|  |
| --- |
| **Ամորֆա թփային** |
| Ամորֆա թփայինԱմորֆա թփային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Amorpheae* |
| **Ցեղ** | Ամորֆա *(Amorpha)* |
| **Տեսակ** | **Ամորֆա թփային** *(A. fruticosa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Amorpha fruticosa***L. 1753 |

**Ամորֆա թփային** (լատին․՝ *Amórpha fruticósa*), բակլազգիների ընտանիքի թիթեռածաղկավորների ենթաընտանիքի բույս։ Տերևաթափ բույս է՝ մինչև 6 մ բարձրությամբ, դեպի վեր ուղղված բազմաթիվ ճիպոտանման ճյուղերով։ Դրանք սկզբում ծածկված են լինում աղվամազով, որից ազատվում են հետագայում։ Ճյուղերը մոխրադարչնագույն են։ Ջերմասեր ու լուսասեր բույս է։ Կարող է հարմարվել ցանկացած հողի մեջ։ Բավականին չորադիմացկուն է։ Օգտագործվում է թեք լանջերի անտառապատման համար։ Աճում է այնպիսի պայմաններում, որում այլ բույսեր կարող են ոչնչանալ։

Բույսի պտուղները պարունակում են ամորֆին գլյուկոզ (ռուս.՝  гликозид ), վատ է լուծվում սառը ջրում։ Ամորֆինն ունի հանգստացնող հատկություն։

Տարածում
--------

Բնական պայմաններում աճում է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Հյուսիսային Կարոլինա, Ինդիանա, Այովա, Միսսուրի, Կանզաս, Նեբրասկա։

Թփային ամորֆա բույսն աճում է Կանադայի արևմտյան մասը։ Ընդհանուր առմամբ ընդգրկում է ողջ ԱՄՆ-ի տարածքը, Մեքսիկայի հյուսիսային շրջանները։ Ժամանակի ընթացքում ադապտացվել է Եվրոպայի և Ասիայի կլիմային և պայմաններին։

Հայաստան ներմուծվել է 20-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Լայնորեն տարածում է գտել Հայաստանի ցածրադիր վայրերում, տաք գոտու արհեստական անտառներում։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Միջինում 1-2 մ բարձրությամբ թուփ է։ Տերևները բարդ փետրաձև են, մինչև 30 սմ երկարությամբ։ Կազմված են 11-25 տերևիկներից, որոնք նեղ կամ լայն էլիպսաձև են։ Տերևներն ունեն 1,5-4 սմ երկարություն և 0,6-1,8 սմ լայնություն։ Վերին հատվածում վառ կանաչ են, իսկ ներքևի մասում՝ բաց կանաչավուն։ Կեղևը մուգ մոխրագույն է կամ դարչնագույն։ Կոթունները կարճ են։ Ծաղիկները ծիրանակապտավուն են։ Ծաղիկները հավաքված են 7-15 սմ երկարությամբ հուրաններում։ Բույսի ունդերն ունեն 0,8-0,9 սմ երկարություն, որոնցից յուրաքանչյուրում գտնվում է մեկական սերմ։ Արմատային առատ մացառներ է տալիս։

Բույսը ծաղկում է մայիսից հունիս ամիսների ընթացքում։ Ծաղկումը տևում է 25 օր։ Պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր ամսին։

Դասակարգում
-----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   | **ավելի քան 4 ընտանիք** (համաձայն APG II Համակարգի) |   | մոտ 470 դաս |   |
|   |   |   |   |   |
|   | Կարգ **թիթեռածաղկավորներ** |   |   | Ենթաընտանիք **Papilionaceous** |   |   | տեսակ **Ամորֆա  թփային** |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | Բաժին **Ծաղկավոր բույսեր կամ Ծածկասերմեր**  |   |   | Ընտանիք **Բակլազգիներ** |   |   | Դաս **Ամորֆա** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | **ավելի քան 44 կարգի ծաղկավոր բույսեր** (համաձայնAPG II Համակարգի) |   | **ևս 2 ենթաընտանիք** (համաձայն APG II Համակարգի) |   | մոտ 15 տեսակ |
|   |   |   |

Հոմանիշներ
----------

* *Amorpha angustifolia F.E.Boynton*
* *Amorpha arizonica Rydb.*
* *Amorpha bushii Rydb.*
* *Amorpha croceolanata Watson*
* *Amorpha curtissii Rydb.*
* *Amorpha dewinkeleri Small*
* *Amorpha emarginata Sweet*
* *Amorpha emarginata Eastw*
* *Amorpha fragrans Sweet*
* *Amorpha humilis Tausch*
* *Amorpha occidentalis Abrams*
* *Amorpha pendula Carriere*
* *Amorpha tennesseensis Kunze*
* *Amorpha virgata Small*

Պատկերասրահ
-----------

* Տերևներ*Տերևներ*
* Ծաղիկը տերևներով*Ծաղիկը տերևներով*
* ԾաղիկըԾաղիկը
* ՑողունՑողուն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  По данным сайта GRIN (см. карточку растения).

Գրականություն
-------------

* Мазнев Н. И. - Энциклопедия лекарственных растений, 3-е издание, 2004, 496 страницы
* Լ.Վ.Հարությունյան - «Քո շրջապատի թփերը»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jepson Manual Treatment
* USDA Plants Profile
* GRIN Species Profile Archived 2008-09-16 at the Wayback Machine.
* Photo gallery
* Amorpha fruticosa L. Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |