recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալեքսանդր Կարլ Լյուդվիգ Բյուխներ** (գերմ.՝ Alexander Karl Ludwig Büchner, հոկտեմբերի 25, 1827(1827-10-25), Դարմշտադտ, Հեսսենի մեծ դքսություն - մարտի 7, 1904(1904-03-07), Հաննովեր, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն), գերմանացի և ֆրանսիացի գրող, մանկավարժ, պրոֆեսոր, գրականության պատմաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1827 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Դարմշտադտում՝ բժշկի ընտանիքում։ Գրող Լուիզա, բանաստեղծ և դրամատուրգ Գեորգ և փիլիսոփա Լյուդվիգ Բյուխների կրտսեր եղբայրն է։

Բյուխների գրեթե բոլոր եղբայրներն ու քույրերը աչքի են ընկել ոչ սովորական ունակություններով ու տաղանդներով։ Նրա եղբորորդին է եղել գյուտարար քիմիկոս Էռնստ Բյուխները (1850-1924)։

Սովորել է իրավունք Գիսենի համալսարանում։ Իր եղբոր՝ Լյուդվիգի հետ մասնակցել է 1848 թվականի հեղափոխական իրադարձություններին։ Խմբագրել է «Jüngste Tag» թերթը։

Ավելի ուշ ոստիկանության կողմից հետախուզվել է, ապա ձերբակալվել և հարցաքննվել, սակայն ազատ է արձակվել։

Ուսումն ավարտելուց հետո աշխատել է որպես ասեսոր Լանգենում (Հեսսեն)։ 1851 թվականին մասնակցել է Լոնդոնի համաշխարհային ցուցահանդեսին, որտեղ հանդիպել է գերմանացի էմիգրանտ հեղափոխականների հետ, մասնակցել Գերմանիայում ԱՄՆ-ի օրինակով մի քանի հանրապետությունների ստեղծման և դրանք միավորելու դավադրությանը, որի նպատակն էր ստեղծել միավորված գերմանական պետություն։ Դավադրության մասին մատնել են։

1852 թվականից աշխատել է Ցյուրիխի փիլիսոփայության ֆակուլտետում որպես դասախոս։ 1855 թվականից ապրել է Ֆրանսիայում, դասավանդել է ժամանակակից լեզուներ Վալանսյենի Նոտր Դամի կաթոլիկ քոլեջում։ Ավելի ուշ եղել է գրականության պրոֆեսոր Կաննում (Նորմանդիա)։

1870 թվականին ընդունել է Ֆրանսիայի քաղաքացիություն։

Ընտրյալ մատենագիտություն
------------------------

Գերմաներեն
* Geschichte der englischen Poesie (Անգլիական պոեզիայի պատմություն, 2 հատորով, Դարմշտադտ, 1855)
* Französische Litteraturbilder (Ֆրանսիական գրականություն, 2 հատորով, Մայնի Ֆրանկֆուրտ, 1858)
* Lautverschiebung und Lautverwechselung, (1863)
* Jean Paul in Frankreich։ (Շտուգտարտ, 1863)
* Der Wunderknabe von Bristol. (Լայպցիգ, 1861)
* Lord Byrons letzte Liebe։ (2 հատորով, Լայպցիգ, 1862)
* Das «tolle» Jahr։ (1900)

Ֆրանսերեն
* La jeune Allemagne et l’école romantique։ (1863)
* Le roman réaliste en Allemagne։ (Ռեալիստական վեպը Գերմանիայում, 1864)
* Les comédies de Shakespeare։ (Շեքսպիրի կատակերգությունը, Կան, 1864)
* Considérations sur le roman moderne։ (1868)
* Hamlet le Danois։ (Փարիզ, 1878)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Alexander Büchner

Արտաքին հղումներ
----------------

* Alexander Büchner (գերմ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX5328092 · BNF: 129852561 · GND: 117052086 · ISNI: 0000000121395994 · LCCN: nb2007001702 · NKC: js2018998201 · NLA: 36000469 · NLP: a0000001890046 · NTA: 191706817 · NUKAT: n2013052314 · SUDOC: 033150761 · VIAF: 73984950 · WorldCat VIAF: 73984950 |

 |

 |
**Արամ Խաչատուրի Սաֆրաստյան** (հուլիսի 14, 1888(1888-07-14), Վան, Օսմանյան կայսրություն - հունիսի 12, 1966(1966-06-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ)՝ հայտնի հայ գիտնական-թուրքագետ, քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1888 թ. Վանի Այգեստան թաղամասում, ուսուցչի ընտանիքում։ Սովորել է Այգեստանի միջնակարգ կենտրոնական դպրոցում, որն ավարտելուց հետո նա մանկավարժական աշխատանք է տանում Վանի Հայնկույսերի դպրոցում, իսկ այնուհետև Աղթամարի վանքի, Բայազետի և Շապին Գարահիսարի դպրոցներում։ 1911 թ. նա մեկնում է Ստամբուլ և ընդունվում Ստամբուլի բարձրագույն մանկավարժական ինստիտուտի հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետը, որը շուտով միանում է Ստամբուլի համալսարանի համանուն ֆակուլտետի հետ։ 1915 թ. գերազանց դիպլոմով ավարտելով համալսարանը, Սաֆրաստյանը ստանում է Թուրքիայի միջնակարգ դպրոցների մասնագետ-ուսուցչի կոչում և աշխատանքի անցնում Բերա թաղամասի Գալաթասարայի վարժարանում, որտեղ նա ավանդում է 1915-1917 թթ.։ Երիտթուրքական կառավարությունը պատերազմի առիթն օգտագործելով, 1915-1918 թթ. իրականացնում է արևմտահայության իսպառ բնաջնջման անմարդկային ծրագիրը, որի պատճառով Արամ Սաֆրաստյանը 1919 թ-ի սեպտեմբերին ընտանիքով տեղափոխվում է Հայաստան, իսկ 1920 թ՝ Թիֆլիս։

Երբ 1922-1923 թթ. սկսվեց արաբական տառերից հրաժարվելու շարժումը, Արամ Սաֆրաստյանը այդ գործի առաջին շարքերում էր։ Նա ակտիվ մասնակցություն է ունենում Թբիլիսիում նոր ադրբեջաներեն տառերով լույս տեսնող *Յենի յոլ* թերթին և *Դան յըլդըզի* ամսագրին, որպես վերջինիս պատասխանատու քարտուղար։ Շուտով նա ընտրվում է Վրաստանում նոր ադրբեջանական տառերի կոմիտեի անդամ-քարտուղար։ 1926 թ Սաֆրաստյանը մասնակցում է Բաքվում գումարված Համամիութենական թուրքագիտական կոնգրեսին՝ իբրև Վրաստանի պատգամավոր։ Խորհրդային իշխանության կողմից ենթարկվել է հալածանքների. 1937-1939 թթ. բանտարկվել է, 1949-1955 թթ. աքսորվել է Սիբիր։ Աքսորից վերադառնալուց հետո տեղափոխվել է Երևան։ Մահացել է 1966 թ. Երևանում։

