**Թվայլա Թարփ** (անգլ.՝ Twyla Tharp, հուլիսի 1, 1941(1941-07-01), Portland, Ինդիանա, ԱՄՆ), ամերիկացի պարուհի և խորեոգրաֆ, որն ապրում և աշխատում է Նյու Յորքում։ «Թոնի» (2003) և «Էմմի» (վերջինս՝ երկու անգամ) մրցանակակիր, արվեստի բնագավառում ԱՄՆ ազգային մեդալի դափնեկիր (2004)։

Ամերիկյան փիլիսոփայական հասարակության (2015) և Արվեստի և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

Վաղ տարիներ
-----------

Ծնվել է Ինդիանա նահանգի Պորտլենդ քաղաքում՝ ֆերմայում։ Անունը ստացել է Թվայլա Թորնբուրգի՝ մանսիական 89-րդ ամենամյա տոնավաճառի թագուհու պատվին։ Մանուկ հասակում ամեն տարի մի քանի ամիս անցկացրել է քվակերներին պատկանող տատիկի ու պապիկի մոտ՝ նույն նահանգում գտնվող իրենց ֆերմայում։ Իր մոր պնդմամբ սկսել է տարբեր ժանրերի պարերի դասեր վերցնել, այդ թվում՝ բալետ և ժամանակակից պար, սովորել է նվագել երաժշտական գործիքներով՝ դաշնամուր, հարվածային երաժշտական գործիքներ, ջութակ, ալտ, ինչպես նաև յուրացնել սղագրություն, գերմաներեն և ֆրանսերեն։

1950 թվականին Թարփի ընտանիքը (Թվայլան և նրա կրտսեր քույրը՝ Թվանեթան, երկվորյակ եղբայրներ Սթենլին և Սթենֆորդը, մայրը՝ Լեսիլը և հայրը՝ Ուիլյամը) տեղափոխվել են Ռայելտո (Կալիֆոռնիա)։ Ծնողներն ավտոկինոթատրոն են բացել քաղաքի գլխավոր ճանապարհին, որը մտնում է 66 մայրուղի։ Թվայլան սկսել է օգնել ծնողներին ութ տարեկանից։

Թվայլա Թարփը դպրոց է հաճախել Սան Բերնարդինոյում և պարեր է սովորել Վերա Լիննի դպրոցում։ Նա լիովին ընկղմվել է պարապմունքների մեջ և քիչ ժամանակ է հատկացրել հասակակիցների հետ շփմանը։ Թարփն ընդունվել է Կլերմոնտի Պոմոնա քոլեջ, բայց հետո տեղափոխվել է Նյու Յորքի Բարնարդ քոլեջ, որտեղ 1963 թվականին ստացել է արվեստի պատմության բակալավրի աստիճան։ Նյու Յորքում սովորել է Մարթա Գրեմի, Մերս Կանինգեմի և Ռիչարդ Թոմասոնի հետ միասին։ 1963 թվականին Թարփը ընդունվել է Փոլ Թեյլորի թատերախումբ։

Պար և բալետ
-----------

1965 թվականին Թարփը բեմադրել է իր առաջին պարը՝ *Tank Dive*-ը։ 1966 թվականին նա ստեղծել է սեփական *Twyla Tharp Dance* խումբը։ Իր պարերի համար Թարփը հաճախ օգտագործել է դասական երաժշտություն, ջազ և ժամանակակից փոփ երաժշտություն։ 1971-1988 թվականներին Թվայլա Թարփի խումբը շրջագայել է ամբողջ աշխարհով՝ ներկայացնելով իր պարերը։

1973 թվականին Թարփը Ջոֆրի բալետի համար *The Beach Boys* երաժշտության հիման վրա բեմադրել է *Deuce Coupe* բալետը։ Այն համարվում է առաջին քրոսովեր բալետը։ 1976 թվականին Թարփը հանդես է եկել որպես *Push Comes to Shove* բալետի խորեոգրաֆ, որում պարել է Միխայիլ Բարիշնիկովը։ Այն ճանաչվել է լավագույն քրոսովեր բալետներից մեկը։

1988 թվականին Թվայլա Թարփի խումբը ներառվել է Ամերիկյան բալետի թատրոնի կազմում։ Այդ պահից սկսած թատրոնը 16 անգամ ներկայացրել է Թարփի պրեմիերային բեմադրությունները։ 2010 թվականին թատրոնը թատերացանկում ուներ Թարփի 20 բեմադրություն։ Բացի այդ, Թվայլա Թարփը որպես խորեոգրաֆ համագործակցել է այնպիսի կոլեկտիվների հետ, ինչպիսիք են Փարիզի ազգային օպերան, Թագավորական բալետը, Նյու Յորք Սիթի բալետը, Բոստոնի բալետը, Ջոֆրի բալետը, Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիսարևմտյան բալետը, Մայամի Սիթի բալետը, Հաբարդ սթրիթ-դենս Չիկագոն և Մարթա Գրեմի բալետային խումբը։ Թարփը նաև բեմադրել է Միխայիլ Բարիշնիկովի մասնակցությամբ *Cutting Up* (1991) պարային շոուն, որը երկու ամսվա ընթացքում ցուցադրվել է 28 քաղաքներում։

2000 թվականի ամռանը *Twyla Tharp Dance*-ն ամբողջությամբ վերաձևավորվել է։ Նոր կազմով Թարփը մեկնել է հերթական համաշխարհային հյուրախաղերի։ Նոր խմբով Թարփը պատրաստել է ծրագիր, որը հետագայում ներառվել է Բրոդվեյի *Movin' Out* մյուզիքլի մեջ, որը «Լավագույն խորեոգրաֆիայի համար» արժանացել է «Թոնի» մրցանակի։ Մյուզիքլում օգտագործվել են Բիլլի Ջոելի երգերը։

2012 թվականին Թվայլա Թարփը հանրությանն է ներկայացրել «Արքայադուստրը և գոբլինը» բալետը (անգլ.՝ The Princess and the Goblin), որը հիմնված է Ջորջ Մաքդոնալդի սյուժեի վրա։ Թարփի համար այն դարձել է երեխաների համար նախատեսված առաջին բեմադրությունը։ Նրա ստեղծմանը մասնակցել են Ատլանտայի բալետն ու Վինիպեգի թագավորական բալետը, որոնք այն ցուցադրել են իրենց բեմերում։

Թվայլա Թարփը դարձել է Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիսարևմտյան բալետ հրավիրված առաջին խորեոգրաֆը, որտեղ ռիթմ ընդ բլյուզ կատարող Ալեն Թուսեյնթի երաժշտության հիման վրա և իր վաղեմի ընկերոջ՝ Սանտո Լոկուաստոյի հագուստներով ու դեկորացիաներով բեմադրել է *Waiting At The Station* բալետը։

Կարիերան Բրոդվեյում
-------------------

Թվայլա Թարփը 1981 թվականին
1980 թվականին կայացել է Թվայլա Թարփի դեբյուտը Բրոդվեյում․ նրա խումբը կատարել է *When We Were Very Young*-ը։ 1981 թվականին հանրությանն է ներկայացվել *The Catherine Wheel* պարը, որը ստեղծվել է երաժիշտ Դեյվիդ Բիրնի հետ համագործակցությամբ և ցուցադրվել «Ձմեռային այգի» թատրոնում։ Public Broadcasting Service-ը (PBS) կազմակերպել է ներկայացման հեռարձակումը, իսկ սաունդթրեքը հետագայում թողարկվել է ձայնասկավառակի տեսքով։

1985 թվականին «Անձրևի տակ երգողները» մյուզիքլը Ջորջ Գերշվինի թատրոնի բեմում ցուցադրվել է 367 անգամ։

2001 թվականին Չիկագոյում տեղի է ունեցել *Movin' Out* պարային մյուզիքլի պրեմիերան Բիլլի Ջոելի երաժշտության և բանաստեղծությունների հիման վրա։ Բրոդվեյում ներկայացումը հայտնվել է 2002 թվականին։ Այն ցուցադրվել է 1331 անգամ, իսկ ազգային հյուրախաղերը սկսվել են 2004 թվականի հունվարին։ Մյուզիքլը ստացել է «Թոնի» մրցանակի 10 անվանակարգ և հաղթել երկուսում, այդ թվում՝ «Լավագույն խորեոգրաֆիա» անվանակարգում։

2005 թվականին Թարփը թողարկել է նոր շոու, որը վերնագրված էր The «Times They Are a-Changin'», որում օգտագործվել է Բոբ Դիլանի երաժշտությունը։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել Սան Դիեգոյում՝ *The Old Globe Theatre*-ում։ 2006 թվականի մարտին՝ փակման ժամանակ, մյուզիքլը ռեկորդներ է սահմանել գումարային հավաքների և վաճառված տոմսերի քանակով։ Շոուի պատմության մեջ առաջին անգամ հավելում է ստացել նույնիսկ նախքան նախադիտումը։ Սան Դիեգոյում ունեցած հաջողությունից հետո մյուզիքլը ցուցադրվել է Կալիֆոռնիայում և Նյու Յորքում։

2009 թվականին Թարփը օգտագործել է Ֆրենկ Սինատրայի երգերը, որպեսզի ստեղծի *Come Fly with Me* նոր բեմադրությունը։ Նրա պրեմիերան կայացել է Ատլանտայի «Էլայանս» թատրոնում։ 2009 թվականին՝ փակման ժամանակ, ներկայացումը չորս շաբաթվա հավաքների արդյունքում լավագույնն է եղել։
2010 թվականին Բրոդվեյում «Մարկիզ» թատրոնում բացվել է *Come Fly Away* անվանումով շոուն։ Այն ունեցել է 26 նախադիտում և 188 ներկայացում։ 2011 թվականին բեմադրությունը կրկին փոխել է անվանումը՝ *Sinatra: Dance with Me*, և ցուցադրվել է *The Wynn Las Vegas*-ում։ 2011 թվականի օգոստոսին *Come Fly Away* ներկայացումն Ատլանտայից մեկնել է ազգային հյուրախաղերի։

Կինոյում և հեռուստատեսությունում
--------------------------------

Թվայլա Թարփը կինոռեժիսոր Միլոշ Ֆորմանի հետ աշխատել է «Մազեր» (1978), «Ռեգթայմ» (1980) և «Ամադեյ» (1984) ֆիլմերի վրա։ Կինոռեժիսոր Թեյլոր Հեքֆորդի հետ համատեղ ստեղծվել է «Սպիտակ գիշերներ» (1985) ֆիլմը, Ջեյմս Բրուքի հետ՝ «Ես համաձայն եմ ամեն ինչի» (1994)։

Թարփի հեռուստատեսային կարիերան ներառում է *Sue's Leg* (1976) բեմադրությունը PBS-ի *Dance in America* ծրագրի առաջին թողարկման համար, *Making Television Dance* (1977) ֆիլմի ստեղծումը, որը ստացել է Չիկագոյի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակը և *The Catherine Wheel* (1983) ֆիլմի ռեժիսորական աշխատանքը *BBC Television*-ի համար։ Թարփը նաև հանդես է եկել որպես *Baryshnikov by Tharp* (1984) ֆիլմի համառեժիսոր։

Թվայլա Թարփն ունի որդի և թոռ։

Մրցանակներ
----------

Նվաճել է երկու «Էմմի» (1985) մրցանակ, լավագույն խորեոգրաֆիայի համար արժանացել է «Թոնի» մրցանակի և «Դրամա Դեսկ» մրցանակի՝ աչքի ընկոկղ խորեոգրաֆիայի համար։

