Նեֆերտիտիի կիսանդրին, աչքերը գծաներկով ընդգծված, մ.թ.ա. 1320 թվական (գրեթե 3300 տարի առաջ)
**Կոսմետիկան** գրեթե 7000 տարվա **պատմություն** ունի և առկա է երկրագնդի գրեթե բոլոր հասարակություններում։ Համարվում է,որ կոսմետիկ արվեստը եղել է մարդկային մշակութային ծեսի ամենավաղ ձևը:Սրա ապացույցն է կարմիր պիգմենտների օգտագործումը (կարմիր օխրա) և մատիտները,որոնք կապված են Աֆրիկայում Մարդ Բանական-ի առաջացման հետ։ Կոսմետիկ միջոցները հիշատակվում են նաև Հին Կտակարանում երկու թագավոր 9։30, որտեղ Հեզաբելը ներկել է կոպերը՝ մոտավորապես մ.թ.ա. 840 թվականին,և «Եսթեր» գիրքը,որում նույնպես նկարագրվում են գեղեցկության տարբեր միջոցներ։

Կոսմետիկ միջոցները օգտագործվում էին նաև Հին Հռոմում, թեև հռոմեական գրականության մեծ մասում նշվում է,սրա չարամտության մասին։ Հայտնի է, որ Հին Հռոմում որոշ կանայք հորինել են դիմահարդարում, այդ թվում՝ կապարի հիմքով նյութեր՝ մաշկը սպիտակեցնելու և կապարի սուլֆիդ՝ աչքերը ընդգծելու համար։

Ողջ աշխարհում
-------------

### Հյուսիսային Աֆրիկա

#### Եգիպտոս

Կոսմետիկայի օգտագործման ամենավաղ մշակույթներից մեկը Հին Եգիպտոսն էր, որտեղ և՛ եգիպտացի տղամարդիկ, և՛ կանայք դիմահարդարում էին օգտագործում իրենց արտաքին տեսքը բարելավելու համար:Առաջին կոսմետիկան հայտնվել է 5000 տարի առաջ Եգիպտոսում։ Մաշկին հաճելի հոտի և փափկության հաղորդելու համար օգտագործում էին խնկի յուղեր, իսկ կանայք քսում էին սպիտակ գույն՝ դեմքն արևից պաշտպանելու համար։ Եգիպտացիներն առաջինն են եղել նաև, որ որպես աչքի մատիտ օգտագործել են սև անտիմոնի վրա հիմնված ներկ։ Իսկ բնական կարմրություն ստեղծելու համար օգտագործվել են մանրացված ծաղիկներ։

Հին Եգիպտոսում կոսմետիկայի օգտագործումը լավ փաստագրված է:Կապարի սուլֆիդ իր արմատներն ունի Հյուսիսային Աֆրիկայում:Սև մատիտի և մուգ գույներով ստվերաներկերի օգտագործումը, ինչպիսիք են կապույտը, կարմիրը և սևը, տարածված էր, և սովորաբար գրանցված և ներկայացված էր եգիպտական արվեստում, ինչպես նաև երևում էր եգիպտական հիերոգլիֆներում։ Հին եգիպտացիները կարմիր ներկ էին արդյունահանում նույնիսկ ֆուկուս-ալգինից, 0,01% յոդից և բրոմ մանիտից(անորոշ),սակայն այս ներկը հանգեցրեց լուրջ հիվանդությունների։ Փայլող էֆեկտով շրթներկերն ի սկզբանե պատրաստվել են ձկան թեփուկներում ՝ հայտնաբերված մարգարտյա նյութով, որն այսօր էլ լայնորեն օգտագործվում է։ Չնայած եգիպտական որոշ կոսմետիկայի վտանգավոր բնույթին, ենթադրվում էր, որ հին եգիպտական դիմահարդարումն ունի հակաբակտերիալ հատկություններ, որոնք օգնում են կանխել վարակները։ Կնճիռների բուժման միջոցները պարունակում էին այնպիսի բաղադրիչներ, ինչպիսիք են խունկի մաստակը և թարմ մորինգան։ Սպիների և այրվածքների համար կարմիր օխրաից, կապարի սուլֆիդից և սպիտակ թխկիի հյութից քսուք էին պատրաստում։ Այլընտրանքային բուժումը կարոբի մրուրից և մեղրից թրջոցն էր, կամ ճարմանդից և որդանակի փոշիացված արմատից պատրաստված քսուքը։ Շնչառությունը բարելավելու համար հին եգիպտացիները խոտաբույսեր կամ խունկ էին ծամում, որոնք մինչ օրս էլ օգտագործվում են։ Պարզվել է,որ տարաները,կարելի է համեմատել ամրացնող լոսյոնների հետ,քանի որ պարունակում են մեղրամոմի և խեժի խառնուրդ։ Դրանք օգտագործվել են նաև որպես դեղամիջոցներ այնպիսի խնդիրների դեմ, ինչպիսիք են մազաթափությունը և մազերի ճերմակությունը։ Նրանք օգտագործում էին այդ արտադրանքը նույնիսկ իրենց մումիաների վրա, քանի որ կարծում էին, որ դա նրանց անդիմադրելի կդարձնի հաջորդ կյանքում։

### Մերձավոր Արևելք

Կոսմետիկան հիշատակվում է Հին Կտակարանում, օրինակ ՝ 2 Սամուել 9:30-ում, որտեղ բիբլիական կերպարը ՝ Հեզաբելը, ներկել է իր կոպերը (Մ.թ. ա. մոտ 840 թ.): Կոսմետիկան հիշատակվում է նաև Եսթեր գրքում, որտեղ նկարագրվում են կոսմետիկ պրոցեդուրաները։

### Ասիա

#### Չինաստան

Պեկինի օպերային կատարող՝ ավանդական բեմական դիմահարդարմամբ։ Ծաղիկները կարևոր դեկորատիվ դեր են խաղում Չինաստանում։ Ըստ լեգենդի,մի անգամ լուսնային 1-ին ամսվա 7-րդ օրը, երբ արքայադուստր Շույանգը՝ Լյու Սոնգի Ուու կայսեր դուստրը, այգիներում թափառելուց հետո հանգստանում էր Հանժանգ պալատի քիվերի տակ՝ սալորի ծառերի մոտ, մի սալորի ծաղիկ ընկավ ցած ՝ նրա գեղեցիկ դեմքին, ճակատին թողնելով ծաղկային հետք, որն էլ ավելի ընդգծեց նրա գեղեցկությունը։ Ասում են, որ պալատական տիկնայք այնքան տպավորված էին, որ սկսեցին զարդարել իրենց ճակատները փոքրիկ նուրբ սալորի ծաղկի նախշով։ [11][12][14] Սա նաև ծաղկային նորաձևության առասպելական ծագումն է meihua zhuang[12] (梅花妝;բառացիորեն «սալորի ծաղկի դիմահարդարում» ),որը ծագել է հարավային դինաստիաներում (420–589) և հայտնի դարձել Թան (618–907) և Սոն (960–1279) դինաստիաների տիկնանց շրջանում։

#### Մոնղոլիա

Թագավորական ընտանիքների կանայք կարմիր բծեր էին նկարում իրենց այտերին ՝ հենց աչքերի տակ։ Այնուամենայնիվ, առեղծված է մնում, թե ինչու։ Նրանք հավատացնում էին, որ կարմիր այտերը (դեմքի կարմրությունը) երջանիկ թագուհու պատճառն են։ Կարմրությունը օգնում է ընդգծել դեմքի ձևը, այտոսկրերը և բարելավել դիմահարդարման տեսքը։

#### Ճապոնիա

Ճապոնիայի Կիոտոյի Գիոն թաղամասում *մայկո*՝ ամբողջական դիմահարդարմամբ։ Շրթներկի ոճը ցույց է տալիս, որ նկարը նոր է արված է։
Ճապոնիայում գեյշաները օգտագործում էին կանճրակի թերթիկներից պատրաստված շրթներկ ՝ հոնքերը և աչքերի անկյունները, ինչպես նաև շրթունքները ընդգծելու համար, իսկ բինցուկե մոմի ձողերը ՝ սումո ըմբիշների մազերի մոմանյութի ավելի մեղմ տարբերակը, գեյշաներն օգտագործում էին որպես դիմահարդարման հիմք:Բրնձի փոշիով ներկում էին դեմքն ու մեջքը իսկ կարմրաներկն ընդգծում էր աչքի խոռոչների ուրվագծերը և ուրվագծում քիթը:[անվստահելի աղբյուր] Օհագուրոն (սև ներկ) գունավորում է ատամները որը *Էրիկաե* կոչվող արարողության համար,երբ մայկոն (աշակերտ գեյշա) ավարտում է և դառնում անկախ։ Գեյշան երբեմն օգտագործում էր թռչնաղբը՝ ավելի բաց գույն ստանալու համար։

#### Արևմտյան Ասիա

 Եգիպտական կոսմետիկայի տուփ բրոնզե դար, Հեչթ թանգարան, Հայֆա:
Մերձավոր Արևելքում երկու սեռերն էլ օգտագործում էին կոսմետիկա՝ վերադառնալով հին Միջագետքի, Հին Եգիպտոսի և Իրանի քաղաքակրթություններին։ Կոսմետիկան, հատկապես կապարով աչքերի դիմահարդարումը, օգտագործվել է Պարսկաստանում և ժամանակակից Իրանի տարածքում հնագույն ժամանակներից։ Կոլը սև փոշի է, որը լայնորեն օգտագործվել է Պարսկական կայսրությունում։ Այն օգտագործվում էր որպես դիմափոշի կամ քսվում էր կոպերի եզրերը մգացնելու համար, ինչպես աչքի մատիտը։

Իսլամի ընդունումից հետո կոսմետիկան օգտագործվել է նաև ողջ Մերձավոր Արևելքում:Կանայք լայնորեն օգտագործում էին կոսմետիկա մասնավոր ոլորտում, մինչդեռ միայն կին ստրուկներն ու երգչուհիները հակված էին օգտագործել այն հանրային վայրերում։ Քսուքները, դիմափոշիները և մածուկները օգտագործվում էին որպես մաշկը լուսավորող միջոցներ՝ համապատասխանեցնելու դարաշրջանի գեղեցկության չափանիշներին:Դեմքի վրա կիրառվում էին նաև օծանելիքով քսուքներ, ինչպես նաև սանդալի հիմքով մածուկներ՝ մաշկը արևի լույսից պաշտպանելու համար։ Հարսանեկան տոնակատարությունների ժամանակ դեկորատիվ հինան օգտագործում էին հարսնացուին գեղեցկացնելու համար։ Տղամարդիկ և երեխաները օգտագործում էին կապար իրենց աչքերին և հինա որպես բնական ներկ իրենց մազերի համար, բայց այլ կոսմետիկ պարագաներ հազվադեպ են օգտագործում։

#### Եվրոպա

1889 Անրի դը Թուլուզ-Լոտրեկի *«Կինը իր զարդասեղանի մոտ»* նկարը:
Կոսմետիկա օգտագործելու մշակույթները ներառում են հին հույները և հռոմեացիները։ Հռոմեական կայսրությունում կոսմետիկայի օգտագործումը տարածված էր մարմնավաճառների և հարուստ կանանց շրջանում։ Նման զարդարանքը երբեմն դատապարտվում էր որոշ հռոմեացի գրողների կողմից, որոնք կարծում էին, որ դա հակասում է կանանց նկատմամբ *կաստային* պահանջներին այն բանի համար, ինչը նրանք համարում էին ավանդական հռոմեական արժեքներ,իսկ ավելի ուշ քրիստոնյա գրողների կողմից, ովքեր նմանատիպ զգացմունքներ էին արտահայտում մի փոքր այլ համատեքստում։ Պլինիոս Ավագը իր *«Naturalis Historia»*-ում նշել է կոսմետիկա, իսկ Օվիդիուսը այդ թեմայով գիրք է գրել։

Գունատ դեմքերը միջնադարում՝ 16-րդ դարում նորաձև էին համարվում:Կանայք իրենք իրենց արյունն էին թափում ՝ գունատ մաշկ ստանալու համար։ Իսկ իսպանացի մարմնավաճառները գունատ մաշկին հակադրելու համար վարդագույն դիմահարդարում էին անում:[citation needed]13-րդ դարի իտալացի կանայք կարմիր շրթներկ էին օգտագործումն ՝ ցույց տալու, որ բարձր դասի են։ Կոսմետիկայի օգտագործումը շարունակվեց միջնադարում մինչև այն պահը երբ դեմքը սկսեց սպիտակել, իսկ այտերը՝ կոշտանալ։ 16-րդ դարի վերջին, Արևմուտքում կոսմետիկա օգտագործող կանանց առանձնահատկությունները այս ապրանքի պահանջարկն ստեղծեցին բարձր խավի շրջանում։ Կոսմետիկայի օգտագործումը շարունակվեց հետագա դարերում, չնայած ժամանակի ընթացքում կոսմետիկայի ընկալումը փոխվեց, ու կոսմետիկայի օգտագործումը բացահայտորեն դատապարտվեց արևմտյան պատմության շատ փուլերում:19-րդ դարում Վիկտորյա թագուհին հրապարակայնորեն հայտարարեց, որ դիմահարդարումն անպատշաճ ու գռեհիկ մի բան է և ընդունելի է միայն դերասանների համար, իսկ ժամանակի շատ հայտնի դերասանուհիներ, ինչպիսիք են Սառա Բեռնարը և Լիլի Լանգթրին, դիմահարդարվում էին։ Ըստ 19-րդ դարի նորաձևության ստանդարտների կանայք պետք է փխրուն, կանացի և գունատ տեսք ունենային, ոմանք դա անում էին դիմահարդարման միջոցով, որոշ կանայք աննկատորեն կարմրեցնում էին այտերն ու օգտագործում բելադոննայի կաթիլներ,որպեսզի աչքերն ավելի մեծ տեսք ունենան։ Չնայած շատ կանայք զուսպ դիմահարդարում էին օգտագործում, այն ժամանակ արևմտյան մշակույթներում դիմահարդարումը սովորաբար թույլատրելի չէր, հատկապես 1870-ականներին, երբ Արևմտյան սոցիալական վարվելակարգը դարձավ ավելի կոպիտ։ Ուսուցիչներին և հոգևորականներին հատուկ արգելվեց օգտագործել կոսմետիկ միջոցներ։

### Ամերիկա և Ավստրալիա

Ամերիկյան որոշ բնիկ ցեղեր ներկում էին իրենց դեմքերը արարողակարգային միջոցառումների կամ մարտերի համար:[citation needed] Նույն գործելակերպին էին հետևում Ավստրալիայի աբորիգենները։

### 19-րդ դար

1800-ականների վերջին արևմտյան կոսմետիկ արդյունաբերությունը սկսեց աճել ՝ շնորհիվ "տեսողական ինքնագիտակցության" աճի, գունավոր կոսմետիկայի ընկալման փոփոխության և արտադրանքի անվտանգության բարձրացման։ Մինչև 19-րդ դարը լուսավորության տեխնոլոգիայի և ռեֆլեկտիվ սարքերի հասանելիության սահմանափակումները ստիպում էին մարդկանց՝ կանոնավոր կերպով ընկալելու իրենց արտաքինը:Սա, իր հերթին, սահմանափակեց կոսմետիկայի շուկայի անհրաժեշտությունը և հանգեցրեց նրան, որ անհատները ստեղծեն և կիրառեն իրենց սեփական արտադրանքը տանը:Դարի երկրորդ կեսի մի քանի տեխնոլոգիական առաջընթացներ,ինչպես օրինակ հայելիների, առևտրային լուսանկարչության, շուկայավարման և էլեկտրաէներգիայի նորարարությունները տանը և հասարակության մեջ, մեծացրին արտաքին տեսքի մասին տեղեկացվածությունը և ստեղծեցին իմիջը բարձրացնող կոսմետիկայի պահանջարկ։

Պարզվեց, որ տնային պայմաններում արտադրված դիմափոշիները, կարմրաներկերն ու շրթներկերը և նմանատիպ ապրանքները պարունակում են թունավոր բաղադրիչներ, որոնք գնորդներին հետ էին պահում օգտագործելուց:Ոչ թունավոր կոսմետիկ բաղադրիչների հայտնագործությունները, ինչպիսիք են 1866 թվականին Հենրի Թեթլոուի ցինկի օքսիդի օգտագործումը որպես դիմափոշի, և կոսմետիկ արտադրանքի տարածումը այնպիսի հայտնի ընկերությունների կողմից, ինչպիսիք են Rimmel-ը, Guerlain-ը և Hudnut-ը, օգնեցին հանրահռչակել կոսմետիկան լայն հասարակության շրջանում։ Մաշկի խնամքի միջոցները, ինչպես նաև "դեմքը գունափոխող" միջոցները, ինչպիսիք են փոշիները,նույնպես դարձել են կոսմետիկայի արդյունաբերության պահանջված ապրանքներ։ Լոսյոնների ապրանքանիշերի զանգվածային գովազդը, ինչպիսիք են Pond ' s-ը, գովազդային վահանակներում, ամսագրերում և թերթերում, մեծ պահանջարկ ստեղծեցին:Գովազդի և կոսմետիկ շուկայավարման այս ոճերը շուտով վերարտադրվեցին եվրոպական երկրներում ՝ էլ ավելի մեծացնելով գովազդվող ապրանքների տարածու Եվրոպայում։