Գործունեություն
---------------

Երիտասարդ տարիներից եղել է ՀՅԴ անդամ, Առաջին աշխարհամարտից հետո ղեկավարել է Կ.Պոլսի ՀՅԴ կազմակերպությունը։ Աշխատակցել է պոլսահայ մամուլում, հրատարակել է մանկավարժության նվիրված պարբերականներ։ Որպես արևմտահայության ներկայացուցիչ 1919 թ. ընդգրկվել է Հայաստանի խորհրդարանի կազմում, ընտրվելով նրա քարտուղարների կազմում։ 1921 թ. հեռանալով քաղաքական գործունեությունից զբաղվել է գիտական և դասախոսական աշխատանքով Թիֆլիսում։ 1958 թ. մինչև կյանքի վերջը եղել է ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, հիմք դնելով օսմանագիտական հետազոտություններին Հայաստանում։

Աշխատություններ
---------------

* «Թուրքական աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին» քառահատորյակը
* «Օսմանյան օրենքները Արևմտյան Հայաստանում» փաստաթղթերի ժողովածուն (համահեղինակ Մ. Զուլալյան)

Աղբյուրներ
----------

* Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ, թիվ 8, 1963, էջ 117-120։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 21164 · BIBSYS: 7001262 · BNF: 16216296d · GND: 1056116153 · ISNI: 0000000028374961 · LCCN: n00049797 · NTA: 227857321 · VIAF: 18456298 · WorldCat VIAF: 18456298 |

 |

 |
**Ալուշտայի Սերգեյ Սերգեև-Ցենսկու գրական հուշաթանգարան** (ռուս.՝ Алуштинский литературно-мемориальный музей С. Н. Сергеева-Ценского), թանգարան Ղրիմի Ալուշտա քաղաքում։ Բացվել է 1962 թվականին։

Պատմություն
-----------

Սերգեյ Նիկոլաևիչ Սերգեև-Ցենսկին հայտնի է որպես բազմաթիվ վեպերի, բանաստեղծությունների, պոեմների հեղինակ։ Նրա լավագույն ստեղծագործություններն են «Ռուսաստանի կերպարանափոխումը» էպոպեան, որի վրա աշխատել է 46 տարի, և «Սևաստոպոլյան պաշտպանությունը»։

Երեսուն տարեկանում, 1905 թվականին, գրողը ժամանել է Ղրիմ, Ալուշտա։ 1906 թվականի աշնանը նա գնել է Օռլինայա լեռան հարավային լանջին գտնվող Խուրդա-Տառլի բնասահմանում գտնվող կալվածք։

Տան ճարտարապետություն
---------------------

Առանձնատունը երկհարկանի է, U-աձև հատակագծով, փայտե ծածկապատշգամբով, ճաշասենյակով, գրողի աշխատասենյակով, նրա կնոջ ննջասենյակով, ձմեռային խոհանոցով և տան գրադարանի գրապահոցով։ Տան հարավային կողմում կա երեք մուտք, որոնցով հնարավոր է անմիջապես մտնել ճաշասենյակ։ Շենքի ճակատը սվաղված է, հիմնական մասի պատուհանները ուղղանկյունաձև են, իսկ ծածկապատշգամբում ունեն կոտրված կամարի տեսք։ Հարավային կողմում լուսամուտատեղերը ծալքավոր լողաթավոր փակոցափեղկերով են, իսկ տան հյուսիսային մասում ունեն շերտափեղկավոր վանդակաճաղեր։

Տանիքը բեկված է և թեք, մետաղյա ծածկով։ Ծածկապատշգամբի վերևում կա ծածկ, որի հենարանները պատրաստված են փորագրված փայտե ձիերի տեսքով։

Թանգարանի ցուցադրության առանձնահատկություններ
---------------------------------------------

Գրական-հուշաթանգարանը բացվել է գրողի մահից երեք տարի անց՝ 1961 թվականին։ Պայմանականորեն առանձնացնում են երկու ցուցադրություն՝ հիշատակային (կյանք) և գրական (ստեղծագործություն), ինչը թույլ է տալիս հետևել Սերգեյ Նիկոլաևիչի կյանքին։ Հետաքրքրական է տան ուսումնասիրությունը, քանի որ նրա ներսույթը մնացել է անփոփոխ սեփականատիրոջ բնակվելու ժամանակվանից։

Բացի այդ, հյուրերին առաջարկվում է ուսումնասիրել մնացուկային մշտադալար բույսերի տեսակներով լանդշաֆտային այգին, որն ամբողջությամբ ավերվել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և վերականգնվել գրողի կողմից հետպատերազմյան շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑

Աղբյուրներ
----------

* «Культурное наследие Крыма» — Симферополь: из-во Н. Оріанда, 2011. — 137 сек.
* Экспозиция музея
* Алуштинский литературно-мемориальный музей имени С.Сергеева-Ценского

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1216647410 · VIAF: 609154381049330292061 · WorldCat VIAF: 609154381049330292061 |

 |
**Արամոյի բարբառ** - հայերենի այսպես կոչված **հա** ճյուղին պատկանող բարբառ։

Նշվում են հետևյալ հատկանիշները՝ ներկան կազմվում է **հա** մասնիկով (*հäյհäմբրէյմ*-համրում եմ). պայթական բաղաձայնների համակարգը ենթարկվում է տեղաշարժ-տեղափոխության (բ→պ, դ→տ, պ→բ, տ→դ և այլն). որոշյալ հայցականը կազմվում է **զ** նախդիրով. ձայնավորական համակարգով խիստ տարբերվում է գրաբարից. ունի **էյր, նէյր, ա՛ք, ա՛ունք** և այլ հոգնակիներ. հիմնականում պահպանել է ուղղական, սեռական, բացառական հոլովները։

Խոսվում է Արամո գյուղում, որը գտնվում է հյուսիսային Սիրիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան (1975)։ *Լեզվաբանական բառարան*։ Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 29

Գրականություն
-------------

* Ղարիբյան Ա․, Հայերենի նորահայտ բարբառների մի նոր խումբ, Երևան, 1958։
* Ջահուկյան Գ․, Հայ բարբառագիտության ներածություն, Երևան, 1972։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 687)։*  |
**Արայիկ Սերյոժայի Բախտիկյան** (փետրվարի 13, 1962(1962-02-13), Կամո, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), դուդուկահար։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (1987 թվական) և ասպիրանտուրան (1991 թվական, ղեկավար՝ Ջիվան Գասպարյան)։ 

1988–1991 թվականին դասավանդել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումարանում։ 

2000 թվականից բնակվում է Փարիզում։ 

2011 թվականին հիմադրել է երաժշտական դպրոց։ Մասնակցել է միջազգային փառատոների։ Հանդես է եկել սիմֆոնիկ նվագախմբերի (Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ), անսամբլների հետ, երգեհոնի նվագակցությամբ։ Կատարումերը հնչել են ֆիլմերում և ներկայացումերում։ Համերգներով շրջագայել է Հայաստանում, Կանադայում, Ասիայի և Եվրոպայի երկրներում։ 

Նվագացանկում հայ (այդ թվում՝ Ավետ Տերտերյանի 3-րդ սիմֆոնիան) և գերմանացի կոմպոզիտորների երկերից։ Սայաթ-Նովայի անվան հանրապետական մրցույթի (1987 թվական), Լլանգոլլենի միջազգային փառատոնի (2004 թվական) 1-ին մրցանակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Անապլազմոզներ**, ընտանի և վայրի որոճող կենդանիների հիվանդություններ։

Հարուցիչներ
-----------

Հարուցիչներն արյան կարմիր գնդիկներ մակաբույծները՝ անապլազմաներն են։ Հիվանդությանը փոխանցում են արոտային տզերը և միջատները (պիծակը, մոծակները և այլն)։ Անապլազմոզներ տարածված են ամենուրեք։

