recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Աշխատանքային ռեսուրսների հաշվեկշիռ**, ցուցանիշների համակարգ, որ բնութագրում է աշխատուժի առկայությունը և զբաղվածությունը, ըստ գործունեության տեսակների, ինչպես նաև բացահայտում ժողովրդական տնտեսության բոլոր ճյուղերի աշխատուժի լրացուցիչ ապահովման աղբյուրները՝ տեղական ռեսուրսների հաշվին, և աշխատանքային ռեսուրսների անհրաժեշտ տեղաբաշխումը շրջանների միջև։

ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության հաշվեկշռի բաղկացուցիչ մասն է։ Աշխատանքային ռեսուրսների մեջ ընդգրկվում է ամբողջ աշխատունակ բնակչությունը (տղամարդիկ՝ 16–59, կանայք՝ 16–54 տարեկան), բացի I և II խմբի չաշխատող հաշմանդամներից և աշխատունակ տարիքի թոշակառուներից։ Աշխատանքային ռեսուրսների մեջ են ընդգրկվում նաև աշխատունակ տարիքից բարձր տարիք ունեցող և մինչև 16 տարեկան աշխատողները։ Տարբերում են հաշվետվական և պլանային աշխատանքային ռեսուրսների հաշվեկշիռներ։ Հաշվետվական հաշվեկշիռները կազմում են ԽՍՀՄ կենտվիճվարչությունը և նրա տեղական օրգանները՝ հաշվետու տարվա հունվարի 1-ի և հուլիսի 1-ի դրությամբ։ Դրանցում բնութագրվում են ժողովրդական տնտեսության ճյուղերում զբաղված աշխատողների թվի բաշխման առկա համամասնությունները։ Հաշվետվական հաշվեկշիռները կազմվում են միութենական և ինքնավար հանրապետությունների, երկրամասերի, մարզերի, վարչական շրջանների, տնտեսական շրջանների, ճյուղերի, ինչպես նաև առանձին պետական ձեռնարկությունների և կոլտնտեսությունների մասշտաբով։ Աշխատանքային ռեսուրսների պլանային հաշվեկշիռն արտացոլում է աշխատուժի սոցիալիստական ընդլայնված վերարտադրության պրոցեսը։. Այն նախատեսում է աշխատուժի անհրաժեշտ բաշխումը ժողովրդական տնտեսության առանձին ճյուղերի, երկրի շրջանների, քաղաքի ու գյուղի միջև և նյութական ու ոչ նյութական արտադրության ոլորտների աշխատուժի պահանջարկի ապահովումը։ Այդ հաշվեկշիռներում աշխատողների թիվը, ըստ ժողովրդական տնտեսության ճյուղերի, հաստատվում է աշխատանքների պլանավորված ծավալին, աշխատանքի արտադրողականության մակարդակին և ոչ նյութական արտադրության ոլորտի ճյուղերի զարգացմանը համապատասխան։

Պլանային հաշվեկշիռները բացահայտում են ժողովրդական տնտեսության ճյուղերի լրացուցիչ աշխատուժի պահանջարկը և այն բավարարելու աղբյուրները։ Դրանց հիման վրա մշակվում է լրացուցիչ աշխատուժի պահանջարկը բավարարելու պլան։ Ի տարբերություն ամբողջ երկրի աշխատանքային ռեսուրսների ամփոփ հաշվեկշռի, որի երկու մասերը ԽՍՀՄ–ում գործազրկության բացակայության պատճառով հավասար են, տարածական կտրվածքով կազմված հաշվեկշիռներում այդպիսի հավասարակշռություն կարող է չլինել։ Այդ կապակցությամբ ժողովրդական տնտեսության զարգացման պլաններում նախատեսվում է աշխատանքային ռեսուրսների վերաբաշխում երկրի շրջանների միջև։ Աճող երիտասարդության հետ միասին, ժողովրդական տնտեսության պահանջմունքները բավարարելու կարևորագույն աղբյուր է նաև տնային և անձնական օժանդակ տնտեսություններում զբաղված աշխատունակ բնակչության ներգրավումը հասարակական արտադրության մեջ։ Ամփոփ հաշվեկշռի հետ մեկտեղ կազմվում են մասնակի՝ կոլտնտեսությունների աշխատանքային ռեսուրսների, երիտասարդության, որակյալ բանվորների, մասնագետների հաշվեկշիռներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 470)։*  |
**Աշխատանքի տարակարգ**, ցուցանիշ, որը բնութագրում է աշխատանքի բարդության աստիճանը և որոշվում տարիֆաորակավորման տեղեկատուին համապատասխան)։ Աշխատանքի վարձատրության կազմակերպման ժամանակ աշխատանքի որակը գնահատելու համար արտադրության բոլոր ճյուղերում կատարվող աշխատանքները, ըստ դրանց բարդության, ճշտության և պատասխանատվության աստիճանի, խմբավորվում են, որոնցից յուրաքանչյուրին տրվում է որոշակի որակավորման տարիֆային կարգ։ Արտադրության ճյուղերի մեծ մասում բոլոր աշխատանքներն ըստ որակավորման աստիճանի բաժանվում են վեց կարգի։ Աշխատանքի տարակարգ համարը ցույց է տալիս, թե որակավորման որ խմբին է այն պատկանում։ Պարզ աշխատանքները վերագրվում են առաջին տարիֆային կարգին։ Ըստ աշխատանքի բարդացման աստիճանի բարձրանում է նաև դրա տարակարգի համարը։ Այն աշխատանքները, որոնք վերագրվում են ավելի բարձր տարիֆային կարգերի և հետևաբար պահանջում են ավելի որակավորված աշխատանքի ծախսումներ, առավել բարձր են վարձատրվում։ Տեխնոլոգիապես համասեռ աշխատանքների բարդության աստիճանը սահմանվում է վերլուծական մեթոդով։ Դրա համար աշխատանքային պրոցեսը տրոհում են առանձին ֆունկցիաների՝ աշխատանքի նախապատրաստման, աշխատանքային պրոցեսի իրականացման, սարքավորումների կառավարման (սպասարկման), կատարման հուսալիության ապահովման և այլն, որոնցից յուրաքանչյուրը գնահատվում է բալային համակարգով։ Կոնկրետ աշխատանքի վերագրումն այս կամ այն տարակարգին իրականացվում է բոլոր ֆունկցիաների գծով հավաքած բալերի գումարի հաշվառմամբ։ Եթե աշխատանքները տարբերվում են կատարման տեխնոլոգիայով, ապա դրանց ճիշտ գնահատման համար փորձարարական մեթոդով որոշվում է որոշակի բարդության աշխատանքի կատարման ունակություններ և որակավորում ձեռք բերելու համար անհրաժեշտ ժամանակի քանակը։

Տե՛ս նաև՝ Տարիֆային համակարգ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 610)։*  |
|  |
| --- |
| **Բթաթեփուկ անքիստ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հացածաղկավորներ (Poales) |
| **Ընտանիք** | Հացազգիներ (Poaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Դաշտավլուկայիններ (Pooideae) |
| **Տրիբա** | *Triticeae* |
| **Ցեղ** | Բթաթեփուկ *(Amblyopyrum)* |
| **Տեսակ** | **Բթաթեփուկ անքիստ** *(A. muticum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Amblyopyrum muticum***Eig, 1929 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Բթաթեփուկ անքիստ** (լատ.՝ Amblyopyrum muticum), հացազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

90 սմ բարձրությամբ, միամյա ուղիղ կանգնած խոտաբույս է։ Մերկ ցողունները հարթ են, իսկ տերևապատյանները՝ համարյա մինչև հիմքը ճեղքված։ Ընդհանուր ծաղկաբույլը կազմված է 20-30 սմ երկարությամբ, 3-4 մմ լայնությամբ նեղ-գծային հասկերից, որոնք իրենց հերթին բաղկացած են 10-20 հասկիկներից։ Հասկիկի առանցքը չի բաժանվում առանձին մասերի։ 8-15 մմ երկարությամբ հասկիկներն ունեն 5-9 ծաղիկ։ Հասկիկային և ծաղկային թեփերը անքիստ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի (վայրի ցորենների աճելավայրեր Ողջաբերդ գյուղի շրջակայքում) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1400 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ և կավային լանջերին, տափաստանային բուսականության մեջ։ Ծաղկում է հունիսին, պտղակալում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում

Պոպուլյացիան պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Amblyopyrum muticum* | 
* Վիքիցեղեր: Amblyopyrum muticum
* GBIF: 2706201
* GRIN: 2864
* IPNI: 387233-1
* IRMNG: 10591339
* ITIS: 506615
* IUCN: 110434565
* NCBI: 4595
* PLANTS: AMMU5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:387233-1
* Tropicos: 25515498
* WCSP: 391612

 |
|  |
| *Aegilops mutica* | 
* EoL: 1115566
* EPPO: AEGMU
* GBIF: 4138203
* GrassBase: imp00044
* GRIN: 1542
* iNaturalist: 878835
* IPNI: 384623-1
* Plant List: kew-387466
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:384623-1
* Tropicos: 25500249
* uBio: 5820796
* WCSP: 387466

 |

 |
**Միջուկային սպեկտրոսկոպիա**, միջուկային ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է ատոմային միջուկների տարբեր վիճակները և դրանց միջև անցումները՝ նպատակ ունենալով տեղեկություններ ստանալ միջուկների ներքին կառուցվածքի, ռադիոակտիվ փոխակերպումների օրինաչափությունների և միջուկային ռեակցիաների մասին։ Ատոմային միջուկը միմյանց հետ ուժեղ կապված պրոտոնների ու նեյտրոնների քվանտամեխանիկական համակարգ է, որը բնութագրվում է գրգռված վիճակների կամ մակարդակների ընդհատ սպեկտրով։ Հետազոտելով միջուկի մի վիճակից մյուսին անցմանն ուղեկցող միջուկային ճառագայթումը, որը կապված է միջուկի էներգետիկ մակարդակների հետ, կարելի է տեղեկություններ ստանալ միջուկի կառուցվածքի վերաբերյալ։ Այդ պատճառով միջուկային ճառագայթման հետազոտությունը միջուկային սպեկտրոսկոպիայի հիմնական մեթոդն է։ Մակարդակների սպեկտրը և դրանց բնութագրական մեծություններն ուսումնասիրվում են α-, β-, γ- ճառագայթների գրանցման միջոցով։ Միջուկն առաքելով α- և β- ճառագայթներ, անցնում է հարևան միջուկների ցածր մակարդակներին, իսկ γ-ճառագայթումն ու կոնվերսիոն էլեկտրոնների առաքումն ուղեկցում են գրգռված վիճակից նույն միջուկի անցմանը ավելի ցածր էներգետիկ մակարդակի։ α-, β- և γ- ճառագայթների հետազոտման մեթոդները զգալիորեն տարբերվում են իրարից, ուստի միջուկային սպեկտրոսկոպիան բաժանվում է α-, β-, γ- սպեկտրոսկոպիայի։ Միջուկային սպեկտրոսկոպիայի մեթոդների համար անհասանելի տեղեկությունները միջուկների գրգռված բարձր մակարդակների մասին ստացվում են միջուկային ռեակցիաներից։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ զգալիորեն մեծացել է ռեակցիաներից ստացվող մասնիկների էներգիայի ու կինեմատիկական պարամետրերի չափման ճշտությունը։ Փորձարարական միջուկային սպեկտրոսկոպիայի մեթոդներով որոշվում են միջուկների կառուցվածքի հետ կապված հետևյալ բնութագրական մեծությունները, մակարդակների միջև անցումների էներգիան և ինտենսիվությունը, միջուկների գրգռված մակարդակների սպինները և զույգությունը՝ γ-ճառագայթման մուլտիպոլության չափման ու β-անցումների բնույթի որոշման միջոցով, այդ մակարդակների կյանքի տևողությունը։ Ժամանակակից միջուկային սպեկտրոսկոպիայի տեխնիկական միջոցների զինանոցը խիստ բազմազան է։ Լայն գործածություն են գտել մագնիսական սպեկտրոմետրերը, գամմա-սպեկտրոմետրը, միջուկային ճառագայթման տարբեր դետեկտորները, կիսահաղորդչային դետեկտորը և այլն։ Միջուկային սպեկտրոսկոպիայի մեթոդները կիրառվում են միջուկային բոլոր հետազոտություններում, ինչպես նաև կենսաբանության, բժշկության մեջ, քիմիայում, տեխնիկայի տարբեր բնագավառներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 604)։*  |
**Կրոնշտադտի փողոց** (ռուս.՝ Кронштадтская улица), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է «Զինվորական փառքի քաղաք» Կրոնշտադտի անունով։ Սկիզբ է առնում Մագնիտոգորսկի փողոցից և ավարտվում Կունդրյուչյա գետի մոտ։ Երկարությունը 1000 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Կրոնշտադտի փողոցը սկսվում է Մագնիտոգորսկի փողոցից, հատում է Կրուպսկայայի, Ռոզա Լյուքսեմբուրգի, Լիբկնեխտի փողոցները և, ընթանալով Կունդրյուչյա գետին գրեթե զուգահեռ, ավարտվում նրա ափին։ Փողոցի երկարությունը 1000 մետր է։

Օկտյաբրսկայա փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346359։

Փողոցն անվանվել է Ռուսաստանի նավահանգստային քաղաքներից մեկի՝ Կրոնշտադտի պատվին, որը գտնվում է Ֆիննական ծոցում՝ Կոտլին կղզու և հարակից փոքր կղզիների վրա։ 1990 թվականին քաղաքի պատմական կենտրոնն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Համաշխարհային ժառանգության» ցուցակում, որպես Սանկտ Պետերբուրգի պատմական կենտրոնի և շրջակա հուշարձանների մաս։ 2009 թվականին Կրոնշտադտն արժանացել է «Զինվորական փառքի քաղաք» կոչմանը։

Կրոնշտադտի փողոցի սկզբնամասում (թիվ 5) ժամանակին եղել է Անդրեաս առաքյալ եկեղեցին։ Այն կառուցվել է 1872 թվականին Անդրեյ Սուլինի ծոռան՝ Վերա Անդրեևնա Յուդինայի միջոցներով, որը Սուլինների տոհմական տունը զոհաբերել էր Սուլինովսկու գյուղացիական համայնքին՝ այնտեղ սուրբ Անդրեաս առաքյալի անվան եկեղեցի կառուցելու համար։ Եկեղեցին ունեցել է երեք կողմնասեղան։ Գլխավորը նվիրված էր սուրբ Անդրեաս առաքյալին, հարավայինը, որը կառուցվել է 1898 թվականին, հանուն սուրբ Պանտելեիմոնի է, իսկ հյուսիսայինը, որը նույնպես կառուցվել է 1898 թվականին, հանուն Սուրբ Աստվածածնի գովաբանության։

