**Դասական (իսպանական, վեց լարային) կիթառ,** լարային գործիք։ Կիթառների ընտանիքի գլխավոր ներկայացուցիչն է, իսկ ակուստիկ կիթառներինը՝ մասնավորապես։ Այն իր ժամանակակից տեսքով գոյություն ունի 18-րդ դարի երկրորդ կեսից և օգտագործվում է որպես մենակատար, անսամբլ և ուղեկցող գործիք։ Կիթառն ունի գեղարվեստական և կատարողական մեծ հնարավորություններ և տեմբրերի լայն տեսականի։

Դասական կիթառն ունի վեց լար, որոնց հիմնական դասավորվածությունն է՝ *e1, h, g, d, A, E* (մի մեծ օկտավա, լյա, ռե փոքր օկտավա, սոլ, սի, մի առաջին օկտավա)։ Երաժշտության մի շարք վարպետներ փորձել են լրացուցիչ լարեր ավելացնել (Ֆերդինանդո Կարուլիի և Ռենե Լաքոթի տասը լարային կիթառը, Վասիլի Լեբեդևի տասնհինգ լարային կիթառը, ինը լարային կիթառը, ռուսական ակուստիկ նոր կիթառը և այլն), սակայն նման գործիքները լայն տարածում չեն ունեցել։

Բնութագրեր
----------

Դասական կիթառն ունի մի շարք յուրահատկություններ․

* Այն ակուստիկ գործիք է։ Ձայնն ուժեղանում է միայն փայտե կորպուսով։
* Օգտագործվում են սինթետիկ թելեր՝ նեյլոն, ավելի քիչ՝ ածխածին։ Պատմականորեն մինչև պոլիմերների գյուտն օգտագործվում էին այսպես կոչված «աղիքային» լարերը կենդանիների աղիքներից, որոնք այսօր հազվադեպ են օգտագործվում։ Դասական կիթառի լարերը «գլուխներ» չունեն պոչին ամրացնելու համար. վրան ամրացվում են հատուկ հանգույցով, որը ձգված վիճակում է հանգույցի հատվածների միջև շփման ուժով։ Դասական կիթառին մետաղական լարեր ամրացնելն անընդունելի է, քանի որ դրանք պահանջում են մի քանի անգամ ավելի մեծ լարվածություն նույն ձևի կարգավորման համար, ինչը դեֆորմացնում է գործիքը, քանի որ նախատեսված չէ դրա համար։
* Դասական կիթառի կորպուս պատրաստելու համար փայտի ամենատարածված տեսակներն են՝ վարդափայտ կամ կարմրափայտ՝ մեջքի և կողքերի համար, եղևնի կամ մայրի՝ վերևի համար։ Գրիֆը կարելի է պատրաստել մայրու կամ կարմրափայտ ծառից։
* Կիթառի գրիֆն ավելի լայն է, որը թույլ է տալիս ավելի հեշտ սեղմել տվյալ նոտան, իսկ մյուս կողմից, ավելի շատ ջանք է պահանջում նվագելիս (օրինակ, բարե)։
* Սովորաբար կիթառ նվագում են մատներով։ Հաճախ կիթառահարները նվագելիս օգտագործում են նաև եղունգները, ինչը նրանց թույլ է տալիս ավելի վառ ձայնի հասնել։ Այնուամենայնիվ, դասական կիթառը կարելի է նվագել նաև կնտնտոցի միջոցով, ինչպիսին է ֆլամենկոն։
* Լադերի նշիչները գրիֆի վրա տեղակայված են կողային մասից, այլ ոչ թե գրիֆի հարթության վրա։ Սա ավելի շատ համապատասխանում է կիթառի խիստ դիզայնին։ Ավելի թանկ գործիքների վրա նշիչները կարող են նույնիսկ բացակայել։
* Դասական կիթառները կիթառի գլխամասի և կորպուսի միջև ունեն ընդամենը 12 լադ, այլ ոչ թե 14, ինչպես մնացածը։
* Սովորաբար դասական կիթառները պատրաստվում են առանց պլաստմասե ափսեի լարերի տակ։ Դա անհրաժեշտ չէ, քանի որ չկա ոչ մի կնտնտոց, որը կարող է վնասել կորպուսը, և վերին տախտակի յուրաքանչյուր լրացուցիչ մանրուք վատացնում է դրա ակուստիկան։ Բացառություն են կազմում ֆլամենկո կիթառները, որտեղ կորպուսին հաճախ հարվածում են մատներով և եղունգներով, ուստի այնտեղ նման պլաստմասե ափսեն պարզապես անհրաժեշտություն է։
* Դասական կիթառ նվագելիս սովորաբար չեն օգտագործվում խոսափողներ կամ ուժեղացուցիչներ։ Սակայն մեծ տարածքներում կամ աղմկոտ մթնոլորտում օգտագործվում են սովորական խոսափող, պիեզոէլեկտական ձայնահաղորդիչներ՝ ամրացված վերին տախտակի վրա, շեմային կամ կոնտակտային սենսորներ։ Որոշ մոդելներում ձայնահաղորդիչներով տոնային բլոկները կարող են ինտեգրվել։
* Դասական կիթառ նվագելը ենթադրում է նաև դասական նստելու դիրք, որի դեպքում կիթառի կորպուսը հենվում է ձախ ոտքի վրա, իսկ պարանոցը գտնվում է հատակին մոտ 45° անկյան տակ։ Հարմարության համար ձախ ոտքի տակ դրվում է տակդիր։ Վերջերս հայտնվել են նաև այսպես կոչված «տրամաչափեր»՝ ծնկներին ամրացված հենարաններ։ Այս դեպքում ոտքի հենարան չի պահանջվում։

