recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռոզա Սոֆիա Ինգեբյորգ Տայկոն** (շվեդ.՝ Rosa Sofia Ingeborg Taikon, հուլիսի 30, 1926(1926-07-30), Տիբրո, Շվեդիա - հունիսի 1, 2017(2017-06-01), Շվեդիա), շվեդ արծաթագործ և հասարակական գործիչ, որը պայքարել է գնչուների իրավունքների համար։ 2013 թվականին արժանացել է Ուլոֆ Պալմեի մրցանակին։

Կենսագրություն
--------------

Ռոզա Տայկոնը ծնվել է 1926 թվականին շվեդուհի Ագդա Կառլսոնի և գնչու Յուհան Տայկոնի ընտանիքում։ Գրող Կատարինա Տայկոնի ավագ քույրն էր։ Ռոզայի մայրը մահացել է, երբ նա եղել է վեց տարեկան։ Հայրը կրկին ամուսնացել է, սակայն խորթ մայրը երեխաներին վատ է վերաբերվել։ Ռոզան տասը տարեկանից աշխատել է ընտանիքին օգնելու նպատակով։

Տայկոնը ոսկերիչ է դարձել։ 1966 թվականին ավարտել է Արվեսների համալսարանը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ոսկերչական արվեստն ընտանիքում ժառանգաբար փոխանցվել է տղամարդկանց միջոցով, Ռոզան որոշել է արծաթագործ դառնալ իր եղբայր Պաուլի սպանությունից հետո։ Նա ապավինել է գնչուական ավանդական արվեստին։ Նրա աշխատանքները ցուցադրված են շվեդական բազմաթիվ պատկերասրահներում ու թանգարաններում, այդ թվում՝ Շվեդիայի ազգային թանգարանում։ Ցուցադրություն է ունեցել նաև Գնչուական արվեստի թանգարանում Չեխիայում։ Ստոկհոլմի համալսարանում և Շվեդիայի արվեստի դպրոցում երեկոյան դասընթացներ է վարել արծաթի հետ աշխատելու արվեստի վերաբերյալ։ Բացի դրանից հայտնի է եղել նաև որպես որպես գնչուների իրավունքների համար պայքարող և գնչուական մշակույթի հանրայնացնող։ Հանդես է եկել շվեդական ռադիոյով ու հեռուստատեսությամբ, գրել հոդվածներ։

Ամուսնացել է երկու անգամ, երկուսն էլ ավարտվել են ամուսնալուծությամբ․ երեխաներ չի ունեցել։ Մահացել է 2017 թվականին 91 տարեկանում։

Մրցանակներ
----------

* «Իլլիս քվորում» ոսկե մեդալ՝ շվեդական մշակույթին, գիտությանը կամ հասարակությանը մատուցած ծառայության համար (2010)։
* Ուոլֆ Պալմեի մրցանակ՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում ակնառու նվաճումների համար (2013)։
* Սյոդերտյորնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (2014)։

Ֆիլմագրություն
--------------

* Marianne, 1953
* Motorkavaljerer, 1950
* Kyssen på kryssen, 1950
* Smeder på luffen, 1949

### Գրականություն

* «Rosa Taikon». *Nationalencyklopedin* (Swedish). Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 13-ին.`{{cite encyclopedia}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
2. 1 2
3. 1 2 3 4 5 6  «Romani jewelry designer Rosa Taikon has passed away». *Romea* (անգլերեն). 9.6.2017. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
4. 1 2 3  «Rosa Taikon». *RomArchive* (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռոզա Տայկոն Internet Movie Database կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռոզա Տայկոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Internet Movie Database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 13025811 · GND: 128659424 · ISNI: 0000000078718398 · LCCN: n86841436 · LIBRIS: 360097 · VIAF: 140149066530565601283 · WorldCat VIAF: 140149066530565601283 |

 |

 |
**Օկինոշիմա կղզի** (ճապ.՝ 沖ノ島), կղզի Ճապոնական ծովում։ Պատկանում է Ճապոնիային և հանդիսանում է Ֆուկուոկա պրեֆեկտուրայի Մունակատա քաղաքի մի մասը։ Տեղակայված է Կորեական նեղուցում՝ ճապոնական Ցուսիմա և Օսիմա կղզիների միջև։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 0.97 կմ²։ Ծովի մակարդակից առավելագույն բարձրությունը կազմում է 244 մետր։ Կղզու բնակչությունը կազմված է մեկ մարդուց՝ տաճարի պահապանից։

Օկիցու գու տաճար
----------------

Օկիցու գու
Բնիկները կղզին սրբազան են համարում։ Սինտոիստների հավատալիքների համաձայն՝ ամբողջ կղզին ծովագնացների հովանավոր-աստվածուհի Տագորի Հիմե նո կամիի մարմնավորումն է։ Օկինոշիման մտնում է Մունակաթա թայսյայի սրբավայրերի համալիրի կազմում։

Կղզու հարավարևմտյան հատվածում տեղակայված է Օկիցու գու տաճարը։ Տաճարը հիմնադրվել է 17-րդ դարի կեսերին՝ Կորեական թերակղզու և Ճապոնական կղզեխմբի միջև, որտեղով անցնում էին առևտրական աշխույժ ուղիներ։ Կղզում աղոթել են նավաստիների համար և աստվածուհուն նվերներ բերել փրկության համար։

1932 թվականին տեղի ունեցած վերակառուցումից հետո տաճարը գրեթե անփոփոխ է մնացել, ինչպես և աստվածուհուն նվիրված ծեսերը։ Փորձագետները նշում են, որ դա հանդիսանում է երկրի ամենահին և ամենաքիչ այցելվող սրբավայրերից մեկը։

Մաքրման ծիսակատարությունից հետո կղզի թույլատրվում է այցելել միայն ուխտավոր տղամարդկանց (տարվա ընթացքում ոչ ավելի քան 200 մարդ մեկ անգամ)։ Դա տեղի է ունենում տարվա որոշակի օրը, սովորաբար մայիսի 27-ը՝ ռուս-ճապոնական պատերազմ ընթացքում Ցուսիմայի ճակատամարտում զոհված նավաստիների հիշատակի օրը։ Հավանաբար, կանանց կողմից կղզի այցելելու արգելքը կապված է գենդերային սահմանափակումների հետ, որոնք եղել են Ճապոնիայում մինչև 1872 թվականը։

2017 թվականի հուլիսի 9-ին Օկինոսիման ընդգրկվել է Ճապոնիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Where Can You Find This Very Exclusive Shinto Shrine in Japan? | Japan Info
3. ↑  Project MUSE - Female Pilgrims and Mt. Fuji: Changing Perspectives on the Exclusion of Women
4. ↑  «Japan's Okinoshima islands gains Unesco World Heritage status». *BBC World News*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արխիվացված 2020-06-10 Wayback Machine
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օկինոշիմա (կղզի)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2017003958 · NDL: 00630854 · VIAF: 256606521 · WorldCat VIAF: 256606521 |

 |
**Տորիսի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Turís), ամրոց Իսպանիայի Վալենսիայի տարածաշրջանում։ Սահմանափակ մեծությամբ, փոքր ռազմական կառույց է։ Արաբական ծագմամբ երկարավուն կառույցը ձգվում է հյուսիսից հարավ ուղղությամբ և մոտակա բնակավայրի անունից էլ ստացել է իր անվանումը։ 2002 թվականի ապրիլի 24-ին ամրոցն ընդգրկվել է Իսպանիայի մշակութային ժառանգությունների ցանկում R-I-51-0010762 գրանցման համարի ներքո։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ամրոցը ունեցել է լրացուցիչ, ավելի լայն պարիսպ, որի նպատակն էր պաշտպանել ամրոցի մոտ գտնվող հասարակ ֆերմայի բնակելի շինությունը։ Այս առաջին պարսպի պահպանման վայրում պահպանվել են պարսպի և աշտարակների մնացորդներ, տեղադրված հյուսիս-արևելք։

Պատմություն
-----------

11-րդ դարում կառուցվել է ամրոցի առաջին պարսպաշարը։ Նա զբաղեցնում էր ընդամենը 500 մ2 տարածք։ Կազմված է եղել օրատորիայից և պաշտպանիչ աշտարակից, որոնք իրար միացած են եղել կրկնակի պարսպով։

Օրատորիայում գտնվել է դամբարանը, որտեղ թաղվել է «սուրբ մարդը (մարգարեն)»։ Տեղացի բնիկները այցելել են այնտեղ Մեքքայի ուխտագնացության ժամանակ։ Պարսպի այդ հատվածը, կառուցվել է այնպես հարթ, որ միջնապատում կուտակվում է անձրջաջրերը, իսկ արտաքին պատի կողմում ուխտավորների համար պատրաստված է «փական», որ երբ պետ լինի թողնեն ջուրը հոսի։

11-րդ դարի սկզբներում կառուցվել է նաև պաշտպանիչ աշտարակ, որը ծառայել է որպես Մագրո գետի հովտով անցող ճանապարհը պաշտպանող փոքր «ջոկատի» կացարան։ Ամեն մի շինություն ունեցել է իր հատուկ մուտքը, նույնիսկ պաշտպանիչ աշտարակը։

11-րդ դարի երկրորդ կեսին, երբ Վալենսիայի տարածաշրջանը սկսեց ավելի զարգանալ, անհրաժեշտ էր ավելի լավ պաշտպանություն։ Կառուցվեց նոր դռնով պարիսպ, որը փոխարինեց հին դռանը։ Նոր դռան դիմաց գտնվում է 150 մ2 ծավալով ներքին բակը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑
3. ↑  E. Díes Cusí y J.L. Jiménez Salvador. Paneles informativos instalados en el lugar por el Ayuntamiento de Turís, la Diputación de Valencia y la Universidad de Valencia.
4. ↑  «Dirección General de Patrimonio Cultural». *www.cult.gva.es*. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
5. ↑  «El Castellet (Turís, Valencia). Intervención arqueológica dentro del proyecto de consolidación y puesta en valor del castillo». Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տուրիսի ամրոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 311449683 · WorldCat VIAF: 311449683 |

 |
**Դանուբի աշտարակ** (գերմ.՝ Donauturm), աշտարակ Վիեննայում։ Ավստրիայի ամենաբարձր կառույցն է, որն ունի 252 մետր բարձրություն և մտնում է աշխարհի 75 ամենաբարձր կառույցների մեջ։ Աշտարակը բացվել է 1964 թվականին և գտնվում է Դոնաուշտադ շրջանում, Դանուբ գետի հյուսիսային ափին։ Քալնբեք և Լեոփոլդսբեք բլուրները տեսանելի են աշտարակի հետնամասից։

Պատմություն
-----------

Դանուբի աշտարակը կառուցվել է 1962֊1964 թվականների ընթացքում։ Աշտարակի նախագիծն արել է ավստրիացի ճարտարապետ Հաներս Լինթլը 1964 թվականի Վիեննական միջազգային այգեգործության ցուցադրման համար։ Կառուցման աշխատանքները սկսվել են 1962 թվականի հոկտեմբերի 12֊ից։ Մոտ տասնութ ամիս տևած շինարարական աշխատանքներից հետո Էբերհարդ Ֆյոդիսչի հսկողությամբ 1964 թվականի ապրիլի 16֊ին դաշնային նախագահ Ադոլֆ Շերֆի մասնակցությամբ պաշտոնապես տեղի ունեցավ աշտարակի բացումը։ Այդ ժամանակից ի վեր այն դարձել է Վիեննայի հայտնի դիտակետը և տուրիստական ատրակցիոնը։

Հարմարություններ
----------------

Բարձր արագությամբ երկու վերելակները տեղափոխում են ուղևորներին աշտարակի դիտահարթակ, որը 150 մետր բարձրության վրա է։ Յուրաքանչյուր վերելակով կարող է տասնչորս ուղևոր բարձրանալ և հասնել դիտահարթակ ընդամենը 35 վայրկյանում։ Ուժեղ քամիների ժամանակ վերելակներն ավելի դանդաղ են բարձրանում, քանի որ հնարավոր է աշտարակի տատանում, և վերելակի մալուխի շարժումը կարող է շատ վտանգավոր լինել։ Ոտքով վեր կարող ես բարձրանալ մոտավորապես 779 քայլ անելով։ 
Աշտարակում կան բջջային հեռախոսների ցանցային ալիքներ, մասնավոր ռադիոկայաններ և այլ ռադիոհաղորդակցման ծառայություններ։ Չնայած իր նմանությանը հեռուստաաշտարակների` այն չի օգտագործվում հեռուստատեսային հեռարձակման համար։ Վիեննայի գլխավոր հեռուստատեսային հաղորդիչ տարածքը գտնվում է Քալենբեք բլրի վրա։

| Ռադիոկայան | Հաճախականություն | Արդյունավետ ճառագայթվող հզորություն | Ժամանակ |
| --- | --- | --- | --- |
| Ռադիո Արաբելա Վիեննա | 92,9 ՄՀց | 2,6653 կՎտ | 14 դեկտեմբեր 2001 |
| Օրանժ 94.0 | 94,0 ՄՀց | 0,3981 կՎտ | 17 օգոստոս 1998 |
| Սուպերֆլայ | 98,3 ՄՀց | 0,3802 կՎտ | 29 փետրվար 2008 |
| Ռադիո Ստեֆանսդոմ | 107,3 ՄՀց | 1,9999 կՎտ | 24 սեպտեմբեր 1998 |

**Համայնապատկերներ**

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  «Technical facts about Donauturm». Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 28-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Footage of the 1968 accident.
* 360° panorama of Vienna, seen from the restaurant Արխիվացված 2019-07-06 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դանուբի աշտարակ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7732994-6 |

 |
**Գրասիոսա** (իսպ.՝ La Graciosa, իսպաներեն՝ նրբագեղ), հրաբխային կղզի Իսպանիայի Կանարյան կղզիներում։ Տեղակայված է Լանսարոտե կղզուց 2 կմ դեպի հյուսիս։ Կղզին Չինիխո կղզեխմբի և Չինիխո կղզեխմբի ազգային պարկի մասն է կազմում *(Parque Natural del Archipiélago Chinijo)*։ Կղզին կառավարվում է Տեգուիսի մունիցիպալիտետի կողմից։ Միակ երկու բնակավայրերն են կղզու հարավարևելյան մասում գտնվող Կալետա դե Սեբոն և Կասաս դե Պեդրո Բարբան։

Կղզու բնակչությունը կազմում է 700 մարդ։ Զբոսաշրջությունը և ձկնորսությունը հիմնական արդյունաբերությունն են։ Ամեն տարի, զբոսաշրջիկներ են գալիս կղզու մեղմ կլիմայի և ավազուտ հրաբխային ափերի համար։ Կղզին ունի դպրոց, վարժարան, փոստային բաժանմունք, սուպերմարկետներ, բժշկական կենտրոն, դեղատուն, նավահանգիստ, լողափեր, բար-ռեստորաններ և մի հրապարակ։

Գրասիոսայի փողոցների և պողոտաների ճանապարհները ավազից են։ Շարժիչային տրանսպորտային միջոցները խիստ արգելված են և սահմանափակ քանակությամբ թույլատրվում են հատուկ նպատակներով միայն մի քանի լիցենզավորված մեքենաների համար։ Կղզին հասանելի է մոտ 35 րոպե տևողությամբ լաստանավով, որն անցնում է Օրսոլա գյուղից դեպի Լանսարոտե։ Կղզում կա ճամբար, որը գտնվում է Պլասա Դել Սալադոյում՝ Կալետա դել Սեբոյի արևմտյան եզրին։

