-մայորի կոչում։ Ախիջանենց Աղազարը վայելել է զինվորների հարգանքը և ռուսական բարձրաստիճան հրամանատարության վստահությունը, եղել է ռուսական զորքերի հետ համագործակցող հայկական ու հայ-վրացական բոլոր զորաբաժինների սպայական կազմի ճանաչված ղեկավարը։ Նա միացնող օղակ է եղել Կասպից ծովի ավազանում գտնվող ռուսական զինված ուժերի հրամանատարության և Հայաստանում մարտական գործողություններ ծավալած հայոց զորքերի միջև։ Երեք անգամ (1734 թ. 1736 թ. 1742 թ.) այցելել է Պետերբուրգ։ Մահացել է Ղզլար քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

Գրականություն
-------------

* Собрание актов, относящихся к обозрению истории армянского народа, т. 1, М. 1833
* Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 годы, ч. 1, СПБ, 1869
* Эзов Г. А. Сношения Петра Великого с армянским народом, СПБ, 1898
* Армянское войско в ХVIII веке. Из истории армяно-русского военного содружества (Исслед. н док.), Подготовил к изд. А. Н. Хачатурян, Е. 1968.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 200)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17226 |

 |