recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կարա-Ուզեկ**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Ինյա գետից 27 կմ աջ։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։

Ջրային գրանցման տվյալներ
------------------------

Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցման տվյալների գետը տարածվում է Վերին Օբի ավազանային շրջանում, ջրի ռեսուրսների կառավարման կայանը Կատունն է, գետի նախաավազաններն են Բիա և Կատուն գետերը, ավազանը Վերին Օբն է՝ մինչև Իրտիշի թափվելը։
Ջրային ռեսուրսների դաշնային գործակալության կողմից պատրաստած Ռուսաստանի Դաշնության տարածքի ջրատնտեսական տարածաբաժանման երկրաբանական համակարգի տվյալներով՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ -13010100312115100005858
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ)-115100585

Ավազանի կոդը -13.01.01.003
Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի-15
Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի-1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Кара-Узек". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 20. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 8.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Անդրեասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մհեր Անդրեասյան** (հունվարի 3, 1956(1956-01-03), Առաջաձոր, Մարտակերտի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 25, 1994(1994-04-25), Թալիշ, Թարթառի շրջան, Ադրբեջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Մհեր Անդրեասյանը ծնվել է 1956 թ. հունվարի 3-ին Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է կենցաղային սպասարկման կոմբինատում։ 1983 թ-ից աշխատանքի է անցել Առաջաձորի սպառընկերությունում որպես խանութի վարիչ, իսկ 1988-ից՝ որպես մատակարար։ Արցախյան շարժման առաջին իսկ օրերից ծառայության է անցել Խաչենի գումարտակում։ Զոհվել է 1994 թ. ապրիլի 25-ին Թալիշ գյուղի մերձակայքում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա Հանգչում է Առաջաձորի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Մհեր Անդրեասյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2014 թ․ մարտի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոն**, «ուղեղային կենտրոն», հասարակական կազմակերպություն Հայաստանում։ Հիմնադրվել է 2000 թվականի մարտին։

Պատմություն
-----------

Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնը հիմնադրվել է 2000 թվականին։ 2007 թվականին դարձել է Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի հետազոտական կենտրոնների ցանց հանդիսացող բաց հասարակության քաղաքականության ասոցիացիայի անդամ (PASOS): 2009-2010 թթ. կենտրոնի տարեկան շրջանառությունը կազմել է ավելի քան 1,5 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ 2008 թվականին «Ուղեղային կենտրոնների» վարկանիշային հետազոտության արդյունքների համաձայն ճանաչվել է Արևելյան Եվրոպայի 25 լավագույն կենտրոններից մեկը, 2009 թվականին՝ Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայի երկրների 30 լավագույն կենտրոններից մեկը։

Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնը հետազոտություններ է իրականացնում կոռուպցիայի դեմ պայքարի, միգրացիայի, տնտեսական ծրագրավորման և Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունների առնչությամբ։ 2000–ականների սկզբին եղել է մեկնարկած հայ-թուրքական հանրային դիվանագիտության մեջ ներգրավված հիմնական հայկական ուղեղային կենտրոնը, որը վերահսկվել է Ամերիկյան համալսարանի Գլոբալ խաղաղության կենտրոնի կողմից (ԱՄՆ պետդեպարտամենտի ֆինանսական օժանդակությամբ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "The International Center for Human Development to hold its status with virtue, T. Poghosyan says". *Panorama*. 2010 թ․ փետրվարի 19. Retrieved 2010 թ․ մայիսի 11.
2. ↑  "Armenia-Diaspora cooperation concept discussed in Yerevan". PanArmenian.net. 2008 թ․ դեկտեմբերի 24. Retrieved 2010 թ․ մայիսի 11.
3. ↑  Saradzhyan, Simon (2008 թ․ ապրիլի 9). "Worries Loom for Sargsyan at Home". *The Moscow Times*. Retrieved 2010 թ․ մայիսի 11. ... by initiating real and immediate reforms," said Tevan Poghosyan, head of the International Center for Human Development, a leading Armenian NGO. ...
4. ↑  2008\_Global\_Go\_To\_Think\_Tanks.pdf Archived 2009-07-08 at the Wayback Machine.
5. ↑  "2009\_Global\_Go\_To\_Think\_Tanks.pdf" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2012 թ․ մարտի 1-ին. Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 16. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Միլանի կենտրոնական երկաթուղային կայարան** (իտալ.՝ Milano Centrale), Եվրոպայի խոշորագույն երկաթուղային կայարաններից մեկը։ Կայարանը պատրաստված է Ար-դեկո ոճով, թեև ամբողջությամբ այս ոճով չէ։

Պատմություն
-----------

Միլանի կենտրոնական կայարանը Եվրոպայի գլխավոր կայարաններից մեկն է։ Կայարանը հանդիսավոր կերպով բացվել է 1931 թվականին և փոխարինել հին կայարանը (1864 թվականին կառուցված), որն արդեն չէր կարողանում հաղթահարել աճող ուղևորահոսքը՝ կապված 1906 թվականին Sempione թունելի բացման հետ։

Կայարանի վերակառուցմումը կատարել է ճարտարապետ Ուլիս Ստաչինին, որը Վաշինգտոնում «Union Station»-ի նմուշ է վերցրել։ Շինարարությունը բավականին դանդաղ էր ընթանում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Իտալիայում բռնկված տնտեսական ճգնաժամի պատճառով։ Բենիտո Մուսոլինիի իշխանության գալը արմատապես փոխել է կայարանի տեսքը, նախագիծը, որն ի սկզբանե բավականին պարզ էր, ավելի ու ավելի բարդ և շփոթեցնող դարձավ։ Նոր վարչապետի պլանների մեջ մտնում էր կայարանն այնպես անել, որ նա ներկայացնի ֆաշիստական ռեժիմի ուժն ու հզորությունը։

Էլեկտրաքարշ Е 630 Ferrovie Nord Milano-ում
Հիմնական փոփոխությունը դարձել էր Ալբերտ Ֆավի նախագծով պողպատե գմբեթի կառուցումը։ Գմբեթն ունի 341 մետր երկարություն, իսկ նրա մակերեսը հավասար է 66.5002մ։ Կայարանի ճակատը ունի 200 մետր երկարություն և 72 մետր բարձրություն։ Կայարանն ունի 24 հարթակ։ Օրական մոտավոր ուղևորահոսքը կազմում է մոտ 400.000 մարդ։

Տրանսպորտ
---------

Կենտրոնական կայարանը տեղակայված է Զոնա 2-ի տարածքում, նրա մոտ են տանում մետրոյի M2-ի և M3-ի գծերը։

Տաքսիի ավտոկանգառը գտնվում է կայարանի դիմաց։ Ավտոբուսները կանգ են առնում երկաթուղային կայարանի շենքի արևմտյան կողմում (Նոյեմբերի 4-ի հրապարակ)։ Ավտոբուսները, որոնք հետևում են Linate, Malpensa և Orio al Serio օդանավակայաններին, ուղեւորվում են կայարանի արևելյան կողմ (Պյացցա Լուիջի դա Սավոյայայի հրապարակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. 1 2 3  SIRBeC (իտալ.)
3. ↑  "Stazione di Milano Centrale - Info Stazione Milano Centrale - Tour Virtuale stazione | Milano Centrale". www.milanocentrale.it. Արխիվացված է the original 2016 թ․ ապրիլի 1-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Информационный сайт о вокзале(անգլ.)
* Вокзалы Милана Archived 2020-03-29 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Մարգարիտ Լևոնի Խաչիկյան** (փետրվարի 25, 1949(1949-02-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լեզվաբան։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1999)։ Լևոն Խաչիկյանի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Մարգարիտ Խաչիկյանը ծնվել է Երևանում ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս Լևոն Խաչիկյանի ընտանիքում։ 1966-1968 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, 1972 թվականին ավարտել Լենինգրադի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը։ 1976 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի գիտաշխատող, 1996 թվականից՝ առաջատար գիտաշխատող։ Դասախոսություններ է կարդացել Սորբոնի համալսարանում (1996), Լեյդենի հետազոտությունների (1997) և Արևելյան լեզուների քաղաքակրթությունների պետական ինստիտուտներում (2001, Փարիզ)։

Աշխատությունները վերաբերում են խուռիերենի, ուրարտերենի, էլամերենի, շումերերենի քերականության և տիպաբանության խնդիրներին («Խուռիերեն և ուրարտերեն լեզուները», 1985, ռուսերեն, «Էլամերեն լեզու», անգլերեն, 1998)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
2. ↑  "AV Production - Մարգարիտ Խաչիկյան". *avproduction.am*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ մայիսի 7-ին. Retrieved 2019 թ․ փետրվարի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18250 |

 |
**Մարգարետա Կարլստեդտ** (շվեդ.՝ Margareta Carlstedt, ամբողջական անունը՝ Margareta Nilsdotter Carlstedt, հունիսի 7, 1934(1934-06-07), Ստոկհոլմ, Շվեդիա), շվեդ նկարչուհի և գծանկարչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1934 թվականի հունիսի 7-ին Ստոկհոլմում, 1951-1956 թվականներին սովորել է Տեխնիկական դպրոցում (այժմ՝ Կիրառական արվեստի դպրոց), որից հետո սկսել է իրմասնագիտական գործունեությունը։ Շվեդիայի նկարիչների ազգային կազմակերպության անդամ (Konstnärernas riksorganisation) և նրա ներկայացուցիչ՝ 1972-1974 թվականներին։

Մարգարետա Կարլստեդտը գեղանկարչության մեջ կատարել է տարբեր տեսակի աշխատանքներ՝ ստվարաթղթի, ակրիլի, ապակու և բետոնի վրա, ինչպես նաև կոթողային աշխատանքներ ունի վիտրաժների տեսքով, ստեղծագործել է հասարակական վայրերում՝ ճենապակյա էմալների սալիկների վրա։ Ստոկհոլմի մետրոյի «Mälarhöjden» կայարանում կատարած աշխատանքը, որի երկարությունը հասնում է 145 մետրի, ավարտել է 1965 թվականին։

Աշխատանքները ցուցադրվել են Շվեդիայի տարբեր քաղաքներում, նրա որոշ աշխատանքներ ցուցադրվում են Ստոկհոլմի ժամանակակից արվեստի թանգարանում և Լունդեում գտնվող Էսքիզների թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  MARGARETA Nilsdotter CARLSTEDT(չաշխատող հղում)
2. ↑  "Margareta Carlstedt f 1934 Stockholm | Emmaboda Konst" (in շվեդերեն). Retrieved 2020 թ․ հունիսի 16.
3. ↑  "Карлстедт, Маргарета". *Строительство, недвижимость, интерьер: теория и практика*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ հունիսի 16-ին. Retrieved 2020 թ․ հունիսի 16.

Գրականություն
-------------

* Svenska konstnärer, Biografisk handbok, Väbo förlag, 1987, sid 92. Libris 7765108.

Արտաքին հղումներ
----------------

* MARGARETA Nilsdotter CARLSTEDT (շվեդ.)
* Margareta Nilsdotter Carlstedt
**Միաուլի հրապարակ** (հուն․՝ Πλατεία Μιαούλη), Հունաստանին պատկանող Սիրոս կղզու վրա գտնվող Էրմուպոլիս քաղաքի կենտրոնական հրապարակը։

Միապուլի հրապարակում է տեղակայված Էրմուպոլիսի տեղական ինքնակառավարման մարմնի նստավայրը, որի առջև դիմաց կառուցված է հույն ծովակալ Անդրեաս Միաոուլիս քարակերտ արձանը։

Պատմություն
-----------

Միաուլի հրապարակի հատակագիծը նախագծվել է բավարացի ճարտարապետ Վիլհելմ ֆոն Վեիլերի կողմից՝ 19-րդ դարի սկզբին։ Այդ տարիներին Էրմուպոլիսը եղել է Հունաստանի կարևոր նավահանգստային քաղաքներից մեկը, որը ունեցել է կարևոր տնտեսական նշանակություն։

Սկզբնական շրջանում Էրմուպոլիսի հրապարակը անվանվել է ի պատիվ նորանկախ Հունաստանի թագավորության երկրորդ արքայի՝ Օտտոյի, ով ունեցել է գերմանական ծագում և եղել է դրածո։ Այն կոչվել է Օտտոյի հրապարակ (հուն․՝ Πλατεία Όθωνος):

Միաուլի հրապարակում մշտապես ծածանվում է Հունաստանի Հանրապետության դրոշը։ Կենտրոնական հատվածում վեր է խոյանում Հունաստանի ազգային-ազատագրական պայքարի հերոս Անդրեաս Միաոուլիս քարակերտ արձանը։ Այստեղ է գտնվում նաև Էվրուպոլիսի քաղաքապետարանը որը նախագծված է Էռնեստ Զիլլերի կողմից։ Այստեղ է գտնվում նաև Սիրոս կղզու գլխավոր քաղաքային գրադարանը։

Միաուլի հրապարակի գլխավոր տեսարժանությունն Այոս Նիկոլաոսի մայր տաճարն է։ Այոս Նիկոլաոսի տաճարի շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1848 թվականին՝ հույն անվանի ճարտարապետ Գեորգիոս Մետաքսասի նախագծմամբ։

Տես նաև
-------

* Այոս Նիկոլաոսի մայր տաճար (Էրմուպոլիս)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "ΔΗΜΟΣ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ - Αρχική Σελίδα". *www.hermoupolis.gr*. Արխիվացված է the original 2013 թ․ մայիսի 24-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 25.
**Միքայել Ագրիկոլայի հուշարձան** (ֆիններեն՝ Mikael Agricolan muistomerkki), հումանիստ և ֆիննական գրերի հիմնադիր, լյութերական եպիսկոպոս Միքայել Ագրիկոլայի նվիրված հուշարձան Վիբորգի լյութերական տաճարի մուտքի մոտ։ Կանգնեցվել է 1908 թվականին։ Ոչնչացվել է խորհրդաա-ֆիննական պատերազմի (1939-1940) ընթացքում, վերականգնվել է 2009 թվականին և տեղադրվել Թատերական հրապարակում` Վիբորգի Պողոս Պետրոսի լյութերական տաճարի մոտ։ Հուշարձանի կրկնօրինակները տեղադրված են Ֆինլանդիայի մի շարք քաղաքներում։

Պատմություն
-----------

Միքայել Ագրիկոլայը նախնական կրթությունը ստացել է Վիբորգում։ Ենթադրվում է, որ եպիսկոպոսը թաղվել է Վիբորգի տաճարներից մեկում։ Եպիսկոպոսի վիբորգյան հուշարձանը ստեղծել է քանդակագործ Էմիլ Վիկստրյոմը (1864-1942)։

Հուշարձանի նախնական տեսքը
Միքայել Ագրիկոլայի իրական պատկերը չի պահպանվել, և նրա տեսքն անհայտ է։ Այդ պատճառով էլ Վիբորգի հուշարձանի կրկնօրինակները լայն տարածում են գտել Ֆինլանդիայում։ Նման կիսանդրիներ են տեղադրվել են Տուրկուում (1910), Լահտիում (1953) և Պերնայայում (1959)։

Էմիլ Վիկստրյոմը բաց գրքով է պատկերել քարոզչի և ուսուցչի կերպարը։ Պատվանդանին, որը եկեղեցական ամբիոն էր հիշեցնում, տեղադրված է երկու պատկերի կոմպոզիցիա, մի ծեր մարդ լսում է իր համար գիրք կարդացող աղջկան։ Կոմպոզիցիան խորհրդանշում է կյանքի շրջապտույտը և գրագիտության իմաստը։ Պատվանդանի վրա կա հին ֆիննական մակագրություն, որտեղ նշված է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ով ներթափանցել է մարդկանց հոգիները, կհասկանա մեր ֆիննական լեզուն (*Kylle se kwle Somen kielen ioca ymmerdä Kaikein mielen*): |  |

Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ժամանակ (1939-1940) հուշարձանն անհետացել է։ Ֆիննական մամուլում տեղեկություններ են հրապարակվել այն մասին, որ քանդակը թաքցրել են հողի տակ, բայց որոնումներն արդյունք չեն տվել։

1993 թվականին Վիբորգի քաղաքային գրադարանի ճեմասրահում տեղադրվել է Ագրիկոլայի բնօրինակ քանսակներից մեկի կրկնօրինակը։ 2009 թվականից կիսանդրին տեղադրվել է Վիբորգի Պողոս Պետրոս լյութերական տաճարում։ Ընդ որում, պատվանդանին, որն իր նախկին տեսքով չի վերականգնվել, աստվածաշնչյան ասույթը գրված է երեք լեզվով. «Երանի խաղաղարարներին» (այդ մակագրությունը տեղադրված է կողային մասում)։ Ճակատային մասուում, ինչպես նախկինում, տեղադրված է ֆիններենով բանաստեղծական տող՝ «*Kylle se kwle Somen kielen ioca ymmerdä Kaikein mielen*»:

Պատկերասրահ
-----------

* Հուշարձան ԼահտիումՀուշարձան Լահտիում
* Հուշարձան ՊերնայայումՀուշարձան Պերնայայում
* Հուշարձան ՏուրկուումՀուշարձան Տուրկուում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Открытие памятника Микаэлю Агриколе". Արխիվացված է the original 2014 թ․ մարտի 16-ին. Retrieved 2014 թ․ մայիսի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  Открыт памятник Микаэлю Агриколе
3. ↑  Mikael Agricolan muistomerkki, 1908
4. ↑  "Микаэль Агрикола Возвращается в Выборг". Արխիվացված է the original 2014 թ․ մայիսի 3-ին. Retrieved 2014 թ․ մայիսի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Միքայել Ագրիկոլայի հուշարձան Վիքիպահեստում |
**Մերալ Աքշեներ** (թուրքերեն՝ Meral Akşener, հուլիսի 8, 1956(1956-07-08), Իզմիթ, Թուրքիա), թուրք քաղաքական գործիչ։ Եղել է Թուրքիայի ներքին գործերի նախարար, խորհրդարանի փոխխոսնակ։ 2016 թվականին Ազգայնական շարժման կուսակցության (MHP) շրջանակներում ընդդիմադիր խմբին առաջնորդել է կուսակցության ղեկավար Դևլեթ Բահչելիի դեմ։

Կենսագրություն
--------------

Մերալ Աքշեները ծնվել է 1956 թվականի հուլիսի 8-ին Իզմիթում, Թահիր Օմերի և Սիդդիկայի ընտանիքում։

Ստամբուլի համալսարանում ուսանել է պատմություն։ Գիտական աստիճան ստացել է Մարմարա համալսարանի Սոցիալական գիտությունների ինստիտուտից։ Նախքան քաղաքականությամբ զբաղվելը դասավանդել է Յիլդիզի տեխնիկական համալսարանում, Իզմիթի և Մարմարայի համալսարաններում։

Քաղաքականություն
----------------

Քաղաքականություն մտել է 1995 թվականի ընդհանուր ընտրությունների ժամանակ որպես Ստամբուլի մարզի պատգամավոր Ճշմարիտ ուղի կուսակցությունից (DYP)։ 1996 թվականի նոյեմբերի 8-ից մինչև 1997 թվականի հունիսի 30-ը եղել է Թուրքիայի ներքին գործերի նախարար՝ այդ պաշտոնում փոխարինելով Մեհմեթ Ագարին, որը հրաժարական էր ներկայացրել Սուսուրլուկյան սկանդալի արդյունքում։

Աքշեները վերընտրվել է խորհրդարանում որպես Քոջայելիի մարզի պատգամավոր։ Ավելի ուշ վերընտրվել է 2007 և 2011 թվականների ընդհանուր ընտրությունների ժամանակ՝ որպես Ստամբուլի մարզի պատգամավոր Ազգայնական շարժման կուսակցությունից (MHP).։

2007 թվականի օգոստոսի 10-ից մինչև 2015 թվականի հունիսի 7-ը Աքշեներն եղել է խորհրդարանի փոխխոսնակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4
3. ↑  Biography
4. 1 2 3 4 5  "Türkiye Büyük Millet Meclisi 23. Dönem Milletvekili-Meral Akşener" (in Turkish). TBMM. Արխիվացված է the original 2012 թ․ դեկտեմբերի 28-ին. Retrieved 2013 թ․ փետրվարի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մերալ Աքշեներ** կատեգորիայում։ |
Ռազմական «Մի-26» ուղղաթիռ
**Մի-26 ուղղաթիռի հրթիռակոծումը**, տեղի է ունեցել 1992 թվականի մարտի 3-ին, այն ժամանակ Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Քարվաճառի (Քելբաջար) շրջանի Սեյիդլար գյուղի մոտ։ Ուղղաթիռը, որը տեղափոխում էր կանանց և երեխաների, ցած է ընկել փոխադրովի (շարժական) զենիթա-հրթիռային համալիրից (ПЗРК) արձակված հրթիռի հետևանքով։

Պատմությունը
------------

1992 թվականի մարտի 3-ին, Մի-24 ուղղաթիռի ուղեկցությամբ հումանիտար գործողություն իրականացնող տրանսպորտային Մի-26 ուղղաթիռը, Արցախի Շահումյանի շրջանի հայաբնակ Գյուլիստան գյուղ էր հասցրել 20 տոննա ալյուր և պետք է այնտեղից դուրս բերեր մոտ 50 կանանց և երեխաների։ Վերջացնելով խաղաղ բնակիչների նստեցումը, ուղղաթիռը օդ է բարձրացել և Քարվաճառի շրջանի վրայով ուղղություն վերցրել դեպի Հայաստանի սահման։ Երեկոյան, ժամը 18։ 00-ի սահմաններում, Հայաստանի սահմանից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա, ուղղաթիռի վրա հարձակում է իրականացրել ադրբեջանական Մի-8 ուղղաթիռը։ Մինչ Մի-24-ը փորձում էր ետ քշել հարձակվողին, Մի-26 ուղղաթիռը խոցվել է երկրի վրայից արձակված շարժական զենիթային համալիրի հրթիռից։ Այրվելով, Մի-26-ը ցած է ընկել Սեյիդլար գյուղի մոտ։

Հայկական կողմը վստահ էր, որ ուղղաթիռն հրթիռակոծվել էր ադրբեջանական զորախմբավորումների կողմից։ Աղետի հետևանքով զոհվել էր 16 մարդ, մնացածը ստացել էին տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ և վիրավորումներ։ Նույն օրը, երեկոյան, իրականացվել է ողջ մնացածներին փրկելու գործողություն։ «Սպիտակ» ջոկատի փրկարարները Հայաստան են տեղափոխել 28 մարդու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Большая авиационная энциклопедия «Уголок неба»
2. 1 2  "Михаил Жирохов «Авиация в Нагорном Карабахе»". Արխիվացված է the original 2010 թ․ ապրիլի 28-ին. Retrieved 2017 թ․ մայիսի 26.
3. ↑  Голос Армении (Коммунист) № 25(52) 1992-03-06
4. ↑  Маловерьян Юрий «Азербайджан начинает войну за воздух»
**Մյունավվար Մաջիդ ղիզի Ռզաևա** (ադրբ.՝ Münəvvər Məcid qızı Rzayeva, հունիսի 6, 1929(1929-06-06), Շուշի, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 6, 2004(2004-06-06), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի քանդակագործ, Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, Ադրբեջանի Հանրապեդության վաստակավոր արտիստ (1992);

Կենսագրություն
--------------

Մյունավվար Ռզաևան ծնվել է 1929 թվականի հունիսի 6-ին Շուշիում։ Սովորել է Ազիմ Ազիմզադեի անվան նկարչության դպրոցում։ 1950 թվականին ավարտել է Նկարչության դպրոցը և ընդունվել Սուրիկովի անվան Մոսկվայի Նկարչության Պետական ակադեմիա։ 1956 թվականին ավարտել է Ակադեմիայի քանդակագործության ֆակուլտետը։ 1943 թվականից նա մասնակցել է տարբեր ցուցահանդեսների։ 1953 թվականին եղել է Ադրբեջանի նկարիչների միության անդամ։ Եղել է Մշակույթի նախարարության պետական հանձնաժողովի անդամ։

Նա աշխատել է որպես վերականգնող նկարիչ ԱԳԱԱ-ի Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարանում։ Նրա գործերը պահվում են Ադրբեջանի Ռ. Մուստաֆաևի անվան արվեստի պետական թանգարանում, ԱԳԱԱ-ի Նիզամիի գրականության թանգարանում, Օրդուբադի թանգարանում, Սիազանի մշակույթի տանը, արվեստի հիմնադրամում։

Մյունավվար Ռզաևան մահացել է 2004 թվականի հունիսի 6-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մյունավվար Ռզաևա(չաշխատող հղում)
2. ↑  "Ադրբեջանի Հանրապեդության վաստակավոր արտիստ". Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Retrieved 2020 թ․ փետրվարի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Волшебный дар Минаввар Рзаевой// Бакинский рабочий : газета. — 12 марта 2012.
4. ↑  Մյունավվար Ռզաևա(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Vernisaj Əməkdar rəssam Münəvvər Rzayeva
* Heykelteraş Munevver Rzayeva-Dovlet Resm Qalereyasi
* Волшебный дар Минаввар Рзаевой
* Минаввар Рзаева
* В Баку восстановлен памятник Микаилу Мушфигу
**Մեքսիկայի դրամահատարան**(*La Casa de Moneda de México*), Մեխիկոյի ազգային դրամահատարանն է և Ամերիկայի ամենահին դրամահատարանը։

Մեքսիկական դրամահատարանը հիմնադրվել է 1535 թվականին իսպանացի բարերար Անտոնիո դե Մենդոսայի կողմից, առաջին ամերիկյան դրամահատարանը ստեղծելու Իսպանիայի թագավորի հրամանով։ Դրամահատարանի արծաթե ութ ռեալանոց մետաղադրամները և դրան հաջորդող մետաղադրամը, արծաթե պեսոն, լայնորեն շրջանառվում էին Ամերիկայում և Ասիայում 19-րդ դարում և դարձան աշխարհի այս մասերում տարբեր երկրների ժամանակակից ազգային արժույթների հիմքը, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների դոլարը,, ճապոնական իենը և չինական յուանը :

1983 թվականից մետաղադրամները արտադրվում են միայն Սան Լուիս Պոտոսիում։ Հին գլխամասային շենքը ներկայումս Մեխիկոյում գտնվող Մշակույթների ազգային թանգարանն է (*Museo Nacional de las Culturas*): Դրամահատարանի հիմնական հաճախորդը Մեխիկոյի բանկն է։ 2014 թվականի հունվարի 13-ից ընդհանուր դրամահատարանի գլխավոր տնօրենը Գիլերմո Հոփքինս Գամեսն է։ Նա նաև Դրամահատարանների տնօրենների կոնֆերանսի փոխնախագահն է։

Տես նաև
-------

* Մեքսիկական պեսո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Nuestra Casa". La Casa de Moneda de México. Արխիվացված է the original 2012 թ․ ապրիլի 5-ին. Retrieved 2012 թ․ սեպտեմբերի 30. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  *Journals of the Continental Congress, Volume 28*. 1785. pp. 354–357. Retrieved 2008 թ․ փետրվարի 5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Mexican mint website
**Կաո Լամ** (թայսկ․ ข้าวหลาม), ազգային թայսական դեսերտ։ Այն պատրաստվում է հետևյալ կերպ․ եփած բրինձը լցնում են կոկոսի կաթի մեջ և պահում են մի ամբողջ օրվա ընթացքում, հետո այն փաթաթում են բամբուկի մեջ, որը մի կողմից փակում են, իսկ մյուսից լցնում են քաղցր մթերքներ (մեղր, շաքար, մրգային սիրոպ) և թխում են ոչ մեծ կրակի վրա։ Ջերմաստիճանի ազդեցության տակ շաքարի խցանը հալվում է և խցանում ելքը։ Քանի որ օգտագործվում է նախապես խաշված բրինձ, հետևաբար այն թխվում է շատ կարճ։ Թխվելուց հետո ուտեստը պատրաստ է լինում տեղափոխման։

Համեղ Կաո Լամ վայելելու համար, պետք է պատրաստումից (կամ գնելուց) հետո կոտրել բամբուկը ծանր իրի օգնությամբ։ Սովորաբար, վաճառողները անում են դա իրենք են անում։ Հետո գդալի կամ ձեռքի օգնությամբ կարելի է ուտել։

Բրնձի հետ հաճախ խառնում են տարբեր մրգեր կամ լոբի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Thai Khao Lam – Bamboo Tubes of Sweet Custardy Sticky Rice". *eatingthaifood* (in անգլերեն). Արխիվացված from the original on 2019 թ․ օգոստոսի 16. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 16.
**Մերչիսոն** (անգլ.՝ Murchison River), գետ Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի արևմտյան մասում։

Աշխարհագրություն
----------------

Մերչիսոն գետը սկիզբ է առնում Ռոբինզոն լեռան հարավային լանջից, որը մոտ է Փիք-Հիլ բնակավայրին և գտնվում է Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի կենտրոնական մասում։ Վերին հոսանքում գետը ձգվում է դեպի արևմուտք, շուրջ 130 կմ մինչև վայրը, որտեղ նրան է միանում Յալգար (անգլ.՝ Yalgar River) գետը։ Այնուհետև Մերչիսոնը շարունակում է հոսքը արևմտյան ուղղությամբ ևս 100 կմ, որից հետո փոխում է ընթացքը դեպի հարավ-արևմուտք։ Շուրջ 120 կմ հոսքից նրան է միանում Ռոդերիկ գետը և հաջորդ 70 կմ -ից` Սանֆորդը։ Հաջորդ 100 կմ-ի ընթացքում Մերչիսոնը մի քանի կտրուկ շրջադարձեր է կատարում և այնուհետ հոսում է արևմտյան ուղղությամբ։ Հետագայում գետը մի քանի անգամ փոխում է իր հոսքի ուղղությունը։ Վերջին շրջանում Մերչիսոնը հոսում է հարավարևմտյան ուղղությամբ, ապա թափվում է Հնդկական օվկիանոս, Կալբարի քաղաքի մոտ, որը գետի ափին գտնվող միակ բնակավայրն է։ Տարածքի կլիման բավականին չոր է, անձրևներ տեղում են միայն ցիկլոնային շրջանում։ Երաշտի ժամանակ Մերչիսոնը շատ տեղերում ցամաքում է։

Գետի երկարությունը կազմում է 780 կմ, իսկ ավազանի տարածքը` մոտ 91,251 կմ քառ.։

Պատմություն
-----------

Գետն առաջին անգամ՝1839 թվականին հետազոտել է ճանապարհորդ Ջորջ Գրեյը, որն այն անվանել է շոտլանդացի երկրաբան Ռոդերիկ Իմպի Մուրչիսոնի պատվին։1920-1930-ական թվականներին գետի գետաբերանը մեծ մասսայականություն էր վայելում տեղի հանքարդյունաբերական ընտանիքների համար՝ որպես հանգստավայր, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին այստեղ կառուցվել է ռազմական տուրիստական ճամբար։ 1963 թվականին գետի մոտ ձևավորվել է Կալբարի ազգային պարկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Murchison River" (in անգլերեն). Encyclopædia Britannica Online. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ մարտի 30. Retrieved 29 января 2009.
2. ↑  "Economics - Murchison River" (in անգլերեն). Australian Natural Resources Atlas. Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ մարտի 30. Retrieved 29 января 2009.

Գրականություն
-------------

* Curry, P.J. et al. (1994) *An inventory and condition survey of the Murchison River catchment and surrounds, Western Australia*. Department of Agriculture, Western Australia: Technical Bulletin Number 84. 0-7309-5998-8
* Western Australia. Dept. of Land Administration. Cartographic Services Branch.(1991) *Land systems of the Murchison River catchment and surrounds* : map series to accompany W.A. Department of Agriculture technical bulletin no. 84 Map Data: Scale 1:250,000 (E 115o10'--E 118o45'/S 25o—S 28o10').Notes: *Land systems of the Murchison River catchment and surrounds* by K.A. Leighton ... [et al.]. Date of survey: 1986-1988. Location maps:Belele, Byro, Cue, Glenburgh, Murgoo, Robinson Range.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2017003666 |

 |
**Մատոլա** (պորտ.՝ Matola), քաղաք, որը գտնվում է Մոզամբիկից հարավ, և Մապուտո նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Գտնվում է մայրաքաղաք Մապուտու քաղաքից 12 կմ արևմուտք։ Ըստ 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների բնակչությունը կազմում է 675,422 մարդ։

Աշխարհագրություն
----------------

Նույն անունով մի գետ է հոսում Մատոլա մունիցիպալիտետում, որը հոսում է Մապուտոյի ծով։ Քաղաքն ինքնին գտնվում է գետի ափին։

Տնտեսություն
------------

Մատոլան կարևոր արդյունաբերական կենտրոն է։ Իր նավահանգստի միջոցով քրոմը, երկաթը և այլ հանքանյութեր են արտահանվում՝ Սվազիլենդ, Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն, Զիմբաբվե, Զամբիա, Բոտսվանա։ Նավահանգստյան շրջանակներում կան տարբեր պրոֆիլների ձեռնարկություններ, այդ թվում՝ պոպատագործական և նավթաքիմիական արտադրություններ, հանքեր, քարհանքեր, ինչպես նաև տնկնարկներ, որտեղ աճեցվում են տարբեր մրգեր։ Զարգացած է նաև օճառի և ցեմենտի արտադրությունը։ Այստեղ գործում է Մոզամբիկի խոշոր ալյումինգործարաններից մեկը։ Գազատարների արտադրություւնն ու անցկացումը ղեկավարում է «Matola Gas Company» ընկերությունը։

Տրանսպորտ
---------

Մատոլան պատկանում է ցանցի հարավային մասին։

Բնակչություն
------------

Մատոլան ինչպես աֆրիկյան շատ քաղաքներ, բնութագրվում է բնակչության աճի բարձր տեմպերով։

| Մարդահամարի տարին | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1997 | 440 927 |
| 2007 | 675 422 |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Mozambique: largest cities and towns and statistics of their population". World Gazetteer. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 30. Retrieved 2011 թ․ մայիսի 5.(անգլ.)(գերմ.)(ֆր.)(իսպ.)
2. 1 2  "Ports of Maputo and Matola, Mozambique, undergo refurbishment" (in անգլերեն). FreshPlaza. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հուլիսի 30-ին. Retrieved 2011 թ․ մայիսի 5.
3. ↑  "Mozal II" (in անգլերեն). International Finance Corporation. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 30. Retrieved 2011 թ․ մայիսի 5.
4. ↑  "Matola Gas Company (MGC)" (in անգլերեն). Gigajoule :: Natural Gas. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հուլիսի 30-ին. Retrieved 2011 թ․ մայիսի 5.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 125256471 · WorldCat VIAF: 125256471 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մխիթար (այլ կիրառումներ)

**Մխիթար**, հայկական ծագում ունեցող արական անձնանուն, որն առաջացել է հայերեն «մխիթարանք», «սփոփանք» բառերից։ Անունը եբրայրերենում հնչում է որպես *Նավում*, *Մանայեմ*, *Մանայեն*, իսկ արաբերենում՝ *Թասալու*։ Անվան այլ ձևերն են *Մխիթարիկ*, *Մխիթարուկ* (այժմ գործածական չեն) *Մխիկ* (17-րդ դարից սկսած), *Խիթար* (հատուկ է թիֆլիսահայերին, քանի որ նրանց բարբառով «մխիթարել» բառը դարձել է «խիթարիլ»․ առաջին հիշատակում 1665 թվական), *Մխիթարիչ*, իսկ որպես կրճատ տարբերակ օգտագործվում է *Մխո* ձևը։ Անվանումից առաջացած ազգանուններից են *Մխիթարյան*, *Խիթարյան*, *Մխիկյան* ազգանունները։

Մխիթար անվանումը սկսում է հիշատակվել սկսած 6-րդ դարից և մինչև այժմ էլ գործածական է։ Ըստ մեկ այլ տարբերակի՝ առաջացել է «մի՛ խիթար» ձևից, որտեղ «խիթել» (կամ «խիթալ») բառը նշանակում է «խղճի խայթ», «կասկած, վախ»․ ուստի «մի՛ խիթար» նշանակում է «հոգս մի՛ ունեցիր, մի՛ մտատանջվիր, մի՛ վախեցիր»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՐԱԿԱՆ ԱՆՁՆԱՆՈՒՆՆԵՐ
2. ↑  Հայկական անունների բացատրություններ
3. ↑  Հրաչյա Աճառյան, Հայոց անձնանունների բառարան, հ. Գ, Երևան, «Երևանի պետական համալսարանի հրատարակություն», 1946, էջ 391 — 742 էջ։
4. ↑  Հրաչյա Աճառյան, Հայոց անձնանունների բառարան, հ. Բ, Երևան, «Երևանի պետական համալսարանի հրատարակություն», 1944, էջ 284 — 682 էջ։
5. ↑  "ԶՐՈՒՅՑ 23. Ի՞ՆՉ Է ԱՆՈՒՆԴ. ՄԽԻԹԱ՞Ր". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հունիսի 18-ին. Retrieved 2020 թ․ հունիսի 17.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մեն (այլ կիրառումներ)

**Մեն** (անգլ.՝ Gulf of Maine), ծոց Հյուսիսային Ամերիկայում։

Ծոցը տեղակայված է Քեյփ-Կոդ և Նոր Շոտլանդիա թերակղզիների միջև։ Առավելագույն խորությունը՝ 329 մետր։

Ծոցի հյուսիսարևմտյան մասում տեղակայված է Ֆանդի ծոցը, որը հայտնի է իր ռեկորդային մակընթացություններով։ Հարավարևմտյան մասում տեղակայված է մեկ այլ խոշոր ծոց՝ Մասսաչուսեթսը։ Կենտրոնական մասում՝ Մեն նահանգի խոշորագույն քաղաք Պորտլենդի մոտ՝ Կասկո ծոցը։

Ծոցի ափերի խոշորագույն նավահանգիստներն են՝ Բոստոնը, Պորտլենդը (ԱՄՆ), Սենթ-Ջոնը (Կանադա)։

Խոշորագույն գետեր, որոնք լցվում են ծոցը՝ Աննապոլիս, Քեննեբանկ, Քեննեբեկ, Սակո, Սենթ-Կրուա, Մերրիմակ, Փենոբսկոթ, Սենթ-Ջոն, Պիսկատակա և այլն։ Մեն ծոց թափվող գետերի ավազանների մակերեսը կազմում է 179 008 կմ²։

Փոքր կղզյակները՝ Մակիաս-Սիլ և Նորթ-Ռոկ, հանդիսանում են տարածքային վեճի առարկա ԱՄՆ և Կանադայի միջև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մեն (Maine), Ատլանտյան օվկիանոսի ծոցերը // Մորշին - Նիկիշ - Մ.: Սովետական հանրագիտարան, 1974. - էջ 166 - (Սովետական մեծ հանրագիտարան։ [ 30 հ.] / գլխ. խ.՝ Ա. Մ. Պրոխորով, 1969-1978, հ. 17)

Արտաքին հղումներ
----------------

* (անգլ.)"Gulf of Maine Research Institute". *www.gma.org*. Retrieved 2019 թ․ դեկտեմբերի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4464117-5 · LCCN: sh85079923 · VIAF: 243849652 · WorldCat VIAF: 243849652 |

 |
**Միքայել Խաչատուրի Ավետիսյան** (մայիսի 18, 1966(1966-05-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դիրիժոր։

ԽՍՀՄ վաստակավոր արտիստ Խաչատուր Ավետիսյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

1984 թվականին ավարտել է Երևանի Չայկովսկու անվան միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոցի կոմպոզիցիայի բաժինը, 1989 թվականին՝ Երևանի կոնսերվատորիայի օպերային և սիմֆոնիկ դիրիժորության բաժինը՝ պրոֆեսոր Հակոբ Ոսկանյանի դասարան, 1991 թվականին՝ նույն կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան՝ Օհան Դուրյանի ղեկավարությամբ։ 1985-1990 թվականներին Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում դիրիժորության դասեր է ստացել պրոֆեսոր Իլյա Մուսինից։ 1996 թվականին Հոլանդիայում մասնակցել է Կիրիլ Կոնդրաշինի դիրիժորության 35-րդ վարպետության դասերին՝ սըր Էդուարդ Դոունեսի և Փիթեր Էոթվոսի հետ։ 1991-1997 թվականներին դիրիժորություն է դասավանդել Երևանի կոնսերվատորիայում, միևնույն ժամանակ եղել է ՀՀ ազգային ռադիոյի և հեռուստատեսության նվագախմբի և Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի դիրիժոր։ 1994-1997 թվականներին եղել է Երևանի սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժորը։

Հանդես է եկել ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Հոլանդիայում, Հունաստանում, Իսպանիայում, Ռուսաստանում և Թուրքիայում։ Ղեկավարել է եվրոպական նվագախմբեր և ԽՍՀՄ սիֆոնիկ նվագախումբը։ 1996 թվականին լույս են տեսել նրա՝ Մոսկվայի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ կատարած ձայնագրությունները (RCD):

1999 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ և հիմնել Գլենդելի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, որի գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր դիրիժորն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խաչատուր Ավետիսյանի երգերը պար են, պարերը՝ երգ
2. ↑  "Միքայել Ավետիսյան (1966)". Արխիվացված է the original 2017 թ․ սեպտեմբերի 16-ին. Retrieved 2020 թ․ նոյեմբերի 7.
3. ↑  «Որևէ մեկի տեղի վրա հավակնություն չունեմ»
**Միր Ջալալ Ալի օղլի Փաշաև** (ադրբ.՝ Paşayev Mir Cəlal Əli oğlu, ապրիլի 26, 1908(1908-04-26), Արդաբիլ, Իրան - սեպտեմբերի 28, 1978(1978-09-28), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի գրող և գրականագետ, 1934 թվականից Ադրբեջանի գրողների միության անդամը, Ադրբեջանի գիտության վաստակավոր գործիչ (1969), Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակի դափնեկիր (1968), բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1947), պրոֆեսոր (1948):

Կենսագրություն
--------------

Միր Ջալալ Փաշաևի հուշատախտակ
Միր Ջալալ Փաշաևը ծնվել է 1908 թվականի ապրիլի 26-ին Իրանական Ադրբեջանի Արդաբիլի նահանգում գտնվող Էնդեբիլի գյուղում։ Ընտանիքը հետագայում տեղափոխվեց Գանձակ։ 1918-1919 թվականներին նախնական կրթություն է ստացել ՛բարեգործական հասարակության օգնությամբ։ 1923 թվականին ընդունվել է Գանձակի մանկավարժական տեխնիկում, որն ավարտել է 1928 թվականին։ Որոշ ժամանակ նա դասավանդել է Գանձակի և Գետաբեկի դպրոցներում։ 1930 թվականին ընդունվել է Կազանի Արևելյան մանկավարժական ինստիտուտի գրականության բաժին։ Բաքու վերադառնալուց հետո նա ընդունվել է Ադրբեջանի պետական գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրա։

1933 թվականից մինչև իր կյանքի ավարտը նա դասավանդել է Ադրբեջանի պետական համալսարանում։ 1940 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Ֆիզուլիի պոեզիայի բանաստեղծական առանձնահատկությունները» թեմայով։ 1947 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը «Ադրբեջանի գրական դպրոցները» թեմայով։

Նա Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս Ա. Փաշաևի հայրն է։ Ադրբեջանի առաջին փոխնախագահը Մեհրիբան Ալիևայի պապն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
2. ↑  "MİR CƏLAL" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2018 թ․ հուլիսի 13-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 26. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Միր Ջալալ Ալի օղլի Փաշաև". Արխիվացված է the original 2019 թ․ ապրիլի 11-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 26. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  The Life and Works of Mir Jalal (1908 - 1978)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4779600 · GND: 132309408 · ISNI: 0000000120622833 · LCCN: n91038800 · NKC: jo2011632785, jx20110404016 · SUDOC: 115634584 · VIAF: 171609172, 33155876 · WorldCat VIAF: 171609172, 33155876 |

 |

 |
**Միրոյի պատ,** խճանկար, Վիլյամ Հաք թանգարանի պատին, պատրաստված 1979 թվականին։ Պատին պատկերված են գունագեղ և տարօրինակ արարածներ։ Աշխատանքը պատրաստել է Ժոան Գարդի Արտիգասը, ով աշխատել է Խոան Միրոյի ղեկավարությամբ։ Ըստ Միրոյի կողմից պատրաստված 1:10 դասավորության, պատրաստվել է 7200 կտոր։ ավարտված աշխատանքի վրա կան երկու նկարիչների ստորագրություններ։ Միրոյի ստորագրությունը թվագրված չէ, Արտիգասի ստորագրության մեջ նշված է 1979 թվականը։

Արտիգասը սյուրռեալիստների երկրորդ սերնդի նկարիչ էր։ Նա քսան տարի աշխատել է Միրոյի հետ՝ ստեղծելով նմանատիպ աշխատանքներ Մադրիդում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, IBM-ի և Պալասի Կոնգրեսի համար։

Աշխատանքը ցուցադրվել  թանգարանի կառուցման ավարտին, որը կառուցվել է Ուիլյամ Հաքի նվիրաբերված հավաքածուն պահելու համար։

Սալիկները այրվել են Բարսելոնայի Գալյիֆա քաղաքի մերձակայքում գտնվող գյուղում։ Գյուղից մինչև թանգարան 1200 կմ էր։ Սալիկները տեղափոխում էին ջորիով, բեռնատարով և երկաթուղով։

Ներկայումս պատը աղտոտվել է, սակայն չի մաքրվում մաքրման գործընթացի բարձր արժեքի պատճառով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "The Miró Wall". Wilhelm Hack Museum. Արխիվացված է the original 2012 թ․ ապրիլի 25-ին. Retrieved 2011 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Joan Gardy Artigas, Spanish". rogallery.com. Արխիվացված է the original 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին. Retrieved 2011 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "History". Wilhelm Hack Museum. Արխիվացված է the original 2011 թ․ օգոստոսի 23-ին. Retrieved 2011 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Գրականություն
-------------

* *Marlis Jonas (Photos), Richard W. Gassen (text)* City art space. Public Art in Ludwigshafen am Rhein. — Heidelberg: Kehrer Verlag, 2007. — ISBN 978-3-936636-17-8
**Մոստարի համալսարան** (խորվ.՝ Sveučilište u Mostaru, լատին․՝ Universitas Studiorum Mostariensis), Բոսնիա և Հերցեգովինայի Մոստար քաղաքի համալսարանը, գտնվում է Ռոնդոյի տարածքում։ Այն միակ համալսարանն է երկրում, որտեղ ուսուցումը լիովին իրականացվում է Խորվաթիայի լեզվով։

Մոստարի համալսարանի արմատները ծագում են 1895 թվականին, երբ ստեղծվել է Ֆրանցիսկյան աստվածաբանական դպրոցը։ 1950 թվականին Մոսարում սկսել է աշխատել բարձրագույն ուսումնական դպրոցը, ապա 1959 թվականին ստեղծվել է բարձրագույն տեխնիկական դպրոց, իսկ 1960 թվականին՝ բարձրագույն գյուղատնտեսական դպրոցը։

Համալսարանը հիմնադրվել է Մոստարում 1977 թվականի փետրվարի 11-ին։ Ի սկզբանե կրում էր Ջեմալ Բիեդիչի՝ բոսնիացի հարավսլավացի պետական գործչի անունը, որը զոհվել էր 1977 թվականին ավիավթարում։ Հիմնադրման պահին համալսարանում եղել են 4 ֆակուլտետներ, 1 քոլեջ և 2 ինստիտուտներ։ 1977/1978 ուսումնական տարում համալսարանում ուսանել է 5016 ուսանող։

1992 թվականին Բոսնիական պատերազմի ժամանակ համալսարանը ստացել է ներկայիս անվանումը, իսկ նրա պաշտոնական լեզուն խորվաթերենն է։ Համալսարանից հեռացած մուսուլման պրոֆեսորները 1993 թվականին Մոստարում հիմնել են նոր ուսումնական հաստատություն, որը ստացել է հին անվանում՝ Ջեմալ Բիեդիչի համալսարանը։ Այն գտնվում էր նախկին հարավսլավական բանակային զորանոցներում։

Համալսարանում սովորում է շուրջ 14 000 ուսանող, որոնցից մոտ 17%-ը Խորվաթիայից։ Աշխատում է մոտ 1000 աշխատակից։ Համալսարանն ունի տասը ֆակուլտետներ, արվեստի ակադեմիա, ութ ինստիտուտներ և ուսանողական կենտրոն։ Բակալավրի և մագիստրատուրայի ուսումնական ծրագրերը համապատասխանում են Բոլոնիայի կանոններին։ Համալսարանի ռեկտորը Լերկա Օստոիչն է։ Համալսարանը գտնվում է Մեծ Խորվաթիայի շուկայի հրապարակում, 1։ Համալսարանի կնիքի վրա պատկերված է Ֆրանցիսկյան վանքի շենքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  "International Summer School - Sveučilište u Mostaru" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2017 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 5.
4. ↑  Enciklopedija Jugoslavije: Bje-Crn. Jugoslavenski Leksikografski Zavod, 1980
5. ↑  Gudelj, Jurica (2014 թ․ օգոստոսի 4). "Nova akademska godina: U Mostaru više od 21.000 studenata". *Oslobođenje* (in խորվաթերեն). Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 16.
6. ↑  "*Sveučilišta u Mostaru: O nama*". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հունիսի 6-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 5.
7. ↑  *Sveučilišta u Mostaru: Rektorat* Archived 2015-04-02 at the Wayback Machine. abgerufen am 2. April 2015
8. ↑  "Договоры и соглашения ОмГУПСа с зарубежными вузами" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2017 թ․ հուլիսի 22-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт Archived 2014-02-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000107411142 · LCCN: no2009172251 · Microsoft: 150934001 · NKC: ko2008438736 · VIAF: 134651615 · WorldCat VIAF: 134651615 |

 |
**Կարմիր արշալույսների փողոց** (ռուս.՝ Улица Красных Зорь),փողոց ՌուսաստանիԴոնի Ռոստով քաղաքում` 46 հայտնի շենքերով։ Գտնվում է Նիժնեբուլվարնայա, Սեդովի, Պետրոսի, Ազովի փողոցների և Բոգատյանովսկի զառիվայր պողոտայի կողքին։

Պատմություն
-----------

Կարմիր արշալույսների փողոցը գտնվում է Դոնի աջ դարափին։ Այն սկսվում է Փոքր պողոտայի (այժմ`Չեխովի պողոտա) մոտ և ավարտվում Տեատրալնի պողոտայի (նախկին Նախիջևանի սահմանագիծ) մոտ։ Նախկինում այն կոչվում էր Եկատերինայի փողոց և այս անունը ստացել էր Եկատերինա Երկրորդ կայսրուհու պատվին։ Փողոցը գտնվում էր ռուս մեկ այլ ինքնակալի`Պետրոս Առաջինի անվան փողոցից ոչ հեռու։

Եկատերինայի թոռը`կայսր Ալեքսանդր Առաջինը, որին նա պատրաստում էր որպես իր իրավահաջորդի, Ռոստովին օգնել է դառնալու քաղաք` 1806 թվականին հաստատելով նրա հատակագիծը և զինանշանը։ Այդ ժամանակվանից Ռոստովն արդեն պաշտոնապես հիշատակվում է որպես քաղաք` ստանալով իրեն հասանելիք գավառական հիմնարկությունները իրենց հաստիքներով և գանձարանով։

Փողոցը Եկատերինա կայսրուհու անունով կոչվել է մինչև 1925 թվականը։

Դոնի Ռոստով (մինչև 07.11.1917)։ Պարամոնովի ալրաղացը
1925 թվականի ապրիլի 8-ին փողոցների վերանվանումների հանձնաժողովը որոշել է փոխել Եկատերինայի փողոցի անունը, և այն վերանվանվել է Նադեժդա Կրուպսկայայի անունով։

1930 թվականին Դոնի Ռոստովում տեղի ունեցավ մի իրադարձություն, որը ստիպեց վերանվանել ոչ միայն Կրուպսկայայի փողոցը, այլև Մելնիչնի զառիվայրը (նախկին Պոսոխովսկոյ)։

Պարամոնովի նախկին ալրաղացի փակ արտադրական տարածքներում պայթում է ալյուրի փոշին։ Ուժեղ հրդեհը կլանում է ամբողջ շինությունը։ Ալրաղացն ավերվում է գրեթե հիմնովին։ Հսկայական հրդեհը հաջողվում է մարել ոչ անմիջապես։ Մարդկանց փլատակների տակից հանում է ամբողջ Ռոստովը։

Ի հիշատակ այս ողբերգության ոչ միայն Մելնիչնի զառիվայրն է դառնում Փետրվարի 7-ի նրբանցք (ողբերգության ամսաթիվը), այլև նախկին Եկատերինայի, այնուհետև Կրուպսկայայի փողոցը սկսում է կոչվել Կարմիր արշալույսների փողոց։

Գրականություն
-------------

* Вера Волошинова. Ростов -на-Дону: улица Красных Зорь// газета «Молот». — 14.09.2012. №№ 131-132 — с. 6.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Улица Красных Зорь
2. ↑  "Наследство купца Парамонова принесло трагедию Ростову (о взрыве в Посоховском переулке)". Արխիվացված է the original 2017 թ․ օգոստոսի 6-ին. Retrieved 2017 թ․ հունիսի 14.

Աղբյուրներ
----------

* Старые названия ростовских улиц
* Ростовские купцы.
* РОСТОВ КУПЕЧЕСКИЙ Archived 2017-02-17 at the Wayback Machine.
**Մեծ Ֆիսկար** (շվեդ.՝ *Stora Fiskär*, ֆիններեն՝ *Kiuskeri*), ռուսական կղզի Ֆիննական ծոցի հյուսիս-արևելքում։ Վարչականորեն ենթարկվում է Լենինգրադի մարզի Վիբորգյան շրջանին։ Համարվում է Մեծ Ֆինսկար կղզեխմբի ամենաարևելյան կղզին, իսկ հարևան կղզուց հեռավորությունը 100 մետր է։

Մեծ Ֆիսկարը Շվեդիայից Ռուսաստանին է անցել 1721 թվականին Նիշտադտի հաշտության պայմանագրով։ 1920-1940 թվականներին պատկանել է Ֆինլանդիային։ 1940 թվականի Խորհրդա-ֆինլանդական պատերազմի ժամանակ այն զբաղեցված էր խորհրդային ծովային հետևակի կողմից, մարտի 4։ Նույն թվականի մարտի 10-ին ֆիննական զորքերը գրոհեցին, որպեսզի հետ վերադարձնեին կղզին։

Հայրենական մեծ պատերազմում խորհրդային զորքերը թողեցին կղզին 1941 թվականի օգոստոսին։ 1943 թվականի հուլիսին Բալթիական նավատորմը տեղադրեց ականներ, որոնցից, 1944 թվականին ոչնչացվեցին գերմանական ԱԴԲ ստորաբաժանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Lighthouses of Russia: Vyborg Area". Արխիվացված է the original 2011 թ․ օգոստոսի 26-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  Великая Отечественная день за днём // Морской сборник. 1993. № 7. С.21-28.
3. ↑  Богатырёв С.В. Стрельбицкий К.Б. Потери флотов противника на морских ТВД Великой Отечественной войны 1941 — 1945 гг. Львов. 1992(չաշխատող հղում)
**Մանվել Հենրիկի Բադեյան** (հունիսի 29, 1957(1957-06-29), Նոր Բայազետ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 30, 2022(2022-09-30), Երևան, Հայաստան), քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Մանվել Բադեյանը ծնվել է 1957 թվականի հունիսի 29-ին Գավառում։ 1979 թվականին ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։ Ստացել է տնտեսագետ, մաթեմատիկոսի որակավորումը։ 1979 թվականին եղել է ՀԽՍՀ պետպլանին առընթեր տնտեսագիտության և պլանավորման Գիտահետազոտական ինստիտուտում եղել է գիտաշխատող։ 1980-1981 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1981 թվականին Երևանի լուսատեխնիկական գործարանում աշխատել է տնտեսագետ։ 1982-1984 թվականներին սովորել է ԵԺՏԻ ասպիրանտուրայում։ 1984-1992 թվականներին ԵրԱԱԻ-ում աշխատել է ավագ դասախոս։ 1992-1995 թվականներին եղել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր կառավարման և տնտեսական բարեփոխումների ինստիտուտում բաժնի վարիչ, փոխտնօրեն։ 1995-1999 թվականներին եղել է «Եվրոստան-Ույուտ» ձեռնարկության հիմնադիր տնօրեն։

1999-2003 թվականներին եղել է Ազգային Ժողովի պատգամավոր («Միասնություն» դաշինքի համամասնական ընտրացուցակով)։ Եղել է Ազգային Ժողովի ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ Եղել է «Միասնություն» խմբակցության անդամ։ 2003 թվականի մայիսի 25-ին ընտրվել է Ազգային Ժողովի պատգամավոր ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։ Եղել է Ազգային Ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ Եղել է ՀՀԿ խմբակցության անդամ, ՀՀԿ անդամ։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է, ունի չորս երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Մահացել է ԱԺ նախկին պատգամավոր, Քուվեյթում ՀՀ նախկին դեսպան Մանվել Բադեյանը
3. ↑  "National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am". *www.parliament.am*. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 23.
4. ↑  "Бадеян Манвел Генрихович — Энциклопедия фонда «Хайазг»". *ru.hayazg.info*. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 23.
5. ↑  "Бадеян, Манвел Генрихович - это... Что такое Бадеян, Манвел Генрихович?". *Словари и энциклопедии на Академике* (in ռուսերեն). Retrieved 2021 թ․ հունիսի 23.
6. ↑  "Бадеян, Манвел Генрихович - б. Манвел Бадеян г. Армянский". *Blog* (in ռուսերեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ հունիսի 24-ին. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 23.
7. ↑  "Կուսակցության խորհուրդը - Կառուցվածք - Հայաստանի Հանրապետական կուսակցություն". *hhk.am*. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 23.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով · Հայաստանի Ազգային ժողով |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
**Մանվել Անդրանիկի Ավետիսյան** (օգոստոսի 15, 1961(1961-08-15), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային բռնցքամարտիկ, ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1985, 1986), աշխարհի առաջնության մրցանակակիր (1986), միջազգային կարգի ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։

Կենսագրություն
--------------

Մանվել Ավետիսյանը ծնվել է 1961 թվականին Երևան քաղաքում։ 12 տարեկանից սկսել է զբաղվել բռնցքամարտով։ Մարզիչը եղել է Ալեքսանդր (Ալիկ) Սարգսյանը։ 1983 թվականին ավարտել է Երևանի Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։ 1985 և 1986 թվականներին դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն։ 1986 թվականի բռնցքամարտի աշխարհի առաջնությունում հասել է կիսաեզրափակիչ, որտեղ զիջել Է կուբացի Անխել Էսպինոսին և նվաճել բրոնզե մեդալ։

1990-1994 թվականներին հանդես է եկել պրոֆեսիոնալ ռինգում, 1993 թվականին նվաճել է Բռնցքամարտի համաշխարհային խորհրդի (WBC) վարկածով ԱՊՀ չեմպիոնի տիտղոսը։

Մարզական կարիերան ավարտել է 1994 թվականին։ Հետագայում եղել է Հայաստանի պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկների միության նախագահ։ 2013 թվականին դարձել է Հայաստանի բռնցքամարտի ֆեդերացիայի փոխնախագահը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "БОКС: Энциклопедия бокса". *boxing.ru*. Արխիվացված է the original 2017-08-30-ին. Retrieved 2021 թ․ օգոստոսի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  Ազգային ֆեդերացիաներ

Արտաքին հղումներ
----------------

* АВЕТИСЯН Манвел Андраникович

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BoxRec |

 |