recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արշակ Ստեփանի Պողոսյան** (սեպտեմբերի 10, 1949(1949-09-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆիզիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Աախենի Ռեյնիշ-Վեստֆելիշեի տեխնիկական համալսարանի նանո և բիոտեխնոլոգիաների ինստիտուտի ԴՆԹ սենսորների և նանոկառուցվածքների լաբորատորիայի վարիչ, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Արշակ Պողոսյանը ծնվել է 1949 թվականի սեպտեմբերի 10-ին, Երևան քաղաքում։ Գերազանց առաջադիմությամբ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և 1966 թվականին ընդունվել Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի կիբեռնետիկայի ֆակուլտետ, ստացել ռադիոէլեկտրոնային սարքերի կոնստրուկտավորման մասնագետի որակավորում և 1972 թվականին որպես ճարտարագետ աշխատանքի անցել ՀՀ ԳԱԱ Աշտարակի Ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտում։

1974 թվականին Արշակ Պողոսյանը ընդունվել է Լենինգրադի էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտի ասպիրանտուրա, որտեղ իր թեկնածուական աշխատանքը պաշտպանել է պրոֆեսոր Իրինա Վենդիկի ղեկավարությամբ՝ «Էլեկտրոնային գազի «տաքացման» երևույթների հետազոտությունները բիսմուտի նուրբ թաղանթում» թեմայով։

1980 թվականին աշխատանքի է անցել Երևանի սրտաբանական կենտրոնում, որտեղ մշակել է իոնների և կենսաբանական մոլեկուլների նկատմամբ զգայուն տվիչներ։ 1983-1984 թվականներին Արշակ Պողոսյանի ղեկավարությամբ առաջին անգամ Հայաստանում պատրաստվել են իոնների նկատմամբ զգայուն կիսահաղորդչային դաշտային տրանզիստորներ, որոնք հետագայում օգտագործվել են ջրածնի, նատրիումի և կալիումի իոնների խտությունն արյան մեջ չափելու համար։ Նրա մշակած սենսորներով հետաքրքրվել է Մոսկվայի տիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտը՝ տիեզերքում տիեզերագնացների մոտ «ին վիվո» չափումների նպատակով։ Հետագայում Արշակ Պողոսյանը մշակել է նաև կիսահաղորդչային միկրոսենսոր՝ գլյուկոզայի խտությունը մեզի մեջ չափելու համար։ Այդ աշխատանքի համար նրան աջակցել է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի աշխատակից Ալեքսանդր Սիմոնյանը։

1989 թվականին որպես ավագ դասախոս աշխատանքի է անցել Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, գիտատեխնիկական աշխատանքների իրականացման և դրանց արդյունքների ներդրման նպատակով նույն թվականին ստեղծել է «Սենսոր» կոոպերատիվ ձեռնարկությունը։ 1991 թվականին Արշակ Պողոսյանը ստացել է դոցենտի կոչում։

1994 թվականին գործուղվել է Գերմանիայի Կարլսրուհեի և Տյուբինգենի համալսարաններ։ 1995 թվականին «Միկրոէլեկտրոնային սենսորների մշակում և հետազոտում» թեմայով պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 

Մշտական բնակության նպատակով 1996 թվականին Արշակ Պողոսյանն ընտանիքով տեղափոխվել է Գերմանիա։ 1998 թվականին աշխատանքի է անցել Դյուսսելդորֆի համալսարանում, իսկ 1999 թվականից մինչև 2004 թվականը՝ Յուլիխ քաղաքի գիտահետազոտական կենտրոնում, որտեղ զբաղվել է կենսաբանական միկրոսենսորների մշակմամբ։ 2004 թվականին Արշակ Պողոսյանը աշխատանքի է անցել Աախենի Ռեյնիշ-Վեստֆելիշեի տեխնիկական համալսարանում։

Մոտ 250 տպագրված գիտական հոդվածի, 1 գրքի, 7 արտոնագիր հեղինակ է։ Պրոֆեսոր Շոնինգի հետ պատրաստած «Label-free biosensing» վերնագրով գիրքը 2017 թվականին հրատարակվել է «Springer» հրատարակչությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արշակ Ստեփանի Պողոսյան
2. ↑  «Գիտություն» 2017, մարտ, № 3 Գոհար Իսկանդարյան, պ.գ.թ. դոցենտ ՀՀ ԳԱԱ սփյուռքի բաժնի գիտքարտուղար
**Գյուրջիստանի վիլայեթ**, վարչա–տնտեսական միավոր մոնղոլ–թաթարական պետության մեջ։ Ստեղծվել է 1245–ից հետո։ Ընդգրկել է Վրաստանը և Զաքարյանների հայկական իշխանությունը՝ Այրարատ, Արցախ, Սյունիք, Գուգարք նահանգները ու Վանանդ գավառի զգալի մասը։ Գյուրջիստանի վիլայեթը կառավարել են իլխանի կողմից նշանակված նախկին Վրաց թագավորության շառավիղները, որոնք կոչվել են Վալի և նրանց վերահսկողությունը իրականացրել են մոնղոլ ամիրաները։ Այն կազմված էր ռազմա–վարչական տաս միավորից (թումանից), որից հինգը Զաքարյանների հայկական իշխանությանն էր (նրանցից երեքը ղեկավարվում էր Զաքարյան տոհմի կողմից, իսկ մյուս երկուսը՝ Սյունիքը Օրբելյանների և Արցախը Ջալալյանների կողմից)։ Հայկական թումաններում սյուզեներական իրավունքով տիրություն էին անում հիմնականում Զաքարյան տոհմի տարբեր ճյուղավորումները (ժամանակ առ՝ Օրբելյանները կամ Մահկանաբերդի Արծրունիները)։ 1250–ական թթ. Սյունիքն անջատվել է Գյուրջիստանի վիլայեթից և դարձել անմիջապես մոնղոլական մեծ խանին ենթակա թուման, բայց 1256–ին վերստին մտցվել է Գյուրջիստանի վիլայեթի մեջ։ Հայաստանի մյուս գավառները կազմում էին Մեծ Հայքի վիլայեթը։ Հետագայում, օսմանյան Թուրքիայի տիրապետության ժամանակ, Գյուրջիստանի վիլայեթ էր կոչվում նախկին վրացական իշխանություն՝ Սամցխե աթաբեկությունը, որի իշխանները ընդունել էին իսլամ։

### Գյուրջիստանի վալիներ /վիլայեթի կառավարիչներ/

* ՈՒլու Դավիթ VII - (1247—1270)
* Դեմետրե II  - (1270—1289)
* Վաղթանգ II - (1289—1293)
* Դավիթ VIII - (1293—1298)
* Գեորգի V Պայծառ - (/1299—1302/ - /1318—1346/)
* Վաղթանգ III - (1302—1308)
* Գեորգի VI Կրտսեր - (1308—1318)
* Դավիթ IX - (1346—1360)
* Բագարատ V - (1360—1386) /Լենկ-Թեմուրի կողմից Գյուրջիստանը գրավելուց հետո, 1386թ-ի նոյեմբերի 22-ին գերեվարվել է Սամարկանդ, 1387-ին վերադարձել է Վրաստան և 1389-ին հռչակվել թագավոր՝ գահակալելով մինչև 1393թ./

