**Պելագեա (Պոլինա) Անդրեևնա Ռայկո** (ուկրաիներեն՝ Поліна Андріївна Райко, օրիորդական ազգանունը՝ Սոլդատովա, մայիսի 15, 1928(1928-05-15), Ցյուրուպինսկ, Խերսոնի շրջան, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 15, 2004(2004-01-15), Ցյուրուպինսկ, Խերսոնի մարզ, Ուկրաինա), ուկրաինացի նկարչուհի, ով աշխատել է նաիվ արվեստի ոճով։ Նկարել սկսել է 69 տարեկանում։ Նրա տունը եղել է Ուկրաինայի ազգային մշակութային հուշարձան մինչև 2023 թվականի հունիսը, երբ, ըստ տեղեկությունների, այն ավերվել է ջրհեղեղից հետո, երբ ավերվել է Կախովկայի ամբարտակը Ուկրաինա ռուսական ներխուժման ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Ռայկոն ծնվել է 1928 թվականի մայիսի 5-ին Օլեշկիում։ Ունեցել է երեք քույր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին արտաքսվել է Գերմանիա, բայց ավելի ուշ վերադարձել է Ուկրաինա, նախքան 1950 թվականին՝ 22 տարեկանում, Նիկոլայ Ալեքսեևիչ Ռայկոյի հետ ամուսնանալը։ Գոյատևել են սեփական միրգ ու բանջարեղեն աճեցնելով և կոլտնտեսությունում սեզոնային աշխատանք կատարելով։ Ունեցել են դուստր՝ Ելենան, ով ծնվել է 1951 թվականին, որդին՝ Սերգեյը, ծնվել է 1953 թվականին։ 1954 թվականին ընտանիքը տուն է կառուցել Նիժնյա փողոցի 74 հասցեում՝ Օլեշկի, Չայկա և Կոնկա գետերի մոտ։

Ամուսինն ու որդին չարաշահել են ալկոհոլը։ Որդին երեք տարով բանտարկվել է այն բանից հետո, երբ նա գրեթե ավերել է ընտանեկան տունը և վաճառել գողացված իրեր, այդ թվում՝ էլեկտրական լարերը։ Ազատվելուց հետո նա դանակով հարվածել է մորը։ 1994 թվականին դուստրը՝ Ելենան, մահացել է ավտովթարից։ Ռայկոյի ամուսինը մահացել է 1995 թվականին։

1998 թվականի աշնանը Ռայկոն սկսել է նկարազարդել իր տունը՝ որպես ընտանեկան դժվարությունները հաղթահարելու մեթոդ։ Նա օգտագործել է իր ամսական 74 գրիվնա թոշակը ներկ և վրձիններ գնելու համար և նկարազարդել է ամբողջ տունը։ Այն դարձել է տեղական տուրիստական գրավչության վայր։ Ռայկոն մահացել է 2004 թվականի հունվարի 15-ին։

Նկարչուհու մահից հետո նրա տունը ոչնչացման սպառնալիքի տակ է եղել, քանի որ ժառանգները շահագրգռված չէին դրա պահպանմամբ։ Ակտիվիստներն ու արվեստագետները արշավ են սկսել այն փրկելու համար։ Ռայկոյի թոռը տունը վաճառել է 5,000 ԱՄՆ դոլարով կանադացի Անդրիուս Նեմիչկասին, ով ապրում է Կիևում իր ուկրաինացի կնոջ հետ՝ թանգարան ստեղծելու նպատակով, սակայն շուտով նրանք կորցրել են հետաքրքրությունը դրա նկատմամբ։ 

2005 թվականին «Տոտեմ» մշակութային զարգացման կենտրոնը (Խերսոն) հրատարակել է Պոլինա Ռայկոյի «Ճանապարհ դեպի դրախտ» (ուկրաիներեն՝ Дорога до Раю) նկարների կատալոգը։ 2006 թվականին կայացել է «Դրախտ» վավերագրական ֆիլմի պրեմիերան՝ նվիրված Ռայկոյի ստեղծագործությանը։ 2013 թվականին ժողովրդական մշակույթի ազգային կենտրոն «Իվան Հոնչարի թանգարանը» կազմակերպել է արշավ դեպի Պոլինա Ռայկոյի տուն և հայտարարել, որ պատրաստ է նրան իր ենթակայության ներքո վերցնել, սակայն նկարչի տունը դեռևս մասնավոր սեփականություն է եղել և ընդգրկված չի եղել Ուկրաինայի մշակութային ժառանգության հուշարձանների գրանցամատյանում։

Հետագայում տունը պաշտպանվել է դաշնային մշակութային ժառանգության օրենքով և համարվել Ուկրաինայի ազգային մշակութային հուշարձան։

Ոգեշնչվելով Ռայկոյի նկարներից՝ 2022 թվականին Ուկրաինա ռուսական ներխուժման ժամանակ, ուկրաինամետ ակտիվիստները Ռուսաստանի կողմից օկուպացված Խերսոնում օգտագործել են աղավնին՝ որպես մշակութային դիմադրության խորհրդանիշ։

Ռայկոյի տունը ավերվել է 2023 թվականի հունիսին՝ Կախովկայի ամբարտակի վթարի հետևանքով։

Հիշատակ
-------

### Ֆիլմ

2006 թվականին Ուկրաինայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության պատվերով նկարահանվել է «Դրախտ» վավերագրական ֆիլմը եզակի ինքնուս նաիվ նկարչուհի Պոլինա Ռայկոյի մասին (ռեժիսոր՝ Նադիա Կոշման)։

### Ցուցահանդես

2023 թվականի հուլիսի 10-ին Ուկրաինայի տանը (Կիև) նախատեսվել է անցկացնել Պոլինա Ռայկոյի հիշատակին նվիրված ցուցահանդես՝ արխիվային լուսանկարներ, տեսահոլովակ, նկարչի մասին ժապավեններ և ուկրաինացի առաջատար նկարազարդողների պաստառներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Devastating dam collapse in Ukraine has apparently flooded house museum of late artist Polina Rayko". *The Art Newspaper*. Վերցված է 9 June 2023-ին.
2. 1 2  Rudenko, Eugene; Sarakhman, Eldar (2020-10-30). "Поліна Райко та її наївне мистецтво – таємниці розмальованої хати в Олешках". *Українська правда* (ուկրաիներեն). Վերցված է 2022-03-13-ին.
3. ↑  "Мальований світ Поліни Райко" [Painted world of Polina Raiko] (ուկրաիներեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2017-07-16-ին.
4. ↑  "Ukrainian artist depicted his fate on the walls of the house". *The MiceTimes of Asia*. 2018-06-29. Արխիվացված է օրիգինալից 2022-03-12-ին.
5. 1 2 3  "Rayko Polina". *artkavun.kherson.ua*. Վերցված է 13 March 2022-ին.
6. 1 2 3 4  Danilevskaya, Julia (2020-04-30). "Рай у чотирьох стінах: будинок Поліни Райко заслуговує стати музеєм". *vgoru.org* (ուկրաիներեն). Վերցված է 13 March 2022-ին.
7. ↑  "Райко Пелагея Андріївна. Віртуальний проект "Краєзнавство Таврії". ХОУНБ ім. О. Гончара". *krai.lib.kherson.ua*. Վերցված է 13 March 2022-ին.
8. ↑  "Kherson diary: 'The poultry all had to be slaughtered. Now the city smells of chicken soup'". *the Guardian* (անգլերեն). 12 March 2022. Վերցված է 13 March 2022-ին.
9. ↑  "Artist's home, a Ukrainian national monument, 'destroyed' in dam floods". *Artreview*. Վերցված է 9 June 2023-ին.
10. ↑  В Українському Домі відкриють виставку про художницю з Херсонщини Поліну Райко. 08.08.2023

Գրականություն
-------------

* Дорога до раю: Каталог робіт / Вступ. ст. О. Афанасьєва, С. Дяченко; пер. О. Маньковська, фотографи М. Афанасьєв, О. Афанасьєва, С. Волязловський; ЦМІ «Тотем». — Херсон: Наддніпряночка; Тотем, 2005. — 127 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Марія Кабацій (6 червня 2023). Підрив Каховської ГЕС: в Олешках може затопити будинок-музей Поліни Райко. life.pravda.com.ua. Українська правда. Процитовано 6 червня 2023.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 317144647700655647009 · WorldCat VIAF: 317144647700655647009 |

 |