Անդրեա Սոլարիո, Տիրամայրը կանաչ բարձով, 1507 թ, Լուվր

Բաղադրությունը
--------------

Կրծքի կաթը իր բաղադրությամբ ապահովում է ոչ միայն նորածինների սննդային պահանջները, այլ նաև ունի իմուն պաշտպանիչ նշանակություն։
Հղիության վերջին եռամսյակում և ծննդաբերությունից հետո կանանց կրծքագեղձերի կողմից արտադրվում է խեժ (չհասունացած կաթ),որն իր էներգետիկ արժեքով գերազանցում է կաթին, 3-5 անգամ ավելի շատ է պարունակում սպիտակուցներ, ճարպալույծ վիտամիններ (A,E,K), ասկորբինաթթու, հանքային էլեմենտներ՝ նատրիում, ֆոսֆոր, ցինկ նաև A դասի իմունոգլոբուլիններ։ Ճարպերի քանակությունը խեժում այնքան է որքան հասուն կաթում, բայց խեժում պարունակվող ֆոսֆոլիպիդները՝ խոլեստերինը, չհագեցած ճարպաթթուները, լինոլեաթթուն անհրաժեշտ են նորածնի բջջաթաղանթի կազմավորմանը։ Խեժի կազմի մեջ մտնող հիդրոլիտիկ ֆերմենտները՝ տրիպսինը, լիպազաները և ալֆա-ամիլազները ապահովում են երեխայի ստամոքս-աղիքային համակարգի սեկրեցիան՝ նպաստելով խեժի հեշտ յուրացմանը։
Ծննդաբերության առաջին օրերին արտադրվող խեժի կալորիականությունը կազմում է 1500 կկալ/լ, հետո հասնելով մինչև 700 կկալ/լ վերածվում է հասուն կաթի։ Իր բարձր կալորիականության, նչպես նաև արյան շիճուկի պրոտեիններին նմանվելու պատճառով խեժին անվանում են նաև «սպիտակ արյուն»։
Հասուն կաթը լինում է «առաջնային» և «հետին»։ Առաջնային կաթը ավելի ջրիկ է, բացարձակ յուղոտ չէ և երեխայի կողմից օգտագործվում է որպես ըմպելիք։ Հետին կաթը արտադրվում է կերակրման վերջում և հարուստ է ճարպերով, ածխաջրերով, սպիտակուցներով և ամենակարևորը երեխայի մոտ առաջացնում է հագեցման զգացում։

Կրծքի կաթի կոմպոնենտները
------------------------

### Ճարպեր

Ճարպերը կրծքի կաթի ամենափոփոխական կոմպոնենտներից է և կախված է մոր սննդի ռացիոնից, հնարավոր է փոփոխվի նույնիսկ մեկ կերակրման ընթացքում։ Կրծքի կաթի կազմի մեջ մտնող ֆոսֆոլիպիդները, չհագեցած ճարպաթթուները, խոլեստերինը հեշտ են յուրացվում երեխայի կողմից, որը պայմանավորված է կրծքագեղձերի կողմից լիպազա ֆերմենտի արտադրությամբ։ Ճարպերը ավելի շատ պարունակում է հետին կաթը։
100գ. կաթը պարունակում է ճարպեր -4.38գ

### Սպիտակուցներ

Սպիտակուցները համարվում են երեխայի աճի կարևոր կոմպոնենտ։ Կրծքի կաթը պարունակում է շիճուկային սպիտակուցներ, տաուրին, լակտոֆերին, լիզոցիմ և կազեին։ Շիճուկային սպիտակուցները հեշտ են յուրացվում նորածինների աղեստամոքսային տրակտում ի տարբերություն կազեինի, որը դժվարամարս է(կովի կաթը և նրանից պատրաստված խառնուրդները պարունակում են կազեին)։ Տաուրինը հեշտ յուրացվելով նպաստում է ուղեղի և ներվային համակարգի ձևավորմանը։ Լակտոֆերինը մասնակցում է երկաթի փոխանակությանը։ Լիզոցիմը համարվում է բնական անտիբիոտիկ, ոչնչացնում է պաթոգեն միկրոօրգանիզմներին։
Մայրական կաթի սպիտակուցները համեմատած կովի կաթի սպիտակուցների հետ ավելի «թեթևֆեն, դա է պատճառը, որ կրծքի 
կաթը նորածնի ստամոքսում մնում է ավելի քիչ և արագ անցնում է աղիներ, մինչ կաթնային խառնուրդները պատրաստված կովի կաթից ստամոքսում կարող են մնալ մինչև երեք ժամ։ Դա է պատճառը, որ արհեստական կերերը երեխաներին տալիս են երեք ժամից ոչ շուտ, իսկ կրծքի կաթը ավելի հաճախ և անսահմանափակ։

100գ. կաթը պարունակում է սպիտակուցներ-1.035 

### Շաքարներ

Մայրական կաթը պարունակում է շատ լակտոզա (կաթնաշաքար), քան կենդանական կաթը (20-30%ավելի)։ Կաթնային խառնուրդներին ավելացվում է սախարոզա կամ գլյուկոզա համային հատկանիշները մոտեցնելու մայրական կաթին, մինչ այդ կաթնաշաքարը անհրաժեշտ է երեխայի կենտրոնական նյարդային համակարգի զարգացման համար (մասամբ ուղեղանյութի )։ Լակտոզան նպաստում է նաև կալցիումի ներծծմանը ՝աղիներում ինդիգեն միկրոֆլորայի և ոսկրա-հոդային համակարգի ձևավորմանը։
100գ. կաթը պարունակում է շաքարներ-6.89գ

### Երկաթ

Մինչև 50-70% երկաթ է գտնվում մայրական կաթում։ Ինչ վերաբերում է արհեստական սնուցմանը՝ կովի կաթ ըպարունակում է 0.1% երկաթ, իսկ խառնուրդները 10-11% :Երկաթր անհրաժեշտ է արյան կարմիր գնդիկների`էրիթրոցիտների ձևավորման համարար։

### Պաշտպանիչ նյութեր

Մայրական կաթը ունի կոմպոնենտներ՝ ֆագոցիտներ ,իմունոգլոբուլիններ, որոնք ունեն հակամիկրոբային հատկություն, բարձրացնում են երեխայի իմունիտետը և պաշտպանում ինֆեկցիաներից։

Օգտագործում և սպառման մեթոդներ
------------------------------

ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս բացառապես կրծքով կերակրել կյանքի առաջին 6 ամիսներին, որին հաջորդում է կրծքով կերակրումը մինչև 2 տարեկան և դրանից հետո համապատասխան լրացուցիչ սննդի հետ միասին։ Ամեն տարի ծնվող 135 միլիոն երեխաներից միայն 42%-ն է կրծքով սնվում կյանքի առաջին ժամվա ընթացքում, մայրերի միայն 38%-ն է բացառապես կրծքով կերակրում առաջին վեց ամիսների ընթացքում, իսկ մայրերի 58%-ը շարունակում է կրծքով կերակրել մինչև երկու տարեկան և ավելի։
Կերակրումը կարող է տևել մինչև 30-45 րոպե, քանի որ կաթի պաշարը մեծանում է, և երեխան սովորում է ծծել-կուլ տալ-շնչել։ Մոտ մեկ ամսականում երեխաներին յուրաքանչյուր կերակրման համար անհրաժեշտ է 90-ից 120 մլ։ Այնուամենայնիվ, քանի որ կաթի քանակությունը մեծանում է, և երեխան ավելի արդյունավետ է դառնում կերակրման մեջ, կերակրման տևողությունը կարող է կրճատվել։ Ավելի մեծ երեխաները կարող են ավելի քիչ ուտել։ Երբ ուղղակի կրծքով կերակրումը հնարավոր չէ, կուրծքը դատարկելու համար քամումը կամ քամումը կարող է օգնել մայրերին խուսափել կաթի խողովակների խցանումից և կրծքագեղձի վարակից, պահպանել կաթի արտադրությունը, լուծել գերբնակվածությունը և երեխային ուշ կերակրումից։ Կրծքով կերակրումը խոչընդոտող բժշկական պայմանները հազվադեպ են։ Մայրերը, ովքեր օգտագործում են որոշակի հանգստի համար նախատեսված դեղամիջոցներ, չպետք է կրծքով կերակրեն, սակայն դեղերի մեծ մասը համատեղելի է կրծքով կերակրման հետ։ Ընթացիկ տվյալները ցույց են տալիս, որ COVID-19-ի փոխանցումը կրծքի կաթի միջոցով քիչ հավանական է։ Ծխախոտի ծխելը և ալկոհոլի և/կամ սուրճի սահմանափակ օգտագործումը կրծքով չկերակրելու պատճառ չեն։

Գրականության ցանկ
-----------------

1.Обгольц А.А. Микробиология и иммунология грудного молока. — Омск, 2000. — 107 с.

2. Riordan J. Breastfeeding and Human Lactation. Jones and Bartlett Publishers, 2004.

3.Kunz C, Lönnerdal B (February 1992). «Re-evaluation of the whey protein/casein ratio of

human milk». Acta Paediatr 81 (2)։ 107-112.

4. Gustafsson L, Hallgren O, Mossberg AK, Pettersson J, Fischer W, Aronsson A, Svanborg C (May 2005). «HAMLET kills tumor cells by apoptosis: structure, cellular mechanisms, and therapy.». J Nutr 135 (5)։ 1299-303. 
↑ Stevens CR (September 2000). «Antibacterial properties of xanthine oxidase in human milk». The Lancet 356 (9232)։ 829–830.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Infant and young child feeding". *who.int*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
2. ↑  "Breastfeeding and the Use of Human Milk Breastfeeding and the Use of Human Milk". *publications.aap.org*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
3. ↑  "The Little Green Book of Breastfeeding Management for Physicians and Other Healthcare Providers". *lacted.org*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
4. ↑  "How much milk does my baby need?". *obaby.org*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
5. ↑  "What is weaning and how do I do it?". *nichd.nih.gov*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
6. ↑  "ABM Clinical Protocol #20: Engorgement, Revised 2016". *ncbi.nlm.nih.gov*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
7. ↑  "Breastfeeding and Breast Milk: Condition Information". *web.archive.org*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ հուլիսի 27-ին. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
8. ↑  "Countries failing to stop harmful marketing of breast-milk substitutes, warn WHO and UNICEF". *who.int*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
9. ↑  "Breastfeeding and drinking alcohol". *nhs.uk*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.
10. ↑  "Breastfeeding and diet". *nhs.uk*. Retrieved 2023 թ․ հուլիսի 4.