### Գյուրջիստանի վիլայեթում Զաքարյան Հայաստանի իշխանաց-իշխաններ (պարոններ)

* Զաքարե Զաքարյան (կրտսեր) (1250-1261)
* Սմբատ Օրբելյան (1263-1271)
* Սադուն Արծրունի (կրտսեր) (1271-1282)
* Տարսայիճ Օրբելյան (1284-1290)
* Խութլու Բուղա Արծրունի (1290-1293)
* Շահնշահ Զաքարյան (կրտսեր) (1293-1320)
* Զաքարե Զաքարյան (Խոշաքի) (1320-1333)
* Բուրթել Երկարակյաց Օրբելյան (1333-1349) –/ Հուլավյան իլխանության մայրաքաղաքներ Սուլթանիայի և Թավրիզի քաղաքագլուխ-ամիրա, որը իր ձեռքը վերցրեց իշխանաց-իշխանի գործակալությունը/
* Շահնշահ Զաքարյան (1349-1358)
* Զազան Զաքարյան (1358-1386)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 136)։*  |
«Վոյաջեր-2» կայանը միջմոլորակային տարածությունում
**Ավտոմատ միջմոլորակային կայան** (հապավումը՝ ԱՄԿ), անօդաչու տիեզերական սարք, նախատեսված միջմոլորակային տիեզերական տարածության մեջ թռիչքների համար (Երկրի ուղեծրից դուրս), որը կատարում է նախանշված նպատակների իրականացնում։

Այն դեպքում, երբ Երկրի արհեստական արբանյակներ արձակել են մի քանի տասնյակ երկրներ, ավտոմատ միջմոլորակային կայաններով հետազոտություններ կատարելու համար անհրաժեշտ բարդ տեխնոլոգիաների տիրապետում են ընդամենը մի քանի երկրներ՝ ԽՍՀՄ/Ռուսաստան, ԱՄՆ, Եվրոպա/ԵՏԳ, Ճապոնիա, Չինաստան, Հնդկաստան։

Ընդ որում դեպի Մարս, Վեներա և գիսաստղեր ԱՄԿ-ներ կարողացել են ուղարկել միայն առաջին չորսը, դեպի աստերոիդներ՝ միայն ԱՄՆ-ն, Եվրոպան և Ճապոնիան, դեպի Մերկուրի, Ուրան և Նեպտուն՝ միայն ԱՄՆ-ը, իսկ դեպի Յուպիտեր և Սատուրն մոլորակները թռիչքներ են կատարվել ԱՄՆ-ի կողմից ԵՏԳ մասնակցությամբ։

Քանի որ այս տիպի հետազոտությունները չափազանց թանկ են իրականացման համար, վերջերս դրանք իրականացվում են միջազգային համագործակցության շրջանակներում։

Տես նաև
-------

* Տիեզերական թռչող ապարատ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուսնի և մոլորակների հետազոտությունների ժամանակագրությունը ՆԱՍԱ-ի կայքում (անգլ.)
* ԵՏԳ առաքելությունները Archived 2011-04-09 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* ՆԱՍԱ-ի բոլոր առաքելությունները (անգլ.)
* Ընթացիկ տիեզերական առաքելություններ Archived 2011-07-14 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Ռոսկոսմոսի առաքելությունները Archived 2013-08-15 at the Wayback Machine. (ռուս.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 644)։*  |
| **՞**Արաբական գայլ |
| --- |
| Արաբական գայլ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Գայլազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Գայլեր |
|
|
| Տեսակ | Սովարական գայլ |
| Ենթատեսակ | **Արաբական գայլ** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Canis lupus arabs

 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


Արաբական գայլը (լատիներեն՝ Canis lupus arabs) գայլի տարատեսակ է, որը այսօր հանդիպում է հարավային Իսրայելում, հարավային և արևմտյան Իրաքում, Օմանում, Եմենում, Հորդանանում, Սաուդյան Արաբիայում և Եգիպտոսի Սինայ Պենինսուլա հատվածում։ Չափսերով արաբական գայլը փոքր է և հարմարվել է ապրել անապատային պայմաններում։

Բնութագիր
---------

### Չափսերը

Այլ գայլերի հետ համեմատած չափսերով արաբական գայլերը ավելի փոքր են և թեթև։
Արաբական գայլերի ականջները ավելի մեծ են։

### Ապրելակերպը

Արաբական գայլ
Համեմետած այլ գայլերի արաբական գայլերը չեն ապրում մեծ խմբերով։ Նրանք որսում են 3-4 գայլերից կազմված ոհմակներով։ Մեծ թվով ոհմակները հազվագյուտ են։
Ի տարբերություն այլ գայլերի, արաբական գայլերը չեն ոռնում։

### Մորթին

Արաբական գայլերի մորթին շատ խիտ չէ և ունի բավական կարճ մազեր, որի պատճառով էլ այս գայլերը ավելի փոքր տեսք են ստանում։ Միայն մեջքի վրայի մորթին է, որ նույնիսկ ամռանը երկար է մնում։ Ձմեռային մորթին երկար է, բայց ոչ այնքան երկար ինչպիսին այն լինում է այս գայլի հյուսիսում ապրող ցեղակիցների մոտ։
Այս գայլը միակն է ում մոտ բացակայում են թաթերի մեջտեղի երկու մատերը։ Սա բնորոշ է աֆրիկական վայրի շանը։

### Սնունդը

Արաբական գայլերը հարձակվում են այծերի և նույն կամ ավելի փոքր չափս ունեցող բոլոր կենդանիների վրա՝ նապաստակներ, կրծողներ և այլ փոքր գիշատիչ կենդանիներ։ Այս գայլը հովիվների համար լուրջ վտանգ է և նրանք կարող են ազատ կրակել այս գիշատիչի վրա։ Որսորդության պատճառով այս գայլերի թիվը կտրուկ նվազել է, բայց վերջին ժամանակներում գայլերին սպանողների պատիժների կիրառումներից հետո այս կենդանիների թիվը նորից սկսել է աճել։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778402876 · NKC: ph449173 |

 |
**Բդեշխություն** (պհլ․ bitaxš – տեղապահ կամ փոխարքա բառից), կուսակալություն հին Հայաստանում, Իրանում և Վրաստանում։ Հայաստանում բդեշխները եղել են յուրատեսակ կողմնապահ, սահմանապահ զորավարություններ կամ զորաթևեր՝ չորս կողմից հսկելով երկիրը արտաքին հարձակումներից։ Արտաշեսյան և Արշակունի թագավորների ժամանակ (մ․թ․ա․ II–մ․թ. V դարերում) գոյություն են ունեցել Աղձնիքի, Կորդուքի, Նոր Շիրականի և Գուգարքի բդեշխությունները (Կ․ Թումանովը չորս բդեշխությունների թվում չի ներառում Կորդուքի, այլ՝ Ծոփքի բդեշխությունը, նույնացնելով դա Ագաթանգեղոսի հիշատակած երկրորդ բդեշխությանը, որը «յԱսորեստանեայց կողմանէն [Ասորեստանի կողմից]» էր տարածվում)։ Մովսես Խորենացին հիշատակում է, որ Արտաշես Ա թագավորը բանակը բաժանել է չորս կողմնապահ զորավարությունների՝ երկրի արևելյան կողմի իշխանությունը հանձնելով Արտավազդ, արևմտյանը՝ Տիրան, հյուսիսայինը՝ Զարեհ որդիներին, հարավայինը՝ Սմբատ սպարապետին։ Բդեշխությունների զինվորական դերի ու նշանակության մասին վկայում է նաև Ագաթանգեղոսը «․․․ և ի զինւորական կողմանէն՝ զչորսին գահերեցն իւրոյ տաճարին [արքունի], որ բդեշխք կոչին»։ Բդեշխությունների կուսակալներին կամ բդեշխներին մեր պատմիչներն անվանել են «սահմանակալք», «սահմանապահք», «կողմնակալք», «կողմնապահք»։

