**Մասատոշի Նակայամա** (ճապ.՝ 中山正敏, ապրիլի 13, 1913(1913-04-13), Յամագուտի, Ճապոնիա - ապրիլի 15, 1987(1987-04-15), Տոկիո, Տոկիո, Ճապոնիա), կարատեի ճապոնացի վարպետ, 10-րդ դան, Գիչին Ֆունակոշիի աշակերտը, ժամանակակից Շոտոկանի ստեղծողներից մեկը, Ճապոնական կարատեի ասոցիացիայի (ՃԿԱ) հիմնադիրներից և ավագ մարզիչներից մեկը, Տակուշոկու համալսարանի ֆիզիկական կրթության ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ Շուրջ 40 տարի Մասատոշի Նակայաման զբաղվել է շոտոկան կարատեի տարածմամբ ամբողջ աշխարհում։ Նա հեղինակել է գրքեր կարատեի մասին, մարզել է կարատեի բազմաթիվ հայտնի վարպետների. նրա աշակերտներից են եղել Հիրոկազու Կանազավան, Նիշիյաման, Կեինոսուկե Էնոեդան, Տակայուկի Միկամին, Տաիջի Կասեն, Հիդեո Օչին և ուրիշներ։ Մասատոշի Նակայաման եղել է առաջին կարատեիստը, որ իր կենդանության օրոք ստացել է 9-րդ դան. հետմահու նրան շնորհվել է 10-րդ դան։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Մասատոշի Նակայաման ծնվել է 1913 թվականի ապրիլի 13-ին Ճապոնիայի Յամագուտի պրեֆեկտուրայում. նրա հայրը՝ Նաոմիչի Նակայաման, եղել է զինվորական բժիշկ և կենդոյի ուսուցիչ։ Նամայամայի պապը պատկանել է սամուրայների սանադա խմբավորմանը, այդ պատճառով էլ բուդոն միշտ եղել է ընտանիքի ուշադրության կենտրոնում, և Նակայաման համալսարան ընդունվելուց առաջ պարապել է կենդո։ 
1932 թվականին Մասատոշին հորից գաղտնի ընդունվում է Տակուշոկու համալսարանը, որտեղ սովորել է մանդարին լեզուն և Չինաստանի պատմություն, ինչը նրան հնարավորություն էր տալիս 1930-ական թվականների վերջին այցելել Չինաստան։ Նակայաման ցանկացել է համալսարանում պարապել կենդոյի խմբակում, սակայն, շփոթելով ժամանակացույցը, մասնակցել է կարատե դոյի պարապմունքի։ Նակայաման մի քիչ կարդացել է կարատեի մասին, և շարժումները նրան թվացել են շատ հետաքրքիր։ Բայց երբ աշակերտներից մեկն առաջարկել է, որ նա ինքը փորձի, ապագա վարպետը հասկացել է, որ դա այնքան էլ հեշտ չէ։ Սկզբում նա հանդիպել է դժվարությունների, օրինակ՝ նրան չէր հաջողվում ձգվել, սակայն, պարապելով մեծ համառությամբ, Նակայաման կարողացել է հասնել լավ արդյունքների։ Համալսարանում Նակայաման կարատե պարապել է Գիչին Ֆունակոշիի ու նրա որդու՝ Յոշիտակա Ֆունակոշիի ղեկավարությամբ։

1935 թվականին Նակայաման ճանապարհորդել է Միջին Մոնղոլիայում՝ Մեծ Հինգանում։

### 1930-ականների վերջ և 1940-ական թվականներ

1937 թվականին ավարտելով համալսարանը՝ Նակայաման ուսանողների փոխանակման ծրագրով մեկնել է Պեկին՝ սովորելու չինարեն, հասարակագիտություն և պատմություն։ Ի սկզբանե Նակայաման հիացած չէր չինական մարտավեստով, քանի որ նրանց մեջ մեծ ուշադրություն է դարձվում շրջանաձև շարժումներին, իսկ Նակայաման կարծում էր, որ դա հանգեցնում է կենտրոնացումը կորցնելուն։ Սակայն մի քանի ուսուցիչների հետ պարապելուց հետո Նակայաման փոխում է իր կարծիքը։

Չինաստանում Նակայամայի հիմնական ուսուցիչը եղել էր Փայը, ով հյուսիսային ոճերից մեկի տարեց վարպետ էր։ Հյուսիսային ոճերին հատուկ ոտքերով աշխատելու տեխնիկայի ազդեցությամբ Նակայաման մշակում է երկու նոր շարժում ոտքերով՝ տայսոկու-ուկե (ճնշող հարված ոտնաթաթով կամ սրունքով) և ուրա-մավասի-գերի (ոտքով շրջանաձև հարված պտտվելով)։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելը Մասատոշի Նակայաման ստացել է 2-րդ դան։ Պատերազմի ավարտից հետո՝ 1946 թվականի մայիսին, Նակայաման վերադարձել է Ճապոնիա, իսկ նրա հորինած տեխնիկաները նույն 1946 թվականին Ֆունակոշիի թույլտվությամբ ընդգրկվել են շոտոկանում։ 
Չինաստանից վերադառնալուց հետո Նակայաման մտադիր էր դասավանդել չինարեն, սակայն պատերազմին հաջորդած մի քանի տարվա ընթացքում Ճապոնիայում տիրող տնտեսական և սոցիալական քաոսի պատճառով դա նրան չի հաջողվել, և կարատեի վարպետն ապրուստի միջոցներ վաստակելու համար ստիպված է եղել զբաղվել ներքնաշորերի առևտրով։

Նակայաման եղել է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի ձեռնամարտի ավագ մարզիչներից մեկը։ Ամերիկացի աշակերտներին դասավանդելը նրան թույլ տվեց հասկանալ, որ պետք է ավելի մանրամասն բացատրել, թե ինչու է կարատեում օգտագործվում նման, այլ ոչ թե այլ տեխնիկա։ Ամերիկացիները, ի տարբերություն ճապոնացիների, հիմնավորումներ են պահանջել շարժումների համար, այդ պատճառով ճապոնացի մարզիչները սկսել են վերլուծել տեխնիկան և տվել են տեսական բացատրություններ՝ հիմնվելով ֆիզիկայի օրենքների վրա։

### Ճապոնական կարատեի ասոցիացիա

1948 թվականին Ճապոնիայում հանվել է կարատեի արգելքը, և 1949 թվականին Ֆունակոշին ժողով է անցկացրել, որի ընթացքում քննարկվել է կարատեի ապագան։ 1949 թվականի մայիսին Նակայամայի, Իսաո Օբատայի և այլոց օգնությամբ հիմնադրվել է Ճապոնական կարատեի ասոցիացիան (JKA): Ֆունակոշին եղել է կազմակերպության պաշտոնական ղեկավարը, իսկ Նակայաման՝ ավագ մարզիչ։ Մշակվել են տեխնիկական և քննական չափանիշները։ Ֆունակոշիի վերահսկողության տակ Նակայաման սկսել է ձևավորել մարզչական ծրագիրը։ Մշակվել է սպորտային մենամարտերի վարման ծրագիր, ինչի շնորհիվ կարատեիստների մենամարտերը դարձել են պակաս արյունոտ և ավելի անվտանգ։

1951 թվականին Մասատոշի Նակայաման ստացել է 3-րդ *դան*, իսկ 1955 թվականին՝ 5-րդ *դան*։ Ֆունակոշիի մահից հետո Նակայաման ընտրվել է ՃԿԱ-ի գլխավոր հրահանգիչ, իսկ 1961 թվականին ստացել է 8-րդ դան։ Նակայաման առանձնացրել է կատան և կումիտեն՝ որպես մրցութային դիսցիպլիններ։ ՃԿԱ դոջոյի (մարզասրահ) սովորողները մեծ հաջողությունների են հասել 1950-ական և 1960-ական թվականներին։

Նակայաման հայտնի է նրանով, որ մեծ աշխատանք է կատարել կարատեն աշխարհում տարածելու համար։ Այլ ավագ մարզիչների հետ միասին նա իրականացրել է մարզիչների ստաժավորման ծրագիր, որի շրջանավարտներից շատերն ուղարկվել են աշխարհի տարբեր երկրներ՝ բացելու շոտոկանի ակումբներ և ներգրավելու նոր անդամների։ Մասատոշի Նակայաման 1952 թվականին սկսել է աշխատել Տակուշոկու համալսարանի ֆիզիկական դաստիարակության ֆակուլտետում, իսկ հետագայում ղեկավարել է այն։ Համալսարանում նա գլխավորել է նաև դահուկավազքի թիմը։

### Ուշ տարիներ

Մասատոշի Նակայաման մարտերի մասնակցել է բավական երկար. իր վերջին մենամարտը, որ նա անցկացրել է 52 տարեկան հասակում, ավարտվել է իր հաղթանակով։

1971 թվականին Ճապոնական Ալպերում Նակայաման հայտնվել է ձնահյուսի տակ և հազիվ է փրկվել մահից։ Բժիշկները կանխագուշակում էին, որ նա կմեռնի մի քանի օրից, և հարազատները հավաքվում են նան հրաժեշտի տալու։ Սակայն, չնայած բժիշկների արգելքին, Նակայաման շարունակում է պարապմունքները՝ պնդելով, որ դրանք իրեն կօգնեն վերականգնել ուժերը։

1972 թվականին Նակայաման իր աշակերտներից մեկի՝ Հիրոկազու Կանազավայի օգնությամբ իր տան նկուղային հարկում հիմնում է իր սեփական դոջոն, որը կոչում է «Հոյցուգան»։ Այդ դոջոն տեղակայված էր Էբիսուում՝ ՃԿԱ հոնբու (կենտրոնական) դոջոյից ոչ հեռու։ Օտարերկրացի սովորողներն ապրում էին հանրակացարանում և պարապում այդ դոջոյում 1970-ական թվականների սկզբից։

Մասատոշի Նակայաման 1974 թվականին դեռևս ուներ 8-րդ դան։ 9-րդ դան նա ստանում է 1980-ական թվականներին՝ դառնալով Շոտոկանի առաջին վարպետը, որ այդ դանն ստացել է իր կենդանության օրոք։ Մինչև իր կյանքի վերջը Նակայաման շարունակել է դասավանդել Շոտոկան կարատե։

Նակայամա Մասատոշին մահացել է 1987 թվականի ապրիլի 15-ին Ճապոնիայի մայրաքաղաք Տոկիոյում։

Ժառանգություն
-------------

Նակայամա Մասատոշին հեղինակել է կարատեի մասին բազմաթիվ գրքեր, որոնց թվում է «Լավագույն կարատե» 11 հատորներից բաղկացած շարքը։ Նրա գրքերից են՝

* Կարատեի դինամիկա (1986),
* Լավագույն կարատեն. մանրամասն(1977),
* Գործնական կարատե։ Ուղեցույց յուրաքանչյուր մարդու ինքնապաշտպանության համար (1963, համահեղինակությամբ),
* Գործնական կարատե։ Պաշտպանություն ընդդեմ անզեն հակառակորդի (1963, համահեղինակությամբ),
* Գործնական կարատեն փողոցում։

Նակայամայի գրքերում ոչ միայն նկարագրվում են կարատեի տարբեր տեխնիկաներ և մարզումների մեթոդներ, այլև տրվում են տեխնիկայի տեսական հիմնավորումները ֆիզիկայի և անատոմիայի տեսանկյունից։ Գրքերից բացի Նակայաման հեղինակել է հոդվածներ և մի շարք տեսաֆիլմեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Japan Karate Association: Master Nakayama Masatoshi Archived 2010-04-07 at the Wayback Machine. Retrieved on February 13, 2010.
2. 1 2 3 4 5  Abada Capoeira: In memoriam – Master Masatoshi Nakayama Archived 2009-11-29 at the Wayback Machine. Retrieved on February 13, 2010.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  USA Dojo: Masatoshi Nakayama Archived 2011-09-27 at the Wayback Machine. Retrieved on February 13, 2010.
4. 1 2  Evans, J. K. (1988): "The battle for Olympic Karate recognition: WUKO vs. IAKF." *Black Belt*, 26(2):54–58.
5. ↑  «МасатосиНакаяма». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 21-ին.
6. 1 2  «Накаяма Масатоси (книги)». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 21-ին.
7. ↑  «Федерация традиционного каратэ». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 21-ին.
8. ↑  The Shotokan Way: Masatoshi Nakayama profile Archived 2017-11-01 at the Wayback Machine. Retrieved on February 13, 2010.
9. ↑  Shoto-ryu Karate-do Shiseikai: Masatoshi Nakayama Archived 2010-01-20 at the Wayback Machine. Retrieved on February 13, 2010.
10. 1 2 3 4 5  «Интервью с Масатоси Накаяма». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 21-ին.
11. 1 2 3  «Масатоси Накаяма, глава стиля Сётокан». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 21-ին.
12. 1 2 3  Zalewski, P. (2005): The Japanese evolution of Karate rank Archived 2008-07-19 at the Wayback Machine. (extract). Retrieved on February 14, 2010.
13. 1 2 3 4  Washington DC Shotokan Karate Club: Masatoshi Nakayama Archived 2002-08-16 at Archive.is Retrieved on February 13, 2010.
14. ↑  Rosenthal, J. (1987): "Editorial: Nakayama's death ushers in new era for Karate." *Black Belt*, 25(8):6.
15. ↑  International Shotokan Karate Federation: History of ISKF Archived 2010-06-09 at the Wayback Machine. Retrieved on February 14, 2010.
16. ↑  Japan Karate Association of India: JKA Masters Archived 2017-04-22 at the Wayback Machine. Retrieved on February 14, 2010.
17. ↑  Shotokan Karate-Do Sunshine Coast: About Shotokan Archived 2009-11-22 at the Wayback Machine. Retrieved on February 14, 2010.
18. 1 2  Hoitsugan: Dojo, Book, Way of Life Retrieved on February 13, 2010.
19. ↑  Cheetham, J. (1998): Editorial Archived 2011-07-16 at the Wayback Machine. *Shotokan Karate Magazine*, 54(1) (February 1998). Retrieved on February 14, 2010.
20. ↑  The Shotokan Way: Hoitsugan seminars 2005 Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine. Retrieved on February 14, 2010.
21. ↑  Marr, J. G. (2008): The history of Japan Karate Association and Midwest Karate in Canada Archived 2009-08-29 at the Wayback Machine. Retrieved on January 16, 2010.
22. ↑  Japan Karate Association: History – Growth & Development (1957–1989) Archived 2010-11-25 at the Wayback Machine. Retrieved on February 14, 2010.
23. ↑  Kanazawa, H. (2006): *Black Belt Karate: The intensive course* (p. 13). Tokyo: Kodansha. (ISBN 978-4-7700-2775-7) (Originally published in 1978 in Japanese, as *Karate: Rokushūkan de Tsuyokunaru*.)
24. ↑  International Shotokan Karate Federation: Masters Archived 2010-04-28 at the Wayback Machine. Retrieved on February 13, 2010.
25. ↑  International Shotokan-ryu Karate-do Shihankai: Brief history of Shotokan Archived 2008-06-05 at Archive.is Retrieved on February 13, 2010.
26. ↑  JKA Finland: History of Karate Archived 2009-05-20 at the Wayback Machine. Retrieved on February 13, 2010.
27. ↑  Shotokan Karate Do of United Nations: Shotokan Karate History Retrieved on February 13, 2010.
28. ↑  Victoria Shotokan Karate-Do and Kobudo Association: Modern Karate Masters Archived 2015-04-27 at the Wayback Machine. Retrieved on February 13, 2010.
29. ↑  *Накаяма М.* Динамика каратэ / Пер. с англ. А. Куликова. — М.: ФАИР-ПРЕСС, 1999. — 304 с. — (Боевые искусства). — ISBN 5-8183-0138-9
30. ↑  Nakayama, M. (1986): *Dynamic Karate* (translated by J. Teramoto and H. Kauz). Tokyo: Kodansha. (ISBN 978-0-8701-1788-6; original edition 1966.)
31. ↑  Nakayama, M. (1977): *Best Karate: Comprehensive*. Tokyo: Kodansha. (ISBN 978-0-8701-1317-8)
32. ↑  Nakayama, M. & Draeger, D. F. (1963): *Practical Karate: A guide to everyman's self-defense*. Tokyo: Tuttle.
33. ↑  Nakayama, M. & Draeger, D. F. (1963): *Practical Karate: Defense against an unarmed assailant*. Tokyo: Tuttle. (ISBN 0-8048-0482-6)
34. ↑  *Накаяма М. Дрэгер Ф. Донн* Практическое каратэ на улице / Пер. с англ.. — М.: ФАИР-ПРЕСС, 2000. — 288 с. — (Боевые искусства). — ISBN 5-8183-0130-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճապոնական կարատեի ասոցիացիա (ճապոներեն)
* Ճապոնական կարատեի ասոցիացիա Archived 2013-01-28 at the Wayback Machine. (անգլերեն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 4038624 · BNF: 13502360m · CiNii: DA0401667X · GND: 124478603 · ISNI: 0000000101508250 · LCCN: n50025670 · NDL: 00053038 · NKC: mzk2002156885 · NLG: 85641 · NTA: 069521492 · NUKAT: n2005092473 · SUDOC: 050350196 · VIAF: 167051 · WorldCat VIAF: 167051 |

 |

 |