**Արշալույս Ենոքի Չիֆլիկյան** (սեպտեմբերի 9, 1913(1913-09-09), Ախալցխա - փետրվարի 9, 2001(2001-02-09), Երևան, Հայաստան), հայ նկարիչ, բեմանկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

Կենսագրություն
--------------

Պատկեր:Nakr1.tifԱրշալույս Չիֆլիկյանը Վահրամ Գայֆեճյանի և տիկին Իսկուհի Գայֆեճյանի (Խորոզյան) հետ, 1950-ական թվականների վերջ
Արշալույս Չիֆլիկյանը երևույթ է հայ կերպարվեստում, արգասավոր նկարիչ, գրող, հանրագիտակ, մեծահմուտ մանկավարժ, որի մարդկային ու մտավոր արժանիքները բարձր են գնահատել ժամանակակիցները։ Նա միանգամայն արժանիորեն էր կրում Հայաստանի վաստակավոր նկարչի կոչումը (1970 թ.): Նրա ներկայությունը կար մշակույթի տարբեր ոլորտներում՝ նկարչություն, թատրոն, պոեզիա, դրամատուրգիա և այլն, որտեղ իր դեմքն ու տեղն ուներ։
Արշալույսը դպրոց է հաճախել 13 տարեկանում։ 1932 թվականին յոթնամյակը ավարտելուց հետո մեկնել է Երևան՝ ուսումը շարունակելու։ Ուսումնառության տարիներին նա ապրել է Գայֆեճյանի բնակարանում։ Արշալույսի համար Գայֆեճյանի բնակարանում ապրելու շրջանը հարուստ է եղել մտավորականության հետ հանդիպումներով՝ գրողներ, արվեստագետներ, երաժիշտներ, դերասաններ, գիտնականներ, հասարակական գործիչներ և այլք, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա վրա։
Ընդունվել է «Գեղարդ» նկարչական ուսումնարան, որտեղ դասավանդում էին հայ կերպարվեստի ճանաչված անուններ՝ Սեդրակ Առաքելյանը, Ստեփան Աղաջանյանը, Գաբրիել Գյուրջյանը, թատերական նկարչության գծով՝ Ստեփան Թարյանը։ 
1936 թվականին ավարտել է ԵԳԱՏ-ը։

Պատկեր:Nakr3.tifՉիֆլիկյանը կերպարվեստի տեխնիկումի քանդակի արվեստանոցում
1953 թվականին Հրաչյա Ղափլանյանը նրան հրավիրում է Երևան, Պատանի հանդիսատեսի թատրոն՝ ձևավորելու Գրիգոր Յաղջյանի «Ոսկի քաղաքը» պիեսի ներկայացումը (Գ. Վարդանյանի հետ)։
1938-1953 թվականներին եղել է Մցխեթի պետական թատրոնի, 1953-1956 թվականներին՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի կինոթատրոնի բեմանկարիչ, 1956-1974 թվականներին՝ նկարիչ-բեմադրող հայկական հեռուստաստուդիայում։
Ձևավորվել է Գաբրիել Սունդուկյանի «Խաթաբալա» (1938), Շիլլերի «Ավազակներ» (1939 թվական, երկուսն էլ՝ Մցխեթի պետական թատրոն), Գրիգոր Յաղջյանի «Ոսկի քաղաք» (1954), Գայդարի «ՌՀԽ» (1956 թվական, երկուսն էլ՝ ԵՊՀԹ), Նար-Դոսի «Ես և նա» (1957), Ալեքսանդր Արաքսմանյանի «Մեսրոպ Մաշտոց» (1965), Բ. Նուշիչի «Երկու գող» (1967) բեմադրությունները, «Սայաթ-Նովա» (1960) ֆիլմը (բոլորը՝ հայկական հեռուստաստուդիա)։
Հեղինակ է նաև տիկնիկային ներկայացումների ձևավորումների։ Ստեղծել է բնապատկերներ, դիմանկարներ, թեմատիկ պատկերներ («Ցասման Մհերը», 1960 թվական, Արամ Ֆիդանյանի դիմնակարը, 1936 թվական, ՀԱՊ)։
Չիֆլիկյանն ուներ իր հայացքը արվեստի նկատմամբ։ Նա գտնում էր, որ նկարչի աշխատանքի համար պետք է լինի լիակատար ազատություն, դրա համար անհրաժեշտ է մարդու հոգևոր կյանքի գլխավոր երեք ուղղությունների տիրապետում՝ իմացաբանություն (գնոսեոլոգիա), գեղագիտություն (էսթետիկա) և բարոյագիտություն (էթիկա)։
Հետևելով այս սկզբունքին և աշխատելով Ախալցխայի հայկական ու վրացական թատրոններում, նա պիեսների թատերական ձևավորումները բխեցնում էր հայ և վրացի հանդիսատեսի ընդհանուր մտածելակերպից և գեղագիտական ըմբռնումներից։ Դրանով Չիֆլիկյանը մտավ նաև վրաց թատերական նկարչության պատմության մեջ։
Չիֆլիկյանն իր ողջ գործունեությամբ ակտիվորեն նպաստել է ազգային գեղարվեստական մշակույթի, հայկական հեռուստատեսության հետագա ծաղկմանը։