Սկզբնական ժամանակներում բդեշխներին նշանակել է թագավորը (սովորաբար մերձավորներից)։ Հետագայում, ավատատիրական հարաբերությունների հաստատմանը և խորացմանը զուգընթաց, նրանք դարձել են ժառանգական իշխողներ։ Ն․ Ադոնցի կարծիքով՝ Բդեշխությունները նախապես եղել են անկախ թագավորություններ, որոնք միասնական պետության ստեղծումից հետո ճանաչել են Արտաշեսյան, ապա Արշակունի թագավորների քաղաքական գերիշխանությունը՝ պահպանելով իրենց ներքին ինքնավարությունը։ Ըստ Հ․ Մարկվարտի՝ Տիգրան Բ Մեծին սպասարկող չորս թագավորների մասին Պլուտարքոսի հիշատակությունը վերաբերում է Հայաստանի բդեշխություններին։ Ազնվապետական գահակարգում բդեշխները դասվել են թագավորից անմիջաբար հետո՝ իբրև գահերեց իշխաններ։ Ունեցել են ընդարձակ կալվածներ, որի համար հաճախ կոչվել են «աշխարհատերեր» կամ «աշխարհակալներ»։ Բդեշխության մեջ մտնող իշխանությունները կամ նախարարությունները վասալական կախման մեջ են եղել բդեշխներից՝ վճարել են հարկեր, իսկ պատերազմների ժամանակ՝ տրամադրել զորք։ Հայաստանում բդեշխությունները վերացել են Արշակունիների թագավորության անկումից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sundermann Werner (1989)։ «Bidaxš»։ *Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 3*։ էջեր 242–244 :
2. ↑  Toumanoff Cyril (1963)։ *Studies in Christian Caucasian History*։ Georgetown University Press։ էջ 166 :


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 349)։*  |
Համաշխարհային անապատացման քարտեզ
**Անապատացում**, չորային շրջաններում մարդու գործունեության հետևանքով հողի բերրիության աստիճանական անկման, բուսական ծածկույթի նոսրացման (երբեմն անհետացման) շարժընթացների ամբողջություն։ Անապատացման հիմնական պատճառներն են անտառապատ տարածքների կրճատումը, գերարածեցման հետևանքով արոտավայրերի դեգրադացումը, լճերի, գետերի, ջրային պաշարների անխնա օգտագործումից տեղանքի չորացումը, ստորերկրյա ջրերի բարձրացման պատճառով վարելահողերի աղակալումը, կանաչ գոտիների ոչնչացմամբ պայմանավորված բնակավայրերի չորայնությունը և այլն։ Անապատացումը սպառնում է հատկապես սոցիալ-տնտեսական ցածր մակարդակ ունեցող և քաղաքականապես անկայուն երկրներին։ Համամոլորակային էկոլոգիական հիմնախնդիր է և ներառում է շրջակա միջավայրում ընթացող անցանկալի և աղետաբեր շարժընթացների ու դրանց հետևանքների ամբողջությունը։ Անապատեցման դեմ պայքարի արդյունավետությունը պայմանավորված է տվյալ երկրի սոցիալ-տնտեսական պայմաններով և բնական պաշարների բացահայտված ներուժով։

Նպաստող գործոններ
-----------------

Չիլիի Ատակամա անապատը
Անապատացումը բացասական ազդեցություն ունի քաղաքական, սոցիալական, մշակութային և բնապահպանական ոլորտների վրա։
Անապատացման հիմնական չափանիշներն են՝ խոնավության գործակցի նվազման միտումը, օդի և հողի ջերմաստիճանային օրական տատանումների մեծացումը, գոլորշունակության մեծացումը, տեղումների քանակի նվազումը, հողագոյացման բնույթի փոփոխությունը, կենսաբազմազանության նվազումը, գետերի հոսքի նվազումը, սելավների և էրոզիայի աճը, ցանքատարածությունների արդյունավետության նվազումը, մարդահարույց ներգործության ակտիվացումը և այլն։ Մարդահարույց գործոններից անապատացմանը սպառնացող առավել վտանգավոր երևույթներից է ջերմոցային էֆեկտը, երբ մթնոլորտում ածխաթթվական գազի քանակի ավելացման հետևանքով ուժեղանում է մոլորակի ջերմապահպանիչ հատկությունը, այսինքն՝ մթնոլորտն ավելի մեծ չափով է խոչընդոտում դեպի տիեզերք երկրագնդի ջերմության ճառագայթումը։ Որպես հետևանք նկատվում է երկրագնդի միջին ջերմաստիճանի բարձրացում (0, 6-2 °C), որը խախտում է միլիոնավոր տարիների ընթացքում հաստատված մոլորակի ջերմային հաշվեկշիռը և պատճառ դառնում անապատացման։

Անապատացման պատճառ են դառնում նաև քաղաքաշինությունը, ագրոտեխնիկայի կանոնների խախտումը, չկարգավորված ոռոգումը, արոտավայրերում կենդանիների գերարածեցումը, անտառհատումները, բաց եղանակով օգտակար հանածոների արդյունահանումը, հողերի աղտոտումը, կենսաբազմազանության խախտումը, չկանոնակարգված ռեկրեացիան։

1992 թվականին Ռիոյի Երկիր գագաթնաժողովը հանձնարարել է մշակել անապատացման դեմ պայքարի ՄԱԿ-ի համաձայնագիր, որն ընդունվել է 1994 թվականին Փարիզում, ուժի մեջ մտել 1996 թվականից։ Հայաստանը այդ համաձայնագրին անդամակցել է 1997 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11967198m · LCCN: sh85037156 · Microsoft: 33559203 · NDL: 00576839 · NKC: ph390001 |

 |
«**Գնչուհի Ազան**» (ուկրաիներեն՝ Циганка Аза), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Գրիգորի Կոխանը։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել 1988 թվականի օգոստոսի 15-ին։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Ֆիլմը նկարահանվել է 1987 թվականին Խմելնիցկի մարզի Դունաևեցկի շրջանի Պրիտուլովկա գյուղում Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայում ուկրաիներեն լեզվով։ Սցենարը գրել են Գրիգորի Կոխանը և Յարոսլավ Ստելմախը, սցենարի հիմքում Միխայիլ Ստարիցկու համանուն պիեսն է, որն ստեղծվել է դեռևս 1888 թվականին։ Գրական կերպարը հայտնվել է 1854 թվականին, սակայն այդ պատմությունը վերցված է իրական կյանքից, այն տեղի է ունեցել Ռիվնենսկի Պոլեսիեում՝ Ռիվնենշչինայի Վլադիմիրեցկի շրջանի Գորոդեց գյուղում։

Սյուժե
------

Ֆիլմի գործողությունները ծավալվում են Կարպատներում։ Վասիլ անունով գնչուն սիրահարվում է ուկրաինացի աղջկա՝ Գալյային։ Նա որոշում է թողնել թափառական կյանքը, հարազատ մորն ու իր հարսնացուին՝ գնչուհի Ազային։ Հանուն Գալյայի Վասիլը մնում է ապրելու գյուղում։ Իր հերթին Գալյան հանուն Վասիլի նույնպես կոնֆլիկտի մեջ է մտնում մտերիմների հետ։ Նա լքում է դարբին Ֆիլիպին և ամուսնանում հակառակ հոր կամքի։ Սակայն որոշ ժամանակ անց Վասիլը սկսում է երազել նախկին կյանքի մասին։ Ամեն ինչ կտրուկ փոխվում է, երբ գյուղում հայտնվում է նրա նախկին սիրելի Ազան։

Դերերում
--------

* Իգոր Կրիկունով – *Վասիլ*
* Ելենա Պոնոմարենկո – *Գալյա*
* Լյալյա Ժեմչուժնայա – *Ազա*
* Բերտա Խապավա – *Վասիլի մայրը*
* Ալեքսանդր Բոնդարենկո – *Ֆիլիպ*
* Դմիտրի Բուզիլյով – *Յանկո*
* Գենադի Գարբուկ – *Նաում Լոպուխ*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Գնչուհի Ազան» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ատկա (այլ կիրառումներ)

**Ատկա** (անգլ.՝ Atka Island), Անդրեյանովսկյան կղզիներից ամենախոշորը, որոնք այժմ Ալեուտյան կղզիների մասն են կազմում։ Վարչականորեն մտնում է Ալյասկա նահանգի կազմի մեջ, ԱՄՆ։

Աշխարհագրություն
----------------

Ատկայի մակերեսը կազմում է 1048 քառ․ կմ, ինչով էլ նա ԱՄՆ-ի ամենախոշոր 22 կղզիներից մեկն է։ Գտնվում է Ադակ կղզուց 80 կմ դեպի արևելք։ Երկարությունը կազմում է 105 կմ և լայնությունը՝ 3,2-ից մինչև 32 կմ։ Հյուսիսարևելյան մասում գտնվում է կղզու ամենաբարձր կետը՝ Կորովինի հրաբուխը, բարձրությունը ծովի մակարդակից 1533 մ է։ Ատկայի ծայր արևելյան կետից՝ Կիգունի հրվանդանից 5,5 կմ հեռավորության վրա է գտնվում փոքրիկ Օգլոդակ կղզին։ Կղզին լեռնային է, պատված է տունդրային հատուկ բուսականությամբ, մամուռներով, քարաքոսներով։

Կղզու կլիման բնութագրվում է որպես սառը ծովային, հաճախակի մառախուղներով և տեղումներով։

Պատմություն
-----------

1867 թվականին Ալյասկայի հետ միասին վաճառվել է ԱՄՆ-ին։

Բնակչություն
------------

Բնակչությունը 2000 թվականի տվյալներով կազմում է 95 մարդ։ Գրեթե բոլորը ապրում են հենց Ատկա բնակավայրում, որը գտնվում է կղզու արևելյան ափին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bergsland K. (1994)։ *Aleut Dictionary*։ Fairbanks: Alaska Native Language Center
2. ↑  Atka Island: Blocks 1085 thru 1100 and Block 1103, Census Tract 1, Aleutians West Census Area, Alaska Archived 2011-06-07 at the Wayback Machine. United States Census Bureau


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Ռուսաստանի կայսրության աշխարհագրական և վիճակագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4518809-9 · LCCN: sh85009163 · VIAF: 243855712 · WorldCat VIAF: 243855712 |

 |
**Անասնաբուժական թունաբանություն,** գիտություն, որն ուսումնասիրում է թունավոր նյութերի հատկությունները և կենդանիների (գյուղատնտեսություն, արդյունագործություն, ձկների, մեղուների) օրգանիզմի վրա դրանց ազդեցությունը, օրգանիզմում թույնի վերափոխությու նը, օրգաններում և հյուսվածքներում թույնի կուտակումը, կաթից և ձվից թույնի անջատումը, ազդեցությունը կենդանիների սերունդների և մթերատվության որակների վրա։

Անասնաբուժական թունաբանության խնդիրներից է նաև կենդանիների թունավորումների ախտորոշման, կանխարգելման և բուժման մեթոդների մշակումը, կերերի, հում կենդանական մթերքների մեջ մնացորդային քիմիական միացությունների քանակի առավելագույն թույլատրելի սահմանի հաստատումը և դրանց վերլուծության մեթոդների մշակումը քիմիական նյութերով, այդ թվում՝ պեստիցիդներով, աղտոտված կերերի թունաբանական անասնաբուժասանիտարական գնահատման անցկացումը։ Թույնի ծագումից և բնույթից կախված՝ տարբերում են՝ բուսաթունաբանություն (բուսական ծագման թույներ), սնկաթունաբանություն (ախտածին սնկերի թույներ), պեստիցիդների, ծանր մետաղների, հանքային պարարտանյութերի, պոլիմերների և պլաստմասսաների թունաբանություն։

Կապը այլ գիտությունների հետ
---------------------------

Անասնաբուժական թունաբանությունը սերտորեն կապված է անասնաբուժական դեղաբանության, կենսաքիմիայի, կլինիկական ախտորոշման, թերապիայի, ախտաբանության, անատոմիայի, անասնաբուժասանիտարական փորձազննության, իմունաբանության, մանրէաբանության և այլ գիտությունների հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գոլդին,** ջուր պոկեմոն (անգլ.՝ *Goldeen*, ճապ.՝ *トサキント*) պոկեմոն Նինթեմդոից։ Գոլդինը ջուր պոկեմոն է և ունի երկու զարգացման ձև։ Գոլդինը զարգացման առաջին ձևն է, որը զարգանալով դառնում է Սիքինգ։ Գոլդինից-Սիքինգ հատկությունները չեն փոխվում։ Ըստ տեսակի՝ ջուր պոկեմոն է և ապրում է ջրային տարածքներում։ Ընդհանուր հասակը կազմում է 60 սմ, իսկ կշիռը՝ 15 կգ։ Կարգաթիվն է #118։

Անվանում
--------

Պոկեմոնի անգլերեն անվանումը թարգմանաբար նշանակում է ոսկե ձուկ, իսկ բնօրինակ ճապոներեն անվանումը նշանակում է պարզապես ձուկ։ Ֆրանսերեն անունը նշանակում է ծովինար։

Ծագում
------

Ոսկե ձուկ
Գոլդինը ոսկե ձուկ է։ Պոկեմոնի ճակատային մասում գտնվում է պոկեմոնի եղջույրը, որն էլ նրա ամենաուժեղ հատվածն է։

Զարգացում
---------

Գոլդինը զարգանալով դառնում է Սիքինգ։

Ազդեցություն
------------

Նրա դեմ ազդում են խոտ և էլեկտրական տեսակի պոկեմոնները։

Վիճակագրություն
---------------

**Ստատիկա**

* HP (նվազագույն՝ 294)
* գրոհ (նվազագույն՝ 256)
* պաշտպանություն (նվազագույն՝ 240)
* գրոհի արագություն (նվազագույն՝ 185)
* պաշտպանության արագություն (նվազագույն՝ 218)
* ցատկ (նվազագույն՝ 247)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (անգլերեն) Misty's Goldeen da Bulbapedia
2. ↑  (անգլերեն) Waterfall da Serebii.net
3. ↑  (անգլերեն) Pokemon Beta Names Archived 2016-04-26 at the Wayback Machine. da Glitch City
4. ↑  *Զարգացւմ*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պոկեդեքս

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |

 |
**Արամ Վաչիկի Ղարաբեկյան** (հուլիսի 7, 1955(1955-07-07), Թեհրան, Իրան - հունվարի 10, 2014(2014-01-10), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայ դիրիժոր, Հայաստանի ազգային կամերային նվագախմբի նախկին գեղարվեստական ղեկավար։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2007)։

Կենսագրություն
--------------

Արամ Ղարաբեկյանը ծնվել է 1955 թ. հուլիսի 4-ին, Թեհրանում։ Երաժշտական կրթությունը ստացել է Թեհրանում՝ 1965-1973 թթ. այնուհետև սովորել է Բոստոնի (1973-1977, ստեղծագործական դասարան), «New England» (1977-1979, դաշնամուր) կոնսերվատորիաներում, որից հետո ուսումը շարունակել է Գերմանիայի Մայնց քաղաքում։ Դիրիժորական արվեստ է սովորել Ֆրանկո Ֆերարայի մոտ։ 1979 թ. Գերմանիայում եղել է հանրահայտ Սերջիու Չելիբիդակեի աշակերտը։ Սովորել է նաև Յակոբ Դրուգմանի և Լեոնարդ Բերնսթայնի մոտ։

Մասնագիտական գործունեություն
----------------------------

Արամ Ղարաբեկյանը եղել է Հայաստանի պետական կամերային նվագախմբի ղեկավարն ու դիրիժորը։ 1983 թ. հիմնել է Բոստոնի «Սինֆոնովա» նվագախումբը, որը ղեկավարել է մինչ 1991 թ.։

Աշխատել է Կիևի ռադիոյի և հեռուստատեսության սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ և միասին թողարկել է «Ռոմեո և Ջուլիետ» սկավառակը, որից հետո Ուկրաինայի մշակույթի նախարարը դիրիժորին նշանակել է իր գլխավոր խորհրդական։ Ղեկավարել է նաև Ուկրաինայի ազգային սիմֆոնիկ նվագախումբը ու Օպերայի և բալետի թատրոնը։ Աշխատել է նաև Զագրեբի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ՝ որպես հրավիրված դիրիժոր։ Հետագայում ղեկավարել է մի շարք նվագախմբեր՝ Հայաստանի և Ֆրեզնոյի ֆիլհարմոնիկ, Շրևեպորտի, Հանգչջոուի և Զեջիանգի սիմֆոնիկ։

