**Քրիստոֆեր Սմարթ** կամ **միսիս Մերի Միդնայթ** (անգլ.՝ Christopher Smart, գրական կեղծանունը՝ անգլ.՝ Mrs. Mary Midnight, ապրիլի 11, 1722(1722-04-11), Շիպբորն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - մայիսի 21, 1771(1771-05-21) կամ մայիսի 20, 1771(1771-05-20), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն), անգլիացի բանաստեղծ։ Հայտնի է «Երգ Դավթին» (անգլ.՝ A Song to David) և «Ցնծացեք Գառով» (լատին․՝ Jubilate Agno) պոեմներով, որոնց մի մասը գրվել է հոգեբուժարանում եղած ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Քրիստոֆեր Սմարթը ծնվել է Քենթի նահանգի Շիպբուրն գյուղում, կալվածատիրոջ ընտանիքում։ Սովորել է Քեմբրիջի համալսարանում, որտեղ ուշադրության է արժանացել իր լատիներեն բանաստեղծություններով և անտիկ հեղինակների թարգմանություններով, բանաստեղծական մրցույթներում բազմիցս արժանացած մրցանակներով։ Համալսարանն ավարտելուց հետո այնտեղ կատարել է տարբեր դասախոսական և վարչական պարտականություններ։ Ընդ որում, նա անկանոն կյանք է վարել, պարտքերի մեջ է խրվել և 1747 թվականին պարտատերերի պահանջով մի որոշ ժամանակ բանտարկվել է։

1752 թվականին Սմարթը տեղափոխվել է Լոնդոն, որտեղ համագործակցել է թերթերի և ամսագրերի հետ (Student և Midwife)։ Փորձել է գրել կատակերգական թատերգություններ։ 1756 թվականին հրատարակել է Հորացիոսի գրքի արձակ ուղերձ ներբողները։

Մոտ 1751 թվականին Սմարթի մոտ հոգեկան խանգարումներ են ի հայտ եկել, որը ժամանակի ընթացքում վերածվել է հոգեկան մոլուցքի։ Ժամանակակիցներիը վկայում են, որ նա մարդաշատ վայրերում միշտ աղոթում էր ամբողջ ձայնով, ծնկի էր գալիս, ձեռքերը պարզում երկինք և պահանջում էր, որ մյուսներն էլ հետևեն իր օրինակին։ Բազմաթիվ դժգոհություններից հետո Սմարթին տեղափոխում են լոնդոնյան Սուրբ Ղուկասի հիվանդանոցը, որը հոգեբուժարան էր, որտեղ պահվում է 1756-1763 թվականներին։ Սմարթի ավագ ընկեր և հովանավոր Սեմյուել Ջոնսոնը, կալանավորման ժամանակ այցելելով պոետին, բազմիցս պահանջում էր նրան ազատ արձակել՝ անելով հետևյալ հայտարարությունը․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ավելի մեծ խելագարություն է առհասարակ չաղոթելը, քան աղոթել այնպես, ինչպես անում է Սմարթը։- Սեմյուել Ջոնսոն |  |

Սմարթը հոգեբուժարանում ստեղծել է «Երգ Դավթին» և «Ցնծացեք Գառով» պոեմները, որոնք նրան փառքի են արժանացրրել՝ հետմահու։ Հոգեբուժաարանից հետո նա ապրել է կարիքների մեջ։ 1770 թվականին պարտքերի պատճառով նրան կրկին ձերբակալել են և մահացել է 1771 թվականի մայիսի 21-ին, աղքատության մեջ և մոռացվածության մատնված։

Սմարթի պոեզիան կրկին ուշադրության է արժանացել Ռոբերտ Բրաունինգի կողմից։ Ռոբերտ Բրաունինգը Սմարթի հանրահայտության համար մեծ ջանքեր է ներդրել և միաժամանակ «հնարամիտ խելագարի»՝ Սմարթի մասին ռոմանտիկ լեգենդ է ստեղծել։ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիին «Երգ Դավթին» պոեմը անվանել է «18-րդ դարում անգլերենով գրված ամենակատարյալ բանաստեղծությունը»։ 20-րդ դարում Սմարթի բանաստեղծությունները, Ուիլյամ Բաթլեր Եյթսի կողմից արժանանալով մեծ գնահատանքի, ընդգրկվել են անգլիական պոեզիայի ոսկե ֆոնդում։ «Ցնծացեք Գառով» (Jubilate Agno) պոեմի հիման վրա Բենջամեն Բրիտտենը 1943 թվականին գրել է իր՝ «Ցնծացեք Գառով» (Rejoice in the lamb) տոնական կանտատը։

Ստեղծագործություն
-----------------

Ցնծացեք Գառով պոեմի ձեռագրից հատված (Jubilate Agno let)
1752 թվականին Սմարթը համագործակցել է լոնդոնյան թերթերի և ամսագրերի հետ, մասնավորապես՝ Student և Midwife։ Այս երկու ամսագրերի հրապարակումներում պարզորոշ երևում է գործընկերների և ծանոթների մասին քնարական բանաստեղծական ոճից դեպի դառը և կատաղի երգիծանքի անցումը, որն ուղղված էր այն ժամանակվա կառավարությունում ակտիվ գործունեություն ծավալող քաղաքական գործիչներին։

Սմարթը հսկայական բանաստեղծական ժառանգություն է թողել, որի մեծ մասը կրոնական և երգիծական բովանդակություն ունեն։ Նա փորձել է բեմական երգիծական պոեմներ ստեղեծել, որանցից է «Ծեր կնոջ հռետորաբանությունը» (անգլ.՝ The Old Woman's Oratory) երգիծական պոեմը։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը համարվում է «Երգ Դավթին» պոեմը, որը գրվել է մոտ 1763 թվականին։ Պոեմում Բիբլիական արքա-բանաստեղծի գովքը վերածվում է հոգևոր հիմնի՝ նվիրված Աստծուն և Նրա կողմից ստեղծված աշխարհին, որտեղ ամեն ինչ արժանի է գովաբանության և գովասանքի, իսկ ինքը՝ բանաստեղծը, դառնում է նոր Ադամ, որը ակնածանքով խոնարհվում է տիեզերքի գեղեցկության առաջ։

«Ցնծացեք Գառով» (Jubilate Agno) պոմը պահպանվել է հատվածներով, ամբողջական այն հրատարակվել է 1954 թվականին։ Պոեմում բանաստեղծն իրեն անվանում է «Աստծո դպիր, ավետարանական դպիր» և ջանում է աշխարհում գոյություն ունեցող բոլոր առարկաներին տալ բանաստեղծական նկարագրություն։ Ավելի հայտնի է այն հատվածը, որը նվիրված է Սմարթի Ջեֆրի անունով կատվին, որտեղ հեղինակը վսեմ՝պատարագի նմանվող ոճով թվարկում է նրա արժանիքները։

### Սմարթը Ռուսաստանում

21-րդ դարում Սմարթի անունը Ռուսաստանում դեռևս անհայտ էր։ Իրադրությունը փոխվել է, երբ 2001 թվականին ռուս գրականագետ Ե․ Վ․ Վիտկովսկին թարգմանել է «Երգ Դավթին» (Песнь Давиду) պոեմը, Գ․ Մ․ Կրուժկովը 2002 թվականին թարգմանել է «Ցնծացեք Գառով» (Jubilate Agno) պոեմից ընտրյալ հատվածներ, և Ս․ Պեչկինը 2005 թվականին թարգմանել է «Ցնծացեք Գառով» (Jubilate Agno ) պոեմը՝ մեկնաբանություններով։

Գրականություն
-------------

* Smart, Christopher (1980)։ «*The Poetical Works of Christopher Smart, I: Jubilate Agno*»։ Oxford: Clarendon,։  Վերցված՝ 2020-07-15։
* Sherbo, Arthur (1967). *Christopher Smart, scholar of the university* (English). East Lansing: Michigan State University Press. OCLC 358625.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Նշումներ
--------