Աշխարհագրական առանձնահատկություններ
-----------------------------------

Գրասիոսա կղզին ծայրահեղ անջրդի է և ամբողջովին կազմված է թփերից և չոր հողից։ Դրա երկարությունը կազմում է 8 կմ, իսկ լայնությունը` 4 կմ , որը կազմում է 29 քառ․ կմ տարածք։ Կղզում բնական ջրի պաշարներ չկան 2001 թվականից խողովակաշարով ջուր է մատակարարվել հարևան Լանսարոտեից։

Կղզում կան մի քանի մեկուսացած լեռներ, որոնցից ամենաբարձրը Ագուխաս Գրանդեսն է, որի բարձրությունը 266 մետր է։ Բարձրությամբ երկրորդ լեռը Ագուխաս Չիկասն է՝ 228 մետր բարձրությամբ։ Պլայա դե լա Կոկինան հայտնի ծովափ է կղզու հարավարևմտյան մասում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Protected Natural Areas». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 17-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 17-ին.
2. ↑  Boletín Oficial de Canarias, pages 9723 and 9865-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* La Graciosa - Organismo Autónomo Parques Nacionales (OAPN) Արխիվացված 2011-11-25 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գրասիոսա (Կանարյան կղզիներ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX4575536 · VIAF: 315137933 · WorldCat VIAF: 315137933 |

 |
**Օբիդուշի պալատ** (պորտ.՝ Castelo de Óbidos), միջնադարյան պատմաճարտարապետական հուշարձան։ Գտնվում է Պորտուգալիայի Լեյրիյա շրջանի Օբիդուշ քաղաքում (Էշտրեմադուրա պատմական շրջան)։ 2007 թվականին մշակույթի նախարարության կողմից ընդգրկվել է Պորտուգալիայի յոթ հրաշալիքների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Ժամանակակից ամրոցի շինարարությունը սկսվել է 12-րդ դարում։ Պաշտպանական ոճով կառուցված դղյակն ունի քառանկյան տեսք` 30 մ երկարությամբ կողմերով։

Պալատը կառուցվել է հինհռոմեական ամրության տեղում։ Մոտակայքում գտնվում է Կալդաշ դա Ռաինյա խոշոր քաղաքը (պորտ.՝ Caldas da Rainha):

5-րդ դարում Պիրենեյան թերակղզի են ներխուժել վեստգոթերը։ Օգտագործելով հռոմեական ամրությունը` նրանք կառուցել են ամրոց, իսկ որպես շինանյութ օգտագործել են Օբիդուշից 1 կմ հեռավորության վրա գտնվող հինհռոմեական պատմական *Eburobrittium* քաղաքի քարերը։

711-718 թվականների իսլամական նվաճումների ժամանակ ամրոցն անցել է արաբներին։ Կորդովայի ամիրայության ձևավորման ժամանակ արաբները Օբիդուշի ամրոցը դարձրել են պատմական Էշտրեմադուրա շրջանի կարևոր կետերից մեկը. այն մտել է նահանգի ստորին հատվածի մեջ։ Գնահատելով տեղի ջրի որակը` արաբները հռոմեական թերմերի տեղում վերականգնել են բաղնիքները։ Արաբներն ավարտին են հասցրել գյուղի շրջակայքում ամրոցային պատերի շինարարությունը։

1227 թվականին արաբական Բադախոս էմիրությունը մտնում է Պորտուգալիայի կազմի մեջ։ Պորտուգալացիներն ընդարձակում են ամրոցը` կառուցելով մի քանի շարք պաշտպանական պատեր։ Ամրոցն իր ժամանակակից տեսքը ձեռք է բերել 15-րդ դարում։ Պալատում սկսում են իշխել արքային ենթակվող տարբեր ֆեոդալներ։ Պալատը դառնում է պորտուգալացի իշխողների սիրելի նստավայրը հատկապես նոր ժամանակների սկզբնական հատվածում։ Միապետներն այստեղ կազմակերպում են տոնական ընդունելություններ, հարսանիքներ, տոնահանդեսներ, քանի որ Օբիդուշը գտնվում էր Լիսաբոնից ոչ հեռու։

18-րդ դարում Պորտուգալիայում տնտեսական անկում է սկսվում, և ամրոցը դատարկվում է` մասամբ վնասվելով։ Դրան նպաստում է Լիսաբոնի երկրաշարժը, որն ավերում է ամրոցի կենտրոնում գտնվող պալատը։ Սկսած 19-րդ դարից` ամրոցը դառնում է զբոսաշրջային գրավիչ ուղղություն։

Ժամանակակից շրջան
-----------------

Ամրոցը զբոսաշրջային հանրաճանաչ օբյեկտ է։ Այն գրավում է իր բաստիոններով, ատամնավոր պատերով։ Մինչ օրս պահպանվել են որոշ պատուհաններ ու կամարային մուտքեր, որոնք զարդարված են միջնադարյան բարձրաքանդակներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Mendonça, Isabel; Matias, Cecília; Elias, Margarida (2011), SIPA, ed. Castelo de Óbidos/Castelo e cerca urbana de Óbidos/Pousada de Óbidos (IPA.00003324/PT031012040001) (in Portuguese), Lisbon, Portugal: SIPA – Sistema de Informação para o Património Arquitectónico, archived from the original on 9 March 2016, retrieved 31 July 2016

Գրականություն
-------------

*Ջաննի Գուադալուպի, Գաբրիելե Ռեյնա* *(թարգմանություն` Ա. Բորիսովա)* // Աշխարհի ամրոցները. — М.: "ԱՍՏ" ԲԲԸ, "Աստրել" ԲԲԸ, 2005. — С. 16-17. — 272 с. — ISBN 978-5-17-033048-5, 978-5-271-12588-1, 88-544-0097-1

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օբիդուշի պալատ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 316746772 · WorldCat VIAF: 316746772 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աշոտ Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Աշոտ Մովսեսի Աբրահամյան** (սեպտեմբերի 17, 1912(1912-09-17), Ենիքենդ, Մառնեուլի շրջան - մարտի 26, 1995(1995-03-26)), հայ բժիշկ, փոխգնդապետ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Վաղ զրկվելով ծնողներից՝ 14 տարեկան հասակում ստիպված բանվորություն է անում Կիրովաբադի տեքստիլ գործարանում։ Այնուհետև սովորում է Երևանի ինդուստրիալ-տեխնիկական բանֆակում, որն ավարտելուց հետո 1935 թվականին ընդունվում, 1940 թվականին ավարտում է Երևանի բժշկական ինստիտուտը և նույն թվականի սեպտեմբերին զորակոչվում է բանակ։ Չորս ամիս վերապատրաստվելուց հետո ուղարկվում է Վիլնյուս որպես 46-րդ տանկային գնդի կրտսեր բժիշկ։ Մարտնչել է Վիլնյուսի, Մինսկի, Սմոլենսկի, Վյազմայի, Գոմելի, Չեռնիգովի, Խարկովի, Պոլտավայի, Կուրսկի, Օրյոլի և այլ քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրման համար մարտերին։ Մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին, որից հետո նշանակվել է 16-51 հոսպիտալի պետ։ Պատերազմից հետո զինվորական ծառայությունը շարունակել է տարբեր զորամասերում։ 1967 թվականին զորացրվել է և աշխատել Երևանի 1-ին բժշկական ուսումնարանում՝ դասախոսելով վիրաբուժություն առարկան։

Պարգևատրվել է մարտական 15 շքանշանով և մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, էջ 20-22։
**Գոհարշադ մզկիթ** (պարս.՝  مسجد گوهرشاد), մզկիթ Իրանի Մաշհադ քաղաքում։ Հանդիսանում է «Իմամ Ռեզայի դամբարան» համալիրի մի մասը։

