**Վիետնամի Հանրապետություն** (վիետ․՝ Việt Nam Cộng hòa; ֆր.՝ République du Viêt Nam), կամ ավելի հայտնի Հարավային Վիետնամ ոչ պաշտոնական անունով, պետություն է Հարավարևելյան Ասիայում, որը գոյություն է ունեցել 1955-ից 1975 թվականներին (պաշտոնապես դե յուրե մինչև 1976 թվականը)։ ժամանակակից Վիետնամի 17-րդ զուգահեռականից հարավ (Բեն Հայ գետ), երբ հարավային Վիետնամը Սառը պատերազմի ժամանակ Արևմտյան բլոկի անդամ էր 1954 թվականին Վիետնամի բաժանումից հետո։ Այն առաջին անգամ միջազգային ճանաչում ձեռք բերեց 1949 թվականին որպես Վիետնամի Պետություն Ֆրանսիական միության կազմում՝ իր մայրաքաղաք Սայգոնով (1976 թվականին վերանվանվել է Հո Շի Մին քաղաք), նախքան 1955 թվականին դառնալով հանրապետություն։ Հարավային Վիետնամը սահմանակից էր Հյուսիսային Վիետնամին հյուսիսում, Լաոսին հյուսիս-արևմուտքում, Կամբոջային հարավ-արևմուտքում և Թաիլանդին Թաիլանդի ծոցով դեպի հարավ-արևմուտք։ Նրա ինքնիշխանությունը ճանաչվել է ԱՄՆ-ի և 87 այլ երկրների կողմից, թեև այն չի կարողացել դառնալ ՄԱԿ-ի անդամ 1957 թվականին խորհրդային վետոյի արդյունքում։ 1975 թվականին այն փոխարինվեց Հարավային Վիետնամի Հանրապետությունով։

Պատմություն
-----------

Վիետնամի Հանրապետության նախորդները եղել են նաև Կոհինհինի Ինքնավար Հանրապետությունը (վիետ․՝ Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ, ֆր.՝ République autonome de Cochinchine) (1946—1948), որը 1949-ին միավորվեց Վիետնամի ֆրանսիական այլ գաղութների հետ և ստեղծեց միապետական ֆրանսիական պետություն Վիետնամ (վիետ․՝ Quốc gia Việt Nam) կայսր Բաո Դայի գլխավորությամբ (1949-1954 թվականներին այն հավակնում էր ամբողջ Վիետնամի տարածքին)։

### Երկիրը բաժանելով 17-րդ զուգահեռականով

1954 թվականի հուլիսի 24-ին Ժնևի կոնֆերանսը, Դիեն Բիեն Ֆուի ճակատամարտում ֆրանսիական ուժերի ճակատագրական պարտությունից հետո, ընդունում է հրադադարի երեք համաձայնագիր և մեկ վերջնական հռչակագիր, որով Կամբոջան, Լաոսը և Վիետնամը անկախ են հռչակվել, իսկ Վիետնամի տարածքը ժամանակավորապես բաժանվել է երկու մասի մինչև համապետական ​​ընտրություններ, որոնք պետք է կայանային 1956 թվականին, որից հետո պետք է տեղի ունենար միավորում, և որոնց միջև 17-րդ զուգահեռականով ապառազմականացված գոտի էր։ Վիետնամի տարածքի հյուսիսը անցել է «Վիետնամի Դեմոկրատական ​​Հանրապետության» (ՎԴՀ) իշխանությունների հսկողության տակ՝ Հո Շի Մինի գլխավորությամբ (այսպիսով դառնալով Հարավարևելյան Ասիայի տարածաշրջանի առաջին սոցիալիստական ​​պետությունը), իսկ հարավում՝ միապետական ​​«Պետությունը»։ Վիետնամի» ստեղծած Ֆրանսիայի կողմից մնաց կայսր Բաո Դայի գլխավորությամբ։

Ժնևի համաձայնագրերը նաև սահմանեցին երկու պետությունների միջև ազատ տեղաշարժի տասնամսյա ժամկետ։ «Անցում դեպի ազատություն» գործողության ընթացքում, որը տևեց ինը ամիս, ավելի քան 100 ԱՄՆ նավատորմի և ռազմական ծովածին ծառայության նավերը տարհանեցին մոտավորապես 311,000 փախստականների, 69,000 տոննա բեռ և 8,000 տրանսպորտային միջոց Հյուսիսային Վիետնամից Հարավային Վիետնամ։ Այստեղ են տեղափոխվում նաև վիետնամցի զինվորներ, որոնք հետագայում զինվորագրվում են հարավային վիետնամական բանակին։ Եվս 500,000 մարդ, որոնցից շատերը կաթոլիկներ են, փախչում են հյուսիսից ֆրանսիական, բրիտանական և վիետնամական նավերով։ Ընդհանուր առմամբ, գրեթե 1 միլիոն մարդ Հյուսիսային Վիետնամից տեղափոխվում է Հարավային Վիետնամ։

### Նգո Դին Դիեմի կառավարությունը (1955-1963)

1954 թվականի հունիսի 18-ին Ֆրանսիայի Կաննում գտնվող իր ամրոցից Բաո Դայը ընտրում է Նգո Դին Դիեմին որպես Վիետնամի նահանգի նոր վարչապետ։ Նգո Դին Դիեմը վերադարձավ Սայգոն հունիսի 26-ին, իսկ հետո հուլիսի 7-ին պաշտոնապես ձևավորեց իր նոր կառավարությունը, որը պաշտոնապես ընդգրկում էր ողջ Վիետնամը ։

1955 թվականի հուլիսի 19-ին Հանոյի DRV կառավարությունը հրավիրեց Սայգոնի վիետնամական կառավարությանը՝ նշանակելու ներկայացուցիչներ համաժողովում, որոնք կքննարկեն ընդհանուր ընտրությունները, ինչպես պահանջվում է 1954 թվականի Ժնևի համաձայնագրերով։ Հաջորդ օրը Վիետնամի նահանգը մերժում է այս խնդրանքը և պնդում, որ Վիետնամի պետությունը Ժնևի համաձայնագրի կողմ չի եղել, և որ Հյուսիսային Վիետնամում ընտրություններն ազատ չեն լինելու։ Օգոստոսի 9-ին Վիետնամի նահանգի կառավարությունը հայտարարում է, որ բանակցություններ չի վարի Հյուսիսային Վիետնամի կառավարության հետ ընտրությունների վերաբերյալ, քանի դեռ Հյուսիսային Վիետնամը մնում է կոմունիստական ​​կառավարություն։ Օգոստոսի 31-ին ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Ֆոսթեր Դալլսը պաշտպանում է Վիետնամի նահանգի կառավարության դիրքորոշումը վիետնամական երկու նահանգները վերամիավորելու համար համապետական ​​ընտրություններ անցկացնելուց հրաժարվելու վերաբերյալ։

1955 թվականի հոկտեմբերի 23-ին այն բանից հետո, երբ կայսր Բաո Դայը, որը դեռ Ֆրանսիայում է, փորձում է Նգո Դին Դիեմին հեռացնել վարչապետի պաշտոնից, Նգո Դին Դիեմը նույն օրը կազմակերպում է հանրաքվե։ Դիեմի կողմից խնամքով կառավարված, այն հանգեցնում է նրան, որ ձայների 98 տոկոսը տրված է նրա օգտին։ Երեք օր անց, օգտագործելով այս հանրաքվեի արդյունքները որպես հիմնավորում, վարչապետ Նգո Դին Դիեմը հռչակում է Վիետնամի Պետությունը՝ Վիետնամի Հանրապետությունը և իրեն՝ որպես նախագահ ։

Հոկտեմբերի 24-ին ԱՄՆ նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերը գրում է վարչապետ Նգո Դին Դիեմին և խոստանում ուղղակի օգնություն իր կառավարությանը, որն այժմ վերահսկում է Հարավային Վիետնամը։ 1955 թվականի հունվարի 1-ին Վաշինգտոնը սկսում է իր օգնությունն ուղղակիորեն ուղարկել Նգո Դին Դիեմ Վիետնամի կառավարությանը։ 1955 թվականի փետրվարի 12-ին ԱՄՆ ռազմական աջակցության և խորհրդատվական խումբը (MAAG) ստանձնեց Վիետնամի նահանգի բանակի պատրաստման և կազմակերպման պատասխանատվությունը։ Մայիսի 10-ին Նգո Դին Դիեմը պաշտոնապես դիմում է ԱՄՆ ռազմական խորհրդականներին։

1955 թվականի մարտ-ապրիլին մարտեր են տեղի ունենում վիետնամական բանակի ստորաբաժանումների միջև, որոնք հավատարիմ են Դիեմին և Սայգոնում գտնվող գանգստերական կազմակերպության միջև, որը հայտնի է որպես Բին-Սյուեն։

1956-ին Դիեմը սկսեց իր «Հակակոմունիստական ​​բացահայտման արշավը»՝ բացահայտելու զենքի պահեստները Հարավային Վիետնամում, ինչպես նաև ձերբակալել Վիետմինի հարյուրավոր քաղաքական գործիչների, ովքեր մնացին Հարավային Վիետնամում՝ նախապատրաստվելու ծրագրված համապետական ​​ընտրություններին։ Սակայն քարոզարշավը մասամբ պատասխան էր Հյուսիսային Վիետնամի քաղաքականությանը հողատերերի և ընդդիմության առաջնորդների նկատմամբ։ Դիեմը նաև բանտարկեց բազմաթիվ ոչ կոմունիստ հայրենասերների և օտարվեց Հարավային Վիետնամի էթնիկ փոքրամասնություններից։ Վիետնամական մշակույթը մոնտանյարդներին պարտադրելու նրա փորձը փոխեց Ֆրանսիայի երկարամյա քաղաքականությունը։ Մոնտանյարդները նաև մեծապես տուժեցին Դիեմի՝ գյուղական բնակչությանը կառավարության կողմից վերահսկվող տարածքներ վերաբնակեցնելու փորձերից՝ որպես ռազմավարական բնակավայրերի ձախողված ծրագրի մի մաս։ Սա տարակարծիք Մոնտանյարդներին ստիպեց ձևավորել էթնոազգայնական շարժում՝ Միավորված ճակատ ճնշված ցեղերի համար (FULRO):

1956 թվականի մարտի 4-ին Հարավային Վիետնամի ժողովուրդն ընտրեց 123 անդամից բաղկացած ազգային օրենսդիր մարմին։ 1956 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ուժի մեջ մտավ նոր սահմանադրությունը, որը մեծապես կենտրոնացած էր գործադիր վերահսկողության վրա։ Երկիրը բաժանված էր 41 գավառների, որոնք բաժանված էին շրջանների և գյուղերի։ Նաև այս օրվանից Վիետնամի նահանգը պաշտոնապես դառնում է Վիետնամի Հանրապետություն։

Նգո Դին Դիեմը կաթոլիկներին նշանակեց առանցքային պաշտոններում, շատերը կաթոլիկներ էին կենտրոնական Վիետնամից և հյուսիսային բնակիչներ, ովքեր վերջերս էին ժամանել հարավ։ Մյուս պաշտոնները բաժին են հասել նրա համախոհներին ու ընկերներին։ Քաղաքական հավատարմությունը, ոչ թե կարողությունը, ստուգում էր ղեկավար պաշտոնների համար թե՛ կառավարությունում, թե՛ բանակում։ Հեռու և ամբարտավան Նգո Դին Դիեմը ցույց տվեց, որ բաժանիր և նվաճիր հայեցակարգի հմուտ պրակտիկանտ է։ Նա հազվադեպ էր խորհուրդներ փնտրում իր անմիջական ընտանեկան շրջանակից դուրս (նրա ամենամոտ խորհրդականը, հավանաբար, իր ավագ եղբայրն էր՝ եպիսկոպոս Նգո Դին Թուկը)։ Նգո Դին Դիեմը նաև լիազորություններ է փոխանցել իր եղբորը՝ Նգո Դին Նհուին, ով վերահսկում էր գաղտնի ոստիկանությունը և հանդիսանում էր Անհատական ​​աշխատանքային հեղափոխական կուսակցության (Cần Lao կուսակցություն) կազմակերպիչը։

1960 թվականին Հարավային Վիետնամում Նգո ​​Դին Դիեմի դեմ աճող ընդդիմություն կար, նույնիսկ այն քաղաքներում, որոնք ամենաշատը շահում էին նրա ռեժիմից։ 1960 թվականի ապրիլին 18 հայտնի հարավային վիետնամցիներ հրապարակեցին մանիֆեստ՝ բողոքելով կառավարության չարաշահումների դեմ։ Նրանք անմիջապես ձերբակալվել են։ 1960 թվականի նոյեմբերի 11-12-ը տեղի ունեցավ անհաջող հեղաշրջում, երբ դեսանտայինները շրջապատեցին նախագահական պալատը և պահանջեցին Նգո Դին Դիեմից մաքրել իր վարչակազմը որոշ անձանցից, այդ թվում՝ իր եղբորը՝ Նհուից։ 1962 թվականի փետրվարի 27-ին տեղի ունեցավ ևս մեկ հեղաշրջման փորձ, երբ Վիետնամի Հանրապետության օդային ուժերի երկու օդաչուներ փորձեցին սպանել Դիեմին և նրա եղբորը՝ Նգո Դին Նհուին՝ ռմբակոծելով և կրակելով նախագահական պալատում։ Նգո Դին Դիեմի մի քանի տասնյակ քաղաքական հակառակորդներ անհետացան, իսկ հազարավորներն էլ մնացին բանտային ճամբարներում։ Մինչդեռ 1960 թվականի դեկտեմբերին Հանոյի օրհնությամբ պաշտոնապես ստեղծվեց Հարավային Վիետնամի Ազգային ազատագրական ճակատը (NLF, որը նաև հայտնի է որպես Վիետկոնգ)։ NLF-ում ամբողջությամբ գերիշխում էր Վիետնամի աշխատավորական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեն (վերանվանվել է Կոմունիստական ​​կուսակցություն)։

### Նգո Դին Դիեմի ռեժիմի տապալումը

1963 թվականի մայիսի 8-ին բուդդայականները հավաքվեցին Հյուում՝ նշելու Բուդդայի 2527-ամյակը։ Նահանգի ղեկավարի տեղակալը՝ կաթոլիկ, արգելել է բուդդայականներին ցուցադրել իրենց դրոշը։ Դա համապատասխանում էր Դիեմի որոշմանը, որը պահանջում էր, որ կրոնների, ասոցիացիաների և այլ երկրների դրոշները դրսում ցուցադրվեն միայն ազգային դրոշի հետ միասին ։ Երբ ցուցարարները հավաքվել էին ռադիոկայանի մոտ, Տարածաշրջանային ուժերի զինծառայողը ձեռքի նռնակ է նետել ամբոխը ցրելու համար, ինչի հետևանքով մի քանի մարդ սպանվել և վիրավորվել են։ Դիեմը իրավիճակի մեղքը, ինչպես հաճախ էր անում, բարդեց կոմունիստների վրա։

Բուդդիստներն արագ կազմակերպվեցին՝ համակարգելով գործադուլներն ու բողոքի ցույցերը և ապահովելով, որ ամերիկյան լրատվամիջոցները լիարժեք տեղեկացված լինեն իրադարձությունների մասին։ Բուդդիստները հանդիպել են ԱՄՆ պաշտոնյաների հետ և կոչ արել ԱՄՆ-ին ազատվել Դիեմից կամ գոնե ստիպել նրան բարեփոխումներ իրականացնել։ ԱՄՆ դեսպան Ֆրեդերիկ Նոլթինգը Դիեմին կոչ է արել ավելի պատասխանատու գործել, սակայն նախագահը հրաժարվել է փոխել իր դիրքորոշումը։ Այնուհետև, 1963 թվականի հունիսի 11-ին, 60-ամյա Թիչ Քուանգ Դուկը՝ բուդդայական վանական, քայլեց Սայգոնի բանուկ խաչմերուկներից մեկը և ինքնահրկիզվեց՝ ի նշան բողոքի Դիեմի և նրա քաղաքականության դեմ։ Հետևեցին բուդդայականների ավելի շատ ինքնահրկիզումներ, և անկարգությունները սաստկացան։ Օգոստոսին Ֆրեդերիկ Նոլթինգը փոխարինեց Վիետնամի Հանրապետությունում ԱՄՆ դեսպանի պաշտոնում Հենրի Քաբոտ Լոջը։

Դիեմի սեփական բանակի անդամները՝ գեներալներ Թրան Վան Դոնը, Լե Վան Կիմը, Դուոնգ Վան Մինը և այլք, սկսեցին մտածել՝ արդյոք նրան պետք է թույլ տալ մնալ իր պաշտոնում։ Այլախոհ գեներալները սկսեցին գաղտնի հանդիպել Կենտրոնական հետախուզական գործակալության (ԿՀՎ) գործակալ Լյուսիեն Քոնանի հետ, ով իբր ծառայում էր որպես Վիետնամի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության խորհրդական, բայց իրականում կապ էր հանդիսանում գեներալների և դեսպան Լոջի միջև։ Գեներալները ցանկանում էին երաշխիքներ ստանալ, որ ամերիկյան օգնությունը կշարունակվի, եթե նրանք տապալեն Դիեմին։

1963 թվականի նոյեմբերի 1-ի կեսգիշերից կարճ ժամանակ անց գեներալներ Դուոնգ Վան Մինը, Թոն Թեթ Դինը և Տրան Ֆոն Դոնը սկսեցին զավթել իշխանությունը։ Դավադիրներն արդեն տեղեկացրել էին Լոջին, որ Դիեմի կյանքը կփրկվի, եթե նա և Նուն համաձայնեն աքսորվել։ Երկու եղբայրներին ձերբակալել է գեներալ Մաի Հու Սյուանը (վիետ․՝ Mai Hữu Xuân), ով եկեղեցի է ժամանել M-113 զրահափոխադրիչով (APC) և չորս ջիպերով՝ լցված զինվորներով։ Նրա շքախմբի թվում էին մայոր Դուոնգ Հիու Նգիան և կապիտան Նգուեն Վան Նհունգը՝ գեներալ Մինհի թիկնապահը։ Առևանգողները հրամայել են Դիեմին և Նիուին մտնել զրահափոխադրիչ։ Նգիան և Նյունգը քշեցին նրանց։ Սայգոն վերադառնալու ճանապարհին նրանք կանգ առան երկաթուղային անցման մոտ և սպանեցին իրենց բանտարկյալներին՝ կրակելով և դանակահարելով նրանց։ Վիետնամում ավարտվեց Դիեմ ռեժիմը։

### Ռազմական խունտա (1963-1967)

Նախագահ Նգո Դին Դիեմի տապալումից հետո Հարավային Վիետնամը թևակոխեց ավելի մեծ անկայունության շրջան։ Դիեմի ռեժիմի վերացումը լուծում չառաջարկեց երկրի քաղաքական կամ ինստիտուցիոնալ խնդիրների համար, և Հարավային Վիետնամի բյուրոկրատական ​​կառուցվածքը շարունակեց վատթարանալ։ Հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում մի շարք լրացուցիչ հեղաշրջումներ և իշխանության տատանումներ տեղի են ունենում առանձին խմբակցությունների միջև։ Այս նոր կառավարությունների մեծ մասը գործում է ընդամենը մի քանի ամիս։

Դիեմի մահը Հարավային Վիետնամի կառավարությունում սկսեց քաղաքական մեծ անկայունության շրջան։ Վաշինգտոնը երբեք չկարողացավ նրան արժանի հետնորդ գտնել։ Հարավային Վիետնամի ոչ մի հաջորդ ղեկավար չուներ այդքան օրինական տեսք և այդքան մեծ հարգանք լայն հասարակության կողմից և՛ տնտեսական, և՛ սոցիալական, բացառությամբ նրա թագավորության սկզբի շփոթության, հարավվիետնամցիների կյանքը երբեք ավելի լավ չի եղել, քան Դիեմի օրոք։

1964 թվականի հունվարի 30-ին տեղի ունեցավ հերթական հեղաշրջումը, այս անգամ Դուոնգ Վան Մինի դեմ՝ 37-ամյա գեներալ-մայոր Նգուեն Խանի գլխավորությամբ։ ԱՄՆ պաշտոնյաները, զարմացած, անմիջապես ողջունեցին Խանին որպես նոր առաջնորդ, քանի որ նա խոստացավ կառավարել ամուր ձեռքով։ Այնուամենայնիվ, չնայած իր խորաթափանցությանը և էներգիային, Խանը կառավարելու ավելի մեծ կարողություն ցույց չտվեց, քան Մին։

Քաղաքական անկայունությունը տիրում էր Հարավային Վիետնամում, և այդ տարի 7 իշխանափոխություն եղավ։ Երբ Հարավային Վիետնամի կառավարությունները վերելք ու անկում ապրեցին, ամերիկացիներին ոչինչ այնքան չէր անհանգստացնում, քան այն հավանականությունը, որ նրանցից մեկը կարող է փոխզիջման գնալ կոմունիստների հետ։

Մինչդեռ Հանոյը մեծ հետաքրքրությամբ հետևում էր Հարավային Վիետնամի քաղաքական անկայունությանը։ 1963 թվականի վերջին Հյուսիսային Վիետնամի ղեկավարությունը որոշեց, որ ժամանակն է կտրուկ մեծացնել աջակցությունը Հարավային Վիետնամում պատերազմին։ Հիմնական քաղաքականության փոփոխության մեջ, որը պահանջում էր զգալի տնտեսական զոհաբերություններ, Հյուսիսային Վիետնամի ղեկավարությունը որոշեց ուղարկել Հյուսիսային Վիետնամի հարավ կռվելու, ներկայացնելու նորագույն փոքր զենքերը և թույլատրել ուղղակի հարձակումներ Հարավային Վիետնամում ամերիկացիների վրա։ 1964 թվականի մարտին պաշտպանության նախարար Ռոբերտ ՄաքՆամարան այցելեց Հարավային Վիետնամ և խոստացավ ԱՄՆ աջակցությունը Խանին։ Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո ՄաքՆամարան հրապարակավ հայտարարեց, որ իրավիճակը Հարավային Վիետնամում բարելավվում է, բայց մասնավոր կերպով նա ասաց նախագահ Ջոնսոնին, որ պայմանները վատթարացել են նրա վերջին այցից հետո, և որ գյուղի 40 տոկոսն այժմ գտնվում է Վիետկոնգների վերահսկողության կամ ազդեցության տակ։ Վաշինգտոնը համաձայնել է լրացուցիչ օգնություն տրամադրել Խանին։ Բայց թեև օրական ավելի քան 2 միլիոն դոլար էր հոսում երկիր, դրա մի փոքր մասն ուղղվում էր հասարակական աշխատանքներին կամ հասնում էր գյուղացիներին։ Խանը, չնայած երկիրը «պատերազմական հիմքերի վրա» դնելու ՄաքՆամարայի խոստումներին, համառորեն հրաժարվեց դա անել՝ վախենալով դժգոհել հարուստ և միջին դասի քաղաքաբնակներին, որոնց որդիները կզորակոչվեին բանակ։ 1964 թվականի օգոստոսի 2-ին տեղի ունեցավ Տոնկինի ծոցի միջադեպը, որից հետո ԱՄՆ Կոնգրեսը նախագահ Ջոնսոնին հատուկ լիազորություններ տվեց Հարավարևելյան Ասիայում պատերազմ վարելու համար։ Պատերազմը թափ էր հավաքում, և ներքին քաղաքացիական ռազմական հակամարտությունից այն վերածվեց արտաքին միջամտությամբ լիարժեք հակամարտության։

Նոյեմբերին Սայգոնում կրկին անկարգություններ եղան՝ ի նշան Խանի կառավարման դեմ բողոքի, և դեսպան Թեյլորը կոչ արեց նրան լքել երկիրը։ Այս պահին առաջին պլան էր մղվել ավելի երիտասարդ սպաների մի խումբ։ Նրանց գլխավորում էր Նգուեն Կաո Կին (Դիեմի դեմ հեղաշրջմանը մասնակցած երիտասարդ սպաներից մեկը), ով ստացել է գեներալ-մայորի կոչում և ղեկավարել Վիետնամի Հանրապետության ռազմաօդային ուժերը։ Խմբակցության կազմում էր նաև Վիետնամի Հանրապետության բանակի գեներալ-մայոր Նգուեն Վան Թիուն։ Ազգային կառավարության անարդյունավետությունից հիասթափված՝ զինվորականները 1964 թվականի դեկտեմբերի կեսերին կրկին տապալեցին բարձրագույն սպաներից կազմված Ռազմահեղափոխական խորհուրդը։

1965 թվականի հունվարի վերջին Զինված ուժերի նոր խորհուրդը որոշեց, որ վարչապետ Տրան Վան Հուոնգը պետք է պաշտոնանկ արվի։ Խանը նրան հաջորդեց վարչապետի պաշտոնում, սակայն փետրվարին գեներալ Լամ Վան Ֆաթը (վիետ․՝ Lâm Văn Phát) հեռացրեց Խանին։ Փետրվարի 17-ին բժիշկ Ֆան Հույ Կուատը դարձավ վարչապետ, իսկ Ֆան Խակ Սյուն՝ պետության ղեկավար։ Զինված ուժերի խորհուրդը հայտարարել է նաև 20 հոգուց բաղկացած Ազգային օրենսդրական խորհրդի ձևավորման մասին։

Նույն ամսին, կոմունիստների հարձակումներից հետո, որոնք ուղղված էին ԱՄՆ զինվորական անձնակազմին, նախագահ Ջոնսոնը թույլատրեց պատասխան ռմբակոծել Հյուսիսային Վիետնամը։ «Rolling Thunder» գործողությունը, որը շարունակական ռմբակոծություն է Հյուսիսային Վիետնամի դեմ, սկսվել է մարտի 2-ին։

1965 թվականի հունիսի 11-ին Հարավային Վիետնամի կառավարությունը փլուզվեց, և Զինված ուժերի խորհուրդն ընտրեց ռազմական կառավարություն՝ Կիի վարչապետի պաշտոնում, իսկ Նգուեն Վան Թիուն՝ համեմատաբար անզոր պետության ղեկավարի պաշտոնում։ Սա իններորդ կառավարությունն էր երկու տարուց պակաս ժամանակահատվածում։ Քեյը քայլեր է ձեռնարկել զինված ուժերի հզորացման ուղղությամբ. Նա նաև ներկայացրեց անհրաժեշտ հողային բարեփոխումները, դպրոցների և հիվանդանոցների կառուցման ծրագրերը և գների վերահսկողությունը։ Նրա կառավարությունը նաև լայնորեն գովազդված արշավ է սկսել՝ կոռումպացված պաշտոնյաներին պաշտոնանկ անելու համար։ Այնուամենայնիվ, միևնույն ժամանակ Քեյը ձեռնարկեց մի շարք ոչ պոպուլյար ռեպրեսիվ գործողություններ, այդ թվում՝ թերթերի արգելումը։

1965 թվականի մարտին ԱՄՆ ծովային հետևակի գումարտակները՝ ԱՄՆ առաջին մարտական ​​զորքերը, ժամանեցին Հարավային Վիետնամ՝ պաշտպանելու Դանանգ ավիաբազան։ Շուտով հաջորդեցին ԱՄՆ բանակի դիվիզիաները։ 1965 թվականի վերջի դրությամբ Հարավային Վիետնամում կար մոտ 200,000 ԱՄՆ զինվորական։

Քիի ժողովրդականությունը և քաղաքական ազդեցությունը նույնպես աճեցին 1966 թվականի փետրվարին Հավայան կղզիներում Նախագահ Ջոնսոնի հետ նրա հանդիպումից հետո։ Երկու պատվիրակությունները համակարծիք են եղել Հարավային Վիետնամում սոցիալական և տնտեսական բարեփոխումների անհրաժեշտության և համապետական ​​ընտրությունների շուրջ։ Մայիսին կառավարության որոշմամբ ստեղծվեց ընտրական օրենքներ և ընթացակարգեր մշակելու հանձնաժողով։ 1966 թվականի սեպտեմբերին ընտրվել է 117 անդամից բաղկացած հիմնադիր ժողով։ Հաջորդ ամիս նա հանդիպեց Սայգոնում՝ սկսելու սահմանադրության մշակումը, որն ավարտվեց 1967 թվականի մարտին։ Նոր սահմանադրությունը նախատեսում էր նախագահ՝ լայն լիազորություններով, և վարչապետ և կաբինետ, որը պատասխանատու էր երկպալատ օրենսդիր մարմնի համար (նոր վերին պալատը սովորաբար կոչվում էր Սենատ) ավելի մեծ լիազորություններով։ Ենթադրվում էր, որ դատական ​​իշխանությունը հավասարազոր կլիներ նաև գործադիր և օրենսդիր իշխանություններին։ Նախագահը պաշտոնավարելու է չորս տարի ժամկետով և կարող է վերընտրվել մեկ անգամ։ Նախագահը շարունակում էր ունենալ լայն լիազորություններ, ներառյալ զինված ուժերի հրամանատարությունը և օրենքներ ընդունելու և օրենսդրություն նախաձեռնելու կարողությունը։ Երկու պալատից բաղկացած օրենսդիր մարմինը պետք է ընտրվեր համընդհանուր և գաղտնի քվեարկությամբ։

### Թիուի կառավարությունը (1967-1975)

Տեղական ընտրությունները տեղի են ունեցել 1967 թվականի մայիսին, իսկ ստորին պալատի ընտրությունները՝ հոկտեմբերին։ Սահմանադրությունը թույլ էր տալիս քաղաքական կուսակցություններին, բայց հատուկ արգելում էր նրանց, ովքեր «ցանկացած ձևով» քարոզում էին կոմունիզմը։ Ընտրական օրենքը պահանջում էր օգտագործել 10 հոգանոց ցուցակներ, և 1967 թվականին ընտրողները պետք է ընտրեին 48 այդպիսի ցուցակներից՝ հօգուտ լավ կազմակերպված քվեարկության դաշինքների։

Քիի և Թիուի միջև լարվածությունը բարձր էր։ Սկզբում նրանք բավականին լավ էին, բայց հետո երկուսն էլ բացահայտ մրցեցին իշխանության վերահսկողության համար։ Ավելի ուշ Քայը սուր քննադատության ենթարկեց Թիոյին, ով, ըստ նրա, «ուզում էր իշխանություն և փառք, բայց չէր ցանկանում կատարել կեղտոտ աշխատանքը»։ Թեև ավելի ավագ Թիեն հրաժարական տվեց 1965 թվականին, որպեսզի Քիին թույլ տա ստանձնել վարչապետի պաշտոնը, նրա վճռականությունը վիճարկելու Քիին 1967 թվականի սեպտեմբերի 3-ի ընտրություններում գլխավոր պաշտոնի համար հանգեցրեց նրան, որ Զինված ուժերի խորհուրդը ստիպեց նրանց երկուսին էլ միասնական ցուցակ կազմել, շնորհելով նախագահ Թիուի թեկնածությունը և փոխնախագահ Կիի թեկնածությունը պարզապես ռազմական փորձի հիման վրա։ Թիու-Քի դուետը հաղթել է ընտրություններում՝ հավաքելով ձայների ընդամենը 34,8 տոկոսը, մնացած ձայները բաշխվել են 10 այլ ցուցակների մեջ։

Թիենը աստիճանաբար ամրապնդեց իշխանությունը։ Նա իր նախորդների նման կառավարում էր ավտորիտար։ Այնուամենայնիվ, նա ավելի համակրում էր բուդդիստներին, մոնտանյարդներին և գյուղացիներին։ Նա կազմակերպեց հողերի բաշխումը մոտ 50000 ընտանիքների և մինչև 1968 թվականն ապահովեց օրենքներ, որոնք սառեցնում էին վարձավճարները և արգելում հողատերերին վտարել վարձակալներին։ Թիուն նաև վերականգնել է տեղական ընտրությունները։ Մինչև 1969 թվականը Հարավային Վիետնամի վերահսկողության տակ գտնվող գյուղերի 95 տոկոսն ընտրվել էր ղեկավարներ և խորհուրդներ։ Գյուղապետերը նաև վերահսկում էին տեղական ժողովրդական ուժերը և որոշակի ֆինանսական աջակցություն կենտրոնական կառավարությունից։

1968 թվականի հունվարի 31-ին Հյուսիսային Վիետնամի բանակը և Վիետկոնգների ստորաբաժանումները խախտեցին ավանդական զինադադարը, որը կապված էր Տետի (բուդդայական լուսնային Նոր տարի) տոնակատարության հետ և սկսեց լայնածավալ հարձակում ամբողջ Հարավային Վիետնամում, որը կոչվում է տոն։ Տետի հարձակումը չառաջացրեց ազգային ապստամբություն և ունեցավ աղետալի ռազմական հետևանքներ։ Այնուամենայնիվ, պատերազմը բերելով Հարավային Վիետնամի քաղաքներ և ցույց տալով կոմունիստական ​​ուժերի շարունակական ուժը, այն շրջադարձային պահ եղավ Հարավային Վիետնամի կառավարությանը ԱՄՆ-ի աջակցության հարցում։ Ռիչարդ Նիքսոնի նոր վարչակազմը ներմուծեց նոր վիետնամական քաղաքականություն՝ նվազեցնելու ԱՄՆ մասնակցությունը ռազմական գործողություններին և սկսեց բանակցություններ հյուսիսվիետնամցիների հետ՝ պատերազմը դադարեցնելու և ամերիկյան զորքերը Վիետնամից դուրս բերելու համար ։

Այն բանից հետո, երբ 1969 թվականին Միացյալ Նահանգները սկսեց դուրս բերել իր զորքերը, Թիուն բախվեց ամերիկյան զորամասերը փոխարինելու խնդրին։ 1970 թվականին նա պատերազմի համար մոբիլիզացրեց միջնակարգ դպրոցների և քոլեջի բազմաթիվ ուսանողների։ Սա զգալի դիմադրություն առաջացրեց, որն իր հերթին բերեց ձերբակալությունների և դատավարությունների։ Զորակոչի և հարկերի ավելացումը առաջացրել է կոմունիստների աջակցության աճ։

1971 թվականի մարտի 26-ին Թիուն տպավորիչ արարողությամբ հողատարածք հանձնեց 20000 մարդու՝ համաձայն «Հողատարածքների փոխանցման մասին» օրենքի ընդունման, որը հողը փոխանցեց այն մշակողներին։ Սա նվազեցրեց վարձավճարները մինչև ընդամենը 7 տոկոս։ Կառավարությունը ստանձնեց նաև նախկին հողատերերին բռնագրավված հողերի դիմաց փոխհատուցման պատասխանատվությունը։

1971-ին Թիեն նոր ընտրական օրենք առաջ քաշեց, որը գործնականում հանգեցրեց նրա հիմնական հակառակորդներ Կի և Դուոնգ Վան Մինների որակազրկմանը։ Օրենքը պարտավորեցնում էր թեկնածուներին ապահովել Ազգային ժողովի առնվազն 40 պատգամավորի կամ 100 նահանգային կամ քաղաքային ավագանիների աջակցությունը։ Ընդդիմադիրները պնդում էին, որ նոր օրենքի նպատակը նրանց քաղաքական իշխանությունից զրկելն է։ Սենատը մերժեց օրենքը, սակայն այն վերականգնվեց ստորին պալատի կողմից կաշառակերության և ահաբեկման արդյունքում։

Թեև Հարավային Վիետնամի Գերագույն դատարանը վճռեց, որ Քին, ով Թիուի կառավարությանը մեղադրում էր կոռուպցիայի մեջ, կարող է առաջադրվել, նա նախընտրեց չմասնակցել։ Մյուս առաջատար թեկնածու Դուոնգ Վան Մինը նույնպես դուրս մնաց։ 1971 թվականի հոկտեմբերին Թիուի վերընտրվելը իրականություն դարձրեց միանձնյա կառավարումը և լուրջ վնաս հասցրեց Հարավային Վիետնամի կառավարության իմիջին արտերկրում։