### 20-րդ դար

Լոս Անջելեսում կոսմետոլոգի դասախոսություններին դիմահարդարող հանդիսատես, մոտ 1950 թ.
1900-ականների սկզբին դիմահարդարումը բավականաչափ տարածված չէր։ Իրականում կանայք գրեթե երբեք դիմահարդարում չէին օգտագործում։ Դիմահարդարումն այն ժամանակ հիմնականում մարմնավաճառների մենաշնորհն էր, ովքեր աշխատում էին կաբարեում կամ սև ու սպիտակ էկրաններին։ Այս ժամանակահատվածում դեմքի էմալացումը (դեմքին իսկական ներկ քսելը) հայտնի դարձավ հարուստների շրջանում ՝ որոնք փորձում էին ավելի գունատ տեսք ունենալ:Այս երևույթը վտանգավոր էր, քանի որ հիմնական բաղադրիչը հաճախ մկնդեղն էր  : Գունատ մաշկը կապվում էր հարստության հետ, քանի որ դա նշանակում էր, որ մարդը արևի տակ չի աշխատում և կարող է իրեն թույլ տալ ամբողջ օրը դուրս չգալ:Կոսմետիկան այնքան տարածված չէր, որ հնարավոր չէր գնել հանրախանութներից.այն կարելի էր գնել միայն թատերական զգեստների խանութներից։ Կանանց «ամենօրյա դիմահարդարումը» հաճախ բաղկացած էր միայն *papier poudré-*ից, փոշիացված թղթի/յուղազերծող թերթիկների օգտագործումից՝ ձմռանը քիթը սպիտակեցնելու և ամռանը այտերը փայլեցնելու համար։ Կարմրաներկը համարվում էր սադրիչ, այդ իսկ պատճառով այն կարելի էր տեսնել միայն «գիշերվա կանանց» շրջանում։ Որոշ կանայք օգտագործում էին այրված լուցկիներ ՝ թարթիչները մգացնելու համար, ինչպես նաև խորդենի և կակաչի թերթիկներ ՝ շուրթերը երանգավորելու համար ։ Վազելինը մեծ պահանջարկ ունեցավ, քանի որ այն օգտագործվում էր ճաքճքված շուրթերի համար, որպես մազերի տոնիկի հիմք և օճառ ։ Oծանելիքը ներկայացվել է 1900-ականների սկզբին, սակայն կանանց թույլատրվում էր օգտագործել միայն լավանդայի ջուր կամ նուրբ օդեկոլոն ։ Կոսմետիկ դեզոդորանտը հայտնագործվել է 1888 թվականին Ֆիլադելֆիայում բնակվող անհայտ գյուտարարի կողմից և ունեցել է *«Mum»* ապրանքանիշը։ Գլանափաթեթային դեզոդորանտը թողարկվել է 1952 թվականին, իսկ աերոզոլային դեզոդորանտը ՝ 1965 թվականին։

Մոտ 1910 թվականին դիմահարդարումը նորաձևության մեջ մտավ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպայում բալետի և թատրոնի աստղերի ազդեցության շնորհիվ, ինչպիսիք են Մաթիլդա Կշեսինսկայա և Սառա Բեռնարը:Գունավոր դիմահարդարումը Փարիզում ներկայացվեց 1910 թվականին ռուսական բալետի ժամանումից հետո, որտեղ օշերն ու բոսորագույնը ամենատիպիկ երանգներն էին։ *Daily Mirror* գեղեցկության մասին գիրքը ցույց տվեց, որ կոսմետիկան այժմ ընդունելի է գրագետ հասարակության համար։ Այս ամենի հետ մեկտեղ տղամարդիկ հաճախ կարմրաներկը տեսնում էին որպես սեքսի և մեղքի նշան, իսկ կարմրաներկի օգտագործումը համարվում էր տգեղ:1915թ.-ին Կանզասի օրենսդիր մարմինն առաջարկեց զանցանք դարձնել քառասունչորս տարեկանից ցածր կանանց համար կոսմետիկ միջոցներ պգտագործելը ՝ «կեղծ տպավորություն ստեղծելու նպատակով» *Daily Mirror*-ն առաջիններից էր, ով առաջարկեց օգտագործել մատիտի գիծ (գծաներ))՝ աչքերը ընդգծելու,և թարթիչները կլորացնող գործիք թարթիչները՝ ընդգծելու համար:Հոնքերի մգեցնող միջոցը նույնպես ներկայացվել է գեղեցկության այս գրքում, որը ստեղծվել է արաբական մաստակով, հնդկական թանաքով և վարդաջրով։ Ջորջ Բուրշեթը այս ժամանակահատվածում զարգացրեց կոսմետիկ դաջվածքները:Նա կարողանում էր դաջվածք անել վարդագույն կարմրաներկի,կարմիր շուրթերի և մուգ հոնքերի վրա:Նա նաև գիտեր, թե ինչպես դաջվածքներ անել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այլանդակված տղամարդկանց ՝ վնասված դեմքերին ավելացնելով մաշկի երանգներ և սպիները ծածկելով աչքին ավելի հաճելի գույներով ։ Max Factor-ը 1909 թվականին Լոս Անջելեսում բացեց պրոֆեսիոնալ դիմահարդարման ստուդիա թատրոնի և կինոյի դերասանների համար ։ Թեև նրա խանութը նախատեսված էր դերասանների համար, սովորական կանայք գալիս էին այստեղ ՝ տնային օգտագործման համար թատերական ստվերաներկ և հոնքերի մատիտներ ձեռք բերելու։

1920-ականներին Հոլիվուդի կինոարդյունաբերությունն ամենաազդեցիկը եղավ կոսմետիկայի ոլորտում։ Թեդ Բարի նման աստղերը էական ազդեցություն են ունեցել դիմահարդարման արդյունաբերության վրա։Հելենա Ռուբինշտեյնը Բարայի դիմահարդարն էր. նա դերասանուհու համար թարթչաներկ է ստեղծել՝ հենվելով կապարի հետ նրա փորձերի վրա Մյուսները, որոնք այս ընթացքում տեսան կոսմետիկայի զանգվածային շուկայի հնարավորությունը, Մաքս Ֆակտոր Ավագն ու Էլիզաբեթ Արդենն էին։ Կոսմետիկայի ժամանակակից շատ արտադրողներ հիմնադրվել են 1920-1930-ական թվականներին։ Շրթներկներն այն ժամանակվա ամենահայտնի գեղեցկության արտադրանքներից էին, ավելին, քան կարմրաներկն ու դիմափոշին, քանի որ դրանք պայծառ ու էժան էին:1915 թվականին Մորիս Լևին հայտնագործեց շրթներկի համար նախատեսված մետաղական տարան, որը լիցենզիա տվեց դրա զանգվածային արտադրությանը  "Flapper" ոճը ազդել է նաև 1920-ականների կոսմետիկայի վրա, որը ներառում էր մուգ աչքեր, կարմիր շրթներկ, եղունգների կարմիր լաք և արևայրուք, որը հորինել է Կոկո Շանելը ՝ որպես նորաձևության տուրք։ Հոնքերի մատիտը մեծ տարածում գտավ 1920-ականներին, մասամբ այն պատճառով, որ այն տեխնոլոգիապես գերազանցում էր նախկինում եղածին՝ շնորհիվ նոր բաղադրիչի՝ հիդրոգենացված բամբակի սերմի յուղի (նաև այդ դարաշրջանի մեկ այլ հրաշք արտադրանքի՝ Crisco Oil-ի Maybeline-ի նման առաջին առևտրային թարթչաներկերը պարզապես կարծր նյութեր էին, որոնք պարունակում էին Օճառ և գունանյութեր:Կինը փոքրիկ վրձինը թաթախում էր տաք ջրի մեջ, մազիկները քսում նյութին, հեռացնում ավելցուկը՝ վրձինը փաթաթելով թղթի կամ սպունգի վրա, իսկ հետո թարթիչները ասես ջրաներկի կտավ լինեին։ L ' Oréal-ի հիմնադիր Յուջին Շյուլերը 1907 թվականին հորինել է ժամանակակից սինթետիկ մազերի ներկը, իսկ 1936 թվականին նա հորինել է նաև արևապաշտպան քսուքը։
Եղունգի լաքի առաջին արտոնագիրը տրվել է 1919 թվականին։ Գույնը ՝ բաց վարդագույն ;Անհասկանալի է, թե որքան մուգ էր այդ վարդը, բայց ցանկացած աղջիկ, ում եղունգները ներկված էին ցանկացած վարդագույնով, ավելի մուգ, քան մանկան կարմրությունը, բամբասանքների վտանգի տակ էր ընկնում,որ նա «անառակ»է։ Նախկինում միայն գյուղատնտեսական աշխատանք կատարողներն էին արևայրուքով, մինչդեռ նորաձև կանայք իրենց մաշկը հնարավորինս գունատ էին պահում։ Արևայրուքի տարածումից հետո հեռուստատեսությամբ թողարկվեցին տասնյակ նոր արհեստական արեւայրուքի միջոցներ, որոնք օգնում են ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց «արևայրուք ընդունած» տեսք ունենալ:Ասիայում մաշկի սպիտակեցումը շարունակեց մնալ գեղեցկության իդեալը մինչ օրս։

Առաջին համաշխարհային պատերազմին հաջորդած ժամանակահատվածում պլաստիկ վիրաբուժության բում նկատվեց։ 1920-1930-ական թվականներին դեմքի կոնֆիգուրացիան և սոցիալական ինքնությունը գերիշխում էր պլաստիկ վիրաբույժների աշխարհում։ Դեմքի բարձրացումն իրականացվել է դեռևս 1920 թվականին, սակայն միայն 1960-ականներին, կոսմետիկ վիրահատությունները կիրառվեցին ծերացման նշանները նվազեցնելու համար։ Քսաներորդ դարում կոսմետիկ վիրաբուժությունը հիմնականում պտտվում էր կանանց շուրջ։ Տղամարդիկ կարող էին մասնակցել միայն այն դեպքում, եթե այլանդակված էին պատերազմի պատճառով։ Սիլիկոնե իմպլանտները ներդրվել են 1962 թվականին:1980-ականներին Պլաստիկ վիրաբույժների ամերիկյան միությունը ջանում էր պլաստիկ վիրաբուժության մասին հանրային իրազեկվածությունը բարձրացնել։ Արդյունքում, 1982 թվականին Միացյալ Նահանգների Գերագույն դատարանը բժիշկներին օրինական իրավունք շնորհեց գովազդելու իրենց ընթացակարգերը։ Պատմողական գովազդի լավատեսական և պարզեցված բնույթը հաճախ հանգեցնում էր նրան, որ գործողությունները անվնաս էին թվում, երբ իրականում դա ամենևին էլ այդպես չէր։ Էսթետիկ պլաստիկ վիրաբուժության ամերիկյան ընկերությունը հայտնում է, որ 1998 թվականին ավելի քան երկու միլիոն ամերիկացիներ են ընտրվել կոսմետիկ միջամտությունների՝ և՛ վիրաբուժական, և՛ ոչ վիրաբուժական համար, որոնցից ամենահայտնին լիպոսակցիան է։ Կրծքագեղձի մեծացման վիրահատությունները զբաղեցրել են երկրորդ տեղը, իսկ երրորդ, չորրորդ և հինգերորդ տեղերը զբաղեցրել են աչքի վիրահատությունը, դեմքի բարձրացումը և քիմիական պիլինգը։

1920-ական թվականներին բազմաթիվ աֆրոամերիկացիներ մասնակցել են մաշկի գունաթափմանը՝ փորձելով բացացնել դեմքի գույնը ինչպես նաև ուղղել մազերը՝ ավելի սպիտակ երևալու համար։ Մաշկի սպիտակեցնող միջոցները և մազերի արդուկները մեծ շահույթ բերեցին և կազմում էին տասնամյակի սև մամուլում հրապարակված բոլոր գովազդների երեսունից հիսուն տոկոսը։ Հաճախ այս սպիտակեցնող միջոցներն ու արդուկները ստեղծվում և վաճառվում էին հենց աֆրոամերիկացի կանանց կողմից։ Մաշկի սպիտակեցնող նյութերը պարունակում էին կաուստիկ քիմիական նյութեր, ինչպիսին է հիդրոքինոնը, որը ճնշում է մելանինի արտադրությունը մաշկի մեջ։ Այս սպիտակեցնող միջոցներ մեծ չափաբաժինները կարող են առաջացնել ծանր դերմատիտ և նույնիսկ մահ:Շատ անգամ այս սխեմաները կիրառվում էին ամեն օր ՝ մեծացնելով մահվան ռիսկը։ 1970-ականներին առնվազն հինգ ընկերություններ սկսեցին կոսմետիկա արտադրել աֆրոամերիկացի կանանց համար։ Մինչև 1970-ական թվականները սևամորթ կանանց դիմահարդարման երանգները սահմանափակ էին:Դիմահարդարումը և շրթներկը հարմար չեն մաշկի մուգ տեսակների համար, քանի որ դրանք ստեղծվել են մաշկի բաց երանգների համար։ Այս կոսմետիկ միջոցները, որոնք ստեղծվել էին բաց գույնի մաշկի համար, մուգ մաշկը դարձնում էին մոխրագույն։ Ի վերջո, դիմահարդառման պարագաներ ստեղծող ընկերությունները ստեղծեցին դիմահարդարում, որը հարմար էր մաշկի գրեթե բոլոր երանգների համար, ինչպիսիք են հիմքերը և դիմափոշիները, որոնք բնական համապատասխանություն էին ապահովում։ Հանրաճանաչ ընկերությունները, ինչպիսիք են Start-ը, From-ը, Libra-ն, Flori Roberts-ը և Fashion Fair-ը, կոսմետիկայի համար ողջամիտ գներ են սահմանում քանի որ ցանկանում են հասանելի լինել լայն զանգվածներին։