Ախտանիշներ
----------

Անապլազմոզով հիվանդ կենդանիների մոտ նկատվում է զարգացող սակավարյունություն (արյան կարմիր գնդիկների քանակի խիստ կրճատմամբ), դող, ժամանակ առ ժամանակ ջերմաստիճանի բարձրացում, այտուց, լորձաթաղանթների գունատություն (նման սպիտակ ճենապակու)։ Անապլազմոզները ախտորոշվում են արյան մանրադիտակային հետազոտմամբ, իսկ խոշոր եղջերավորների և այծերի համար մշակված է ախտորոշման շճաբանական մեթոդ։

Կանխարգելում
------------

Կանխարգելումը՝ պայքար արոտային տզերի դեմ, արյուն վերցնել ու (բոլոր դեպքերում) հականեխային կանոնների պահպանում։

Բուժում
-------

Բուժումը՝ տետրացիկլինով, բիովիտինով, տերամիցինով, բիոմիցինով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Anaplasmosis fact sheet Archived 2008-06-18 at the Wayback Machine.
* Biosecurity training video
* Farm-level biosecurity practices

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-10 |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781329793 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 368)։*  |
**«Արարատ»**, հայագիտական հանդես, 1942 թվականին՝ երկշաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1924-1942 թվականներին Բուխարեստում՝ ռումիներեն։ Խմբագիրներ՝ Վարդան Մեշտուճյան, Վ. Կեմիճյան (Արամազդ, 1942 թվականին)։

Պատմություն
-----------

Լուսաբանել է գաղթավայրերի, մասնավորապես՝ ռումինահայության կյանքը, ծանոթացրել Սփյուռքում և Խորհրդային Հայաստանում տեղի ունեցող անցուդարձերին, տպագրել գրախոսություններ, ճամփորդական նոթեր, գիտաառողջապահական հոդվածներ, երգիծական նյութեր, Պետրոս Դուրյանի, Միսաք Մեծարենցի, Հակոբ Պարոնյան, Եղիա Տեմիրճիպաշյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Շիրվանզադեի, Գրիգոր Զոհրապի, Երվանդ Օտյանի, Վահան Տերյանի և ուրիշների ստեղծագործություններից (հիմնականում Վարդան Մեշտուճյանի թարգմանությամբ), Շ. Դիլի, Անտուան Մեյեի, Ֆրեդերիկ Մակլերի, Ֆրանց Վերֆելի, Նիկոլայե Յորգայի, Կարապետ Բասմաջյանի, Արշակ Չոպանյանի և ուրիշ հայագիտական ուսումնասիրություններից։ 

Մեծ է «Արարատի» դերը հայ գրականությունն ու մշակույթը ռումինահայերին ու ռումինացիներին ճանաչելի դարձնելու գործում, նպաստել է նաև ռումինահայ գաղութի պատմության ուսումնասիրմանը։

Վերահրատարակվում է 1990 թվականից՝ ռումիներեն՝ որպես Ռումինիայի հայերի միության (նախագահ՝ Վարուժան Ոսկանյան) պաշտոնաթերթ։ Հանդեսի տնօրեն-խմբագիրն է Միքայել-Ստեփան Գազազյանը, խմբագիրներն են Էդուարդ Անտոնյանը և Վարդան Մարթայանը։ Տպագրում է լուրեր Հայաստանի Հանրապետությունից, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունից, ռումինահայ համայնքի կյանքից, նյութեր է տպագրում հայ գրականության և մշակույթի վերաբերյալ։ 

Գործում է նաև «Արարատ» հրատարակչությունը, որի տնօրենը Սիրուն Թերզյանն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
«Անաստվածության հնգամյակ»-ի պրոպագանդա
**Անաստվածության հնգամյակ**, 1932 թվականին Եմելյան Յարոսլավսկու գլխավորությամբ Մարտնչող անաստվածների միության լոզունգը՝ ԽՍՀՄ-ում մինչև 1937 թվականի մայիսի 1-ը «Աստծո անունը մոռանալու» անհրաժեշտության մասին։

«Անաստվածության հնգամյակի» մասին առաջին անգամ խոսք գնաց 1929 թվականի աշնանը, որն ուղղված էր ԽՍՀՄ-ում կրոնի ոչնչացմանը։ Չնայած տպագրվող հրատարակությունների պնդումներին առ այն, որ 1932 թվականի մայիսի 15-ին Ստալինն իբր ստորագրել է «անաստվածության հնգամյակի» մասին որոշում՝ կրոնն արմատախիլ անելու կոնկրետ խնդիրներով, նմանատիպ փաստաթղթի գոյությունը վկայող ոչ մի ապացույց չկա։ Կային միայն Հակակրոնական կոմիտեի ոչ պաշտոնական և ոչ մի տեղ չտպագրված ծրագրերն այն մասին, որ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1932-1933 թվականներին պետք է փակվեին բոլոր եկեղեցիները, աղոթատները, սինագոգները և մզկիթները, 1933-1934 թվականներին պետք է անհետանային բոլոր կրոնական ներկայացուցչությունները, 1934-1935 թվականներին երկիրը և նախևառաջ երիտասարդությանը պետք է համակեին հակակրոնական պրոպագանդայով, 1935-1936 թվականներին պետք է անհետանային վերջին աղոթատները և բոլոր հոգևորականները, իսկ 1936-1937 թվականներին՝ պահանջվում էր կրոնը դուրս մղել ամեն տեղից։ |  |

Այնուամենայնիվ Խորհրդային միությունը ամեն ձև աջակցում էր աթեիստական շարժմանը, որը 1931 թվականին զեկուցում էր, որ երկրում գոյություն ուներ 3000 «անաստվածության բրիգադ»։ 1932 թվականին Ռուս ուղղափառ եկեղեցու և նրա սպասավորների հալածանքը նոր թափ ստացավ․ փակվեց 70 թեմ, ձերբակալվեց 40 արքեպիսկոպոս (մնաց միայն 4 արքեպիսկոպոս ազատության մեջ), փակվեց եկեղեցիների 95 %-ը, որոնք գործում էին դեռ 1920-ական թվականներին։

Չնայած հակակրոնական միջոցառումների արագացված ծրագրի՝ 1937 թվականի մարդահամարի ժամանակ իրենց ուղղափառ հավատացյալ անվանեցին քաղաքային բնակչության 1/3-ը և գյուղական բնակչության 2/3-ը, այսինքն՝ ԽՍՀՄ-ի բնակչության ավելի քան կեսը։ Այլ տվյալներով՝ ԽՍՀՄ-ի 16 տարեկանից բարձր ոչ գրագետ 30 մլն բնակչության 84 %-ը (կամ 25 մլն-ը) խոստովանեց, որ հավատացյալ է, իսկ 68,5 մլն գրագետներից՝ 45 %-ը (կամ ավելի քան 30 մլն-ը)։

Չերկասի քաղաքում մահացած եկեղեցական գործիչների և եկեղեցական ճարտարապետական հուշարձանների ոչնչացման հիշատակին կանգնեցվեց Ավերված տաճարների հուշարձանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Стецовский Ю. И. "История советских репрессий", Том 2. Гласность, 1997. ISBN 9785884450110. Стр. 85.
2. ↑  БЕЗБОЖНАЯ ПЯТИЛЕТКА, Православная энциклопедия. Том IV. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — С. 443-444. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-009-9
3. ↑  Фирсов С. Л. Была ли безбожная пятилетка? // Независимая газета: НГ-религии, 2002, 30 октября.
4. ↑  Этапы приведены по реконструкции, выполненной ленинградским профессором С. Н. Савельевым.
5. ↑  Валентин Семёнов Религиозность в России и Петербурге // «Русская народная линия», 18.12.2009


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ուղղափառ |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալթունյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*
**Ալթունյան (Ալթունտյուրի) եղբայրներ**՝ **Առաքել** (1840-1886) և **Ստեփան** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), հայ թատերական գործիչներ։ 1859 թվականին Կ․ Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում հիմնել են Տայկյան թատրոնը, կառուցել հատուկ շենք, Սերովբե Պենկլյանի, Մարտիրոս Մնանկյանի, Ստեփան Էքշյանի, Պետրոս Մաղաքյանի մասնակցությամբ բեմադրել հայ պատմական ողբերգություններ։

1861 թվականին իրենց նյութական միջոցներով մասնակցել են «Արևելյան թատրոնի» հիմնադրմանը, իտալերենից և ֆրանսերենից կատարած թարգմանություններով («Ալպյանց հովվուհին», «Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի», «Հավատք, հույս, սեր», «Պիեռ դ՚արեցցո», «Ռոբերտ ավազակապետ», «Խաղամոլի մը կենաց երեսուն տարին» և այլն) հարստացրել խաղացանկը։ 1864 թվականին, կառուցելով նոր շենք, աջակցել են «Արևելյան թատրոնի» վերաբացմանը (1865)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 164)։*  |
**Անատոլի Չայկովսկի** (ռուս.՝ Чайковский, Анатолий Михайлович, մարտի 29, 1931(1931-03-29), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լրագրող, «Ֆիզիկական կուլտուրա և սպորտ» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը (1972-1992 թվական), Ռուսաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի վաստակավոր գործիչ (1999 թվական), ռուսաստանյան գեղասահքի վեռրաբերյալ 14 գրքերի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1931 թվականի մարտի 29-ին, Կիևում մետալուրգ Միխայիլ Չայկովսկու և Մարիա Ֆիլիպովնայի ընտանիքում։ Ընտանիքի երեք երեխաներից մեկն է, եղբայրները եղել են Վալենտինը (ծն. 1937 թվականին) և Սերգեյը (ծն. 1942 թվականին)։ Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքում նա տարհանվել է Ուֆա իր ծնողների և կրտսեր եղբոր հետ։

1965 թվականին նա ամուսնացել է Ելենա Չայկովսկայայի հետ և Կիևից տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ սկսել է աշխատել Սովետսկի սպորտի կենտրոնական օրգանում։

15 տարիների ընթացքում Անատոլի Չայկովսկին ԽՍՀՄ սպորտային մամուլի ֆեդերացիայի նախագահության անդամ է եղել, միևնույն ժամանակ ղեկավարել է բազմաթիվ առաջնությունների մամուլի ծառայությունները։ 1980 թվականի Մոսկվայի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ Ա. Չայկովսկին գլխավորել է Լուժնիկիի Կենտրոնական մարզադաշտի մամուլի ծառայությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Анатолий Чайковский в эвакуационных списках еврейского населения в музее Яд-Вашем (Иерусалим)

Արտաքին հղումներ
----------------

* ЧАЙКОВСКИЙ Анатолий Михайлович
* 29 марта 1931 года в Киеве родился Анатолий Михайлович ЧАЙКОВСКИЙ — спортивный журналист. Заслуженный работник физической культуры России (1999).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: mzk2010579495 · VIAF: 7393154260839024480003 · WorldCat VIAF: 7393154260839024480003 |

 |
|  |
| --- |
| **Ախիրանթես** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Հավակատարայիններ (Amaranthoideae) |
| **Ցեղ** | **Ախիրանթես** *(Achyranthes)*L. 1753 |

**Ախիրանթես** (լատին․՝ Amaranthaceae), պատկանում է հավակատվազգիների ընտանիքին։ Հայրենիքը Հարավային Ամերիկան է։

Նկարագրություն
--------------

Ախիրանտեսն ունի վառ կարմիր տերևներ։ Այլատեսակներից ուշագրավ են *I.H.aureo reticulata Hook*-ը, որի կանաչ տերևները լայնակի ծածկված (խզբզված) են ոսկեգույն ջղերով, ցողունը կարմիր է, և *I.H.acuminata Hort.*-ը, որն ունի սրածայր, բրոնզագույն, վառ կարմիր տերևներ։ Բարձրությունը հասնում է 40-50 սմ-ի։

Օգտագործում
-----------

Ախիրանթեսը իրականում բազմամյա բույս է, սակայն ծաղկային ձևավորումներում ընդհանրապես օգտագործվում է որպես միամյա։ Օգտագործվում է գորգային ձևավորումներում։

Բազմացում
---------

Բազմանում է կտրոններով, որոնք ստացվում են ջերմատներում ձմեռող մայրակներից կամ ամռանը բաց գրունտում մշակվող բույսերից։

Մշակում
-------

Ջերմատներում կտրոնները տնկում են բազմացման արկղերում, մաքուր լվացած ավազի մեջ՝ 18-20° ջերմության պայմաններում։ Կտրոնը սովորաբար արմատակալում է 7-10 օրվա ընթացքում։ Արմատակալած կտրոնները տնկում են 7 սմ թաղարների մեջ և տեղադրում ջերմատան լուսավոր մասում՝ բույսերի զգվելը, էթիոլացումը կանխելու նպատակով։ Տնկումը մեր պայմաններում պետք է կատարել կիսաստվերում։ Արևի ճառագայթների տակ գունաթափվում և կորցնում է իր նշանակությունն ու դերը։ Հիանալի տանում է խուզումը, որի միջոցով բույսը կարելի է պահել ցանկացած բարձրության վրա։ Լավ է աճում հատկապես սննդանյութերով հարուստ, փափուկ հողերում։ Խոնավության նկատմամբ միջակ պահանջկոտ է։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776401741 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալլա Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Ալլա Հայաստանի Հովհաննիսյան** (հուլիսի 2, 1953(1953-07-02), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ակնաբան, գլաուկոմայի մասնագետ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1996), պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Ալլա Հովհաննիսյանը ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 2-ին, Երևանում։ 1978 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1978-1984 թվականներին աշխատել է Աչքի հանրապետական կլինիկայում, 1986 թվականից՝ 8-րդ կլինիկական հիվանդանոցի գլաուկոմայի բաժանմունքի ղեկավար։

Աշխատանքները վերաբերում են ներակնային անոթների ռեակտիվության որրոշման, հակագլաուկոմային վիրահատությունների արդյունքների կանխատեսման և դեղորայքային շտկման հարցերին։

Անդամակցություն
---------------

* Հայաստանի ակնաբուժական ընկերության անդամ, 1978

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ալլա Հայաստանի Հովհաննիսյան, ակնաբան
3. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Բարբարոսություն** (հուն․՝ βάρβαρος - *օտարերկրացի, բարբարոս*), 18-19-րդ դարերում եվրոպական գիտության մեջ ընդունված մարդկության պատմության բաժանման (վայրենություն, բարբարոսություն, քաղաքակրթություն) երկրորդ շրջանը։ Առաջարկել է շոտլանդացի փիլիսոփա Ադամ Ֆերգյուսոնը 18-րդ 60-ական թվականներին, փորձել հիմնավորել՝ ամերիկացի գիտնական Լուիս Մորգանը, ըստ որի՝ բարբարոսության շրջանը սկսվում է բրուտության երևան գալով և ավարտվում գրերի գյուտով։

Մորգանի պարբերացումն օգտագործել է Ֆրիդրիխ Էնգելսը՝ իր «Ընտանիքի, մասնավոր սեփականության և պետության ծագումը» աշխատության մեջ։ Գիտությունը մշակում է նախնադարյան պատմության նոր բաժանում։ Հնագիտական բաժանմամբ բարբարոսությանը հիմնականում համընկնում են նեոլիթը, բրոնզի դարը և վաղ երկաթի դարը (Հայաստանում՝ մոտ մ․ թ․ ա․ 5-րդ հազարամյակի կեսերից մ․ թ․ ա․1-ին հազարամյակի 6-րդ դար)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 311)։*  |
**«Ակադեմիա»**, Ռոբերտ Շեքլիի հակաուտոպիական պատմվածք, որը գրվել է 1954 թվականին։ Առաջին անգամ հրապարակվել է 1954 թվականին *«If»* ամսագրում։ Հետագայում այն ներառվել է գրողի 1957 թվականի «Ուխտագնացություն դեպի երկիր» ժողովածուում։

Հավատրիմ մնալով իր ոճին՝ Շեքլին բարձրացնում է ազատության, կարծիքի սուբյեկտիվության, հոգեբանության հարցերը, ինչպես ժամանակին արել են Ջորջ Օրուելը իր «1984» գրքում և Թերի Գիլմանը իր «Բրազիլիա» ֆիլմում։ Ստանիսլավ Լեմի կարծիքով, այս գիրքը ներկայացնում է «ամենամեղմ» սև ուտոպիաները։

Սյուժե
------

Երբ պարոն Ֆիրմենը հայտնաբերել էր, որ իր ողջախոհության հաշվիչի ցուցանիշը դուրս է ընդունված մակարդակից, նա լրջորեն սկսել էր խորհել այն մասին, թե ինչպես կարելի է ապրել այն հասարակության մեջ, որտեղ գոյության հիմնական նպատակը հոգեկան հանգստությունը և առողջությունն են։ Քանի որ նրա հաշվիչը ցույց է տալիս սովորականից ավելի բարձր մակարդակ, դա պատճառ է հանդիսանում, որ նրան հեռացնում են աշխատանքից, դուրս են հանում տնից, նույնիսկ դուրս են հանում բարերից, պանդոկներից։ Եվ որքան շատ է Ֆիրմենը փորձում սեփական ուժերով լուծել իր ողջախոհության խնդիրը, նա այնքան հաճախ է ստանում այն խորհուրդը, որ կա փրկության միայն մեկ ճանապարհ, այն է՝ դիմել խորհրդավոր Ակադեմիայի օգնությանը։ Միայն այնտեղ է, որ նրա նման հիվանդները հարյուտոկոսանոց արդյունքի են հասնում։

Սակայն մի հանգամանք կա, որը Ֆիրմանին տարակուսանքի մեջ է դնում, այն նաև վախեցնում է։ Ակադեմիայի մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէ և դեռ չի եղել մեկը, որ տեսնի, թե ինչպես են այնտեղ գնացողները վերադառնում, առավել ևս՝ պատմի թե այնտեղ ինչ է կատարվում։ Ոչ ոք չի ուզում կամ չի կարող։ Դա ավելի է ծանրացնում պարոն Ֆիրմենի կարգավիճակը։

Տես նաև
-------

* Չքնաղ նոր աշխարհ
* 1984
* 451 աստիճան ըստ Ֆարենհայթի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Станислав Лем. Фантастика и футурология. Книга 2. (IX. Утопия и футурология. Эвтопия и дистопия научной фантастики).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Информация в Лаборатории Фантастики
Սեգովիայի ալկասար
**Ալկասար** (իսպ.՝ Alcázar արաբ․՝ القصر‎‎՝ «ամրոց», «պաշտպանական կառուց»), պալատների կամ ամրոցների անվանում Իսպանիայում և Պորտուգալիայում, որոնք կառուցվել են VIII- XIV դարերում։ Ամրոցները հիմնականում կառուցվել են Իսպանիայում արաբական տիրապետության օրոք։ Իսպանիայի բազմաթիվ քաղաքներում կան ալկասարներ։ Ամրոցները, որոնք կառուցվել են հետարաբական մավրիտանական ոճով, նույնպես կոչվում են ալկասարներ։ Ալկասար տերմինով ներկայումս անվանվում են Իսպանիայում առկա բոլոր պաշտպանական կառույցները։

Տերմինաբանություն
-----------------

Իսպաներեն *alcázar* (արտասանություն: [alˈkaθar]) բառը առաջացել է արաբերեն القصر *al-qasr*, որը նշանակում է «ամրոց, պալատ կամ ամրաշինական կառույց»։ Հավանաբար ալկասար բառը արաբերենին է փոխանցվել լատիներեն «կաստրում» բառից, որը նշանակում է ռազմական ճամբար։

Համանուն բառը կա նաև գալիսերենում (*alcázar*), պորտուգալերենում՝ (*alcácer*, pronounced: [[Միջազգային հնչյունական այբուբեն|[ɐɫˈkasɛɾ]]]) և կատալաներենում՝ (*alcàsser*)։

Հայտնի ալկասարներ
-----------------

* Սեգովիայի ալկասար
* Տոլեդոյի ալկասար
* Սևիլյայի Ալկասար
* Մադրիդի ալկասար
* Ալկասար դե լոս Ռեյես Կրիստիանոս

Պատկերասրահ
-----------

* Տոլեդոյի ալկասարՏոլեդոյի ալկասար
* Սևիլյայի ԱլկասարՍևիլյայի Ալկասար
* Մադրիդի ալկասարՄադրիդի ալկասար
* Կորդովայի ալկասարԿորդովայի ալկասար
* Խերեսի ալկասարԽերեսի ալկասար

Տես նաև
-------

* Ալկասաբա
* Կրեմլ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ф. Л. Агеенко. Словарь собственных имён русского языка. — М.: ООО «Издательство "Мир и Образование"», 2010. Электронная версия — «ГРАМОТА.РУ», 2011.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |
**Անդրեյ Պլենկովիչ** (խորվ.՝ Andrej Plenković, ապրիլի 8, 1970(1970-04-08), Զագրեբ, Խորվաթիա), խորվաթ իրավաբան, դիվանագետ և քաղաքական գործիչ։ Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր, Ուկրաինայի և ԵՄ-ի միջև խորհրդարանական համագործակցության կոմիտեի ղեկավար (միաժամանակ արտաքին գործերի կոմիտեի ղեկավարի տեղակալն է)։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 19-ից Խորվաթիայի վարչապետ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Զագրեբի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։

Համալսարանում սովորելու ընթացքում Պլենկովիչը 1991-1992 թվականներին աշխատել է որպես Խորվաթիայում եվրոպական համայնքի դիտորդական առաքելության կամավոր թարգմանիչ։ 1990-ականների սկզբին նա հետաքրքրվել է Եվրոպայով և ակտիվորեն մասնակցել է իրավաբան ուսանողների եվրոպական ասոցիացիային (ELSA), որի նախագահը եղել է 1991 թվականին Զագրեբում՝ Elsa Croatia-ի առաջին նախագահը 1992 թվականին և Elsa-ի միջազգային կոմիտեի նախագահը, որը գտնվում է Բրյուսելում։ Այդ ընթացքում Պլենկովիչը մասնակցել է բազմաթիվ կոնֆերանսների ողջ Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև բազմաթիվ սիմպոզիումների կազմակերպմանը Խորվաթիայում։

1993 թվականից տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել Խորվաթիայի ԱԳՆ-ում։ 2002 թվականից եղել է ԵՄ-ում Խորվաթիայի պաշտոնական ներկայացուցչության ղեկավարի տեղակալ։ Նաև զբաղեցրել է Ֆրանսիայում փոխդեսպանի և եվրոպական ինտեգրման հարցերով պետքարտուղարի պաշտոնները։

2011 թվականին դարձել է խորվաթական սաբորի անդամ Խորվաթական Ժողովրդավարական համագործակցությունից, Պահպանողական կուսակցությունից, որը մտնում է ԵԺԿ-ի կազմի մեջ։ ԵՄ-ին Խորվաթիայի միանալուց հետո 2013 թվականին ընտրվել է Եվրախորհրդարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  В Европарламенте определили ответственного за сотрудничество с Украиной

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Պրոֆիլը Եվրախորհրդարանի կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Flickr · Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Եվրախորհրդարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | CONOR: 334970467 · GND: 1116815389 · ISNI: 0000000420959673 · NSK: 000077939 · VIAF: 305511197 · WorldCat VIAF: 305511197 |

 |
**iTunes Radio,** Apple ընկերության երաժշտական ծառայություն, որը WWDC-ում ներկայացվել է 2013 թվականի հունիսի 10-ին։ Ծառայությունը պաշտոնապես բացվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 18-ին՝ iOS 7-ի հետ։

Ծառայություն
------------

iTunes Radio-ն անվճար ծառայություն է՝ ինտերնետ ռադիո, որը հասանելի է iTunes-ի բոլոր օգտատերերին Mac OS-ում, Windows-ում կամ Apple-ի կողմից արտադրվող սարքերի օգտատերերին։ Օգտատերը կարող է լսել հանրաճանաչ ռադիոկայաններ` թրեքները փոխելով, կամ ստեղծել իր սեփական կայանները` ելնելով իր երաժշտական նախասիրություններից։ Օգտատերը կարող է հատուկ կոճակի օգնությամբ iTunes Store-ում ձեռք բերել նվագարկվող ստեղծագործությունը։ 

Ծառայությունն անվճար է, սակայն օգտատերերը ստիպված են դիտել գովազդը, թեև դրանից կարելի է ազատվել iTunes Match-ին բաժանորդագրվելուց հետո։ Սեղանադիր տարբերակը կարող է համաժամանակացվել բջջային սարքերի տարբերակի հետ։ Բջջային սարքերում ծառայության մեջ ինտեգրված է Siri ձայնային օգնականը։ Այս պահին ծառայությունը պաշտոնապես գործում է միայն ԱՄՆ-ում և Ավստրալիայում։

Ծառայությունը կարելի է օգտագործել Mac OS-ում կամ Windows-ում iTunes-ի 11.1 և ավելի նոր տարբերակով, iOS 7 կամ ավելի նոր օպերացիոն համակարգով բոլոր շարժական սարքերի, Apple TV-ի և CarPlay-ի միջոցով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  iTunes Radio launches September 18th alongside the release of iOS 7
2. ↑  Apple выпустила iTunes 11.1 с поддержкой iOS 7 - iGuides.ru | Новости и обзоры гаджетов, приложений и аксессуаров

Արտաքին հղումներ
----------------

* support.apple.com․ iTunes ամպի ծառայությունների, iTunes Match-ի և iTunes Radio-ի հասանելիության մասին
| **՞**Անդրկասպյան կողակ |
| --- |
| Անդրկասպյան կողակ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողակներ |
|
|
|
| Կարգ | Ծածանակերպեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Ծածանազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կողակ |
|
|
|
| Ենթատեսակ | Անդրկասպյան կողակ |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Capoeta capoeta heratensis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Անդրկասպյան կողակ** (լատին․՝ Capoeta capoeta heratensis), ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանում հայտնաբերված է Արաքս, Ախուրյան գետերում և Ախուրյանի ջրամբարում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Միջին չափի ձուկ է։ Մարմինը երկարավուն է, իլիկանման, կողքերից թեթևակի սեղմված, երկարությունը 30-35 (երբեմն՝ մինչև 45) սմ է, զանգվածը՝ 1 կգ և ավելի։ Բերանը լուսնաձև է, գտնվում է դնչի ստորին մասում։ Ստորին շրթունքը պատված է եղջերաշերտով։ Վերին ծնոտի վրա և բերանի անկյուններում կան մեկական զույգ բեղիկներ։ Առաջին զույգը կարճ է, երկրորդը՝ համեմատաբար երկար։ Պոչային լողակը մկրատաձև է։ Մեջքը կողքերից սեղմված է մինչև մեջքային լողակի հիմքը։ Կողագծում թեփուկները 54-60 հատ են։ Մեջքային լողակում կա 12-13 ճառագայթ, հետնալողակում՝ 7-8։ Մեջքային լողակի վերջին չճյուղավորված ճառագայթը հաստացած է և կրում Է մանր, կեռ ատամիկներ, որոնց ծայրերն ուղղված են դեպի վեր։ Առաջին խռիկային աղեղի վրա կա 17-20 առէջ։ Ալանային ատամները եռաշարք են։ Մեջքը մուգ մոխրագույնից սև է։ Կողքերը մինչև կողագիծ կանաչամոխրագույն են՝ կապտաարծաթավուն նրբերանգով, կողագծից ցած՝ դեղնամոխրագույև՝ ոսկեգույն նրբերանգով։ Փորիկը արծաթասպիտակ է կամ դեղնավուն։ Պոչային և մեջքային լողակները մոխրագույն են կամ մոխրասև։ Կրծքային և փորային լողակներն ու հետնալողակը մոխրագույն են կամ նարնջամոխրագույն։ Որովայնախոռոչը պատված է սև թաղանթով։ Աչքի ծիածանաթաղանթը բաց ոսկեգույն է։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է ստորակարգ ջրիմուռներով, դետրիտով։

Արտադրական նշանակություն
------------------------

Արտադրական նշանակություն չունի։ Սիրողական ձկնորսության օբյեկտ է։ ՀՀ ջրակալներում թվաքանակը շատ աննշան է. պահպանության կարիք ունի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արեգ (այլ կիրառումներ)

**«Արեգ»**, գրական, գիտական, հասարակական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1922-1924 թվականներին (1924 թվականի հունվար-հունիսին՝ երկշաբաթաթերթ), Վիեննայում, Բեռլինում, ապա նորից՝ Վիեննայում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Սիմեոն Հակոբյան։ 

«Արեգ»-ը հիմնականում տպագրել է հայ գրողների ստեղծագործություններ, թարգմանություններ ռուս և եվրոպական հեղինակներից, գրական-քննադատական ուսումնասիրություններ։ Լուսաբանել է Հայաստանի և ընդհանրապես Անդրկովկասի տնտեսական, հասարակական ու մշակութային կյանքի առաջընթացը։ 

Ջատագովել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության գաղփարները և փորձել նպաստել հայրենիքի հետ սփյուռքի կապերի ամրապնդմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 19.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | ՀՇՀՀԳ: 6784 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 19)։*  |
|  |
| --- |
| **Ալրային տիզ** |
| Ալրային տիզԱլրային տիզ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | *Chelicerata* |
| **Դաս** | Սարդակերպեր (Arachnida) |
| **Կարգ** | *Sarcoptiformes* |
| **Ընտանիք** | *Acaridae* |
| **Ցեղ** | **Acarus** |
| **Տեսակ** | **Ալրային տիզ** *(A. siro)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Acarus siro***Linnaeus, 1758 |

**Ալրային տիզ** (լատին․՝ Tyrogliphus farinae), ալրատզերի ընտանիքի հոդվածոտանի, պահեստավորված հացահատիկի և կենդանիների կերերի վնասատու։ Վնասում է հացահատիկը, ալյուրը, ձավարեղենը, քուսպերը, յուղատու մշակաբույսերի սերմերը, չորացրած մրգերն ու սնկերը, խոտերը և այլն։ Տարածված է ամենուրեք։

Նկարագրություն
--------------

Երկարությունը 0,35-0,67 մմ է, մարմինը՝ ձվաձև, սպիտակավուն, գլխային բաժինը և ոտքերը՝ վարդագույն կամ կարմրաաղյուսագույն։ Զարգանում է հացահատիկում 13% խոնավության և ալյուրում՝ 12%-ից բարձրի դեպքում։ Զարգացման առավել նպաստավոր ջերմաստիճանը՝ 18-20°C-ն է։ Խիստ վարակված մթերքները դառնում են կպչուն, «մեղրի» հոտ են արձակում և կորցնում սննդային որակները։ Հատկապես վտանգավոր է սերմացու հատիկը, քանի որ ալրային տիզը առաջին հերթին ուտում է սերմնասաղմը։

Պայքարի միջոցառումներ
---------------------

Պահեստների մաքրում և վարակազերծում՝ շփումային միջատասպաններով կամ պահեստների և հացահատիկի ծխահարում՝ բրոմային մեթիլով, հացահատիկի զտում, չորացում, սառեցում, ապա՝ խիստ սառեցում։
Վարակված կերերը կերակրելիս կենդանիների մոտ նկատվում է կերերի ընդունման նվազում, փորլուծություն, բարակ աղիքի բորբոքում և աճի դանդաղում։ Վարակված կերերի պատճառով խոզերի մոտ նկատելիորեն նվազում է կենդանի քաշի ավելացումը, կեր-մարմնի քաշի հարաբերակցությունը և ազոտի պահպանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  J. A. Dunn, B. B. Thind, C. Danks, J. Chambers (April 2008)։ «Rapid method for the detection of storage mites in cereals: feasibility of an ELISA based approach»։ *Bulletin of Entomological Research* **98** (2): 207–213։ PMID 18279566։ doi:10.1017/S0007485308005634
2. ↑  L. M. I. Webster, R. H. Thomas, G. P. McCormack (2004)։ «Molecular systematics of *Acarus si* s. lat. a complex of stored food pests»։ *Molecular Phylogenetics and Evolution* **32** (3): 817–822։ PMID 15288058։ doi:10.1016/j.ympev.2004.04.005
3. ↑  Braude, R. Low, A.G. Mitchell, K.G. Pittman, R.J. Wilkin, D.R. (1980)։ «Effect of flour mite infestation (*Acarus siro* L.) on nutritive value of pig diets.»։ *Veterinary Record* **106** (2): 35–36


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արեգ (այլ կիրառումներ)

**«Արեգ»**, քաղաքական և տնտեսական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1932-1933 թվականներին, Մարսելում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Թ. Խաչիկյան։

Կոմունիստական գաղափարախոսության դիրքերից, տպագրել է նյութեր ու հաղորդագրություններ միջազգային կյանքի, ֆրանս-խորհրդային հարաբերությունների, կապիտալիստական երկրների տնտեսական ճգնաժամի ու նրա հետևանքների մասին։ Լայն տեղ է տվել Մարսելի ու շրջակայքի հայ գաղութի կյանքին, Սովետական Հայաստանի անցուդարձի լուսաբանմանը, հանդես եկել հօգուտ սփյուռք-հայրենիք կապերի ամրապնդման։ 

Լինելով ներգաղթի եռանդուն կողմնակից՝ պաշտպանել է ՀՕԿ-ի, հայրենակցական-վերաշինաց միությունների գործունեությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 18—19.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | ՀՇՀՀԳ: 9186 |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 32701750k |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 18)։*  |
**Ագդերե** (ադրբ.՝ Ağdərə), գյուղական բնակավայր Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1950 թվականին:

Աշխարհագրություն
----------------

Գտնվում է Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավահայաց լանջերին, Արաքս գետի վտակ Գիլանչայի ափին, Օրդուբադ շրջկենտրոնից 26 կմ հյուսիս-արևմուտք, Օրդուբադ-Նուրգուտ մայրուղուն մոտ։

Բնակչություն
------------

1976 թվականի դրությամբ Ագդերեում ապրում էր 56 մարդ, գործում էր հանքարդյունաբերության և վերամշակման գործարանը։

Ներկայումս այն չունի մշտական բնակչություն, բայց գյուղում է գտնվում Բատաբատի աստղադիտարանի աստղաֆիզիկական դիտարկման կայանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Азербайджанская национальная энциклопедия. — Баку, 2009. — Т. 1. — С. 189.
2. 1 2  Азербайджанская советская энциклопедия / Под ред. Дж. Кулиева. — Баку: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1976. — Т. 1. — С. 108.
**«Ակամա տրագիկ» (Ամառանոցային կյանքից)** (ռուս.՝ Трагик поневоле (Из да́чной жи́зни)), Անտոն Չեխովի մեկ գործողությամբ պիեսը, որը
Չեխովը գրել է 1889 թվականի մայիսի առաջին օրերին իր «Շատերից մեկը» (1887) պատմվածքի հիման վրա։ Նույն տարում կայացել է կատակերգության առաջին բեմադրությունը Պետերբուրգի գերմանական ակումբում։

Առաջին անգամ առանձին հրատարակությամբ տպագրվել է որպես «Ակամա տրագիկ» (Ամառանոցային կյանքից)։ Կատակ մեկ գործողությամբ, Ա. Չեխով։ Հրատարակություն՝ Վ. Ա. Բազարովի անվան թատերական գրադարան։ Լույս է տեսել 1889 թվականի հունիսի 24-ից մինչև հունիսի 30-ը, տպագրվել է 600 օրինակ)։

Գործող անձիք
------------

* Իվան Իվանովիչ Տոլկաչով՝ ընտանիքի հայր
* Ալեքսեյ Ալեքսեևիչ Մուրաշկին՝ նրա բարեկամը

Սյուժե
------

Գործողությունը տեղի է ունենում Պետերբուրգում՝ Մուրաշկինի բնակարանում։ Մուրաշկինի առանձնասենյակը։ Փափուկ կահույք, Մուրաշկինը նստած է գրասեղանի առաջ։ Մտնում է Տոլկաչովը՝ ձեռքին լամպի համար ապակե լուսամփոփ, խաղալիք-հեծանիվ, երեք տուփ գլխարկներով, մեծ կապոց զգեստներով, տոպրակ՝ մեջը շշերով գարեջուր և բամզաթիվ մանր կապոցներ։ Նա աչքերն անիմաստ պտտեցնում է այս ու այն կողմ և ուժասպառ ընկնում բազմոցին։

Իվան Իվանովիչ Տոլկաչովը ընկերոջից՝ Ալեքսեյ Ալեքսեևիչ Մուրաշկինից պարտքով խնդրում է նրա ատրճանակը։ Մուրաշկինը հետաքրքրվում է, և Տոլկաչովը դժգոհում է իր կյանքի վատ իրադարձություններից։ Մուրաշկինն արտահայտում է իր կարեկցանքը, այնուհետև Տոլկաչովին խնդրում է կարի մեքենան և դեղձանիկի վանդակը տանել Օլգա Պավլովնա Ֆինբերգին, իրենց ընդհանուր ծանոթին։ Մուրաշկինի խնդրանքը լսելով՝ Տոլկաչովը հարձակվում է Մուրաշկինի վրա և հետապնդում նրան սենյակում՝ աղաղակելով, որ արյուն է ուզում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Արյա՜ն ծարավ եմ, Արյա՜ն։ Արյա՜ն։- Տոլկաչով |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Трагик поневоле
2. ↑  Ա. Պ. Չեխով, Երկեր հինգ հատորով, Հայպետհրատ, Երևան, 1962, հ. 5:

Արտաքին հղումներ
----------------

* Страницы из Чехова: Один из многих "трагиков поневоле"

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 3063152140029211100001, 4726159477621127990001 · WorldCat VIAF: 3063152140029211100001, 4726159477621127990001 |

 |
1871 ԱՄՆ-ի եկամուտների նամականիշ 1/6 բարել գարեջրի համար:
**Ակցիզ**, անուղղակի հարկման տեսակ՝ գերազանցապես զանգվածային սպառման առարկաների, ինչպես նաև ձեռնարկությունների վրա։

Հայաստանում 1992 թվականից կիրառվում է ակցիզային հարկ՝ ոչ առաջային պահանջարկ առարկաներից։ Մտնում է համապատասխան ապրանքների գնի կամ ծառայությունների սակագնի մեջ։ Այն համարվում է պետական բյուջեի կարևոր աղբյուր։

Ակցիզային հարկ վճարողներ են համարվում`

* ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքներ ներմուծողները
* ՀՀ-ում ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքներ արտադրող-իրացնողները (ներառյալ՝ շշալցնող կամ այլ կերպ տարայավորող անձինք)

Ֆիզիկական անձինք ակցիզային հարկ վճարում են, եթե նրանք ներմուծում են ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված արժեքային կամ բնեղեն չափերը գերազանցող ծավալի ապրանքներ կամ ՀՀ տարածքում օտարում են ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքներ։

* առարկա գրավառուին հանձնված ապրանքների տնօրինման իրավունքը օրենսդրությամբ սահմանված կարգով գրավառուին անցնելու դեպքում ակցիզային հարկի վճարման պարտավորությունը կրում է գրավատուն, եթե վերջինս սույն օրենքի համաձայն համարվում է հարկ վճարող։

Ֆիզիկական անձինք ակցիզային հարկ վճարում են, եթե նրանք ներմուծում են ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված արժեքային կամ բնեղեն չափերը գերազանցող ծավալի ապրանքներ կամ ՀՀ տարածքում օտարում են ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքներ:Ակցիզային հարկով հարկվող ապրանքատեսակներն են գարեջուրը, խաղողի և այլ գինիները, սպիրտը (բացառությամբ՝ խաղողի գինենյութից ստացված կոնյակի սպիրտի) և սպիրտային խմիչքները, ծխախոտի արդյունաբերական փոխարինիչները, սիգարները, սիգարելաները և սիգարետները՝ ծխախոտով կամ դրա փոխարինիչներով, բենզինը, հում նավթը և նավթամթերքները, դիզելային վառելիքը, նավթային գազերը և գազանման այլ ածխաջրածինները (բացառությամբ բնական գազի), օրենքով սահմանված արժեք կամ արտադրման տարեթիվ և շարժիչի ծավալ ունեցող ավտոմեքենաները, շարժիչային յուղերը։

ԽՍՀՄ–ում ակցիզների համակարգը վերացվել է 1930-ի, նախկին սոցիալիստական մյուս երկրներում՝ 1948–49-ի հարկային ռեֆորմներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ․ Խ․ Չոբանյան, Բիզնեսի համառոտ բառարան, Երևան, ««Վահան» ՍՊԸ», 1992 — 95, էջեր 95 — 95 էջ. — 10.000 հատ։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4135545-3 · LCCN: sh85132878 · Microsoft: 2778302417 · NDL: 00561052 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 235)։*  |
**Ականց անապատի գրչության կենտրոն**, գրչության, մանրանկարչության և գիտության կենտրոն՝ Սսից մոտ 40 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Ակներ գյուղի մերձակայքում։

Պատմություն
-----------

Ականց անապատի գրչության կենտրոնի մասին վկայություններ են թողել Սամվել Անեցին (12-րդ դար), Կիրակոս Գանձակեցին (13-րդ դար), Վահրամ Րաբունին (13-րդ դար), Հեթում Պատմիչը (14-րդ դար), Դավիթ Բաղիշեցին (17-րդ դար)։

Գրչության դպրոցից մեզ հասած ամենահին ձեռագիրը 1215 թվականից է, ամենաուշը՝ 1342 թվականից. ընդօրինակվել են հոգևոր ճառերի ժողովածուներ, ժամանակագրություններ, Ավետարաններ, Մաշտոց, Նարեկ, Շարակնոց, Ագաթանգեղոսի «Պատմութիւն Հայոցը», Մեկնություններ (մեզ է հասել շուրջ 30 ձեռագիր)։ 

Բարձրարվեստ են գրիչներ Պետրոսի, Դավթի, Բարսեղի, Ղազարի, Վարդանի, Ներսեսի, նրա որդի Սերովբեի և այլոց ձեռագրերը։ Առանձնանում է գրիչ Գրիգոր Ակներցին։

Ականց անապատի գրչության կենտրոնի Գռների և Բարձրբերդի գրչատների հետ կազմել է Հովհաննես Արքաեղբայր րաբունապետի մանրանկարչական «դպրոցը», որտեղ մշակվել է գրքի գեղարվեստական ձևավորման նոր ոճ, որին բնորոշ են մարդու մարմնի համաչափությունների և զարդապատկերների առանձին դրվագների ճիշտ վերարտադրությունը, պատկերագրական որոշ կանոնների ինքնատիպ լուծման ձգտումը, կատարման յուրահատուկ
գրաֆիկական տեխնիկայի կիրառումը։ 

Ականց անապատի գրչության կենտրոնում ընդօրինակված և պատկերազարդված ձեռագրերից նշանավոր են 1287 թվականի Ավետարանը, «Վասակ իշխանի Աւետարանը», որոնց նախատիպը եղել է «Կեռան թագուհու Աւետարանը» (1272 թվական)՝ նվիրված «Ի վանս որ կոչի Ակներ»։

Ականց անապատի գրչության կենտրոնում են գործել Պողոս, Գրիգոր, Կարապետ, Հովհաննես ծաղկողները, Ըռուբեն, Բարսեղ քահանա կազմողները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |