recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հունգարական հեղափոխություն**, Ավստրիական կայսրությունից անկախության և ժողովրդավարական հասարակարգի հաստատության համար մղվող պայքար Հունգարիայում։ 1848 թվականի եվրոպական հեղափոխական ալիքի մաս է կազմում։ Սկսվել է 1848-ի մարտի 15-ին, Պեշտի ժողովրդական ապստամբությամբ։ Ապստամբությունը գլխավորում էին Շ.Պետեֆին և Պ. Վաշվարին։

Ապստամբության ընթացքում ընդունվեց ժողովրդավարական ռեֆորմների ծրագիր («Տասներկու կետեր»), իշխանությունն անցավ ժողովրդավարական ուժերից կազմված Հասարակության փրկության կոմիտեին, ստեղծվեցին Ազգային գվարդիայի ջոկատներ։ Մարտի 17-ին Ֆերդինանդ I կայսրը ստիպված նշանակեց «Անկախ հունգարական կառավարություն», որի մեջ մտավ նաև (դեմոկրատների կողմից) է. Կոշուտը (ֆինանսների նախարար)։ Պետական ժողովն անցկացրեց ռեֆորմներ (ճորտատիրական իրավունքի, կոռի և տասանորդի, կալվածատիրական դատարանի և այլնի վերացում), մտցրեց ընդհանուր հարկադրում, հռչակեց Հունգարիայի անկախությունը ֆինանսական և ռազմական հարցերում, սակայն ոչ անջատ Հաբսբուրգների կայսրությունից։

Լինելով Հունգարիայի նոր շրջանի պատմության ամենանշանավոր իրադարձություններից մեկը, հանդիսանում է հունգարական ազգային ինքնության հիմնական տարր։ Նրա արդյունավետությունը ցույց է տրվում այն փաստով, որ միայն ցարական Ռուսաստանի աննախադեպ, խոշոր բանակով միջամտությունը կարող էր այն կանգնեցնել։

1848-1849 թվականների ազատագրական պայքարը նաև հայ սփյուռքի պատմության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում։ Պատերազմին մասնակցել են մեծ թվով հունգարահայ սպաներ։ Հեղափոխության ավարտին սպանված տասներեք արադյան նահատակներից երկուսը, Էռնո Քիշը և Վիլմոշ Լազարը հայ էին։ Նրա ամենանշանավոր գործիչը դարձավ Լայոշ Կոշութը, որին հաջողվեց ստեղծել ուժեղ բանակ, պարտության մատնել ավստրիացիներին և դուրս քշել երկրից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 666)։*  |
**Աբդուլ Գանի Ահմադ** (մալայերեն՝ Abdul Ghani Ahmad, հոկտեմբերի 28, 1945(1945-10-28)), մալազիացի ինքնուս նկարիչ-ջրանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Աբդուլ Գանի Ահմադը ծնվել է 1945 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կուալա Մուդայում, գյուղացիական աղքատ ընտանիքում և եղել է 13 երեխաներից ավագը։ Ավարտել է Կուալա-Կետիլի (Քեդախ) տարրական դպրոցը։ 1965-1986 թվականներին ծառայել է Մալայզիայի զինված ուժերի հատուկ նշանակության զորքերում։ Ծառայությունն ավարտել է որպես պաշտպանության նախարարության գրաֆիկ կապրալ կոչումով։ Ծառայության մեջ լինելով պաշտպանության նախարարությունում՝ ավարտել է Ազգային պատկերասրահին առընթեր դասընթացները։ 1987 թվականին ձեռք է բերել ստուդիա Կուալա Լումպուրի արվեստի շուկայում, որտեղ կատարել է հաճախորդների պատվերները։ 2012 թվականին սկսել է աշխատել տնային ստուդիայում։

Ջրանկարիչների Ասիական կոնֆեդերացիայի, Մալայզիայի ջրանկարիչների կազմակերպության, Մալայզիայի նկարիչների միության անդամ է։

Ստեղծագործություն
-----------------

Աշխատում է ջրաներկով և ակրիլային ներկով բնանկարի, գյուղական բնանկարչության, ինչպես նաև անառարկա արվեստի ժանրերում։ Աշխատանքներն աչքի են ընկնում լուսանկարչական ճշգրտությամբ և դետալների մանրամասն պատկերմամբ։ Նրա ամենահայտնի նկարներից են՝ «Կուսական բնություն» (1983), «Ճանապարհորդություն» (2005-2011), «Մալայզիայի ֆլորան» (2008)։ 1978 թվականից մասնակցել է ավելի քան 60 ցուցահանդեսների Մալայզիայում, Հոնկոնգում, Չինաստանում, Թաիլանդում, Սինգապուրում։ Առաջին անհատական ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1991 թվականին։ Թողարկել է բացիկների շարք Մալայզիայում բնապատկերներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alam Arts : Abdul Ghani Ahmad
2. ↑  Siti Sainon Ismail. Abd. Ghani Ahmad dengan Perjalanannya. Kuala Lumpur, 1991 (ցուցահանդեսի կատալոգ)
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Pelukis Abdul Ghani Ahmad, Youtube
**Աղվամազ**, ընտանի և վայրի թռչունների խիստ կարճացած կոթունով, երկար, փափուկ և իրար չմիահյուսված թելերով փետուրների տարատեսակ կամ ոչխարների, այծերի, ուղտերի, ճագարների և մորթատու գազանների մազածածկույթի ատորին մասի առավել բարակ, երբեմն ալիքաձև ոլորված մազեր։

Նկարագրություն
--------------

Աղվամազը գտնվում է սահմանային փետուրների տակ։ Ոչխարի աղվամազի բարակությունը 15-25 մկմ է, մանելիս ստանում են բարակ և ամուր մանվածք, որից էլ պատրաստում են բրդյա գործվածքներ։ Նրբագեղ ոչխարների, այծերի և ճագարների աղվամազատու ցեղերի բրդածածկը կազմված է աղվամազից։ Արժեքավոր աղվամազի բարակությունը 14-19 մկմ է, իսկ գզվածքը՝ տարեկան 260-300 գ։ Ուղտի աղվամազի բարակությունը 16-20 մկմ, իսկ ճագարինը՝ 15-20 մկմ։

Կիրառություն
------------

Սագից տարեկան ստանում են միջինը 45 գ աղվամազ, բադից՝ 25գ, իսկ հավից՝ 15գ։ Օգտագործում են բարձեր, փետրաներքնակներ, վերմակներ և ննջապարկեր պատրաստելու համար։ Արժեքավոր հատկություններ ունի ջրլող թռչունների, հատկապես այդերուկի սպիտակ աղվամազը։ Աղվամազ ստանում են կենդանիներին տարեկան 1-2 անգամ խուզելով, սանրելով և փետրաթափության և մազափոխության շրջանում փետրահանումով։ Այծերի անգորյան, օրենբուրգյան և բաշկիրյան աղվամազատու ցեղերից ստանում են արժեքավոր աղվամազ։ Այծի սպիտակ աղվամազից գործում են ցանցկեն գլխաշորեր, իսկ օրենբուրգյան այծի աղվամազից՝ հոծ գլխաշորեր։ Ուղտի աղվամազից ստանում են փափուկ բուրդ, որից գործում են սվիտերներ և ձեռնոցներ։ Ճագարի աղվամազից, որը ստանում են աղվամազատու ցեղերից 2-2,5 ամսականում սանրելով կամ պոկելով, պատրաստում են գործվածքեղեն։ Խուզելուց կամ մազահանելուց հետո աղվամազը լվանում են, չորացնում, տեսակավորում, փաթեթավորում և ուղարկում արդյունաբերական ձեռնարկություններ։ Մթերավորումը, մշակումը և բեռնումն իրականացվում է անասնաբուժասանիտարական հսկողությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հ. Այվազյան, Գյուղատնտեսական հանրագիտարան, Ե. «Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարություն, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա», 2015, էջ 95 — 1242 էջ, ISBN 9785897000418։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անանուխ (այլ կիրառումներ)

|  |
| --- |
| **Անանուխ** |
| ԱնանուխԱնանուխ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խուլեղինջազգիներ (Lamiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կատվադաղձայիններ (Nepetoideae) |
| **Տրիբա** | *Mentheae* |
| **Ենթատրիբա** | *Menthinae* |
| **Ցեղ** | Դաղձ *(Mentha)* |
| **Տեսակ** | **Անանուխ** *(M. ×piperita)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Mentha ×piperita***L. 1753 |

**Անանուխ**, շրթնազգիների ընտանիքին պատկանող կոճղարմատավոր, բազմամյա խոտաբույս։ Մշակովի անանուխը (լատիներեն անվանումը՝ Mentha Piperita L.) ունի հակադիր, սուր ատամնավոր եզրերով, ձվաձև կամ նշտարաձև տերեևներ, կարմրավուն մանր ձողիկներ։ Բույսի ցեղի «Մենթա» անվանումը ծագել է հին հունական դիցաբանության հավերժահարս Մինթայի անունից։