Պատմություն
-----------

Մզկիթը կառուցվել է 1418 թվականին ճարտարապետ Գավամեդդին Շիրազի կողմից։ Շինարարությունը ֆինանսավորել է Գոհարշադ թագուհին։ Վերջինս Շահրուհ թագավորի կինն էր։

Մզկիթում որոշ վերանորոգումներ կատարվել են Սեֆյանների և Ղաջարիների իշխանության օրոք։ Այն ունի չորս այվաններ՝ կամարասրահներ, բակ (50 մ × 55 մ) և մի քանի շաբեստաններ (իրանական ճարտարապետությանը բնորոշ՝ ծածկով ազատ տարածք)։

Մզկիթի երկշերտ գմբեթը էապես վնասվել է 1911 թվականին, Ռուսական կայսրության զորքերի ռմբակոծություններից։

Ձևավորում
---------

Իրանական ճարտարապետության 15-րդ դարի առաջին և լավագույն պահպանված հուշարձանը Գոհար Շադի գեղեցիկ մզկիթն է։ Այն այժմ կազմում է Մաշհադում գտնվող Իմամ Ռեզայի դամբարանի մի մասը։ Կառուցված է սամարղանդյան ոճով։ Երկու աշտարակաձև մինարեներ են վեր խոյանում գմբեթին հարող արտաքին անկյուններում, որոնք մարմարե հիմքի հետ միասին ստեղծում են համակողմանի տպավորություն։ Մզկիթի ճակատամասը ձևավորված է արծնապատ աղյուսով և բարձրորակ խճանկարապատ հախճապակիով։

Գույների ողջ պնակը ներառում է գերիշխող կապույտի և փիրուզագույնի, սպիտակի, թափանցիկ կանաչի, դեղինի և մուգ թանաքագույնի մի շարք երանգներ։ Ձևավորման մեջ մեծ դերակատարումներ ունեն ծաղիկներն ու երկրաչափական պատկերները, կամարային շեշտադրումները, բաց սրահներն ու խորքային հանգույցները, ինչպես նաև այվանները։

Պատկերասրահ
-----------

* Համալիրի տեսքը վերևիցՀամալիրի տեսքը վերևից
* Իմամ Ռեզայի դամբարանի ոսկեզօծ գմբեթն ու Գոհարշադ մզկիթըԻմամ Ռեզայի դամբարանի ոսկեզօծ գմբեթն ու Գոհարշադ մզկիթը
* Գոհարշադ մզկիթԳոհարշադ մզկիթ
* Իմամ Ռեզայի դամբարանի մուտքըԻմամ Ռեզայի դամբարանի մուտքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2
3. ↑  «Гохаршад мечеть, мечеть гохаршад мешхед». *on-line-business.ru* (ռուսերեն). Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 21-ին.(չաշխատող հղում)
4. ↑  Upham Pope, Arthur (1965). *Persian Architecture: The Triumph of Form and Color*. New York. ISBN 978-0-8076-0308-6.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archnet’s entry on Goharshad Mosque (անգլ.)
* Գոհարշադ մզկիթ(չաշխատող հղում)
 irib.ir

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գոհարշադ մզկիթ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2006056607 · VIAF: 125703909 · WorldCat VIAF: 125703909 |

 |
**Գնոմոն** (հին հունարեն՝ γνώμων - ցուցիչ), հնագույն աստղագիտական գործիք։

Իրենից ներկայացնում է ուղղահայաց առարկա (ստելա, սյուն և այլն), որով կեսօրին իր ստվերի ամենակարճ երկարության միջոցով որոշել արեգակի անկյունային բարձրությունը։ Ամենակարճ ստվերը նաև ցույց է տալիս իսկական մերիդիանը։ Գնոմոն է կոչվում նաև արևային ժամացույցների այն մասը, որի ստվերի միջոցով որոշվում է ժամանակը։ Գնոմոնների և արևային ժամացույցների նախագծման և պատրաստման աշխատանքները կոչվում են գնոմոնիկա։

Գնոմոնով կարելի է որոշել.

* աստղագիտական կեսօրը - այն պահը, երբ ստվերի չափը ամենափոքրն է
* ուղղությունը դեպի հյուսիս - աստղագիտական կեսօրի ժամանակ ստվերի ուղղությունը
* տեղանքի լայնությունը - աստղագիտական կեսօրվա ժամանակ ստվերի երկարությունը

Չափման ճշտության համար կարևոր նշանակություն ունի գնոմոնի բարձրությունը, ինչքան այն երկար է, այնքան ավելի երկար ստվեր է ձգում, ինչն էլ ապահովում է չափման ճշտությունը։ Հաշվման հեշտության համար սովորաբար գնոմոնի ծայրին բացվածք է արվում, ինչը վառ տեսանելի է լինում ստվերի մեջ։

Այնուամենայնիվ գնոմոնի ճշտությունը սկզբունքորեն մեծ չի, քանի որ արեգակի անկյունային տրամագիծը մոտ 30' է, իսկ օգտագործելով գնոմոնը չափումների համար ըստ աստղերի ընդհանրապես անհնարին է։

Ընդունված է համարել, որ գնոմոնը հայտնագործել է հին հույն աստղագետ Անաքսիմանդրոսը (մ.թ.ա. 610-546)։

Գրականություն
-------------

* Gazalé, Midhat J. Gnomons, from Pharaohs to Fractals, Princeton University Press, Princeton, 1999. ISBN 0-691-00514-1.
* Heath, Thomas Little (1981), A History of Greek Mathematics, Dover publications, ISBN 9780486240732 (first published 1921).
* Laertius, Diogenes, The Lives and Opinions of Eminent Philosophers, trans. C.D. Yonge. London։ Henry G. Bohn, 1853.

Տես նաև
-------

* Ստվերաչափ
* Արեգակնային ժամացույց

Արտաքին հղումներ
----------------

* Начала астрономии. Гномон

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գնոմոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 93977446 |

 |
**Տետիշերի** (անգլ.՝ Tetisheri), եգիպտական տասնյոթերորդ արքայատոհմի վերջի և տասնութերորդ արքայատոհմի սկզբի թագավորական ընտանիքի մայրապետ։

Ընտանիք
-------

Տետիշերին եղել է Տջեննայի ու Նեֆերուի դուստրը։ Նրա ծնողների անունները հայտնի են TT320 արքայական գաղտնարանում հայտնաբերված մումիաների փաթաթաններից։ Չնայած իր ոչ թագավորական ծագմանը՝ Սենախտենրեն նրան ընտրել է դառնալու իր կինն ու մեծ թագուհին։ Հանդիսացել է Սեկենենրե Տաայի, թագուհի Ահհոտեպ I-ի ու հավանաբար նաև փարավոն Կամոսի մայրը։

Փարավոն Ահմոս I-ն Աբիդոսում ստելա է կանգնեցրել, որում հայտարարվել է Տետիշերիի համար բուրգի և «տան» կառուցման մասին։ Ահմոսը թագուհու մասին խոսել է որպես «Իմ մոր մայր և իմ հոր մայր, մեծ թագավորի կին և թագավորի մայր Տետիշերի»(Ջեյմս Հենրի Բրեստեդ)։

Հուղարկավորություն, հուշադամբարան և բուրգ
-----------------------------------------

Տետիշերին հավանաբար հուղարկավորվել է Թեբեում ու հետագայում վերահուղարկավորվել TT320 արքայական գաղտնարանում։ Թեբեում ոչ մի դամբարան դեռևս վերջնականապես բացահայտված չէ որպես Տետիշերիինը, թեև նրանը համարվող «Անհայտ կին B» անվանված մումիան ընդգրկվել է արքայական գաղտնարանում վերահուղարկավորված արքայական ընտանիքին պատկանող այլ մումիաների թվում։