Ստացել է Մակ-Արթուրի և Գուգենհայմի կրթաթոշակներ (վերջինը երկու անգամ՝ 1971 և 1974 թվականներին)։

1982 թվականին Բարնարդ քոլեջն արժանացրել է նրան բարձրագույն մրցանակի՝ գերազանցության մեդալի։ 1990 թվականին արժանացել է Սեմյուել Սկրիպսի մրցանակին։

Հրատարակություններ
------------------

Հրատարակել է երեք գիրք․

* *Push Comes to Shove* (1992, ինքնակենսագրություն)
* *The Creative Habit: Learn It and Use It for Life* (2003, թարգմանվել է իսպաներեն, չինարեն, ռուսերեն, կորեերեն, թայերեն և ճապոներեն),
* *The Collaborative Habit: Life Lessons for Working Together* (2009, թարգմանվել է թայերեն, չինարեն և կորեերեն)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Internet Broadway Database — 2000.
3. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
4. ↑  «National Medal of Arts: Twyla Tharp». National Endowment for the Arts. 2004. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 17-ին.
5. ↑
6. ↑  James Hebert (2006 թ․ հունվարի 29). «Twyla Tharp found a kindred spirit to inspire "The Times They Are A-Changin'" at Old Globe». *The San Diego Union-Tribune*. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 16-ին.
7. ↑  *Adams, John Anthony* Rialto. — 2004. — С. 85. — (Images Of America). — ISBN 0-7385-2892-7
8. ↑  "Tharp Is Back Where the Air Is Rarefied", by Gia Kourlas, *The New York Times*, March 5, 2010 (March 7, 2010 p. AR1 NY ed.). Retrieved 2010-03-07.
9. ↑  «Interview: Twyla Tharp Dancer and Choreographer». Academy of Achievement. 2007. էջ 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 8-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 13-ին.
10. ↑  Craine, Debra and Judith Mackrell. (2010). *The Oxford Dictionary of Dance,* p. 450.
11. ↑  
Seibert, Brian (2012 թ․ փետրվարի 12). «Toe Shoes That Carry a Princess to Victory». *The New York Times*. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 3-ին.
12. ↑  Marketing Statement from The Old Globe Theatre in San Diego
13. ↑  Marketing Statement from Alliance Theater
14. ↑  
Kourlas, Gia (2012 թ․ փետրվարի 3). «Tharp's New Tale, Woven In Dance». *The New York Times*. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 3-ին.
15. ↑  «Twyla Tharp». *John Simon Guggenheim Foundation* (անգլերեն). gf.org. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
16. ↑  *Tharp, Twyla.* Push Comes to Shove. — Bantam Books, 1992. — 376 p. — ISBN 0553073060
17. ↑  *Тарп, Твайла.* Привычка к творчеству. — Companion Group, 2012. — 288 p. — ISBN 978-966-1629-18-8
18. ↑  *Tharp, Twyla; Reiter, Mark.* The Creative Habit: Learn It and Use It for Life. — Simon & Schuster, 2003. — 243 p. — ISBN 0743235266
19. ↑  *Tharp, Twyla;Kornbluth, Jesse.* The Collaborative Habit: Life Lessons for Working Together. — Simon & Schuster, 2009. — 160 p. — ISBN 1416591915

Գրականություն
-------------

* *Siegel, Marcia B.* Howling Near Heaven. — New York: St. Martins Press, 2006.
* *Tharp, Twyla.* Push Comes to Shove. — Bantam Books, 1992. — 376 p. — ISBN 0553073060

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Edit this at Wikidata

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4421434 · BNF: 140647554 · CiNii: DA09954509 · CONOR: 164024931 · GND: 11914140X · ISNI: 0000000114661588 · LCCN: n81071740 · NDL: 01102211 · NKC: jx20070810003 · NLA: 35696887 · NTA: 074869892 · NUKAT: n2009122919 · SUDOC: 032558945 · VIAF: 2675726 · WorldCat VIAF: 2675726 |

 |

 |