Հայկական տարանուններն են անանեխ, անուխ, դաղձ, նանա, պիտնա, պուտինա, քարանուխ, քարընշուշ։

Բաղադրություն
-------------

Բույսի վերգետնյա մասը պարունակում է եթերայուղ, որի քանակը ծաղիկներում կազմում է 4 - 6, տերևներում՝ 2.4 - 2.75, իսկ ցողուններում՝ մինչև 0.3 տոկոս։ Այն ստացվում է ջրային գոլորշիների միջոցով թրմման եղանակով։ Նրա հիմնական մասը (41 - 65%) երկրորդային սպիրտ մենթոլ է։ Բույսում կան նաև մենթոն, պինեն, լիմոնեն, դիպենտեն, ցինեոլ և այլ արժեքավոր նյութեր։

Օգտագործում
-----------

Բուժման նպատակով օգտագործում են բույսի տերևները։ Բժշկության մեջ կիրառվում է ոչ միայն բուսահումքի, այլև նրանից ստացվող եթերայուղի ձևով։ Անանուխը անհիշելի ժամանակներից հայտնի է եղել մարդկությանը։ Միջնադարում գտնում էին, որ անանուխի հոտն ակտիվացնում է ուղեղի աշխատանքը։ Ավիցեննան դեղաբույսը լայնորեն օգտագործել է գլխացավերի, մելանխոլիայի, տեսողության թուլության, ականջների խշշոցի, քթային արյունահոսության, վատ հոտի, խոցերի, բերանի լորձաթաղանթի բորբոքումների, ատամնացավի, ատամի փտախտի, անգինայի, շնչարգելության, ասթմայի, հազի, ստամոքսի բորբոքումների դեպքերում։

Մխիթար Հերացին բույսն օգտագործել է որպես ցավազրկող և թարմացնող միջոց, նողկանքի, փսխման և լուծերի դեպքերում։

2-4 կաթիլ անանուխի յուղը մի կտոր շաքարի վրա օգնում է անցկացնել փորացավը։

Անանուխը նաև օգտագործվում է սննդի մեջ։ Այն ավելացնում են կարկանդակներին, աղցաններին, պանրին, բանջարեղենով և մսով ճաշերին։ Նրանով համեմում են թեյը, լիկյորը, հրուշակեղենը, օգտագործում են նաև կոսմետիկայում։

Ծանուցումներ
------------

1. ↑  Գ. Ա. Պետրոսյան, «Մրգերի և բանջարեղենների օգտակարությունը», 1978, «Հայաստան» հրատարակչություն


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4174012-9 · LCCN: sh85099669 · NKC: ph991561 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դինամո ՖԱ (այլ կիրառումներ)

**«Դինամո»** (էստ․՝ Tallinna Jalgpalliklubi Dünamo), էստոնական ֆուտբոլային ակումբ է։ Ակումբը հիմնադրվել է 1940 թ.։ Խորհրդային տարիներին ակումբը էստոնական ֆուտբոլի առաջատարներից մեկն էր. 10 անգամ կարողացել է հաղթել Էստոնիայի ԽՍՀ-ի առաջնություններում, 7 անգամ նվաճել Էստոնիայի ԽՍՀ-ի գավաթը։ Ակումբը 3 անգամ 1992-1994 թթ. մասնակցել է Էստոնիայի Բարձրագույն լիգայի առաջնությանը, բայց հետո ակումբում սկսվեցին խնդիրներ և աստիճանաբար նահանջեց Էստոնիայի երրորդ լիգա։ 2005 թ. ակումբը կրկին հանդես եկավ Բարձրագույն լիգայում, բայց զբաղեցրեց վերջին հորիզոնականը, իսկ խփած և բացթողած գնդակների արդյունքը -129 էր։ Դրանից հետո ակումբը կրկին սկսեց իր նահանջը։

Նվաճումներ
----------

• Էստոնիայի ԽՍՀ-ի չեմպիոն - 1945, 1947, 1949, 1950, 1953, 1954, 1978, 1980, 1981, 1983

• Էստոնիայի ԽՍՀ-ի գավաթակիր - 1946, 1947, 1949, 1953, 1972, 1979, 1983

Ակումբն Էստոնիայի առաջնություններում
------------------------------------

| Թվական | Լիգա | Տեղ | Միավորներ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1992 | Մեյստրիլիգա | 5 | 5 |
| 1992/93 | Մեյստրիլիգա | 9 | 13 |
| 1993/94 | Մեյստրիլիգա | 9 | 12 |
| 1994/95 | Էսիլիգա | 4 | 15 |
| 1995/96 | Էսիլիգա | 5 | 8 |
| 1996/97 | Էսիլիգա | 1 | 29 |
| 1997/98 | Էսիլիգա | 5 | 16 |
| 1998 | Երկրորդ լիգա | 3 | 21 |
| 1999 | Երկրորդ լիգա | 1 | 41 |
| 2000 | Էսիլիգա | 5 | 35 |
| 2001 | Երկրորդ լիգա | 5 | 17 |
| 2002 | Երրորդ լիգա | 1 | 47 |
| 2003 | Երկրորդ լիգա | 1 | 67 |
| 2004 | Էսիլիգա | 4 | 38 |
| 2005 | Մեյստրիլիգա | 10 | 12 |
| 2006 | Էսիլիգա | 9 | 29 |
| 2007 | Երկրորդ լիգա | 11 | 27 |
| 2008 | Երկրորդ լիգա | 9 | 33 |
| 2009 | Երկրորդ լիգա | 2 | 55 |
| 2010 | Երկրորդ լիգա | 6 | 32 |
| 2011 | Երկրորդ լիգա | 8 | 36 |
| 2012 | Երկրորդ լիգա | 6 | 41 |

Հայտնի ֆուտբոլիստներ
--------------------

• Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Արսեն Նայդյոնով

• Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Վալերի Օվչիննիկով

• Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Գեորգի Ռյաբով

• Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ալեքսանդր Սկորոխով

• Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Անտոնին Սոչնև

Հայտնի մարզիչներ
----------------

• Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Գենադի Բոնդարենկո

• Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ալբերտ Վոլրատ

Հղումներ
--------

• Ակումբը foot.dk կայքում Archived 2016-08-28 at the Wayback Machine.

• Ակումբը int.soccerway.com կայքում

• Ակումբը www.weltfussballarchiv.com կայքում Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
**«Ամառը Բադենում»** (ռուս.՝ Лето в Бадене), Լեոնիդ Ցիպկինի վավերագրական վեպը, որում միահյուսված են Ֆյոդոր Դոստոևսկու և նրա կնոջ՝ Աննա Դոստոևսկայայի 1867 թվականին Մոսկվայից Գերմանիա կատարած ճանապարհորդության պատմությունը հեղինակի մտորումների հետ։ Պատումի յուրահատուկ ոճը ազդեցություն ունեցավ գիտակցության հոսքի մոդեռնիստական տեխնիկայի վրա։ Վեպը բաղկացած է 11 պարբերությունից և օգտագործված է 35 վերջակետ։

Վեպը գրվել է 1977-1981 թվականներին։

Հայերեն հրատարակություններ
--------------------------

### Առաջին հրատարակություն

Վեպը հայերեն առաջին անգամ հրատարակվել է 2015 թվականին Վարդան Ֆերեշեթյանի թարգմանությամբ, «Ակտուալ արվեստ» հրատարակչության FERESH մատենաշարով։ 204 էջ։

### Երկրորդ հրատարակություն

Վեպը հայերեն երկրորդ անգան հրատարակվել է 2016 թվականին Լեռնիկ Դալլաքյանի թարգմանությամբ, «Անտարես» հրատարակչության «Օտար գիր» մատենաշարով։ 208 էջ։

#### Երկրորդ հրատարակության հանձնարարականը

Լեոնիդ Ցիպկինի «Ամառը Բադենում» փաստավավերագրական վեպը համարվում է «վերջին հիսնամյակում տպագրված ամենահանճարեղ անհայտ ստեղծագործությունը»։ Այն պատմում է Ֆյոդոր Դոստոևսկու ճանապարհորդությունը դեպի Գերմանիա կնոջ՝ Աննայի հետ՝ միահյուսված հեղինակի դատողություններով ու մեկնաբանություններով, ով նույն ճանապարհն անցնում է գրեթե հարյուր տարի անց։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հատված վեպից Գրանիշում
* Դոստոեւսկու թուլությունները և «Ամառը Բադենում» (վեպի մասին զրույց Զավեն Բոյաջյանի հետ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Михаил Эдельштейн Леонид Цыпкин. Лето в Бадене
3. ↑  Լեոնիդ Ցեպկին, Ամառը Բադենում, Ե. Անտարես, 2016, էջ 2։
**Հեքիաթ Մոծակ Մոծակյանի մասին** (ռուս.՝ Сказка про Комара Комаровича), խորհրդային կարճամետրաժ մուլտֆիլմ, որը ստեղծել է 1981 թվականին, ռեժիսոր Վալերի Ֆոմինի կողմից, ըստ Դմիտրի Մամին-Սիբիրյակի համանուն հեքիաթի մոտիվների, որը պատմում է այն մասին, թե ինչպես են մոծակները պայքարել արջի դեմ։

Սյուժե
------

Մոծակների երամաշարը թռչում է դեպի ճահիճ` ջութակ նվագելու, բայց ճահիճում ապրող դոդոշը բռնում է մի մոծակ-աղջնակի, իսկ նվագախմբի դիրիժոր Մոծակ Մոծակյանը փրկում է նրան։

Այդ ժամանակ դոդոշն օգնության է կանչում շեփոր նվագող արջին և ասում է նրան, որ մոծակները ցանկանում է փչացնել իր կաշին։ Արջն սկսում է սարսափելի բարձր նվագել շեփորով, որպեսզի դուրս քշի մոծակներին, չնայած Մոծակ Մոծակյանն ամաչկոտ չէր, և ինքն է սկսում դուրս քշել արջին ճահիճից։

Արջն սկսում է կռվել մոծակների հետ, իսկ դոդոշը փորձում է նրանց ավելի ու ավելի կռվեցնել։ Արդյունքում արջը և մոծակները ընկերանում են և սկսում են միասին նվագել երաժշտական գործիքներով, իսկ դոդոշը սուզվում է իր ճահիճը։

Նկարահանման խումբ
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Վալերի Ֆոմին |
| Սցենարիստ | Լեոնարդ Տոլստոյ |
| Նկարիչ մուլտիպլիկատոր | Վալերի Ֆոմին |
| Նկարիչներ | Գալինա Վասիլևա, Ի. Կասատկինա, Լ. Ռոմանովա, Իրինա Կլիմովա, Մ. Ռասկովալովա, Իզոլդա Սոլոդովա |
| Օպերատոր | Նիկոլայ Գրիբկով |
| Կոմպոզիտոր | Վլադիսլավ Կազենին |
| Հնչունային օպերատորներ | Բորիս Ֆիլչիկով, Վալերի Սուսլով |
| Խմբագիր | Ի. Բոգուսլավսկի |
| Ֆիլմի հեղինակ | Ֆ. Անտոնով |
| Դերերը հնչյունավորել են | Յուրի Վոլինցև` Արջ, Բորիս Ռունգե` Մոծակ, Զինաիդա Նարիշկինա` Դոդոշ, Մարիա Վինոգրադովա` Մեղու |

Վերաթողարկում տեսաերիզով
------------------------

2007 թվականին մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Վերայի և Անֆիսայի մասին» մուլտֆիլմերի հավաքածուում («Վերայի և Անֆիսայի մասին», «Վերան և Անֆիսան մարում են հրդեհը», «Վերան և Անֆիսան դասի ժամին», «Բուրյոնուշկա», «Հեքիաթ Մոծակ Մոծակյանի մասին», «Սինյուշկայի ջրհորը», «Խոտե թակարդ», «Փոքրիկ պինգվինը», «Շնաձկան հրամանով»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  DVD «Про Веру и Анфису»

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Հեքիաթ Մոծակ Մոծակյանի» մասին մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Энциклопедия отечественного кино
* «Հեքիաթ Մոծակ Մոծակյանի» մասին youtube-ում
* Каталог ТПО «Союзтелефильм»
* «Հեքիաթ Մոծակ Մոծակյանի» մասին»
* Энциклопедия отечественной мультипликации (авт. Сергей Капков, «Алгоритм», 2006)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Ադանայի եկեղեցական ժողով**, Հայ առաքելական եկեղեցու ժողով, գումարվել է 1316 թ. հուլիսի 18-ին (ըստ Մաղաքիա Օրմանյանի` հուլիսի 10-ին), Կիլիկյան Հայաստանի Ադանա քաղաքում, Հայոց կաթողիկոս Կոստանդին Գ Կեսարացու և Հայոց թագավոր Օշին Ա-ի պահանջով։ Քննարկվել է Հայ եկեղեցին Կաթոլիկ եկեղեցուն միացնելու հարցը։ Միացման և լատինադավանության տարածման որոշում ընդունվել էր 1307 թվականի Սսի ժողովում, բայց, ուժեղ դիմադրության հանդիպելով, չէր կենսագործվել։

1316 թվականին Ավինյոնի Հովհաննես XXII պապն Օշին Ա-ից պահանջել է կատարել այդ որոշումը։ Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքական կացությունը, որ վատթարացել էր մամլուքների, թուրքմեն-կարամանների և թաթար-մոնղոլների մշտական հարձակումների, ինչպես նաև ներքին եկեղեցադավանաբանական պառակտումների պատճառով, նրա գահակալներին հարկադրել է տեղի տալ արտաքին միջամտություններին, քաղաքական նեցուկ որոնել Արևմուտքում։ Օշին Ա-ն և Կոստանդին Գ Կեսարացին, պապի միջնորդությամբ եվրոպական պետություններից աջակցություն ակնկալելով, գումարել են Ադանայի եկեղեցական ժողովը, որին մասնակցել են 18 եպիսկոպոս, 7 վարդապետ և 10 իշխան` մեծ մասամբ Կիլիկյան Հայաստանի ներքին թեմերից։ Նրանք հաստատել են Հայ եկեղեցին Կաթոլիկ եկեղեցուն ենթարկելու որոշումը, որը վճռականորեն մերժել են արևելյան վարդապետները և ժողովուրդը։

Ադանայի եկեղեցական ժողովի որոշումներն ու դրանց գործադրման փորձերը, հանդիպելով համառ դիմադրության հատկապես Հայաստանում, մնացել են անկատար։ Արքունիքը փորձել է ճնշել հոգևորականության և ժողովրդի ընդվզումները, ինչը միայն խորացրել է պառակտումները և թուլացրել երկրի դիմադրողականությունը թշնամի իսլամադավան պետությունների հանդեպ։

Գրականություն
-------------

* Միքայել Չամչյանց, Պատմութիւն Հայոց, հ. 3, Վենետիկ, 1786։
* Մաղաքիա Օրմանյան, Ազգապատում, հ. 2, Կ.Պոլիս, 1914։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 67)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**Ամբասադոր** (անգլ.՝ The Ambassador Theatre, հայերեն՝ ներկայացուցիչ, դեսպան), բրոդվեյան թատրոն, գտնվում է Մանհեթենի 49-րդ փողոցի արևելյան հատվածում, Բրոդվեյի և Ութերորդ պողոտայի միջև, Նյու Յորքի թատերական Մանհեթեն թաղամասում (ԱՄՆ)։

Պատմություն
-----------

Թատրոնի շենքը կառուցվել է ըստ ճարտարապետ Հերբերտ Կրապի նախագծի` The Shubert Organization-ի թատերական ընկերության համար։ Ամբասադոր թատրոնն իր դռները բացել է 1921 թվականի փետրվարի 11-ին, «The Rose Girl» մյուզիքլի առաջնախաղով։ 1935 թվականին ընկերությունը վաճառել է թատրոնը որպես կինոթատրոն և հեռուստաստուդիա NBC և DuMont Television Network հեռուստաընկերությունների համար։
1956 թվականին The Shubert Organization-ը կրկին դառնում է թատրոնի սեփականատերը։ Վերակառուցումից հետո 1980 թվականին թատրոնի անվան մեջ ավելանում է նոր, անգլ.՝ new բառը։ Մասնիկը, սակայն, երկար չի մնում թատրոնի անվանվան մեջ, նույն տարվա հունիսին թատրոնն ստանում է նախկին անվանումը։
2003 թվականի հունվարի 29-ից «Ամբասադոր» թատրոնի բեմում ցուցադրվում է Բրոդվեյ վերադարձած «Չիկագո» մյուզիքլը։

Թատրոնի հիմնական բեմադրություններ
---------------------------------

* 1927. «Հրթիռ»
* 1933. «Լուսինը հունիսին»
* 1935. «Հունվարի 16-ի գիշերը»
* 1955. «Աննա Ֆրանկի օրագիրը»
* 1963. «Կանգնեցրեք երկիրը, ես իջնում եմ»
* 1966. «Առյուծը ձմռանը»
* 1977. «Աստվածային քարացում»
* 1983. «Տեսարան կամրջից»
* 1985. «Ոհմակի առաջնորդը»
* 1987. «Երազանքի աղջիկները» (*վերականգնված*)
* 2003. «Չիկագո» (*վերականգնված, ընթացիկ*)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Ambassador Theatre: History
2. 1 2  IBDb: Ambassador Theatre