1963 թվականի օգոստոսի 4-ին տաճարը փակվել է և ծիսակատարություններ այնտեղ այլևս չեն անցկացվել, եկեղեցական սպասքն ու սրբապատկերները տեղափոխել են Կազաչի գյուղի Սուրբ Աստվածածնի տաճար։ 1966 թվականին եկեղեցում հրդեհ է բռնկվել, որից էլ այն քանդվել է։

Աղբյուրներ
----------

* Кронштадтская улица в Красном Сулине
* Подробная карта Кронштадтская улица, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Գրականություն
-------------

* Кудрявцев В. Андреевская церковь при поселке Сулиновском //Кудрявцев В. Сулинская земля: страницы истории. – Ростов-н/Д, 1999. – с. 134-142
* Сулинский краевед: Историко-культурный ежегодник. Вып. 1. – Красный Сулин, 1996. – с. 11 Мякинченко В. Истоки //Криница. – 2003. – 18 сент.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Красный Сулин. Церковь Андрея Первозванного
* г. Красный Сулин, улица Кронштадтская Archived 2019-03-26 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Կաթնախոտ ուրարտական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Կաթնախոտազգիներ (Polygalaceae) |
| **Ցեղ** | Կաթնախոտ *(Polygala)* |
| **Տեսակ** | **Կաթնախոտ ուրարտական** *(P. urartu)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Polygala urartu***Tamamsch. 1936 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Կաթնախոտ ուրարտական**  (լատ.՝ Polygala urartu), կաթնախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-25 սմ բարձրությամբ բազմաթիվ ուղիղ խիտ տերևակալած ցողուններով կիսաթփիկ է։ Տերևները նստադիր են, ստորինները` կլորավուն, միջինները` ռոմբաձև, երբեմն գագաթում գոգավոր։ Ողկույզը խիտ է, երկար, իսկ ծաղիկները՝ վառ կապույտ։ Պտուղը տափակացրած տուփիկ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Գառնու շրջակայք) և Ապարանի (Արայի լեռ, Մարմարիկ գետի հովիտ) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում, ծովի մակարդակից 1000-1700 մ բարձրությունների վրա, խոտածածկ լանջերին, լուսավոր անտառներում, կաղնու հատված անտառներում։ Ծաղկում է հունիս ամիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է և Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայտնի է երկու ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Ընդգրկված չէ Հայաստանի Կարմիր գրքի հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 4049771
* iNaturalist: 442352
* IPNI: 692521-1
* IUCN: 200343
* NCBI: 2662445
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:692521-1
* Tropicos: 25901011

 |

 |
|  |
| --- |
| **Տատաշ գետնատարած** |
| Տատաշ գետնատարածՏատաշ գետնատարած |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Զուգատերևածաղկավորներ (Zygophyllales) |
| **Ընտանիք** | Զուգատերևազգիներ (Zygophyllaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Tribuloideae* |
| **Ցեղ** | Տատաշ *(Tribulus)* |
| **Տեսակ** | **Տատաշ գետնատարած** *(T. terrestris)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tribulus terrestris***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Տատաշ գետնատարած** (լատ.՝ Tríbulus terréstris), զուգատերևազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս, որն առաջացնում է ցողունային ճյուղավորումների խիտ ցանց։ 6-10 սմ երկարությամբ տերևները զույգ փետրաձև են։ Ընձյուղները եռանիստ են և իրենց հերթին առանձին պտղիկների բաժանված։ Սերմերը երկարավուն են, ունեն 2,5-3 մմ լայնություն, 0,75-1 մմ հաստություն։ Ծաղկում է մայիսից մինչև աշուն։

Նկարագրություն
--------------

Բարդ փետրաձև տերևներով միամյա կամ երկամյա խոտաբույս է։ Արմատները բարակ են։ Ցողունների երկարությունը հասնում է 60 սմ-ի։ Հակադիր տերևները կազմված են 6-12 զույգ մանր տերևիկներից։ Տերևանութներում մեկական աճում են մանր, դեղին, կարճ ծաղկակոթերով ծաղիկները։ 5 պսակաթերթիկները հեշտությամբ թափվում են։ Պտուղը կազմված է հինգ աստղաձև դասավորված, մազիկներով և փշերով պատված ընկուզիկներից։

Տարածվածություն
---------------

Որպես մոլախոտ աճում է ստորին լեռնային գոտու չոր ավազային հողերում, կիսաանապատներում, ցանքսերում և աղբավայրերում։ Հանդիպում է Տավուշի, Գեղարքունիքի, Արարատի, Կոտայքի, Վայոց ձորի մարզերում։ Հիմնականում տարածված է Ղրիմում, Կովկասում։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են տատաշի տերևներն ու ցողունները։ Սերմերից ստանում են ալյուր, որը, ավելացնելով ցորենի ալյուրին, օգտագործում են հաց թխելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տատաշ գետնատարած Archived 2008-12-21 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարապետ Դեմիրճյան (այլ կիրառումներ)

**Կարապետ Դեմիրճյան** (Արևմտյան Հայաստան, Սեբաստիայի վիլայեթ, Ազիզիեի գավառակ, Բյունյան - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Կարապետ Դեմիրճյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Սեբաստիայի վիլայեթի Ազիզիեի գավառակի Բյունյան գյուղաքաղաքում։ Բժշկական կրթություն է ունեցել և Կ. Պոլսում բժիշկ աշխատել։ Եղել է ՍԴՀԿ-ի անդամ։ 1915 թվականին Կ. Պոլսում ձերբակալվել է և բանտարկվել Դեպո բանտում։

Ի թիվս 36 ձերբակալվածների, տարվել է Անկարայի նահանգի Կեսարիայի գավառի Էվերեկ ավանի բանտը, որտեղ ենթարկվել է հարցաքննության։ Ապա խիստ հսկողության տակ տեղափոխվել է Կեսարիայի բերդը՝ դրվելով Պատերազմական ատյանի տրամադրության տակ։

Աքսորի ճանապարհին սպանվել է կամ մահացել ժանտախտից։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Գալֆայեան Կարապետ աւագ քահանայ, Գիրք Ելից հայոց, Պէյրութ, 1955։
**Տրամաբանական իմաստաբանություն**, տրամաբանական սեմանտիկա, տրամաբանության բաժին, որի մեջ տրվում է լեզվական արտահայտությունների (և առհասարակ նշանային համակարգերի ու նրանց արտահայտությունների) նշանակության խնդրի հետ կապված հասկացությունների (իմաստաբանական հասկացությունների) տրամաբանական վերլուծությունը։ Տրամաբանական իմաստաբանությունը այսպիսով հանդես է գալիս իբրև մետատեսություն բուն իմաստաբանության նկատմամբ։ Իմաստաբանական հասկացությունների տրամաբանական վերլուծության անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նրանով, որ դրանք սկզբում մուծված լինելով բնական լեզուների օրինակով և ինտուիտիվ ակնհայտության չափանիշներով, կարիք ունեն հստակեցման ու ճշգրտման, այլապես դրանց գործառությունը կշռադատության մեշ առաջ է բերում տրամաբանական (այսինքն՝ ճշմարտային գնահատականի հետ կապված) դժվարություններ, որոնց մեծ մասը հայտնի է իմաստաբանական անտինոմիաներ (պարադոքսներ) անունով։ Այսպես, անվանման հարաբերության դեպքում ենթադրվում է «փոխարինելիության սկզբունքը» (եթե լեզվական երկու արտահայտություններ անվանում են միևնույն օբյեկտը, այսինքն՝ նույնական անուններ են, ապա նախադասության մեջ դրանցից մեկի տեղադրումը մյուսի փոխարեն չի փոխում նախադասությամբ արտահայտված դատողության ճշմարտային արժեքը), մինչդեռ պարզվում է, որ այս սկզբունքը համապարփակ չէ, մասնավորապես, չի գործում անուղղակի խոսքի մեջ։ Նույնպիսի տրամաբանական դժվարություններ են ծագում գոյության եզակի ասույթների, «դատարկ» անունների, փաստահակադրական ասույթների գործածության ժամանակ։ Հենց անունների նույնականության խնդիրն էր, որ Հոտլոբ Ֆրեգեին դրդեց տարբերակելու նշանակության երկու կողմեր՝ դենոտատ (նշանակյալ) և իմաստ։ Ռ․ Կառնապը զարգացրեց նշանակության այս տեսությունը՝ տարածելով լեզվական բոլոր արտահայտությունների վրա՝ ներառյալ անուղղակի խոսքը։ Ընդհանուր առմամբ այս ամենը կազմեց տրամաբանական իմաստաբանության մի հատուկ բաժին՝ «իմաստի տեսությունը», որի մեջ ճշգրտվում են «իմաստ», «իմաստավորություն», «հոմանիշություն» («իմաստով նույնական»), «տրամաբանական ճշմարտություն», «վերլուծական ճշմարտություն» և այլ հասկացություններ։ Նշանակման հարաբերության քննության ժամանակ («ռեֆերենցիայի տեսության» մեջ) ի հայտ բերվող տրամաբանական դժվարությունները դրդում են լեզվի մեջ տարբերակելու բուն լեզվական արտահայտությունների մակարդակը (օբյեկտ լեզու) և նրանց վերաբերող անունների ու տրամաբանական բնութագրությունների («ճշմարիտ է», «կեղծ է» և այլ պրեդիկատների, մոդալությունների և այլն) մակարդակը (մետալեզու)։ Տրամաբանական իմաստաբանության մեջ որպես մեթոդ կիրառվում է ձևականացված լեզուների կառուցումը։ Ավելին, մտքի լեզվական արտահայտության և նրա տրամաբանական կառուցվածքի տարամիտության հետևանքով, ինչպես ցույց է տվել *Ա․ Տարսկին*, իմաստաբանական հասկացությունների խիստ սահմանումներ հնարավոր է տալ միայն ձևականացված լեզուների համար, որոնց միջոցով արդեն կարելի է հստակեցնել ու ճշգրտել բնական լեզուների տրամաբանական կառուցվածքը։ Տրամաբանական իմաստաբանության մշակման գործում մեծ ավանդ են մուծել նաև Բերտրան․ Ռասելը, *Կ․ Այդուկևիչը*, *Ս․ Լեսնևսկին*, *Ու․ Քուայնը*, *Ջ․ Քեմենին*։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 74)։*  |
**Դրաժնի Տայլի,** գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի մարզում, Ալթայի երկրամասում։ Գետաբերանը գտնվում է Սուենգա գետի աջ ափից 44 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 18 կիլոմետր է։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Օբ գետի ջրօգտագործման մասն է Բարնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի ջրամբարը՝ առանց Չումիշ գետի, Վերին Օբի գետային ենթաավազանն է մինչև Տոմի թափվելը։ Վերին Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Աշխարհատեղեկատվական համակարգի ՌԴ տարածքի ջրատնտեսական շրջանացման տվյալներով՝

* Ջրային գրանցման տվյալների կոդ՝ 13010200512115200004558
* Հիդրոլոգիական ստուգման կոդ՝ 115200455
* Ավազանի կոդ՝ 13.01.02.005
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության ծավալի համար՝ 15
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության թողարկում՝ 2։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՌԴ ջրային գրանցման տվյալներ. Դրաժնի Տայլի»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |
**Տրանսնախագիծ**, տրանսպորտային շինարարության նախագծահետազննական ինստիտուտ Երևանում։ Գտնվում է Դավիթ Անհաղթ փողոցում։

Պատմություն
-----------

Տրանսպորտային շինարարության հայկական պետական նախագծահետազոտական ինստիտուտը՝ «Հայպետտրանսնախագիծը», հիմնադրվել է 1971 թ. Երևանում։

Ինստիտուտի հիմնական խնդիրներն են եղել Հայաստանի երկաթուղային և ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցի ընդլայնման նախագծերի մշակումը, ինչպես նաև Երևան քաղաքի տրանսպորտային արդյունավետ համակարգի խնդրի լուծումը՝ արագընթաց ռելսային տրանսպորտի կիրառմամբ։

Տրանսնախագիծ ինստիտուտի շենքը նախագծվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ Գրիգոր Գրիգորյանի կողմից։

Ներկայումս Տրանսնախագիծ ինստիտուտի շենքում են գտնվում SEF International կազմակերպության գլխամասային գրասենյակը, բեռնափոխադրման կազմակերպություններ և կահույքի խանութ։ Մինչև 2013 թ. գործել է Կռունկ միջնակարգ դպրոց-վարժարանը։

Նախագծեր
--------

Ինստիտուտի նախագծերից են՝

* Երևան-Սևան ավտոճանապարհ,
* Էջմիածին-Արմավիր ավտոճանապարհ,
* Մեղրի-Քաջարան ավտոճանապարհ,
* Երևան-Արտաշատ ավտոճանապարհ,
* Իջևան-Հրազդան երկաթուղի,
* Մասիս-Նուռնուս երկաթուղի,
* Սևան-Շորժա-Զոդ երկաթուղի,
* Երևանի մետրոպոլիտեն,
* Մեղրաձորի լեռնանցքը և Իջևան ու Դիլիջան քաղաքները շրջանցող թունելներ,
* Երևանի Դավթաշենի կամուրջ,
* Մի շարք այլ կամուրջներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 201)։*  |
**Դրաժինսկու փողոց** (ռուս.՝ Улица Дражинского), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է 1917-1920 թվականներին Ղրիմում խորհրդային իշխանության հաստատման համար հեղափոխական պայքարի ակտիվ մասնակից, Ղրիմի ընդհատակյա կոմիտեի անդամ Յուրի Իսակովիչ Դրաժինսկու (1899-1920) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սվերդլովի փողոցից և ավարտվում Զբոսաշրջիկների խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 1900 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Դրաժինսկու փողոցը սկսվում է Սվերդլովի փողոցից, հատում Մասանդրովսկայա, Դանչենկոյի, Սրեդնե-Սլոբոդսկայա փողոցները և ավարտվում Զբոսաշրջիկների խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 86 շինություն։ Երկարությունը 1900 մետր է։

Դրաժինսկու փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 298600, 298601։

Փողոցն անվանվել է 1917-1920 թվականներին Ղրիմում խորհրդային իշխանության հաստատման համար հեղափոխական պայքարի ակտիվ մասնակից, Ղրիմի ընդհատակյա կոմիտեի անդամ Յուրի Իսակովիչ Դրաժինսկու (1899-1920) պատվին։ 1914-1918 թվականներին նա ապրել է այս փողոցի թիվ 19 տանը, որի պատին այժմ փակցված է նրա հուշատախտակը։ Նա ծնվել է դերձակի ընտանիքում, 11 տարեկանից աշխատելով օգնել է ընտանիքին։ 1917 թվականի ապրիլին կազմակերպել է Յալթայի աշակերտ դերձակների գործադուլը։ Նրանց պահանջն աշխատավարձի բարձրացումն էր, 8-ժամյա աշխատանքային օրը։ Յալթայում խորհրդային իշխանության հաստատման համար 1918 թվականի հունվարյան մարտերում Դրաժինսկին հեղափոխական առաջամարտիկներից էր։ Նրա տանն էր տեղաբաշխվել կարմիր գվարդիայի շտաբը։ 1920 թվականին ընդհատակյա կոմիտեի նիստի ժամանակ, որը Դրաժինսկին վարում էր Ի. Աշևսկու անունով, նրան և ընդհատակյա այլ գործիչների բռնեցին սպիտակգվարդիականները։ Ձերբակալվածները տեղափոխվեցին «Կոռնիլով» (նախկինում՝ «Կագուլ») հածանավի վրա, որտեղ հունվարի 24-ի գիշերն այրվեցին նավի հնոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «ул. Дражинского (Ялта)»
3. ↑  «Памятная доска Дражинскому Ю.И. на улице названной в его честь в городе Ялта»։ Վերցված է 2019 Մայիս 17

Աղբյուրներ
----------

* Улица Дражинского в Ялте
* Подробная карта улица Дражинского, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* Улица Дражинского, Ялта
* Почтовый индекс улица Дражинского, г. Ялта
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տրանսկրիպցիա (այլ կիրառումներ)
Ինֆորմացիոն ՌՆԹ-ի սինթեզի և պրոցեսինգի պարզեցված պատկեր: Ֆերմենտները պատկերված չեն:
**Տրանսկրիպցիա**, գենային էքսպրեսիայի (արտահայտում) առաջին քայլն է, երբ ԴՆԹ-ի որոշակի հատված ՌՆԹ-պոլիմերազի միջոցով պատճենվում է որպես ՌՆԹ (ի-ՌՆԹ)։ Համարվում է մոլեկուլային կենսաբանության կենտրոնական դոգմայի երկրորդ փուլը։

ՌՆԹ-ն (ռիբոնուկլեինաթթու) և ԴՆԹ-ն (դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթու) նուկլեինաթթուներ են, որոնք օգտագործում են նուկլեոտիդների ազոտային հիմքերով պայմանավորված կոմպլեմենտրաությունը տեղեկատվության փոխանցման համար։ Տրանսկրիպցիայի ընթացքում ԴՆԹ շղթան կարդացվում է ՌՆԹ-պոլիմերազի օգնությամբ, որի հետևանքով սինթեզվում է ԴՆԹ շղթային կոմպլեմենտար և հակազուգահեռ ՌՆԹ շղթա։

Տրանսկրիպցիան ընթանում է հետևյալ փուլերով՝ 

1. մեկ կամ ավելի սիգմա ֆակտորներ միանում են ՌՆԹ-պոլիմերազին, որը թույլ է տալիս վերջինիս միանալ ԴՆԹ-ի որոշակի հաջորդականության՝ պրոմոտորին։
2. ՌՆԹ-պոլիմերազը ձևավորում է *տրանսկրիպցիոն պղպջակ*։ Այս արվում է կոմպլեմենտար ԴՆԹ նուկլեոտիդների միջև ջրածնային կապերի քանդման միջոցով։
3. ՌՆԹ-պոլիմերազը կոմպլեմենտարության սկզբունքի համաձայն սկսում է ռիբոնուկլոտիդներից սինթեզել նոր ՌՆԹ շղթա։
4. ՌՆԹ-պոլիմերազի օգնությամբ ձևավորվում է ՌՆԹ-ի շաքարա-ֆոսֆատային հենքը։
5. ՌՆԹ և ԴՆԹ շղթաների միջև գործող ջրածնական կապերը քանդվում են և նոր սինթեզված ՌՆԹ շղթան ազատվում է։
6. Եթե բջիջն ունի ձևավորված կորիզ, ապա ՌՆԹ-ն ենթարկվում է մշակման (պրոցեսինգ)։ Այս կարող է լինել պոլիադենիլացում, կեպինգ և սպլայսինգ։
7. ՌՆԹ-ն կարող է կամ մնալ կորիզում կամ անցնի ցիտոպլազմա։

ԴՆԹ-ի հատվածը, որից ինֆորմացիան անցնում է ՌՆԹ-ին, կոչվում է «տրանսկրիպցիոն միավոր» և կոդավորում է ամենաքիչը մեկ գեն։ Եթե այդ գենը կոդավորում է սպիտակուց, ապա ՌՆԹ-ն կլինի ի-ՌՆԹ (ինֆորմացիոն ՌՆԹ)։ Վերջինս հետագայում կծառայի կաղապար սպիտակուցի սինթեզի համար։ Սակայն գենը կարող է կոդավորել նաև չկոդավորող ՌՆԹ (ինչպես ՄիկրոՌՆԹ), ռիբոսոմային ՌՆԹ (ռ-ՌՆԹ), փոխադրող ՌՆԹ (փ-ՌՆԹ), կամ մեկ այլ ֆերմենտային հատկությամբ օժտված ՌՆԹ (ռիբոզիմ)։ Ընդհանուր առմամբ ՌՆԹ-ն բջջում կատարում է ահռելի կարևորության ֆունկցիաներ, օգնելով սինթեզել, կարգավորել և մշակել սպիտակուցները։

Վիրուսաբանությունում այս եզրույթը կարող է օգտագործվել նաև բնութագրելու ի-ՌՆԹ-ի սինթեզը ՌՆԹ մոլեկուլից։ Այդ գործընթացը կատալիզվում է վիրուսային ՌՆԹ-ռեպլիկազի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Eldra P. Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin. *Biology, 8th Edition, International Student Edition*. Thomson Brooks/Cole. ISBN 978-0495317142 (անգլ.)
2. ↑  «Tentative identification of RNA-dependent RNA polymerases of dsRNA viruses and their relationship to positive strand RNA viral polymerases»։ *FEBS Letters* **252**: 42–46։ doi:10.1016/0014-5793(89)80886-5  (անգլ.)
**Տրանսցենդենտ** (լատ.՝ transcendent-այնկողմնային), միջնադարյան սխոլաստիկական փիլիսոփայությունից ժառանգված տերմին, նշանակում էր այն, ինչը գտնվում է փորձնական ճանաչողությանը մատչելի աշխարհից այն կողմ, իբրև ինքնուրույն և ինքնաբավ (այս իմաստով՝ բացարձակ) էություն, որը կարող է ճանաչվել միայն մտահայեցողական ճանապարհով։

Հակադրություն
-------------

Տրանսցենդենտը հակադրվում է իմանենտին, որը թեպետև նույնպես անմիջականորեն տրված չէ փորձի մեջ, բայց ներհատուկ է առարկայական աշխարհի իրերին, ունի փորձնական դրսևորումներ և ճանաչելի է դրանց միջոցով։

Կիրառություն
------------

Իմանուիլ Կանտը «Տրանսցենդենտ» տերմինն օգտագործել է իմացաբանական առումով, բանականության գաղափարները (այսինքն, ըստ էության, սուբստանցին, հոգուն, աշխարհին, որպես ամբողջության, վերաբերող փիլիսոփայական գաղափարները) բնութագրվում են իբրև տրանսցենդենտ, եթե դրանք կիրառվելիս ըմբռնվում են որպես իրական առարկաների հասկացություններ։

Կարծիքներ
---------

Կանտի հետևողությամբ, XIX-XX դարերում տեսական բնագիտության և փիլիսոփայության մեջ սուբյեկտիվիստական էմպիրիզմի կողմնակիցները գտնում էին, որ փիլիսոփայության վերացական գաղափարներին (մատերիա, սուբստանց, պատճառականություն և այլն), ինչպես և բնագիտական տեսություններում փորձնական երևույթների բացատրության համար մուծվող վերացական էություններին (եթեր, ատոմ, քվարկ, բազմաչափ և անվերջչափանի տարածություն և այլն) երբեք չպետք է վերագրել բացարձակ օբյեկտիվ, ինքնուրույն, այսինքն՝ տրանսցենդենտ, գոյություն, այլ, քանի որ դրանք արտափորձային են, պետք է ընդունել որպես աշխատանքային միջոցներ (հիպոթեզներ) փորձի բացատրության համար։ Նրանք հետևողական մատերիալիստներին և իդեալիստներին կշտամբում էին տրանսցենդենտ էություններ ընդունելու համար։ Դիալեկտիկամատերիալիստական մեկնաբանությամբ, այդ գաղափարներն ու էություններն օբյեկտիվ, իրական բովանդակություն ունեն, բայց տրանսցենդենտ (ինքնուրույն և ինքնաբավ) չեն, որքանով որ կոնկրետի և վերացականի, երևույթի և էության, փորձի և տեսության միջև սահմանագիծը բացարձակ չէ, դրանց հարաբերությունը դիալեկտիկական է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Աֆրոեվրասիա** (հազվադեպ *Աֆրասիա* կամ *Եվրաֆրասիա*) գերմայրցամաք և ցամաքի խոշորագույն հատվածը Երկրի վրա, որն իր մեջ ներառում է Աֆրիկա և Եվրասիա մայրցամաքները (Եվրասիան իր հերթին բաժանվում է Ասիայի և Եվրոպայի)։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 84 980 532 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որի վրա բնակվում է մոտ 6.7 միլիարդ մարդ կամ Երկրի բնակչության մոտավորապես 85 %-ը։ Այն նաև հայտնի է որպես Հին Աշխարհ՝ ի հակադրություն Ամերիկայի, որն անվանում են Նոր Աշխարհ։

Աֆրոեվրասիա մայրցամաքը հիշատակվում էր, որպես համաշխարհային կղզի` անվանում, որն առաջարկվել էր սըր Հելֆորդ Ջոն Մաքքինդերի կողմից «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» հոդվածի մեջ։ Տերմինն իր մեջ չի ներառում ոչ մայրցամաքային կղզիները և կղզեխմբերը։

Երկրաբանություն
---------------

Երկրաբանության մեջ համարվում է, որ Աֆրոեվրասիան գերմայրցամաք կդառնա, երբ Աֆրիկան բախվի Եվրոպային, թեև Աֆրիկան միացած էր Եվրասիային մինչև Սուեզի ջրանցքի շինարարությունը։ Ինչպես ենթադրվում է, դա տեղի կունենա 600 000 տարի հետո, երբ Իսպանիայի հարավային կետը կհասնի Աֆրիկային։ Երբ դա տեղի ունենա, Միջերկրական ծովը կմեկուսացվի Ատլանտյան օվկիանոսից։ Աֆրիկայի և Եվրոպայի վերջնական միաձուլումը, ինչպես համարվում է, տեղի կունենա 70 միլիոն տարի անց՝ միացնելով Միջերկրածովյան շրջանը և նոր լեռնաշղթաներ գոյացնելով` ի լրացում Ալպերին։

Բաժանում
--------

Սովորաբար Աֆրոեվրասիան բաժանում են Աֆրիկայի և Եվրասիայի Սուեզի ջրանցքով, իսկ Եվրասիան բաժանում են Եվրոպայի և Ասիայի` Ուրալով և Կովկասով։ Սակայն գոյություն ունի նաև բաժանում Եվրասիա-Հյուսիսային Աֆրիկա և Սահարայից հարավ ընկած Աֆրիկայի` մշակութային և պատմական պատճառներով։

Գերմանացի ճարտարապետ Գերման Զյորգելն առաջարկում էր ցանկապատել Ջիբրալթարի նեղուցը հիդրոէլեկտրկական ամբարտակով և ավելի փոքր ամբարտակով` Դարդանելի նեղուցը։ Արդյունքում, Միջերկրական ծովի մակարդակը կիջներ, իսկ Եվրոպան և Աֆրիկան կվերածվեինք մեկ մայրցամաք` Ատլանտրոպայի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ПРОЕКТ «АТЛАНТРОПА» Archived 2007-12-18 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Դժգույն գարշասունկ** |
| Դժգույն գարշասունկԴժգույն գարշասունկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Ենթատիպ** | *Agaricomycotina* |
| **Դաս** | Ագարիկոմիցետներ (Agaricomycetes) |
| **Ենթադաս** | *Agaricomycetidae* |
| **Կարգ** | *Agaricales* |
| **Ընտանիք** | Ճանճասպանայիններ (Amanitaceae) |
| **Ցեղ** | Ճանճասպան *(Amanita)* |
| **Տեսակ** | **Դժգույն գարշասունկ** *(A. phalloides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Amanita phalloides***Link, 1833 |

**Դժգույն գարշասունկ** (լատ.՝ Amanita phalloides), Amanitaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մահացու թունավոր սունկ է, որի 5-15 սմ տրամագծով, ձիթապտղագույն, կանաչավուն, սպիտակավուն, մեջտեղում ավելի մուգ գունավորված, կիսագնդաձև, հարթ եզրերով, մետաքսանման գլխարկը ընդհանուր ծածկոցի մնացորդներով է։ Սունկն ունի սպիտակ պտղամիս, թիթեղներ և ոտիկ։ Հասուն և չորացած պտղամարմիններն ունեն տհաճ հոտ։ Սպիտակ թաղանթանման օղակով ոտիկը 6-12 x 1,5-2 սմ է, հիմքի մոտ՝ ուռուցիկ, ազատ պարկաձև պատյանի (վոլվա) մնացորդներով։ Սպորափոշին սպիտակ է։ 8-12 x 7-9 մկմ, անգույն, օվալաձև սպորները հարթ են, ամիլոիդ։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Եվրոպան, Ամերիկան, Աֆրիկան, Ավստրալիան, Նոր Զելանդիան, Ասիան, Հարավային Կովկասը (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան)։ Լայն տարածում ունի աշխարհի մի շարք երկրներում, սակայն Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով։ Հայաստանում այս սնկի եզակի պտղամարմինները հայտնաբերված են Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ստեփանավան քաղաքի շրջակայք, Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում, Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում և Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում է հողի վրա, լայնատերև, փշատերև և խառը անտառներում, 1100-1800 մ բարձրության վրա, հուլիսից մինչև հոկտեմբեր ամիսներին։ Միկոռիզա գոյացնող սունկ է՝ համակեցության մեջ է մտնում փշատերև և սաղարթավոր անտառների ծառատեսակների, հիմնականում կաղնու հետ։ Օգտագործվում է բժշկության մեջ։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում պահպանվում է Դիլիջան ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780778100 |

 |
**Դրազարկ**, տարեգիրք, որը լույս էր տեսնում 1967 թվականից՝ Անթիլիասում (Լիբանան)։ Խմբագիրն էր Տ․ Փանոսյանը և հրատարակում էին Կիլիկիո կաթողիկոսության Հայ եկեղեցու կիրակնօրյա դպրոցները (Հ․ Ե․ Կ․ Դ․)։

