recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պատագոնիա** (Patagonia), բնամարզ Հարավային Ամերիկայում, Ռիո Կոլորադո և Ռիո Նեգրո գետերից հարավ Անդերից արևելք, Արգենտինայի հարավում։ Ռելիեֆում գերակշռում են աստիճանաձև սարավանդները, որոնք արևմուտքում ունեն մինչև 2200 մ բարձրություն։ Դաշտավայրերը գտնվում են հյուսիս- արևելքում և հարավ-արևելքում։ Կազմված է միջին կայնոզոյան նստվածքային և հրաբխային շերտերից, ինչպես նաև մորենային ու ջրասառցադաշտային նստվածքներից։ Հարավում Մագելանի նեղուցով Պատագոնիան բաժանվում է Հրո երկիր կղզիախմբից, իսկ արևմուտքում սահմանափակված է Հարավային Անդերի լեռներով։ Վերջիններս արգելք են հանդիսանում արևմտյան խոնավ օդային զանգվածների թափանցմանը Պատագոնիա, իսկ արևելյան ափերի մոտով է անցնում Ֆոլկլենդյան սառը օվկիանոսային հոսանքը։ Այդ պատճառով էլ Պատագոնիայում տեղումները քիչ են՝ 150-200 մմ։ Կլիման բարեխառն է, կիսաանապատային։ Միջին տարեկան տեղումները 150-200 մմ են, արևմուտքում՝ մինչև 600-700 մմ՝․ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը հյուսիսում 8 °C է, հարավում՝ 2 °C, արևմուտքում՝ -5 °C (սառնամանիքները՝ մինչև -35 °C), հունվարինը հյուսիսում՝ 20 °C, հարավում՝ մինչև 10 °C։ Բնորոշ են ուժեղ քամիները։ Տարածքը նոսր է բնակեցված, հիմնականում արոտավայրեր են՝ ոչխարաբուծության համար։ Գետերը սկիզբ են առնում Անդերից և Պատագոնիայի տարածքում հոսում խոր կիրճերով։ Գերակշռում են հացազգիների թփուտային կիսաանապատները, Անդերի նախալեռներում՝ հացազգիների տափաստանները։ Շատ են կենդանիների էնդեմիկ տեսակները (մագելանի շուն, պամպասյան կատու, գարշահոտ փորսուղ և այլն) և թռչունները։ Տնտեսության գլխավոր ճյուղը ոչխարաբուծությունն է, հովիտներում՝ հացահատիկի մշակությունը։ Կան նավթի և բնական գազի հանքավայրեր։ Պատագոնիա անվանումը տվել է Ֆ․ Մագելանի արշավախումբը 1520 թ.։ 1520 թվականին Մագելանի նավերը մոտենում են ներկայիս Արգենտինայի հարավային ափերին, դաժան բնակլիմայական պայմաններից ելնելով տարածքը անմարդաբնակ է թվում։ Երկու ամիս անցկացնելուց հետո ձյան վրա տեսնում են հսկա ոտնահետքեր։ Պարզվում է, որ խիստ ձմեռներին, ոտքերը ցրտահարությունից պաշտպանելու համար, բնիկները հագնում են մորթե կոշիկներ կամ ոտքերին մորթի փաթաթում, որից նրանց ոտնահետքերը մեծ են երևում։ Մագելանը այդ երկիրն անվանեց Պատագոնիա, որն իսպաներեն նշանակում է մեծ ոտքեր ունեցող մարդկանց երկիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Իսկանդարյան, Մայրցամաքների և օվկիանոսների աշխարհագրություն , Երևան 1996


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 144)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խալտուրինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Խալտուրինի նրբանցք** (ռուս.՝ Переулок Халтурина), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ռուս բանվոր հեղափոխական Ստեպան Նիկոլաևիչ Խալտուրինի (1856-1882) պատվին։ Սկիզբ է առնում Լուկոմսկու փողոցից և ավարտվում Խալտուրինի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 220 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Խալտուրինի նրբանցքը սկսվում է Լուկոմսկու փողոցից և ավարտվում Խալտուրինի փողոցի հետ հատումով։ Նրբանցքում կա համարակալված 32 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 17 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 15։ Կարճ նրբանցք է. երկարությունն ընդամենը 220 մետր է։

Խալտուրինի նրբանցքի փոստային դասիչն է՝ 298609։

Նրբանցքն անվանվել է ռուս բանվոր հեղափոխական Ստեպան Նիկոլաևիչ Խալտուրինի (1856-1882) պատվին։ 1880 թվականի փետրվարին Ձմեռային պալատում նա անհաջող մահափորձ է կատարել կայսր Ալեքսանդր II-ի դեմ։ Ն. Ժելվակովի հետ նախապատրաստել է զինվորական դատախազ Ստրելնիկովի սպանությունը։ Մահապատժի է ենթարկվել 1882 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 4, էջ 707»

Աղբյուրներ
----------

* Переулок Халтурина в Ялте
* Подробная карта Переулок Халтурина, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, Переулок Халтурина Archived 2019-04-16 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գանձ (այլ կիրառումներ)
**Գանձ**, հայ միջնադարյան հոգևոր երգարվեստի ժանր։

Սերել է ժամագրքային հնագույն քարոզից։ Սկզբնավորել է Գրիգոր Նարեկացին, որի այս ժանրի գործերի առաջին բառից («Գանձ լուսոյ...», «Գանձ բաղձալի...») նմանօրինակ երկերն անվանվել են «Գանձեր»։ Հետագայում այն ձեռք է բերել ժանրային իմաստ, որով ստեղծագործել են հայ միջնադարի մի շարք բանաստեղծ երաժիշտներ (Ներսես Շնորհալի, Մխիթար Այրիվանեցի, մինչև վերջին խոշոր գանձագիր Գրիգոր Խլաթեցին)։

Գանձը հնագույն եղանակավոր քարոզից ժառանգել է կրկնակը և վերջնամասը։ Երաժշտական առումով՝ գանձն ունի վանկային կառուցվածք, սաղմոսատիպ, պարզ մեղեդի և ծավալվում է պատմողական ասերգի հունով։

Գանձը ժողովրդական երգարվեստի ազդեցությամբ կրել է որոշ փոփոխություններ։ Հայտնի են զուտ ծիսական, մեռելաթաղի գանձեր, որոնք, ըստ էության, 
մեներգեր են՝ ոճով նման ժողովրդական ողբերին։ Մեռելաթաղի որոշ գանձեր պահպանվել են մեղեդիներով։

Գանձերն ամփոփվել են Գանձարաններում, ուշ միջնադարում՝ նաև Տաղարաններում և Մաշտոցներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Այվազյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Անդրանիկ Այվազյան** (1850 կամ 1851, Կեմերեկ, Սեբաստիայի նահանգ - 1919, Նյու Յորք, ԱՄՆ), հայ բժիշկ, թարգմանիչ։

Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում։ 1863 թվականին գալով Կ. Պոլիս՝ հաճախել է Ս. Փրկչի դպրոցը, որն ավարտել է 1867 թվականին և նույն դպրոցում աշխատել ուսուցչի օգնական։ 1868 թվականին տեղափոխվել է Բաֆրա և վարել տնօրենի պաշտոն։ 1870-1875 թվականներին Թալասի Ներքին թաղի Արշակունյաց վարժարանի տնօրենն էր։ Այստեղ ամերիկյան միսիոներներին ֆրանսերեն և թուրքերեն սովորեցնելով՝ փոխադարձաբար նրանցից անգլերեն է սովորում և սկսում է թղթակցել ամերիկյան մի պարբերականի։ Այդ թղթակցությունները գրավում է Կ. Պոլսի «Ավետաբեր» պարբերականի խմբագրի ուշադրությունը, որը նրան հրավիրում է թերթում թարգմանություններ անելու։ 1875-1884 թվականներին Կ. Պոլսում խմբագրական աշխատանք է կատարում։ Մասնակցում է ազգային կրթական և այլ շարժումների։ Անդամակցում է Արարատյան ընկերությանը իբրև փոխատենապետ, որոշ ժամանակ էլ՝ ընդհանուր ժողովի նախագահ։

1880 թվականին ամուսնանում է Լուսաբեր Հազարապետյանի հետ, սակայն վերջինս մեկ տարի հետո մահանում է։

Այնուհետև Անդրանիկ Այվազյանը նվիրվում է բժշկությանը։ Երկու տարի գիտական մասնավոր դասեր անցնելուց հետո՝ 1884 թվականին տեղափոխվում է Նյու Յորք, որտեղ ուսանում է բժշկական համալսարանում։ 1886 թվականին ավարտելով ուսումը՝ նույն տարվա աշնանը աշխատանքի է ընդունվում Նյու Յորքի հոգեբուժարանում։ 1887 թվականին, որպես քննիչ-բժիշկ, աշխատանքի է անցնում Նյու Յորքի առողջապահական վարչությունում, որտեղ պաշտոնավարում է քսան տարի։

Անդամակցել է մի շարք բժշկական ընկերությունների և մասոնական կարևոր մի օթյակի։

Օգտագործել է Ա. ծածկանունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 557։
2. 1 2  Մկրտիչ Պոտուրյան, Հայ հանրագիտակ, 1938, գիրք Ա, էջ 143։
3. ↑  Ազատ, Նյու Յորք, 1918, թիվ Դ, էջ 63։
**Կայսերական երկաթուղիների տնօրինություն Քյոնիքսբերգում** (գերմ.՝ Reichsbahndirektion Königsberg), մինչև 1945 թվականը Կայսերական երկաթուղիների գլխավոր ղեկավար կառույցը Արևմտյան Պրուսիայում։ Տեղակայված էր Ֆորշտեդիշ Լանգգասի (գերմ.՝ Vorstädtische Langgasse) 117/121 հասցեում (այժմ՝ Լենինի պողոտա 111-117)։ Գերատեսչության հիմնական խնդիրն էր երկաթուղիների կառավարումը Արևմտյան Պրուսիայում։

Կայսերական երկաթուղիների տնօրինության շենք
------------------------------------------

Սկզբում շենքի տեղում գտնվում էր Սուրբ Գրիգորի հոսպիտալին պատկանող դպրոցը, որտեղ 1730-1732 թվականներին սովորել է Էմանուել Կանտը։ Հետագայում այն քանդվեց և դրա տեղում սկսվեց բնակելի տան շինարարություն։ Սակայն շինարարության ընթացքում՝ 1895 թվականին, տունը գնվեց Գերմանական երկաթուղիների տնօրինության (գերմ.՝ Preußische Staatseisenbahnen) կողմից և շահագործման հանձնվեց որպես վարչական շենք։ 

Կայսերական երկաթուղիների տնօրինության շենքը 2016 թվականին
Շինարարական նկարագիրը Բալդուր Քյոստերի «Քյոնիգսբերգի շենքերը» գրքից. 

> 
> Դեպի փողոցի կողմն ուղղված բավականին երկար ձգվող քառահարկ շենքը 21 պատուհաններով, ներկայումս գերիշխող տարր է համարվում նախկին Ֆորշտեդտիշ Լանգասի արևմտյան կողմում։ Շենքի սվաղված ճակատային մասի ձևավորումն իրականացված է նոր վերածննդի ոճով։ Առաջին հարկը և անկյունները բաժանված են մեծ քառակուսիների։
> 
> 
> 

Պատերազմից հետո Սուրբ Գևորգի հոսպիտալի և Կայսերական երկաթուղիների տնօրինության շենքերը գործնականում մնացել են Լենինի պողոտայի այս հատվածում գտնվող միակ շենքերը։ 1950 թվականին Տնօրինության շենքը սկսվեց վերանորոգվել Կալինինգրադի ծովային առևտրային նավահանգստի շինարարական բաժնի աշխատակիցների կողմից՝ այն որպես բնակելի տուն օգտագործելու նպատակով։

Գրականություն
-------------

* *Кулаков В.И. Бахтин А.П. Чебуркин Н.И.* Памятники истории и культуры Калининграда. — Москва: Лето-Пресс, 2005. — 314 с. — ISBN 5-902425-01-8

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Правительства Калининградской области № 132 от 23.03.2007
2. ↑  Кёнигсберг-13 Archived 2008-09-21 at the Wayback Machine. - проверено 4 августа 2008 года

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կայսերական երկաթուղիների տնօրինություն (Քյոնիգսբերգ)** կատեգորիայում։ |
**Գուգլակ** (նաև՝ Բերդ Կապանին, Գյուլեկ, Գյուլեկ կալե, Գյուլեկ կալեսի, Գյուլեք թեփե, Գյուլլեկ գալա, Գոուլեկ, Գուգլագ, Գուլաղ, Գուկլակ, Կապանի բերդ, Կապան Կուկլակա, Կավլակ, Կյուլեք, Կյուլեք-թեփե, Կյուկլեք, Կոգուլատ, Կոգուլատիում, Կուբլեկ ալ-Կուպլեկ, Կուլեկ կալեսի, Կուկլակ, Կուկլակա բերդ, Կուկլըկա բերդ, Կուկլկա բերդ, Հայոց Կուկլակ, Հուդայի դուռ), բերդ Կիլիկիայի հայկական թագավորությունում, Կիդնոս գետի աջ կողմում, Տարսոն քաղաքից դեպի հյուսիս, Գուգլակի լեռնանցքի (Կիլիկյան լեռնանցք) մոտ, ոչ բարձր լեռան վրա։

Այլ անվանումներ
---------------

Բերդի դիրքն անմատչելի էր, որի համար միջին դարերում խաչակիրների պատմությանը վերաբերվող աղբյուրներում անվանվել է *Հուդայի դուռ* (լատ.՝ Porta Yuda):

Պատմություն
-----------

Կիլիկիայի հայկական թագավորության ժամանակաշրջանում (1199-1375) Գուգլակը եղել է նրա չորս խոշոր իշխանություններից մեկի՝ Գուգլակի իշխանության կենտրոնը։ Գուգլակը պաշտպանում էր Կիլիկյան լեռնանցքը, որը 11-14-րդ դարերին կոչվել է բերդի անունով՝ «Կապանն Կուկլակայ»։ Այստեղով էր անցնում Արևելքը Արևմուտքի հետ կապող առևտրական գլխավոր մայրուղիներից մեկը, ուստի, բերդում կար մաքսատուն։

Ճարտարապետություն
-----------------

Բացառությամբ արևմտյան կողմի, որը շրջապատված էր ամրակուռ պարսպով, մյուս կողմերից եզերված էր անդնդախոր ու անմատչելի կիրճերով։ Բերդի երկարությունը 300 քայլ էր, իսկ լայնությունը՝ 100, ուներ սրբատաշ քարով կառուցված բոլորաձև աշտարակներ, որոնցից ամենամեծը արևմտյան կողմինն էր։ Բերդի ներսում ևս եղել են աշտարականման ամրություններ։

Շինություններ
-------------

Կիլիկայի հայկական թագավորության ժամանակներում Գուգլակում արդյունահանում էին ոսկի, արծաթ, պղինձ։ Բերդն ուներ նաև ձուլարան։

Բերդի տարածքում նշմարվում են գետնափոր կացարաններ, սյունազարդ գավիթի, վիմափոր ջրամբարների, մթերանոցների և այլ շինությունների հետքեր։ Քարաժայռից դեպի ցած է իջնում մոտ 60 աստիճան ունեցող վիմափոր հսկայական սանդուղքը։

Պատկերասրահ
-----------

* Հարավային կողմի պարիսպըՀարավային կողմի պարիսպը
* Հարավային կողմի պարիսպըՀարավային կողմի պարիսպը
* Հարավային կողմի աշտարակներըՀարավային կողմի աշտարակները
* Արևմտյան կողմի պարիսպըԱրևմտյան կողմի պարիսպը
* Տեսարան բերդից՝ Գուգլակի լեռնանցքըՏեսարան բերդից՝ Գուգլակի լեռնանցքը

Գրականություն
-------------

* «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885։

Տես նաև
-------

* Գուգլակի իշխանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Դ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 970 — 1008 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 243)։*  |
Կյանքի պատուհանը Գերմանիայում
**Կյանքի պատուհան**, «բեյբի բոքս» (անգլ.՝ *Baby hatch*), հատուկ սարքավորում բժշկական հաստատությունում՝ մետաղապլաստմասե պատուհանի տեսքով փողոցի կողմից և մահճակալ-օրորոց՝ հաստատության ներսից։ Բացելով «կյանքի պատուհանը»` մարդիկ (սովորաբար մայրերը) իրենց երեխային դնում են օրորոցի վրա, որից հետո փակում են պատուհանը, կամ այն փակվում է ավտոմատ կերպով 1 րոպեի ընթացքում։ Պատուհանի փեղկը արգելափակվում է 30 վայրկյան հետո, որից հետո հաստատության դրսի կողմից այն հնարավոր չի լինում բացել։ «Կյանքի պատուհանի» շրջակայքում չկան պահակներ և տեսաձայնագրող սարքեր։ Թողած երեխայի մասին հաստատության ներսում տեղեկանում են տագնապային զանգով կամ էլեկտրական լամպի թարթելուց հետո։

«Բեյբի բոքսը» Չեխիայում
Երեխային զննում են մասնագետները և կատարում են նախնական վերլուծություն. հենց այդ նպատակով «բեյբի բոքսերը» տեղադրվում են բժշկական հաստատություններում։ Թողնված երեխայի մասին հայտնում են ոստիկանությանը և խնամակալությամբ զբաղվող մարմիններին։ Մայրը, ով թողել է իր երեխային «բեյբի բոքսում», չի կրում քրեական պատասխանատվություն, եթե երեխայի վրա չի հայտնաբերվել ֆիզիկական բռնության հետքեր, հակառակ դեպքում նրան կսկսեն հետախուզել։ Եթե «բեյբի բոքսում» երեխային թողնելուց հետո ծնողը զղջա իր քայլի համար, ապա նա ունի առավելագույնը կես ժամ ժամանակ երեխային հետ վերցնելու համար, իսկ կես ժամ հետո երեխան կանցնի հաստատության բուժաշխատակիցների խնամակալության տակ։ Այս ժամկետը որոշ երկրներում տարբեր է։ Բուժզննումից հետո երեխային ուղարկում են խնամակալական հաստատություն, որտեղից նրան կարող են որդեգրել։

Եթե կարճ ժամանակ անց ծնողը զղջում և ցանկանում է երեխային հետ վերցնել, ապա կատարվում է համապատասխան ԴՆԹ փորձաքննություն, որի հաստատման դեպքում երեխային հանձնում են ծնողին. դա հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ երեխան տվյալ պահին այլ անձանց կողմից որդեգրված չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կյանքի պատուհան» Archived 2016-03-09 at the Wayback Machine. / Crossnews.am
2. ↑  Ի՞նչ է Baby-box -ը (լուսանկարներ) / Iravaban.net

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կյանքի պատուհան** կատեգորիայում։ |
**Ատամնամշակման գործիքներ,** ատամնանիվների ու որդնակային անիվների ատամները և որդնակների գալարները մշակող գործիքներ։

Աշխատանքի պայմաններ
-------------------

Ըստ աշխատանքի պայմանների, ատամնամշակման գործիքները լինում են՝

* սև մշակման,
* մաքուր մշակման
* վերջնամշակման,

ըստ աշխատանքի սկզբունքի՝

* պատճենահանման
* շրջագլորման եղանակով աշխատող։

### Պատճենահանման եղանակ

Առաջին եղանակը համեմատաբար փոքր ճշգրտություն ունի և հիմնականում կիրառվում է ոչ կարևոր փոխանցումների ու մեծ մոդուլի ատամնանիվների մշակման համար։ Այս եղանակով աշխատող ատամնամշակման գործիքների կտրող եզրերն ունեն նույն պրոֆիլը, ինչ որ մշակվող ատամի գոգավորությունը։

Դրանք են՝

* սկավառակային ու մատային ֆրեզները,
* ատամնամշակման գլխիկները,
* միջաձգիչները և այլն։

### Շրջագլորման եղանակ

Շրջագլորման եղանակը ավելի մեծ ճշգրտություն ունի և բարձր արտադրողական է, որի շնորհիվ ավելի լայնորեն է տարածված։ Այս դեպքում օգտագործվում են կտրիչային գլխիկներ, որդնակային ֆրեզներ, թործիչներ, սկավառակային ու ձողային շևերներ, ատամնամշակման սանրեր, հարթ ու կոնական հղկասկավառակներ, որոնց կտրող եզրերը պրոֆիլավորված են մշակվող ատամի ձևին համապատասխան։

Պատրաստում
----------

Ատամնամշակման գործիքները պատրաստվում են արագահատ պողպատներից կամ կարծր համաձուլվածքների թիթեղներից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 651)։*  |
**Հասունացում**, սերմերի և պտուղների, մորֆոլոգիական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական փոփոխությունների ամբողջություն, սերմի մեջ լրիվ ձևավորվում է սաղմը, կուտակվում պահեստային սննդանյութերը, վերջնականապես կազմավորվում է պտղապատյանը, որը պաշտպանում և նպաստում է սերմերի տարածմանը։ Սերմերը կազմավորվում են ձևավորման, հատիկալիցի և հասունացման փուլերում։ Ձևավորման փուլում դրանք մեծանում են և հասնում իրենց վերջնական մեծությանը։ Հատիկալիցի փուլը բնորոշվում է օրգանական նյութերի ինտենսիվ կուտակմամբ։ Սերմերում չոր նյութերի կուտակումը դադարում է, երբ խոնավությունը նվազում է մինչև 35—40%֊ի։ Հասունացման փուլը բնորոշվում է սերմերի մեջ չոր նյութերի և խոնավության կուտակման լրիվ դադարումով։ Հատիկային կուլտուրաների սերմերի հասունացումը ընթանում է 3 շրջանով՝ կաթնային, մոմային և լրիվ հասունացման։ Կաթնային հասունացման ժամանակ բույսերն ունենում են ընդհանուր կանաչ տեսք, միայն ստորին մասերում դիտվում է տերևների և ցողունի դեղնում։ Հատիկն արտաքինից կանաչավուն է, պարունակում է կաթնանման հեղուկ, որի մեջ օսլան գտնվում է կախույթի ձևով։ Սերմերում օրգանական նյութերի կուտակումը շարունակվում է։ Սաղմը լրիվ ձևավորված է, բայց աճը ավարտված չէ։ Մոմային հասունացման շրջանում բույսերը գրեթե ամբողջությամբ դեղնում են, կանաչ գունավորումը պահպանվում է միայն ցողունի վերին հանգույցներում։ Սերմն ունենում է մոմային կազմություն, դեղին գունավորում։ Օրգանական նյութերի կուտակումը, սաղմի աճն ու զարգացումը դադարում է։ Լրիվ հասունացման շրջանում բույսերն ամբողջովին դեղնում են։ Սերմերը պնդանում են։ Սաղմը լրիվ ձևավորված ու զարգացած է։ Սերմերն ունեն բարձր ապրանքային որակ։ Դրանց ծլունակությունը սկզբում ցածր է, բայց ետբերքահավաքային հասունացումն անցնելուց հետո հասնում է բնականոն վիճակի։ Հնդավոր պտղատու կուլտուրաների մոտ տարբերում են պտուղների հասունացման քաղիև տեխնիկական փուլերը։ Առաջին դեպքում բույսից քաղված պտուղները կարող են հասունանալ, ձեռք բերել պահանջվող գույնը, համը և բույրը։ Տեխնիկական հասունացման ժամանակ պտուղներն ունեն տվյալ սորտին հատկանշական գույն, համ և բույր։ Հասունացման վրա ազդում են օդի ջերմությունը և հարաբերական խոնավությունը, եղանակը, հողի խոնավությունն ու բերրիությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 257)։*  |
**Ատակորա**, լեռնաշղթա Արևմտյան Աֆրիկայի տարածքում։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Ատակորայի լեռները ձգվում են հյուսիս-արևելքից հարավ-արևմուտք, Գանայում հյուսիսային Ակրայի տարածքից և ավելի հեռու, Տոգոյից մինչև Բենինի և Բուրկինա Ֆասոյի սահմանի միջով։ Լեռների միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 600մ է։ Ատակորայի շրջանը առանձնանում է տեղումների մեծ քանակով և սահման է կազմում աշխարհագրական և կլիմայական գոտիների միջև։

Լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթը Ագու լեռն է (986մ), Տոգոյի բարձրագույն գագաթն է։ Ատակարա լեռնաշղթային են պատկանում նաև Աֆաջատո լեռները (885մ), Գանայի ամենաբարձր գագաթը և Սոկբարոն (658մ), Բենինի ամենաբարձր գագաթը։ Ատակորայի հյուսիս-արևելքում են գտնվում Պենջարի և Վոլտա գետերի ակունքները։

Ատակորայի լեռների հիմնական երկրաբանական նյութերն են հանդիսանում թերթաքարերը, ավազաքարերը և կվարցիտները։ Լեռնային մեղմ կլիման բարենպաստ միջավայր է ստեղծում գյուղատնտեսության համար։ Լեռների բնակչությունը մեծ չէ, նրանք աճեցնում են եգիպտացորեն, ընկույզ, բամբակ և այլն։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
**Ռենտգենախտորոշում**, մարդու և կենդանիների հիվանդությունների և վնասվածքների ախտորոշումը ռենտգենաբանական հետազոտության տվյալներով։ Առանձին օրգաններ (ոսկրեր, թոքեր, սիրտ) պարզ տեսանելի են ռենտգենյան նկարներում (ռենտգենագրության դեպքում) և ֆլյուորագրաֆիական Էկրանի վրա (ռենտգենաֆլյուորագրաֆիայի ժամանակ) շնորհիվ այն բանի, որ տարբեր հյուսվածքներ ունեն ռենտգենյան ճառագայթները կլանելու տարբեր գործակիցներ, իսկ որոշ օրգաններ հնարավոր է հետազոտել միայն ռենտգենակոնտրաստային նյութեր օրգանիզմ ներարկելուց հետո։ Բժշկական պրակտիկայում ռենտգենաբանական տվյալներն անհրաժեշտ են անատոմիական փոփոխությունների տեղադրությունը, ծավալը և բնույթը պարզելու, օրգանների ֆունկցիան ուսումնասիրելու, հիվանդության ընթացքին, բարդություններին և ելքին հետևելու համար։ Ռենտգենախտորոշման ընթացքում անհրաժեշտ է կիրառել օրգանիզմը ճառագայթահարումից պաշտպանելու միջոցառումներ։ ժամանակակից կլինիկական ախտորոշումը հիմնվում է հիվանդի բազմակողմանի հետազոտությունների տվյալների վրա, այդ պատճառով էլ Ռենտգենախտորոշումը ընդգրկում է այնպիսի փուլեր, ինչպիսիք են հիվանդի գանգատների և հիվանդության կլինիկական պատկերի հետ նախնական ծանոթացումը, ախտորոշիչ այլ մեթոդների և Ռենտգենախտորոշման տվյալների, ինչպես նաև նախորդ ռենտգենյան հետազոտությունների արդյունքների համեմատումը և այլն։ ՀՍՍՀ-ում ռենտգենագրության մի շարք նոր մեթոդների (բրոնխագրաֆիա, տոմոգրաֆիա, մամոգրաֆիա, կոնտրաստային պնեմագրաֆիա, ռենտգենակինեմատոգրաֆիա) ներդրումը նպաստել է մի շարք օրգան-համակարգերի հիվանդությունների ախտորոշմանը։ Ռենտգենախտորոշման մեջ համաշխարհային ճանաչում է գտել «Բ․ Ֆանարջյանի օրինաչափությունը» 12 մատնյա աղիքի խոցի ախտորոշման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Ատամնաքար
**Ատամնաքար**, ատամների վրա մուգ մոխրագույն կամ դեղնավուն ամուր նստվածք։ Ատամնաքարը ախտաբանական կրացված գոյացություն է, որը կուտակվում է ատամների այն մասերում (ատամների արանքներ, վզիկներ), որոնք սնունդը ծամելիս բավարար չափով չեն ինքնամաքրվում։ Գոյություն ունեն 2 տեսակ ատամնաքարեր՝ վերլնդային և ենթալնդային։ Երկու տեսակներն էլ տարբերվում են ոչ միայն տեղակայմամբ, այլև քիմիական կազմով, առաջացման մեխանիզմով և հանքային բաղադրիչների աղբյուրներով։Ատամնաքարը կարող է ծածկել ատամի ամբողջ մակերևույթը, հատկապես, երբ ատամը ծամելուն չի մասնակցում (ոսկրափուտային խոռոչի առկայության կամ հակադիր ատամի բացակայության դեպքում), ինչպես նաև ատամները վատ խնամելիս։

Ատամի քարի առաջացման սկզբնական փուլը փափուկ ատամնափառն է՝ բաղկացած եղջերացած էպիթելի բջիջներից, սննդի մնացորդներից, բակտերիաներից և այդ ամբողջ զանգվածը սոսնձող լորձից։ Փառը լավ է մաքրվում ատամները ճիշտ խնամելիս և կոշտ սնունդը երկկողմանի ծամելիս։ Ծխողների ատամնափառը և ատամի քարը դարչնագույն կամ նույնիսկ սև է, քանի որ պարունակում է ծխախոտի այրուքի մնացորդներ։ Այդպիսի ատամի քար կուտակվում է հիմնականում ատամների ներսային մակերևույթին և շատ դժվարությամբ է հեռացվում։ Երեխաների և դեռահասների ատամների վզիկների շրթնային մակերևույթին նկատվում է կանաչ եզրաշերտ։ Այդ կանաչ փառն ամուր միանում է ատամի արծնին և դժվարությամբ է մաքրվում նույնիսկ խոզանակով (դեղանյութով)։ Կանաչավուն փառի առաջացումը բացատրվում է փառին միկրոօրգանիզմների (գունածին բակտերիաներ) միացումով։ Եթե փափուկ ատամնափառը ժամանակին չի հեռացվում, ապա այն աստիճանաբար ներծծվում է կրային աղերով և վերածվում կարծր ատամի քարի, որի նստվածքը հետզհետե ավելանում է։ Երբեմն ատամի քարը կարող է կուտակվել լնդերի եզրերի տակ և նույնիսկ ատամների արմատների մակերևույթին։

Ատամի քարը հետզհետե հեռացնում է լինդը, գրգռում այն, որի հետևանքով լինդն սկսում է արյունահոսել։ Անուշադրության դեպքում հնարավոր է լնդաբորբ՝ թարախային արտադրությամբ, կարող է բերանից տհաճ հոտ գալ։ Ատամի քարի նստվածքը նախատրամադրում է հարատամնաբորբի։ Ատամի քարը հեռացնում է ստոմատոլոգը՝ հատուկ գործիքներով, երբեմն՝ անդրաձայնային սարքերով։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Հայկական հարց հանրագիտարանի շապիկը։
Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Հայկական հարց հանրագիտարան**

**Հայկական հարց հանրագիտարանը** հայերեն հանրագիտարան է, որում զետեղված են հոդվածներ Հայկական հարցի ծագման ու զարգացման, Թուրքիայում հայերի ցեղասպանության, նշված խնդիրներին առնչվող իրադարձությունների և անձանց մասին։ Հանրագիտարանը ներառում է Հայկական հարցին վերաբերող միջազգային պայմանագրերի, համաձայնագրերի և դիվանագիտական այլ փաստաթղթերի, այդ հարցին նվիրված միջազգային բանակցությունների, խորհրդաժողովների ու վեհաժողովների մասին, հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական շարժման, հայդուկային-ֆիդայական պայքարի, հայերի ինքնապաշտպանական կռիվների, Հայկական հարցի և հայերի ցեղասպանության նկատմամբ մեծ տերությունների ու միջազգային հանրության դիրքորոշման մասին հոդվածներ։ Հանրագիտարանում կենսագրական տեղեկություններ կան հայ ազգային-ազատագրական պայքարի նվիրյալների, տարբեր երկրների պետական, քաղաքական, հասարակական գործիչների, հայ և օտարազգի գիտնականների մասին, որոնք հետազոտել են Հայկական հարցի և ցեղասպանության պատմությունը և այլն։ Այս ամենը լրացնում են այն ակնարկային հոդվածները, որոնք նվիրված են հայ և միջազգային պատմագրության մեջ Հայկական հարցի լուսաբանմանը, Մեծ եղեռնի արտացոլմանը հայ և համաշխարհային գրականության ու արվեստի մեջ։

Հանրագիտարանում տեղ գտած հոդվածների մի զգալի մասը ունի հայերեն և օտար լեզուներով մանրամասն մատենագիտություն։ Որպես հեղինակ հանդես են եկել հանրապետության առաջատար մասնագետները, ինչպես նաև սփյուռքահայ և օտարազգի գիտնական-հայագետներ՝ Ռուսաստանից, ԱՄՆ-ից, Գերմանիայից, Ֆրանսիայից, Իտալիայից, Հունաստանից, Ավստրիայից, Լիբանանից, Արգենտինայից և այլն։

Հանրագիտարանը պարունակում է շուրջ 900 հոդված, 25 քարտեզ, ավելի քան 400 գունավոր և սև-սպիտակ լուսանկարներ, որոնց մի մասը վավերագրական նշանակություն ունի։

Տես նաև
-------

* Հայերեն հանրագիտարանների ցանկը, որը ներառում է վերոնշյալ պայմանագրի շրջանակներում բաց շրջանառության մեջ գտնվելու թույլտվությամբ մյուս հանրագիտարանները
* Սովետական մեծ հանրագիտարան պահպանական խնդիրների մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Հայկական հանրագիտարան» հրատարակչության պաշտոնական կայք Archived 2010-02-24 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայերեն հանրագիտարաններ |
| --- |
|  |
| Հայկական սովետական հանրագիտարան • Հայկական համառոտ հանրագիտարան • Հայերեն Վիքիպեդիա • Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարան • Հայկական Հարց • Ո՞վ է Ի՞նչ է • Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան • Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան • Հայ Սփյուռք հանրագիտարան • Հայոց պաշտամունքային վայրեր • Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան • Տնային տնտեսության հանրագիտարան • Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարան • Ինչ է, Ով է • Շախմատի համահայկական հանրագիտարան • Հայաստան հանրագիտարան • Լիտոպեդիա բանասիրության հանրագիտարան |
|  |
| Հայերեն հանրագիտարանների ցանկ |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Մարինե Զաքարյան** (հունիսի 24, 1969(1969-06-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռեժիսոր, սցենարիստ։

Կինոռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր Հովհաննես Գալստյանի կինն է։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի Պետական մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետի ռեժիսուրայի բաժինը։ Կինոյում առաջին փորձը եղել է դերակատարումը ռեժիսոր Հովհաննես Գալստյանի «Ես համարձակվում եմ մտաբերել» կուրսային աշխատանքում (1993)։ 1999-2003 թվականներին աշխատել է «Մասնավոր հայացք» ստուդիայում՝ որպես սցենարիստ, անկախ ֆիլմարտադրողների ֆիլմերի «Մասնավոր հայացք» ՄԿՓ-ի արտաքին կապերի պատասխանատու։ 2000-2003 թվականներին մասնակցել է ՅՈՒՆԻՍԵՖի, «Մասնավոր հայացքի» և ՀՀ կառավարության կողմից թողարկված «Մեր փոքրիկը մեծանում է» հեռուստատեսային հաղորդաշարի ստեղծմանը՝ որպես համահեղինակ և վարող։ 2005 թվականից Parallels Film կինոընկերությունում աշխատում է որպես սցենարիստ և ռեժիսոր։

Ֆիլմացանկ
---------

* Փասիանի որսորդը (2013, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ)։
* «Ես համարձակվում եմ մտաբերել» (1993, դերասան)
* «Մեր փոքրիկը մեծանում է. զարմանահրաշ օրերի Քրոնիկոն» (2001, վարող)
* «Խճճված զուգահեռներ» (2009, սցենարի համահեղինակ)
* «Լուսավոր շրջան» (2012, սցենարի համահեղինակ)

Մրցանակներ
----------

* «Հայակ» ազգային կինոյի մրցանակաբաշխության «Լավագույն դեբյուտ» մրցանակին՝ «Փասիանի որսորդը» ֆիլմի համար, 2013

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայակ-2013. ազգային կինոյի մրցանակաբաշխություն (կատալոգ), Ե. «Անտարես», կազմեց` Զավեն Բոյաջյան
2. ↑  «Փասիանի որսորդը» կրկնակի ցուցադրվեց


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |
**Ֆյորինգեն**  (գերմ.՝ Neu-Ulm), քաղաք Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում, Դունայ գետի վրա Ուլմ քաղաքի դիմաց, Շտուտգարտից 90 կմ հեռավորության վրա դեպի հարավ-արևելք և Մյունխենից 140 կմ հեռավորության վրա դեպի հյուսիս-արևմուտք։

Պատմություն
-----------

Ձևավորվել է 1810 թվականին, երբ Բավարիան խաղաղ պայմանագրով իրեն է վերցրել Ուլմի հետդանուբյան տարածքները։ Սահմանը ստեղծվել է Դանուբի վրայով, և Ուլմ քաղաքի որոշ մասով, որ գտնվում էին Դանուբի աջ ափին, որից ստեղծվեց նոր քաղաք։ Այդ քաղաքը 1814 թվականից պաշտոնապես անվանվեց Նոյ Ուլմ (Նոր Ուլմ)։

Քաղաքի զարգացումը սկսվել է 1841 թվականից, երբ սկսվել է Ուլմի ամրոցի շինարարությունը։ 1853 թվականին կառուցվել է Աուգսբուրգ գնացող երկաթուղի։ Չորս տարի անց ընդունվել է բնակավայրի զինանշանը։ Լիարժեք քաղաքի կարգավիճակ Նոյ Ուլմը ստացել է 1869 թվականին, Բավարիայի արքա Լյուդվիգ II-ի կողմից։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո լուծարվել է գունդը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ոչնչացվել են շինությունների 80 %-ը և Դանուբի վրայի բոլոր կամուրջները։

1945 թվականից Նոյ Ուլմում գոյություն է ունեցել ԽՍՀՄ-ի տարածքից տարհանված անձանց ճամբար։

1951 թվականին քաղաքում տեղադրվել է ամերիկական ռազմական բազա։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Բուա-Կոլոմ (ֆր.՝ Bois-Colombes), {{{2}}}Ֆրանսիա
* Մայնինգեն (գերմ.՝ Meiningen), Գերմանիա Գերմանիա
* Նյու Ուլմ (անգլ.՝ New Ulm), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
* Տրեսսինո (իտալերեն՝ Tressino), Իտալիա Իտալիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.Neu-Ulm.de

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Նոյ Ուլմ շրջանի քաղաքներ և համայնքներ |
| --- |
|  |
| Ալտենշթաթ • Բելենբերգ • Բուխ • Էլխինգեն • Հոլցհայմ • Իլերթիսեն • Իլերի Կելմյունց • Ներզինգեն • Նոյ Ուլմ • Օբերոթ • Օսթերբերգ • Ռոթի Պֆաֆենհոֆեն • Ռոգենբուրգ • Զենդեն • Ունտերոթ • Ֆյորինգեն • Վայսենհորն |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4041987-3 · LCCN: n83227690 · NKC: ge485884 · VIAF: 153648940 · WorldCat VIAF: 153648940 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վաղինակ Զաքարյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վաղինակ Համլետի Զաքարյան (Կայծակ Վաղո)** (դեկտեմբերի 31, 1967 - նոյեմբերի 21, 1990), Արցախյան ազատամարտի մասնակից, առաջին զոհված հայ հետախույզը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1967 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Երևանում։ Սովորել Երևանի №49 դպրոցում։ Ավարտել է №24 ուսումնարանը։ 1986-1988 թվականներին ծառայել է Դոնի Ռոստովում։

Սումգայիթի ջարդերից հետո՝ 1988 թվականից, անդամագրվել է Երկրապահ կամավորների հատուկ ջոկատին և մեկնել Ղարաբաղ։

Մարտական առաջին մկրտությունը ստացել է Երասխավանում, այնուհետև՝ Իջևան, Նոյեմբերյան, Շամշադին, Կոռնիձոր, Գորիս։ Հանձնարարություններն արագ կատարելու համար ընկերները նրան «Կայծակ Վաղո» մականունով էին կնքել։

Զոհվել է 1990 թվականի նոյեմբերի 21-ին Բերդաձորի Հինշեն գյուղում՝ վիրավորվելով հրազենային 72 գնդակից։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի կողմից պարգևատրվել է Արիության մեդալով

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԵՐԵՔ ՕՐԻՑ ՀԵՏ ԿԳԱՄ, ՄԱ՛Մ
* Վաղինակ Զաքարյան Համլետի
* Վաղինակ Զաքարյան առաջին զոհված հետախույզը
**Տիտանի հանքանյութեր**, տիտանի բնական միներալային առաջացումներ, որոնցից մետաղի կոռոզիան տնտեսապես շահավետ է։

Կարևոր միներալներն են՝ իլմենիտը (43,7–52,8% {\displaystyle TiO\_{2}}), ռուտիլը, անատազը և բրուկիտը (94,2–99,0%), լեյկոքսենը (56,3–96,4%), լոպարիտը (38,3–41,0%), տիտանիտը (33,7– 40,8%)։ Տիտանի հանքանյութերի հանքավայրերը լինում են՝ մագմատիկ, էքսոգեն և մետամորֆոգեն։ Մագմատիկ հանքավայրերը կապված են գերհիմքային, հիմքային, ալկալային ապարների հետ և պարունակում են 7– 32% {\displaystyle TiO\_{2}}։ Խոշոր մագմատիկ հանքավայրեր հայտնի են Ռուսաստանում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում։ Տիտանի հանքանյութերի էքսոգեն հանքավայրերի մեջ տարբերում են․ իլմենիտային և ռուտիլային՝ հողմահարման կեղևում (3–30% {\displaystyle TiO\_{2}}), իլմենիտի էլյուվիալ–դելյուվիալ և ալյուվիալ ցրոններ (0,5-25% {\displaystyle TiO\_{2}}), իլմենիտի, ռուտիլի առափնյա–ծովային ցրոններ (0,5–35% {\displaystyle TiO\_{2}})։ Տիտանի հանքանյութերի հիմնական արդունաբերական տիպն են։ Խոշոր ցրոններ կան Ռուսաստանում, Ավստրալիայում, Հնդկաստանում։ Տիտանի հանքանյութեր, բացի տիտանիցից, սովորաբար պարունակում են երկաթ, վանադիում, Zr, TR, սելեն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 14)։*  |
Հանդիսատեսը խանդավառությամբ դիմավորում է երաժիշտերին
**Խանդավառություն** (հուն․՝ ενθουσιασμός, ενθουσίασις, «ոգեշնչություն», «ցնծություն»), դրական գունավորված զգացմունք, ոգեշնչման վիճակ, ինչպես նաև, այդ տրամադրության ազդեցությամբ ցանկություն և ակտիվ գործողությունների կատարում՝ որոշակի նպատակների հասնելու համար։

Սկզբնապես, *խանդավառություն* բառով էին նշանակում մարդու այն վիճակը, որը ինչ-որ ազդեցության տակ էր գտնվում (օրինակ, Պիթիայի խանդավառություն և այլն)։ Ավելի ուշ՝ անտիկ ժամանակներից սկսած և գործնականորեն՝ մինչ նորագույն ժամանակներ՝ էսթետիկ կատեգորիա, որը բնորոշում է սուբյեկտի ազդեցությունը գեղեցիկին, վեհագույնին։ Այդպես, Սոկրատեսը բանաստեղծական ոգեշնչումը համարում էր խանդավառություն։

Ներկայումս խանդավառություն են անվանում նպատակաուղղվածությունը որոշակի նպատակներին հասնելու համար։ Խանդավառության բնորոշ հատկությունը արդյունքին հասնելու միջոցներն են, և արդեն դրա միջով՝ նպատակին հասնելու գործընթացը։

Բնորոշ իրավիճակներ
------------------

* Երբ մարդը գտնում է (կամ նրան հասանելի է դառնում) իր համար որևէ կարևոր նպատակին հասնելու ուղին։
* Երբ մարդը երկար կամ ծավալուն աշխատանքի վերջում ձգտում է այն արագորեն ավարտել՝ արդյունքների օգտագործման նպատակով։
* Երբ ուսուցման, մշակութային ստեղծագործությունների կամ կյանքի փորձի ազդեցությամբ մարդու մոտ փոխվում են կենսական հեռանկարները և առաջանում են նոր նպատակներ։

Խանդավառ մարդ
-------------

Չնայած խանդավառ (էնտուզիաստ) բառի ուղիղ անվանմանը՝ այդ եզրը գործածվում է միայն այն դեպքերում, երբ մարդու նպատակի (հիմնական) շահադրդումը ներքին է, ուղղված չէ ուղղակի շահույթի ստացմանը։ 
Խանդավառ մարդու բնորոշման վերաբերյալ առաջարկվող տարբերակներն են․

* Մարդ, որը սեփական նախաձեռնությամբ, ներքին համոզումների ուժով հասարակության համար ինչ-որ կարևոր գործ է անում՝ առանց ուղղակի օգուտ ստանալու։ Օրինակ, Վիքիպեդիայի հոդվածների խմբագրում, բնության պաշտպանության միությունների կազմակերպում և այլն։
* Մարդ, որը ունի քիչ տարածված հոբբի կամ հետաքրքրություն՝ կապված սպորտի, երաժշտության կամ ցանկացած այլ ակտիվ գործունեության (ոչ հանգստի) հետ։

Գրականություն
-------------

* Յամպոլսկի Մ. Էնտուզիազմ Archived 2009-03-21 at the Wayback Machine. // Յամպոլսկի Մ. Խորհրդանշականի ֆիզիոլոգիա։ Գիրք 1։ Լևիաթանի վերադարձը։ Մ․, էջ 412—426։

Արտաքին հղումներ
----------------

* David Hume, Of Superstition and Enthusiasm(անգլ.)
**Տիտանիտ**, (հնացած հոմանիշ *uֆեն*), միներալ։ Քիմիական կազմը՝ CaTiO[SiO4]: Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Առաջացնում է աղյուսաձև, սեպանման, սակավ՝ պրիզմայաձև, ասեղնաձև բյուրեղներ։ Գույնը՝ շագանակագույն, դեղին, սպիտակ, կանաչ։ Կարծրությունը՝ 5–6, խտությունը՝ 3300–3600 կգ/մ3։ Տիտանիտ մագմատիկ ապարների լայնորեն տարածված միներալ է։

Անունը գալիս է տիտան քիմիական տարրից, որը հանքանյութի մի մասն է։ Հոմանիշ *uֆեն* (հին հունարեն՝ σφήν - սեպ) - կապված բյուրեղի կառուցվածքի հետ։

Հատկություններ
--------------

Երկբեկում +0,105—0,135: Դիսպերսիա 0.051. Պլեոքրոիզմ՝ կանաչը - անգույնից կանաչ, դեղինը — ուժեղ, անգույնը — դեղին — վարդագույն-բեժ։ Լյումինեսցենցում չկա։ Բյուրեղները ծրարաձեւ են՝ սեպաձեւ խաչաձեւ կտրվածքով։ Ձևավորում է հատիկավոր, ասեղանման, շառավղային ճառագայթող ագրեգատներ։

Կազմ՝

* СаО — 28,6%
* ТiO2 — 40,8%
* SiO2 — 30,6%.

Հանքանյութի գտնվելու վայրեր
---------------------------

Հաճախ աճում է այլ օգտակար հանածոների վրա, նաև ապարի մեջ ձևավորում է նուրբ տարածում, հազվադեպ դեպքերում՝ պինդ զանգվածներ (սովորաբար ալկալային հրային ապարներում, ինչպես Կոլա թերակղզում)։

Ռուսաստանում տարածված է Ուրալում, Կոլա թերակղզու ապատիտի հանքավայրերում։ Միևնույն ժամանակ, Կոլայի թերակղզում՝ Խիբիններ լեռներում, կան պինդ տիտանիտային հանքաքարերի՝ այսպես կոչված, սֆենիտների մեծ հանքավայրեր, որոնք ունեն արդյունաբերական նշանակություն։ Այն առաջին անգամ նկարագրվել է Ռուսաստանում Գուստավ Ռոուզի կողմից 1842 թվականին։

Թանկարժեք տիտանիտի գտածոները հայտնի են Մեքսիկայում և Բրազիլիայում։ Դարչնագույն գույնի գեղեցիկ կոլեկցիոն նմուշներ կարելի է գտնել Ուրալում, դեղնա-կանաչավուն՝ Նորվեգիայում, անգույն և մուգ շագանակագույնը՝ Շվեյցարիայում, դեղին և կարմրավուն՝ Իտալիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  mineralienatlas
3. ↑  rruff — International Mineralogical Association, University of Arizona.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777640183 · NKC: ph126662 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 14)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զոլյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Միքայել Սուրենի Զոլյան** (հունիսի 19, 1980(1980-06-19), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավոր, «Իմ քայլը» դաշինք։ Քաղաքագետ, հասարակագետ, հրապարակախոս, պատմական գիտությունների թեկնածու, դասախոս։

Սուրեն Զոլյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1980 թվականի հունիսի 19-ին Երևանում։ 2000 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության բաժինը։ 2001 թվականին ստացել է մագիստրոսի աստիճան՝ ավարտելով Բուդապեշտի Կենտրոնական եվրոպական համալսարանի ազգայնականության ուսումնասիրությունների բաժինը։
2002 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության բաժնի մագիստրատուրան։ 2005 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ասպիրանտուրան՝ պատմության բաժինը։ Պատմական գիտությունների թեկնածու է։ 2002 թվականից դասավանդել է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանում, 2009 թվականին ստացել է դոցենտի գիտական կոչում։ 2002-2004 թվականներին դասախոսել է Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանի միջազգային հարաբերությունների և քաղաքագիտության ֆակուլտետում։ 2007-2010 թվականներին եղել է Բրյուսովի անվան համալսարանի քաղաքացիական հասարակության և ժողովրդավարության հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն։ 2015-2017 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտում՝ որպես ավագ գիտաշխատող։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի համամասնական ցուցակով։
Որպես քաղաքական վերլուծաբան՝ հեղինակ է հայաստանյան և միջազգային գիտական ամսագրերում և մամուլում տպագրված բազմաթիվ վերլուծությունների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Միքայել Սուրենի Զոլյան»։ *ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայք*
**Էմանսիպացիա** (լատ.՝ emancipatio), տարբեր տեսակի հակումներից հրաժարվելը, սահմանափակումների դադարեցում, համապատասխան իրավունքների և պարտականությունների ձեռք բերում։

Բառը առաջացել է լատիներեն emancipare բայից, որը նշանակում է երեխային ազատել հայրական իշխանությունից, իսկ ավելի լայն իմաստով՝ հրաժարվել որևէ լիազորություններից կամ սեփականություններից, դրանք փոխանցվում են այլ անձի։ Նման գործողությունը, եղել է իրավական ակտ, որը արձանագրվել էր դեռևս Տասներկու աղյուսակներում և կոչվում էր emancipatio:

Ավելի ուշ էմանսիպացիայի մասին օրենք կար ոչ միայն հռոմեական իրավունքում, այլ նաև՝ գերմանականում։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին **երեխաների էմանսիպացիա** հասկացությունը սկսեցին հասկանալ, որպես աղքատ երեխաների (ինչպես նաև մեծահասակների) ազատագրում՝ իրենց աշխատուժի շահագործումից։

Անչափահասների էմանսիպացիա
-------------------------

Անչափահասների էմանսիպացիան, մինչև տասնվեց տարեկան երեխաներին դատարանի որոշամբ գործունակ համարելն է։

Ռուսաստանի քաղաքացիություն ունեցող անչափահասների իրավունքների օրենսգրքում ասվում է, որ տասնվեց տարեկանը լրացած երեխան կարող է համարվել գործունակ, եթե նա աշխատում է աշխատանքային համաձայնագրով՝ ծնողների կամ խնամակալի համաձայնությամբ։

Կանանց էմանսիպացիա
------------------

Ցույց Սանկտ Պետերբուրգում՝ կանանց, որպես իշխանության մարմին ընտրելու պահանջով, 1917 թվականի փետրվար
Կանանց էմանսիպացիան իրենից ներկայացնում է կանանց հավասար իրավունքների հավասարությունը սոցիալական, աշխատանքային և կենցաղային կյանքում։ Հավասարությունը պահանջում է կանանց կրթություն ստանալու, ընտրելու և որպես կառավարության մարմին ընտրվելու, աշխատելու և հավասարաչափ աշխատավարձ ստանալու իրավունքները։

Տե՛ս նաև՝ Կանանց ընտրական իրավունք

Տղամարդկանց էմանսիպացիա
-----------------------

Տղամարդկանց էմանսիպացիան իրենից ներկայացնում է վերջնական ազատումը ընդհանուր տուրքերից և հավասարությունը կանանց և տղամարդկանց միջև։

Հոմոսեքսուալների էմանսիպացիա
----------------------------

ԼԳԲՏ շարժումը իրենից ներկայացնում է գոմո- ու բիսեքսուալության դեկրիմինալիզացիան և դեպատոլոգիազացիան, ինչպես նաև ընտանեկան իրավունքների և հասարակությունում խտրականությունից պաշտպանման իրավունքների ստացումը։

Հրեաների էմանսիպացիա
--------------------

Հրեաների էմանսիպացիան իրեից ներկայացնում է կրոնական միավորի իրավունքների սահմանափակումներից ազատագրման գործընթացը։

Ստրուկների էմանսիպացիա
----------------------

Ստրուկների էմանսիպացիան պահանջում է իրենց ազատ մարդ հռչակել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Гражданский кодекс РФ, Часть I, ст. 27

Գրականություն
-------------

* Нечаев В. М. (1890–1907)։ «Эмансипация»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ
* «Эмансипация женщин»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Karl Marx as a Philosopher of Human Emancipation
* *Майнхоф У.* Ложное сознание / Ульрика Майнхоф // Скепсис : научно-просветительский журнал.
* *Холл А.* Женщины-нацистки в стане Гитлера / Аллен Холл // Daily Mail. — 12.02.2009.
**Գիդոն Կրեմեր** (լատվիերեն՝ Gidons Krēmers, անգլերեն՝ Gidon Kremer, փետրվարի 27, 1947(1947-02-27), Ռիգա, Լատվիական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լատվիացի ջութակահար։

Կենսագրություն
--------------

Կրեմերը ծնվել է Ռիգայում։ Նրա հայրը հրեա էր, իսկ մայրը ուներ լատվիական և շվեդական ծագում։ Իր առաջին երաժշտական դասերը նա առել է իր հորից և պապից, որոնք իրենց հերթին պրոֆեսիոնալ ջութակահարներ էին։ Նա սկզբում սովորել է Ռիգայում, այնուհետև տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ որ սովորել է Մոսկվայի Կոնսերվատորիայում՝ Դավիդ Օյստրախի դասարանում։ Թագուհի Եղիզաբեթի Երաժշտական Մրցութում և Մոսկվայում անցկացվող Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթում նա գրավել է առաջին մրցանակները։ Մոնրեալի ջութակահարների մրցույթում նա գրավել է երկրորդ մրցանակը, իսկ Նիկոլո Պագանինիի անվան ջութակահարների մրցույթում կրկին առաջին մրցանակը։
Այս մրցույթներում գրաված մրցանակները նրան հնարավորություն են տալիս սեփական կարիերա սկսկելու։ Նա ելույթ է ունեցել բազմաթիվ նվագախմբերի և դիրիժորների հետ։

Նա տալիս է վարպետության դասեր և մասնակցում է տարբեր երաժշտական փառատոների՝ Ֆերբիե (Շվեյցարիա), Զալցբուրգի փառատոն, Մյունխենի փառատոն և այլն։

Նա հանդես է գալիս բազմաթիվ երաժիշտների հետ նաև կամերային երաժշտության ասպարեզում՝ Մարթա Արգերիխ, Միշա Մայսկի, Յո-Յո Մա, Յուրի Բաշմետ, Քիմ Քաշքաշյան, Կլեմենս Հագեն և այլք։

Կրեմերը կատարարում է տարբեր ժամանակաշրջանների և տարբեր ժանրերի երաժշտություններ՝ Վիվալդիից մինչև ժամանակակից կոմպոզիտորներ։

1983 թվականին գերմանացի կոմպոզիտոր Ռոբերտ Շումանի մասին նկարահանված ֆիլմում Գիդոն Կրեմերը կատարել է ջութակահար Նիկոլո Պագանինիի դերը և նվագել է ֆիլմում հնչող երաժշտական մասերը։
Այժմ նա բնակվում է Գերմանիայում։
Կրեմերը կատարել է բազմաթիվ ձայնագրություններ։

Գործիքները
----------

Այսօր Գիդոն Կրեմերը ունի հիմնական երեք գործիք՝ 1641 թվականի Նիկոլո Ամատի, 1730 թվականի Գվարներիուս դել Ջեզու և 1734 թվականի Ստրադիվարիուսի "Բարոն Ֆեիլիշ" անունով ջութակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Babelio (ֆր.) — 2007.
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Last.fm · Spotify · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1099047 · BNF: 13896161r · CiNii: DA04026775 · CONOR: 17788259 · GND: 118566563 · GTAA: 121700 · ICCU: MILV153781 · ISNI: 0000 0001 1079 1414 · LCCN: n81067981 · NDL: 00514391 · NKC: js20020122072 · NLP: A16642466 · NTA: 06964604X · NUKAT: n2004093234 · LIBRIS: 225589 · SUDOC: 050832247 · VIAF: 98522655 · WorldCat VIAF: 98522655 |

 |

 |
**Տուզլովյան լանջեր** (ռուս.՝ Тузловские склоны), տարածաշրջանային նշանակության բնության համալիր հուշարձան։ Գտնվում է Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանում։ Տուզլովյան լանջերը բնության հուշարձանի կարգավիճակ ստացել է Ռոստովի մարզի կառավարության 15.05.2014 թվականի թիվ 349 որոշմամբ։

Նկարագրություն
--------------

 Փետրախոտ գեղեցկագույն
 Ճահճային մրրկաբազե
 Փասիան սովորական
Տուզլովյան լանջերը հեղեղատների հատակին և լանջերին աճող լայնատերև անտառների (բայրաքային անտառներ) հատվածներ են։ Նրանք բազմազանություն են հաղորդում տափաստանային լանդշաֆտին և լրացնում նրա բուսական աշխարհը։ Տուզլով գետի ափի լանջերն առանձնանում են բուսական և կենդանական աշխարհի հարստությամբ, անտառային շատ հազվագյուտ բուսատեսակների (անտառային հողմածաղիկ և այլն) և կենդանիների առկայությամբ։ Այստեղ աճում է մոտ 375 բուսատեսակ, որոնցից 12-ը գրանցված են Ռոստովի մարզի Կարմիր գրքում։

Տուզլովյան լանջերը տարածաշրջանային նշանակության բնության հուշարձան է։ Այն գտնվում է Մերձազովյան ափամերձ հարթավայրի տարածքում, Դոնեցի բլրաշարի հարավարևելյան մասի ստորոտում։ Տուզլովյան լանջերը բաղկացած է երկու հատվածից` մեկը գտնվում է Տուզլով գետի աջ ափին, Կարպո-Նիկոլաևկա գյուղից դեպի հարավ-արևմուտք, իսկ մյուսը գտնվում է Ստոյանով խուտորից դեպի հյուսիս-արևելք, Տուզլով գետի ձախ ափին։

Ընդհանուր առմամբ Տուզլով գետի հովտում գրանցված է 375 բարձրագույն բուսատեսակ, որոնցից 251-ն աճում է լանջերին` տափաստանային համայնքներում։ Գետի հովտում հայտնաբերվել են 12 տեսակի հազվագյուտ բուսատեսակներ, որոնք պահանջում են պահպանություն։ Բոլորն էլ ընդգրկված են Ռոստովի մարզի պահպանվող բույսերի ցանկում։ Այդ բույսերն են ծովոսպ լողացող, խնկեղեգ ճահճային, Շրենկի և Բիբերշտայնի վարդակակաչներ, այծախոտ դեղագործական, հակինթ տափաստանային և այլն, մորկեղ տափաստանային սունկ (1984 թվականին գրանցվել է ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում)։

Բնության հուշարձանի տարածքում հանդիպում են.ճարպիկ մողես, լորտուներ՝ սովորական և ջրային, փոքր վիշապօձ, փասիան, վայրի բադ, սովորական հողմավար, ճահճային մկնաճուռակ, ոսկեգույն մեղվակեր և մերձափնյա ծիծեռնակ, պիրոլ, ճոճահավ, կաչաղակ, սերմնագռավ, մոխրագույն ագռավ, շիկահավ, սովորական սոխակ, արտույտներ դաշտային, տափաստանային և փուփուլավոր։ Այստեղ հանդիպում են. աղվես, քարակզաքիս, տափաստանային ժանտաքիս, աքիս, գորշ նապաստակ։ Լայնորեն ներկայացված են անողնաշարավոր կենդանիների տեսակները, որոնց թվում կան Կարմիր գրքերում ընդգրկված հազվադեպ հանդիպողներ։

Տուզլովյան լանջեր բնության հուշարձանն ունի բնապահպանական և գիտական նշանակություն։

Գրականություն
-------------

* «О памятниках природы Ростовской области». Постановление Администрации Ростовской области от 19 октября 2006 года № 418.
* Миноранский В. А. Демина О. Н. Особо охраняемые природные территории Ростовской области. Ростов-на-Дону, 2002.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Тузловские склоны
* Тузловские склоны Archived 2019-04-25 at the Wayback Machine.
* Тузловские склоны