**Անդրե Քերթես** (ֆր.՝ André Kertész, հունգ.՝ Kertész Andor, ի ծնե Անդոր Քերթես, հուլիսի 2, 1894(1894-07-02), Բուդապեշտ, Տրանսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - սեպտեմբերի 28, 1985(1985-09-28)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), հունգարացի, ֆրանսիացի և ամերիկացի լուսանկարիչ, համաշխարհային լուսանկարչության խոշորագույն վարպետներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հրեական ընտանիքում, երեք որդիներից միջնեկն է։ Նրա հայրը՝ գրավաճառ Լիպոտ Կոնը (1842-1909), Ավստրո-Հունգարական կայսրությունում ոչ հունգարական փոքրամասնության հունգարականացման ակտիվ քաղաքականության ժամանակաշրջանում փոխել է ազգանունը Քերթեսի, մահացել է 1909 թվականին սրընթացիկ թոքախտից։ Մայրը՝ Էրնեստինա Հոֆմանը (1863-1933), եղել է Տելեկայի հրապարակում գտնվող սրճակշռման կրպակի սեփականատերը։ Հոր մահից հետո մեծ մասամբ նրան Սիգետբեչում՝ իր գյուղական տանը, դաստիարակել է մորեղբայրը։ 1912 թվականին մորեղբոր միջոցներով ավարտել է կոմերցիոն ուսումնարանը։ Ուսումնառությունից հետո աշխատել է Բուդապեշտի ֆոնդային բորսայում։ 1913 թվականին ձեռք է բերել առաջին լուսանկարչական ապարատը՝ «Իկա»-ն։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին և վիրավորվել է (1915)։ Հետպատերազմյան տարիներին աշխատել է բորսայում, փորձել է մասնագիտական մակարդակով զբաղվել գյուղատնտեսությամբ և մեղվաբուծությամբ։ 1918 թվականին բոլոր ստեղծած նեգատիվները ոչնչացվել են, ինչից հետո Քերթեսը որոշել է վերադառնալ ֆոնդային շուկա։

1925 թվականին բնակություն է հաստատել Փարիզում, փող աշխատելու նպատակով 25 ֆրանկով (դրամական միավոր) վաճառել է կնիքներ։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա սկսել է իր համագործակցությունը «Frankfurter Illustrierte», «Berliner Illustrirte», «Nationale de Fiorenza», «Sourire», «Uhu» և «Times» հրատարակչությունների հետ։ Մտերմացել է դադաիստների խմբի հետ, ծանոթացել և ընկերացել է Բրասաիի հետ։ Ստեղծել է Պիտ Մոնդրիանի, Ալեքսանդր Կոլդերի, Մարկ Շագալի, Սերգեյ Էյզենշտեյնի և ուրիշների դիմանկարներ։ Նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը (և ընդհանրապես լուսանկարիչների առաջին անհատական ցուցահանդեսն աշխարհում) կայացել է փարիզյան ավանգարդային «Սրբազան գարուն» պատկերասրահում (1927), «Երեխաներ» առաջին ալբոմը հրատարակվել է 1933 թվականին։ Նույն թվականին Քերթեսն ամուսնացել է Էլիզաբեթ Սալիի հետ։ 1933 թվականին ստեղծել է Նյու ժանրի «Աղճատում» շարքը, 1934 թվականին հրատարակել է «Փարիզն Անդրե Քերթեսի աչքերով» ալբոմը։ 1936 թվականից ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ և համագործակցության պայմանագիր է ստորագրել «Keystone» ընկերության հետ։ 1937 թվականին Անդրեն սկսել է աշխատել «Վոգ» և «Harper's Bazaar» հրատարակչությունների հետ։ 1941-1944 թվականներին Քերթեսը՝ որպես հակառակորդ երկրի հպատակ, չի կարողացել հրատարակել իր աշխատանքները։ 1944 թվականին ստացել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների քաղաքացիություն։ Ավելի ուշ նա որոշել է վերադարձնել իր նեգատիվները Փարիզից, բայց առաքման ժամանակ դրանց մեծ մասը կորել է։ 1949 թվականից մինչև 1962 թվականը Քերթեսն աշխատել է «Conde Nast» հրատարակչության համար։