Կառուցվածք
----------

Կիթառի հիմնական մասերն են կորպուսը, գրիֆը և լարերը։ Կորպուսն ունի 4 մակերես՝ դիմային, հետին և երկու կողային՝ ձախ և աջ։ Դրանք կոչվում են, համապատասխանաբար, վերին տախտակ, ստորին տախտակ և կողային պատյաններ։

### Վերին տախտակ

Գործիքի հնչեղության վրա հիմնական ազդեցությունն ունի վերին տախտակը։ Այն 2,5-4 մմ հաստությամբ եղևնու կամ մայրու տախտակ է, որը սոսնձված է երկայնական գծի երկայնքով երկու կեսով (թանկարժեք կիթառներում վերին տախտակամածը կարող է ամբողջական լինել)։ Նրա ուրվագծում տեսանելի են 2 ուռուցիկ մասեր՝ վերին և ստորին՝ իրարից բաժանված գոգավորությամբ։ Վերին տախտակի կենտրոնից քիչ վերև գտնվում է ձայնային տուփը՝ կլոր անցք 8,5 սմ տրամագծով։ Խոսակցականում ձայնային տուփը ամենից հաճախ կոչվում է վարդակ, թեև իրականում դա ձայնային տուփի շուրջը կլոր ձևավորում է։

Վերին տախտակի ստորին, ավելի լայն հատվածում տեղադրված է լարերի համար նախատեսված ամրակալ։ Այն 19-20 սմ երկարությամբ և 3 սմ լայնությամբ ուղղանկյուն է՝ պատրաստված կարծր փայտից (սև կամ վարդափայտ)։ Ստենդի ստորին մասում կա 6 անցք՝ լարերի ստորին ծայրերն ամրացնելու համար։

Վերին տախտակամածը ներսից ամրացված է զսպանակների համակարգով՝ փայտե խաչաձողերով, որոնք կանխում են դրա դեֆորմացիան լարերի լարվածության պատճառով։ Զսպանակային համակարգը հիմնված է 2 խաչաձողի վրա, որոնցից մեկն ամրացված է շրջանի վերևում գտնվող տախտակով, մյուսը՝ դրան զուգահեռ ներքևում։ Վերին տախտակի հատակին տեղադրվում է 2 տախտակ՝ տախտակի ամենացածր կետում կազմելով բութ անկյուն։ Խաչաձողից, ամրացված շրջանից ներքև՝ մինչև այս 2 տախտակները, տարբեր հաստության խնամքով հղկված յոթ փոքր տախտակ․ երեքը մեկին, մյուս երեքը՝ մյուսին և մեկը մեջտեղում՝ ձայնային տախտակի սոսնձման գծի երկայնքով։

### Ստորին տախտակ

Ստորին տախտակը կամ կիթառի կորպուսի հետին պատը պատրաստվում է վարդափայտից, նոճուց, կարմրափայտից, ամարանթից կամ այլ հատուկ փայտից։ Չափերով և եզրագծով նման է վերին տախտակամածին։ Երբեմն ամբողջական և նուրբ ձայն ստանալու համար ստորին տախտակը պատրաստվում է ջութակի թխկիից։ Առավել արձագանքող են վարդափայտից պատրաստված տախտակները, որոնք ակնթարթորեն արձակում են պայծառ ձայն։ Նաև ստորին տախտակը կարող է պատրաստվել նույն հաստության բարակ կեսերից, լինել ամբողջովին հարթ, ինչը բնորոշ է վարդափայտի և կարմրափայտ ծառի համար, կամ թեթևակի գմբեթավոր, այսինքն՝ մի փոքր ուռուցիկ։ Եթե նախապես ընտրված են հարթ բլանկներ, ապա դրանք մի փոքր թեքվում են գոլորշու տակ և սոսնձվում։ Հետևաբար ծառի որոշ ներքին լարվածություններն անխուսափելի են։ Ջութակի թխկի կորպուսի դեպքում այն կարող է «փորվել», այսինքն՝ ունենալ տարբեր հաստություններ և նմանվել ալտի կամ թավջութակի կորպուսին։ Ներկայումս նման ձայնային տախտակները կարելի է տեսնել միայն թխկու մեջ՝ վինտաժային կամ մաքսային գործիքների վրա։ Փաստն այն է, որ մեկ փորվածքի տախտակից կարող է դուրս գալ երկու կամ նույնիսկ երեք տախտակ, հետևաբար դա ավելի թանկ կարժենա, իսկ տեխնոլոգիան ավելի բարդ է։

### Պատյաններ

Պատյաններն 9-10 սմ լայնությամբ երկու շերտեր են, որոնք միացնում են տախտակամածները միմյանց և կազմում կորպուսի կողային պատերը։ Պատրաստված է նույն փայտից, ինչ ստորին տախտակը։ Պատյանների կապը տախտակների հետ ամրացվում է ավստրալական եղևնու առանձին շերտերով, որոնք լայն կողմով ամրացվում են պատյաններին, իսկ նեղ կողմից՝ տախտակներին։

### Գրիֆ

Գրիֆը պատրաստվում է մայրիից։ Նրա երկարությունը 60-70 սմ է, լայնությունը՝ 5-6 սմ, հաստությունը՝ 2,3 սմ։ Առջևի մասում գրիֆը հարթ է, հետևի մասում՝ մի փոքր ուռուցիկ։ Այն կիթառի կորպուսին ամրացվում է պատյանների միացման վայրում՝ ֆիքսված ելուստի միջոցով, որը կոչվում է կիլ (գարշապար կամ ծունկ)։ Գրիֆի հարթ վերին հատվածը ծածկված է կարծր փայտով (սև, վարդափայտ) պատրաստված մի քանի միլիմետր հաստությամբ կարծր փայտից (սև, վարդափայտ)։ Գրիֆի վերին ծայրին մոտենալիս լադերի միջև հեռավորությունն աստիճանաբար մեծանում է։

Գրիֆի վերին ծայրում գտնվում է գլխիկը։ Այն շարունակում է պարանոցը՝ ընդլայնվելով ու հետ թեքվելով։ Պատրաստվում է փայտի կտորից՝ ծածկված բարակ թիթեղով, սովորաբար վարդափայտից։ Գլխում սղոցված է 2 երկայնական անցք, որոնցից յուրաքանչյուրը հատվում է երեք կեռերով «որդ» մեխանիզմով։

* 1-ին լարը, որը սեղմված է 5-րդ լադում, պետք է միաձայն հնչի «լյա» լարման կամերտոնի հետ։
* 2-րդ լարը, որը սեղմված է 5-րդ լադում, պետք է միաձայն հնչի 1-ին բաց լարի հետ։
* 3-րդ լարը, որը սեղմված է 4-րդ լադում, պետք է միաձայն հնչի 2-րդ բաց լարի հետ։
* 4-րդ լարը, որը սեղմված է 5-րդ լադում, պետք է միաձայն հնչի 3-րդ բաց լարի հետ։
* 5-րդ լարը, որը սեղմված է 5-րդ լադում, պետք է միաձայն հնչի 4-րդ բաց լարի հետ։
* 6-րդ լարը, որը սեղմված է 5-րդ լադում, պետք է միաձայն հնչի 5-րդ բաց լարի հետ։.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The myth of Schubert and the Guitar, An article seeking to clarify what relationship Schubert may - or may not - have had with the guitar». *www.jacaranda-music.com*. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 15-ին.
2. 1 2  «Flamencovsclassical». *www.fernandezmusic.com*. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 15-ին.
3. 1 2 3 4 5 6 7  *Э. Пухоль* Школа игры на шестиструнной гитаре. — 1977. — Москва: Советский композитор, 1977. — С. 9-11. — 192 с. — 80 000 экз.

Գրականություն
-------------

* *Пухоль Э.* Школа игры на шестиструнной гитаре. — 1977. — М.: Советский композитор, 1977. — 192 с. — 80 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դասական կիթառահարների պատկերազարդ հանրագիտարանային բառարան
* «Կիթառի կախարդանք» միջազգային փառատոն Սանկտ Պետերբուրգում
* Լարեր դասական կիթառի համար։ Հարցեր և պատասխաններ։ Հարցերին պատասխանում է Դմիտրի Բաբիչենկոն՝ «Պարոն երաժիշտ» լարային ընկերության հիմնադիրը