Փարավոն Ահմոսն Աբիդոսում իր իսկ ընդարձակ դամբարանի կենտրոնում նրա պատվին հուշադամբարան կամ կենոտաֆ է կանգնեցրել։ Ցեխախորանարդիկներից պատրաստված այս կառույցը հայտնաբերվել է 1902 թվականին Եգիպտոսի ուսումնասիրման միության կողմից և պարունակել է ստելա, որտեղ մանրամասն ներկայացվել է Ահմոս I-ի ու վերջինիս քույր-կնոջ՝ Ահմոս-Նեֆերտարիի կողմից Տետիշերիին նվիրված բուրգի ու սրբավայրի կառուցման մասին։

Բրիտանական թանգարանում գտնվող Տետիշերիի նախկին խորհրդանշական արձանիկը, որն այժմ կեղծիք է համարվում
Այժմ Բրիտանական թանգարանում գտնվող Տետիշերի թագուհու արձանիկը Վ․ Դեյվիսը կեղծված է համարել՝ ելնելով թագուհու նմանատիպ արձանի ստորին հատվածի մակագրության ստրկական նմանակման վրա։ Սակայն որոշ գիտնականներ կասկածի տակ են դրել այս վերագրումը և հարցեր են բարձրացրել բուն արձանի, այլ ոչ թե մակագրության հնարավոր իսկության վերաբերյալ։

Տես նաև
-------

* Թագուհի Տետիշերիի ստելա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Aidan Dodson and Dyan Hilton, *The Complete Royal Families of Ancient Egypt*, 2004.
2. ↑  Breasted, 1906. *Ancient Records of Egypt*, section: *v. 2. The eighteen dynasty*, p.14-17. James Henry Breasted, 1906, University of Chicago Press.
3. ↑  Partridge, Robert. *Faces of Pharaohs*, The Rubicon Press, 1994, p. 28.
4. ↑  Porter and Moss, Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Statues, Reliefs and Paintings, Volume V. Upper Egypt: Sites. (1st ed.) 2004, pg 91-92.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տետիշերի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n91096054 · VIAF: 33642312 · WorldCat VIAF: 33642312 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գևորգյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սուրեն Խաչատուրի Գևորգյան** (, Առաջաձոր), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944):

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Գևորգյանը ծնվել է Ղափանի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Ավարտել է Ղափանի 7-ամյա դպրոցը, Ֆաբգործուսը և, որպես փականագործ, աշխատանքի անցել պղնձահանքային կոմբինատում։ 1940 թվականին սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական-աշխարհագրական ֆակուլտետը, այնուհետև աշխարհագրություն դասավանդել Ղափանի Շրվենանց գյուղի դպրոցում։

1941 թվականին եղել է հրանոթի հաշվարկի կազմում, 1942 թվականին՝ հրետգնդի դպրոցի սան, 1943 թվականին՝ հրետանային մարտկոցի կրակային դասակի հրամանատար, իսկ 1944 թվականից՝ հրետանային դիվիզիոնի շտաբի պետ։ Գևորգյանը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Օրշա-Վիտեբսի և Քյոնիգսբերգի ուղղությամբ ծավալված ռազմական գործողություններին։ 1944 թվականին ռազմաճակատում ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։

1945 թվականին Գևորգյանն անցնել է մանկավարժական աշխատանքի. նշանակվել Ղափանի շրջժողկրթբաժնի տեսուչ, բաժնի վարիչ, հետագայում՝ № 1, 25 միջնակարգ դպրոցների տնօրեն։ Զբաղվել է նաև գիտահետազոտական աշխատանքով։ Գրել է մի շարք հոդվածներ, նաև՝ «Որոտանի գեոմորֆոլոգիա» աշխատությունը։

Մարտական և աշխատանքային ծառայությունների համար Գևորգյանն արժանացել է կառավարական բարձր պարգևների՝ Ալեքսանդր Նևսկու և «Կարմիր աստղի» շքանշանների, մեդալների։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ
* «Կարմիր աստղի» շքանշան
* Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
Տատամիների դասավորության գծապատկերներ
Տատամիի հատույթը
**Տատամի** (ճապ.՝ 畳, *բառացիորեն՝* «ծալում, այն, ինչ ծալվում է»), փսիաթ, որով Ճապոնիայում ծածկում են ավանդական տիպի տների հատակները։ Հյուսվում են իգուս եղեգից և լցոնվում բրնձի ծղոտով, թեպետ վերջերս լցոնման համար օգտագործվում է նաև սինթետիկ բամբակ։ Տատամիի երկար եզրերին կարվում է գործվածք։

Ավանդական դասավորություն
------------------------

Կան կանոններ, որոնք կարգավորում են հատակին տատամիների քանակը և գտնվելու դիրքը։ Սովորաբար տատամիները դասավորվում են այնպես, որ չորս անկյունները մի կետում չմիանան։ Այդպիսի դասավորությունը կոչվում է բարենպաստ։ Հուղարկավորության կամ սուգի ժամանակ տատամիները դասավորում են հակառակ ձևով՝ սովորական ցանցաձև դասավորությամբ, որպեսզի անկյունները միանան։ Սխալ դասավորությունը, ինչպես համոզված են ճապոնացիները, տանը դժբախտություն է բերում։

Չափսեր
------

Տատամիներն ունեն խստորեն սահմանված մակերես և ձև։ Ճապոնիայում սենյակների մակերեսը ավանդաբար չափվում է տատամիներով (ճապ.՝ -畳 *-jo:*), ինչը հաշվի է առնվում տուն կառուցելիս։ Տատամիի մակերեսը Արևմտյան Ճապոնիայում (Կանսայ) 95,5 × 191 սմ է (6 սյակու 3 սուն × 3 սյակու 1 սուն 5 բու)։ Տատամիի բարձրությունը 5 սմ է։ Երբեմն հանդիպում են ավանդական մակերեսի կես չափով՝ 90 × 90 սմ տատամիներ (ռյուկյուդատամի)։ Տոկիոյում և Արևելյան Ճապոնիայում պատրաստված տատամին սովորականից փոքր-ինչ նեղ է՝ 88 × 176 սմ։

Կիրառում
--------

Ժամանակակից ճապոնական տների մեծ մասում, նույնիսկ եվրոպական ոճի տներում, առկա է տատամիներով առնվազն մեկ սենյակ *(վաշիցու)*։

Արևմուտքում տատամին օգտագործվում է մարտարվեստի դպրոցներում՝ որպես մարզական փսիաթ։ Սովորական փսիաթների համեմատ՝ տատամին ավելի կոշտ է։

Պատկերասրահ
-----------

* Տատամիի խանութ ՃապոնիայումՏատամիի խանութ Ճապոնիայում
* Տատամիներով սենյակՏատամիներով սենյակ
* Մարզական տատամիներով դահլիճՄարզական տատամիներով դահլիճ

Տես նաև
-------

* Փսիաթ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  An Illustrated guide to Japanese Traditional Architecture and Everyday Things / Yamamoto S.. — 京都: 淡交社, 2018. — С. 30,82. — ISBN 978-4-473-04237-8
2. ↑  «Understanding Tatami». *kyo-tatami.com* (անգլերեն). Motoyama Tatami shop. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 31-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
3. 1 2  «Всё о татами — традиционных соломенных японских матах-циновках». *konnichiwa.ru* (ռուսերեն). 03/05/2018. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 19-ին.
4. ↑  *Франсеск Миральес, Эктор Гарсия* Итиго Итиэ: Японское искусство быть счастливым здесь и сейчас. — Litres, 2019. — С. 206.
5. ↑  «The Quest for the Perfect Judo Floor». *JudoInfo.com* (անգլերեն). Judo Info. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 5-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տատամի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00575373 |

 |
**Հայկ Խաչատուրի Գալստյան** (գրական անունը՝ **Հայկ Շերաս**, 1923, Մեղրու շրջան - 1943), հայ բանաստեղծ, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Հայկ Գալստյանը ծնվել է 1923 թվականին, Մեղրու շրջանի Վանք գյուղում։ Ավարտել է Լիճքի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև՝ Երևանի մանկավարժական ուսումնարանը։ Աշխատել է Կալեր գյուղի դպրոցում։ 1941 թվականին կամավոր մեկնել է գործող բանակ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) ճակատամարտերին մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասից մինչև Ուկրաինա և հերոսաբար զոհվել 1943 թվականի սեպտեմբերին։

Գրական գործունեություն
----------------------

Բանաստեղծություններ գրել է ուսանողական տարիներից սկսած։ Բանաստեղծ Սաղաթել Հարությունյանը դրական է արտահայտվել դրանց մասին։ Բազմաթիվ բանաստեղծությունների հեղինակ է։ Գալստյանի բանաստեղծությունները և ռազմաճակատից ուղարկված նամակները գրված են հայրենասիրական ոգով։

Պարգևներ
--------

Մարտերում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մարտական մեդալով։

Այլ տեղեկություններ
-------------------

1976 թվականին Դոնեցկի մարզի Տիմիրյազևի անվան սովխոզի տարածքում Լենինական քաղաքի «Կայծ» ակումբի կարմիր հետախույզներն իրենց հերթական արշավի ժամանակ հայտնաբերել են Հայկ Գալստյանի շիրիմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  «ԳԱԼՍՏՅԱՆ ՀԱՅԿ ԽԱՉԱՏՈՒՐԻ». *ԶԱՆԳԵԶՈՒՐ* (ռուսերեն). 2010 թ․ ապրիլի 28. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
Գալաթա
**Գալաթա** (թուրքերեն՝ Galata, հուն․՝ Γαλατά, իտալ.՝ Galata), Թուրքիայի Բեյօղլու շրջանում, Ստամբուլի եվրոպական մասում պատմական շրջան։ Հիմնել են ջենովական գաղութարարները ուշբյուզանդական շրջանում Կոստանդնուպոլսի արվարձանում։ Հետագայում դարձել է քաղաքի հիմնական առևտրական շրջանը։ Գալաթայի սահմանները համընկնում են ներկայիս Ղարաքեյ շրջանին։

Անվան ծագում
------------

Գալաթան 19-րդ դարում Կոստանդնուպոլսի քարտեզին
Հավանաբար անունը սերում է հունարեն «գալակտոս»՝ կաթնային բառից, առաջին հազարամյակի սկզբին Գալաթայում այծերի և ոշխարների արոտավայրեր էին։ Մեկ այլ վարկածով անունը ծագել է կելտական՝ գալթերի ցեղի անունից։ Իտալացիները հաճախ անունը կապում են «կալատա»՝ լանջ, բառի հետ, բայց դա հավանաբար ժողովրդական մեկնաբանություն է։

Բյուզանդիոն և վաղ Բյուզանդիա
----------------------------

Գալաթայի աշտարակի հուշատախտակը
Գալաթայի առաջին բնակիչները հայտնվել են, երբ քաղաքը կրում էր Բյուզանդիոն անունը։ Տարածքը հայտնի էր Սիկե անվաբ (*Sycae*, թզենի կամ թուզ)։

Գալետան քաղաքի մաս է դարձել Կոստանդին Մեծի օրոք, այդ ժամանակ էլ նա շրջափակվել է պարսպով։ 5-րդ դարում Թեոդոս Բ կայսրը քաղաքը բաժանել է 14 շրջանի, Գալաթային տալով 13 համարը։

Ջենովական շրջան
---------------

1273 թվականին Կոստանդնուպոլսի հյուսիսային մասը ընկնում է ջենովացի արևտրականների հսկողության տակ, որոնք այստեղ հիմնել էին բանկեր, առևտրական տներ, և պահեստներ։ Ջենովացիները մինչև 1453 թվականը՝ կայսրության անկումը առևտրում գերիշխող դիրք են ունեցելև շարունակել են առաջատար դիրք գրավել օսմանյան կայսրության օրոք։ Ջենովացիները բյուզանդացիների օրոք շրջանը շրջափակել են պատով, որը այժմ չկա և շրջանի հյուսիսում կառուցել են Գալաթայի աշտարակը։

Օսմանական շրջան
---------------

Օսմանյան շրջանում, 1942 թվականին շրջանում բնակություն հաստատեցին Իսպանիայից հեռացված մորիսկները; Նրանք Սուրբ Պողոսի դոմինիկյան եկեղեցին վերածեցին Արապ ջամի մզկիթի։

Կապված անուններ
---------------

Գալաթայի աշտարակից ոչ հեռու, բայց նախկին ջենովական տարածքներից դուրս գտնվում է Գալաթասարայ (բառացի «գալաթայի պալատ») լիցեյը, նախկին սուլթանական դպրոցը։ Այս տարածքում է ստեղծվել Թուրքիայի ֆուտբոլային ամենատիտղոսավոր ակումբը՝ Գալաթասարայը։ Գալաթայի և Կոստանդնուպոլսի միջև կամուրջը մինչև այժմ կոչվում է Գալաթայի կամուրջ։

Պատկերասրահ
-----------

* mode=packed-overlay
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Иванов, Сергей Аркадьевич, *Босфор, Галата и Принцевы острова*, В поисках Константинополя. Путеводитель по византийскому Стамбулу и окрестностям, ««Вокруг света»» — 752, էջ 568, էջեր 752 — 752 էջ, ISBN 978-5-98652-382-8։
2. 1 2  Kazhdan, Alexander, ed. (1991), *Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, էջ 815, ISBN 978-0-19-504652-6
3. ↑  , *Constantinople*, ։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գալաթա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7662209-5 · LCCN: n98075891 · NLG: 44770 · VIAF: 130365875 · WorldCat VIAF: 130365875 |

 |
**Քարի Օլավիկ Գրիմսբյո**, (հունվարի 4, 1985(1985-01-04), Բերգեն, Նորվեգիա), նորվեգացի հանդբոլիստ, հունգարական «Դյոր ETO» ակումբի դարպասապահ։ Օլիմպիական խաղերի կրկնակի չեմպիոն, Եվրոպայի քառակի և աշխարհի չեմպիոն։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Ակումբային կազմում հանդբոլով զբաղվել է հինգ տարի։ «Օրկդալ» ակումբի ելույթից հետո տեղափոխվել «Բեսեն» ակումբ։ Այս ակումբի կազմում գտնվելով, դուրս է եկել Եվրոպայի  Հանդբոլիստների ֆեդերացիայի ֆինալ, բայց պարտվել է ռումինական «Ռամնիցա» ակումբին։ 2010 թվականի ամռանից հանդես է եկել դանիական «Էսբերգ» ակումբում, 2012 թվականի նոյեմբերին երեխայի ծնունդի սպասելով գնացել է արձակուրդի։ Կրկին իր կարիերաին 2013/2014 թվականներին, 2015 թվականի հունվարին անցել է հունգարիական «Դյոր ETO» ակումբ։

### Հավաքականի կազմում

Հավաքականի կազմում խաղացել է 114 խաղ, 2005 թվականի սեպտեմբերի 28-ից ընդդեմ պորտուգալիայի հավաքականի։ 2006, 2008, 2010 և  2014 թվականներին Եվրոպայի չեմպիոն, 2007 թվականի աշխարհի փոխչեմպիոն, 2009 թվականի աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալկիր, 2011 և 2015 թվականների չեմպիոն, 2008 և 2012 թվականների Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։ 2012 թվականին ընդգրկվել է Օլիմպիական խաղերի խորհրդանշական հավաքականի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Os of Fusaposten (нюнорск) / C. F. Stabell — 2012.
2. ↑
3. ↑  Kari Aalvik Grimsbø på europamester Արխիվացված 2013-06-05 Wayback Machine (դան.)
4. ↑  Olympiasigerin Grimsbø: Babypause, EM-Verzicht und Vertragsverlängerung (գերմ.)
5. ↑  Györ reagiert auf Torwart-Ausfall (գերմ.)
6. ↑  Профиль на сайте Норвежского гандбольного союза (նորվ.)
7. ↑  Профиль на сайте летних Олимпийских играх 2012 года (անգլ.)
8. ↑  Kvindernes All-Star hold Արխիվացված 2013-10-20 Wayback Machine (դան.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քարի Օլավիկ Գրիմսբյո Արխիվացված 2012-08-12 Wayback Machine
* Քարիի էջը Եվրոպայի հանդբոլի ֆեդերացիայի կայքում (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քարի Օլավիկ Գրիմսբյո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Handball123 · Olympic Channel · Եվրոհանդբոլ · ՄՕԿ · Նորվեգիայի հանդբոլի ասոցիացիա |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռազմիկ Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)