Ռոբերտ Դուանոն (ձախից) և Անդրե Քերթեսը Առլում 1975 թվականին

Ստեղծագործություն
-----------------

Քերթեսի աշխատանքներն առանձնացել են նրբաճաշակ պարզությամբ և ստեղծագործության հստակությամբ, բնական լույսի և ստվերի, մշուշի և քաղաքային արհեստական լուսավորության խաղով, կտրուկ ուժգնացող ռակուրսներով, ապակու և տեսնելու համար այլ «բնական» խոչընդոտների միջով նկարահանմամբ։ Նրա ոճականությունը խորն ազդեցություն է թողել ֆոտոարվեստի շատ մեծ վարպետների վրա (մասնավորապես Անրի Կարտիե Բրեսոնի վրա)։ Քերթեսի ստեղծագործությունում հիմնաքարային դեր են խաղացել ընթերցող մարդկանց դիմանկարները։ Նրանցով ստեղծվել է *On Reading* ընդհանուր անվանումը կրող շարքը, որը հաջողությամբ ցուցադրվել է աշխարհի շատ պատկերասրահներում։

Ճանաչում և ժառանգություն
------------------------

1946 թվականին Քերթեսի անհատական ցուցահանդեսն անցնում է Չիկագոյի Գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1963 թվականին կազմակերպվել է նրա մեծ ռետրոսպեկտիվ ցուցադրությունը Ֆրանսիայի ազգային գրադարանում, 1964 թվականին՝ Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ 1983 թվականին պարգևատրվել է Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանով, 1984 թվականին իր ժառանգությունը (նեգատիվներ և նամակներ) կտակել է ֆրանսիական պետականությանը։

Մերկուրիի խառնարաններից մեկն անվանակոչվել է Քերթեսի պատվին։

Ցուցահանդեսների ալբոմներ և կատալոգներ
-------------------------------------

* A. Kertész: photographer/ John Szarkowski, ed. New York: Museum of Modern Art, 1964.
* From my window. Boston: New York Graphic Society, 1981
* Hungarian memories. Boston: Little, Brown, 1982
* André Kertész: of Paris and New York. Chicago: Art Institute of Chicago, 1985
* André Kertész, diary of light 1912—1985. New York: Aperture Foundation, 1987.
* Stranger to Paris: Au Sacre du Printemps Gallerie, 1927. Toronto: Jane Corkin Gallery, 1992
* Dans l’appartement d’André Kertész à New York. Budapest: Musée Hongrois de la Photographie: Institut Français de Budapest, 2001
* André Kertész/ Bourcier N. ed. Paris: Phaidon-Press, 2001
* Kertész, made in USA. Paris: Editions PC, 2003
* André Kertész. Նյու Յորք, International Center of Photography 16 сентября 2005 г. - 27 ноября 2005

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4
3. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
4. 1 2 3 4  Artists + Artworks
5. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
6. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
7. ↑  Guggenheim Fellows-ի տվյալների բազա
8. 1 2 3 4 5 6 7 8  Фотографии XX века. Музей Людвига в Кёльне / ответственный = пер. с англ. А.А. Сосинова. — Издательство АТС, 2008. — ISBN 978-5-17-047116-4
9. ↑  *Ken Johnsson* Unmasking a Chameleon of the Lens // *The New York Times*. — 25 февраля 2005.
10. ↑  *Blake Morrison* The power of reading // *The Guardian*. —Лондон, 23 июля 2009.
11. ↑  ART Daily (2009). «Photographs by André Kertész On View at the Portland Museum of Art» (անգլերեն). Artdaily Newspaper. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
12. ↑  NASA (28 апреля 2008). «Mercury Features Receive New Names» (անգլերեն). Discovery & New Frontiers News. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
13. ↑  «Фотовыставка А.Кертес, 2005 г.». *welovefoto.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 28-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վաշինգտոնի գեղարվեստական պատկերասրահի էջը կայքում Արխիվացված 2017-03-09 Wayback Machine (անգլ.)
* Photo Central: André Kertész: Life and Its Juxtapositions (անգլ.)
* Անդրե Քերթեսը *Art Photo Gallery* կայքում (անգլ.)
* Անդրե Քերթեսը *Լուսանկարչության վարպետ* կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անդրե Քերթես» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90825773 · BNC: a11043490 · BNE: XX891585 · BNF: 11909651k · CiNii: DA01083717 · GND: 118561634 · ISNI: 0000000121386131 · LCCN: n79029841 · LNB: 000203119 · NDL: 00445544 · NKC: xx0002276 · NLA: 36568763 · NLP: a0000002647993 · NSK: 000456613 · NTA: 068837909 · NSZL: 000000014263 · NUKAT: n96004788 · PTBNP: 1009957 · LIBRIS: 311737 · SUDOC: 026948354 · VIAF: 71392944 · ULAN: 500019907 · WorldCat VIAF: 71392944 |

 |

 |