Համերգներ և մրցանակներ
----------------------

1999 թ. Ամանորի նախաշեմին 6 տարբեր երկրներից կազմված նվագախմբով հանդես է եկել նոր հազարամյակին նվիրված համերգային ծրագրով, Չինաստանի Հանչժոու քաղաքում, որտեղ ներկայացրել է Բեթհովենի 9-րդ սիմֆոնիան։ 1988 թ. արժանացել է ամերիկյան կոմպոզիտորների, հեղինակների և խմբագիրների (ASCAP) մրցանակին, 1989 թ.՝ Լյուսիեն Վուլսինի մրցանակին։ Արժանացել է նաև Հարվարդի ասոցիացիայի երաժշտական մրցանակին, 2007 թ.՝ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործչի կոչմանը։

Հայաստանի նախագահի կողմից արժանացել էր Մովսես Խորենացու մեդալի՝ արվեստում ունեցած ներդրումների համար։ Նա նաև Լուսիեն Վուլսինի ներկայացման, Կոմպոզիտորների հեղինակային իրավունքները պաշտպանող ամերիկյան ընկերակցության, Հարվարդի երաժշտական ընկերակցության լավագույն ներկայացման մրցանակների դափնեկիր էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
2. ↑  Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 3, էջ 470
3. ↑  Հանկարծամահ է եղել անվանի դիրիժոր Արամ Ղարաբեկյանը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արամ Ղարաբեկյան - Հայկական ազգային երաժշտություն

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12017 |

 |
**Բելուխա** (հարավային ալթայերեն՝ Ӱч-Сӱмер — Եռագլուխ, Кадын-Бажы — Կատունի գագաթ, ղազ.՝ Мұзтау Шыңы), Ալթայի ամենաբարձր լեռը։ Գտնվում է Կատունի լեռնաշղթայի արևելյան մասում, Ալթայի երկրամասի լեռնային Ալթայի Հանրապետությունում։ Բաղկացած է թամբարդով բաժանված երկու գագաթից՝ *Արևմտյան Բելուխայից* (4․440 մ) և *Արևելյան Բելուխայից* (4.506 մ)։ Կան սառցադաշտեր, որոնց ընդհանուր տարածությունը 70 կմ2 է։

Անվանում
--------

Անվանման հիմքում ընկած է ռուսերեն белый «սպիտակ» բառը․ այդպես է կոչվել հավերժական ձյունով ու սառցադաշտերով ծածկված լինելու պատճառով։

Տեղացի ռուս բնակչությունն այն անվանում է նաև Կատունսկիե ստոլբի (ռուս.՝ катунские столбы՝ «Կատունի սյուներ», նկատի ունենալով նրա գագաթի ուրվագծի բնույթը, ղազախները՝ Մուսդու-թաու («սառցալեռ»), իսկ ալթայցիները՝ Կադին-բաժի («Կատունի գագաթ»․ ալթայցիների մոտ ընդունված է լեռերն անվանել դրանից սկիզբ առնող գետերի անուններով)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ալթայ, լեռնային երկիր
2. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 378)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |

 |
«**Արարատ**», կրոնաբարոյական, բանասիրական և հայագիտական ամսագիր։

Պատմություն
-----------

Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածնի առաջին պաշտոնական հրատարակությունը։ 

Լույս է տեսել 1868–1919 թվականներին Էջմիածնում։ Խմբագիրներ՝ Աբել արքեպիսկոպոս Մխիթարյան, Խորեն Ստեփանե, Արիստակես եպսկոպոս Դավթյան, Կարապետ եպիսկոպոս Տեր-Մկրտչյան, Գալուստ Տեր-Մկրտչյան, Գարեգին Հովսեփյան, Մ. Տեր-Մկրտչյան, Հուսիկ արքեպիսկոպոս Տեր-Մովսիսյան, Աբել արքեպիսկոպոս Աբրահամյան (Նազարյան), Մեսրոպ եպիսկոպոս Տեր-Մովսիսյան (Մագիստրոս), Ներսես վարդապետ Միքայելյան, Բաբկեն վարդապետ Աղավելյան, Տիրայր վարդապետ (Տեր-Հովհաննիսյան), Գյուտ վարդապետ Տեր-Ղազարյան։ 

Խմբագրի գործակցի պաշտոնում աշխատել են Ղազարոս Աղայանը, Պտրոս Սիմեոնյանը, Հովհաննես Հովհաննիսյանը, Հակոբ Մանանդյանը։ 

Հրատարակել է կաթողիկոսական կոնդակներ ու քաղվածքներ՝ սինոդի գրագրություններից, կրոնադավանաբանական ուսումնասիրություններ։ «Արարատ» հայագիտական առաջին հանդեսն է Կովկասում և մեծապես նպաստել է գիտության այդ ճյուղի զարգացմանը։ 

Հրատարակել է մատենագիտական բնագրեր, վավերագրեր, հիշատակարաններ, ուղեգրություններ, միջնադարյան հայ տաղերգուների երգեր։ 

Տպագրել է սեպագիր արձանագրությունների նկարներ և դրանց վերծանությունը (պրոֆեսոր Քերովբե Պատկանյան), Գալուստ Տեր-Մկրտչյանի, Գարեգին Ա Հովսեփյանի, Կ. Տեր-Մովսիսյանի, Տիրայր եպիսկոպոսի ուսումնասիրությունները, Մանուկ Աբեղյանի, Հրաչյա Աճառյանի, Աշոտ Հովհաննիսյանի, Լեոն Մելիքսեթ-Բեկի, Հովսեփ Օրբելու աշխատություններն ու հոդվածները, նաև Կոմիտասի՝ հայ և համաշխարհային երաժշտությանը վերաբերող ուսումնասիրությունները։ 

«Արարատ»-ի էջերում մեծ տեղ է հատկացվել գրականության հարցերին, տպագրվել են Մ. Բերբերյանի, Ավետ Տերտերյանի, Թադևոս Ավդալբեգյանի հոդվածները՝ նվիրված հայ և համաշխարհային գրականության դասական հեղինակներին։

«Արարատ»-ը լուսաբանել է դպրոցական գործերի վիճակը երկրում, տպագրել հոդվածներ տեսական-մանկավարժական թեմաներով (Սեդրակ Մանդինյան, Գուրգեն Էդիլյան)։

2006 թվականից Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածինը ««Արարատի» ժառանգությունը» խորագրով առանձին հատորներով շարունակաբար լույս է ընծայում հոգևորականների՝ հանդեսի էջերում տեղ գտած գիտական, կրոնական հրապարակումները, տպագրվել են Աբել Մխիթարյանի, Հուսիկ Տեր-Մովսիսյանի, Խաչիկ Դադյանի, Աշոտ Հովհաննիսյանի, Կարապետ Տեր-Մկրտչյանի, Արշակ Տեր-Միքայելյանի, Մեսրոպ Տեր-Մովսիսյանի, Երվանդ Տեր-Մինասյանի հոդվածների ժողովները, «Սուրբ Էջմիածինը և Հայոց ցեղասպանությունը» հատորը։ 

Գրական Մատենագիտություն «Արարատ» ամսագրի (կազմակերպիչ՝ Ս. Կոծինյան), Էջմիածին, 1970 թվական։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արսեն Թոխմախյան** (Հարություն, 1843, Վան, Վանի էյալեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1892, Սուրբ Ստեփանոս վանք, Jolfa County, Արևելյան Ադրբեջան, Իրան), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

Ավարտել է Վարագավանքի ժառանգավորաց վարժարանը։ Մասնակցել է Վանի «Միություն ի փրկություն» գաղտնի կազմակերպության հիմնադրմանը (1872)։ Արևմտահայերի ազատագրության հարցով զբաղվել է դեռևս 1877 թ. ռուս-թուրքական պատերազմից առաջ։ Հրատարակել է գրքույկներ («Հայրենիքի պահանջներ և հայ գյուղացին», 1881, «Մասիս լեռների հարավային ստորոտներ», 1882)՝ արևելահայությանը արևմտահայերի ծանր կացությանը ծանոթացնելու նպատակով։

Արսեն Թոխմախյանը Թիֆլիսում միացել է «Արծրունու խմբակին»։ 1883 թվականին, Թիֆլիսի նարոդնիկական խմբակի հանձնարարությամբ, անցել է Վան։ 1884 թվականին Աղբակի Սբ. Բարդուղիմեոսի վանքի վանահայրն էր։ 1885 թվական Շատախում ձերբակալվել է, բանտարկվել (մեղադրվել է «Մշակին» թղթակցելու մեջ)։ Բանտից ազատվել է, սակայն Չուխ Գեդուկի կռվից (1889) հետո նորից է ձերբակալվել։ Հետագայում անցել է Պարսկաստան (Դերիկի վանք), այնուհետև Սբ. Ստեփանոս Նախավկայի վանքի վանահայրն էր։ 1891 թվականին, սխալմամբ մեղադրվելով մատնության մեջ, ահաբեկվել է յուրայինների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 196.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1.

Գրականություն
-------------

* Ավդալբեգյան Թ. Արսեն Թոխմախյան, Ե. 1926։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11701 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 196)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արա Ավետիսյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավետիսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արա Կարապետի Ավետիսյան** (մայիսի 27, 1950(1950-05-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆիզիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1994), պրոֆեսոր (2005)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1950 թվականի մայիսի 27-ին Երևանում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 10 դպրոցը, 1972 թվականին՝ ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետը և նույն թվականին աշխատանքի անցել տեսական ֆիզիկայի ամբիոնում որպես ասիստենտ։ 1979 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, 1994 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն։ 1980 թվականին նրան շնորհվել է դոցենտի, 2005 թվականին պրոֆեսորի կոչում։

2001-2006 թվականներին եղել է ԵՊՀ պրոռեկտոր, 2006-2007 թվականներին՝ ԵՊՀ Վիկտոր Համբարձումյանի անվան աստղաֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։ 2008 թվականից եղել է ԵՊՀ Վ. Համբարձումյանի անվան աստղադիտարանի տնօրենն է և ԵՊՀ աստղաֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Հետազոտել է նեյտրոնային աստղերի ընդերքում ջերմաստիճանի բաշխման, դրանց շուրջ մագնիսոլորտի գոյացման և կայունության հարցերը, բաբախիչների կոհերենտ ռադիոճառագայթման ֆիզիկական մեխանիզմները, էլեկտրոն-պոզիտրոնային զույգերի ծնման մի շարք գործընթացներ՝ մատնանշելով դրանց հնարավոր աստղաֆիզիկական կիրառությունները։ Ստացված արդյունքներն ամփոփված են վեց տասնյակ աշխատանքներում։

Հեդինակ է նաև «Դասական մեխանիկա» (Ե. 2004) բուհական դասագրքի, բուհերում և միջնակարգ դպրոցներում ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդներին, արդիական ծրագրերին և դասագրքերի ստեղծմանն առնչվող 30 գիտամեթոդական աշխատանքների, ինչպես նաև ՀՀ կրթական համակարգի բարեփոխումների հարցերին և դրանց ծրագրային նորարարությանը նվիրված հոդվածների։ Միջազգային կրթական ծրագրերի փոխանակման շրջանակում նա 4-ամսյա հետազոտական և դասախոսական գործունեություն է ծափալել Վիրջինիայի և Կալիֆորնիայի համալսարաններում։

Եղել է ՀՀ ԳԽ գիտության և կրթության հանձնաժողովի փորձագետ (1991-1995), մասնակցել «ՀՀ կրթության մասին», «ՀՀ լեզվի մասին» օրենսդրական նախագծերի ստեղծմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ. հրատ. 2009, էջ 113։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 5188 |

 |
«**Արաքս**», գրական-հասարակական, պատմագիտական և քաղաքական շաբաթաթերթ (1907 թվականին՝ ամսաթերթ)։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1905–1907 թվականներին Բոստոնում, ապա՝ Նյու Յորքում։ Խմբագիր՝ Վարդ Շահենի (Հովհաննես Հակոբյան)։

Տպագրել է նամակներ արևմտահայ գավառներից, ներկայացրել հայ գյուղացու տնտեսական ու քաղաքական ծանր դրությունը։ 

Չհարելով որևէ կուսակցության՝ «Արաքս»-ը քարոզել է արևմտահայ ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարը, դատապարտել ազգամիջյան ընդհարումները Կովկասում՝ համարելով այն որպես ցարիզմի ազգային քաղաքականության հետևանք, տպագրել է ռուս գրող Մաքսիմ Գորկու նամակը Սյուալ Րայթին, որտեղ բացատրված են կոտորածների բուն շարժառիթները, դրանց հակադրել է Կովկասի ժողովուրդների բարեկամության գաղափարը։ 

«Արաքս» համակրանքով է հետևել ռուսական առաջին բուրժուադեմոկրատական հեղափոխությանը, տպագրել «Ընկերվարութիւն» ծավալուն հոդվածաշարը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բեմական խոսք**, բեմից հնչող խոսք, գրական երկին բեմական մարմնավորում տալու հիմնական միջոցներից մեկը։

Թատրոնի պատմության ընթացքում բեմական խոսքը դիտվել է իբրև դերասանի վարպետության գնահատման գլխավոր չափանիշերից մեկը, սակայն տարբեր դարաշրջաններում չափանիշերը փոխվել են՝ ըստ թատրոնի ոճական ուղղությունների փոփոխության (անտիկ թատրոն, 17-18-րդ դարի ֆրանսիական դասական թատրոն, ուր բեմական խոսքը գրեթե անթերի էր, ռոմանտիկական թատրոն, ուր բեմական խոսքը կառուցվել է հուզական կտրուկ հակադրությունների վրա և այլն)։ 19-րդ դարի կեսերից, երբ ռեալիզմն իբրև ուղղություն հաստատվեց նաև թատրոնում, բեմական խոսքը սկսեց ավելի մոտենալ խոսակցական լեզվին և առաջնահերթ կարևորություն ստացավ գործող անձի բնավորությունը, ներաշխարհը, հոգեբանությունը բացահայտելու պարագան։ Դրա շնորհիվ հարստացավ ինտոնացիայի արտահայտչական հնարավորությունների պատկերացումը։

Բեմական խոսքի տեսության մեջ կարևոր էին Կոնստանտին Ստանիսլավսկու դատողությունները՝ «Խոսել նշանակում է գործել», «Խոսքի գործողություն»։

Բեմական խոսքը հայկական թատրոնում
--------------------------------

Բեմական խոսքը հայկական թատրոնում սկսել է մշակվել 19-րդ դարի 60-ական թվականներից՝ Պետրոս Ադամյանի, Ազնիվ Հրաչյայի, Սիրանույշի, Հովհաննես Աբելյանի ստեղծագործություններում։ Հետագայում զարգացավ Վահրամ Փափազյանի, Իսահակ Ալիխանյանի, Հովհաննես Զարիֆյանի, Հասմիկի, Սաթենիկ Ադամյանի, Օլգա Գուլազյանի, Արուս Ոսկանյանի, Հրաչյա Ներսիսյանի, Վաղարշ Վաղարշյանի և ուրիշների շնորհիվ։

Բեմական արվեստի ճյուղերից է ասմունքի արվեստը, որի ներկայացուցիչն է Սուրեն Քոչարյանը («Կենդանի խոսքի ոլորտներում» գիրքը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Լևոն Հախվերդյան, Թատերագիտական բառարան (Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտ) (խմբ. Ռ․ Զարյան), Երևան, «Հայաստան» (ИБ 4742), 1986, էջ 26 — 208 էջ. — 5000 հատ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 385)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արբանյակ (այլ կիրառումներ)
*Մարսի արբանյակներ Ֆոբոսը և Դեյմոսը*
**Արբանյակ**, երկնային մարմին, որը պտտվում է որոշակի հետագծով (ուղեծիր) մեկ այլ մարմնի շուրջ (օրինակ մոլորակի) տիեզերական տարածությունում, ձգողության ուժի ազդեցության տակ։ Տարբերակում են արհեստական և բնական արբանյակներ։

Աստղագետների շրջանում կա կարծիք, որ արբանյակ պետք է համարել այն մարմինը, որը պտտվում է կենտրոնական մարմնի (մոլորակի, գաճաճ մոլորակի կամ աստերոիդի) շուրջ, այնպես, որ այս երկու մարմինների համակարգի ծանրության կենտրոնը գտնվում է կենտրոնական մարմնի մեջ։ Եթե կենտրոնը գտնվում է կենտրոնական մարմնից դուրս, ապա մարմինը չպետք է համարվի արբանյակ, այլ պետք է համարվի երկու կամ ավելի մոլորակներից (գաճաճ մոլորակներից, աստերոիդներից) կազմված համակարգի մաս։ Սակայն, Միջազգային աստղագիտական միությունը դեռ չի հաստատել արբանյակի ճշգրիտ սահմանումը։ Մասնավորապես ՄԱՄ-ը շարունակում է պաշտոնապես համարել Քարոնը որպես Պլուտոնի արբանյակ։

Տես նաև
-------

Արբանյակների համեմատական չափերը
* Արհեստական արբանյակ
* Բնական արբանյակ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 705)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**«Արտազի երեք վանքերը»** (անգլ.՝ Three monasteries of Artaz), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2012 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 15-րդ գիրքը (Գիրք ԺԵ)։ Այն հեղինակել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի հիմնադիր Արմեն Հախնազարյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Աշխատությունը ներկայացնում է Ատրպատականի (Իրանական Ադրբեջանում, ներկայում Իրանի Իսլամական Հանրապետության հյուսիսում) գտնվող հայկական առաքելական երեք վանքերի՝ Թադեոս Առաքյալի, Ծործորի և Մաղարդա Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայի պատմությունը։ Գրքում ներկայացված են նաև բովանդակությանն առնչվող պատմական և ժամանակակից արժեքավոր լուսանկարներ։ Հեղինակը գիրքը ստեղծել է իր հոր՝ Հովհաննես Հախնազարյանի հիշատակին։

«Արտազի երեք վանքերը» գիրքը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակեպության գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ և տպագրվել «Բյուրական» տպարանում։ Աշխատության նախահրատարակչական աշխատանքները հովանավորել է Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը, իսկ տպագրությունը՝ Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամը։

Տես նաև
-------

* Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ
* Արմեն Հախնազարյան
* Հայերն Իրանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Արտազի երեք վանքերը» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2019-03-02 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
**Գուզյե Նեդերհոստ** (հոլ.՝ Guusje Barbara Augustine Nederhors, փետրվարի 4, 1969(1969-02-04), Ամստերդամ, Հյուսիսային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ - հունվարի 29, 2004(2004-01-29), Հաագա, Նիդերլանդներ), նիդերլանդացի դերասանուհի, երգչուհի, երգերի հեղինակ և բանաստեղծուհի։

Կենսագրություն
--------------

Գուզյե Նեդերհոստը ծնվել է 1969 թվականի փետրվարի 4-ին, Ամստերդամում (Հյուսիսային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ)։

1991 թվականին նա սկսել է ֆիմային կարիերան։ Նա հայտնի է դառնում «Լավ ժամանակներ, վատ ժամանակներ» սերիալում Ռոս Ալբերտս դը Յագերի դերով։ Այդ սերիալում նկարահանվել է 1992-2000 թվականներին։

1995 թվականին նա նաև սկսում է իր կարիերան որպես երգչուհի և երգերի հեղինակ։ Նրա առաջին երգերից մեկը՝ «Ademnood»-ը դարձավ հիթ։ Նրա մյուս երգերը ևս հաջողություն ունեցան։ Գուզյեն գրել է շատ երգեր երեխաների համար։

2003 թվականին նա որոշեց իրեն փորձել մանկակգրի դերում։ Մահվանից մի քանի ամիս առաջ նա գրում էր գիրք, որը նաև պետք է թողարկվեր CD-ի վրա։

Գուզյե Նեդերհոստը ամուսնացած է եղել երկու անգամ, ունեցել է մեկ երեխա։ 1998 թվականի հուլիսին նա ամուսնացել է փաստաբան Սանդերա Դիկոֆայի հետ, սակայն այդ ամուսնությունը վերջանում է ամուսնալուծությամբ։ 2003 թվականի սեպտեմբերի 17-ին երկրորդ անգամ ամուսնանում է Դիանդա Վուստհոֆայի հետ։

Որդու ծնվելուց հետո Գուզյեն իմանում է, որ նա հիվանդ է կրծքագեղձի քաղցկեղով։ 2004 թվականի հունվարի 29-ին նա մահանում է հենց այդ հիվանդությունից և թաղվում է 2004 թվականի փետրվարի 4-ին, երբ նա պետք է դառնար 35 տարեկան։ Հուղարկավորման արարողությանը ներկա էին այնպիսի հայտնի մարդիկ, ինչպիսիք են Ջոնի դե Մոլը, Կատյա Սխյուրմանը, Քրիս Զեգերսը, Վենդի վան Դեյկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4  Online Dictionary of Dutch Women (նիդերլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գուզյե Նեդերհոստը Internet Movie Database կայքում (անգլ.)
* Գուզյե Նեդերհոստը ԿինոՊոիսկ կայքում
* Գուզյե Նեդերհոստը Find a Grave կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Find A Grave · gravsted.dk |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BPN: 95274324 · GND: 1047179563 · GTAA: 135867 · ISNI: 0000000368922039 · NTA: 274744724 · VIAF: 284782758 · WorldCat VIAF: 284782758 |

 |

 |
Հարավային քաղաքի դարպասը
**Անգոր Տհոմ** (կխմերերենից բառացի թարգմանաբար նշանակում է *մեծ քաղաք*), Կխմերական կայսրության մայրաքաղաք 12-րդ դարի 1 կես մինչև 15-րդ դար, կառուցվել է 1777 թվականին Ջայավարմանա VII կառավարման օրոք։ Հին մայրաքաղաք Յաշոտխարապրի մայրաքաղաքի փոխարեն, Չամպոյի հետ պատերազմելու ընթացքում։

1431 թվականին քաղաքը գրավում են հավայացիները, բայց շուտով Պոնյա Յատի կողմից քաղաքը և ամբողջ երկիրը բնակչության կողմից ազատագրվում է հավայան զորքերից, 1434 թվականին մայրաքաղաքը տեղափոխում են Պնոմպեն։ Բայց և այնպես բավականին ամրացված Անգոր քաղաքը դառնում է երկրի արևմուտքում ամենաամրացված ամրոցը և պետության կրոնական կենտրոնը։

Համաձայն Շտերլինի քաղաքը կազմված էր 144 մասից դրանցից ամեն մեկը 246 մետր, յուրաքանչյուրը զբաղեցնում էր 60516 կմ2 տարածք։ Անգորի բնակչությունը ծաղկման ժամանակաշրջանում հասնում է մինչև 1 միլիոն բնակչի։

Կառույցների համակարգը, որը պատկերում էր երկինքը երկրի վրա ընդգրկում էր իր մեջ Անգոր Տհոմ, Դա Պրոմ (1186 թ.), Բանտեյ Կիդեյ, Նեյակ Պեան, Տա Սոմ, Սրա Սրանք, Պրա Խան (1191 թ.) և ամենավերջինը փայլուն և հոյակապ Բայոն, որն ավարտել են 1219 թվականին։

Ներկայումս Անգորը և նրա կազմում ներառված եկեղեցական համակարգերը՝ Անգոր Տհոմ, Անգկոր Վատ և մյուսները համարվում են պատմական արգելոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Карта Кампучии, масштаб 1:1 000 000, ГУГК, 1980 год.

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* История Кампучии. Краткий очерк. М. Главная редакция восточной литературы изд-ва «Наука», 1981. С. 76-78
* Graham Hancock, Santha Faiia Heaven’s Mirror։ Quest for Lost Civilization Издательство։ Вече 2000 г. (Грэм Хэнкок, Сайта Файя ЗЕРКАЛО НЕБЕС В поисках утраченной цивилизации…)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 255575553 · WorldCat VIAF: 255575553 |

 |
**«Արտակ արք. Մանուկյանի անվան Թեհրանի հայոց ազգային-ազգագրական թանգարանի հավաքածուն»** (անգլ.՝ The collection of Tehran’s Armenian National Ethnographical Museum after Archbishop Artak Manukian, ռուս.՝ Собрание Тегеранского армянского национально-этнографического музея им. архиепископа Артака Манукяна), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կողմից 2021 թվականին հրատարակված գիրքը հեղինակել է Րաֆֆի Քորթոշյանը։ Տպագրվել է հայերեն և պարսկերեն։

Նկարագրություն
--------------

Աշխատությունը նվիրվում է ՀՃՈՒ կազմակերպության հիմնադիր-նախագահ, հայկական պատմական հուշարձանների ուսումնասիրության և պահպանության գործի առաքյալ, ճարտարապետության դոկտ. երջանկահիշտակ Արմեն Հախնազարյանի ծննդյան (1941 Թեհրան-2009 Աախեն) 80 ամյակին։ Այս աշխատությունը, որը կազմված է երեք բաժիններից` «Եկեղեցական իրեր», «Ձեռագրեր» և «Տպագիր գրքեր», նպատակ ունի ուսումնասիրողին ներկայացնելու թանգարանում պահվող, ցարդ չուսումնասիրված և հայագիտության համար մեծ արժեք ունեցող իրերի արձանագրությունները, ձեռագրերի հիշատակարանները և տպագիր գրքերի մակագրությունները։

Աշխատությունը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երաշխավորությամբ։ Գրքի նախահրատարակչական աշխատանքները հովանավորել է Հայաստանի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարությունը, իսկ տպագրությունը՝ Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութիւնը
2022 թ. լույս է տեսել նաև գրքի պարսկերեն տարբերակը, որը նպատակ է հետապնդում հայ-իրանական մշակութային երկկողմ հարաբերությունների խորացմանն ու ամրապնդմանը։ Աշխատության տարածումը պարսկալեզու շրջանակներում ՀՀ-ի և ԻԻՀ-ի միջև մշակութային կապերի ամրապնդման ճանապարհին մի նոր քայլ է, որով հնարավոր է լինելու իրանցի ուսումնասիրողին ներկայացնել թանգարանում պահվող և երկու հարևան ազգերի պատմության համար մեծ արժեք ունեցող իրանահայության մշակութային արժեքները։ Սույն գրքույկի պարսկերեն լեզվով հրատարակությունը ցույց է տալւս Իրանի Իսլամական Հանրապետության վերաբերմունքը հայկական մշակութային արժեքների նկատմամբ։ Դրանով կհավաստվի, որ Իրանը տարբերություն չի դնում հայկական և ոչ հայկական մշակութային ժառանգության միջև։ Պարսկերեն տարբերակը հրատարակվել է ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության տրամադրած դրամաշնորհով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Րաֆֆի Քորթոշյան (2021)։ «Արտակ արք. Մանուկյանի անվան Թեհրանի հայոց ազգային-ազգագրական թանգարանի հավաքածուն»։ ՀՃՈՒ հիմնադրամ
2. ↑  Raffi Kortoshian (2022)։ «THE COLLECTION OF TEHRAN’S ARMENIAN NATIONAL ETHNOGRAPHICAl MUSEUM AFTER ARCHBISHOP ARTAK MANUKIAN»։ RAA

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պարսկերեն տարբերակի շնորհանդեսը
* «Առավոտ» լրատվականի անդրադարձը
* «Western Armenia tv» լրատվականի անդրադարձը
* Շնորհանդեսի մասին
* Հանրային լուրերի անդրադարձը(չաշխատող հղում)
«**Անդերսոնի Սահմանադրություն**» (անգլ.՝ Anderson's Constitutions, ինչպես նաև` «Անդերսոնի օրենսգիրք», «Անկախ որմնադիրների սահմնադրություն» կամ «Կանոնագիր»), մասոնական Սահմանադրություն, որը ստեղծվել է 1723 թվականին բրիտանացի մասոն Ջեյմս Անդերսոնի կողմից (1738 թվականին խմբագրված)։ Տպագրվել է Լոնդոնում (1723) և ԱՄՆ-ում (1734)։

Պատմություն
-----------

1717 թվականին լոնդոնյան 4 մասոնական օթյակները, միաբանվելով Լոնդոնի և Վեստմինստերի բարձրագույն օթյակում, Անդերսոնի եղբորը պատվիրել են կազմել կանոնադրությունների ժողովածու՝ փոխառելով դրանք որմնադիրների եղբայրության փաստաթղթերից և կիրառելով ժամանակի նոր պայմանների համատեքստում։

Այդ ժողովածուն, որը տպագրվել է «Մասոնների սահմանադրությունը, որը պարունակում է ամենահին ու հարգարժան եղբայրության պատմությունը, օրենսգիրքը, կանոնները, հրահանգները և այլն, որն օգտագործվում է մասոնական օթյակում» անվամբ, դարձել է ֆրանկմասոնության միության հիմքը։ Տեքստը պարունակում էր մասոնների հակիրճ պատմությունը՝ աշխարհի արարումից սկսած, շինարարանական արվեստի պատմությունը՝ քարագործների եղբայրության պատմություններից վերցված, ինչպես նաև 1717 թվականի մեծ օթյակի որոշմամբ հավաքված «Հին պարտականությունները կամ հիմնական կանոնները» և «Ընդհանուր որոշումները»։

Միության զարգացման գլխավոր նախապայմանը պետք է լիներ այն արգելապատնեշների փլուզումը, որոնք մարդկանց բաժանում էին տարբեր, գլխավորապես՝ կրոնական խմբավորումների։ Այդ պատճառով Սահմանադրության հիմնական օրենքը նվիրված էր կրոնի հանդեպ մասոնի վերաբերմունքին։ Տեքստի համաձայն՝ մասոնական օթյակները բաժանվում էին երկու խմբի՝ անհատական և ընդհանուր, այսինքն՝ բարձրագույն։ Աստիճանակարգային մակարդակներն էին՝ աշակերտ, ենթավարպետ և վարպետ։ Բացի դրանից կար վերակացուի հատուկ կոչում։ Ընտրություններն անցկացվում էին տարին մեկ անգամ, իրավասությունները տրվում էին մեկ տարով։ Յուրաքանչյուր եղբայր պետք է պատկաներ ինչ-որ օթյակի և ենթարկվեր նրա ինչպես հատուկ, այնպես էլ ընդհանուր որոշումներին։ Որպես օթյակի անդամ ընդունվում էին բարեկիրթ, ազնիվ, ազատածին և հասուն տարիքի (25 տարեկանից ոչ պակաս, կանայք չէին ընդունվում) անձինք, ընդ որում՝ նոր եղբայր ընդունելու համար հարկավոր էր բոլոր ներկա անդամների համաձայնությունը։ «Սահմանադրությունը» հրեաների համար մուտք բացեց դեպի մասոնություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Archived 2010-07-08 at the Wayback Machine. Fraternidade Serrana - Constituição de Anderson
2. ↑  Bernheim 2008
3. ↑  MINGARDI, Cezar Alberto. Sois maçom? Pág 45. São Paulo. Madras Editora. ISBN 978-85-370-0400-5

Գրականություն
-------------

* «Франк-масонство»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* «Масонство»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*։ St. Petersburg։ 1890–1907

Արտաքին Հղումներ
----------------

* Անդերսոնի Սահմանադրություն