### Գեղանկարչություն

Արշալույս Չիֆլիկյանը հեռու չէր ժամանակակից արվեստի միտումներից։ Նրա գեղանկարչական գործերում նկատվում է արևմտյան այնպիսի «իզմերի» ազդեցությունը, որոնցից են իմպրեսիոնիզմը, պոստիմպրեսիոնիզմը, սիմվոլիզմը և այլն։ 
Չիֆլիկյանը մեկնաբանել է իր ստեղծագործական մեթոդը հետևյալ կերպ. «Յուրաքանչյուր գույնի մեջ կան երանգներ, որոնք արտահայտում են տարբեր տրամադրություններ՝ ուրախություն, տխրություն, կարոտ, սեր։ Նկարիչը միշտ պետք է հետևի գույնի ընտրությանը տարբեր թեմաներ արծածելիս։ Դա այն է, ինչին ես ձգտում եմ»։
Առանձնահատուկ վերաբերմունք ուներ բնության նկատմամբ։

### Դիմանկարներ

Գեղանկարչության և գրաֆիկայի մեջ Արշալույս Չիֆլիկյանը մեծ հաջողությունների հասավ իր ընկերների, հարազատների դիմանկարներով։ Դեռևս ուսումնառության տարիներին արված գծանկարների փորձը հետագայում օգնեց Արշալույսին՝ տիրապետելու ժանրի նրբություններին։

### Հերոսական թեմաները Չիֆլիկյանի արվեստում

Դեռ Ախալցխայում ապրած տարիներին Չիֆլիկյանին գրավել էր «Սասունցի Դավիթ» էպոսի նկարազարդման միտքը, որը կարևոր էր նրա համար։ Ստեղծեց հերոսական թեմաներով նկարների շարք՝ էպիկական հերոսների պատկերներ. որոնց հիմքը հայրենասիրությունն էր։
Չիֆլիկյանը կատարել է նաև բազմաթիվ գրաֆիկական աշխատանք ներ պատմական թեմաներով, ուր արտահայտվել են արվեստագետի ստեղծագործական հակումները դեպի արվեստի դասականձևերը և ռոմանտիզմի ազնվազարմությունը պահպանելու ձգտումը։ Տիգրան Մեծի, Արտաշեսի և այլ պատմական անձանց պաշտամունքը եղել է նրա արվեստի մշտական մոտիվներից մեկը։ Նման թեմայով կտավ նե րում ու գրաֆիկական աշխատանքներում Չիֆլիկյանը ստանձնում է ժամանակը և դրա հետ միասին պատմականպահըարվեստի միջոցով պատկերելու պատասխանատվություն ձգտելով թղթի փոքր ծավալի մեջ արտահայտել մեծ մտքեր։

Պատկերասրահ
-----------

* ԻնքնանկարԻնքնանկար
* Սեդան՝ դուստրս: 1953 Ստվարաթուղթ, յուղաներկ, 17 x 12 սմՍեդան՝ դուստրս: 1953 Ստվարաթուղթ, յուղաներկ, 17 x 12 սմ
* Մարտահրավեր, Սասունցի Դավիթ, էպոս: 1969 Կտավ, յուղաներկ, 210 x 258 սմՄարտահրավեր, Սասունցի Դավիթ, էպոս: 1969 Կտավ, յուղաներկ, 210 x 258 սմ
* Ցասման Մհեր: 1960 Կտավ, յուղաներկ, 75 x 100 սմՑասման Մհեր: 1960 Կտավ, յուղաներկ, 75 x 100 սմ
* Սուրբ Նշան եկեղեցին Ախալցխայում: 1945 Կտավ, յուղաներկ, 40 x 80 սմՍուրբ Նշան եկեղեցին Ախալցխայում: 1945 Կտավ, յուղաներկ, 40 x 80 սմ
* Սպասում, Ախթամար : 1963 Ստվարաթուղթ, գուաշ, 52 x 23 սմՍպասում, Ախթամար : 1963 Ստվարաթուղթ, գուաշ, 52 x 23 սմ
* Մեր բակը Ախալցխայում: 1948 Կտավ, յուղաներկ, 120 x 100 սմՄեր բակը Ախալցխայում: 1948 Կտավ, յուղաներկ, 120 x 100 սմ
* Եղրևանի: 1945 Կտավ, յուղաներկ, 97 x 87 սմԵղրևանի: 1945 Կտավ, յուղաներկ, 97 x 87 սմ
* Վերածնունդ: 1984 Թուղթ, տուշ, 198 x 138 սմՎերածնունդ: 1984 Թուղթ, տուշ, 198 x 138 սմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Չիֆլիկյան Արշալույս Ենոքի». *www.gallery.am*. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 11-ին.
2. ↑  «Արշալույս Չիֆլիկյան».
3. ↑  «Արփեն Մովսեսյան Հայից Հայ - Արշալույս Չիֆլիկյան» (ռուսերեն). Վերցված է 2024 թ․ մարտի 11-ին.
4. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
5. ↑  Չիֆլիկյանի «Արամ Ֆիդանյանի դիմնակարը» ՀԱՊ-ում
6. ↑  «Հեռուստատեսության հիմնադիրը չի սիրել հեռուստացույց նայել». Վերցված է 2024 թ․ մարտի 11-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արփեն Մովսեսյան, Հայից Հայ - Արշալույս Չիֆլիկյան(չաշխատող հղում)