recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պատերազմ թզուկների հետ** (ռուս.՝ Война с лилипутами), Կիռ Բուլիչյովի ֆանտաստիկ ժանրի վիպակ (վեպ)՝ «Ալիսայի արկածները» ցիկլից։ Գրվել է 1989 թվականին, բայց ամբողջական ստեղծվել է 1992 թ.-ին։ Վեպի հատվածները այլ անվան տակ, թողարկվել են առանձին. սկզբում՝ «Пионерская правда» և «Тайна рабыни Заури» ամսագրերում, իսկ շարունակությունը «Алмаз для пирата» ամսագրում, ընդ որում, հատվածները իրար հակասում էին, որոնք վերջին խմբագրման ժամանակ շտկվեցին։

Բովանդակություն
---------------

Արկաշա Սապոժկովը, երիտասարդ կենսաբան, ով հետազոտություններ կատարելու նպատակով փոքրացնող խցիկի շնորհից հայտնվում է մանրաշխարհում։ Ալիսան և Պաշկան օգնում են նրան։ Բզեզների և կատուների վտանգներից խուսափելու համար նրան է միանում նաև Ալիսայի տատիկը՝ Լուկրեցիան, ով թույլ չի տալիս, որ երիտասարդը զոհ գնա։ Լուկրեցիան իրականում սովորական տարեց կին է, բայց գործի ժամանակ՝ փորձառու իլյուզիոնիստ, ով հանդես է գալիս կրկեսում։

Հասկանալով, որ Արկաշան կապի մեջ չէ, Ալիսան նույնպես փոքրանում և գնում է նրան ընդառաջ և դառնում է թզուկների գերին։ Ծովահենների փոքրիկ նավակը վայր է իջնում Արկաշայի տան խոտածածկույթում և դրա հրամանատար Պանչենգա Սկուլիտին ցանկանում է գրավել ողջ Երկիրը։ Սկզբի համար խիզախ ծովահենները կռվում են կատվի հետ, որը նրանց համար հսկայական է։ Բայց Լուկցերիա տատիկի ներկայությունը նրանց փախուստի է մատնում։ Արկաշան, Ալիսան և նրանց միացած ստրկուհի Զաուրին հայտնվում են ազատության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Булычёв К.* Война с лилипутами (ռուս.) — 1989.
2. ↑  Название было дано на волне популярности первой доступной в СССР мыльной оперы «Рабыня Изаура»
3. ↑  «Война с Лилипутами» на странице Кира Булычёва на сайте РусФ
**Ջինա Մահավիրա** (մ. թ. ա. 540, Jamui district, Munger division, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - մ. թ. ա. 468, Pawapuri, Nalanda district, Պատնա, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն), կրոնական քարոզիչ։ Հնդկական աղբյուրներում հայտնի է նաև Նիգհատա Նատապուտա անունով, ապրել է մ.թ.ա. VI դարում։

Կրոնական ուղղություն
--------------------

Ջայնիզմի և ջայնիստական փիլիսոփայության հիմնադիրն է։ Նա Բուդդա Գաութամայի ժամանակակիցն է։

### Կենսագրություն

Սերել է հայտնի տոհմից. հայրը Սիդհարտհն էր՝ լիչհավ և տրիշալ ցեղերի առաջնորդը, քույրը Չատակին էր՝ առաջնորդը Վայշալի քաղաքի։ Նրա ավագ եղբայրը Նանդիվարդհանան էր։ Ծնվելուց հետո նրան անվանակոչել են Վարդհամանա։ Մահավիրա անունը, որը սանսկրիտից նշանակում է հռչակավոր ռազմիկ, ստացել է երիտասարդ հասակում՝ կոբրաներին և կատաղած փղին հնազանդեցնելու համար։ Ջինա նշանակում է հաղթող։ Դա այն մարդն է, ով հաղթել է իր կարմային և դուրս է եկել կյանքի և մահվան շրջապտույտից։ Մահավիրան ծնվել է մ.թ.ա. 599 թվականին Քունդապուրում՝ Վայշալի քաղաքի արվարձանում, մահացել է մ.թ.ա. 527 թվականին Պավապուրում։ Ծագումով ազնվական ընտանիքից է, Կշատրի կաստայի ներկայացուցիչն է։ Համաձայն կրոնական լեգենդի, Մահավիրան ստանում է փայլուն կրթություն, ցուցաբերում է բացառիկ ունակություններ և խիզախութուն։

#### Ծագում

Ծնողների մահվանից երկու տարի անց, համաձայն ավագ եղբոր որոշման, հեռանում է աշխարհիկ կյանքից և երեսում տարեկանում դառնում է թափառղ ասկետ։ Նա ուսումնասիրում է տարբեր կրոնական ուղղություններ և, ինչպես խոսվում է ջայնիստական լեգենդներում, հասնում է պայծառատեսության։ Դրանից հետո նա ստեղծում է սեփական ուսմունքը, որը, չնայած իր ներքին բարդությունների, ամրապնդվեց Հնդկաստանում և դրա տարածքից դուրս։ Մինչև այսօր էլ կրոնական այս ուղղությունը աշխարհում ունի մի֊քանի միլիոն հետևորդ։ Նրա ուսմունքի հիմնական սկզբունքը հանդիսանում էր ահիմսկան։ 
Մահավիրան մահացավ (հայտնվում է նիրվանայի թմբիրի մեջ, ինչպես արտահայտվում են իր հետևորդները) լուսաբացից կես ժամ առաջ Պավա քաղաքում (ժամանակակից Պատնա քաղաքի մոտակայքում) յոթանասունվեց տարեկան հասակում։

Պատկերասրահ
-----------

* Քաղաք ՎայշալիՔաղաք Վայշալի
* Բուդդայի աղոթատեղին ՎայշալիումԲուդդայի աղոթատեղին Վայշալիում
* Ջայնիզմի խորհրդանիշՋայնիզմի խորհրդանիշ
* Մահավիրան աղոթքի ժամանակՄահավիրան աղոթքի ժամանակ
* Ջայնիզմի հինգ խրատներըՋայնիզմի հինգ խրատները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑   — P. 181.
4. 1 2   — P. 52.
5. ↑  Статья «Махавира» в словаре «Индуизм. Джайнизм. Сикхизм»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118781251 · ISNI: 0000 0001 1958 1042 · LCCN: n50059509 · NTA: 071197567 · VIAF: 154353656 · WorldCat VIAF: 154353656 |

 |
**«Իժորյան բաբան» հուշահամալիր** (ռուս.՝ Мемориал «Ижорский таран»), հուշահամալիր «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Լենինգրադի մարզի Կոլպինո քաղաքից քիչ հարավ։ Կառուցվել է 1967 թվականին Կոլպինոյի բնակիչների կողմից։ Ճարտարապետն է Յ. Վ. Կոմարովը։

Նկարագրություն
--------------

Երկաթբետոնե երեք ուղղաձիգ կանգնակներին ամրացված է հորիզոնական հեծան, որի սուր ծայրն ուղղված է թշնամու դիրքերին։ Հարևանությամբ տեղադրված է 85-միլիմետրանոց զենիթային հրանոթ։ Այստեղով է 1941-1944 թվականներին անցել Լենինգրադի պաշտպանության առաջնագիծը։

Հուշարձանը խորհրդանշում է 1941-1944 թվականներին այստեղով անցնող պաշտպանության առաջնագիծը և հիշեցնում է քաղաքի պաշտպանների քաջության մասին։ Մոտակայքում գտնվող Յամ-Իժորա գյուղը բռնազավթելուց և գերմանացիների` Իժորա գետի մոտ հասնելուց հետո Կոլպինոն հայտնվեց անմիջապես ճակատային գծում։ Իժորայի բանվորական գումարտակը, որը բաղկացած էր աշխարհազորայիններից և զինվորներից, արեց ամեն ինչ, որ թույլ չտա թշնամուն առաջ շարժվել։

Հուշարձանն իր ոճով հիշեցնում է հզոր բաբան, որով քանդում էին պատերը պաշարված հնագույն բերդերում։

Պատմություն
-----------

Հուշակոթողի բացումը տեղի է ունեցել 1967 թվականի նոյեմբերի 2-ին Օկտյաբսկայա երկաթուղու 29-րդ կիլոմետրում։

Ամեն տարի Հաղթանակի օրը, շրջափակումը ճեղքելու և վերացնելու օրերին հուշարձանի մոտ ծաղիկներ են տեղադրվում, այստեղ գալիս են վետերանները, որոնք հիշում են իրենց ընկերներին, տեղի են ունենում լռության րոպեներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Мемориал «Ижорский таран»»
2. 1 2  «Мемориал «Ижорский таран»»

Գրականություն
-------------

* Гусаров А. Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
  Փառքի կանաչ գոտի |
| --- |
|  |
| «Հարձակում» հուշահամալիր • «Անանուն բարձունք» հուշարձան • «Քաջերի ափ» հուշակոթող • «Գոստիլիցկի» հուշակոթող • «Հեռավոր սահմանագիծ» հուշակոթող • «Իժորյան բաբան» հուշահամալիր • «Կատյուշա» հուշահամալիր • «Կիրովյան պատնեշ» հուշահամալիր • «Կրոնշտադտսկի» հուշահամալիր • «Լեմբոլովյան ամրություն» հուշահամալիր • «Նևայի սահմանագլուխ» հուշահամալիր • «Չնվաճվածները» հուշահամալիր • «Աշխարհազորայիններ» հուշահամալիր • «Պրիմորսկի» հուշահամալիր • «Գետանց» հուշակոթող • «Ճեղքում» հուշահամալիր • «Պուլկովյան սահմանագլուխ» հուշահամալիր • «Ճեղքված օղակ» հուշահամալիր • «Սահմանաքար» հուշահամալիր • «Ռումբոլովյան լեռ» հուշահամալիր • «Խաղաղության պարտեզ» հուշարձան • «Սեստրա» հուշահամալիր • «Պողպատե ուղի» հուշարձան • Հաղթական մույթեր • «Կյանքի ծաղիկ» հուշահամալիր • «Գրոհ» հուշահամալիր • «Խարիսխ» հուշահամալիր • «Հունվարյան որոտ» հուշահամալիր |

 |
**Մոսկվին Իվան Միխայլովիչ** (հունիսի 18, 1874(1874-06-18), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 16, 1946(1946-02-16), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1936)։

Կենսագրություն
--------------

1893-1896 թվականներին սովորել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիկ ընկերության Ի․ Մ․ Մոսկվին երաժշտադրամատիկական ուսումնարանի դրամատիկական բաժնում։ 1896-1898 թվականներին աշխատել է Յարոսլավլի և Կորշի (Մոսկվա) թատրոններում։ 1898 թվականից՝ Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնի դերասան (1943 թվականից՝ տնօրեն)։ Նախասովետական շրջանի դերերից են Ֆեոդոր (Ա․ Կ․ Տոլստոյի «Ֆեոդոր Իոհանովիչ արքան»), Լուկա (Գորկու «Հատակում»), Պրոտասով Ի․ Մոսկվինը Սնեգիրյովի դերում («Կարամազով եղբայրներ», ըստ Դոստոևսկու, 1910) (Լ․ Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»)։ Մոսկվինի արվեստի կատակերգական-երգիծական տարերքը հատկապես դրսևորվել է խորհրդային շրջանի դերակատարումներում։ Մոսկվինը ստեղծել է Խլինովի և Պրիբիտկովի (Ա․ Օստրովսկու «Ջերմ սիրտ», «Վերջին զոհը»), Չերվակովի (Լեոնովի «Ունտիլովսկ»), Նոզդրյովի (Գոգոլի «Մեռած հոգիներ»), Զագորեցկու (Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս») և այլոց կերպարները։ Մեծ հաջողությամբ խաղացել է Պուգաչովի, Դորնոստաևի (Տրենյովի «Պուգաչովշչինա», «Լյուբով Յարովայա»), Իվան Դոռլովի (Կոռնեյչուկի «Ռազմաճակատ») դերերը։ Մոսկվինը հանդես է եկել նաև իբրև ռեժիսոր։ Նկարահանվել է կինոյում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1943, 1946)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 39)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Կրուգոսվետ · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14692467g · GND: 119469774 · ISNI: 0000 0000 5521 7750 · LCCN: no90016836 · NKC: mzk2004236679 · SUDOC: 168056690 · VIAF: 66728899, 5259151304663949460009 · WorldCat VIAF: 66728899, 5259151304663949460009 |

 |

 |
**Իվան Չեռնիշովի քաղաքային դաստակերտ** (ռուս.՝ Городская усадьба Ивана Чернышёва), ճարտարապետության հուշարձան Մոսկվայում։

Պատմություն
-----------

XVIII դարում շենքում տեղակայված էր մետաքսի գործարանը, պատկանում էր վաճառական Անդրեյ Իվանովիչ Բաբուշկինին։ 1756 թվականին նրա որդիները` Պյոտրն ու Սեմյոնը, վերակառուցել են հին ապարանքը, որը գտնվում էր իրենց հողամասում։

1787 թվականին դաստակերտի սեփականատեր է դարձել գեներալ-լեյտենանտ Ի. Լ. Չեռնիշովը։ Գլխավոր տունը փոփոխությունների է ենթարկվել. աջ կողմում հայտնվել է քարե կամարաշարի վրա պատշգամբ։

1859 թվականին կալվածքը վաճառվել է ծխախոտային գործարանատեր Մ. Ի. Բոստանջոգլոյին, որը, ինչպես վկայում է ավանդությունը, հասցրել է «դաժան պարտություն չիբուխներին և ծխամորճներին` դրանք փոխարինելու համար հորինելով թղթային պարկուճներ կամ փամփուշտներ»։

1920-ական թվականներին դաստակերտում գտնվել է Բաումանսկի շրջկոմը։ 1930-ական թվականներին գլխավոր տան առջև, կողաշենքերի և դարպասով պարսպի տեղում կառուցվել է «Բաումանսկի ստրոիտել» կոոպերատիվի ութհարկանի մասնաշենքը։ Այնտեղ Հայրենական մեծ պատերազմից առաջ ապրել է հետախույզ Նիկոլայ Իվանովիչ Կուզնեցովը։

2000 թվականին վերակառուցման ժամանակ դաստակերտի ճակատին հայտնաբերվել են XVIII դարի բարոկկո ոճի երեսկալների և նախշերի մնացորդներ։

Ներկայումս Իվան Չեռնիշովի դաստակերտը մշակութային ժառանգության օբյեկտ է։

Աղբյուրներ
----------

* Городская усадьба И. Л. Чернышёва — Знаменитые и известные исторические здания и дома Москвы
* ДЕПАРТАМЕНТ КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ ГОРОДА МОСКВЫ/ Городская усадьба (дом З. Г. Чернышева), XVII—XVIII вв. Archived 2018-02-12 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 624 от 04.12.1974
2. ↑  Городская усадьба И. Л. Чернышёва — Знаменитые и известные исторические здания и дома Москвы
3. ↑  ДЕПАРТАМЕНТ КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ ГОРОДА МОСКВЫ/ Городская усадьба (дом З. Г. Чернышева), XVII—XVIII вв.
Մեջբերված թերթի հրապարակումը, մայիսի 16, 1910**Վաճառվում են մանկական կոշիկներ՝ երբեք չկրած** (անգլ.՝  For sale: baby shoes, never worn), վեց բառանոց պատմվածք, կարճ արձակի օրինակ։ Պատմվածքը հաճախ վերագրվում է Էռնեստ Հեմինգուեյին, սակայն նրա հեղինակությունը հաստատված չէ, և նմանատիպ այլ պատմվածքներ ևս վերագրվում են նրան[1]։

