**Նշագեղձեր՝** լիմֆոիդ օրգաններ, որոնք տեղակայված են ըմպանում և մասնակցում են Վալդեերի ավշաէպիթելային օղի ձևավորմանը, որը կազմավորվում է մեկ լեզվային, մեկ ըմպանային, երկու փողային և երկու քմային գեղձերից։ Այս օրգանները կարևոր դեր են խաղում իմունային համակարգում։

Նշագեղձ տերմինը առավել հաճախ վերաբերում է քմային նշագեղձերին։ Գեղձերը կազմված են լիմֆոէպիթելային հյուսվածքից և տեղակայված են ըմպանի բերանային և քթային մասերում։

Կառուցվածք
----------

Մարդը ունի չորս տեսակի նշագեղձեր՝ ըմպանային, երկու փողային, երկու քմային և լեզվային։

| Տեսակներ | Էպիթել | Պատիճ | Կրիպտաներ | Տեղակայում |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ադենոիդ կամ ըմպանային նշիկ | Թարթիչավոր կեղծ բազմաշերտ գլանաձև էպիթել (շնչառական էպիթել) | ոչ լրիվ կապսուլավորված | փոքր ծալքավորված` նկարագրված որպես կրիպտա | Ըմպանի վերին պատ |
| Փողային նշիկներ | Թարթիչավոր կեղծ բազմաշերտ գլանաձև էպիթել (շնչառական էպիթել) |  |  | Ըմպանի վերին պատ |
| Քմային նշիկներ | Չկերատինիզացվող բազմաշերտ տափակ | ոչ լրիվ կապսուլավորված | Երկար, ճյուղավորված | Ըմպանի բերանային մասում՝ քմալեզվային և քմաըմպանային աղեղների արանքում |
| Լեզվային նշիկ | Չկերատինիզացվող բազմաշերտ տափակ | ոչ լրիվ կապսուլավորված | Երկար, չճյուղավորված | Լեզվի տերմինալ ակոսի հետևում |

### Զարգացում

Քմային նշագեղձերը հասնում են իրենց ամենամեծ չափերին սեռահասունացման շրջանում և դրանից հետո աստիճանաբար ենթարկվում են ատրոֆիայի։ Այնուամենայնիվ, փոքր երեխաների կոկորդի տրամագծի համեմատ նրանք ավելի մեծ են։ Մեծահասակների մոտ յուրաքանչյուր քմային նշագեղձ սովորաբար հասնում է 2,5 սմ երկարության, 2,0 սմ լայնության և 1,2 սմ հաստության։

Ադենոիդը կամ ըմպանային նշագեղձը աճում է մինչև 5 տարեկան հասակը, սկսում է փոքրանալ մոտ 7 տարեկանում և այն աստիճանաբար շարունակվում է մինչև հասուն տարիք։

Գործառույթ
----------

Նշագեղձերը իմունային համակարգի օրգաններ են, որոնք սննդի կամ ներշնչած օդի հետ օրգանիզմ անցած օտարածին պաթոգենների դեմ ձևավորում են առաջին պաշտպանական գիծը և որպես այդպիսին օգնում են իմունային համակարգին այնպիսի հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսին է օրինակ՝ սովորական մրսածությունը։ Նշագեղձերն իրենց մակերեսին ունեն հատուկ M բջիջներ *(microfold cells)*, որոնք կլանելով պաթոգենների կողմից արտադրված անտիգենները ակտիվանում են, այնուհետև ակտիվացնում են նշագեղձի B և T լիմֆոցիտներին և խթանվում է իմունային պատասխանը։ B բջիջները ակտիվանում և բազմանում են նշագեղձերի հերմինատիվ կենտրոններ կոչվող հատվածներում։ Այս հերմինատիվ կենտրոններն այն վայրերն են, որտեղ ստեղծվում են հիշողության B լիմֆոցիտները և արտադրվում են սեկրետոր IgA հակամարմիններ։

Կլինիկական նշանակություն
------------------------

Զույգ նշագեղձերը վիրահատական հեռացումից հետո։
Քմային նշագեղձերը կարող են մեծանալ (ադենոտոնզիլյար հիպերպլազիա) կամ բորբոքվել (տոնզիլիտ)։ Տոնզիլիտի բուժման ամենատարածված միջոցը հակաբորբոքային դեղամիջոցներն են, ինչպիսին է իբուպրոֆենը, եթե այն ունի բակտերիալ ծագում, ապա կիրառում են հակաբիոտիկներ, օրինակ՝ ամոքսիցիլին և ազիտրոմիցին։ Վիրահատական հեռացում (տոնզիլէկտոմիա) կարող է առաջարկվել, եթե նշագեղձերը փակում են շնչուղիները, խանգարում են կուլ տալուն, կամ էլ, եթե հիվանդի մոտ տոնզիլիտը ունենում է ծանր և կրկնվող ընթացք։ Մեծահասակ հիվանդների մոտ ասիմետրիկ նշագեղձերը (նաև հայտնի է որպես նշագեղձերի ասիմետրիկ հիպերտրոֆիա) կարող են լինել վիրուսով վարակման կամ ուռուցքների դեպքում, ինչպիսիք են լիմֆոման կամ թիթեղաբջջային քաղցկեղը։

Տոնզիլոլիթը (նաև հայտնի է որպես «նշագեղձի քար») նյութ է, որը կուտակվում է քմային նշագեղձի վրա։ Այն կարող է հասնել պղպեղի հատիկի չափի և ունի սպիտակ կամ կրեմի գույն։ Նրա հիմնական բաղադրամասը կալցիումն է, և այն ունի տհաճ հոտ ջրածնի սուլֆիդի, մեթիլ մերկապտանի և այլ քիմիական նյութերի պատճառով։

Քմային նշագեղձի մեծացումը կարող է ազդել խոսքի վրա՝ դարձնելով այն հիպերնազալ և տալով նրան քթըմպանային անբավարարության ձայնի տեսք (երբ բերանի տարածքը լիովին անջատված չէ քթի օդային տարածությունից)։ Գեր երեխաների մոտ նշագեղձերի չափը կարող է ավելի էական ազդեցություն ունենալ վերին շնչուղիների անցանելիության վրա, քան միջին քաշ ունեցողների համար։

Որպես ըմպանի լորձաթաղանթի ավշային հյուսվածք, որոշ դասակարգումներում քմային նշիկները դիտարկում են, որպես լիմֆոիդ հյուսվածք՝ ասոցեացված աղիների հետ *(GALT),* ինչպես նաև լորձաթաղանթ ասոցեացված լիմֆոիդ հյուսվածք *(MALT)*։

Լրացուցիչ պատկերներ
-------------------

* Նշագեղձերը դիմային հարթությունիցՆշագեղձերը դիմային հարթությունից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Definitive pharynx; Thyroid; Middle ear; Tonsils; Thymus". *www.embryology.ch*. Արխիվացված է the original 2010 թ․ նոյեմբերի 22-ին. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 15.
2. ↑  Fagö-Olsen H, Dines LM, Sørensen CH, Jensen A (2019 թ․ փետրվարի 12). "The Adenoids but Not the Palatine Tonsils Serve as a Reservoir for Bacteria Associated with Secretory Otitis Media in Small Children". *mSystems*. **4** (1). doi:10.1128/mSystems.00169-18. PMC 6372837. PMID 30801022.
3. 1 2  "The Lymphatic System". *act.downstate.edu*. Արխիվացված է the original 2017 թ․ փետրվարի 2-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  Shahid S. "Tonsils". *Ken Hub* (in անգլերեն). Retrieved 2023 թ․ հունվարի 17.
5. ↑  Michaels L (1987). "Normal Anatomy, Histology; Inflammatory Diseases". *Ear, Nose and Throat Histopathology*. Springer London. pp. 265–272. doi:10.1007/978-1-4471-3332-2\_26. ISBN 9781447133322.
6. ↑  Kato A, Hulse KE, Tan BK, Schleimer RP (April 2013). "B-lymphocyte lineage cells and the respiratory system". *The Journal of Allergy and Clinical Immunology*. **131** (4): 933–57, quiz 958. doi:10.1016/j.jaci.2013.02.023. PMC 3628816. PMID 23540615.
7. ↑  "Tonsils | Tonsilitis | Lymph Nodes". *MedlinePlus* (in անգլերեն). U.S. National Library of Medicine. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 29.
8. ↑  "Tonsil Stones Removal – What Are Tonsil Stones and How We Can Treat Them - eLimpid". *elimpid.com* (in ամերիկյան անգլերեն). 2023 թ․ մայիսի 6. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 11.
9. ↑  Mora R, Jankowska B, Mora F, Crippa B, Dellepiane M, Salami A (September 2009). "Effects of tonsillectomy on speech and voice". *Journal of Voice*. **23** (5): 614–618. doi:10.1016/j.jvoice.2008.01.008. PMID 18468843.
10. ↑  Wang JH, Chung YS, Cho YW, Kim DY, Yi JS, Bae JS, Shim MJ (April 2010). "Palatine tonsil size in obese, overweight, and normal-weight children with sleep-disordered breathing". *Otolaryngology–Head and Neck Surgery*. **142** (4): 516–519. doi:10.1016/j.otohns.2010.01.013. PMID 20304270. S2CID 42924590.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տես՝ ***նշագեղձ*** Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Foundational Model of Anatomy · NCI Thesaurus  · Terminologia Anatomica 98 |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11971010v · LCCN: sh85136024 · Microsoft: 2779419017, 2909907702 · NDL: 00563119 · NKC: ph1207176 |

 |