1. ↑  Սակայն ոչ բոլոր ուսումնասիրողներն են համաձայնվել այն բանի հետ, որ նա «հիվանդագին պատանի» էր։ Նրա մանկության մասին միակ գրավոր հիշատակումը, որը վերաբերվում էր նրա մանկության իրադարձություններին, կապված է կարճ բանաստեղծության հետ, որը նա գրել էր չորս տարեկան հասակում, որտեղ նա մարտահրավեր է նետում հակառակորդին, որը կապ ունի մի տասներկուամյա աղջկա հետ։
2. ↑  Midwife ամսագրում հանդես է եկել «միսիս Մերի Միդնայթ» (անգլ.՝ Mrs. Mary Midnight) կեղծանունով։
3. ↑  Համաձայն Նոր Կտակարանի՝ Դավթի տոհմից է սերում Հիսուս Քրիստոսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
3. 1 2 3  WeChangEd
4. 1 2  *Christopher Smart: Clown of God by Chris Mounsey, 2001*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 19-ին. `{{cite book}}`: Text "Online Research Library: Questia" ignored (օգնություն)
5. ↑  *Reading Christopher Smart in the twenty-first century : by succession of delight*. Lanham, Maryland. էջ 342. ISBN 978-1-61148-519-6. OCLC 841520293.
6. ↑  Horace, Samuel Johnson; Benjamin Britten, Robert Browning. «Christopher Smart». *Penny's poetry pages Wiki* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 18-ին.
7. ↑  Sherbo, Arthur (1967). *Christopher Smart, scholar of the university* (English). East Lansing: Michigan State University Press. OCLC 358625.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
8. ↑  Johnson, Samuel, 1709-1784. (1970). *Johnson's Journey to the western islands of Scotland; and Boswell's Journal of a tour to the Hebrides with Samuel Johnson, LL. D;*. London,: Oxford U.P. ISBN 0-19-281072-3. OCLC 101835.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
9. ↑  *Christopher Smart and the Enlightenment* (1st ed ed.). New York: St. Martin's Press. 1999. ISBN 0-312-21369-7. OCLC 40200443. `{{cite book}}`: `|edition=` has extra text (օգնություն)
10. 1 2 3  *A Song to David - Wikipedia*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 18-ին.
11. ↑  Smith, Robin Flower (1927). *The British Museum Quarterly*. Vol. 2. էջեր 38–39. doi:10.2307/4420831. ISSN 0007-151X.
12. ↑  Jensen, Gerard E. (1915). «Concerning Christopher Smart». էջեր 99–101. doi:10.2307/2916886. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 19-ին.
13. ↑  «Christopher Smart's Old Woman's Oratory and the Patent Theatres: Legitimacy, Transgression, and "Rational Mirth" - ProQuest». *search.proquest.com* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 19-ին.
14. ↑  Մատթ. 1։1-17

Հղումներ
--------

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Քրիստոֆեր Սմարթ*** հոդվածին

ՎիքիդարանըՎիքիդարանը
Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝ 
***Քրիստոֆեր Սմարթը***

* Кристофер Смарт *на е Wikilivres*(չաշխատող հղում)
* Биография поэта на сайте Poets.org(անգլ.)
* Высказывания С. Джонсона о Смарте(անգլ.)
* Поэма «Песнь Давиду» Кристофера Смарта в переводе Евгения Витковского, в журнале «Пролог», Вып. № 5(37)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քրիստոֆեր Սմարթ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11820263 · BNF: 120248330 · GND: 118905252 · ISNI: 0000000109002860 · LCCN: n50051100 · NKC: mub2015891167 · NLA: 35504807 · NTA: 071289003 · NUKAT: n00010029 · PTBNP: 106037 · LIBRIS: 269970 · SUDOC: 028407318 · VIAF: 51703197 · WorldCat VIAF: 51703197 |

 |

 |