«**Խոսող ձուկը**», Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթներից։

Սյուժե
------

Մի աղքատ մարդ ձկնորսի մոտ աշխատում է որպես շալակատար և վարձի փոխարեն օրական մի քանի ձուկ է ստանում, ինչով ապրում են ինքն ու կինը։ Մի օր ձկնորսը մի սիրուն ձուկ է բռնում, տալիս իր շալակատարին, ինքն էլի գնում փուկ որսալու։ Ձուկը շալակտարին խնդրում է բաց թողնել իրեն։ Շալակտարը խղճում է նրան ու բաց թողնում։

Ձկնորսը բարկանում է շալակատարի վրա ու վռնդում։ Ճանապարհին մարդը տխուր մտածում է, թե ինչպես պետք է ապրեն դրանից հետո, երբ նրա դեմ դուրս է գալիս մի մարդակերպ րեշ՝ առաջը մի գեղեցիկ կով։ Իմանալով աղքատի հետ պատահածի մասին՝ հրեշն առաջարկում է նրան տալ կովը, բայց ասում է, որ փոխարենը երեք տարի հետո գալու է հարց է տալու, եթե չկարողանան պատասխանել, տանելու է մարդուն ու նրա կնոջը։ Մտածելով, որ առանց դրա էլ իրենք սովից կմեռնեն, մարդը համաձայնում է ու կովը տանում տուն։

Երեք տարի անց, երբ հասնում է նշանակված օրը, նրանց տուն է գալիս մի անծանոթ գեղեցիկ երիտասարդ ու խնդրում իրեն գիշերելու տեղ տալ։ Մարդն զգուշացնում է, որ այդ գիշեր իրենց տանը մնալը վտանգավոր է, քանի որ հրեշն է գալու, բայց երիտասարդը մնում է նրանց տանը։ Կեսգիշերին, երբ հրեշը գալիս է, երիտասարդն ասում է, որ ինքը կպպատասխանի հրեշին։ Իր տված հարցերի պատասխանները լսելով՝ «հրեշը մնում է կապված–մոլորված, զգում է, որ ներսը մի ուժ կա իմաստուն, համարձակ, անհաղթելի, էլ չի իմանում՝ ինչ ասի, սուսուփուս քաշվում, կորչում է գիշերվա խավարի մեջ»։

Պատմություն
-----------

Այս հեքիաթն առաջին անգամ տպագրվել է 1908 թվականին՝ Թիֆլիսում լույս տեսած «Հասկեր» ամսագրի № 1-ում (էջ 18-21), «*Նանի հեքիաթներից»* ենթավերնագրով։ Աայնուհետև, 1908 թվականին, «Լուսաբեր» դասագրքում (երկրորդ տարի, էջ 21-25)։ Որից հետո Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության երրորդ հատորում։

Թումանյանի այս, ինչպես նաև «Տերն ու ծառան» հեքիաթի մասին «Հորիզոն» թերթում լույս է տեսել մի անստորագիր գրախոսական, որի հեղինակը ողջունում է Թումանյանի նախաձեռնությունը՝ «Մանկական գրադարան» մատենաշարով գրավիչ և գեղեցիկ ձևավորված գրքույկների հրատարակության կապակցությամբ։

Այս հեքիաթը  հյուսված է կովկասյան ժողովուրդների հետ տարածված՝ երախտապարտ ձկան, աղքատի ու հրեշի սրամիտ հարցուպատասխանի մոտիվներից։

Ինքնագիրը չի պահպանվել։

Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 5-րդ հատորում տպագրվել է «*Առանձին հրատարակությունից*»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Թումանյան Հովհաննես (1994)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն։ էջեր 769–771

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Խոսող ձուկը**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հովհաննես Թումանյան |
| --- |
|  |
| Պոեմներ | Ալեք  • Անուշ  • Դեպի անհունը  • Թմկաբերդի առումը  • Լոռեցի Սաքոն  • Հազարան Բըլբուլ  • Հառաչանք  • Հին կռիվը  • Մարոն  • Մեհրի  • Մերժած օրենք  • Պոետն ու Մուսան  • Սասունցի Դավիթ |  |
|  |
| Հեքիաթներ | Անխելք մարդը  • Չախչախ թագավորը  • Ծիտը  • Ուլիկը  • Սուտասանը  • Ճամփորդները  • Կացին ախպեր  • Խոսող ձուկը  • Խելոքն ու հիմարը  • Ոսկու կարասը  • Տերն ու ծառան  • Պոչատ աղվես  • Անհաղթ աքլորը  • Սուտլիկ որսկանը  • Բարեկենդանը  • Եդեմական ծաղիկը  • Անբան Հուռին  • Քեֆ անողի քեֆը չի պակասի  • Քաջ Նազար  • Կիկոսի մահը  • Ձախորդ Փանոսը  • Մարդակերի աղջիկն ու խորհրդավոր վարպետը  • Աստղերից իջած կինը  • Որոտ թագավորը  • Անգին քարը  • Կախարդի քսակը  • Ոսկի բանալին  • |
|  |
| Պատմվածքներ | Սովի ժամանակից  • Քաջերի կյանքից  • Աղքատի պատիվը  • Լեռների հովիվը  • Գիքորը  • Երկաթուղու շինությունը  • Եղջերուի մահը  • Արջաորս  • Խորհրդավոր ծերունին  • Գաբո բիձու շերամապահությունը  • Երկու հայր  • Խրիմյան Հայրիկի օրերից մինը  • Մայրը  • Ահմադը  • Գրազը  • Եղջերուն  • Քեռի Խեչանը  • Նեսոյի քարաբաղնիսը  • Ուրախ գիշեր  • Ալլահից ղրկված  • Գելը • Ծղրիդը  • Շունը  • Իմ ընկեր Նեսոն |

 |