1939-1945 թվականներին ՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, կոսմետիկան սակավ էր ։ Նավթն ու ալկոհոլը՝ բազմաթիվ կոսմետիկայի հիմնական բաղադրիչները, ուղղվեցին պատերազմի մատակարարմանը:Ճակատագրի հեգնանքով, այն ժամանակ, երբ դրանք սահմանափակ էին, շրթներկը, փոշին և դեմքի կրեմը ամենացանկալին էին, և փորձերի մեծ մասն իրականացվեց հետպատերազմյան շրջանում։ Կոսմետիկա մշակողները հասկացան, որ պատերազմը հետագայում ֆենոմենալ բումի կհանգեցնի, ուստի սկսեցին նախապատրաստվել։ Յարդլին, Էլիզաբեթ Արդենը, Հելենա Ռուբինշտեյնը և ֆրանսիական արտադրական ընկերությունը պատերազմից հետո ասոցացվեցին "որակի" հետ, քանի որ դրանք ստեղծվածներից ամենահինն էին։ Pond ' s-ը նույն գրավչությունն ուներ ավելի ցածր գների միջակայքում։ Gala cosmetics-ը առաջիններից մեկն էր, ով իր արտադրանքներին տվեց ֆանտաստիկ անուններ, ինչպիսիք են "lantern red" և "sea coral"շրթներկները։

1960-1970 -ականների ընթացքում արևմտյան աշխարհի շատ կանայք ֆեմինիզմի ազդեցության տակ որոշեցին դիմահարդարում չօգտագործել:1968 թվականին ֆեմինիստական «Միսս Ամերիկա» բողոքի ակցիայի ժամանակ ցուցարարները խորհրդանշական կերպով մի շարք կանացի ապրանքներ նետեցին «Ազատության աղբամանը»:Սա ներառում էր կոսմետիկա, որոնք ցուցարարներն անվանում էին «կանանց խոշտանգման գործիքներ» և այն ամենը, ինչ նրանք ընկալում էին որպես պարտադրված կանացիություն։

1970-ականներին կոսմետիկան բաժանվեց երկու տեսակի. «բնական տեսքի»՝ ամենօրյա և ավելի սեքսուալ կերպարի՝ երեկոյան։ Ոչ ալերգիկ դիմահարդարումը հայտնվեց այն ժամանակ, երբ շպարը նորաձև չէր, քանի որ կանայք սկսեցին ավելի շատ հետաքրքրվել իրենց դիմահարդարման քիմիական պարունակությունը։ Տեխնոլոգիաների ժամանակակից զարգացումները, ինչպիսիք են Բարձր կտրվածքով խառնիչը, նպաստեցին կոսմետիկայի արտադրությանը, էլ ավելի բնական տեսք ունեին և ավելի երկար էին մնում քան նախորդները : Այնուամենայնիվ, ժամանակի հիմնական կոսմետիկ միջոցը ստվերաներկն էր.կանանց հետաքրքրում էր նաև շրթներկի նոր գույները, ինչպիսիք են յասամանագույնը, կանաչը և արծաթագույնը ։ Այս շրթներկները հաճախ խառնվում էին բաց վարդագույնի և սպիտակի հետ, ուստի կանայք կարողանում էին ստեղծել իրենց անհատական երանգները:«Կարմրաներկը»-ը շուկայում հայտնվեց այս տասնամյակում, ընդ որում Revlon-ը լայն տարածում տվեց դրան։ Այս միջոցը կիրառվել է ճակատին, ստորին այտերին և կզակին։ Հանրաճանաչ դարձան նաև դեմքը ուրվագծելը և ընդգծելը սպիտակ ստվերաներկերի կրեմով։Avon-ը ներկայացրեց վաճառողուհուն։ Փաստորեն, ամբողջ կոսմետիկ արդյունաբերությունը, որպես ամբողջություն, կանանց համար հնարավորություններ է բացել բիզնեսում ՝ որպես ձեռներեցներ, գյուտարարներ, արտադրողներ, դիստրիբյուտորներ և խթանողներ։

### 21-րդ դար

Գեղեցկության արտադրանքներն այժմ լայնորեն հասանելի են մասնագիտացված առցանց խանութներում, ինչին վերջերս միացել են առցանց հաստատված կետերը, ներառյալ խոշոր հանրախանութները և գեղեցկության մանրածախ առևտուրը։

Արդյունաբերությունների մեծ մասի նման, կոսմետիկ ընկերությունները դիմադրում են պետական մարմինների կողմից կանոնակարգմանը։ ԱՄՆ-ում Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) չի հաստատում կամ վերանայում կոսմետիկան, թեև այն կարգավորում է մազերի ներկերի մեջ օգտագործվող գույները:Կոսմետիկ ընկերությունները պարտավոր չեն զեկուցել իրենց արտադրանքի օգտագործման արդյունքում ստացված վնասվածքների մասին։

Չնայած ժամանակակից դիմահարդարումը ավանդաբար օգտագործում են հիմնականում կանայք, աստիճանաբար աճող թվով տղամարդիկ օգտագործում են կոսմետիկ միջոցներ, որոնք սովորաբար կապված են կանանց հետ՝ իրենց դեմքի դիմագծերը բարձրացնելու համար։ Քողարկիչը սովորաբար օգտագործում են դիմահարդարմամբ զբաղվող տղամարդիկ։ Կոսմետիկայի ապրանքանիշերը թողարկում են հատկապես տղամարդկանց համար նախատեսված կոսմետիկ արտադրանք, իսկ տղամարդիկ ավելի հաճախ են օգտագործում այդպիսի ապրանքներ։ Այնուամենայնիվ, այս հարցում որոշակի հակասություններ կան, քանի որ շատերը կարծում են, որ դիմահարդարում կրող տղամարդիկ անտեսում են ավանդական գենդերային դերերը և դրական լույսի ներքո չեն դիտարկում կոսմետիկա կրող տղամարդկանց։ Մյուսները, սակայն, սա համարում են գենդերային հավասարության աճի նշան և կարծում են,տղամարդիկ նույնպես իրավունք ունեն կոսմետիկ միջոցներով բարելավել իրենց դեմքի դիմագծերը, եթե դա անում են կանայք։

Այսօր կոսմետիկայի շուկան 20-րդ դարի համեմատ այլ դինամիկա ունի։ Որոշ երկրներ առաջ են տանում այս տնտեսությունը.

Ճապոնիա. Ճապոնիան աշխարհում երկրորդ ամենամեծ շուկան է։ Ինչ վերաբերում է այս շուկայի աճին, ապա Ճապոնիայում կոսմետիկան թեւակոխել է կայունության շրջան։ Այնուամենայնիվ, շուկայի իրավիճակը արագ փոխվում է։ Այժմ սպառողները կարող են մեծ քանակությամբ տեղեկատվություն ստանալ առցանց և ընտրել բազմաթիվ այլընտրանքներ ՝ բազմաթիվ հնարավորություններ բացելով շուկա մուտք գործող նորեկների համար, ովքեր հնարավորություններ են փնտրում սպառողների բազմազան կարիքները բավարարելու համար:Կոսմետիկայի շուկայի ծավալը 2010 թվականին կազմել է 2,286 միլիարդ իեն ՝ ելնելով արտադրող ապրանքանիշերի մատակարարումների արժեքից։ 0,1% աճի տեմպով շուկան գործնականում չի փոխվել նախորդ տարվա համեմատ։
Ռուսաստան:Ամենահետաքրքիր զարգացող շուկաներից մեկը, որը 2012-ին աշխարհում 5-րդն է աշխարհում, օծանելիքի և կոսմետիկայի ռուսական շուկան 2004 թվականից ի վեր գրանցել է ամենաբարձր աճը ՝ 21%, հասնելով 13,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի:[citation needed]
COVID-19 համաճարակի պատճառով արգելափակումների սահմանմամբ և սրահներ վերադառնալու հետևանքով զգուշանալուց հետո սկսեցին ի հայտ գալ այնպիսի միտումներ, որոնք ընդօրինակում են սրահի ընթացակարգերը, ինչպիսիք են տնային մաշկի խնամքի ավելի բարդ ռեժիմները, մազերի գույնը պահպանող միջոցները և գեղեցկության գործիքները։ Համաճարակի սկզբում դիմահարդարման հիմնական ապրանքների, օրինակ՝ կրեմի և շրթներկի վաճառքը նվազել է մինչև 70%-ով՝ կարանտինի և դեմքը ծածկելու պարտադրանքի պատճառով։

Տես նաև
-------

* Կոսմետիկա

### Աղբյուրներ

* Angeloglou, Maggie (1970). *The History of Make-up*. London, UK: Macmillan. OCLC 615683528.
* Peiss, Kathy Lee (1998). *Hope in a Jar: The Making of America's Beauty Culture*. Metropolitan Books. ISBN 978-0-8050-5550-4.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Power, Camilla (2010). «Cosmetics, identity and consciousness». *Journal of Consciousness Studies*. **17** (7–8): 73–94.
2. ↑  Power, Camilla (2004). «Women in Prehistoric Art». In Berghaus, G. (ed.). *New Perspectives in Prehistoric Art*. Westport, CT & London: Praeger. էջեր 75–104.
3. ↑  Watts, Ian (2009). «Red ochre, body painting and language: interpreting the Blombos ochre». In Botha, Rudolf; Knight, Chris (eds.). *The Cradle of Language*. OUP Oxford. էջեր 62–92. ISBN 978-0-19-156767-4.
4. ↑  Watts, Ian (2010 թ․ սեպտեմբերի 1). «The pigments from Pinnacle Point Cave 13B, Western Cape, South Africa». *Journal of Human Evolution*. **59** (3): 392–411. doi:10.1016/j.jhevol.2010.07.006. PMID 20934093.
5. 1 2  Adkins, Lesley & Adkins, Roy A. (1998). *Handbook to life in Ancient Greece*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19512-491-0.[*Հղում աղբյուրներին*]
6. 1 2  Burlando, Bruno; Verotta, Luisella; Cornararara, Laura & Bottini-Massa, Elisa (2010). *Herbal Principles in Cosmetics*. Boca Raton, FL: CRC Press. ISBN 978-1-43981-213-6.
7. ↑  Olson, Kelly (2009). «Cosmetics in Roman Antiquity: Substance, Remedy, Poison». *Classical World*. **102** (3): 291–310. doi:10.1353/clw.0.0098. JSTOR 40599851. Project MUSE 266767.
8. ↑  «The history of skincare: Cosmetics were originally associated with medicine». *Your Guide to a Safe and Natural Skin Care Routine* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
9. ↑  Johnson, Rita (1999). «What's That Stuff? Lipstick». *Chemical & Engineering News*. **77** (28): 31. doi:10.1021/cen-v077n028.p031.
10. ↑  Bhanoo, Sindya N. (2010 թ․ հունվարի 18). «Ancient Egypt's Toxic Makeup Fought Infection, Researchers Say». *The New York Times*.
11. ↑  Cai, Zong-qi, ed. (2008). *How to read Chinese poetry: A guided anthology*. New York: Columbia University Press. էջ 295. ISBN 978-0-231-13941-0.
12. ↑  Wang, Betty. «Flower deities mark the lunar months with stories of Love & Tragedy». *Taiwan Review*. Government Information Office, Republic of China. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
13. ↑  «Unknown». *West & East 中美月刊*. Sino-American Cultural and Economic Association. 36–37: 9. 1991. ISSN 0043-3047.(չաշխատող հղում)
14. ↑  Huo, Jianying. «Ancient Cosmetology». *China Today*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 9-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
15. ↑  Mei, Hua (2011). *Chinese clothing*. Cambridge: Cambridge University Press. էջ 32. ISBN 978-0-521-18689-6. «For example, the Huadian or forehead decoration was said to have originated in the South Dynasty, when the Shouyang Princess was taking a walk in the palace in early spring and a light breeze brought a plum blossom onto her forehead. The plum blossom for some reason could not be washed off or removed in any way. Fortunately, it looked beautiful on her, and all of a sudden became all the rage among the girls of the commoners. It is therefore called the "Shouyang makeup" or the "plum blossom makeup." This makeup was popular among the women for a long time in the Tang and Song Dynasties.»
16. ↑  Ahmed, Rosli (2022 թ․ հունիսի 20). «Instantly Grab The Best Brand's Basic Makeup Essentials - Albertros». *Albertros Trends* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
17. ↑  Graham-Diaz, Naomi (2001 թ․ հոկտեմբեր). «Make-Up of Geisha and Maiko». *Immortal Geisha*. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 9-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
18. 1 2  Gisela Helmecke (2006). «Cosmetics». In Josef W. Meri (ed.). *Medieval Islamic Civilization: A-K, index*. Taylor & Francis. էջ 177. ISBN 9780415966917.
19. ↑  Llewyn-Jones, Lloyd (2014). «Beautiful to behold is the king». *King and Court in Ancient Persia 559 to 331 BCE*. Edinburgh University Press. ISBN 9780748677115.
20. ↑  Oumeish, Oumeish Youssef (2001 թ․ հուլիս). «The cultural and philosophical concepts of cosmetics in beauty and art through the medical history of mankind». *Clinics in Dermatology*. **19** (4): 375–386. doi:10.1016/s0738-081x(01)00194-8. PMID 11535377.
21. ↑  Madrano, Autumn (1999). «A Colorful History». *InFlux*. University of Oregon School of Journalism and Communication. Արխիվացված է օրիգինալից 2001 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
22. 1 2  Madrano, Autumn (1999). «A Colorful History». *InFlux*. University of Oregon School of Journalism and Communication. Արխիվացված է օրիգինալից 2001 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
23. ↑  Pallingston, Jessica (1998). *Lipstick: A Celebration of the World's Favorite Cosmetic*. New York City: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-19914-2.
24. 1 2 3 4  Jones, Geoffrey (2010). «How Do I Look?». *Beauty Imagined*. Oxford, UK: Oxford University Press. էջեր 44–63. ISBN 978-0-19955-649-6.
25. ↑  Sava, Sanda (2016 թ․ մայիսի 5). «A History of Make-up & Fashion: 1900-1910». *SandaSava.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 19-ին.
26. 1 2 3  Angeloglou, 1970, էջ 113
27. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 114
28. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 115
29. ↑  Peiss, 1998, էջ 55
30. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 116
31. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 117
32. ↑  Peiss, 1998, էջ 58
33. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 119
34. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 125
35. 1 2 3  Riordan, Teresa (2004). *Inventing Beauty*. New York City: Broadway Books. ISBN 978-0-76791-451-2.[*Հղում աղբյուրներին*]
36. ↑  «Eugène Schueller». *L'Oréal*.
37. 1 2  Haiken, Elizabeth (2000). «The Making of the Modern Face: Cosmetic Surgery». *Social Research*. **67** (1): 81–97. JSTOR 40971379. PMID 17099986.
38. ↑  Lee, Shu-Yueh; Clark, Naeemah (2014). «The Normalization of Cosmetic Surgery in Women's Magazines from 1960 to 1989». *Journal of Magazine Media*. **15** (1). doi:10.1353/jmm.2014.0014. Project MUSE 773691.
39. ↑  Dorman, Jacob S. (2011 թ․ հունիսի 1). «Skin bleach and civilization: the racial formation of blackness in 1920s Harlem» (PDF). *Journal of Pan African Studies*. **4** (4): 47–81. Կաղապար:Gale.
40. ↑  «Modern Living: Black Cosmetics». *TIME*. 1970 թ․ հունիսի 29. Վերցված է 2010 թ․ փետրվարի 9-ին.
41. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 127
42. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 131
43. ↑  Dow, Bonnie J. (2003). «Feminism, Miss America, and Media Mythology». *Rhetoric & Public Affairs*. **6** (1): 127–149. doi:10.1353/rap.2003.0028. S2CID 143094250.
44. ↑  Duffett, Judith (1968 թ․ հոկտեմբեր). *WLM vs. Miss America*. էջ 4. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
45. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 138
46. ↑  «Cosmetics and Personal Care Products». *Charles Ross & Son Company*. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 7-ին.
47. 1 2  Angeloglou, 1970, էջ 135
48. ↑  Angeloglou, 1970, էջ 137
49. ↑  Peiss, 1998, էջ 5
50. ↑  «Lessons from categorising the entire beauty products sector (Part 1)». *Beauty Now*. 2009 թ․ սեպտեմբերի 27. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
51. ↑  «Cosmetics and your health». *Office on Women's Health*. 2004 թ․ նոյեմբերի 4.
52. ↑  «FDA Authority Over Cosmetics». *Center for Food Safety and Applied Nutrition*. 2005 թ․ մարտի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
53. ↑  «"The Japanese cosmetics market is actively changing," Hajime Suzuki, Cosme Tokyo». *Premium Beauty News*.
54. ↑  «The beauty trends customers are buying during Covid-19». *Vogue Business* (բրիտանական անգլերեն). 2020 թ․ օգոստոսի 10. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 2-ին.
55. ↑  «Sleeping beauty halls: how Covid-19 upended the 'lipstick index'». *The Guardian* (անգլերեն). 2020 թ․ դեկտեմբերի 18. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 2-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Forsling, Yvonne. «Regency Cosmetics and Make-Up: Looking Your Best in 1811». *Regency England 1790-1830*.
* «Naked face project: Women try no-makeup experiment». *USA Today*. 2012 թ․ մարտի 28. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 30-ին. Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 7-ին.
* Forsling, Yvonne. «Regency Cosmetics and Make-Up: Looking Your Best in 1811». *Regency England 1790-1830*.