Դրազարկի գործունեություն
------------------------

Տպագրում էր այդ ժամանակների և դասական հայ գրողների գործերը, գրականագիտական և պատմա-բանասիրական ուսումնասիրություններ, լուսաբանում սփյուռքահայ կրոնական ն մշակութային կյանքը, տեղեկություններ հաղորդում հայկական վարժարանների մասին, անդրադառնում երեխաների դաստիարակության խնդիրներին։ Տարեգիրքը պատմում էր ազգային սովորույթների, ժողովրդական ավանդությունների մասին, ներկայացնում հայ արվեստագետներին։ Դրազարկը լայն տեղ էր հատկացնում Հ․ Ե․ Կ․ Դ-ի գործունեությանը։ Ուներ անգլերեն բաժին։ 1961-1962 թվականներին Բեյրութում հրատարակվել էր նույն անունով պարբերաթերթ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 447)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մանուկ Մանուկյան (այլ կիրառումներ)

**Մանուկ Թորոսի Մանուկյան** (հունիսի 5, 1924(1924-06-05), Բուխարեստ, Ռումինիա - դեկտեմբերի 11, 2010(2010-12-11), Երևան, Հայաստան), հայ երաժշտագետ։ Երաժշտագիտության թեկնածու (1969)։

Կենսագրություն
--------------

Մանուկ Մանուկյանը ծնվել է Բուխարեստում։ 1948 թվականին հայրենդարձել է։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի երաժշտական ուսումնարանը, 1958 թվականին՝ Երևանի կոնսերվատորիան։ 1959-1980 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտում։ 1956-1980 թվականներին մասնակցել է երաժշտական բանահավաքչության, բազմաթիվ գիտարշավների, միաժամանակ, դասավանդել է Երևանի տարբեր երաժշտական ուսումնարաններում, Գյումրիի մանկավարժական ինստիտուտում, 1980 թվականից Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ երաժշտության պատմության, ժողովրդական և աշուղական երգարվեստի խնդիրներին։

Երկեր
-----

* Անտոն Մայիլյան «Կյանքն ու գործունեությունը», Երևան, 1965։
* «Ժողովրդական ավետիսներ», Էջմիածին, 1995։
* «Ջիվանի. Ձայնագրյալ երգարան», Երևան, 1998։
* «Սիմոն Հովհաննիսյան», Երևան, 2000։
* Гусаны Армении, Москва, 1977.
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայ երաժշտության հանրագիտարան, էջ 438
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Մանուկ Մանուկյան (երաժիշտ)**
**Ա. Գևորգյանի տուն,** բնակելի տուն, որ գտնվել է Երևանի Կոնդ թաղամասում։ Տեղակայված է եղել փողոցի կարմիր գծի վրա։ Եղել է մեկհարկանի շենք՝ բաղկացած նկուղից։

Շինություն
----------

Շենքի կենտրոնական մասը եղել է ուղղանկյուն, գտնվել է հյուսիս-հարավ առանցքում։ Բնակելի սենյակները, որոնք բարձրացված են եղել հողի մակարդակից միջինը երեք մետր, ուղղված էին դեպի արևելք, հյուսիս և արևմուտք։ Պատկերասրահից սկսվող երկու մուտքերը տարել են առջևի սենյակներ, որտեղից բացվում էր բնակելի տարածք տանող դռները։ Նկուղային հարկը զբաղեցրել է քարապատ չորս սենյակները։

Կառուցված է եղել հում աղյուսից, կառույցի առանձին հատվածներ ամրակցված էին թրծված աղյուսով։ Արտաքին ճակատային մասի ճարտարապետական լուծումները պարզ էին և միևնույն ժամանակ կառույցի գեղարվեստականորեն արտահայտիչ տեսքը որոշում է առկա ճարտարապետական տարրերի ներդաշնակ համադրությունը։ Դրանք են ուղղանկյուն պատուհանները, որոնք միմյանց են միացել ուղիղ կամարաշարքով, որոնք փայլեցված պատերի ֆոնին առանձնանում էին խիստ ընդգծված այրված աղյուսի գույնով։

Օժանդակ շինություններ և բակ
---------------------------

Օժանդակ կառույցներն առանձնացված էին բակաշենքում. այն գտնվել է գլխավոր շենքից դեպի արևմուտք, որոշակի հեռավորության վրա, հավասար է պատշգամբի լայնությանը։

Բակի կողմից, հյուսիսից և հարավից կառույցը շրջապատված է եղել պատկերասրահով, որը տարածքի տարբեր մասեր կապել է միմյանց, և միաժամանակ առանձնացրել բնակելի տարածքն օժանդակից։ Բացի այդ, պատշգամբը բնակարանը պաշտպանել է արևի այրող ճառագայթներից։ Տան աջ կողմին կցված էր սև տուֆից կառուցված դարպաս։

Բակում ավանդական կոլորիտ են ստեղծել փայտե երկշարք պատշգամբները։

Ցարսկայա փողոցում գտնվող Գ. Մարկարյանցի և Ս. Աստվածատուրյանի տներն իրավամբ կարող են համարվել բնակելի տների առաջին օրինակներ, որոնք նախագծվել ու կառուցվել են նախագծման նոր կանոններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мариетта Гаспарян, Архитектура Еревана XIX - начала XX века, Ереван, «Ушардзан», 2008, էջ 69 — 262 էջ. — 200 հատ, ISBN 978-99930-865-6-7։
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 70
**ԲՄՊ-1** (ռուս.՝ БМП-1, **Б**оевая **M**ашина **П**ехоты - հետևակի մարտական մեքենա), խորհրդային արտադրության հետևակի մարտական մեքենա։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

ԲՄՊ-1 ՀՄՄ-ը ԽՍՀՄ առաջին սերիական արտադրության մարտնական, թրթուրավոր ջրանցան, զրահապատ ՀՄՄ-ն է։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ նախատեսված է անձնակազմին առաջի ճակատ հասցնելու համար։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ-յի արտադրությունը սկսվել է 1966 թվականին։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ սկսվել է շահագործվել խորհրդային բանակում 1967 թվականից։ Այժմ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ շահագործվում է բազմաթիվ երկրների զինված ուժերի կողմից։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ շահագործվում է նաև ՀՀ և ԼՂՀ Զինված ուժերի կողմից։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ նաև լայնորեն օգտագործվել է մի շարք ռազմական հակամարտությունների ընթացքում (նաև արցախյան ազատամարտում)։

Մարտավարատեխնիկական տվյալներ
----------------------------

ԲՄՊ-1 ՀՄՄ ղեկավարվում է անձնակազմի 3 անդամների կողմից։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ երկարությունը կազմում է 6.74 մ, լայնությունը՝ 2.94 մ, իսկ բարձրությունը՝ 2.15 մ։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ բավականին թեթև է. նրա քաշը կազմում է ընդամենը 13 տ։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ-ն ունի 73 մմ-անոց գնդացիր։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ-ը սնուցվում է 300 ձիաուժ հզորությամբ ՈւՏԴ-20(ռուս.՝ УТД-20) դիզելային շարժիչով՝ զարգացնելով ճանապարհային հատվածում 65 կմ/ժ, իսկ ջրային ավազաններում 7 կմ/ժ արագություն։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ-ի վառելիքի պաշարը կազմում է 600 կմ։ ԲՄՊ-1 ՀՄՄ-ը պողպատե զրահապատված է։ Այն պաշտպանում է փոքր զենքերից և հրետանային արկերից։

Տես նաև
-------

* ԲՄՊ-2
* ԲՄՊ-3

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Աղբյուրներ
----------

* BMP-1 Infantry fighting vehicle(անգլ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սան Խուան (այլ կիրառումներ)

**Սան-Խուան**, քաղաք Արգենտինայում։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1562 թվականին կոնկիստադոր Խուան Խուֆրեի կողմից։ 1593 թվականին Սան-Խուան գետի ափին, որտեղ կառուցվել է քաղաք, ողողված է այն։

18-րդ դարում Սան-Խուանում կառուցվել է մայր տաճար, իսկ 1842 թվականին՝ թատրոն։ Թատրոնի շինությունը մշակված է ճարտարապետ Ռիվարոլայի ոգով՝ կլասիցիզմի, թատրոնը չի հասել մեր օրեր, որովհետև այրվել է հրդեհից։

1944 հունվարի 15-ին թվականին տեղի ունեցավ Սանխուանսկական երկրաշարժը, 20-րդ դարում այն հաշվվել է որպես գլխավոր ողբերգություն Արգենտինայում։ Զոհերի թիվը կազմել է մոտ 10 հազար մարդ, ավերվել է նաև տաճարը, բազմաթիվ այլ շենքեր։ 1977 թ-ին հաջորդել է մեկ այլ երկրաշարժ, բայց նրա էպիկենտրոնը քաղաքից հեռու է եղել։

1979 թվականին դեկտեմբերին բացվել է Սբ. Իոաննայի նոր տաճարը, որը դարձել է հիմնական տեսարժան վայրերից մեկը քաղաքում։ Քաղաքի ծայրամասում հիմնադրվել է Ֆելիքս Ագիլարի անվան աստղադիտարան։

Հայտնի անձինք
-------------

Առավել հայտնի էր Սանխուանացի Արգենտինայի նախագահը Դ.Ֆ. Սարմենտոն։ Իր հայրենի քաղաքում, նրան նվիրված տուն-թանգարան և հուշարձան կա։ Ի պատիվ Սարմենտոնի կոչվում է քաղաքի ռադիոկայանը, թատրոն և օդանավակայանը.

Բացի այդ, Սան-Խուանում է ծնվել հայտնի Ֆորմուլա 1-ի վարորդը՝ Ռիկարդո Սունինոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2010 Argentina census
2. ↑  Н. А. Шелешнева-Солодовникова. Латиноамериканское искусство XVI—XIX веков. М. 2008. — С. 133.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Página Oficial de la Provincia de San Juan Archived 2016-12-13 at the Wayback Machine. (Spanish)
* Municipality of San Juan - Official website.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119722381 · GND: 4105286-9 · LCCN: n80050288 · SUDOC: 027745449 · VIAF: 133684359 · WorldCat VIAF: 133684359 |

 |
**Ալեքսանդրիայի փարոս** (հուն․՝ Φάρος της Αλεξάνδρειας), մ.թ.ա. III դարում կառուցված անտիկ աշխարհի ամենամեծ փարոսը, աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը, որից ծագում է հայերենում «փարոս» բառը։ Գտնվել է Նեղոս գետի գետաբերանում Փարոս կղզում (Ալեքսանդ քաղաքի մոտ)։ Կառույցը իրենից ներկայացնում էր եռահարկ աշտարակ։ Բարձրությունը 120 մ։ Նրա գագաթի քարե կլոր սյունասրահում վառվում էր խարույկը՝ ճանապարհ ցույց տալով նավերին։ Այն համարվում էր նաև դիտակետ, քանի որ նրանում տեղադրված հայելիների համակարգը թույլ էր տալիս աշտարակի բարձունքից հետևել ծովին և հայտնաբերել թշնամու նավերը և կուրացնել թշնամիներին։ Այն կործանվեց մ.թ. 796 թվականին երկրաշարժից։

Հետագայում Եգիպտոս եկած արաբները փորձում էին վերականգնել այն։ XV դարում փարոսի բարձրությունը կազմում էր 30 մ, իսկ XV դարում սուլթան Քայթ-բեյը դրա տեղը կանգնեցրեց ամրոց, որը մինչև այժմ էլ կանգուն է։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիմնադրվել է մ.թ.ա 332 թվականին Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից։ Այս քաղաքի ստեղծումը եղավ նրա ամենամեծ գործը, որ նա հասցրեց անել իր հաղթարշավի ընթացքում՝ Եգիպտոսում հայտնվելու շրջանում։ Քաղաքը չափազանց հարմար դիրք ուներ՝ Միջերկրական ծովի ափին, խիստ հարմար նավահանգստի տեղ ուներ։ Մակեդոնացին չէր էլ կարող պատկերացնել, որ քաղաք-նավահանգիստը կարող էր դառնալ հելլենիստական մշակույթի կենտրոն։ Մակեդոնացին քաղաքի կառավարումը հանձնեց Պտղոմեոսին, ում հետ ուսում էր ստացել Արիստոտելի մոտ։

Անտիկ աշխարհում մեծ համբավ էր վայելում Ալեքսանդրիայի գրադարանը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119496177 · LCCN: sh2009004816 · SUDOC: 02746007X · VIAF: 316597654 · WorldCat VIAF: 316597654 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 158)։*  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներ |
| --- |
|  |
|  Քեոփսի բուրգ · Շամիրամի կախովի այգիներ · Զևսի արձան · Արտեմիսի տաճար · Հալիկառնասոսի դամբարան · Հռոդոսի կոթող · Ալեքսանդրիայի փարոս  |

 |
|  |
| --- |
| **Սերգեյի երկրաչափ թիթեռ** |
| Սերգեյի երկրաչափ թիթեռՍերգեյի երկրաչափ թիթեռ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Երկրաչափներ (Geometridae) |
| **Ցեղ** | **Eupithecia** |
| **Տեսակ** | **Սերգեյի երկրաչափ թիթեռ** *(E. innotata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Eupithecia innotata***Hufnagel, 1767 |

**Ալեքսանդրի երկրաչափ թիթեռ** (լատ.՝ Eupithecia alexandriana), երկրաչափ թիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Թևերի բացվածքը 19 մմ է։ Առջևի թևերի հետին եզրից սկիզբ առնող տրամակապը չի հասնում թևի առջևի եզրին։ Ավելի բաց գունավորված միջին բջջի գագաթին տեղադրված է երկար նեղ բիծ։ Փոքր միջին բիծ և միագույն ծոպեր ունեցող հետին թևերն ավելի միատարր են գունավորված, պատված են մուգ մոխրագույն թեփուկներով։ Թևի նախշը թույլ է արտահայտված։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ է, որը հայտնի է Երևան քաղաքից (հավաքված է կենդանաբանական և բուսաբանական այգիներում) և Կոտայքի մարզից (Ծաղկաձոր քաղաքի շրջակայք)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրելավայրերը հայտնի չեն, թիթեռները մայիսին և հունիսին թռչում են դեպի լույսի աղբյուր, տալիս են երկու սերունդ։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Հանդիպում է հազվադեպ, հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781069432 |

 |