**Մերիլին Հոռն** (անգլ.՝ Marilyn Horne; հունվարի 16, 1934(1934-01-16)[…], Bradford, Մակ-Քին շրջան, ԱՄՆ), ամերիկացի օպերային երգչուհի, կոլորատուրային մեցցո-սոպրանո։

Ուներ վիրտուոզ կոլորատուրայի տեխնիկա, երգեցողության լայն տիրույթ, բարձր գագաթներ և ուժեղ կրծքային ռեգիստր։

Պարգևատրվել է ԱՄՆ արվեստի բնագավառում Ազգային մեդալով (1992 թվական), Քենեդու անվան կենտրոնի մրցանակով (1995 թվական), չորս անգամ արժանացել է Գրեմմի մրցանակի, ընդգրկվել է Gramophone ամսագրի փառքի սրահում։

Կենսագրություն
--------------

Մերիլին Հոռնը ծնվել է Բրեդֆորդում (Փենսիլվանիա նահանգ)։ Տասնմեկ տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Լոնգ Բիչ։

13 տարեկանում դարձել է Լոս Անջելեսում նորաստեղծ Երիտասարդական համերգային երգչախմբի անդամ։ Ավագ դպրոցից հետո Հոռնը ընդունվել է Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարան միաժամանակ երաժշտական և փիլիսոփայական ֆակուլտետներում, որտեղ եղել է Պի Բետա Ֆի ուսանողական միության անդամ։

Համալսարանում նա սովորել է Սուրբ Ղուկասի երգչախմբում՝ Ուիլյամ Ռիպլի Դորի ղեկավարությամբ՝ այս հայտնի երաժշտական խմբի ելույթները հաճախ ձայնագրվել են Capitol Records ստուդիայի կողմից։

Մերիլին Հոռնը համալսարանի երաժշտական դպրոցում սովորել է Ուիլյամ Վենարդի մոտ, ինչպես նաև վոկալ վարպետության դասեր է վերցրել օպերային երգչուհի Լոտտա Լեմանից։

Կարիերա և անձնական կյանք
------------------------

1950-ականների սկզբին Հոռնը աշխատում էր հեռուստատեսային սերիալներում երկրորդական կերպարների ձայնային աշխատանքներում, ինչպես նաև ձայնագրեց մի քանի հանրաճանաչ ժողովրդական երգեր։ Երգչուհու առաջին խոշոր մասնագիտական աշխատանքը 1954 թվականին Կարմեն Ջոնսի ֆիլմի համար երգերի ձայնագրումն էր, որտեղ նրա ձայնով երգում էր Դորոթի Դանդրիջը։ Ֆիլմը մեծ հաջողություն ունեցավ տոմսարկղերում, և Մերիլին Հոռնի ձայնը հայտնի դարձավ ամբողջ երկրում՝ շնորհիվ կինոտարբերակի ձայնագրության։ Հոռնը խաղացել է Խրատայի դերը Բեդրժիխ Սմետանայի «Վաճառված հարսնացուն» Լոս Անջելեսի «Գիլդիա Օպերա»-ում։

1956 թվականին Իգոր Ստրավինսկին ուշադրություն հրավիրեց երիտասարդ երգչուհու վրա՝ հրավիրելով նրան մասնակցել Վենետիկի փառատոնին։ Հաջորդ երեք տարիների ընթացքում Հոռնը աշխատել է Գելզենկիրխենի օպերայում, որտեղ 1960 թվականի մայիսի 22-ին նոր օպերային սրահի բացման ժամանակ փայլով կատարել է Մարիի դերերգը Ալբան Բերգ Վոզցեկի օպերայում։ 1964 թվականին Մերիլին Հոռնը վերադարձավ ԱՄՆ՝ շարունակելով հանդես գալ Վոզցեկի բեմադրությամբ Սան Ֆրանցիսկյան օպերայում։

Տարիներ շարունակ Մերիլին Հոռնը ավստրալացի օպերային երգչուհի Ջոան Սազերլենդի հետ միասին կատարում էր բելկանտ երգացանկի մասեր։ Համատեղ դեբյուտը տեղի է ունեցել 1961 թվականի փետրվարին Մանհեթենում՝ Բեատրիչե դի Տենդա Բելլինիի օպերայի համերգային բեմադրությամբ։ Ներկայացումը մեծ հաջողություն ունեցավ, և օպերան երկու անգամ տրվեց Նյու Յորքի Քարնեգի հոլում։ 1965 թվականին Հոռնը և Սաթերլենդը երգում էին Ռոսինիի Սեմիրամիդում Բոստոնի օպերայի թատերախմբի հետ։

1964 թվականի հոկտեմբերին Հոռնը առաջին անգամ ելույթ ունեցավ Քովենթ Գարդենի թագավորական թատրոնի բեմում՝ Մարիի դերում Վոզցեկում։ Որպես դեբյուտային ելույթ Լա Սկալայում 1969 թվականի մարտի 13-ին Ստրավինսկու Էդիպուս արքայի Օպերա-օրատորիայում Յոկաստայի դերի կատարումն էր։ Նույն թվականին օպերայի գործողության կեսին Կորնթոսի պաշարում Լա Սկալայում Հանդիսատեսը Հոռնին յոթ րոպե ծափահարեց։

1970 թվականին Մերիլին Հորնը իր դեբյուտը կատարեց Մետրոպոլիտեն օպերայի բեմում՝ Բելլինի Նորմա օպերայում Ադալջիզայի պարտիայում (Ջոան Սաթերլենդի գլխավոր դերակատարմամբ)։

1978 թվականին Վիվալդիի «Մոլեգնող Ռոլանդ» օպերայում առաջին անգամ երգել է գլխավոր դերերգը։ Օպերան բեմադրվել է Վերոնայում և հետագայում Հոռնի հետ ընթացել է շատ երկրներում՝ ամենուր հանդիպելով մշտական հաջողության։ Մերիլին Հոռնի գնահատմամբ 

> …«Մոլեգնող Ռոլանդը» պարզապես մարդասպանորեն դժվար օպերա է ։ Երկուսուկես ժամից, ինչ ներկայացումը տևում է, ես երգում եմ դրա մեջ ութսունմեկ րոպե։ Յուրաքանչյուր ներկայացում համեմատելի է քաշի կորստի ընթացակարգի հետ։
> 
> 

Չնայած Հոռնի լայն համբավին օպերայում, նա նաև շատ է կատարել ամերիկյան հանրաճանաչ երգեր, հաճախ այնպիսի ակադեմիական կոմպոզիտորների հետ, ինչպիսիք են Վիլյամ Բոլկոմը:

1960-1979 թվականներին Մերիլին Հոռնը ամուսնացած էր դիրիժոր Հենրի Լյուիսի հետ։ Ամուսինները բնակվում էին Լոս Անջելեսի մերձակայքում գտնվող Էկո-Պարկ բնակավայրում գտնվող տանը և մեծացնում էին դստերը՝ Անժելային։ Մերիլինի մայրն ի սկզբանե դեմ է եղել ռասաների միջև ամուսնություններին ՝ դստերը նկատողություն անելով «Եղիր նրա սիրուհին, ի սեր Աստծո, բայց ոչ նրա կինը», սակայն հետագայում փոխել է իր համոզմունքները և դարձել ընտանիքի ընկերը։ 1979 թվականին ամուսինները բաժանվել են։

1983 թվականին Հոռնը Ջեյն Սքովելի հետ համատեղ թողարկել է «Իմ կյանքը» ինքնակենսագրությունը՝ մի շարք անկեղծ փաստերով, 2004 թվականին լույս է տեսել ինքնակենսագրության շարունակությունը՝ «Մերիլին Հոռն՝ երգը շարունակվում է» վերնագրով։

Օպերային երգչուհու կարիերան Հոռնը պաշտոնապես ավարտել է 1999 թվականին՝ հրաժեշտի համերգ տալով Չիկագոյի Symphony Center-ում։ Այդ ժամանակից ի վեր նա երբեմն ելույթ է ունեցել փոփ համերգներում (հիմնականում Բրոդվեյի աստղ Բարբարա Կուկի հետ)։ Մերիլին Հոռնը վարպետության դասեր է տալիս օպերային երգչուհիների համար Օբերլինի երաժշտական կոնսերվատորիայում, Մերիլենդի համալսարանում, Մանհեթենի երաժշտական դպրոցում և Օկլահոմայի համալսարանում։

2005 թվականի դեկտեմբերին՝ Հոռնի 72-ամյակից անմիջապես առաջ, նրա մոտ ախտորոշվել էր ենթաստամոքսային գեղձի տեղայնացված քաղցկեղ։ 2010 թվականի հուլիսի 26-ին BBC Radio 3-ում Նորման Լեբրեխտի հետ զրույցում նա հակիրճ հայտնեց իր ախտորոշման մասին և ուրախությամբ ասաց՝ «Ես դեռ այստեղ եմ»։

Մերիլին Հոռնը ակտիվորեն զբաղվում է հասարակական գործունեությամբ։ Նա հիմնադրեց հիմնադրամ՝ օգնելու պահպանել վոկալ համերգների արվեստը։ Երգչուհին վարում է ամենամյա վարպետության դասերի շարք Օբերլինի երաժշտական կոնսերվատորիայում՝ Մերիլենդի համալսարան, Քոլեջի Պարկ՝ Մանհեթենի երաժշտական դպրոց և Օկլահոմայի համալսարան։ 1997-2018 թվականներին Հոռնը ղեկավարել է վոկալ ծրագիրը Սանտա Բարբարայի (Կալիֆոռնիա) Արևմուտքի երաժշտական ակադեմիայում։ 2018 թվականից զբաղեցնում է հնչյունավորման ծրագրի պատվավոր տնօրենի պաշտոնը։ Երգչուհին դասավանդել և մնացել է Մերիլին Հոռնի երգի մրցույթի ժյուրիի ղեկավարը մինչև 2020 թվականը։

2013 թվականին Մերիլին Հոռնը իր ամբողջ անձնական արխիվը հանձնեց Փիթսբուրգի համալսարանին։ Այդ պահից սկսվեց Մերիլին Հորնի թանգարանի և ցուցահանդեսային կենտրոնի ստեղծումը Փիթ Բրեդֆորդի համալսարանի Սենեկա շենքում (այժմ՝ Մերիլին Հոռն Հոլլ), որը մասամբ հնարավոր դարձավ 3 միլիոն դոլար դրամաշնորհի շնորհիվ, որը ստացել է Mckin County Industrial Development Authority-ը Փենսիլվանիայի համագործակցության վերակազմակերպման կապիտալ օգնության ծրագրից։ 2017 թվականի մայիսի 6-ին բացվելուց ի վեր թանգարանը հրապարակայնորեն ցուցադրում է հավաքածուի մի մասը տարածաշրջանային համալսարանում, որից Հոռնը պատվավոր կոչում է ստացել 2004 թվականին։

Избранная дискография и фильмы
------------------------------

* Beethoven: Ninth Symphony (M. Price, Vickers, Salminen; Zubin Mehta, 1983) [live] RCA Red Seal
* Bellini: *Norma* (Sutherland, J. Alexander, Cross; Richard Bonynge, 1964) Decca
* Bernstein: *West Side Story* (Te Kanawa, Troyanos, Carreras; Leonard Bernstein, 1984) Deutsche Grammophon. A television documentary was made about this studio recording.
* Bizet: *Carmen* (Maliponte, McCracken, Krause; Leonard Bernstein, 1972) Deutsche Grammophon
* Donizetti: *Anna Bolena* (Souliotis, J. Alexander, Ghiaurov; Silvio Varviso, 1968/69) Decca
* Donizetti: *Lucrezia Borgia* (Sutherland, Aragall, Wixell; Richard Bonynge, 1977) Decca
* Gluck: *Orfeo ed Euridice* (Lorengar, Donath; Georg Solti, 1970) Decca
* Handel: *Rinaldo* (Gasdia, Palacio, Weidinger; John Fisher, 1989) Nuova Era
* Handel: *Semele* (Battle, Ramey; John Nelson, 1990) Deutsche Grammophon
* Massenet: *La Navarraise* (Domingo, Milnes, Zaccaria; Henry Lewis, 1975) RCA Red Seal
* Meyerbeer: *Le prophète* (Scotto, McCracken, Hines; Henry Lewis, 1976) Sony
* Mozart: *Don Giovanni* (Sutherland, Lorengar, Krenn, Bacquier, Gramm; Richard Bonynge, 1968) Decca
* Ponchielli: *La Gioconda* (Tebaldi, Dominguez, Bergonzi, Merrill; Lamberto Gardelli, 1967) Decca
* Puccini: *Suor Angelica* (Scotto, Cotrubaș; Lorin Maazel, 1976) Sony
* Rossini: *Il barbiere di Siviglia* (Barbacini, Nucci, Dara, Ramey; Riccardo Chailly, 1982) Sony
* Rossini: *Bianca e Falliero* (Ricciarelli, Merritt; Donato Renzetti, 1986) [live] Fonit Cetra
* Rossini: *L'italiana in Algeri* (Battle, Ramey; Scimone, 1980) Erato
* Rossini: *Semiramide* (Sutherland, Rouleau; Richard Bonynge, 1965/66) Decca
* Rossini: *Tancredi* (Cuberli, Zaccaria; Ralf Weikert, 1982) Sony
* Roussel: *Padmâvatî* (Gedda, van Dam; Michel Plasson, 1982/83) EMI
* Thomas: *Mignon* (Welting, von Stade, Vanzo, Zaccaria; Antonio de Almeida, 1977) Sony. For details, see here
* Verdi: *Falstaff* (Sweet, Lopardo, Panerai, Titus; Colin Davis, 1991) RCA Red Seal
* Verdi: *Requiem* (Sutherland, Horne, Pavarotti, Talvela; Georg Solti, 1967) Decca
* Verdi: *Il trovatore* (Sutherland, Pavarotti, Wixell, Ghiaurov; Richard Bonynge, 1976) Decca
* Vivaldi: *Orlando furioso* (de los Ángeles, Valentini Terrani; Claudio Scimone, 1977) Erato

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* Դասական ձայնագրման ամենահեռանկարային նոր կատարող, 1964, 7-րդ ամենամյա «Գրեմմի» մրցանակաբաշխություն
* Դասական մենակատարի լավագույն կատարում, 1981, 24-րդ ամենամյա «Գրեմմի» մրցանակաբաշխություն
* Դասական մենակատարի լավագույն կատարում, 1983, 26-րդ ամենամյա «Գրեմմի» մրցանակաբաշխություն
* Լավագույն օպերային ձայնագրություն, 1993, 36-րդ ամենամյա «Գրեմմի» մրցանակաբաշխություն
* 2021 պատվավոր ձայնագրության ներդրման մրցանակ, 63-րդ ամենամյա «Գրեմմի» մրցանակաբաշխություն

Բացի այդ, երգչուհու տաղանդը նշվել է Հենդելի մեդալով (1980), Արվեստի և գրականության ազգային ընկերությանը մատուցած ծառայությունների Ոսկե մեդալով (1987), Արվեստի ազգային մեդալով (1992) և Քենեդու կենտրոնի պատվո շքանշանով (1995)։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. 1 2  Carnegie Hall linked open data — 2017.
5. ↑  «National Medal of Arts». *arts.gov*. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
6. ↑  «Архивированная копия». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 25-ին.
7. ↑  «Marilyn Horne, A Diva Now Serene, Is Among Kennedy Center Honorees». *philly-archives*. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 18-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
8. ↑  «Past Winners Search». *The GRAMMYs*. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
9. ↑  «Gramophone Hall of Fame» (անգլերեն). Gramophone. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 2-ին.
10. 1 2  «Звёзды оперы: Мэрилин Хорн | Belcanto.ru». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 23-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 19-ին.
11. ↑  Kennedy Center: Biographical information for Marilyn Horne Արխիվացված 2008-01-06 Wayback Machine
12. ↑  *Ryan, Michael* Marilyn Horne(անգլ.) // *People* : magazine. — Mark Allen Group, 1984. — Т. 21. — № 3. — ISSN 0093-7673. Архивировано из первоисточника 4 Մարտի 2016.
13. ↑  «Opera News > The Met Opera Guild». Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 12-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 19-ին.
14. ↑  Norman Lebrecht interviews Marilyn Horne for 45 minutes on BBC Radio 3, 26 July 2010 at 21:15, available on podcast
15. ↑  «Horne archives to be housed in downtown museum» (Press release). University of Pittsburgh at Bradford. 2013 թ․ սեպտեմբերի 3. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Discography (Capon’s Lists of Opera Recordings)
* Interview with Marilyn Horne by Bruce Duffie, November 15, 1շ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1004932 · BNC: a10878877 · BNE: XX1024875 · BNF: 124082567 · CiNii: DA08338849 · CONOR: 18540899 · GND: 128828498 · GTAA: 111932 · ICCU: REAV097882 · ISNI: 0000000118337515 · LCCN: n81066480 · LNB: 000145153 · NKC: pna2006338117 · NLA: 36304309 · NLP: a0000002570434 · NSK: 000062931 · NTA: 07070628X · NUKAT: n2009085918 · SUDOC: 033191050 · VIAF: 86583186 · WorldCat VIAF: 86583186 |

 |

 |