Հեղինակային խնդիր
-----------------

Պատմվածքը Հեմինգուեյին վերագրելը գալիս է մի չստուգված պատմությունից, ըստ որի, Հեմինգուեյը գրազ է եկել իր ընկերների հետ։ 1992 թվականին կանադացի հումորիստ Ջոն Ռոբերտ Կոլոմբոյին ուղղված նամակում նրա ընկեր Արթուր Ք. Քլարքը պատմում է հետևյալը. ճաշի ժամանակ Հեմինգուեյը գրազ է գալիս 10 դոլարի վրա, որ կկարողանա 6 բառանոց պատմվածք գտնել։ Եվ մինչև ճաշը կմատուցվեր, Հեմինգուեյը անձեռոցիկի վրա գրում է. «Վաճառվում են մանկական կոշիկներ՝ երբեք չկրած» ("For sale։ baby shoes, never worn") և փոխանցում է այն սեղանի շուրջ նստածներին ու հավաքում է իր 10 դոլարները[1]։

Պատմություն
-----------

1910 թվականի մայիսի 16-ին The Spokane Press թերթի խմբագրությունը «Երեխայի մահվան ողբերգությունը վերադառնում է նրա շորերի վաճառքի հետ» անվանումով մի հոդված է հրապարակում։ Այդ ժամանակ Հեմինգուեյը հազիվ 10 տարեկան կլիներ, և նրա ստեղծագործական տարիները դեռ հեռու էին։ 
1971 թվականին Վիլյամ Ռ. Քեյնը առաջնորդող հոդված է տպագրել, որտեղ ներկայացրել է պատմության հիմնական միտքը՝ պատմելով մի կնոջ մասին, ով կորցրել էր իր երեխային՝ առաջարկելով «Փոքրիկ կոշիկներ, երբեք չկրած» ("Little Shoes, Never Worn") վերնագիրը։ Պատմության այս տարբերակում կոշիկները ոչ թե վաճառվում են, այլ՝ նվիրվում։ Այսպիսով, մեկ այլ երեխա կարող է օգտվել և ինչ-որ չափով սփոփել կնոջը[2]։ 
1921 թվականին այս պատմությունն արդեն տարբեր տարբերակներով հրապարակվել էր։ Տարբերակներից մեկում կոշիկը փոխարինվում է մանկասայլակով։ 
Պատմության հետ Հեմինգուեյի կապի մասին առաջին անգամ խոսվել է 1991 թվականին, 30 տարի նրա մահից հետո։ Պատմությունը ներկայացվել է Փիթեր Միլլերի «Տպագրվիր, ներկայացվիր. գրական գործակալի խորհուրդները՝ ստեղծագործություններդ վաճառելու համար» գրքում։ Նա հաստատում է, որ պատմությունը լսել է 1974 թվականին։ 1992 թվականին Ջոն Ռոբերտ Կոլոմբոն տպագրեց Արթուր Ք. Քլարքի նամակը, որտեղ վկայված է Հեմինգուեյի գրազի ու գրազը հաղթելու մասին պատմությունը։

Ժառանգություն
-------------

Նվազագույն քիչ բառերով պատմվածք ներկայացնելու փորձը գրականության մեջ հայտնի է որպես կարճ արձակ։ 2004 թվականի ն Smith Magazine-ը տպագրել է վեց բառանոց պատմվածքների ժողովածու[3]։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Garson O’Toole (Հունվարի 28, 2013). "For sale: baby shoes, never worn". quoteinvestigator.com. Retrieved 19 April 2013.
2. ↑  Kane, William R. (February 24, 1917). "untitled". The Editor: The Journal of Information for Literary Workers, Volume 45, number 4. pp. 175–176. Retrieved 20 April 2013.
3. ↑  "Six-Word Memoirs Can Say It All". CBS News. Փետրվարի 11, 2009.
**Միլե Բուդակ** (խորվ.՝ Mile Budak, օգոստոսի 30, 1889(1889-08-30), Sveti Rok - հունիսի 7, 1945(1945-06-07), Զագրեբ, Խորվաթիայի ֆեդերատիվ հանրապետություն), խորվաթ պատերազմական հանցագործ և սերբերի դեմ ցեղասպանության կազմակերպիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Զագրեբի համալսարանում։ Խորվաթիայի ուստաշների, սերբերի, գնչուների և հրեաների ցեղասպանության կազմակերպիչ, ստացել է «մշակույթի ինքնաձիգով նախարար» մականունը։ Գրող է (նրա վեպերը այժմ ևս շարունակում են վաճառվել Խորվաթիայում) և լրագրող, եղել է «Խորվաթիայի ժողովուրդ» թերթի գլխավոր խմբագիրը։ Նա կոչ է արել դուրս բերել Խորվաթիայի սերբերին և ոչնչացնել, իր գրքերում նրանց անվանել է «ստրուկներ», «մուրացկաններ» և այլն։

Ուստաշների իշխանության գալուց հետո զբաղեցրել է կրթության, կրոնի և մշակույթի նախարարի պաշտոնը, ինչպես նաև կազմակերպության ղեկավարը։

Նրան են վերագրում են հետևյալ խոսքերը. «սպանել մեկ երրորդին, աքսորել մեկ երրորդին և կաթոլիկ դարձնել սերբերի մեկ երրորդին», որոնք ենթադրաբար արտասանել է 1941 թվականի ամռանը։

1945 թվականին Ավստրիա փախչելու փորձի ժամանակ ձերբակալվել է պարտիզանների կողմից, մահապատժի է ենթարկվել կոլլաբորացիոնիստական ռեժիմի շատ այլ անդամների հետ։ Բուդակի ընտանիքը մահացել է Բլայբուրգի կոտորածի ժամանակ։

1991 թվականին Խորվաթիայի անկախության հռչակումից հետո փորձեր են արվել վերականգնել Բուդակի հեղինակությունը՝ նրա գրքերը մեծ քանակությամբ հրատարակելով։ Հիմնական պատճառն այն էր, որ նա գնահատվել է որպես գրող և երկրի անկախության համար մարտիկ՝ անկախ նրա քաղաքական գործունեության արդյունքներից։ Սակայն 2003 թվականին Իվո Սանադերի իշխանության գալուց հետո Բուդակի հանդեպ հարաբերություններում եղել է շրջադարձ։ Մասնավորապես, նրա անունը կրող բոլոր փողոցները վերանվանվել են, հուշատախտակները ապամոնտաժվել են։

Վերականգնել է ծայրահեղական հին կոչը՝ «Србе на врбе!»:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Hrvatski biografski leksikon (хорв.) — 1983.
2. 1 2 3 4  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
3. ↑  Profile Archived 2009-07-02 at the Wayback Machine. jasenovac-info.com; accessed 8 August 2014.
4. ↑  Contemporary Croatian literature by Ante Kadić, published by Mouton, 1960 (page 50)
5. ↑  *This is Artukovic* by Devon Gaffney, B.A. Starcevic, published by s.n. 1958 (p. 51)
6. ↑  Bosnia and Herzegovina in the Second World War by Enver Redžić, Routledge, 2005; 0-7146-5625-9, 978-0-7146-5625-0, page 68

Գրականություն
-------------

* Ivo Petrinović: Mile Budak — portret jednog političara, Split 2002.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12106224m · CONOR: 21699939 · GND: 118968815 · ISNI: 0000 0001 1079 7808 · LCCN: nr90020343 · NKC: js20020805651 · NTA: 101461143 · NUKAT: n98009278 · SUDOC: 029433827 · VIAF: 102378512 · WorldCat VIAF: 102378512 |

 |

 |
**Բառափոխություն**, բառի քերականական ձևերի համակարգը կամ նրանց հարացուցային ամբողջությունը։ Հատուկ է բացառապես փոփոխություններ կրող բառերին և ընդգրկում է սովորաբար հոլովման, խոնարհման համակարգերը, ածականների, որոշ մակբայների համեմատության աստիճանները և այլն։ Ժամանակակից հայերենում, օրինակ, բառափոխության են ենթարկվում գոյականները [*սիրտ(ը), սրտի(ն), սրտից, սրտով, սրտում, սրտեր(ը), սրտերի(ն), սրտերից, սրտերով, սրտերում*], դերանունների մի մասը (*դու, քո, քեզ․․․, սա, սրա, սրան* և այլն), բայերը (*խոսում եմ, խոսեցի, խոսեմ, խոսիր, խոսում ենք, խոսեցինք, խոսենք, խոսեցեք* և այլն), որակական ածականներն ըստ համեմատության աստիճանների (*մեծ, ավելի մեծ, մեծագույն || ամենամեծ*)։ Գրաբարում փոփոխվել են նաև ածականները, թվականները, որոնք (ինչպես և ուրիշ բառեր) ժամանակակից հայերենում բառափոխության են ենթարկվում միայն փոխանվանաբար գործածվելիս։ Ռուսերենում նույնպես բառափոխությունը բնորոշ է գոյականներին, ածականներին, թվականներին, դերանուններին, բայերին, որոշ մակբայների։ Լեզուներում բառափոխությունը կարող է իրագործվել բառափոխական երկրորդական ձևույթների ավելացումով (*գործ-գործի, մարդ-մարդու*), արմատահնչյունների փոփոխությամբ (*տուն-տան*) ու մասնիկների ավելացումով, կրկնությամբ, սպասարկու բառերի հարադրումով և այլն։ Բառափոխության ենթարկված բառերն ունենում են համադրական և վերլուծական կազմություն։ Բառափոխությունը որպես քերականական ձևակազմություն տարբերվում է բառակազմությունից և ուսումնասիրվում է քերականության ձևաբանության բաժնում։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բառարանագրություն |
| --- |
|  |
| Տեղեկատուների տեսակները | 
* Բառարան
* Տեղեկատու
* Գլոսարիում
* Թեզաուրուս

 |
|  |
| Բառարանների տեսակներ | 
* Երկլեզու
* Կենսագրական
* Իմաստաբանական
* Սահմանումների
* Էլեկտրոնային
* Հանրագիտական
* Մեքենայացված ընթերցման
* Համապարփակ
* Բժշկական
* Համառոտ
* Բացատրական
* Բազմոլորտային
* Հնչյունաբանական
* Արմատական
* Ուղղագրական
* Պատկերային
* Հակադարձ
* Հանգային
* Միոլորտային
* Մասնագիտացված
* Ենթաոլորտային
* Տեսողական

 |
|  |
| Բառագիտական թեմաներ | 
* Բառ
* Բառագիտություն
* Բառապաշար
* Ինքնուրույն բառ
* Անվանական բառ
* Բառակապակցություն
* Հոլոնիմ
* Մերոնիմ
* Հիպերնիմ
* Հիպոնիմ
* Դարձվածք
* Միջազգային գիտական բառադարան
* Բառարմատ
* Բառակազմություն
* Հոմանիշ
* Հականիշ
* Բառափոխություն

 |
|  |
| Բառարանագրական թեմաներ | 
* Վերահսկվող բառադարան
* Բառացանկ
* Բառարանագրական սխալ
* Բառարանագրական տեղեկատվության ինքնարժեքը
* Մասնագիտացված բառարանագրություն

 |
|  |
| Բառարանագրական նախագծեր | 
* Lexigraf
* WordNet

 |
|  |
| Այլ | 
* Բառարանագիրների ցանկ
* Առցանց բառարանների ցանկ

 |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 300)։*  |
**Բրիլյանտ Սուլեյման ղիզի Դադաշովա** (ադրբ.՝ Brilliant Süleyman qızı Dadaşova, սեպտեմբերի 15, 1965(1965-09-15) կամ սեպտեմբերի 15, 1959(1959-09-15), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի երգիչ, Ադրբեջանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (1998), Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (2008);

Կենսագրություն
--------------

Բրիլյանտ Դադաշովան ծնվել է 1959 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Բաքվում։ Նա իր երաժշտական կարիերան սկսել է 1983 թվականին ՝կոմպոզիտոր Էլդար Մանսուրովի երգերով։ 1986 թվականին Բրիլյանտ Դադաշովան դարձել է Ադրբեջանի հեռուստատեսության և ռադիոյի փոփ-սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատարը։ Նույն թվականին նա ձայնագրել է երաժիշտ Աքիֆ Իսլամզադեի հետ համատեղ դուետով «Կյանքում ամեն ինչ հիանալի է» (ադրբ.՝ «Hər şey gözəldir həyatda») երգը, որը դարձավ 1986-ի հիթը Ադրբեջանում։

1987 թվականին Դադաշովան հաղթել է փոփ երգիչների Համամիութենական մրցույթը, որից հետո թողարկեց ժողովրդական երգերի ալբոմ։ Իսկ 1989 թվականի գարնանը նա կատարել է կոմպոզիտոր Էլդար Մանսուրովի հայտնի երգը «Բայաթիլար»։ ԽՍՀՄ փլուզումից և Ադրբեջանի անկախացումից հետո Բրիլյանտ Դադաշովան դարձել է առաջին երգիչը, ով ներկայացրեց Ադրբեջանը Ռուսաստանում ՝հանդես գալով մենահամերգներով Մոսկվայում և Սանկտ Պետերբուրգում։

1997 թվականին Դադաշևան ստացել է «վաստակավոր արտիստ»ի կոչում։ Նույն թվականին նա մասնակցել է ադրբեջանա-նորվեգական երաժշտական նախագծին։

Ադրբեջանի Նախագահ Իլհամ Ալիևի 2008 թվականի սեպտեմբերի 17-ի հրամանագրով Բրիլյանտ Դադաշովան շնորհվել է «Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ» կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  23 saylı Nəsimi-Səbail Seçki Dairəsi üzrə seçicilərin siyahısı (azərbaycanca)
3. 1 2  Brilliant Dadaşovanın 56 yaşı oldu
4. ↑  Brilliant Dadaşova
5. ↑  Բրիլյանտ Դադաշովա
6. ↑  Дадашева, Бриллиант Сулейман кызы
**Շամշադինի խոսվածք**, հայերենի խոսվածք։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «ում» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման մտնում է Ղազախ-Կիրովաբադի միջբարբառի մեջ։ Ունի երկաստիճան ձայնեղազուրկ բաղաձայնական համակարգ։ Գրական հայերենի հնչույթներից բացի կան ա, օ, ու, ը7, ի՝ ձայնավորները և գ], կ1, ք3 բաղաձայնները։ Գրաբարի ա, ո, ու ձայնավորների դիմաց առկա են քմայնացած ա, օ, ու, այն բոլոր դեպքերում, երբ դրանք գտնվում են գրաբարի ձայնեղից առաջացած խուլի մոտ, ր-ից առաջ և ի, ո-ի դիմաց բառասկզբում առկա է վէ, ավոր ածանցի մեջ՝ է։ (Շեշտը վերջընթեր է։ Նախաշեշտի դիրքում բոլոր ձայնավորները հընչյունափոխվում են ը-ի կամ 0-ի։ Այ երկբարբառի դիմաց առկա է է, իւ-ի դիմաց՝ ու, ոյ-իդիմաց՝ ի, եա-ի դիմաց՝ է )։ Ձայնեղ պայթականներիև կիսաշփականների դիմաց ունի խուլեր Շամշադինի խոսվածքին բնորոշ է ձայնավորներից առաջ հ-ի և գրաբարի ն-ով ավարտվող միավանկ բառերի վերջում ը-ի հավելում։ Հոգնակերտ մասնիկներն են էր՝ միավանկ, նի՝ բազմավանկ և ք՝ ձայնավորով վերջացող բառերի համար։ Հոլովման մեջ սեռական-տրականին հատուկ են ի, ու, ան, վա, ց վերջավորորթյունները , ընդ որում, տրականը սեռականից տարբերվում է միայն հոդառությամբ, բացառականին՝ ից-ը, գործիականին՝օվ-ը, ներգոյականին՝ ըմ-ը||ում-ը։ 0ջ հոլովում չունի։ Առկա են անձի և իրի, որոշյալ և անորոշ առումները։ Դերանունները նույնն են ժամանակակից գրական հայերենի դերանունների հետ՝ հնչյունական համապատասխան փոփոխություններով։
Ունի դերբայական հետևյալ վերջավորությունները․ անորոշ՝ ալ, իլ, էլ, անկատար՝ ըմլ|ում, ապառնի՝ իլի, ական, ացուկ,վաղակատար՝ էլ, հարակատար՝ ած, ենթակայական՝ օդ, ժխտական՝ ի։ Ունի խոնարհման երկու լծորդություն (ա, է)։ Սահմանական ապառնին կազմվում է անորոշի և դի եղանակիչի խոնարհված ձևերով։ Անցյալ անկատարը ունի գրաբարատիպ կառուցվածք։ Ըղձականի անցյալ ապառնին արտահայտվում է անցյալ վաղակատարի միջոցով՝ համապատասխան հնչերանգով։ Պայմանականը կազմվում է կը նախամասնիկով, հարկադրականը՝ բըդէմ ետադաս կամ պէտկ ա նախադաս եղանակիչների միջոցով։ Խոնարհման ժխտական մասնիկները ետադաս են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 444)։*  |
«**Մարգարե**», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1890 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1890 թվականի մայիսի 1-ին Գրիգոր Արծրունու հրապարակախոսական գործունեության քսանհինգամյակի կապակցությամբ։ Այս բանաստեղծության վերաբերյալ Տիգրան Փիրումյանը ասել է․ «․․․Նույն Արծրունուն էր վերաբերվում նաև «Մարգարեն», բայց Թումանյանը կամեցավ այդտեղ իդեալական կերպարանք տալ, աչքի առաջ ունենալով նաև Քրիստոսին»։

Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահվում է 13-24 տողերի ինքնագիրը։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1890 թվականին Մոսկվայում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների առաջին հատորում (էջ 97-98)։ Այնուհետև՝ Երևանում 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 36)։

Արտատպվում է Մոսկվայում 1890 թվականին տպագրված Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների առաջին հատորից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Մարգարե*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջեր 555–556

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Մարգարե (Հովհաննես Թումանյան)**
**Ուֆայի միջազգային օդանավակայան** (բաշկիրերեն՝ Халыҡ-ара Өфө аэропорты; IATA: **UFA**, ICAO: **UWUU**), դաշնային նշանակության միջազգային օդանավակայան, որը տեղակայված է Ուֆա քաղաքում։ 2012- 2015 թվականներին ճանաչվել է Մերձվոլգյան տարածաշրջանի ամենաբեռնված օդանավակայանը։ Օդանավակայանի պայմանները համապատասխանում են ISO 9001:2008 չափանիշներին։ ՌԴ առաջին օդանավակայանն է, որը համապատասխանում է ISAGO (IATA Safety Audit for Ground Operations) չափանիշներին։ Սպասարկում է շուրջ 40 տեղական և արտասահմանյան ավիաընկերությունների։ Օդանավակայանը ունի երկու թռիչքուղիներ։ Հիմնականում օգտագործվում է առաջինը, որն ունի 2,5 կիլոմետր երկարություն։ Դեպի օդանավակայան են թռչում Flydubai (Դուբայ), Nordwind Airlines (Հերակլիոն, Մոնաստիր), Red Wings Airlines (Մոսկվա, Սիմֆերոպոլ), Royal Flight (Բարսելոնա, Հռոդոս), S7 Airlines (Մոսկվա, Նովոսիբիրսկ, Սուրգուտ), Turkish Airlines (Ստամբուլ), Uzbekistan Airways (Տաշքենդ), Աերոֆլոտ (Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ, Սիմֆերոպոլ), Գազպրոմ ավիա (Մոսկվա, Գելենջիկ) և այլ ավիաընկերություններ։ Օդանավակայանը 2015 թվականին ճանաչվել է որպես Ռուսաստանի լավագույն օդանավակայան.:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Распоряжение Правительства Российской Федерации от 20 апреля 2016 года № 726-р «Об утверждении перечня аэропортов федерального значения»
2. ↑  ОАО "Международный аэропорт «Уфа» успешно прошёл ресертификацию на соответствие международному стандарту ISO 9001:2008.
3. ↑  Ъ-Уфа — Аэропорт Уфы признан лучшим в России по итогам 2015 года


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Դիասպորայի խորհդանիշը
**Դիասպորա\*** (*DIASPORA\**, հայերեն տեղայնացված անվանումը՝ *Սփյուռք\**), ապակենտրանացված սոցիալական ցանց, որն աշխատում է համանուն ազատ ծրագրաշարով։ Դիասպորայի օգտատերերը «սփռված» են տարբեր հանգույցներում (այստեղից էլ անվանումը), որոնցից յուրաքանչյուրը տեղակայված է առանձին սերվերի վրա և գործում է որպես մյուսներից անկախ սոցիալական ցանց։ Օգտատերերը կարող են ընկերներ ունենալ այլ հանգույցներում, ինչպես նաև՝ մի շարք այլ սոցիալական ցանցերում (Ֆրենդիկա, Իդենտիկա և այլն)

Հանգույցների և օգտատերերի թիվը
------------------------------

2013 թվականին կեսերին Դիասպորա֊հանգույցների թիվն անցնում էր 160-ը։ Օգտատերերի թիվը մոտավոր հաշվարկներով կազմում է 400.000

Պատմություն
-----------

Նախագիծը 2010 թվականին ստեղծել են Նյու Յորքի համալսարանի չորս ուսանողներ։ Նույն թվականի ապրիլին *Քիքստարտեր* կայքում շուրջ 6500 նվիրատու $200.000 է նվիրաբերել նախագիծն իրականացնելու համար։ Նվիրատուների շարքում էր նաև Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցի հիմնադիր Մարկ Ցուկերբերգը։

2011 թ. նոյեմբերի 23-ին գործարկվել է առաջին Դիասպորա հանգույցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Diasp.eu, *Քանի՞ օգտատեր կա ԴԻԱՍՊՈՐԱ ցանցում* (*How many users are in the DIASPORA network?*) (անգլերեն)
2. ↑  techcrunch.com *Ուզո՞ւմ ես iPod նանո-ժամացույց։ Բոլորն են ուզում* (*Want An iPod Nano Watch? So Does Everyone. Idea Poised To Be New Kickstarter King*) (անգլերեն)
3. ↑  mashable.com *Մարկ Ցուկերբերգը նվիրաբերել է Ֆեյսբուքի այլընտրանք Դիասպորային* (*Mark Zuckerberg Donated to Facebook Alternative, Diaspora*) (անգլերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* սփյուռք.ամ Հայաստանում տեղակայված հանգույց (ՀՏՀ)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GitHub |

 |
Անհայտի ուսումնասիրման կենտրոն` գլխավոր շենքը
Շենքի ներքին բակ
Շենքի ներսույթը
**Շամպալիմոյի հիմնադրամ** (պորտ.՝ Fundação Champalimaud), պորտուգալական մասնավոր գիտական հիմնադրամ, որ մասնագիտացած է նեյրոլոգիայի, օնկոլոգիայի և կարդիոլոգիայի ոլորտում բիոբժշկական հետազոտություններում։

Շամպալիմոյի հիմնադրամը տեղակայված է Լիսաբոնում։

Հիմնադրումը
-----------

Հիմնադրամը հիմնադրվել է պորտուգալացի գործարար և բարեգործ Անտոնիո Շամպալիմոն, ով դրա համար տրամադրել է 500 միլիոն եվրո։

2010 թվականին հիմնադրամը բացեց բացեց «Անհայտի ուսումնասիրման կենտրոն» անունով բարձրտեխնոլոգիակաան կլինիկական հետազոտական ինստիտուտ Տեժու գետի ափին` Լիսաբոնի Բելեմ շրջանում։ Կենտրոնը գտնվում էր ֆուտուրիստական ճարտարապետության արտասովոր մի շենքում։

Մրցանակ ակնաբուժության ոլորտում
-------------------------------

Բացի հետազոտություններից` հիմնադրամը նաև ամեն տարի տալիս է Անտոնիա Շամպալիմոյի անվան մրցանակ` 1 միլիոն եվրոյի չափով ակնաբուժության ոլորտում արված կարևոր հետազոտություն կատարելու համար, քանի որ կյանքի վերջում Շամպալիմոն կորցրել է տեսողությունը։

Մրցանակով պարգևատրվում են ակնաբուժության ոլորտում հաջողությունների և տեսողության խնդիրների վերացման գործում ներդման համար` հատկապես զարգացող երկրներում։

Հիմնականում պարգևատրվում են հետազոտական խմբեր, այլ ոչ անհատներ։ Մրցույթի մրցանակակիրներին ընտրում է ժյուրին, որը բաղկացած է հասարակական գործիչներից և հայտնի գիտնականներից։

Տես նաև
-------

* Անտոնիու Շամպալիմո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Portugal foundation aims for a cutting edge(չաշխատող հղում)
, Los Angeles Times

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Շամպալիմոյի հիմնադրամ** կատեգորիայում։ |
**«Տագանրոգ» օդերևութաբանական կայան** (ռուս.՝ Метеостанция «Таганрог»), օդերևութաբանական դիտարկումներ անցկացնելու համար ստեղծված հաստատություն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Ժամանակակից հասցեն՝ Շևչենկոյի փողոց, 143։

Պատմություն
-----------

1815 թվականի մայիսին Տագանրոգում բացվեց Մերձազովիեում առաջին հիդրոօդերևութաբանական կայանը։ Դա հնարավոր էր դարձել քաղաքի՝ որպես խոշոր նավահանգիստ զարգանալու շնորհիվ։ Կայանն աշխատում էր Տագանրոգի արական գիմնազիային կից մինչև 1833 թվականը։ Հետազոտությունների ընթացքում ստացվող տվյալները հրապարակվում էին տեղական բաց աղբյուրներում։ Այսպես, «Տագանրոգի քաղաքապետության հուշամատյանում» հիշատակվում են 1865 թվականի օդի միջին և առավելագույն ջերմաստիճանները։

1870-ական թվականներին «Տագանրոգ» օդերևութաբանական կայանը գտնվում էր արդեն Ֆլագմանսկի զառիվայրում։ 1880 թվականին այն տեղափոխվեց փարոսի բակ այն բանից հետո, երբ կառուցվեց փարոսը։ Այնտեղ կայանը գործեց մոտ մեկ դար։ Ժամանակի ընթացքում հաստատությունը կատարելագործեց իր սարքավորումները և դիտարկումների արդյունքները փոխանցելու եղանակները։ Սկզբում հաստատությունն ուներ պարզունակ միջոցներ։ Հավաքված տեղեկությունը նախ հաղորդվում էր նավահանգստի գրասենյակ, ապա հատուկ ազդանշանային դրոշակների օգնությամբ տեղեկությունը հաղորդվում էր խարսխակայանում կանգնած նավերին։ Երբ ստեղծվեց հեռագրական ապարատը, տեղեկատվական ամփոփագրերը սկսեցին ստանալ մոտակա նավահանգիստները։ Եղանակի մասին տեղեկացրել են օրական ութ անգամ, ծովի մասին՝ երեք անգամ։ Պահպանվել են դիտարկումների գրքեր, որոնցում երևում է, որ դիտարկման արդյունքները գրվել են գեղագրական ձեռագրով, գրանցվել են տեղեկություններ տեղումների քանակի, ծովի մակերեսի և օդի ջերմաստիճանի մասին։ XX դարի սկզբին կայանի կարիքների համար սկսեցին օգտագործել ռադիոն։ Հիմնարկության աշխատանքը դադարեցվել է 1917 թվականի դեկտեմբերին՝ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո և 1921 թվականի դեկտեմբերին՝ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։

Տագանրոգի օդերևութաբանական կայանը աշխատանքը դադարեցրել է քաղաքի օկուպացման ընթացքում՝ 1941 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1943 թվականի օգոստոս։ 1970-ական թվականներին կայանը տեղափոխվել է Շևչենկոյի փողոց, 143, որտեղ գտնվում է նաև XXI դարում։ Այն զբաղեցնում է 26 x 26 մետր չափսերի տարածք։ Այնտեղ դիտարկումներն անցկացվում են խոնավաջերմաչափային խցիկների, քամու ցուցիչների և «խելացի սարքերի» օգնությամբ։ Կայանն իրականացնում է ափամերձ ծովային, ճառագայթաչափական դիտարկումներ, ինչպես նաև իրականացվում է շրջակա միջավայրի ֆոնային աղտոտման դիտարկում։ Ստացված արդյունքները փոխանցվում են հիդրոօդերևութաբանական կայան և հիդրոօդերևութաբանական վարչություն։ Կայանի աշխատակազմում 8 հոգի է։

2015 թվականի դրությամբ Տագանրոգի կայանի մասնագետները ուսումնասիրում են ծովի ռեժիմը ափամերձ գոտում, զբաղված են օդի աղտոտվածության դիտարկմամբ։ Հետազոտությունների համար օգտագործվում են հեռագործ եղանակներ։ Տագանրոգի օդերևութաբանական կայանից ստացվող տեղեկությունն օգտագործվում է ամբողջ Ռոստովի մարզի տարածքում կանխատեսումները կազմելիս։ 2015 թվականին հաստատությունը նշել է հիմնադրման 200-ամյակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону. Ростиздат, 2003
2. 1 2 3 4  В мае исполняется 200 лет со дня открытия первой в Приазовье метеорологической станции
3. ↑  Таганрогской морской метеостанции исполнилось 200 лет
**Տագիլցի զինվորների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник воинам-тагильчанам, погибшим в локальных войнах планеты «Брод в неизвестность», հուշարձան Նիժնի Տագիլում՝ նվիրված քաղաքի բնիկներին, ովքեր զոհվել են հակամարտությունների թեժ կետերում։ Գտնվում է քաղաքի կենտրոնում՝ Լենինսկի շրջանում, Տագիլ լճակի հյուսիսային ափին գտնվող պուրակում։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է խոնարհված զինվորի ֆիգուր, որի աջ ուսին ավտոմատ հրացանն է, ձախ ձեռքին՝ բերետը։ Զինվորի ֆիգուրը ձուլվել է թուջից և տեղադրված է լայն գրանիտե պատվանդանի վրա։ Զինվորը գլուխը խոնարհել է երկրի և խաչի վրա։ Զինվորի շուրջ գրանիտե սյուներին անմահացրել են 58 տագիլցիների անունները, որոնք զոհվել են Աֆղանստանում, Լեռնային Ղարաբաղում, Հարավային Օսիայում և Չեչնիայում։ Հուշարձանի բարձրությունը պատվանդանի հետ միասին 4,6 մետր է, քաշը`5 տոննա։ Գորոշնիկով փողոցից դեպի հուշարձան է ձգվում ծառուղի, որի վերջում, հուշարձանի մուտքի մոտ դափնեպսակի տեսքով գրանիտե հենքով թուջե կամար է։

Պատմություն
-----------

1992 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Նիժնի Տագիլում տեղի է ունեցել զինվոր-ինտերնացիոնալիստների համաժողով, որի ընթացքում որոշում է կայացվել հավերժացնելու Աֆղանստանում զոհված զինծառայողների հիշատակը։ Թեև 1988 թվականին քաղաքում արդեն տեղադրվել էր աֆղանցի զինվորներին նվիրված հուշարձան, որոշվել է կանգնեցնել ևս մեկ հուշարձան. Խորհրդային զորքերին Աֆղանստանից դուրս բերմամբ և ԽՍՀՄ փլուզմամբ, տեղական պատերազմները չեն դադարեցվել, և նիժնիտագիլցի զինվորները շարունակում էին զոհվել այդ հակամարտություններում։

1996 թվականին Նիժնի Տագիլի քաղաքային դումայի կազմում ընտրվել են երեք նախկին «աֆղանցի» պատգամավորներ, իսկ Ռուսաստանի աֆղանական վետերանների միության նիժնիտագիլյան վարչությունը որոշել է հուշարձանը նվիրել տեղական հակամարտություններում զոհված բոլոր տագիլցիներին։ Հուշարձանի տեղադրման համար ընտրվել է Նիժնի Տագիլի լճակի առափնյան, Դեմիդովսկի կենտրոնական քաղաքային հիվանդանոցի հարևանությամբ։ Հուշարձանի համար սկսվել է դրամահավաք, եւ մրցույթ է հայտարարվել հուշարձանի նախագծերի համար։ Մրցույթը հաղթել է տագիլցի քանդակագործ Անատոլի Գլեբովիչ Նևերովի նախագիծը, որը ստացել է «Թափառում անհայտության մեջ»։

Հուշարձանի հիմնարկեքը տեղի է ունեցել 1997 թվականի օգոստոսի 2-ին։ 1998 թվականին հուշարձանը ֆինանսավորման համար հաստատվել է 400 հազար ռուբլի գումար, սակայն մինչև 1998 թվականի ֆինանսական ճգնաժամ շինարարության բյուջեից յուրացվել էր միայն մեկ տասներորդ մասը, իսկ գների հետագա աճով պայմանավորված այդ գումարը բավարար չէր, ուստի քաղաքացիների շրջաում հայտարարվեց դրամահավաք։ 1999 թվականի փետրվարի 20-ի հեռուստամարաթոնի ընթացքում հավաքվեց 324620 ռուբլի։ 1999 թվականի հունիսին քանդակագործն ավարտել է հուշարձանի մակետի աշխատանքները և սկսվել է բրոնզե հուշարձանի ձուլումը, որն իրականացվել է «Тагильское литьё» ֆիրմայում։

Հուշարձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 1999 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, որին մասնակցել են քաղաքապետ Ն. Դիդենկոն, 40-րդ բանակի նախկին հրամանատար, բանակի գեներալ Վիկտոր Երմակովը, Աֆղանստանի վետերանների ռուսական միության ղեկավարներ և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Памятник воинам-тагильчанам (г. Нижний Тагил)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Тагильские истории. Брод в неизвестность Archived 2016-05-11 at the Wayback Machine.
**Ադալարներ**, կամ **Ադալարայի ժայռեր** (ուկրաիներեն՝ Адалари, Ղրիմի թաթարերեն՝ Adalar; երբեմն օգտագործվում է նաև «Սպիտակ ժայռեր» և «Երկվորյակ ժայռեր», ղրիմի թաթարերեն անվանումը բառացիորեն նշանակում է «կղզիներ»), երկու ոչ մեծ ժայռոտ կղզի Սև ծովում Գուրզուֆի մոտ։ Կղզիները գտնվում են ափից մոտ 250 մետր հեռավորության վրա, ամեն մեկը տրամագծում ունի 20 - 30 մետր։ Բարձրությունները կազմում են 35 և 48 մետր, նրանց միջև հեռավորությունը կազմում է մոտ 40 մ։ Ծովի խորությունը այս կղզիների հիմքի մոտ տատանվում է 14-ից 38 մետր։

Անցյալում Ադալարները միացված են եղել ափի հետ, աստիճանաբար ծովը քանդել է այդ միացումը, և այժմ ջրի տակ երևում են կրաքարային շղթայի մնացորդները։ 19-րդ դարի սկզբում կղզիներից մեկի վրա կառուցվել էր ռեստորան, գոյություն են ունեցել պլաններ ստեղծելու կախովի ճոպանուղի ափից դեպի կղզի։

Ադալարները հանդիսանում են Գուրզուֆի և Ղրիմի ամբողջ հարավային ափեզրի խորհրդանիշերից մեկը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

«Ադալար» բառը ղրիմի թաթարերենում և թուրքերենում ինքը արդեն հանդիսանում է «ադա» («կղզի») բառի հոգնակի ձևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  տես, օրինակ ԽՍՀՄ գլխ. շտաբի քարտեզները
2. ↑  «Երկվորյակ ժայռեր» անվանումը օգտագործվում է հանրամատչելի գրականության մեջ։ Այս անվանումը կապված է առասպելի հետ, ըստ որի այս ժայռերը երկու եղբայրներ են, որոնք փորձել են օգտագործել մոգական նվերները իրենց օգուտի համար, ինչի համար էլ նրանց դարձրել է ժայռեր նրանց ուսուցիչը, տես՝  Archived 2012-05-06 at the Wayback Machine.  Archived 2012-01-20 at the Wayback Machine.  Archived 2009-03-28 at the Wayback Machine.).


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |

 |
**Հաճախականության փոխակերպիչ,** 

1. էլեկտրատեխնիկայում, էլեկտրական լարման (հոսանքի) հաճախականության փոփոխման սարք։ Կիրառվում է կարգավորվող էլեկտրահաղորդակի և մագնիսական ուժեղացուցիչների սնման համակարգերում՝ տարբեր հաճախականության փոփոխական հոսանքի երկու և ավելի համակարգեր համաձայնեցնելու համար։ Տարբերում են ստատիկ, էլեկտրամեքենայական և համակցված փոխակերպիչներներ։ Ստատիկ փոխակերպիչները լինում են՝ էլեկտրամագնիսական և վենտիլային։ էլեկտրամագնիսական փոխակերպիչների գործողության հիմքում ընկած է մագնիսական ոչ գծային տարրերի (դրոսել, հագեցված միջուկով տրանսֆորմատոր) միջոցով փոփոխական սինուսոիդային լարման փոփոխությունը՝ լարման պահանջվող հաճախականության բաղադրիչի հետագա անջատմամբ։ Դրանք ծառայում են որպես հաճախականության բաժանիչներ և բազմապատկիչներ։ Օ. գ. գ. 70—80% է։ Առավել տարածված են վենտիլային փոխակերպիչները, որոնցում որպես վենտիլ օգտագործում են տրանզիստորներ և տիրիստորներ։ Տրանզիստորային հաճախականության փոխակերպիչները հիմնականում օգտագործում են ռադիոտեխնիկայում, տիրիստորային Հաճախականության փոխակերպիչները՝ փոփոխական հոսանքի հզոր էլեկտրահաղորդակներում։ Օ. գ. գ. 95—98% է։

2. Ռադիոտեխնիկայում, ընդունվող ռադիոազդանշանի հաճախականությունը այլ հաճախականության օժանդակ տատանումների ներգործությամբ փոփոխող էլեկտրոնային սարք։ Բաղկացած է հաճախականության խառնիչից և հետերոդինից (տրանզիստորներով կամ մեկ հաճախափոխակերպիչ լամպով)։ Հաճախականության փոխակերպիչ են անվանում նաև ռադիոտեխնիկական այլ սարքեր, որոնք կապված են հաճախականությունների փոխակերպման հետ (հաճախականությունների սինթեզատոր, բաժանիչ, բազմապատկիչ)։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 83, էջ 6)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սա բազմիմաստ կամ համանուն եզրի տարբեր իմաստներով և կիրառումներով Հայերեն Վիքիպեդիայում առկա հոդվածների ցանկ է։ Ընտրեք ձեր որոնած իմաստը կամ կիրառումը ցանկից, իսկ հոդվածի բացակայության դեպքում կարող եք ավելացնել այն՝ հետևելով համապատասխան կանոններին։  |
| **՞**Սինձ հայկական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Սինձ հայկական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tragopogon armeniacus

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սինձ հայկական** (լատ.՝ Tragopogon armeniacus), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

25-27 սմ բարձրությամբ միամյա կամ երկամյա բույս է։ Տերևները գծային են, կիսացողունագիրկ։ Ցողունն ուղիղ է, ճյուղավորված։ Ծաղկակոթերը չհաստացած կամ թեթևակի հաստացած են և գտնվում են զամբյուղների տակ։ Ծածկոցի թերթերն ունեն ծաղիկներին հավասար կամ դրանցից աննշան կարճ մուգ յասամանագույն ծաղիկներ։ Սերմնիկները երկայնակի կողերով են, արտաքինները՝ 5 թևանման կողերով և ակոսներով, որոնք վերին մասում անմիջապես փոխակերպվում են երկար կտուցի, ներքինները՝ ավելի թույլ արտահայտված կողերով, բոլորը համարյա կազմված սերմիկին հավասար փետրաձև մազիկներից, հիմքում՝ օղակաձև միաձուլված պապուսով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի ֆլորիստիկական շրջանում (Ջաջուռ, Սպանդարյան, Աղին, Բագրավան)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ 1400-1900 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս–հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված գյուղատնտեսական գործունեության ակտիվացման հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանի կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում բացակայում է։

Պահպանության համար միջոցառումներ չեն իրականացվում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 11875166
* GBIF: 5386870
* iNaturalist: 444389
* IPNI: 255936-1
* IUCN: 200580
* NCBI: 285185
* Plant List: gcc-26688
* Tropicos: 2732795
* WoRMS: 1089246

 |

 |
**Շյոնլաթերնհասե** (գերմ.՝ Schönlaterngasse — «Գեղեցիկ լապտերի նրբանցք»), Վիեննայի Ներքին Քաղաքի ճիզվիտների եկեղեցու նրբանցքը։ Անցնում է Զոնենֆելհասեից մինչև Պոստհասե։ Փողոցի տները կառուցված են Վիեննայի բարոկկո ոճով։

Միջնադարում հայտնի էր որպես «Straße der Herren von Heiligenkreuz» («Սուրբ Խաչի հետևորդների փողոց»), որի հետ նրբանցքը միացված էր հետիոտնի անցումով։ 1780 թվականից այն ստացավ իր ներկայիս Շյոնլաթերնհասե անվանումը, որը թարգմանվում է «Գեղեցիկ լապտերի նրբանցք»։ «Գեղեցիկ լապտերը» տեղադրվել է № 6 տանը, հիմա այն գտնվում է Վիեննայի Քաղաքային թանգարանում։ Նրբանցքում գտնվում է դրա պատճենը։

Միջնադարյան ժամանակներում փողոցը ավարտվում էր նրբանցքում, որը տեղափոխվել էր ճիզվիտների եկեղեցու կառուցումից հետո, որպեսզի Շյոնլաթերնհասեն չվերածվի փակուղու և այն երկարացվեց։ Նրբանցքի վերջնամասը կտրուկ թեքվում է դեպի հյուսիս, շրջանցելով եկեղեցին դուրս է գալիս Պոստհասե։

Շյոնլաթերնհասեն Վիեննայում հայտնի է շնորհիվ վասիլիսկի մասին լեգենդի, իբր նա ապրել է փողոցային ջրհորում։ Վասիլիսկը, ըստ ավանդության, բոլոր անցորդների ուշադրությունը իր հայացքով սևեռում էր քարի կողմը, իսկ մինչ այդ տեղի հացթուխը, պաշտպանելով իր սիրելիին հրեշից, հայելին վասիլիսկին ցույց չտվեց, և այդ ժամանակ նայելով դրան նա քարի մեջ տեսավ իրեն։ № 7 տան ճակատը զարդարում են վասիլիսկի քանդակը և լեգենդի մասին գրությունը։

Շյոնլաթերնհասեում գտնվում են մի քանի ռեստորաններ, որոնցից մի քանիսը օգտագործում են Վասիլիսկի մասին լեգենդը։ Շյոնլաթերնհասեն հայտնվում է նաև «Երրորդ մարդը» ֆիլմում։

Նկարներ
-------

* «Գեղեցիկ լապտերը», որը նրբանցքին տվել է անվանում«Գեղեցիկ լապտերը», որը նրբանցքին տվել է անվանում
* Անցում Շյոնլաթերնհասեից ՀայլիգենկրոյցերԱնցում Շյոնլաթերնհասեից Հայլիգենկրոյցեր
* Վասիլիսկի մասին լեգենդը ռեստորանի վրաՎասիլիսկի մասին լեգենդը ռեստորանի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Der Basilisk in der Schönlaterngasse

Գրականություն
-------------

* *Hofbauer, Friedl* Sagen aus Wien. — Вена: OEBV, 2000.
* Вена. — М.: Вокруг Света, 2008. — С. 119—120.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315523796 · WorldCat VIAF: 315523796 |

 |
**Չափում**, գործողություն, որի ընթացքում ֆիզիկական փորձի միջոցով չափվրղ մեծությունը համեմատվում է որպես մրավոր ընդունված նույն բնույթի մեծության հետ։ Համեմատման արդյունքում ստացված թիվը կոչվում է չափվող մեծության թվական արժեք։ Հիմնական հավասարումն է․ A=n\*a, որտեղ A-ն չափվող մեծությունն է, ո-ը՝ Չափման արդյունքը, a-ն՝ միավորը։ Չափման միավորների համար որպես հիմք, 1963 թվականից ԽՍՀՄ-ում ընդունված էր Միավորների միջազգային համակարգը։ Չափելը անհրաժեշտ է տարբերել մեծության քանակական գնահատման այլ ձևերից, որոնք կիրառվում են այն դեպքում, երբ ընդունված միավորի մեծության և նրա քանակական արտահայտության միջև չկա միարժեք համապատասխանություն։ Տարբերում են ուղղակի, անուղղակի և համատեղ չափներ։ Ուղղակի չափման ժամանակ արդյունքն ստացվում է մեկ փորձի միջոցով, անուղղակիի դեպքում՝ մեկից ավելի փորձերի արդյունքների ու չափվող մեծության հեա հայտնի կապի միջոցով։ Համատեղ չափման դեպքում փնտրվող թվական արժեքներն ստացվում են ուղղակի չափման արդյունքները հավասարումների մեջ տեղագրելուց և դրանք համատեղ լուծելուց հետո։ Չափման համար, բացի չափվող օբյեկտից ու միավորից, կարևոր են նաև չափման մեթոդները, չափման միջոցները և դիտողը կամ գրանցող հարմարանքը։ Միջոցներն են չափերը, չափիչ սարքերը, չափման փոխակերպիչները, համասարքերը, ինֆորմացիոն չափիչ համակարգերը։ Չափը տվյալ մեծության միավորի առարկայական ձևն է՝ տրված արժեքով։ Փոխակերպիչները չափման ինֆորմացիան վերածում են հարմար ազդանշանի։ Համասարքերը հնարավորություն են տալիս լավագույն ձևով կազմակերպել չափումը․։ Ինֆորմացիոն չափիչ համակարգերը նախատեսված են ինֆորմացիան բազմաթիվ օբյեկտներից կապի գծերով հաղորդելու համար։ Տարբերում են նաև բացարձակ և հարաբերական չափումներ։ Բացարձակ են անուղղակի չափումները, երբ չափվում են մեկ կամ մի քանի հիմնական մեծություններ (երկարություն, զանգված, ժամանակ և այլն) ֆիզիկական հաստատունների միջոցով։ Հարաբերական են այն չափումները, որոնց դեպքում տվյալ մեծությունը որոշվում է մեկ ուրիշ նույնանուն մեծության համեմատությամբ, որն ընդունված է որպես ածանցյալ միավոր կամ ելակետային արժեք։ Կախված չափվող մեծության ժամանակային փոփոխությունից, տարբերում են ստատիկ և դինամիկ չափումներ։ Չափումը դասակարգվում է նաև ըստ օբյեկտների․ գծային, մեխանիկական, էլեկտրական և այլ չափումներ։ Չափումը ուղեկցվում է անխուսափելի սխալներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 685)։*  |