**Ռաուխտոպազ**, (գերմ. *Rauch «ծուխ» և հին հուն. τόπαζος «տոպազ»*), հոմանիշները՝ **ծխագույն քվարց** և **ծխագույն բյուրեղապակի**, քվարցի տարատեսակ։ Չնայած իր անվանը՝ ոչ մի կապ չունի տոպազի հետ։

Հատկություններ
--------------

Գունավորված է դարչնագույնի տարբեր երանգներով, հազիվ նշմարվող ծխագույն երանգից մինչև մուգ դարչնագույն, շագանակագույն։ Հանդիպում է նաև ծխագույն քվարցի ամբողջովին սև տարատեսակը, որին անվանում են մորիոն։ Սովորաբար գույնը խորանում է բյուրեղի հիմքից սկսած դեպի գագաթը, իսկ ճեղքերն ու այլ դեֆեկտներն ավելի հաճախ հանդիպում են հիմքում։ Էլեկտրական վառարանում զգուշորեն մինչև 350° տաքացնելիս ծխագույն քվարցի գունային քողը կորում է, և այն դառնում է անգույն ու թափանցիկ, ինչպես լեռնային բյուրեղապակին։ Այլ տվյալների համաձայն՝ նրա գույնը կայուն է մինչև 450°: Ռաուխտոպազի գունավորումը պայմանավորված է ալյումինի ստրուկտուրային խառնուրդներով։

Անվան մասին
-----------

«Ռաուխտոպազ» բառը ծագում է գերմաներենից (գերմ. *Rauchtopaz «ծխագույն տոպազ»*), հանդիսանում է ապրանքային, առևտրական ոչ ցանկալի տերմին, քանի որ հաճախ «ռաուխ» բառը բաց է թողնվում հարմար լինելու համար, մնում է միայն «տոպազը», իսկ այս միներալը տոպազի հետ որևէ առընչություն չունի։ Իր արժեքով, բացառիկությամբ, վերամշակման դժվարությամբ և այլ հատկություններով տոպազն անհամատաղելի է քվարցի հետ, և այդ տերմինը դառնում է խաբեության միջոց։ Բայց մինչև հիմա «ռաուխտոպազը» մնում է շատ տարածված ոսկերիչների միջավայրում։ Հանդիպում է նաև հնացած «ռաուխքվարց» անվանումը, որն ըստ էության ավելի ճիշտ է քան «ռաուխտոպազը»։

Երբեմն ծխագույն տոպազն անվանում են նաև ծխագույն լեռնային բյուրեղապակի, որն այնքան էլ ճիշտ չէ, քանի որ լեռնային բյուրեղապակին համապատասխանում է քվարցի անգույն ու թափանցիկ բյուրեղներին։

Բնության մեջ
------------

Ռաուխտոպազից պատրաստած բվի քանդակ
Հանդիպում է թափանցիկ և կիսաթափանցիկ բյուրեղների ձևով, երբեմն շատ մեծ (մինչև 1 մ երկարությամբ)՝ հաճախ ձևավորելով գեղեցիկ սերտաճած բյուրեղներ և բյուրեղաբույլեր։ Հաղորդագրություններ են եղել մի քանի տոննա քաշով ծխագույն քվարցի հսկայական բյուրեղների գտնվելու մասին։ Ռաուխտոպազի հանքերը հիմնականում ունեն հիդրոթերմալ ծագում և հարմարված են քվարցի խոշոր հանքերակների ներսում եղած դատարկություններին։ Դրանք բազմաթիվ են և տարածված են աշխարհով մեկ։

Կիրառում
--------

Ռաուխտոպազը հանդիսանում է հասանելի ու էժան 3-րդ կարգի թանկարժեք քարերից մեկը։ Ըստ Ա. Ֆերսմանի և Մ. Բաուերի դասակարգման՝ այս հանքատեսակը վերաբերվում է առաջին կարգի կիսաթանկարժեք դեկորատիվ քարերին։ Համեմատության համար կարելի է նշել, որ այդ նույն առաջին կարգի դեկորատիվ քարերից են նեֆրիտը, լազուրիտը, գլաուկոնիտը, սոդալիտը, ամազոնիտը, լաբրադորը, ռոդոնիտը, մալաքիտը, ավենտուրինը, քվարցիտը, վեզուվիանը, լեռնային բյուրեղապակին, ագաթը (իր տարատեսակներով), հասպիսը, հրեական քարը և վարդագույն քվարցը ։

Լեռնային բյուրեղապակու, ամեթիստի ու ցիտրինի նման, ռաուխտոպազը հանդիսանում է քվարցի տարատեսակ, որը լայն կիրառություն ունի ոսկերչության մեջ։ Ակնագործության մեջ օգտագործվում են այս հանքատեսակի ավելի բաց գույնի տարատեսակները։ Ծխագույն քվարցի բյուրեղների սերտաճվածքները շատ գեղեցիկ են և հանդիսանում են հանքաբանական թանգարանների ու մասնավոր հավաքածուների ավանդական զարդարանքը։ Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան ինստիտուտում պահպանվում է 4500 կարատ զանգվածով ծխագույն քվարցից երեսակված ձու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *В.Петров*. «Драгоценные камни». — М.: журнал «Химия и жизнь», № 10 за 1965 г.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Սիլիցիումի երկօքսիդի միներալներ |
| --- |
|  |
| Բյուրեղային | 
* Ցոեզիտ
* Կրիստոբալիտ
* Կեատիտ
* Մոգանիտ
* Քվարց
* Սեյֆերտիտ
* Ստիշովիտ
* Տրիդիմիտ

 |
|  |
| Կրիպտոբյուրեղային | 
* Խալցեդոն
* Չերթ
* Կայծքարային ապարներ
* Հասպիս

 |
|  |
| Ամորֆ | 
* Ֆուլգուրիտ
* Լեշատելիերիտ
* Օպալ

 |
|  |
| Խառը | 
* Վագրի աչք

 |
|  |
| Հայտնի տեսակներ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Խալցեդոն | 
* Ագաթ
* Կարնելիան
* Քրիզոպրազ
* Արևաքար
* Օնիքս

 |
|  |
| Օպալ | 
* Ֆիորիտ
* Գեյզերիտ

 |
|  |
| Քվարց | 
* Ամեթիստ
* Ամեթրին
* Հերքիմեր ադամանդ
* Ռաուխտոպազ
* Ցնցումային քվարց
* Պրազիլոտ

 |

 |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Раухтопаз в Каталоге минералов (есть несколько фотографий).
* Раухтопаз и другие разновидности кварца