1973 թվականի հունվարին Հյուսիսային Վիետնամի զանգվածային ռմբակոծությունից հետո Հանոյը և Վաշինգտոնը կնքեցին նոր համաձայնագիր, որն այս անգամ պարտադրվեց Սայգոնին։ Ամերիկյան վերջին մարտական ​​զորքերը մարտի վերջին լքեցին Հարավային Վիետնամը։ Վիետնամացումը լուրջ դժվարություններ դրեց Հարավային Վիետնամի վրա։ Թեև Միացյալ Նահանգները հսկայական քանակությամբ սարքավորումներ փոխանցեց Հարավային Վիետնամ, ԱՄՆ Կոնգրեսը կրճատեց ֆինանսավորումը։ Սա կտրուկ նվազեցրեց Հարավային Վիետնամի ուժերի կարողությունը բարձր տեխնոլոգիական պատերազմ վարելու համար, որի համար նրանք պատրաստված էին ։

1973 թվականի մարտի 15-ին ԱՄՆ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը ակնարկել է, որ ԱՄՆ-ը ռազմական միջամտություն կկատարի, եթե կոմունիստական ​​կողմը խախտի հրադադարի պայմանագիրը։ 1973 թվականի հոկտեմբերին սկսված նավթային ճգնաժամը զգալի վնաս հասցրեց Հարավային Վիետնամի տնտեսությանը։ Գնաճի հետևանքներից մեկն այն էր, որ Հարավային Վիետնամի կառավարությունն ավելի ու ավելի էր դժվարանում մատակարարել իր բանակը, և նա սահմանափակումներ մտցրեց վառելիքի և զինամթերքի օգտագործման վրա։

1974 թվականի հունվարին Թիեն հայտարարեց ռազմական գործողությունների վերսկսման և Փարիզի խաղաղության համաձայնագրի չեղարկման մասին։ Զինադադարի ժամանակ զոհվել է ավելի քան 25 հազար հարավային վիետնամցի։ Նաև 1974 թվականի հունվարին Չինաստանը հարձակվեց Հարավային Վիետնամի ուժերի վրա Պարասելյան կղզիներում՝ վերահսկողության տակ առնելով կղզիները։

1974 թվականի օգոստոսին Ռիչարդ Նիքսոնը, Ուոթերգեյթի սկանդալի և պատերազմի հետ կապված նրա վարած ճնշման տակ, հրաժարական տվեց նախագահի պաշտոնից, իսկ Հարավային Վիետնամի կառավարությունը կորցրեց իր ամենաջերմ աջակիցին։

### Վիետնամի Հանրապետության անկումը և վերամիավորումը

1975 թվականի հունվարին կոմունիստները խոշոր հարձակում սկսեցին Կենտրոնական լեռնաշխարհում։ Տարիների պատերազմն ու կոռուպցիան, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի աջակցության կորուստը խաթարեցին հարավվիետնամցիների դիմադրելու կամքը։ Թիուի արձագանքը սրան լավագույն դեպքում վատ էր, և Կենտրոնական լեռնաշխարհից նրա արագ լքումը աղետ էր։

Թիենը օգնություն խնդրեց ԱՄՆ նախագահ Ջերալդ Ֆորդից, սակայն ԱՄՆ Սենատը լրացուցիչ գումար չհատկացրեց Հարավային Վիետնամին օգնելու համար և արդեն օրենքներ էր ընդունել Վիետնամում հետագա ներգրավումը կանխելու համար։

Ավելի ուշ Քայը հայտարարեց, որ Թիուն մարտավարական դուրսբերումը վերածեց հաղթահարման, որն ի վերջո հանգեցրեց ամբողջ Հարավային Վիետնամի բանակի կազմալուծմանը։ Հարավային Վիետնամի բանակի դիմադրությունը ջախջախվեց, և երբ կոմունիստական ​​ուժերը մոտեցան մայրաքաղաքին, Թիուն ապրիլի 25-ին լքեց երկիրը Թայվան։

Երեք օր անց փոխնախագահ Թրան Վան Հուոնգը պետության ղեկավարի լիազորությունները փոխանցեց գեներալ Դուոնգ Վան Մինին։ Ապրիլի 30-ին կոմունիստական ​​զորքերը գրավեցին Սայգոնը։ Մինհը պաշտոնապես հանձնվեց կոմունիստական ​​ուժերի բարձրագույն սպա գնդապետ Բույ Թինին։ Կոմունիստները գրավեցին Անկախության պալատը, Հարավային Վիետնամի «Սպիտակ տունը», իսկ Վիետնամի Հանրապետությունը դադարեց գոյություն ունենալ։

Հանձնվելուց մի քանի ժամ առաջ Միացյալ Նահանգները իրականացրել է ԱՄՆ կառավարության անձնակազմի, ինչպես նաև Հարավային Վիետնամի բանակի բարձրաստիճան անդամների և այլ հարավային վիետնամցիների զանգվածային տարհանում, որոնց կոմունիստները համարում էին հալածանքի հավանական թիրախ։ Բազմաթիվ տարհանվածներ ուղղաթիռներով տեղափոխվեցին մի քանի ավիակիրներ, որոնք սպասում էին ափի մոտ, որոնք նույնպես վերջերս մասնակցել էին Պնոմպենից ամերիկյան քաղաքացիների տարհանմանը ։

Սայգոնի անկումից հետո Հարավային Վիետնամի Հանրապետության ժամանակավոր հեղափոխական կառավարությունը 1975 թվականի ապրիլի 30-ին պաշտոնապես դարձավ Հարավային Վիետնամի կառավարությունը։ 1976 թվականի հուլիսի 2-ին հռչակվեց Վիետնամի մեկ անկախ պետության՝ Վիետնամի Սոցիալիստական ​​Հանրապետության (SRV) ստեղծումը։ Վիետնամի Դեմոկրատական ​​Հանրապետությունը և Վիետնամի Հանրապետությունը դադարեցին գոյություն ունենալ։

Հարավային Վիետնամի առաջնորդները
-------------------------------

Վիետնամի պետական համակարգըՎիետնամի Հանրապետությունը 1956 թվականին:
* Նգո Դին Դիեմ (26.10.1955-02.11.1963) Ռազմական խունտա.
* Դուոնգ Վան Մին (02.11.1963-30.01.1964)
* Նգուեն Խան (30.01.1964-08.02.1964)
* Դուոնգ Վան Մին (08.02.1964-16.03.1964)
* Նգուեն Խան (16.03.1964-27.08.1964)
* Ժամանակավոր կառավարման կոմիտե (27.08.1964-08.09.1964)
* Դուոնգ Վան Մին (08.09.1964-26.10.1964)
* Ֆան Խան Սիու (26.10.1964-14.06.1965) (քաղաքացիական)
* Նգուեն Վան Թիու (14.06.1965-21.10.1967)
* Նգուեն Վան Թիու (21.10.1967-21.04.1975) (որպես ընտրված նախագահ)
* Տրան Վան Հուոնգ (21.04.1975-21.04.1975)
* Դուոնգ Վան Մին (21.04.1975-30.04.1975)
* Նգուեն Հի Թիու (30.04.1975-02.07.1976) - Հարավային Վիետնամի Հանրապետության ժամանակավոր կառավարություն

Աշխարհագրություն
----------------

Հարավային Վիետնամի տնտեսական քարտեզ
Հարավը բաժանված էր ափամերձ հարթավայրերի, լեռնային Կենտրոնական լեռնաշխարհի և Մեկոնգ գետի դելտայի։ Հարավային Վիետնամի ժամային գոտին մեկ ժամ առաջ էր Հյուսիսային Վիետնամի UTC+8 ժամային գոտուց, նույն ժամին, ինչ Ֆիլիպինները, Բրունեյը, Մալայզիան, Սինգապուրը, մայրցամաքային Չինաստանը, Թայվանը և Արևմտյան Ավստրալիան։

Բացի մայրցամաքից, Վիետնամի Հանրապետությունը կառավարում էր նաև Պարասել և Սպրատլի կղզիների մի մասը։ Չինաստանը վերահսկողության տակ վերցրեց Պարասելյան կղզիները 1974 թվականին այն բանից հետո, երբ Հարավային Վիետնամի նավատորմը փորձեց հարձակվել չինական կղզիների վրա։

Վարչատարածքային կառուցվածք
--------------------------

Հարավային Վիետնամը բաժանված էր քառասունչորս նահանգների

| Անուն | Բնակչություն
(նախահաշիվ 1968 թ.) | Կենտրոնատեղի |
| --- | --- | --- |
| Կուանգչի | 279,088 | Կուանգչի |
| Թյաթյեն-Հուե | 633,799 | Հուե |
| Քուանգ Նամ | 915,123 | Հոյ Ան |
| Քուանգտին | 306,518 | Թամկի |
| Քուանգ Նգայ | 678,606 | Քուանգ Նգայ |
| Կոնտում | 104,241 | Կոնտում |
| Բին Դին | 902,085 | Քվինյոն |
| Փլեյք | 192,682 | Փլեյք |
| Ֆուբոն | 51,313 | Հաուբոն |
| Ֆույեն | 329,464 | Հուիհոա |
| Դակլակ | 293,194 | Բուոնմեթհուոթ |
| Խան Հոա | 403,988 | Նյաչանգ |
| Դակնոնգ | 28,863 | Զյանգիա |
| Թույենդիկ | 93,646 | Դալաթ |
| Նինհ Թուան | 156,194 | Ֆանրանգ |
| Լամդոնգ | 65,561 | Բաոլոկ |
| Բին Թուան | 267,306 | Ֆան Թիետ |
| Ֆյոկլոնգ | 104,213 | Բին Ֆուոկ |
| Լոնգխան | 144,227 | Սուանլոկ |
| Բինտուի | 59,082 | Լազի |
| Բինլոնգ | 70,394 | Անլոկ |
| Տայ Նինհ | 235,404 | Տայ Նինհ |
| Բին Դուոնգ | 235,404 | Ֆուկյոնգ |
| Բիենհոս | 449,468 | Բիենհոա |
| Ֆիոկտի |  | Ֆիոկլե |
| Հաունգիա | 279,088 | Հիեմկիոնգ |
| Զիադին | 1,089,773 | Զիադին |
| Լոնգան |  | Թանան |
| Զոկոնգ |  | Զոկոնգ |
| Դինտյոնգ |  | Միթհո |
| Կենտիոնգ | 42,597 | Մոկխոս |
| Կիենֆոնգ |  | Կաոլան |
| Տյաուդոկ | 575,916 | Տյաուդոկ |
| Անզյանգ | 491,710 | Լոնգսյուեն |
| Շադեկ | 264,511 | Շադեկ |
| Կյենզյանգ | 387,634 | Ռատիյա |
| Կանթհո | 426,090 | Կանթհո |
| Վին Լոնգ | 500,870 | Վին Լոնգ |
| Կիեն Հոա | 582,099 | Չուկզյան |
| Վին Բին | 404,118 | Ֆուվին |
| Թուոնգ Տիեն | 248,713 | Վիտհան |
| Բասյուեն | 352,971 | Կխանխինգ |
| Բակլիու | 259,891 | Վինլոի |
| Անսյուեն | 235,398 | Կուանգլոնգ |
| Սայգոն | 1,622,673 | Սայգոն |

Ժողովրդագրություն
-----------------

1968 թվականին Հարավային Վիետնամի բնակչությունը գնահատվում էր 16,259,334։ Այնուամենայնիվ, Հարավային Վիետնամում ապրող մարդկանց մոտ մեկ հինգերորդը (Քուանգ Տրի նահանգից հարավ) ապրում էր Վիետկոնգների կողմից վերահսկվող տարածքներում։ 1970 թվականին բնակչության մոտ 90%-ը կազմում էին Կինները (Վիետ), իսկ 10%-ը՝ Հոա (չինական), Մոնտանյարդներ, ֆրանսիացիներ, քմերներ, չամեր, եվրասիացիներ և այլն։

Վիետնամերենը հիմնական պաշտոնական լեզուն էր և խոսվում էր բնակչության մեծամասնության կողմից։ Չնայած ֆրանսիական գաղութային տիրապետության ավարտին, ֆրանսերենը դեռևս պահպանում էր ուժեղ ներկայությունը Հարավային Վիետնամում, որտեղ այն օգտագործվում էր վարչարարության, կրթության (հատկապես միջնակարգ և բարձրագույն մակարդակներում), առևտրի և դիվանագիտության մեջ։ Հայտնի էր, որ Հարավային Վիետնամի իշխող վերնախավը խոսում էր ֆրանսերեն՝ որպես հիմնական լեզու:280–4: Վիետնամի պատերազմին ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ անգլերենը հետագայում ներմուծվեց բանակ և դարձավ դիվանագիտության երկրորդական լեզու։ Փոքրամասնությունների խմբերի կողմից խոսվող լեզուները ներառում են չինարեն, քմերերեն և բարձրլեռնային խմբերի կողմից խոսվող այլ լեզուները։

Բնակչության մեծ մասն իրեն բուդդիստ է համարում։ Բնակչության մոտավորապես 10%-ը քրիստոնյաներ էին, հիմնականում՝ կաթոլիկներ։ Կոնֆուցիականությունը որպես էթիկական փիլիսոփայություն մեծ ազդեցություն ունեցավ Հարավային Վիետնամի վրա։

Զինված ուժեր
------------

Վիետնամի Հանրապետության զինված ուժերը (վիետ․՝ Quân lực Việt Nam Cộng hòa, **ВСРВ**) պաշտոնապես ստեղծվել են 1955 թվականի դեկտեմբերի 30-ին։ Ստեղծվել է նախկին ֆրանսիական միության բանակի գաղութային հնդկա-չինական օժանդակ ստորաբաժանումներից, որոնք ավելի վաղ հավաքվել էին 1951 թվականի հուլիսին Վիետնամի ազգային բանակի մեջ՝ Ֆրանսիայի ղեկավարությամբ (վիետ․՝ Quân Đội Quốc Gia Việt Nam, сокр. **QĐQGVN**; ֆր.՝ Armée Nationale Vietnamiènne, կրճատ **ANV**), նոր պետության զինված ուժերը 1950-ականների կեսերին բաղկացած էին համապատասխանաբար ցամաքային, օդային և ռազմածովային զորքերի ճյուղերից։

* Ցամաքային ուժեր, որը նաև հայտնի է որպես Վիետնամի Հանրապետության բանակ (ARV)
* Օդային ուժեր
* Ռազմածովային նավատորմ, որը ներառում է Վիետնամի Հանրապետության ծովային կորպուսը

1962 թվականին ձևավորվեց չորս կորպուս, որոնցից յուրաքանչյուրին նշանակվեց պատասխանատվության որոշակի տարածք (մարտավարական գոտի)

* **I կորպուս** – երկրի հյուսիսային նահանգներ, որոնք ամենամոտ են Հյուսիսային Վիետնամին։ Գլխամասային գրասենյակ Դա Նանգում։
* **II կորպուս** – Կենտրոնական լեռնաշխարհ. Գլխավոր գրասենյակ Պլեյկուում։
* **III կորպուս** – Սայգոնին հարող գավառներ։ Գլխավոր գրասենյակը Սայգոնում։
* **IV կորպուս** – Մեկոնգ դելտա և երկրի հարավային նահանգներ։ Գլխամասային գրասենյակը Կանտխոյում։

VSRV-ի շենքերի յուրահատուկ առանձնահատկությունն այն էր, որ դրանք նաև վարչական միավորներ էին։ Կորպուսի հրամանատարը զբաղվում էր իր տարածքում գտնվող բոլոր ռազմական և քաղաքացիական գործերով։ Բացի կանոնավոր ստորաբաժանումներից, ՀՌՎ-ն ներառում էր Տարածաշրջանային ուժեր (ՌԴ) և ժողովրդական ուժեր (ՊՀ)։ Տարածաշրջանային ուժերը գործում էին իրենց գավառներում և կիսառազմական ուժեր էին։ Ժողովրդական ուժերը գյուղական մակարդակի տեղական զինյալներ էին` նվազագույն ռազմական պատրաստվածությամբ և զինված միայն հնացած հրետանային զենքերով։

Արտաքին քաղաքականություն
------------------------

Երկրներ, որոնք ճանաչել են Վիետնամի Հանրապետությունը(Հարավային Վիետնամ) 1958 թվականի օգոստոսի 7-ի դրությամբ     Վիետնամի Հանրապետություն     Հյուսիսային Վիետնամ     Երկիր, որը պաշտոնապես ճանաչում է Վիետնամի Հանրապետությունը     Երկրներ, որոնք անուղղակիորեն ճանաչել են Վիետնամի Հանրապետությունը դե յուրե     Երկրներ, որոնք դե ֆակտո ճանաչել են Վիետնամի Հանրապետությունը
### Միջազգային կազմակերպություններ

Հարավային Վիետնամը եղել է AKTC (accT), Ասիական զարգացման բանկի (ADB), Համաշխարհային բանկի (IBRD), Միջազգային զարգացման ասոցիացիայի (IDA), Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի (IFC), Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Միջազգային հեռահաղորդակցության արբանյակային կազմակերպության անդամ (INTELSAT), Ինտերպոլ (ITU), Կարմիր Խաչի և Կարմիր մահիկի միջազգային շարժում (LORCS), ՅՈՒՆԵՍԿՕ և Համաշխարհային փոստային միություն (UPU):

Մշակույթ
--------

Մշակութային կյանքը կրել է Չինաստանի մեծ ազդեցությունը մինչև 18-րդ դարի ֆրանսիական տիրապետությունը։ Այդ ժամանակ ավանդական մշակույթը սկսեց ձեռք բերել արևմտյան հատկանիշների ծածկույթ։ Շատ ընտանիքներում երեք սերունդ ապրում էր մեկ հարկի տակ։ 1960-ականներին ձևավորվող հարավային վիետնամական միջին խավը և երիտասարդությունը գնալով ավելի արևմտական ​​դարձան և հետևեցին ամերիկյան մշակութային և սոցիալական միտումներին, հատկապես երաժշտության, նորաձևության և սոցիալական հարաբերությունների մեջ խոշոր քաղաքներում, ինչպիսին է Սայգոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Operation PASSAGE TO FREEDOM; August 1, 1954». *www.vietnamwar50th.com*.
2. 1 2  Tucker, 2011, էջ 1258
3. ↑  Tucker, 2011, էջ 807
4. ↑  Tucker, 2011, էջ 1259
5. ↑  *Jessica M. Chapman* Cauldron of Resistance: Ngo Dinh Diem, the United States, and 1950s Southern Vietnam. — Ithaca, NY: Cornell University Press, 2013. — С. 86–102.
6. 1 2  Tucker, 2011, էջ 1260
7. ↑  *Edward Miller* Misalliance: Ngo Dinh Diem, the United States, and the Fate of South Vietnam. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 2013. — С. 140–142.
8. ↑  Tucker, 2011, էջ 1261
9. ↑  Tucker, 2011, էջ 809
10. ↑  Tucker, 2011, էջ 1263
11. ↑  Tucker, 2011, էջ 1105
12. ↑  Tucker, 2011, էջ 1288
13. 1 2  Tucker, 2011, էջ 1264
14. ↑  Tucker, 2011, էջ 402
15. ↑  Tucker, 2011, էջ 323
16. ↑  «Pacific Stars and Stripes MACV Orientation Edition» (PDF). Pacific Stars and Stripes. 1968 թ․ հուլիսի 1. էջ 9. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
17. ↑  Karnow, Stanley (1997). *Vietnam: A History*. Penguin Books. ISBN 0-670-84218-4.
18. ↑  Thinh, Do Huy (2006). *The Role of English in Vietnam’s Foreign Language Policy: A Brief History*. 19th Annual EA Education Conference 2006. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 23-ին.
19. ↑  Tucker, Spencer C. (2000). *Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social and Military History*. ABC-CLIO. էջեր 49, 291, 293. ISBN 1-57607-040-9.
20. ↑  Nguyễn Tuấn Cường (2014 թ․ սեպտեմբեր). *Reestablishment of Human Nature and Social Morality: A Study of the Anniversary of Confucius' Birthday in South Vietnam 1955–1975*. International Conference in Commemorating 2565th Anniversary of Confucius' Birthday.
21. ↑  Nguyễn Tuấn Cường (2014 թ․ նոյեմբեր). *Nationalism, Decolonization, and Tradition: The Promotion of Confucianism in South Vietnam 1955–1975 and the Role of Nguyễn Đăng Thục*. Sixth "Engaging with Vietnam – An Interdisciplinary Dialogue" Conference (Frontiers and Peripheries: Vietnam Deconstructed and Reconnected).

Գրականություն
-------------

* Spencer C. Tucker (2011). *The encyclopedia of the Vietnam War: a political, social, and military history* (անգլերեն). Vol. I–IV (2nd ed.). Santa Barbara, Ca: ABC—CLIO, LLC. ISBN 978-1-85109-960-3. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|allpages=` ignored (օգնություն)
* *Karnow, Stanley* Vietnam: a history. — New York: Viking Press, 1983. — 752 p. — ISBN 0-14-00.7324-8

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12100851q · GND: 4078050-8 · LCCN: n96003700 · NDL: 00560638 · NKC: ge136767 · SUDOC: 027748863 · VIAF: 125172283, 167527562 · WorldCat VIAF: 125172283, 167527562 |

 |

 |