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թատրոնի պաշտոնական կայք (անգլ.)
* Թատրոնի էջը Internet Broadway Database կայքում (անգլ.)
Թագի վիմատպություն
**Ադելաիդա թագուհու թագ** (անգլ.՝ Crown of Queen Adelaide), Մեծ Բրիտանիայի իշխող թագավոր Վիլհելմ IV-ի կին Ադելաիդա Սաքսեն Մեյնինգենցու թագը։ Կիրառվել է 1831 թվականին Վիլհելմի և Ադելաիդայի թագադրման արարողության ժամանակ։

Պատմություն
-----------

Սկսած Մարիա Մոդենացուց (թագադրվել է 1685 թվականին)՝ Մեծ Բրիտանիայի ուղեկից թագուհիները կրել են Մարիա Մոդենացու թագը։ Սակայն 1831 թվականին Վիլհելմ IV-ի և նրա կնոջ՝ ուղեկից թագուհի Ադելաիդա Սաքսեն Մեյնինգենցու թագադրման պատրաստության ժամանակ Մարիա Մոդենացու թագը «Նորին Մեծության օգտագործման համար համարվել է ոչ պիտանի»՝ նկատի ունենալով մաշվածությունը և չափսերը։ Որոշում է կայացվել Ադելաիդայի համար նոր թագ պատրաստել։ Թագադրման արարողությունից հետո Ադելաիդան այլևս երբեք չի կրել այդ թագը, իսկ թագի թանկարժեք քարերը հանվել են։ Հետագայում Մեծ Բրիտանիայի ոչ մի ուղեկից թագուհի չի կրել Ադելաիդայի թագը, 1902 թվականին Ալեքսանդրա Դանիացու, 1911 թվականին Մարիա Թեքցու և 1937 թվականին Եղիսաբեթ Բոուզ-Լայոնի համար պատրաստվել են նոր թագեր։

Ադելաիդա թագուհու թագը թանկարժեք քարերը հեռացվելուց և թագավորական ընտանիքի հրաժարվելուց հետո Ամհերսթ ընտանիքի կողմից 1933 թվականից մինչև 1985 թվականը փոխառության է տրվել Լոնդոնի թանգարանին։

Նկարագրություն
--------------

Ադելաիդա թագուհու թագը պատրաստվել է բրիտանական արքայական թագերին բնորոշ ոճով, ունեցել է չորս կիսակամար, որոնք պսակվել են գնդով՝ վերևում խաչ։ Թագուհու կարգադրությամբ թագը զարդարվել է թանկարժեք զարդերի իր սեփական հավաքածուի ադամանդներով։ Թագադրման արարողությունից հետո ադամանդները թագից հեռացվել են, իսկ թագը պահպանվել է որպես թանկարժեք զարդերի պարունակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Anne Keay, *The Crown Jewels* (Historic Royal Palaces, 2002) p. 58
2. ↑  Կաղապար:Cite Hansard
**Դոնի Ռոստովի հայկական թատրոն**, հայ թատրոնի առաջին ներկայացուցիչը Պետրոս Ադամյանն էր, որ Դոնի Ռոստովի ռուսական խմբի հետ խաղացել է հայերեն և ֆրանսերեն (1882-1885 թթ.)։ 1896 թվականից քաղաքում պարբերաբար ներկայացումներ են տվել Հովհաննես Աբելյանը, Գ․ Պետրոսյանը, Սիրանույշը։

1917-1919 թվականներին Հ․ Շահենի և Օ․ Ահարոնյանի ղեկավարությամբ գործել է Հյուսիսային Կովկասի դերասանական խումբը, որը 1922 թվականին միավորվել է Կրասնոդարի հայկական թատրոնի հետ, վերանվանվել *Պետրոս Ադամյանի անվան թատրոն*, հետագայում գործել է *Հայ դերասանական խումբ*, *Դրամի և կոմեդիայի հայկական թատրոն*, *Ազով-Սևծովյան երկրամասի թատրոն* անուններով։

Պիեսներ են բեմադրել Վաղարշ Վաղարշյանը, Հ․ Շահենը, Խ․ Ֆորինը (Համբարձումյան) և ուրիշներ։ Թատրոնի գործունեությանը մեծապես նպաստել են Մարտին Լուսինյանը, Տ․ Այվազյանը, Հ․ և Ի․ Դանզասները, Ք․ Թոսունյանը (Չարդախչի), Նվարդ Ալիխանյանը, Գ․ Քուշնարյանը և ուրիշներ։ Թատերախմբի հետ հանդես են եկել Վահրամ Փափազյանը, Ա․ Արմենյանը, Ցոլակ Ամերիկյանը, Հ․ Աբելյանը։ Բեմադրվել են Չուբարի «Հրդեհ», Շիրվանզադեի «Պատվի համար», Չչեգլովի «Բուք», Շեքսպիրի «Օթելլո» և այլն։

1940-1941 թվականներին թատրոնը գործել է իբրև Դոնի Ռոստովի ազգային փոքրամասնությունների տան հայ դրամատիկական կոլեկտիվ (ղեկ․՝ Նորայր Ժամհարյան)։ Վերջին ներկայացումը եղել է «Անուշ»-ը (ըստ Հովհաննես Թումանյանի)։ Դոնի Ռոստովի Բանվոր երիտասարդության թատրոնին կից գործել է նաև հայկական մասնաճյուղ (ղեկ․՝ Վ․ Զեյթաղյան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Կ․ Ս․ Խուդավերդյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 2 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1995, էջ 58 — 768 էջ. — 10000 հատ, ISBN 5-89700-003-5։
**Ամիրսպասալար** (վրաց.՝ *ამირსპასალარი* - հրամայող, իշխան + պահլավունի սպահ - զորք և սալարպետ), Վրաստանում զորքի գլխավոր հրամանատարի պաշտոնը, որ ստեղծել է Դավիթ Շինարար թագավորը (1089-1125)։

Ամիրսպասալարի տոհմին տրվել էր նաև Լոռին (նախկին Լոռու թագավորության տարածքը)։ Ամիրպալասարի պաշտոնը 1122-1177 թվականներին Օրբելի տոհմի ժառանգական մենաշնորհն էր, ապա տրվեց ղփչաղներին, իսկ 1186 թվականից՝ Երկայնաբազուկ-Զաքարյանների տոհմին։

Պատերազմի ժամանակ ամիրսպասալարը հանդիսանում էր թագավորական զորքերի հրամանատարը և ազգային դրոշը պահապանը։ Թամարա թագուհու գահակալման տարիներին(1184-1213)այն երրորդ գրառումներ՝ աթաբեկից հետո։

Ամիրսպասալարի տիտղոսը արձանագրվել է Գեորգի 3-ի թագավորման ժամանակ (1156-1184), բայց առավել հավանական է, որ այն առաջ է մղվել Գեորգիի թոռ Դավիթ 4-ի կողմից, ով մեծ բարեփոխումներ անցկացրեց Վրաստանի ռազմական և քաղաքացիական համակարգի մեջ։

11-րդ դարի սկզբին Ամիրսպասալարի տիտղոսը հանձնվեց Օրբելի սերունդի, բայց 1155 թվականին Դավիթը Դեմետրե 1-ի որդին տապալեց իր հորը և փորձեց ազատվել Օրբելիների ազդեցությունից, տալով այն տիտղոսը Օրբելիների թշնամի Տիրկաս Աբուլեթձեին։ Դեմետրեի գահին վերադառնալուց հետո տիտղոսը նորից հանձնվեց Օրբելիներին այնքան ժամանակ մինչև նրանք չմասնակցեցին Գեորգի 3-ի դեմ կազմակերպված ապստամբությանը 1176-1177 թվականներին։ Դրանից հետո տիտղոսը անցավ Կուբասարին, 1184 թվականին թագուհի Թամարային պաշտոնանկ արեց Կուբասարին և նրա տեղ նշանակեց Գամրեկելի ցեղի ներակայցուցչին։ Հետո տիտղոսը
անցավ Զաքարյաններին, իսկ ավելի ուշ Գջակելին։

Տես նաև
-------

* Սպարապետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Robert Bedrosian, "Amirspasalar", in: Joseph Reese Strayer (1983), *Dictionary of the Middle Ages*, p. 235. Scribner, ISBN 0-684-16760-3.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 323)։*  |
Ամունեթի քանդակը Լուքսորում, 18-րդ դինաստիա
**Ամունեթ**, **Ամոնեթ**, **Ամաունեթ**, հին եգիպտական դիցաբանության օդի և քամու, անտեսանելի ուժերի, ծեսերի ու փարավոնի ընտանիքի պաշտպան աստվածուհի, Օգդոադի աստվածներից մեկը և Ամոնի կողակիցը, նաև նրա կանացի հիպոստասը։ Նրա անունը նշանակում է «կին՝ թաքնված մեկը», որը պարզապես Ամոնի անվան կանացի ձևն է։ Հավանական է, որ նա երբեք էլ չի եղել ինքնուրույն աստվածություն, քանի որ նրանց մասին ցանկացած հիշատակման մեջ երկուսի անունն էլ մշտապես հանդես է գալիս միասին։

12-րդ դինաստիայի շրջանում (մոտ մ.թ.ա. 1991-1803 թթ.) Ամունեթը մնացել էր ստվերում, Ամոնի կողակից հիշատակվում է Մուտը, բայց նա մնում էր տեղական կարևորություն ունեցող աստվածուհի, օրինակ՝ Թեբեի շրջանում, որտեղ երկրպագում էին Ամոնին և որտեղ Ամունեթը հանդես էր գալիս որպես փարավոնի պահապան։

Ամոնի պաշտամունքի կենտրոն Կարնակում քրմերը ծառայություններ էին մատուցում նաև Ամունեթի համար։ Աստվածուհուն նվիրված ծեսերը արքայական արարողությունների մաս էին կազմում, օրինակ՝ Սեդ տոնի ժամանակ։

Ամունեթը պատկերվում էր օձի գլխով կամ օձակերպ, և կամ էլ կնոջ կերպարանքով, որը կրում էր Կարմիր թագ։

Կարնակյան վերջին տեքստերում Ամունեթը նույնացվում էր Նեյթի հետ, չնայած նա հիշատակվում էր առանձին աստվածություն ավելի ուշ՝ Հելլենական Եգիպտոսի շրջանում (մ.թ.հ. 323-30 թթ.)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wilkinson, Richard H. (2003). The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt. Thames & Hudson. pp. 136–137
2. 1 2  George Hart, The Routledge dictionary of Egyptian gods and goddesses, Psychology Press, 2005

Արտաքին հղումներ
----------------
«Էնրոնի» գլխամասը Հյուստոնի կենտրոնում
**«Էնրոն կորպորացիա»** (անգլ.՝ *Enron Corporation*, NYSE նշանակումը՝ **ENE**), ներկայումս չգործող ամերիկյան էներգամատակարար ընկերություն։ Սնանկ է ճանաչվել 2001 թվականի դեկտեմբերի 2-ին։ Մինչև սնանկացումը «Էնրոնն» ունեցել է շուրջ 22 000 աշխատող և հանդիսացել է աշխարհի խոշորագուն կորպորացիան Էլեկտրա և բնական գազի մատակարարման, հեռահաղորդակցման և ցելյուլոզային թղթի արտադրման բնագավառներում։ Միայն 2000 թվականին ընկերության եկամուտը կազմել է 101 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Ոչ արտադրական սեկտորում «Էնրոնը» զբաղվել է առևտրական ֆյուչերսներով և արժեթղթերի թողարկմամբ։ *Fortune* ամսագիրը «Էնրոնին» 6 տարի անընդմեջ անվանել է «ամենանորարար ընկերությունը Միացյալ Նահանգներում»։

2001 թվականի ավարտին պարզվում է, որ «Էնրոնը» զբաղվել է հաշվապահական զեղծարարությամբ և իր ֆինանսական դրության մասին ներկայացրել է կեղծ հաշվետվություններ։ Պատահարը պատմության մեջ առավել հայտնի է որպես **«Էնրոնի գործ»** (*Enron case*)։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 2-ին «Էնրոնը» պաշտոնապես սնանկ է ճանաչվում։ «Էնրոնի» սկանդալից հետո բազմաթիվ ամերիկյան ընկերություններ սկսեցին վերանայել իրենց գործունեությունը։ Սկանդալը նաև ստիպեց Միացյալ Նահանգներում նոր օրենքներ և կանոնակարգումներ մտցնել ընկերությունների և աուդիտորների գործունեության մեջ։ «Էնրոնի» սնանկացումին հաջորդում է գործընկեր աուդիտոր «Արթուր Անդերսենի» լուծարումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Form 10-K — 2001.
2. ↑  Մերջենթ օնլայն | Էնրոն ընկերության ֆինանսական միջոցները | Տարեկան հաշվետվություն Archived 2009-08-10 at the Wayback Machine..

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Էնրոնի էթիկական կոդեքսը
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Հակոբ եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտի Հեքիմյան թաղամասում։

Պատմություն
-----------

### Հիմնադրում

Եկեղեցու հիմքերը դրվել են 2005 թվականի սեպտեմբերին, իսկ կառուցման աշխատանքները տևել են շուրջ 1,5 տարի՝ մինչև 2007 թ.-ի սկիզբ։

Տաճարի կառուցման հովանավորն էր ամերիկահայ բարերար Ներսես Եփրեմյանը, որն եկեղեցին կառուցել է վաղամեռիկ որդու՝ Հակոբ Եփրեմյանի հիշատակին։ Իսկ եկեղեցու շրջակայքը բարելավել և ասֆալատապատել է «Քարավան» ՍՊԸ տնօրեն Հակոբ Հակոբյանը։

### Օծում

2007 թվականի մայիսի 6-ի երեկոյան տեղի է ունեցել եկեղեցու օծման հանդիսավոր արարողությունը, որին մասնակցել են հարյուրավոր ստեփանակերտցիներ, հյուրեր, Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի հոգևորականներ, պաշտոնական այրեր, բարերարներ։ Օծման արարողությունը անց է կացրել Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը հոգևոր դասի հետ միասին։ Ընդունված կարգի համաձայն, սաղմոսների երգեցողության ներքո եկեղեցին լվացվել է ջրով և գինով, Պարգև սրբազանի ձեռամբ հոգելույս մեռոնով օծվեցել էին եկեղեցու բոլոր խաչերը։

### Բացում և առաջին պատարագ

Հաջորդը օրը, մայիսի 7-ի առավորտյան, Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանի կողմից մատուցվել է անդրանիկ պատարագը։ Նորակառույց եկեղեցու առաջին պատարագը, որին ներկա էին ԼՂՀ ղեկավարները՝ այն ժամանակվա նախագահ Արկադի Ղուկասյանի գլխավորությամբ, պաշտպանության բանակի բարձրաստիճան սպայակազմը, նվիրված էր ԼՂՀ զինված ուժերին։ Մասնակիցները մեկական մոմեր էին վառել՝ վասն բանակի հզորացման։ Եկեղեցու բացմանը մասնակցելու համար Կալիֆորնիայից ժամանել էր նաև հովանավորը՝ Ներսես Եփրեմյանը՝ որդու և աղջկա հետ։

Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը կիսվեց.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Եկեղեցու բացումը խորհրդանշական է նրանով, որ 15 տարի առաջ՝ հենց այս օրը, երբ մեր բանակը պետք է ազատագրեր Շուշին, Արցախի երկնքում երևաց Խաչը։ Եվ մեր զինվորներն սկսեցին իրենց վրա կրել խաչի նշան։ 15 տարի անց՝ դարձյալ նույն օրն Աստված մեզ շնորհ արեց, որ Ստեփանակերտն ունենա նորակառույց եկեղեցի։ Եռատոնի նախաշեմին մենք օծեցինք և բացեցինք Աստծո մի նոր տուն, ինչը հոգևոր բարձունքի ևս մեկ նվաճում է |  |

ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանը եկեղեցու բացման վերաբերյալ ասաց.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Անշուշտ, ցավալի է, որ մինչև հիմա Ստեփանակերտը չուներ եկեղեցի։ Մենք չէինք կարող առանց հավատի հաղթանակներ ունենալ։ Այս օրը մեզ համար Աստծուց ուժ վերցնելու, սեր ստանալու և մեր ազգային խնդիրներին մոտենալու խորհուրդ ունի։ Մենք պարտավոր ենք մեր երկրում զարգացնել և հզորացնել հոգևոր կյանքը։ Քաղաքում սկսված են նաև մեկ այլ՝ ավելի մեծ եկեղեցու կառուցման աշխատանքները։ Եկեղեցին, հոգևոր կյանքը միավորում են ժողովրդին, և ես վստահ եմ, որ այդպես կլինի նաև մեր պարագայում |  |

Տես նաև
-------

* Ստեփանակերտ
* Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Ստեփանակերտ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏՈՒՄ ԻՐ ԴՌՆԵՐԸ ԲԱՑԵՑ ՆՈՐԱԿԱՌՈՒՅՑ ՍՈՒՐԲ ՀԱԿՈԲ ԵԿԵՂԵՑԻՆ(չաշխատող հղում)
2. 1 2 3 4  Ստեփանակերտում օծվել է Սուրբ Հակոբ եկեղեցին(չաշխատող հղում)
**Այլանուն, Ալլոնիմ** (հունարեն՝ ἄλλος - «այլ, ուրիշ» + հունարեն՝ ὄνομα - «անուն»), ուրիշի իրական անունը՝ վերցրած որպես կեղծանուն՝ կիրառվող սեփական անվան հետ։

Օրինակ՝ պոետ Պաբլո Ներուդան իր Նեֆտալի Ռիկարդո Ռեյես Բասուալտո ազգանունը փոխարինել է 19-րդ դարի չեխ գրող Յան Ներուդայի ազգանունով։

Այլանուններ հաճախ են օգտագործել ուշ Անտիկ շրջանի և Միջնադարի հեղինակները այն բանի համար, որպեսզի ավելի վաղ և հեղինակավոր անունների նշումով վստահություն ներշնչեին իրենց գրվածքի հանդեպ։ Նոր շրջանում այլանուններ հանդիպում են բավականին հազվադեպ, չնայած զանգվածային գրահրատարակչության մեջ հայտնի են առևտրային հաջողություն գրանցած հեղինակների կեղծված գրքերի դեպքեր (օրինակ՝ Կարլոս Կաստանեդա)՝ գրված անհայտ դեմքերի կողմից։ Այն դեպքերում, երբ գոյություն ունի պարզ և ազնիվ այլանունություն, այդ վերանվանման ընտրության պատճառները մնում են ոչ այդքան հասկանալի։ Այսպես, դժվար է բացատրել, թե ինչն է դրդել Առնոլդ Ջորջ Դորսի անունով անգլիացի փոփ կատարողին (ծնված 1936 թվականին) ընտրել Էնգելբերթ Համբերդինք կեղծանունը (անգլ.՝ Engelbert Humperdinck), որը գերմանացի օպերային կոմպոզիտոր Էնգելբերթ Հումբերդինք անունն է (1854—1921 թվականներ, ազգանունների գրությունը ամբողջովին նույնն է, միայն թե ազգանվան առաջին ձայնավորը անգլերենում և գերմաներենում տարբեր կերպ է կարդացվում)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  , ,
2. ↑  Մելս Սանթոյան (2006)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Վան Արյան»։ էջ էջ 15

Գրականություն
-------------

* Аллоним // Литературная энциклопедия терминов и понятий / Под ред. А. Н. Николюкина. — Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. — 1596 с. — ISBN 5-93264-026-X
**Իլո Օնիսիմի Մոսաշվիլի** (վրաց.՝ ილო მოსაშვილი, 7 հունվարի, 1896, Չարգալի, Ախալգորի շրջան, Ռուսական կայսրություն - 4 օգոստոսի, 1954, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային գրող։ Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակի դափնեկիր (1951)։

Կենսագրություն
--------------

Իլո Մոսաշվիլին ծնվել է 1896 թվականի հունվարի 7-ին Չարգալի գյուղում (այժմ՝ Վրաստանում), գյուղացու ընտանիքում։ Սովորել է Թիֆլիսի հոգևոր սեմինարիայում։ 1914-1917 թվականներին սովորել է Պետրոգրադի նյարդահոգեբանության ինստիտուտում, ապա Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1921-1924 թվականներին Իլո Մոսաշվիլին զբաղեցրել է ղեկավար պաշտոններ։ 1926-1932 թվականներին եղել է «Շոլթի» ամսագրի պատասխանատու քարտուղարն ու «Կոմունիստ» թերթի խմբագիրը։ 1937-1940 թվականներին եղել է Վրացական ԽՍՀ Գրական ֆոնդի նախագահ։ Ընտրվել է Վրացական ԽՍՀ Գրողների միության նախագահության անդամ։ Վրացական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 1-3 գումարման պատգամավոր է։ Եղել է Խաղաղության պաշտպանության հանրապետական կոմիտեի նախագահ։

Իլո Մոսաշվիլին մահացել է 1954 թվականի օգոստոսի 4-ին Թբիլիսիում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Գրական գործունեությամբ Իլո Մոսաշվիլին սկսել է զբաղվել 1915 թվականին։ 1920-ական թվականներից նշանակալի տեղ է զբաղեցրել վրացական քաղաքացիական բանաստեղծության վարպետների շարքում։ Նրա բանաստեղծություններն առանձնանում են ռոմանտիկական ոգևորությամբ, ձևի հղկվածությամբ։ Հրատարակել է բանաստեղծությունների ու պոեմների մի քանի ժողովածուներ, ակնարկների գիրք, մի քանի կինոսցենարներ սոցիալիստական շինարարության հաջողությունների, սոցիալիստական հայրենիքի փառավորման մասին։ Դրանց թվին են պատկանում «Մանկական պոեմներ», «Բազալեթի» պոեմները, «Հատընտիր» բանաստեղծական ժողովածուն, «Առաջնորդին», «Փառք նրանց», «Հրաժեշտ հին գյուղին», «Բելառուսում» բանաստեղծությունները և այլն։ Հետպատերազմյան տարիներին հանդես է եկել որպես դրամատուրգ։ «Կայարանի պետ» (1947) պիեսը նվիրված է Կովկասի հերոսական պաշտպանությանը, «Ջրասույզ քարեր» (1949) պիեսը 1921 թվականին Թուրքիային միացված հողերում (1945-1953 թվականներին ԽՍՀՄ-ը հաակնում էր Թուրքիայից վերցնել այդ տարածքները) ապրող վրացիների՝ անկախության համար մղած պայքարի մասին է, «Նրա աստղը» (1950) պիեսում պատկերված է վրացի ոչխարաբույծների՝ աշխատանքում ցուցաբերած անձնվիրությունը։ «Ճանապարհ դեպի ապագա» (1953) պատմական դրաման պատմում է ռուս ու վրաց ժողովուրդների բարեկամության հիմքերի մասին։ Իլո Մոսաշվիլին գրել է նաև մանկական բանաստեղծություններ ու կինոսցենարներ։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են նախկին ԽՍՀՄ ժողովուրդների լեզուներով։

Մրցանակներ և պարգևներ
---------------------

* Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակ (1951) - «Ջրասույզ քարեր» (1949) պիեսի համար
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
* մեդալներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  Мосашвили Ило (Илья) Онисимович

Գրականություն
-------------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", თბ. 1994.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0001 0955 8535 · LCCN: n96088005 · NTA: 227495101 · NUKAT: n2009121555 · VIAF: 13223211 · WorldCat VIAF: 13223211 |

 |
**Դևը նստած** (ռուս.՝ Демон сидящий), ռուս նկարիչ Միխայիլ Վրուբելի կտավը՝ ստեղծված 1890 թվականին։ Պահվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում։ Նկարի չափերը՝ 116,5 х 213,8 սմ։

Պատմություն
-----------

1891 թվականին Միխայիլ Վրուբելն ստեղծում է 30 նկարազարդում Միխայիլ Լերմոնտովի ստեղծագործությունների հոբելյանական հրատարակության համար, որ լույս է տեսնում Պյոտր Կոնչալովսկու խմբագրությամբ։ Վրուբելի աշխատանքների մեծ մասը վերաբերում էին Լերմոնտովի «Դևը» պոեմին։

«Նստած դևը» նկարի էսքիզն ստեղծվել է 1890 թվականին։ Ներկայում այն պահվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում։ «Նստած դևը» կտավը Վրուբելը նկարել է 1891 թվականին Մոսկվայում՝ Սավվա Մամոնտովի տանը։ Տրետյակովյան պատկերասրահին է փոխանցվել 1971 թվականին Վլադիմիր Գիրշմանի հավաքածուից։ Պատկերասրահի ինվենտար գրքում գրանցված է 5600 համարի ներքո։ Պ. Կլիմովի կարծիքով՝ «Նստած դևը» Վրուբելի նկարածներից ամենահայտնին է և առավել զերծ է գրական զուգորդումներից։

Սյուժե
------

Նկարի սյուժեն գալիս է Լերմոնտովի «Դևը» պոեմից։ Վրուբելն իր աշխատանքի մասին գրում է.

> 
> 
> Դևը ոչ այնքան չար ոգի է, որքան տառապող ու թախծոտ, այնուամենայնիվ նա իշխող ու վեհապանծ ոգի է...
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *Демон — дух не столько злобный, сколько страдающий и скорбный, при всем этом дух властный, величавый...*
> 
> 
> 
> 

Դևն արտացոլում է մարդկային ոգու ուժի, նրա ներքին պայքարի ու կասկածների գաղափարը։ Ողբրգականորեն իրար հագցնելով մատները՝ Դևը նստած է տխուր՝ ուղղած մեծ աչքերն հեռուն ուղղված, շրջապատված ծաղիկներով։ Նկարի ֆոնը լեռնային տեսարանն է ու ալ կարմիր մայրամուտը։ Նկարի կոմպոզիցիան ընդգծում է դևի ճնշվածությունը, ով կարծես սեղմված լինի շրջանակի վերին ու ստորին եզրերի արանքում։ Նկարն ստեղծված է Վրուբելի անհատական ոճին համապատասխան՝ բյուրեղային եզրերի էֆեկտներով, ինչը նկարը նմանեցնում է ապակենկարի կամ պաննոյի։

Այլ «Դևեր»
----------

Դևի կերպարը հաճախ է հանդիպում Միխայիլ Վրուբելի ստեղծագործություններում։ 1899 թվականին նկարիչն ստեղծում է «Թռչող դևը» նկարը, որտեղ դևը պատկերված է որպես աշխարհի հզոր տիրակալ։ 1901-1902 թվականներին նա նկարում է «Դևը տապալված» կտավը, որի հերոսը գտնվում է կործանման եզրին։

* «Թամարան ու դևը», Լերմոնտովի պոեմի նկարազարդումներից, 1890«Թամարան ու դևը», Լերմոնտովի պոեմի նկարազարդումներից, 1890
* «Դևը տապալված», 1902«Դևը տապալված», 1902
* Դևը և հրեշտակը՝ Թամարայի հոգու հետԴևը և հրեշտակը՝ Թամարայի հոգու հետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Դևը նստած» Archived 2014-05-23 at the Wayback Machine. նկարը Տրետյակովյան պատկերասրահի տվյալների բազայում
2. ↑  Государственная Третьяковская галерея. Каталог живописи XVIII-начала XX века (до 1917 года). Москва. Изобразительное искусство. 1984
3. ↑  Климов, П. Ю. Михаил Врубель. — М.: Арт-Родник, 2001. — 72 с. — (Золотая галерея русской живописи). — ISBN 5-88896-053-5.
4. ↑  *Рыжов К. В. 100 великих россиян.—М.:Вече, 2000. —*

Արտաքին հղումներ
----------------

* На официальном сайте ГТГ Archived 2014-05-23 at the Wayback Machine.
* Картины и рисунки Врубеля к поэзии Лермонтова
**Լուիկ Նոտտե** (ֆր.՝ **Loïc Nottet**, ապրիլի 10, 1996(1996-04-10), Շառլեռուա, Շառլերուա, Էնո, Վալոնիա, Բելգիա), բելգիացի երգիչ, ով զբաղեցրել է 2-րդ հորիզոնականը բելգիական The Voice նախագծի երրորդ եթերաշրջանում։ Նա ներկայացրել է Բելգիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում իր "Rhythm Inside" (Ռիթմ ներսում) երգով։ Եզրափակչում Լուիկը զբաղեցրեց 4-րդ տեղը 217 միավորով։

Կյանքը և կարիերան
-----------------

17 տարեկանում Նոտտեն մասնակցեց բելգիական The Voice նախագծի երրորդ եթերաշրջանի լսումներին՝ կատարելով հայտնի երգչուհի Ռիհաննայի "Diamonds" երգը։ Նա միանգամից արժանացավ հեռուստադիտողի համակրանքին և տեղ գտավ Բ. Ջ. Սքոթի թիմում։ Հասնելով եզրափակիչ՝ նա զբաղեցրեց 2-րդ հորիզոնականը և պայմանագիր ստորագրեց Sony Music Belgium-ի հետ։

Մրցույթից հետո երգիչը հանդես եկավ ճանաչված երգչուհի Սիայի "Chandelier" երգի քավր տարբերակով, որն արժանացավ նաև երգչուհու ուշադրությանը։

2014 թվականի նոյեմբերի 3-ին բելգիական Radio Télévision Belge Francophone (RTBF) հեռարձակողը պաշտոնապես հայտարարեց, որ Բելգիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում ներկայացնելու է Լուիկ Նոտտեն, իսկ 2015 թվականի մարտի 10-ին ներկայացրեց արդեն "Rhythm Inside" (Ռիթմ ներսում) երգը, որով էլ նա ելույթ ունեցավ՝ զբաղեցնելով 4-րդ տեղը 217 միավորով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Discogs — 2000.
2. ↑
3. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Deezer · Ինստագրամ · Last.fm · SoundCloud · Spotify · ՏիկՏոկ · Յանդեքս երաժշտություն · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 17141834w · GND: 1208568086 · ISNI: 0000 0004 6278 9350 · VIAF: 1343150264368305860005 · WorldCat VIAF: 1343150264368305860005 |

 |
**Եկատերինա Դմիտրևնա Բլավատսկայա** (ռուս.՝ *Екатерина Блаватская Дмитриевна*, նոյեմբերի 20, 1911(1911-11-20), Արդահան, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն), ռուս խորհրդային ակնաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1969), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1963)։ 

1933 թվականին ավարտել է Կուբանի բժշկական ինստիտուտը։ 1943 թվականից աշխատում է Երևանում։ 1945 թվականից դասավանդում է Երևանի բժշկական ինստիտուտում։ 1962 թվականից՝ Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի ակնաբանության ամբիոնի վարիչ։ Բոգոտայի Բարակերի ինստիտուտի ակնաբանների ընկերության թղթակից անդամ (1967)։ Բլավատսկայայի աշխատանքները նվիրված են աչքի տուբերկուլոզի ախտորոշման և բուժման, եղջերաթաղանթի պատվաստման հարցերին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 452)։*  |
**Ալեքսանդր Սերգեյի Սախիև**, (դեկտեմբերի 17 (30), 1909, Վլադիկավկազ, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), մեքենաշինության բնագավառի հայ խորհրդային գիտնական։ ՌՍՖՍՀ գիտական և տեխնիկական վաստակավոր գործիչ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1952)։

Ավարտել է Մոսկվայի երկաթուղային տրանսպորտի ինժեներների (1930) և քիմիական մեքենաշինության (1932) ինստիտուտները։ 1942 թվականից աշխատում է Մոսկվայի տարրօրգանական միացությունների քիմիայի և տեխնոլոգիայի ինստիտուտում։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են սիլիցիում-օրգանական միացությունների, տետրաէթիլ կապարի արտադրական ստացման եղանակների մշակմանը։ Հեղինակ է ավելի քան 150 գյուտերի և արտոնագրերի, որոնց մի մասը ներդրվել է արտադրության մեջ։ ՍՍՀՄ պետական մրցանակակիր (1959)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 131)։*  |
**Կոշտամազ ֆոքստերիեր,** շների ցեղ, մեկը բազմաթիվ տերիերների խմբից։ Ցեղը ճանաչվել է FCI, CKC, AKC, ANKC, NKC, NZKC, APRI, UKC, ACR։

Կոշտամազ տերիերների չափսը միջինից ցածր է, բայց այս ցեղի շները իրենց չափի համեմատ բավականաչափ մեծ ֆիզիկական ուժի են տիրապետում։ Մազածածկույթի գույնը հիմնականում լինում է սև-սպիտակ կամ բաց դեղնավուն՝ վարդագույն նրբերանգով բծերով, կարճամազ է։

Ըստ ստանդարտի կոշտամազ տերիերների հասակը գերազանցում է 39 սմ-ն, իդեալական քաշը, որը պետք է բավարարի ցուցահանդեսային պայմանին որձ շան համար 8,25 կգ է, մի քիչ պակաս էգի համար։ Հարկ է նշել այս ցեղի լավ ատլետիկ մարմնակազմությունը, աչքի ընկնող ուժեղ ետևի վերջավորությունները, որի շնորհիվ կոշտամազ տերիերների կարող են կատարել բարձր ցատկեր։ Ցեղի կյանքի տևողությունը ավելի քան 15 տարի։

Աղբյուրներ
----------

* Ստանդարտ FCI № 169 от 1.12.1997. Թարգմանություն Archived 2010-01-08 at the Wayback Machine.(ռուս.)
* Ստանդարտ FCI № 169 от 19.05.2009 Archived 2014-08-25 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* ֆոքստերիերների ասոսացիա(չաշխատող հղում)
(անգլ.)
* Կոշտամազ տերիերը dogs-info.ru կայքում Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.(ռուս.)
**«Անառակ որդին»** (իտալ.՝ Prodigal Son), իտալացի նկարիչ և բանաստեղծ, պատմական գեղանկարչության կարկառուն ներկայացուցիչ Սալվատորե Ռոզայի նկարներից։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1650–ական թվականներին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 253,5 × 201 սմ։ «Անառակ որդին» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան)։

Նկարագիր
--------

«Անառակ որդին» ստեղծագործությունում կտավի հեղինակը՝ Սալվատորե Ռոզան վրձնել է պատանու, որը ծնկաչոք վիճակում է։ Ձեռքերը այնպես է դրել կրծքավանդակին, կարծես աղոթք է անում։ Երիտասարդի մոտ նկարիչը պատկերել է կով, խոզ, այծ և ոչխար։

Կտավում պատկերված է Նոր կտակարանի առակներից մեկի՝ «Անառակ որդու վերադարձը» հատվածի դրվագներից մեկը, որը նկարագրված է Ղուկասի ավետարանում (Ղուկաս 15։ 11-32)։ Սալվատորե Ռոզան «Անառակ որդին» կտավի աջ կողմի նեքևում թողել է իր ստորագրությունը՝ «*RS*» և *385* թիվը, որն արվել է վարդագույն ներկով՝ Էրմիտաժում 1797 թվականին հաշվառում սկսելու ժամանակ։

Պատմություն
-----------

Կտավը ստեղծվել է 1650-ական թվականների առաջին կեսին։ Կտավի ստեղծման պատմությունն ու սեփականատերերի ինքնությունը հաստատված չեն ցայսօր։ Միայն արվեստագետներն ասում են, որ 18-րդ դարում կտավը եղել է Ռ. Ջիրի հավաքածուում՝ Ուիլթոնում (Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), իսկ 1736 թվականից այս ստեղծագործությունը պատկանել է անգլիացի պետական գործիչ, Օրֆորդի կոմս Ռոբերտ Ուոլփոլին։ Վերջինիս կրտսեր զավակը՝ գրականագետ Հորաս Ուոլփոլը հոր հավաքածուն նկարագրելիս նշել է հետևյալը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Օրֆորդի լորդի «Անառակ որդին» նկարի տղան ծայրահեղ աղքատ է, բայց մաքրակենցաղ և ոչ խորամանկ, ինչպես Միքալենջելոյի, Կարավաջոյի կտավներում։ |  |

18-րդ դարի երկրորդ կեսին Անգլիայում նկարիչները «Անառակ որդին» կտավի մի շարք փորագրանկարներ են արել, որոնք լայն տարածում են գտել։ Հայտնի է փորագրանկարիչ Ջոն Բոյդելի ստեղծածը, որն այսօր պահպանվում է Միացյալ Նահանգների Մետրոպոլիտեն թանգարանում։

1779 թվականին այս կտավը՝ Ուոլփորի ողջ հավաքածուհի հետ միասին ձեռք է բերում կայսրուհի Եկատերինա II-ը, որն էլ Էրմիտաժի իտալական գեղանկարչության հիմքը դարձավ։

Այսօր «Անառակ որդին» ստեղծագործությունը ցուցադրվում է Նոր Էրմիտաժի շենքի կտավը 238 սրահում (Իտալական մեծ վերածնունդ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Aedes Walpolianae, or a Description of Pictures at Houghton Hall, the Seat of the Right Honorable Sir Robert Walpole, Earl of Orford. London, 1752. P. 80.
3. ↑  Metropolitan Museum of Art. — Simon Francis Ravenet. The Prodigal Son.
4. ↑  Государственный Эрмитаж. — Приобретение коллекции сэра Pоберта Уолпола. 1779
5. ↑  Государственный Эрмитаж. — Роза, Сальватор. «Блудный сын».

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Անառակ որդին (նկար)** կատեգորիայում։ |
**Անգլիական ֆուտբոլի փառքի սրահ** (անգլ.՝ The Hall of Fame), սրահ, որը նվիրված է անգլիական ֆուտբոլի հայտնի ֆուտբոլիստներին և մարզիչներին։ Այն գտնվում է Մանչեստրի ֆուտբոլի ազգային թանգարանում (Անգլիա)։ Փառքի սրահում նոր անդամների ներառման արարողակարգը, որը համեմատում են «Օսկար» մրցանակաբաշխության հետ, անց է կացվում ամեն տարի հոկտեմբեր ամսին։

Անգլիական փառքի սրահի անդամներն ընտրվում են մի խումբ փորձագետների կողմից, որոնց մեջ ներառվում են այնպիսի հայտնի անհատականություններ, ինչպիսիք են սըր Տրեվոր Բրուքինգը, սըր Բոբի Չարլթոնը, սըր Ալեքս Ֆերգյուսոնը, Մարկ Լոուրենսոնը, Գարի Լինեկերը։ Սրահի անդամ կարող է դառնալ այն ֆուտբոլիստը կամ ֆուտբոլային մարզիչը, որը 30 տարեկան է և խաղացել է Անգլիայում ոչ պակաս, քան 5 տարի։ Այս կանոնի միակ բացառությունը դարձել է Դունկան Էդվարդսը, որը մահացել է 21 տարեկան հասակում` 1958 թվականի մյունխենյան ավտովթարի հետևանքով (որը, սակայն, խաղացել էր Մանչեսթր Յունայթեդում 5 տարի)։

Անգլիական Ֆուտբոլի փառքի սրահը բաց է Ֆուտբոլի ազգային թանգարանի բոլոր այցելուների համար։ 2005 թվականին լույս է տեսել Ռոբսոն Բուքսի «Փառքի սրահ, ֆուտբոլի մեծագույն հերոսները. Ֆուտբոլի ազգային թանգարանի փառքի սրահը» գիրքը։

Առաջին մրցանակաբաշխություն. 2002 թվական
---------------------------------------

### Ֆուտբոլիստներ

* Անգլիա Գորդոն Բենքս
* Հյուսիսային Իռլանդիա Ջորջ Բեսթ
* Անգլիա Փոլ Գասկոին
* Անգլիա Ջիմմի Գրիվզ
* Շոտլանդիա Կենի Դագլիշ
* Անգլիա Ուիլյամ Դին
* Հյուսիսային Իռլանդիա Փիթեր Դոխերտի
* Ֆրանսիա Էրիկ Կանտոնա
* Անգլիա Քևին Քիգան
* Շոտլանդիա Դենիս Լոու
* Անգլիա Նետ Լոֆթհաուս
* Շոտլանդիա Դեյվ Մակայ
* Անգլիա Բոբբի Մուռ
* Անգլիա Սթենլի Մեթյուզ
* Անգլիա Բիլլի Ռայթ
* Անգլիա Բրայան Ռոբսոն
* Անգլիա Թոմ Ֆիննի
* Անգլիա Ջոննի Հեյնս
* Ուելս Ջոն Չարլզ
* Անգլիա Բոբի Չարլթոն
* Անգլիա Պիտեր Շիլթոն
* Անգլիա Դունկան Էդվարդս

### Կին ֆուտբոլիստներ

* Անգլիա Լիլի Պարր

### Մարզիչներ

* Անգլիա Մետ Բեսբի
* Անգլիա Բրայան Կլաֆ
* Շոտլանդիա Ալեքս Ֆերգյուսոն
* Անգլիա Բոբ Փեյսլի
* Անգլիա Ալֆ Ռամսեյ
* Շոտլանդիա Բիլ Շենկլի

2003 թվական
-----------

### Ֆուտբոլիստներ

* Անգլիա Ալան Բոլլ
* Հյուսիսային Իռլանդիա Դեննի Բլանչֆլաուեր
* Հյուսիսային Իռլանդիա Պատ Ջենինգս
* Անգլիա Թոմաս Լոուտոն
* Անգլիա Գարի Լինեկեր
* Անգլիա Սթեն Մորտենսեն
* Դանիա Պետեր Շմեյխել
* Անգլիա Արթուր Ուորթոն

### Կին ֆուտբոլիստներ

* Անգլիա Հոուփ Փաուել

### Մարզիչներ

* Անգլիա Հերբերտ Չեպմեն
* Անգլիա Սթեն Քալլիս
* Անգլիա Բիլլ Նիկոլսոն
* Անգլիա Բոբբի Ռոբսոն

2004 թվական
-----------

### Ֆուտբոլիստներ

* Անգլիա Թոնի Ադամս
* Անգլիա Վիվ Անդերսոն
* Շոտլանդիա Բիլլի Բրեմներ
* Իռլանդիա Ռոյ Քին
* Անգլիա Ուիլֆ Մէննիոն
* Անգլիա Ջեֆ Հերսթ
* Անգլիա Ալան Շիրեր

### Կին ֆուտբոլիստներ

* Անգլիա Սյու Լոպես

### Մարզիչներ

* Իտալիա Դարիո Գրադի
* Անգլիա Դոն Ռևի

### Հատուկ կատեգորիա. ֆուտբոլի դեսպան

2005 թվական
-----------

### Ֆուտբոլիստներ

* Անգլիա Ջոն Բարնս
* Անգլիա Քոլին Բելլ
* Անգլիա Ջեք Չարլթոն
* Ուելս Ռայան Գիգզ
* Շոտլանդիա Ալեքս Ջեյմս
* Գերմանիա Բերտ Թրաութման
* Անգլիա Իան Ռայթ

### Կին ֆուտբոլիստներ

* Անգլիա Դեբի Բեմփթոն

### Մարզիչներ

* Անգլիա Հովարդ Քենդալ
* Անգլիա Ուոլթեր Ուինթերբոտոմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The National Football Museum Hall of Fame Pages