**Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն** (անգլ.՝ Kingdom of Great Britain), կամ Մեծ Բրիտանիայի միացյալ թագավորություն (անգլ.՝ the United Kingdom of Great Britain), պետություն, որը գտնվում էր Արևմտյան Եվրոպայում և ձևավորվել է Շոտլանդիայի և Անգլիայի թագավորությունների միաձուլման արդյունքում՝ համաձայն 1707 թվականի միության ակտի։ Այսպես է կոչվել 1707-1800 թվականներին։ Եղել է Բրիտանական կայսրության մայրաքաղաք։

1603-1707 թվականների ընթացքում Անգլիան և Շոտլանդիան ունեին տարբեր խորհրդարաններ և կառավարություններ։ Երկու խորհրդարանների կողմից Միության ակտի հաստատումից հետո՝ 1707 թվականի մայիսին, շոտլանդական խորհրդարանը լուծարվեց, և երկիրը ղեկավարում էին նոր միասնական խորհրդարանն ու կառավարությունը, որը գտնվում էր Լոնդոնի Ուեսթմինսթեր քաղաքում։ Միավորված խորհրդարանում ընդգրկվել են Շոտլանդիայից Համայնքների պալատի 16 պերեր և խորհրդարանի 45 ներկայացուցիչներ։

Միացյալ թագավորության առաջին տարիները նշանավորվեցին յակոբական ապստամբություններով, որոնք ավարտվեցին 1746 թվականին Կալոդենի ճակատամարտում Ստյուարտների պարտությամբ։ Ավելի ուշ՝ 1763 թվականին, Յոթնամյա պատերազմում տարած հաղթանակը հանգեցրեց Բրիտանական կայսրության լիակատար տիրապետությանը՝ ավելի քան մեկ դար դառնալով համաշխարհային տերություն, որը պետք է դառնար պատմության մեջ ամենամեծ կայսրությունը։

1801 թվականի հունվարի 1-ից Իռլանդիայի հետ միավորվելու արդյունքում Մեծ Բրիտանիան վերածվել է Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորության։

Քաղաքական կառուցվածք
--------------------

Անգլիայի և Շոտլանդիայի թագավորությունները, որոնք գոյություն ունեին 9-րդ դարից (ներառյալ Ուելսը, որը Անգլիայի մաս էր կազմում 16-րդ դարում), առանձին պետություններ էին մինչև 1707 թվականը։ Այնուամենայնիվ, 1603 թվականին դրանք կապված էին անձնական միության հետ, երբ Շոտլանդիայի թագավոր Ջեյմս VI-ը ժառանգեց իր զարմիկի՝ Եղիսաբեթ I-ի գահը և դարձավ Անգլիայի թագավոր՝ Ջեյմս I անունով։ Երեք թագավորություններից յուրաքանչյուրը պահպանում էր իր խորհրդարանական համակարգը և տեղական օրենքները։

Աննա Ստյուարտի թագավորություն (1707-1714 թվականներ)
---------------------------------------------------

### Ներքին քաղաքականություն

Աննայի օրոք զարգացավ երկկուսակցական համակարգը։ Ընդհանուր առմամբ, թորիները աջակցում էին անգլիկան եկեղեցուն և ազնվականության «հողային հետաքրքրությանը», իսկ վիգերը՝ առևտրին և բողոքական այլախոհներին։ Նրա առաջին կաբինետի անդամները հիմնականում պատկանում էին նույն կուսակցությանը. նրանք այնպիսի բարձրաստիճան թորիներ էին, ինչպիսիք են Դանիել Ֆինչը, Նոթինգհեմի երկրորդ կոմսը և Աննայի հորեղբայրը՝ Լոուրենս Հայդը՝ Ռոչեսթերի առաջին կոմսը։ Կաբինետը ղեկավարում էին լորդ գանձապահ Կոմս Գոդոլֆինը, Մարլբորոյի դուքսը (որոնք չափավոր պահպանողականներ էին) և Համայնքների պալատի խոսնակ Ռոբերտ Հարլին:

1706 թվականին Գոդոլֆինը և Մարլբորոն Աննային ստիպեցին նշանակել լորդ Սանդերլենդին՝ Ուիգ խունտայի անդամ և Մարլբորոյի փեսային, որպես Հարավային դեպարտամենտի պետքարտուղար։ Սա ամրապնդեց նախարարության դիրքերը խորհրդարանում, բայց վատթարացրեց նախարարության և թագուհու հարաբերությունները. դժգոհությունը Աննա Գոդոլֆինից և նրա նախկին սիրելի Մարլբորոյի դքսուհու նկատմամբ աճեց, քանի որ նրանք աջակցում էին Սանդերլենդին և այլ վիգերին, ովքեր ցանկանում էին զբաղեցնել ազատ պետական և եկեղեցական պաշտոններ։ Թագուհին խորհուրդներ խնդրեց Հարլիից, ով լավ հարաբերութուններ չուներ Մարլբորոյի հետ։ Նա նաև մտերմացավ դատավորի տիկին Աբիգեյլ Հիլլի հետ (Մեյշի ամուսնությունից հետո), և որքան վատացան Աննայի հարաբերությունները Սառայի հետ, այնքան ավելի մեծ ազդեցություն ունեցավ թագուհու նոր սիրեկանը։ Աբիգեյլը շփվում էր և՛ Հարլիի, և՛ դքսուհու հետ; քաղաքական համոզմունքներով մոտ լինելով Հարլիին՝ նա միջնորդ էր նրա և թագուհու միջև։

Նախարարության բացը վերածվեց բաց հակամարտության 1708 թվականի փետրվարի 8-ին, երբ Գոդոլֆինը և Մարլբորոն հայտարարեցին, որ թագուհին պետք է հեռացնի Հարլիին կամ հետագայում կառավարի առանց իրենց ծառայությունների։ Աննան տատանվեց, և Մարլբորոն և Գոդոլֆինը հրաժարվեցին մասնակցել կաբինետի հանդիպմանը։ Հարլին փորձեց գործեր անել առանց նրանց, բայց ներկաներից մի քանիսը, ներառյալ դուքս Սոմերսեթը, հրաժարվեցին ինչ-որ բան անել, մինչև նրանք վերադառնան։ Թագուհին ստիպված էր աշխատանքից ազատել Հարլիին։

Հաջորդ ամիս Աննայի կաթոլիկ եղբայր Ջեյմս Ֆրենսիս Էդվարդ Ստյուարտը, փորձեց հաստատվել Շոտլանդիայում։ Նա պատրաստվում էր գրավել գահը. Ֆրանսիան աջակցեց նրան այս արկածախնդրության մեջ։ Աննան հետաձգեց թագավորական պատժամիջոցների տրամադրումը շոտլանդական միլիցիայի օրինագծի վերաբերյալ, քանի որ այն կարող էր միանալ յակոբիտներին։ Նա Բրիտանիայի վերջին կառավարիչն էր, որը վետո դրեց խորհրդարանական օրինագծի վրա, չնայած այդ գործողությունների վերաբերյալ դժգոհ մեկնաբանություններ գործնականում չեն եղել։ Նավատորմը երբեք չմոտեցավ գետնին և քշվեց բրիտանական նավերի կողմից Ջրջ Բինգի հրամանատարությամբ։ Յակոբական արշավանքից վախենալով՝ թորիի աջակցությունը ընկավ, և 1708 թվականի ընդհանուր ընտրություններում վիգերը ստացան ձայների մեծամասնությունը։

Մարլբորոյի դքսուհին զայրացավ, երբ Աբիգեյլը գրավեց Քենսինգթոնյան դատարանի սենյակները, որոնք Սառան համարում էր իրենը, թեև հազվադեպ էր օգտագործում դրանք։ 1708 թվականի հուլիսին դքսուհին ուշադրություն հրավիրեց մի բանաստեղծության վրա, որը գրել էր ինչ-որ Վիգի քարոզիչ, հնարավոր է՝ Արթուր Մայնվորինգը։ Բանաստեղծությունը ակնարկում էր Աննայի և Աբիգեյլի լեսբիական հարաբերությունների մասին։ Դքսուհին Աննային գրել է, որ իր հեղինակությանը լրջորեն վնասում է «նման կնոջ հանդեպ մեծ կիրքը... տարօրինակ և անհասկանալի»։ Սառան կարծում էր, որ Աբիգեյլը չափազանց բարձր դիրք է զբաղեցնում. «Ես երբեք նրա կրթությունը բավարար չեմ համարել մեծ թագուհուն արժանի ընկերություն անելու համար ։ Շատ մարդիկ սիրում էին իրենց սպասուհիների հումորը և շատ բարի էին նրանց նկատմամբ, բայց շատ անսովոր է նրանց հետ մասնավոր նամակագրություն ունենալ և սերտ բարեկամություն ունենալ»։ Որոշ ժամանակակից հեղինակներ եզրակացնում են, որ Աննան լեսբուհի էր, բայց մեծամասնությունը մերժում է այս տեսակետը։ Ըստ Աննայի կենսագիրների՝ Աբիգեյլը նրա համար միայն նվիրված աղախին էր, մանավանդ որ Մեսեմը ավանդական բարքեր ուներ և լիովին հավատարիմ էր ամուսնուն։

Աննան չի կրել ուղարկված մոխրագույն զարդերը Աուդենարդի ճակատամարտում տարած հաղթանակի կապակցությամբ շնորհակալական ծառայության համար։ Սուրբ Պողոսի տաճարի դռան մոտ նրանք վիճեցին, և Սառան թագուհուն ասաց, որ լռի։ Աննան ցնցվեց։ Երբ Սառան ամուսնուց Աննային նամակ էր ուղարկում, որը կապված չէր վիճաբանության հետ, կցեց գրություն՝ շարունակելով վեճը։ «Այն բանից հետո, երբ «Գոհաբանության օրը» դուք ինձ հրամայեցիք չպատասխանել ձեզ, ես չպետք է անհանգստացնեմ ձեզ այս տողերով, այլ Մարլբորոյի դուքսի նամակը վերադարձնեմ ձեր ձեռքը, որտեղ այն ապահով կլինի, և նույն պատճառով ոչինչ չեմ ասում նրա կամ ձեր դիմումի մասին»։

Հասարակական դժգոհությունն աճում էր իսպանական ժառանգության համար մղվող պատերազմից:

### Արտաքին քաղաքականություն

Աննայի օրոք Մեծ Բրիտանիան մասնակցեց իսպանական ժառանգության պատերազմին։ Անգլիայի բարձր եկեղեցու թորիի՝ Հենրի Սաշևերելի իմպիչմենտը, որը քարոզներ էր անում ընդդեմ վիգերի, հանգեցրեց հանրային դժգոհության սրմանը։ Աննան կարծում էր, որ Սաշևերելը պետք է պատժվի «փառահեղ հեղափոխության» վերաբերյալ կասկածների համար, բայց որ պատիժը պետք է լինի մեղմ՝ հակամարտության սրումը կանխելու համար։ Լոնդոնում զանգվածային անկարգություններ սկսվեցին՝ ի պաշտպանություն Սաշվերելի, բայց զորքերից հասանելի էր միայն Աննայի անձնական գվարդիան, և պետքարտուղար Սանդերլենդը վախենում էր օգտագործել դրանք՝ թողնելով թագուհուն թույլ պաշտպանված։ Նա հայտարարեց, որ իր պաշտպանը կլինի Աստված և հրամայեց Սանդերլենդին տեղափոխել գնդերը։ Աննայի կարծիքով, Սաշվերելը դատապարտվեց, բայց դատավճիռը՝ երեք տարի քարոզելու արգելքը, «շատ մեղմ էր»։

Աննայի դիմանկարը, մոտ 1706-1710 թվականներ
Թագուհին, որի դժգոհությունն աճում էր Մարլբորոյի և նրա նախարարության հանդեպ, 1710 թվականի հունիսին օգտվեց Սանդերլենդին պաշտոնանկ անելու հնարավորությունից։ Օգոստոսին նրան հաջորդեց Գոդոլֆինը։ Ուիգ խունտայի անդամները հեռացվեցին պաշտոններից, չնայած Մարլբորոն դեռ բանակի գլխավոր հրամանատարն էր։ Նա Հարլիի գլխավորությամբ հավաքեց նոր նախարարություն, որը ձեռնամուխ եղավ Ֆրանսիայի հետ խաղաղության որոնմանը։ Հարլին և նրա նախարարությունը, ի տարբերություն վիգերի, պատրաստ էին փոխզիջման գնալ. Իսպանիայի գահը զբաղեցնում է բուրբոնի հավակնորդ Ֆիլիպ Անժուացին՝ առևտրային զիջումների դիմաց: Շուտով հաջորդած խորհրդարանական ընտրություններում տորիները ստացան ձայների մեծամասնությունը: 1711 թվականի հունվարին Աննան Սառային ստիպեց հեռանալ արքունիքի պաշտոններից, որոնցից մի քանիսը զբաղեցրեց Աբիգեյլը։ Մարտին ֆրանսիացի փախստական Մարկիզ դե Ժիսկարը փորձեց սպանել Հարլիին, և Աննան արտասվեց այն մտքից, որ նա կարող է մահանալ։

Էրցհերցոգ Չարլզի ավագ եղբայր՝ կայսր Ջոզեֆ I-ը, մահացավ 1711 թվականի ապրիլին, և Կառլը ժառանգեց իշխանությունը Հունգարիայի և Սրբազան Հռոմեական կայսրության վրա՝ ներառյալ Ավստրիական գահը։ Բրիտանիայի շահերի մեջ չէր մտնում նրան տալ նաև իսպանական գահը, բայց վիգերը դեմ էին արտահայտվել խաղաղության պայմանագրին, որն առաջարկվել էր խորհրդարանի վավերացմանը, քանի որ չէին ցանկանում ավելացնել Բուրբոնների ազդեցությունը: Համայնքների պալատում թորիների մեծ մասը համաձայն էր պայմաններին, բայց դա այդպես չէր Լորդերի պալատում։ Վիգերը ստացել են Նոթինգհեմի կոմսի աջակցությունը՝ խոստանալով աջակցել նրա «ժամանակավոր համաձայնության» օրինագծին։ Անհրաժեշտ էին անհապաղ գործողություններ՝ Լորդերի պալատում վիգերին մեծամասնությունից զրկելու համար։ Այլընտրանք չունենալով՝ Աննան շնորհեց պերերի 12 կոչում։ Աբիգեյլի ամուսնուն՝ Սամուել Մեյմին, շնորհվել է բարոնի կոչում։ Պատմության մեջ չեն եղել դեպքեր, երբ միաժամանակ տրվել են նույնքան տիտղոսներ, որոնք հավասարազոր են եղել հասակակիցների կոչմանը։ Նույն օրը Մարլբորոն զրկվեց բանակի հրամանատարի պաշտոնից։ Խաղաղության պայմանագիրը վավերացվեց, և ավարտվեց բրիտանական ռազմական մասնակցությունը իսպանական ժառանգության պատերազմին:

Ստորագրելով Ուտրեխտի խաղաղությունը՝ թագավոր Լուի XIV-ը խոստովանեց, որ Մեծ Բրիտանիայի գահը ժառանգում են Հանովերները: Այնուամենայնիվ, լուրերը չեն դադարել, որ Աննան և նրա նախարարները ցանկանում են, որ գահը զբաղեցնի իր եղբայրներից մեկը, չնայած նա հերքեց դա հանրային և մասնավոր կերպով։ Շշուկներն ամրապնդվում էին նրանով, որ նա մերժում էր Հանովերներին, ովքեր ցանկանում էին այցելել կամ տեղափոխվել Անգլիա, և Հարլիի և պետքարտուղար լորդ Բոլինգբրոքի ինտրիգները, ովքեր ինքնուրույն գաղտնի բանակցություններ էին վարում իր եղբոր հետ Ստյուարտների հնարավոր վերականգնման վերաբերյալ։

Գեորգ I-ի գահակալություն (1714-1727 թվականներ)
----------------------------------------------

### Յակոբիտի հարց

1715 թվականին Անգլիայում բռնկվեց յակոբիտների ապստամբությունը, ովքեր ցանկանում էին գահին տեսնել հանգուցյալ Աննայի եղբորը՝ կաթոլիկ Ջեյմս Ստյուարտին։ Բրիտանիայի իշխող շրջանակները չէին սիրում գերմանացի թագավորին, բայց, այնուամենայնիվ, չէին ցանկանում, որ գահը զբաղեցնի պրոֆ-ֆրանսիական Ստյուարտը։ Շուտով ապստամբությունը ճնշվեց։

Երբ Հակոբի հարսնացուն՝ Մարիա Կլեմենտինան, Գերմանիայի միջոցով գնում էր Հռոմ հարսանիքի, Սրբազան հռոմեական կայսրը ձերբակալեց նրան։ Դա նա արեց, որպեսզի հանգստացնի թագավոր Գեորգ I-ին, ով վախենում էր, որ Հակոբի սերունդը, որը կարող է ծնվել այս ամուսնության արդյունքում, հետագայում կշարունակի Ստյուարտների պահանջները բրիտանական գահի նկատմամբ։

### Մայրամուտի օրերին

1717 թվականին Գեորգը ակտիվորեն մասնակցում է Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և Նիդերլանդների հակաիսպանական եռակի դաշինքի ստեղծմանը։ Իշխանության ամբողջությունը կենտրոնացած էր նախարարների կաբինետի ձեռքում, որը 1721 թվականից ղեկավարում էր Ռոբերտ Ուոլփոլը՝ իր ժամանակի ամենահզոր մարդը, պատմագրության մեջ համարվում է Մեծ Բրիտանիայի առաջին վարչապետը։ Հետագայում Գեորգն ավելի ու ավելի հաճախ էր այցելում հայրենի Գերմանիա, որը միշտ ավելի մոտ էր մնում նրա հոգուն, քան Մեծ Բրիտանիան։ Հանովեր տանող ճանապարհին նա մահացավ։ Այնտեղ էլ թաղվել է՝ Հռենոսյան պալատի իշխանական դամբարանում, 1957 թվականին աճյունը տեղափոխվել է Վելֆերի դամբարան։ Նրան հաջորդել է ավագ որդին՝ Գեորգ II-ը։

Գեորգ II-ի գահակալություն (1727-1760 թվականներ)
-----------------------------------------------

Գեորգ II -ի դիմանակարը, հեղինակ՝ Չարլզ Ջերվաս, մոտ 1727 թվական
Գեորգ I-ը մահացավ 1727 թվականի հունիսի 11-ին (22) Հանովեր կատարած իր այցերից մեկի ժամանակ, իսկ Գեորգ II-ը դարձավ թագավոր 43 տարեկան հասակում։ Նոր թագավորը որոշեց չգնալ Գերմանիա՝ մասնակցելու իր հոր հուղարկավորությանը, ինչը բրիտանացիները ընդունեցին հավանությամբ. դա համարվեց Անգլիայի հանդեպ նրա սիրո ապացույցը։ Նա չհետևեց հոր կամքին, որը փորձում էր պառակտել Հանովերի դինաստիայի իրավահաջորդությունը Գեորգ II-ի ապագա թոռների միջև, այլ ոչ թե միավորել բոլոր տիտղոսները (ինչպես բրիտանական, այնպես էլ հանովերական) մեկում։ Մեծ Բրիտանիայի և Հանովերի նախարարները անօրինական համարեցին թագավորական կամքի անտեսումը, քանի որ Գեորգը իրավունք չուներ անձամբ որոշել իրավահաջորդությունը։ Քննադատները ենթադրում էին, որ Գեորգ II-ը մերժել է թագավորական վերջին կամքը՝ Հոր պարտքերը չվճարելու համար։

Գեորգ II-ը թագադրվել է Վեսթմինսթերյան աբբայությունում 1727 թվականի հոկտեմբերի 11-ին (22)։ Կոմպոզիտոր Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելին հանձնարարվել էր չորս նոր օրհներգ գրել թագադրման համար, որոնց թվում էր Սադոկ քահանայի օրհներգը։

### Ներքին քաղաքականություն

Շատերը կարծում էին, որ Գեորգը պաշտոնաթող կանի Ուոլփոլին՝ հոր հետ հարաբերությունները կարգավորելու գործում նրա դերի պատճառով՝ նրան փոխարինելով սըր Սփենսեր Քոմփթոնով։ Գեորգը խնդրեց Քոմփթոնին, ոչ թե Ուոլփոլին, գրել իր առաջին ելույթը որպես թագավոր, բայց Քոմփթոնը իր հերթին Ուոլփոլին ներգրավեց այս նախագծում։ Կարոլինան Գեորգին խորհուրդ է տվել պահպանել Ուոլփոլին, որն ապահովում էր քաղաքակիրթ թերթի մեծ ծավալ՝ տարեկան 800 000 ֆունտ ստեռլինգի չափով։ Ուոլփոլը ղեկավարում էր խորհրդարանի զգալի մեծամասնությունը, և Գերոգը, փաստորեն, այլ ելք չուներ, քան պահպանել այն, հակառակ դեպքում կարող էր բռնկվել կառավարական ճգնաժամը։ Հաջորդ տարի Քոմփթոնին շնորհվեց Կոմս Ուիլմինգթոնի տիտղոսը։

Ուոլփոլը ղեկավարում էր ներքին քաղաքականությունը, և 1730 թվականին իր քրոջ՝ Թաունսենդի ամուսնու հրաժարականից հետո նա նաև սկսեց վերահսկել Գեորգիի արտաքին քաղաքականությունը։ Պատմաբանները սովորաբար կարծում են, որ Գեորգը Մեծ Բրիտանիայում պատվավոր դեր է խաղացել և ուշադիր հետևել է Ուոլփոլի և այլ բարձրաստիճան նախարարների խորհրդատվություններին, որոնք էլ կայացրել են հիմնական որոշումները։ 1733 թվականի ապրիլին Ուոլփոլը հետ կանչեց ոչ պոպուլյար ակցիզային օրինագիծը, որի դեմ հավաքվել էր ուժեղ ընդդիմություն, այդ թվում՝ իր սեփական կուսակցության ներսում։ Գեորգը աջակցել է Ուոլփոլին՝ օրինագծի հակառակորդներին հեռացնելով դատարանի պաշտոններից։

Արքայազն Ֆրեդերիկը կրկին ակտիվորեն աջակցում էր ընդդիմությանը 1741 թվականի բրիտանական ընդհանուր ընտրություններում, և Ուոլփոլը չկարողացավ ապահովել վստահ մեծամասնություն։ Ուոլփոլը փորձել է գնել արքայազնին՝ խոստանալով ավելացնել նրա բովանդակությունը և առաջարկել է մարել իր պարտքերը, բայց Ֆրեդերիկը հրաժարվել է։ Ուոլփոլը ստիպված 1742 թվականին հրաժարական է տվել՝ ավելի քան 20 տարի պաշտոնավարելուց հետո։ Նրան փոխարինել է Ուիլմինգթոնի Կոմս Սպենսեր Քոմփթոնը, որի թեկնածությունը Գեորգը ի սկզբանե դիտարկում էր վարչապետի պաշտոնում 1727 թվականին։ Կոմս Ուիլմինգթոնը, սակայն, միայն ձևական գործիչ էր. փաստացի իշխանությունը պատկանում էր մյուսներին, առաջին հերթին լորդ Ջոն Քարթերեթին՝ Ուոլփոլից հետո Գեորգի սիրելի նախարարին։ 1743 թվականին Ուիլմինգթոնի մահից հետո Հենրի Փելեմը ստանձնեց նրա տեղը կառավարության ղեկավարի պաշտոնում, որի հետ Գեորգը հակասություններ ուներ։ Դրա պատճառն այն էր, որ նա անընդհատ խորհրդակցում էր Քարթերետի հետ և հաշվի չէր առնում մյուս նախարարների ճնշումը, որոնք պահանջում էին Ուիլյամ Փիթ ավագին ներառել կառավարության կազմում, ինչը կընդլայներ կառավարության աջակցության բազան։ Թագավորը չէր սիրում Փիթին, քանի որ ավելի վաղ նա դեմ էր կառավարության քաղաքականությանը և քննադատում էր նրա ընդունած որոշումները՝ դրանք համարելով հանովերամետ։ 1746 թվականի փետրվարին Պելեմը հրաժարական տվեց։ Գեորգը խնդրեց Ուիլյամ Պալթնիին և Ջոն Քարթերեթին կառավարություն կազմել, բայց 48 ժամից էլ քիչ անց նրանք վերադարձրեցին պաշտոնական կնիքները, քանի որ ի վիճակի չէին բավարար աջակցություն ցուցաբերել խորհրդարանում։ Պելեմը վերադարձավ վարչապետի պաշտոնին՝ հաղթական տանելով, և Գեորգը ստիպված եղավ նախարար նշանակել Փիթին։

Գեորգի ֆրանսիացի հակառակորդները աջակցեցին յակոբիտների ապստամբությանը։ Յակոբիտները բրիտանական գահի կաթոլիկ հավակնորդի՝ Ջեյմս Ֆրենսիս Էդուարդ Ստյուարտի կողմնակիցներն էին, որին հաճախ անվանում էին «հին հավակնորդ»։ Այս հավակնորդը Ջեյմս II-ի որդին էր, որը գահընկեց արվեց 1688 թվականի փառահեղ հեղափոխության ժամանակ։ 1715 թվականի և 1719 թվականի նախորդ երկու ապստամբությունները հաջող չէին։

Ֆրանսիայի կառավարությունը որոշեց թուլացնել հակառակորդին իր տարածքում պատերազմով և յակոբիտներին տրամադրեց 10,000 զինվոր, ինչպես նաև զենք 10,000 կամավորների համար։ Որոշվեց նաև հավակնորդի զորքերը իջեցնել Էսեքսի շրջանի Մալդոն քաղաքի մոտ, որը չէր հսկում Բրիտանական նավատորմը, և ափ հասնեուց հետո սաքսոնի Մորիցի հրամանատարությամբ բանակը պետք է համալրվեր գահընկեց արված դինաստիայի կողմնակիցների հաշվին։ Բացի այդ, արշավախմբային կորպուսը՝ լորդ Մարշալ Ջորջ Քեյթի գլխավորությամբ, ուղևորվեց Շոտլանդիա։ Այս ծրագրերը գաղտնի էին պահվում Ջեյմս II-ի ժառանգներից, և դրանց մասին, բացի ֆրանսիացիներից, գիտեին թորի միայն 6 ներկայացուցիչներ։

1745 թվականի հուլիսին «Հին հավակնորդի» որդին՝ Կառլ Էդուարդ Ստյուարտը, որը ժողովրդին հայտնի է որպես «Բոնի արքայազն Չարլի» կամ «Երիտասարդ հավակնորդ», հաստատվեց Շոտլանդիայում, որտեղ նա զգալի աջակցություն ուներ։ Գեորգը, ով ամառներն անցկացնում էր Հանովերում, օգոստոսի վերջին վերադարձավ Լոնդոն։ Բրիտանական զորքերը սեպտեմբերին պրեստոնպանսի ճակատամարտում լուրջ պարտություն կրեցին յակոբիտներից։ Այնուհետև յակոբիտները տեղափոխվեցին Անգլիայի հարավ։ Յակոբիտները չկարողացան լրացուցիչ աջակցություն ստանալ բնակչությունից, և ֆրանսիացիները խախտեցին օգնության այս խոստումը։ Կորցնելով մարտական ոգին՝ յակոբացիները հետ քաշվեցին Շոտլանդիա։ 1746 թվականի ապրիլի 16-ին Կառլ Ստյուարտը բախվեց հայտնի ռազմական առաջնորդ Վիլհելմ Ավգուստին՝ Կամբերլենդի դուքսին, Գեորգիի որդուն, Կալոդենի ճակատամարտում, որը Բրիտանիայի տարածքում վերջին դաշտային ճակատամարտն էր։ Յակոբիտները ջախջախվեցին կառավարական զորքերի կողմից։ Կառլը փախավ Ֆրանսիա, բայց նրա կողմնակիցներից շատերը գերեվարվեցին և մահապատժի ենթարկվեցին։ Յակոբինիզմը ջախջախվեց, դրանից հետո Ստյուարտների դինաստիան վերականգնելու ոչ մի փորձ չեղավ:Ավստրիական ժառանգության համար պատերազմը շարունակվեց մինչև 1748 թվականը, երբ Մարիա Թերեզան ճանաչվեց Ավստրիայի արքայադուստր։ Աախենի խաղաղության տոնակատարությունը տեղի է ունեցել Լոնդոնի Գրին պարկում։ Այս առիթով Հենդելը գրել է «հրավառության երաժշտություն»։

Հրավառություն Թեմզայում
Գեորգ II-ի դիմանկարը, հեղինակ՝ Ջոն Շեքլթոն, 1755 թվականից հետո
1747 թվականի ընդհանուր ընտրություններում Ուելսի արքայազնը կրկին աջակցեց ընդդիմությանը, բայց Պելեմի կուսակցությունը վստահորեն հաղթեց ընտրություններում։ Ինչպես իրենից առաջ հայրը, այնպես էլ արքայազնը ընդդիմադիրներին ընդունել է Լեսթեր սքվերի իր տանը։ Երբ Ուելսի արքայազնը հանկարծամահ եղավ 1751 թվականին, նրա ավագ որդին՝ արքայազն Գեորգը, դարձավ ժառանգ։ 1756 թվականի ռեգենտության նոր ակտը Ֆրեդերիկի այրուն դարձրեց ռեգենտ իր որդու օրոք, մինչև նրա չափահաս դառնալը։ Գեորգ II-ի մահվան դեպքում խորհուրդը, որը ղեկավարում էր թագավորի որդի Վիլհելմ Օգոստոսը, պետք է աջակցեր նրան դրանում։ Թագավորը կազմեց նոր կտակ, որում ասվում էր, որ Վիլհելմ Օգոստոսը նույնպես պետք է լինի Հանովերի միակ ռեգենտը։ Տարեվերջին դստեր մահից հետո Գեորգը գրել է. «Իմ ընտանիքի համար ճակատագրական տարի էր։ Ես կորցրեցի դստերս, բայց ես ուրախ եմ դրա համար… հիմա Լուիզան հեռացել է։ Ես գիտեմ, որ ես չէի սիրում իմ երեխաներին, երբ նրանք փոքր էին։ Ես ատում էի, երբ նրանք վազում էին իմ սենյակ; բայց հիմա ես սիրում եմ նրանց, ինչպես հայրերի մեծ մասը»։ 1754 թվականին մահացել է Հենրի Փելեմը, որին հաջորդել է ավագ եղբայրը՝ Նյուքասլի դուքս Թոմաս Փելեմը։

### Արտաքին քաղաքականություն

Չնայած թագավորը ցանկանում էր պատերազմել Եվրոպայում, նրա նախարարներն ավելի զգույշ էին։ Անգլո-իսպանական պատերազմն ավարտվեց, և Գեորգը անհաջող կերպով պահանջեց Ուոլփոլից միանալ Սրբազան Հռոմեական կայսրության կողմում լեհական ժառանգության պատերազմին։

#### Պատերազմ Ջենկինսի ականջի համար

Հակառակ Ուոլփոլի ցանկության, բայց ի ուրախություն Գեորգի՝ Բրիտանիան 1739 թվականին Ջենկինսի ականջի համար պատերազմ սկսեց Իսպանիայի դեմ, որը դարձել է Ավստրիական ժառանգության պատերազմի մի մասը և բռնկվել է Սրբազան Հռոմեական կայսր Չարլզ VI-ի մահից հետո 1740 թվականին։ Հակամարտության պատճառը վեճն էր Կառլի դստեր՝ Մարիա Թերեզայի՝ ավստրիական ունեցվածքը ժառանգելու իրավունքի վերաբերյալ։ Գեորգը 1740 և 1741 թվականների ամառն անցկացրեց Հանովերում, որտեղ նա ավելի շատ հնարավորություններ ուներ ուղղակիորեն միջամտելու եվրոպական դիվանագիտությանը՝ որպես ընտրող։

Գեորգը Գյոթինգենի ճակատամարտի ժամանակ, 1743 թվական, հեղինակ՝ Ջոն Վուտոն
Գեորգ II-ի պատկերով մետաղադրամ, 1746 թվական Գրությունն ասում է. GEORGIUS II DEI GRATIA (Գեորգ II Աստծո շնորհով): Թագավորի պատկերի տակ գտնվող Լիմա բառը նշանակում է, որ մետաղադրամը հատվել է իսպանական նավատորմի գանձերից վերցված արծաթից ավստրիական ժառանգության պատերազմի ժամանակ
Ռազմական խմբակցությունը ղեկավարում էր Քարթերեթը, ով պնդում էր, որ Ֆրանսիայի ազդեցությունը կավելանա, եթե Մարիա Թերեզան չհաջորդի ավստրիական գահին։ Գեորգը համաձայնել է 12 հազար հեսսիացի և դանիացի վարձկաններ ուղարկել Եվրոպա՝ իբր Մարիա Թերեզային աջակցելու համար։ Առանց բրիտանական նախարարների հետ խորհրդակցելու՝ Գեորգը նրանց տեղակայեց Հանովերում՝ կանխելու ֆրանսիական զորքերի մուտքը Հանովեր։ Բրիտանական բանակը ավելի քան 20 տարի չի մասնակցել եվրոպական որևէ խոշոր պատերազմի։ Գեորգը պնդում էր ավելի շատ շեշտը դնել զինվորների և սպաների արհեստավարժության վրա և պնդում էր առաջխաղացումը ըստ արժանվույն, այլ ոչ թե կոչումների վաճառքի միջոցով, բայց Գեորգը դրանում մեծ հաջողությունների չհասավ։ Դաշնակից ավստրիական, բրիտանական, հոլանդական, Հանովերի և Հեսսեի զորքերը 1743 թվականի հունիսի 16-ին Դեթինգենի ճակատամարտում պատերազմեցին ֆրանսիացիների դեմ։ Գեորգը անձամբ ղեկավարեց զորքերը՝ դառնալով բրիտանական վերջին միապետը, ով անձամբ առաջնորդել է զորքերը մարտի։ Չնայած նրան, որ շատերը հիացած էին նրա գործողություններով, բրիտանական հասարակությունը գոհ չէր պատերազմական գործողություններից։ Թագավորն ու Քարթերեթը բրիտանական շահերը հնազանդեցնում են Հանովերին։ Քարթերեթը կորցրել է աջակցությունը և, ի զարմանս Գեորգիի, հրաժարական է տվել1744 թվականին։

#### Յոթնամյա պատերազմ

Հյուսիսային Ամերիկայի գաղութացման պատճառով Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի միջև թշնամանքը մնաց նույնը։ Վախենալով Ֆրանսիական ներխուժումից Հանովեր՝ Գեորգը դաշինք կնքեց Ավստրիայի թշնամի Պրուսիայի հետ։ Իսկ Ռուսաստանն ու Ֆրանսիան դաշինք կնքեցին իրենց նախկին թշնամի Ավստրիայի հետ՝ կատարելով այսպես կոչված «դաշինքների հեղաշրջում»։ Ֆրանսիայի ներխուժումը Բրիտանիայի կողմից վերահսկվող Մենորկա կղզի 1756 թվականին հանգեցրեց Յոթամյա պատերազմի բռնկմանը։ Հակամարտության սկզբում Բրիտանական ձախողումների պատճառով հասարակական անհանգստությունը հանգեցրեց Թոմաս Փելեմի հրաժարականին և Դևոնշիրի դուքս Ուիլյամ Քավենդիշի նշանակմանը վարչապետի պաշտոնում, իսկ Ուիլյամ Փիթ ավագին՝ Հարավային դեպարտամենտի պետքարտուղարի պաշտոնում (նրա պատասխանատվության գոտում էին Հարավային Անգլիան, Իռլանդիան, Ուելսը և ամերիկյան գաղութները)։ Հաջորդ տարվա ապրիլին Գեորգը աշխատանքից հեռացրեց Փիթին՝ փորձելով իրեն ավելի հարմար կառավարություն ձևավորել։ Հաջորդ երեք ամիսների ընթացքում կայուն կառավարություն ձևավորել չհաջողվեց։ Հունիսին Կոմս Ջեյմս Ուոլդգրեյվը ստանձնեց պաշտոնը ընդամենը չորս օրով։ Հուլիսի սկզբին Փիթը կրկին նշանակվեց պաշտոնում, և Փելեմը վերադարձավ վարչապետի պաշտոնին։ Որպես պետքարտուղար՝ Փիթը ղեկավարել է ռազմական քաղաքականությունը։ Մեծ Բրիտանիան, Հանովերը և Պրուսիան և նրանց դաշնակիցներ Հեսսեն-Կասելը և Բրաունշվեյգ-Վոլֆենբյուտելը պատերազմել են եվրոպական այլ տերությունների՝ Ֆրանսիայի, Ավստրիայի, Ռուսաստանի, Շվեդիայի և Սաքսոնիայի դեմ։ Պատերազմը մի քանի ճակատներ ուներ Եվրոպայում, ինչպես նաև Հյուսիսային Ամերիկայում և Հնդկաստանում, որտեղ Բրիտանական գերիշխանությունն աճեց ֆրանսիական զորքերի և նրանց դաշնակիցների նկատմամբ Արկոյի ճակատամարտում և Պլեսիի ճակատամարտում շնորհիվ Ռոբերտ Քլայվի հաղթանակների։

Գեորգիի որդին՝ Վիլհելմ Օգոստոսը, Քամբերլենդի դուքսը, ղեկավարում էր Հյուսիսային Գերմանիայի զորքերը։ 1757 թվականին Հանովերը գրավվեց, և Գեորգը քամբերլենդի դուքսին լիազորություն տվեց սեպարատ խաղաղություն հաստատելու համար։ Սակայն սեպտեմբերին Գեորգը կատաղել էր որդու կողմից կնքված Ցևենի կոնվենցիայի պատճառով, որը, նրա կարծիքով, չափազանց բարենպաստ էր ֆրանսիացիների համար։ Կամբերլենդի դուքսն իր կամքով հրաժարական տվեց, իսկ Գեորգը խզեց պայմանագիրն այն հիմքով, որ ֆրանսիացիները խախտել են այն՝ զինաթափելով հեսիական զորքերը արդեն հրադադարից հետո։

1759 թվականին բրիտանական զորքերը գրավեցին Քվեբեկը և Գվադալուպան։ Բրիտանական ներխուժման ֆրանսիական ծրագիրը ձախողվեց Լագոսում և Կիբերոն ծովածոցում ծովային մարտերից հետո, իսկ Հանովերի վրա ֆրանսիական նոր հարձակումը դադարեցվեց մինդենի ճակատամարտում բրիտանա-պրուսա-Հանովերի համատեղ ուժերի կողմից։

### Արդյունքներ

Գեորգ II-ի արձանը Ջերսիի Սենտ Հելիեր քաղաքում
Գեորգ II-ի օրոք բրիտանական շահերը տարածվեցին ամբողջ աշխարհում, յակոբիական սպառնալիքը ոչնչացվեց, և ամրապնդվեց նախարարների և խորհրդարանի իշխանությունը։ Այնուամենայնիվ, ժամանակակիցների հիշողություններում, ինչպիսիք են լորդ Ջոն Հարվին և Հորաս Ուոլպոլը (Ռոբերտ Ուոլպոլի որդին), Գեորգը պատկերված է որպես թույլ կատակասեր, որը ղեկավարվում է կնոջ և նախարարների կողմից։ Գեորգի կենսագրությունները, որոնք գրվել են տասնիններորդ և քսաներորդ դարի առաջին կեսին, հիմնված էին այս կանխակալ կարծիքների վրա։ 20-րդ դարի վերջին քառորդում պահպանված նամակագրության գիտական վերլուծությունը ցույց տվեց, որ Գեորգն այնքան անպիտան և ապաշնորհ չէր, որքան նախկինում էին կարծում։ Նամակները թույլ են տալիս եզրակացնել, որ Գեորգը լիարժեք պատկերացում ուներ արտաքին քաղաքականության մասին և հետաքրքրված էր դրանով։ Նրան հաճախ հաջողվում էր կանխել նախարարների կամ զորավարների նշանակումը, որոնց նա չէր սիրում, կամ նրանց հետ մղել ավելի քիչ նշանակալի պաշտոնների։ Գեորգ II-ի ժառանգության այս գիտական վերագնահատումը, սակայն, ամբողջությամբ չի վերացրել նրա հասարակության ընկալումը որպես «թույլ ծիծաղելի թագավորի»։ Նրա ժլատությունը հաճախ ծաղրուծանակի է ենթարկվում, սակայն նրա կենսագիրները նշում են, որ ժլատությունը գերադասելի է շռայլությունից։ Ջեյմս Քոլֆիլդը արդարացրեց Գեորգիի բռնկուն բնավորությունը՝ բացատրելով, որ «անկեղծ զգացմունքներն ավելի լավ են, քան խաբեությունը. անփորձ լինելով հավակնության թագավորական տաղանդի մեջ՝ նա միշտ եղել է այնպիսին, ինչպիսին կա։ Նա կարող էր վիրավորել, բայց երբեք չէր կարող խաբել»։

Գեորգ III-ի կառավարություն (1760-1800 թվականներ)
------------------------------------------------

### Ներքին քաղաքականություն

#### Թագի հակամարտությունը խորհրդարանի հետ

Դենինգն առաջարկել է իր հայտնի բանաձևերը թագի ազդեցությունը մեծացնելու վերաբերյալ։ Լորդ Տերլոյի միջոցով Գեորգը փորձեց համաձայնության գալ ընդդիմության հետ, բայց լիակատար ձախողում ունեցավ լորդ Քորնուոլիսի բանակի հանձնման պատճառով։ 1782 թվականի մարտին Նորթը հրաժարական տվեց։ Եվս մեկ անգամ թագավորը ընկավ վիգերի ատելի իշխանության տակ։ Ռոքինգեմի կարճ երկրորդ նախարարության ժամանակ նա ստիպված եղավ համաձայնել ամերիկյան անկախության ճանաչմանը և չնայած լորդ Շելբերնին ավելի զիջող գտավ, բայց 1783 թվականին ձևավորված Ֆոքսի և Նորթի կոալիցիան ստանձնեց իշխանությունը՝ թագավորական իշխանությունը կոտրելու հստակ մտադրությամբ։ Հակասահմանադրական անձնական սպառնալիքների միջոցով Լորդերի պալատի բոլոր անդամներին նա հասավ նրան, որ Ֆոքսի կողմից ներկայացված Արևելյան Հնդկաստանի ընկերության ազգայնացման օրինագիծը մերժվեց։ 1920 թվականին նա որոշեց դիմել Լորդերի պալատի բոլոր անդամներին։ Նախարարները հրաժարական տվեցին և այն բանից հետո, երբ Փիթ կրտսերը՝ նոր առաջին նախարարը, համարձակորեն դիմացավ Համայնքների պալատում մեծամասնության դեմ պայքարին, խորհրդարանը 1784 թվականին լուծարվեց։ Ընտրությունները գրանցեցին պսակի լիակատար հաղթանակը Վիգի օլիգարխիայի նկատմամբ։ Հաջորդեց զգալի նյութական առաջընթացի մի շրջան, որի ընթացքում Փիթի գերազանց կառավարումը մեծ ժողովրդականություն ձեռք բերեց թագի համար։ 1788 թվականին թագավորն առաջին անգամ ստացավ հոգեկան խանգարում, բայց շուտով ամեն բան կարգավորվվեց

### Արտաքին քաղաքականություն

#### ԱՄՆ Անկախության պատերազմ (1775-1783 թվականներ)

Այս իրավիճակում Գրենվիլի նախարարությունը, որը փոխարինեց Բյութիի անտաղանդ կաբինետին, մտածեց հյուսիսամերիկյան գաղութներում եկամտի նոր աղբյուրներ բացելու մասին։ Ի դեպ, այն բարձրացրեց այնտեղ ներմուծման տուրքերը և 1765 թվականի մարտին մտցրեց «նամականիշի մասին» օրենքը (նամականիշի ակտ)։ Գաղութները դժգոհությամբ մերժեցին կառավարության կամայական հրամանները։ Երբ մի քանի տարի անց նույն ճանապարհով սկսեց անցնել Նորթի Թորիայի նախարարությունը, գաղութները բացահայտ ապստամբեցին Անգլիայի դեմ։ 1776 թվականի հուլիսի 4-ին գաղութների Կոնգրեսը հռչակեց 13 Միացյալ Նահանգների անկախությունը։ Այդ պահին պատերազմն արդեն ամբողջ ընթացքի մեջ էր։ Սկզբում հաջողությունը բրիտանացիների կողմն էր, ամերիկյան բանակը, որը մարտական փորձ չուներ, ավելի շատ ժողովրդական միլիցիա էր. բայց դրա բարոյական մակարդակը զգալիորեն ավելի բարձր էր, քան անգլիական զորքերինը։ Պատերազմի ընթացքում ամերիկյան բանակը արագորեն բարելավվեց՝ հաջողությամբ գործողություններ կիրառելով չամրացված կառուցվածքում անգլիական գծային մարտական կարգերի դեմ։ Ամերիկյան նավատորմը հաջողությամբ էր գործում։ Ամերիկյան զորքերի խոշոր հաղթանակը Սարատոգայի մոտ (1777 թվականի հոկտեմբեր) պատերազմի ընթացքում բեկում մտցրեց։ 1778 թվականին Նահանգները դաշինք կնքեցին Ֆրանսիայի հետ, որն այս առիթն օգտագործեց իր մրցակցից վրեժ լուծելու համար, իսկ 1779 թվականին Իսպանիային ներգրավեց նաև պատերազմին մասնակցելու համար։ Բացի այդ, Ռուսաստանի նախաձեռնությամբ Հյուսիսային ծովային տերությունները կազմեցին «զինված չեզոքություն»՝ պաշտպանելու իրենց փոխադարձ առևտրային շահերը։ Լոնդոնի կաբինետն այնպիսի վրդովմունքի մեջ ընկավ, որ պատերազմ հայտարարեց Հոլանդիային՝ Հյուսիսային տերությունների միությանը միանալու մտադրության համար։ 1781 թվականի հոկտեմբերին Յորքթաունում բրիտանացիների պարտությունից հետո, Նահանգների հաղթելու շանսերը ակնհայտ դարձան։ 1782 թվականի նոյեմբերի 30-ին ստորագրվեց առանձին խաղաղություն գաղութների հետ, որոնց համար ճանաչվեց լիակատար անկախություն, իսկ 1783 թվականի սեպտեմբերին Վերսալում կնքվեց ընդհանուր խաղաղություն։ Անգլիան պետք է հետ հանձներ Իսպանիային՝ Ֆլորիդան և Մինորկան, իսկ Հոլանդիային՝ Սումատրան։

#### Իռլանդական բարեփոխումներ (1778-1783 թվականներ)

18-րդ դարի վերջին Իռլանդիայում բողոքական խորհրդարանականները սկսեցին պաշտպանել Անգլիայի և Իռլանդիայի միջև ավելի արդար հարաբերությունները։ 1782 թվականին բրիտանական խորհրդարանը ստիպված եղավ չեղյալ հայտարարել 1720 թվականի օրենքները (the Sixth of George I)։ Միևնույն ժամանակ, փոխարքայության իշխանությունը սահմանափակվեց, ինչը Իռլանդիային տվեց ավելի մեծ քաղաքական անկախություն։ Մեկ այլ տեսակի անկարգություններ ցնցեցին Անգլիան և Շոտլանդիան։

1778 թվականին խորհրդարանի կողմից ձեռնարկված թեթև միջոցառումները կաթոլիկների նկատմամբ, որոնցում ժողովուրդը վտանգ էր տեսնում բողոքական կրոնի դեմ, Լոնդոնում առաջացրին Չերնիի վրդովմունքը

Փարիզի հաշտության պայմանագիրը մեծացրեց դժգոհությունը։ Հաշվի առնելով խորհրդարանում բարձրացած ուժեղ ընդդիմությունը՝ Շելբուրնի թագավորին նվիրված կառավարությունը հրաժարական տվեց, և նրա տեղը զբաղեցրեց Ֆոքսի (վիգերի ղեկավար) և Նորթի կոալիցիոն նախարարությունը։

#### Գաղութներ և քաղաքական զարգացում (1784-1792 թվականներ)

Փիթը վարչապետ դառնալուց հետո առաջին հերթին ուշադրություն է դարձրել Հնդկաստանում տիրող իրավիճակին։ Հյուսիսամերիկյան ապստամբության ժամանակ մարաթի տիրակալների և մայսուրի Ռաջա Գայդար Ալիի և նրա իրավահաջորդ Տիպու Սուլթանի հետ պատերազմներն ավարտվեցին, և մայսորցիները պետք է վերադարձնեին իրենց բոլոր նվաճումները։ Արևելահնդկական ընկերությունը, որը պատերազմի հետևանքով հսկայական պարտքերի մեջ էր ընկել, ստիպված էր ենթարկվել 1784 թվականի խորհրդարանի որոշմանը, որը նրա տնօրենների և բաժնետերերի նկատմամբ ստեղծեց վերահսկիչ գերատեսչություն (Հնդկաստանի գործերի վերահսկիչ վարչություն) թագավորի կողմից նշանակված վեց անձանցից։ 1789 թվականին նոր ապստամբության համար Տիպու Սուլթանը վճարեց իր ունեցվածքի կեսը և ծանր ռազմական փոխհատուցումը։ Դրանում, ինչպես նաև Ավստրալիայում Քուքի հայտնագործություններում, որոնք հետևեցին Նոր Հարավային Ուելսում նոր գաղութների հիմնադրմանը, Անգլիան որոշակի վարձատրություն գտավ Հյուսիսային Ամերիկայում կորուստների համար։

Հենց խորհրդարանում վիգերի ընդդիմությունը, որը ղեկավարվում էր այնպիսի փայլուն տաղանդներով մարդիկ, ինչպիսիք են Էդմունդ Բուրկը և Ֆոքսը, մտահղացել էին լիբերալ քաղաքական բարեփոխումների մի ամբողջ շարք։ Նրա բարի մտադրություններն անսպասելիորեն վերջ դրեցին Ֆրանսիական հեղափոխությանը, որը ստիպեց ունևոր խավերին մոռանալ իրենց նախկին տարաձայնությունները և ավելի սերտորեն փակվել կառավարության շուրջ։ Նրա ավելի չափավոր անդամները, Բերկի գլխավորությամբ, բաժանվեցին իրենց համախոհներից և մտերմություն փնտրեցին Թորիի հետ։

#### Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմներ (1792-1797 թվականներ)

Այնուամենայնիվ, միայն 1792 թվականի դեկտեմբերին, Ֆրանսիայի Հանրապետության կողմից Բելգիան գրավելուց հետո, Մեծ Բրիտանիան որոշեց հրաժարվել իր չեզոքությունից։ Պայթյունի ազդանշանը Լուի XVI-ի մահապատիժն էր։ Այս լուրը ստանալուց անմիջապես հետո ֆրանսիական բանագնացը վտարվեց Լոնդոնից, և կոնվենցիան դրան պատասխանեց 1793 թվականի փետրվարի 1-ին՝ պատերազմ հայտարարելով Անգլիային և Նիդերլանդներին, իսկ մարտի 7-ին՝ Իսպանիային։ Մինչ մայրցամաքում հաղթանակը մնում էր ֆրանսիացիներին ամենուր, Անգլիան հաղթում էր ծովում։ Նա գրեթե ամբողջությամբ դուրս մղեց ֆրանսիացիներին Արևելյան և Արևմտյան Հնդկաստանից և Բաթավայի Հանրապետությունից խլեց իր Արևելյան Հնդկաստանի ունեցվածքը։ Ներքին անկարգությունները ճնշելու համար խորհրդարանը թույլ տվեց նախարարությանը դադարեցնել Habeas Corpus-ը և ընդունեց բազմաթիվ այլ բացառիկ օրենքներ։

1797 թվականի Կամպո-Ֆորմյան պայմանագրից հետո Անգլիան մնաց Ֆրանսիայի հետ պատերազմող միակ տերությունը։ Պատերազմին ավելացան ներքին հուզումները։ Ջրանցքի նավատորմի նավաստիների մեջ խռովություն սկսվեց. ժողովուրդը տառապում էր թանկությունից և սովից, անգլիական բանկը կասեցրեց բանկային տոմսերի փոխանակումը։

#### Դիմակայություն Ֆրանսիայի Հանրապետությանը

1799 թվականին Ֆրանսիայի դեմ կազմվեց նոր կոալիցիա։ Ֆրանսիացիների հաջողությունները ստիպեցին Ավստրիային և Ռուսաստանին, դաշնակից լինելով Հարավային գերմանական պետությունների հետ, զենք վերցնել։ Նույն թվականին Նիդերլանդներում հայտնվեց ռուս-բրիտանական արշավախումբը Յորքի դուքսի ղեկավարությամբ, որը, սակայն, հաջողություն չունեցավ։ Դաշնակիցների բոլոր ջանքերը հանգեցրին միայն հակառակորդի հզորության էլ ավելի արագ աճին։ Արդեն 1801 թվականին Ավստրիան և Գերմանիան կնքեցին Լյունևիլի խաղաղությունը. Անգլիան կրկին մնաց միայնակ՝ առանց դաշնակիցների։ Չնայած դրան, նա մերժեց Բոնապարտի խաղաղության առաջարկներըծ։ Նելսոնը հրաման ստացավ ուժով անցնել Օրեսունդով և հայտնվել Բալթիկ ծովում։ Ի պատասխան դրան՝ Պրուսիան իր զորքերով գրավեց Հանովերը։

Թագավորության վերափոխում
------------------------

Չնայած Աբուկիրում Նելսոնի հաղթանակը որոշ չափով հանգստացրեց Եգիպտոսում ֆրանսիական արշավախմբի կողմից ներշնչված վախը, բայց հենց այդ ժամանակ Իռլանդիայում սկսեցին վախենալ ամենավատից։ Երկար ժամանակ այս երկրում գոյություն ուներ «Միացյալ իռլանդացիների» հսկայական կաթոլիկ միություն (Միացյալ իռլանդացիներ), որը Ֆրանսիայի օգնությամբ ձգտում էր տապալել անգլիական տիրապետությունը։ Իռլանդիայի ափերին ֆրանսիական մի քանի անհաջող արշավախմբերից հետո կառավարությունը որոշեց զինաթափել միությունը և պատժել նրա առաջնորդներին։ Այս քայլը առաջացրեց արյունալի ներքին պատերազմ (1798 թվականի ապստամբություն), որը տևեց մի քանի ամիս։

Իռլանդիան Մեծ Բրիտանիային վերջնականապես շղթայելու համար Փիթը 1799 թվականին առաջարկեց Իռլանդիայի խորհրդարանը Անգլիայի հետ միավորելու օրինագիծը, և չնայած այս օրինագիծը սկզբում մերժվեց իռլանդացիների կողմից, հաջորդ տարի կառավարությանը հաջողվեց այն անցկացնել կաշառված մեծամասնության օգնությամբ։ Նոր օրենքի համաձայն՝ 28 իռլանդացի լորդեր, 4 եպիսկոպոսների հետ միասին, պետք է նստեին վերին պալատում, իսկ 100 իռլանդացի պատգամավորներ՝ ստորին պալատում։ Երկու պետություններն էլ հավասարվեցին իրավունքներով՝ 1800 թվականի միության ակտով կազմավորելով Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունը։ Իրականում Իռլանդիայի բնակչության յոթ ութերորդը, որպես կաթոլիկներ, նախկինի պես զրկված էին քաղաքական իրավունքներից։

Այսպիսով, Մեծ Բրիտանիայի Թագավորությունը պատմության մեջ մտավ անցնող 18-րդ դարի վերջին իրադարձություններով։ Նոր 19-րդ դարի գալուստով ուժի մեջ մտավ Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միության մասին ակտը՝ սկիզբ դնելով Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alexander Murdoch. «England, Scotland, and the Acts of Union (1707)». *Oxford Dictionary of National Biography* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 4-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 22-ին. «On 1 May 1707 England and Scotland (since 1603 a union of crowns) became the 'United Kingdom of Great Britain'. The new united kingdom was to be represented by a 'union' flag and governed by a British parliament at Westminster and a shared head of state (with the contentious issue of monarchical succession now settled in favour of the protestant house of Hanover).»
2. ↑  The Акты об унии о создании Соединённого Королевства прошли через оба парламента в 1800 году, вступив в силу 1 января 1801 года.
3. ↑  Curtis, 1972, pp. 102—104Gregg, 2001, pp. 133—134Somerset, 2012, pp. 189—199
4. ↑  Somerset, 2012, pp. 201—203Waller, 2006, p. 318
5. ↑  Gregg, 2001, էջ 135
6. ↑  Gregg, 2001, էջ 298
7. ↑  Green, 1970, pp. 217—218Gregg, 2001, pp. 305—306
8. 1 2  Green, 1970, p. 220Gregg, 2001, p. 306Somerset, 2012, pp. 403—404
9. ↑  Curtis, 1972, p. 176Gregg, 2001, pp. 313—314Somerset, 2012, pp. 414—415
10. ↑  Gregg, 2001, էջ 335
11. ↑  Gregg, 2001, էջեր 322—324
12. ↑  Green, 1970, pp. 238—241Gregg, 2001, pp. 328—331Somerset, 2012, pp. 435—437
13. ↑  Gregg, 2001, էջեր 337—343
14. ↑  Curtis, 1972, p. 189Green, 1970, p. 258Gregg, 2001, p. 343Somerset, 2012, pp. 458—460
15. ↑  Curtis, 1972, p. 190Green, 1970, p. 263Gregg, 2001, pp. 349—351Somerset, 2012, pp. 463—465
16. ↑  Green, 1970, p. 263Somerset, 2012, p. 465
17. ↑  Green, 1970, p. 263Gregg, 2001, p. 350
18. ↑  Gregg, 2001, էջեր 358, 361
19. ↑  Gregg, 2001, էջ 361
20. ↑  Green, 1970, pp. 272—284Gregg, 2001, pp. 363—366
21. ↑  Curtis, 1972, էջ 193
22. ↑  Gregg, 2001, pp. 375—377Somerset, 2012, pp. 505—507
23. ↑  Black, 2007, էջ 80
24. ↑  Trench, 1973, էջ 132
25. ↑  Trench, 1973, էջեր 132—133
26. ↑  Van der Kiste, 2013, էջ 95
27. ↑  Trench, 1973, էջ 149
28. ↑  Thompson, 2011, էջ 92
29. ↑  Black, 2007, էջեր 141—143
30. ↑  Thompson, 2011, էջեր 102—103
31. ↑  Trench, 1973, էջեր 166—167
32. ↑  Black, 2007, էջ 174
33. ↑  Trench, 1973, էջ 212
34. ↑  Black, 2007, էջ 86
35. ↑  Thompson, 2011, էջ 150
36. 1 2 3  Black, 2007, էջեր 190—193
37. ↑  Thompson, 2011, էջեր 162, 169
38. 1 2  Trench, 1973, էջեր 234—235
39. ↑  Black, 2007, էջեր 164, 184, 195
40. 1 2 3 4  Cannon, 2004
41. ↑  Van der Kiste, 2013, էջ 184
42. ↑  Black, 2007, էջեր 190—191
43. ↑  Van der Kiste, 2013, էջեր 186—187
44. ↑  Thompson, 2011, էջեր 187—189
45. ↑  Black, 2007, էջ 199
46. ↑  Trench, 1973, էջ 243
47. ↑  Van der Kiste, 2013, էջ 188
48. ↑  Van der Kiste, 2013, էջ 189
49. ↑  Thompson, 2011, էջ 208
50. ↑  Trench, 1973, էջ 247
51. ↑  Thompson, 2011, էջ 211
52. ↑  Thompson, 2011, էջ 213
53. ↑  Trench, 1973, էջ 250
54. ↑  Black, 2007, էջ 95
55. ↑  Trench, 1973, էջեր 173—174
56. ↑  Van der Kiste, 2013, էջ 138
57. ↑  Trench, 1973, էջեր 205—206
58. ↑  Trench, 1973, էջ 210
59. ↑  Thompson, 2011, էջեր 133, 139
60. ↑  Trench, 1973, էջեր 211—212
61. ↑  Trench, 1973, էջեր 206—209
62. ↑  Black, 2007, էջ 111
63. ↑  Trench, 1973, էջեր 136, 208
64. ↑  Van der Kiste, 2013, էջ 173
65. ↑  Thompson, 2011, էջ 148
66. ↑  Trench, 1973, էջեր 217—223
67. ↑  Van der Kiste, 2013, էջեր 181—184
68. ↑  Black, 2007, էջեր 185—186
69. ↑  Thompson, 2011, էջ 160
70. ↑  Van der Kiste, 2013, էջ 181
71. ↑  Thompson, 2011, էջեր 233—238
72. ↑  Black, 2007, էջեր 231—232
73. ↑  Thompson, 2011, էջ 252
74. ↑  Trench, 1973, էջեր 271—274
75. ↑  Ashley, 1999, էջ 677
76. ↑  Thompson, 2011, էջեր 265—266
77. ↑  Trench, 1973, էջ 283
78. ↑  Thompson, 2011, էջ 268
79. ↑  Trench, 1973, էջ 284
80. ↑  Thompson, 2011, էջ 270
81. ↑  Trench, 1973, էջ 287
82. ↑  Trench, 1973, էջեր 293—296
83. ↑  Thompson, 2011, էջեր 282—283
84. ↑  Black, 2007, էջեր 255—257
85. ↑  Black, 2007, էջեր 257—258
86. ↑  Black, 2007, էջեր 258—259
87. ↑  Black, 2007, էջեր 144—146
88. ↑  Trench, 1973, էջեր 135, 136
89. ↑  Black, 2007, էջ 195
90. ↑  Black, 2007, էջ 82
91. ↑  Trench, 1973, էջեր 270, 300
92. ↑  Trench, 1973, էջ 299
93. ↑  Black, 2007, էջ 18
94. ↑  Trench, 1973, էջ 300
95. ↑  Black, 2007, էջ 254

Գրականություն
-------------

* *Ashley, Mike* The Mammoth Book of British Kings and Queens. — Carroll & Graf, 1999. — P. 677. — 808 p. — ISBN 0786706929, 9780786706921
* *Black, Jeremy* George II: Puppet of the Politicians?. — Exeter: University of Exeter Press, 2007. — 303 p. — ISBN 978-0-85989-807-2
* *Cannon, John* George II (1683—1760) // Oxford Dictionary of National Biography. — Oxford University Press, 2004. doi:10.1093/ref:odnb/10539
* *Thompson, Andrew C.* George II: King and Elector. — New Haven and London: Yale University Press, 2011. — 315 p. — ISBN 978-0-300-11892-6
* *Trench, Charles Chevenix* George II. — London: Allen Lane, 1973. — 328 p. — ISBN 0-7139-0481-X
* *Van der Kiste, John* George II and Queen Caroline. — The History Press, 2013. — 240 p. — ISBN 0750954485, 9780750954488
* *Curtis, Gila* The Life and Times of Queen Anne. — London: Weidenfeld & Nicolson, 1972. — ISBN 0-297-99571-5
* *Green, David* Queen Anne. — London: Collins, 1970. — ISBN 0-00-211693-6
* *Gregg, Edward* Queen Anne. — New Haven and London: Yale University Press, 2001. — ISBN 0-300-09024-2
* *Somerset, Anne* Queen Anne: The Politics of Passion. — London: HarperCollins, 2012. — ISBN 978-0-00-720376-5
* *Waller, Maureen* Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England. — London: John Murray, 2006. — ISBN 0-7195-6628-2