Պատկեր:Milazgir bihar.jpg Malazgirt
**Մանազկերտ**, գյուղաքաղաք Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Ապահունիք գավառում, Արածանիի միջին հոսանքում, ձախ ափին։

Եղել է Ապահունիք գավառի կենտրոնը, Մանավազյան նախարարների աթոռանիստը։

Մանազկերտի դաշտը պատված է հարթ, մի քանի շերտից բաղկացած սև քարերով։ Մատենագրության մեջ Մանազկերտը հիշատակված է որպես գյուղ, գյուղաքաղաք կամ բերդաքաղաք։

Հայկական հնագույն ավանդության համաձայն, մ.թ.ա. 2020 թվականին՝ Հայկ Նահապետի որդի Մանավազը հիմնադրել է Մանազկերտը և անվանել Մանավազակերտ, որը հետագայում կրճատ ձևով կոչվել է Մանազկերտ։ Ենթադրվում է նաև, որ Մանազկերտը Վանի առաջին թագավոր Արամեի նույն Արզաշկուն մայրաքաղաքն է՝ հիմնադրված մթա 9-րդ դարի առաջին կեսին։ Ենթադրվում է, որ Մանազկերտը հիմնադրել է Մենուա Հայկազունի թագավորը (մ.թ.ա. մոտ 810-778)։

Այստեղ պահպանվել են Մենուայի սեպագիր մի քանի արձանագրություններ, որոնք զետեղված են ուրարտական արձանագրությունների ժողովածուներում։ Մինչև IV դ Մանազկերտին տիրել են Մանավազյանները։ Այս տոհմի բնաջնջումից հետո Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Կոտակը Մանազկերտը գավառով հանդերձ, պարգևել է Աղբիանոսյան տոհմին, որը Մանազկերտը դարձել է եպիսկոպոսանիստ քաղաք։ Բյուզանդական Հովհաննես Սկիլիցես պատմագիր (XI դ) հաղորդում է, որ Մանազկերտը եղել է ամենաամուր և անառիկ քաղաք ամբողջ Հայաստանում և ունեցել է սև քարից կառուցած եռաշար, աշտարակավոր ամրակուռ պարիսպներ՝ 5 դարպասներով։

XI-XIII դդ Մանազկերտը Շահ ի-Արմենների ամիրայության երկրորդ կենտրոնն էր և իր նշանակությամբ զիջում էր միայն աթոռանիստ Խլաթ քաղաքին։ Մանազկերտում զարգացած են եղել արհեստները, ներքին ու արտաքին առևտուրը։ Արածանիի հովտով ու Մանազկերտի դաշտով անցող ճանապարհով այն կապված էր Հայաստանի մի շարք քաղաքների հետ։

968 թվականին բյուզանդական զորքը գրավել է Մանազկերտը։ 1000 թվականին Վասիլ կայսրը այն նվիրել է Արծրունի իշխաններին։ 1054 թվականին Մանազկերտի վրա են հարձակվել սելջուկները՝ սուլթան Տուղրիլի գլխավորությամբ։ Մանազկերտի կայազորն ու բնակիչները, Վասակ իշխանի ղեկավարությամբ, սելջուկյան զորքին հարկադրել են նահանջել։ Հյուսիսային Հայաստանը ամբողջապես գրավելով՝ սելջուկյան զորքերը 1071 թվականի օգոստոսի 10-ին Մանազկերտում ընդհարվել են բյուզանդական, հայկական և այլ զորքերի հետ, սելջուկներն ավերել, կողոպտել եմ Մանազկերտը, սրի մատնել բնակչությանը, որից հետո քաղաքը շարունակ անկում է ապրել՝ աստիճանաբար վերածվել սովորական գյուղաքաղաքի։

1915 թվականին ունեցել է 5000 բնակիչ, մեծ մասամբ՝ հայեր, որոնք զբաղվել են հացահատիկի մշակությամբ, մասամբ՝ առևտրով և արհեստագործությամբ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո վերածվել է անշուք գյուղի։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնից հետո Մանազկերտի հայ բնակչությունը ևս ենթարկվեց կոտորածների ու տեղահանման, և այնտեղ դադարեց հայկական կյանքը։

Տես նաև
-------

* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ վանք (Մանազկերտ)
* Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի պատմական քաղաքներ |
| --- |
|  |
| Ադամակերտ • Ալաշկերտ • Ակն • Ամասիա • Անի • Արաբկիր • Արդահան • Արդվին • Արծկե • Արծն • Արղանա-Մադեն • Արճեշ • Արմավիր • Արշակավան • Արշամաշատ • Արտամետ • Արտանուջ • Արտաշատ • Բաբերդ • Բագարան • Բալու • Բայազետ • Բերկրի • Բիթլիս • Գյումուշխանա • Դիադին • Դիարբեքիր • Դիլման • Դվին • Երազգավորս • Երզնկա • Երվանդաշատ • Զարեհավան • Զարիշատ • Իգդիր • Խարբերդ • Խլաթ • Խնուս • Խոզաթ • Խոյ • Կաղզվան • Կամախ • Կապան Մադեն • Կարաքիլիսա • Կարկաթիոկերտ • Կարին • Կարս • Հազրու • Հասանկալա • Ճապաղջուր • Մալաթիա • Մակու • Մամախաթուն • Մանազկերտ • Մեծկերտ • Մոկս • Մուշ • Շապին Գարահիսար • Շատախ • Ոստան • Չմշկածագ • Ջերմուկ • Սալմաստ • Սարիղամիշ • Սեբաստիա • Սպեր • Սղերդ • Վաղարշապատ • Վաղարշավան • Վան • Տևրիկ • Տիգրանակերտ • Փերի • Ուրմիա • Քղի • Օլթի |
|  |
| Պորտալ:Հայաստան |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մանազկերտի գավառակ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Մանազկերտ |
|  |
| Գյուղեր | Աբդորեկ • Ադա • Ալա • Ալագյազ • Ալիգուլխան • Ալյար • Այնախոջա • Ալնար • Ակներ • Ակներ Ներքին • Ակներ Վերին • Ավթընա • Բագրան • Բադնոց • Բանզտեն • Բաստամ • Բոյիչաբղուն • Բոստանկայա • Գերանլըղ • Դերըկ • Դյուգուկ • Դոլաղբաշ • Դորախան • Դորլի • Եկմալ • Զըրքըրաշ • Թոնդրակ • Ժանժալու • Ինդրիզի գյուղ • Լիասոր • Լիսոր • Խազան • Խալխալ • Խանի գեղ • Խանիկ • Խանօղլի Ստորին • Խանօղլի Վերին • Խասմիկ • Խարաբախանի • Խարաբախասմիկ • Խարաբակորիկ • Խարաբքար • Խարալի • Խոթանլու • Խոշաջի • Կանիկոր • Կարաբուլաղ • Կարակայա • Կզըլյուսուֆ • Կծու • Հաջիբոթ • Հասան Փաշա • Հասե • Հասուներ • Մալա Մստաֆա • Մարմուս • Մոլլա Ալի • Մոլլա Մուստաֆա • Մոլլաբաղ • Նորատի • Շեյխ • Շեբո • Պուզքոփակ • Ռոշկան • Ռստամ • Սարդաուդ • Սարիդավուդ • Սուլթանմուդ • Սուլթանլու • Սումալանթրակ • Վարդավ • Վերմիշ • Տուկնուկ • Փրեմասիան • Օզոր • Օղջին • Ֆանիկ • Ֆիշյան |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 210)։*  |