*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գրիգորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռազմիկ Ռաֆիկի Գրիգորյան** (հունիսի 7, 1956(1956-06-07), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քիմիկոս, քիմիական գիտությունների թեկնածու (1985 թ.)։

Կրթություն
----------

1973 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Վաղարշապատ քաղաքի Երվանդ Օտյանի անվան թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը, 1978 թվականին Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը, 1981 թվականին՝ Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

Գործունեությունը
----------------

1982-1988 թվականներին եղել է ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտաշխատող, 1988-1991 թվականներին՝ 26 կոմիսարների շրջանի (Արաբկիր) գիտատեխնիկական ստեղծագործության կենտրոնի ինժեներ, 1991-1993 թվականներին՝ «Պրոտոն» ֆիրմայի գիտա-արտադրական բաժնի վարիչ, 1993-1997 թվականներին՝ Վաղարշապատի քաղաքային սոցիալական ծառայության պետ, 1997-2000 թվականներին՝ Էջմիածնի «Գրիգոր Լուսավորիչ» համալսարանի ռեկտորի խորհրդական, 2000-2004 թվականներին՝ Էջմիածնի «Գրիգոր Լուսավորիչ» համալսարանի պրոռեկտոր, 2004-2007 թվականներին՝ ՀՀ Ազգային ժողովի աշխատակազմի գիտության, կրթության, մշակույթի հարցերի բաժնի պետ, 2010 թվականից աշխատում է ՀՀ ԿԳՆ Գիտության պետական կոմիտեում որպես բաժնի պետ։ 1985 թվականին պաշտպանել է «Պրոպիլենի գազաֆազ թերմիկ օքսիդացումը» թեմայով թեկնածուական ատենախոսություն։ 20 գիտական աշխատանքների հեղինակ է, ստացել է 3 հեղինակային իրավունքի վկայական, մասնակցել է համամիութենական և միջազգային գիտական կոնֆերանսների։ 1980-1986 թվականներին ընտրվել է Երևանի 26 կոմիսարների շրջանի (Արաբկիր) երիտասարդ գիտնականների և մասնագետների խորհրդի նախագահ։ 1990-1995 թվականներին եղել է Էջմիածնի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր, հանձնաժողովի նախագահ, նախագահության անդամ։
Պատմական Դալեն հյուրանոցը Քվիթեսեյդում
**Վիշապի ոճ** (անգլ.՝ Dragestil), դիզայնի և ճարտարապետության ոճ, որ առաջացել է Նորվեգիայում։ Լայնորեն կիրառվել է 1880-1910 թվականներին։ Ռոմանտիկ ազգային ոճի և ազգային ռոմանտիկության դրսևորում է։

Պատմություն
-----------

Վիշապի ոճի ներշնչանքի աղբյուրը եղել են վիկինգները և միջնադարյան Սկանդինավիայի արվեստն ու ճարտարապետությունը։ Նորվեգիայում մեծ տարածում են ունեցել փայտե եկեղեցիներն ու նավերը։ Այդպիսի նավեր են պահպանվել, օրինակ, Գոքսթադում, Օսեբերգում։

Ոճի առանձնահատկություններից է նորվեգական մոտիվի կիրառումը, օրինակ` վիշապների, օձերի թեման։ Նոր դարաշրջանում հին ավանդույթների կիրառման նախաձեռնությամբ հանդես են եկել ճարտարապետներ Հոլմ Մյունթեն և Բալթազար Լանգեն։ Մյունթեի նախագծով վիշապի ոճով Գերմանիայի Պոտսդամ քաղաքում կառուցվել են *Kongsnæs* կայարանը նավաստիների համար, կայսր Վիլհելմ II-ի որսորդական առանձնատունը։

Բնորոշ առանձնահատկություններ
----------------------------

Ֆրոգնեսեթերեն ռեստորանը, 1890-1891
Վիշապի ոճին բնորոշ են հետևայալ առանձնահատկությունները.

* Փայտե անպաշտպան պատեր
* Վիշապի գլխի տեսքով զարդարանքներ
* Մեծ տանիքներ և քիվեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dragestilen som nasjonalsymbol
2. ↑  Huggenstensarkitektur og Dragestil (Brytningstid innen arkitekturen før og etter 1900 ved to av retningene)
3. ↑  Arkitekter: Holm Hansen Munthe (1848-1898)
4. ↑  Arkitekter:Balthazar Conrad Lange (1854-1937)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիշապի ոճ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վիշապի ոճ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
**Վահագն Արշակի Ավետիսյան** (1919, Ազատան, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վահագն Ավետիսյանը ծնվել է 1919 թվականին Ախուրյանի շրջանի Ազատան գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինականի Պուշկինի անվան միջնակարգ դպրոցը, անցել ուսուցչական աշխատանքի հայրենի գյուղում։ Երբ սկսվեց Խորհրդա-գերմանական («հայրենական մեծ») պատերազմը Ավետիսյանը սովորում էր Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի 4-րդ կուրսում։

1941 թվականի օգոստոսին Ավետիսյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Ավարտել է հրետանային դպրոցը, նշանակվել է 89-րդ Հայկական դիվիզիայի 526-րդ գնդի հրետանային դասակի հրամանատար։ Մարտկոցի հրամանատարի պաշտոնով մեկնել է ռազմաճակատ, մասնակցել Հյուսիսային Կովկասի, Թամանի թերակղզու, Կերչի, Սևաստոպոլի, Վարշավայի ազատագրմանը, Օդերի Ֆրանկֆուրտի, Բեռլինի գրավմանը։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի առաջին և երկրորդ աստիճանի շքանշաններով և մի շարք մեդալներով։

1945 թվականի դեկտեմբերին Ավետիսյանը կապիտանի զինվորական կոչումով վերադարձել է հայրենի գյուղ, և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Դասավանդել է Լենինականի դպրոցներում։ Ընտրվել է ՀԼԿԵՄ Լենինականի քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղար։ 1950 թվականին դասախոսական աշխատանքի է անցել Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտում։ Եղել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Լենինականի մասնաճյուղի ֆիզիկայի ամբիոնի ավագ դասախոս։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
Էլիս Տալիս-հոլ
**Ջուլիարդի դպրոց** (անգլ.՝ Juilliard School), արվեստի և երաժշտության ամենամեծ ամերիկյան բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից մեկը։ Գտնվում է Նյու Յորքի Լինքոլն կենտրոնում։

Պատմություն
-----------

1905 թվականին Նյու Յորքում հիմնադրվել է Երաժշտական արվեստի ինստիտուտը (անգլ.՝ Institute of Musical Art)՝ դիրիժոր Ֆրենկ Դամրոշի գլխավորությամբ. վերջինս ուսումնառության առաջին տարում հավաքագրել է շուրջ 500 ուսանողի։ 1926 թվականին ինստիտուտը միավորվել է Ջուլիարդի բարձրագույն դպրոցի հետ (անգլ.՝ Juilliard Graduate School), որը հիմնադրվել էր երկու տարի առաջ Օգաստաս Ջուլիարդի բարեգործական հիմնադրամի կողմից։ Նույն ղեկավարության ներքո երկու ինստիտուտները մնացել են համեմատաբար անկախ, քանի որ Ջուլիարդի դպրոցը նախատեսված էր ավելի հին ուսանողների համար, ովքեր արդեն ունեին որոշակի երաժշտական կրթություն։ Կոնսերվատորիայի երկու մասերի հետագա միաձուլումը տեղի է ունեցել 1946 թվականին, և համատեղ կրթական հաստատությունը հայտնի է դարձել որպես Ջուլիարդի երաժշտական դպրոց, իսկ 1969 թվականից՝ պարզապես Ջուլիարդի դպրոց։ Ժամանակի ընթացքում ակադեմիական երաժշտության կատարողական արվեստի առաջին բաժնին ավելացել է պարի բաժինը (1951 թվական), որին հաջորդել է դրամայի բաժինը (1968 թվական). 2001 թվականին Ջուլիարդի դպրոցում ջազի երաժիշտների համար բացվել է կատարողական արվեստի դասընթաց։

Մարիա Կալասը 1971 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1972 թվականի մարտ ամիսը Ջուլիարդի դպրոցում անցկացրել է վարպետության հայտնի դասեր։ Դրանք հիմնվել են դրամատուրգ Terrence McNally-ի«Վարպետաց դասեր» պիեսների վրա։

Ուսումնական հաստատությունը հետաքրքրված է ժամանակակից երաժշտությամբ և դրա կատարումներում ուսանողների և ուսուցիչների մասնակցությամբ։ Մասնավորապես 1963 թվականին այստեղ տեղի է ունեցել Պաուլ Հինդեմիթի «Երկար սուրբծննդյան ընթրիք» օպերայի ամերիկյան պրեմիերան հենց հեղինակի ղեկավարությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Global Research Identifier Database — 2015.
2. 1 2  IPEDS — 1992.
3. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942
4. ↑
5. ↑   — 2021.
6. ↑   — 2021.
7. ↑  Hilton Als. «Swan Song» (անգլերեն). The New Yorker. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտտոնական կայք(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջուլիարդի դպրոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Լարուսի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1052100724 · ISNI: 0000000419368745 · LCCN: n81011862 · Microsoft: 51283352 · NKC: xx0094060, xx0094059 · SUDOC: 114174946 · VIAF: 121893935 · WorldCat VIAF: 121893935 |

 |

 |
**Ամիկ Ավետիքյան** (1915, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մարտ 1988, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ)՝ հայ գյուղատնտես։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ամիկ Ավետիքյանը ծնվել է 1915 թվականին Շուշի քաղաքում։
1935 թվականին ավարտել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը և որպես գյուղատնտես աշխատանքի է նշանակվել Ստեփանակերտի հողբաժնում։

Գերմանա-Խորհրդային պատերազմի ժամանակ եղել է բանակում, մինչև 1951 թվականը շարունակել է ծառայությունը, զբաղեցնելով մի շարք պատասխանատու պաշտոններ Թամանյան դիվիզիայում։ 1952 թվականից, աշխատանքի է անցել Հայկական ԽՍՀ-ի ներքին գործերի նախարարությունում որպես բաժնի պետ։ 1954 թվականին Ամիկ Ավետիքյանին նշանակել են ներքին գործերի փոխնախարար, 1961 թվականից մինչև կյանքի վերջին օրերը աշխատել է ազգային տնտեսության տարբեր ոլորտներում։ Ամիկ Ավետիկյանը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել հանրապետությյան հասարակական-քաղաքական կյանքին, ընտրվել է Հայկական ԽՍՀ-ի Գերագույն խորհրդի նախարար։
Մահացել է 1988 թվականի մարտին, Երևանում։

Պարգևներ
--------

Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար Ամիկ Ավետիքյանը արժանացել է՝

* Կարմիր աստղի երկու շքանշանների
* Հայրենական պատերազմի I և II աստիճանի շքանշաների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вирабян А.Н. *Знаменитые Арцахцы, Арцах (Карабах), Утик*, հ. 1, Ереван, «Аполлон», 1995, էջ 115 — 160 էջ. — 5000 հատ, ISBN 5-8079-0671-3։
**Վինտեր**, էգ դելֆին, որը ապրում է Ֆլորիդա նահանգի Քլիուտեր քաղաքի Քլիուտեր Մարինա ծովային ակվարիումում։ Լայնորեն հայտնի է իր պրոտեզավորված պոչով։ Նա 2011 թվականին նկարահանվել է «Դելֆինի պատմությունը», իսկ 2014 թվականին՝ նրա շարունակության «Դելֆինի պատմությունը 2» ֆիլմում։ 2005 թվականի դեկտեմբերին Վինտերը հայտնաբերվել է Ֆլորիդաի ափից ոչ հեռու։ Նա ընկել էր ծովախեցգետնի որսագողերի դրած ծուղակը, որն էլ հանգեցրել էր պոչի կորստին։ Վինտերին հանել են այնտեղից և տարել Քլեովոթեր Մարինա ակվարիումում բնակվելու։ Ակվարիումի անասնաբուժական հիվանդանոցում էլ պատվաստում են պլաստմասե արհեստական պոչ, որն էլ հնարավորություն է տվել անընդհատ լողալու։ Այդ ժամանակից նա դարձել է ակվարիումի գրավիչ լինելու պատճառը։

Պրոտեզավորված պոչ
-----------------

Դոկտոր Քերոլլը և փորձագետների խումբը, մեկուկես տարի աշխատել են պոչի վրա և ի վերջո կանգ են առել հասարակ սիլիկոնե և պլաստիկե պրոթեզի վրա։ Մաշկը չգռգռելու համար պոչի տակ օգտագործվել է գելե թև։ Քերոլը նույն գաղափարը օգտագործել է նաև ԱՄՆ-ի պատերազմի հաշվանդամների պրոթեզների ժամանակ։ Օդաչու Բրայան Կոլֆեիդժը, ով 2004 թվականին Իրաքում կորցրել էր երկու ոտքերը և աջ ձեռքը, ստացել է պրոթեզներ, որոնք նման էին Վինտերի պրոթեզներին (պատրաստված նույն գաղափարով)։

Վինտերը մշակույթում
-------------------

### 2009 թվական, գիրք

2009 թվականին, Կրեիգ Խատկովը, Վինտերի պատմությունը նկարագրել է «Վինտերի պոչը․ ինչպես մի փոքրիկ դելֆին սովորեց նորից լողալ» պատմվածքում (*«Winter’s Tail: How One Little Dolphin Learned to Swim Again»* (անգլ.))։ Գիրքը հրատարակվել է «Turtle Pond Publications»-ի և «Scholastic Corporation»-ի կողմից։ Համակարգչային խաղ է թողարկել Nintendo DS-ը։

### 2011 թիվ, ֆիլմ

Հիմնական հոդված՝ Դելֆինի պատմությունը

2011 թվականի սեպտեմբերի 23-ին թողարկվել է ֆիլմ՝«Դելֆինի պատմությունը» գրքի հիման վրա։ Ֆիլմի գլխավոր հերոսը Սոիեր Նելսոնն է, ում մարմնավորում է Նատան Գեմբլը։ Ֆիլմում Վինտերը խաղում է ինքն իր դերում։ Ֆիլմը նկարահանվել է Ֆլորիդա նահանգի Պինելաս քաղաքում։

Հղումներ
--------

* Վինտերի պաշտոնական թվիթեր
* Ակվարիումի պաշտոնական կայք և դելֆին Վինտերի վեբ-տեսախցիկ
* Բարեգործական ակցիայի պաշտոնական կայք
* Ֆիլմի պաշտոնական կայք

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑
2. ↑  Dolphin and Iraq veteran share wonder of prosthetics (Ստուգված է 2 Հոկտեմբերի 2014)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վինտեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |