**Յոթն ընդդեմ Թեբեի** (հուն․՝ Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας), առասպելական հակամարտություն Էդիպ արքայի որդիների՝ Պոլինիկեի և Էթոկլեսի միջև՝ մղված գահի համար, Էսքիլեսի համանուն ողբերգությունը այս իրադարձությունների մասին։

էպոս
----

Արգոսյան զորքի առասպելական առաջնորդները Էդիպի որդի Պոլինիկեի խնդրանքով արշավում են դեպի Թեբե՝ եղբոր՝ Էթոկլեսի դեմ պայքարելու համար։ Հոմերոսը այս դեպքերի մասին հիշատակում է շատ համառոտ, հպանցիկ։ Ամենայն մանրամասնությամբ այս պատմության մասին գրվել է կիկլոպյան երկու պոեմներում՝ «Թեբեական» և «Էպիգոնա»։ Սակայն սրանցից էլ մեզ հասել են միայն աննշան հատվածներ։

Պատմություն
-----------

Թեբեի իշխանության համար մղված եղբայրասպան պատերազմը Էդիպի անեծքի իրականացում էր. նա անիծել էր որդիներին իրեն չլսելու և չենթարկվելու համար։ Եղբայրները, պայմանի համաձայն, պետք է հերթով կառավարեին Թեբեն, սակայն Էթոկլեսը խախտում է պայմանը, և Պոլինիկեն փախչում է Արգոսի արքա Ադրաստի մոտ։ Սա իր դստերը՝ Արգեային, (ըստ Ն. Ա. Կունի «Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները» գրքի) կնության է տալիս Դեիպիլե դստերը) ամուսնացնում է Պոլինիկեի հետ, խոստանում է նրան տալ իր թագավորությունը և համաձայնում է նրա հետ միասին պատերազմել Թեբեի համար։ Չնայած արգոսյան գուշակը՝ Ամֆիարան, այդ պատերազմի բոլոր առաջնորդների համար, բացի Ադրաստից, գուշակել էր դժբախտ վախճան, այնուամենայնիվ նախապատրաստվում են պատերազմի և ինքը՝ Ամֆիրան ևս ստիպված մասնակցում է այդ արշավանքին։ Մյուս առաջնորդների անունները հայտնի են Եվրիպիդեսի «Փյունիկցիները» և Ապոլլոդրոսի «Գրադարան» աշխատություններից՝ Տիդեյը Կալիդոնայից, Կապանևսը և Հիպպոմեդոնտը Արգոսից, նաև Պարֆենոպեյը։ Սոֆոկլեսը իր «Էդիպը Կոլոնայում» ողբերգության մեջ Ադրաստի փոխարեն ասում է Էթոկլես (հուն․՝ Ἐτέοκλας), որին չպետք է շփոթել Պոլինիկեի եղբոր հետ (հուն․՝ Ἐτέοκλης)։ Ըստ Սոֆոկլեսի՝ զորքը գլխավորում էր Պոլինիկեն, ոչ թե Ադրաստը։ Ապոլլոդրոսը յոթ առաջնորդների մեջ հիշատակում է նաև Ադրաստի եղբայր Մեքիսթեյին։

Գրական ժառանգություն
--------------------

Առասպելը արտահայտված է Էսքիլեսի «Յոթն ընդդեմ Թեբեի», իսկ հետագա իրադարձությունները «Խնդրարկուհիները» և «Էլևսյանները» ողբերգություններում, ինչպես նաև անհայտ հեղինակի «Յոթն ընդդեմ Թեբեի» դրամայում, Ալեքսիդայի և Ամֆիսայի «Յոթն ընդդեմ Թեբեի» կատակերգություններում, Արիստոֆանեսի և Ստրատիդայի «Փյունիկցիները» կատակերգություններում։ Ըստ Կլիմենտե Ալեքսանդրիացու սխոլիստական մեկնաբանության՝ Ադրաստը և Պոլինիկեն չեն մտել այդ յոթի մեջ։

Հայտնի են եղել նաև Կորիննայի «Յոթն ընդդեմ Թեբեի», Անտագորես Ռոդոսկոյի և Մենելայոսի բանաստեղծությունները։

Հույն ողբերգակները մանրամասնորեն ուսումնասիրել են այս սյուժեն։ Էսքիլեսի «Յոթը», Եվրիպիդեսի «Փյունիկցիները» և «Օգնություն խնդրողները» ողբերգություններում նկարագրված են արգոսյան զորքերի կողմից Թեբեի պաշարումը, եղբայրների մենամարտը և Ադրաստի կամ արգոսցի կանանց օգնության խնդրանքները Աթենքի արքա Թեսևսին, որպեսզի թեբեցիները իրենց հանձնեն ճակատամարտում ընկած հերոսների դիակները։ «Էդիպը Կոլոնայում» ողբերգության մեջ Պոլինիկեն հանդես է գալիս որպես էպիզոդիկ կերպար, ով խնդրում էր հորը օգնել իրեն եղբոր դեմ պայքարում։ Էսքիլեսի ողբերգության մեջ մեծ տեղ է հատկացված Թեբեի դարպասներին դեմ հանդիման կանգնած յոթ առաջնորդներին, նրանց բնութագրությանը և ռազմական հաջողությունների նկարագրությանը։ Եղբայրների մենամարտի պատճառով մի որոշ ժամանակ պատերազմը դադարել էր. այս ամենը մանրամասնորեն նկարագրել է Եվրիպիդեսը։ Երբ պատերազմը վերսկսվում է, Թեբեի գուշակ Թիրեսիոսը կանխատեսում է, որ այն կավարտվի Թեբեի հաղթանակով, եթե զոհաբերվի Թեբեի այն ժամանակվա առաջնորդ Կրեոնտեի որդուն՝ Արեսին։ Հայրը հորդորում է որդուն փախչել, սակայն Արեսը ինքնասապնություն է գործում՝ իրեն նետելով այն անդունդը, որտեղ մի ժամանակ ապրել էր Կադմոսի կողմից սպանված հրեշը։

Թեբեի պատերի տակ սպանված արգոսցիների թաղումը նկարագրված է Եվրիպիդեսի «Օգնություն խնդրողները» ողբերգության մեջ։ Այս ողբերգության մեջ Եվադնան ինքնակամ իրեն դատապարտում է մահվան՝ չկարողանալով հաշտվել սիրելի ամուսնու՝ Կապանևսի մահվան հետ։ Երբ արգոսցիների պարտությունից հետո Ամֆիարան նրանց հետ միասին փորձում է փախչել, Զևսը բաց է անում երկրի դարպասները, ընդունում նրան ու դարձնում անմահ։ Տասը տարի անց Ադրաստը, որն առաջին արշավանքի ժամանակ խուսափել էր մահից, հերոս որդիների հետ նոր արշավանք է կազմակերպում դեպի Թեբե, որի ժամանակ որդիները զոհվում են։

Հետագա իրադարձություններ
------------------------

Մ.թ.ա. 379 թվականին նախկին կարգուկանոնը վերականգնելու նպատակով նոր արշավանք է կազմակերպվում դեպի Թեբե, որը գլխավորում էին քաղաքից վտարվածները։ Արշավանքի յոթ առաջնորդները, օգտվելով Աթենքի օժանդակությունից, վերականգնում են ժողովրդավարությունը։ Արշավանքը կոչվում է մասնակիցների անունով՝ «Յոթ առաջնորդներն ընդդեմ Թեբեի»։ Առաջնորդների անունները մնացել են պատմության մեջ՝ Պելոպիդոս, Մելոն, Մանսիպպ, Դեսմոտ, Դամոկլիդ, ֆերենիկ և Անդրոկլիդ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հին հունական դիցաբանություն |
| --- |
|  |
| Աշխարհագրություն • Ժամանակագրություն • Ֆլորա • Ֆաունա • Ձիերը |
|  |
| Սկզբնական աստվածություններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Պրոտոգեններ | Քաոս • Քրոնոս • Անանկե • Էրոս/Փանես • Գեա • Ուրանոս • Պոնտոս/Թալասա • Տարտարոս • Եթեր • Հեմերա • Էրեբոս • Նիքս • Օփիոն |
| Մոյրաներ (Ճակատագրեր) | Կլոթո • Լաքեսիս • Ատրոպե |

 |
|  |
| Տիտաններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Տիտաններ | Օվկիանոս • Հիպերիոն • Կեոս • Կրոնոս • Կրիոս • Հապետոս |
| Տիտանուհիներ | Թեմիս • Թեա • Փեբե • Հռեա • Մնեմոսինե • Տեթիս • Դիոնե |
| Տիտանների զավակները | ***Հիպերիոններ*** Հելիոս • Սելենե • Էոս • ***Կեոսյաններ*** Լետո • Աստերիա • ***Կրիոսյաններ*** Աստրեոս • Պալանտոս • Պերսես • ***Հապետոսյաններ*** Ատլաս • Պրոմեթևս • Էպիմեթևս • Մենետիոս |

 |
|  |
| Օլիմպացիներ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Դոդակեվեոն | Զևս • Հերա • Պոսեյդոն • Դեմետրա • Հեստիա • Աֆրոդիտե • Ապոլլոն • Արես • Արտեմիս • Աթենաս • Հեփեստոս • Հերմես |
| Այլ օլիմպիացիներ | Դիոնիսոս • Հերակլես • Ասկլեպիոս • Էրոս • Իրիս • Հեբա • Իլիփիա • Էնիո • Փոբոս • Դեյմոս • Հարմոնիա • Գանիմեդես • Էրիս • Հիպնոս |
| Մուսաներ | Կալլիոպե • Կլիո • Էրատո • Եվտերպե • Մելպոմենե • Պոլիհիմնիա • Տերփսիքորա • Թալիա • Ուրանիա |
| Քարիտներ (Գրացիաներ) | Ագլայա • Եփրոսինա • Թալիա (Քարիս) |
| Հորաներ | Դիկե • Եվնոմիա • Էյրենե • Թալլո |
| Ստիքեր | Նիկե • Կրատոս • Բիա • Զելոս |

 |
|  |
| Ջրային աստվածներ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Հիմնականներ | Պոսեյդոն • Ամփիտրիտե • Տրիտոն • Օվկիանոս • Տեթիս • Պոնտոս/Տալլասա • Ներևս • Պրոտևս • Փորկիս • Կետո • Թետիս |
| Օվկիանուհիներ | Ասիա • Հեսիոնե • Դորիս • Եվրինոմե • Մետիս • Նեմեսիս • Ստիքս • Էլեկտրա • Փիլիրա • Պերսե • Պլեյոնե • Կլիմենե • Կալիրոե |
| Ներեուհիներ | Ամփիտրիտե • Տեթիս • Գալատեա • Գալենե • Սաո • Արետուսա |

 |
|  |
| Խթոնյան աստվածներ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Հիմնականներ | Հադես • Պերսեփոնե • Գեա • Դեմետրա • Հեկատա (աստվածուհի) • Թանատոս |
| Էրինիաներ | Տիսիփոնե • Ալեկտո • Մեգերա |
| Երկրի վրա ծնվածներ | Հեկատոնքեյրներ • Կիկլոպներ • Գիգանտներ • Կորիբանտներ • Մելիաներ • Տելքիններ • Տիփոն • ***Ճակատագրեր:*** Մինոս • Էակոս • Ռադամանտուս |

 |
|  |
| Երկիր | 

|  |  |
| --- | --- |
| Խմբեր | Ամազոնուհիներ • Քամիներ • Կենտավրոսներ • Վիշապներ • Հարպիաներ • Սատիրներ • Նիմփաներ • Սիրեններ |
| Նիմփաներ | Օրեադներ • Դրիասներ և Համադրիասներ • Նայադներ • Ներեուհիներ • Պլեյադներ |
| Հերոսներ | Հերակլես • Աքիլլես, Հեկտոր և Տրոյական պատերազմ • Ոդիսևս և Ոդիսական • Յասոն և Արգոնավորդներ • Պերսևս և Մեդուզա Գորգոնա • Էդիպն ընդդեմ Թեբեի • Թեսևս և Մինոտավրոս • Տրիպտոլեմոս |

 |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1946484 · BNF: 122739609 · GND: 4255966-2 · LCCN: n82087506 · NLA: 35428637 · SUDOC: 028499026, 031544827 · VIAF: 189401003, 176978986, 2647158915865050000008, 184401806, 22159474046227660346, 7159474190227661886 · WorldCat VIAF: 189401003, 176978986, 2647158915865050000008, 184401806, 22159474046227660346, 7159474190227661886 |

 |

 |