recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ժաննա Տարանտո** (մահացել է 1323 թ. մարտին) Հայոց թագավոր Օշինի հետ ամուսնությունից հետո՝ հայոց թագուհի։ Որպես Տարանտոյի արքայազն Ֆիլիպ I-ի դուստր՝ նա Անժուի Կապետյան տան անդամ էր։

Կյանք
-----

Ժաննան Տարանտոյի արքայազն Ֆիլիպ I-ի և նրա առաջին կնոջ՝ Թամար Անգելինա Կոմնենոսի դուստրն էր։

Ժաննայի ծնողները լավ հարաբերություններ չունեին. Ֆիլիպը կասկածում էր, որ Թամարը գործել է ի վնաս իր ընտանիքի երկու տարի տևած հակամարտության ժամանակ, որը տեղի էր ունենում Անժուի Կապետյան տան և Էպիրոսի միջև՝չնայած այն հանգամանքին, որ նա գրավադրել էր իր զարդերի մնացած մասը՝ օգնելու նրան վճարել ռազմական գործողությունների համար։ Թամարի հանդեպ անվստահությունը Ֆիլիպին դրդեց բաժանվել նրանից և 1309 թվականին մեղադրեց նրան շնության մեջ։ Նրան ստիպեցին խոստովանել, որ սեռական հարաբերություններ է ունեցել իր արքունիքի առնվազն քառասուն տիրակալների հետ, և որ նա հարաբերություններ է ունեցել Տարանտոյի մեծ պալատական Բարտոլոմեո Սիգինուլֆոյի հետ։ Թամարը դարձավ վտարանդի՝ հավանաբար այլևս չտեսնելով իր երեխաներին․ նա կամ միանձնուհի դարձավ, կամ բանտարկվեց Ֆիլիպի կողմից։ Երկու դեպքում էլ նա մահացավ շատ չանցած՝ 1311 թվականին։

Մոր մահից անմիջապես հետո՝1313 թվականին հուլիսին Ֆիլիպը ամուսնացավ Եկատերինա Վալուայիի հետ,ով դարձավ Ժաննայի խորթ մայրը։ Այս ամուսնությունից Ժաննան ձեռք բերեց հինգ խորթ եղբայրներ, այդ թվում՝ Տարանտոյի արքայազն Ֆիլիպ II-ը:

### Թագուհի

1316 թվականի փետրվարին Ժաննան ամուսնացավ իր առաջին ամուսնու՝ Հայոց թագավոր Օշինի հետ։ Ժաննան Օշինի երրորդ կինն էր, ով արդեն ուներ մեկ որդի՝ Լեոյին, իր առաջին ամուսնությունից։ Այս ամուսնության ժամանակ նա ընդունեց Էյրին անունը։ Զույգը ամուսնացած էր ընդամենը չորս տարի։

Նրա մահից հետո՝ 1320 թվականի հուլիսի 20-ին, Օշինին հաջորդեց նրա անչափահաս որդին՝ Լեոն (երբեմն կոչվում է Լև V)։ Ենթադրվում էր, որ Օշինը թունավորվել է։

Օշինի մահից անմիջապես հետո նրա հորեղբոր որդին՝ Կորիկոսի Օշինը, դարձավ ռեգենտ՝ ժամանակավոր կառավարիչ։ Նա ցանկանում էր իր և իր ընտանիքի համար Հայաստանն ավելի ապահով դարձնել և քայլեր են ձեռնարկվել դա իրականացնելու համար. Օշինն ամուսնացել է Ժաննայի հետ, որին ստիպել էին ամուսնանալ նրա հետ։ Օշինն ամուսնացրել է իր աղջկան՝ Ալիսին, Ժաննայի խորթ որդու՝ Լեոյի հետ։ Օշինը հավանաբար մեղադրվում էր նաև Օշին թագավորի քրոջ՝ Իզաբելլայի և նրա երկու որդիների մահվան համար,որի նպատակն էր մրցակից պահանջատերերին հեռացնելը։

Ժաննան մահացավ 1323 թվականի մարտին․ նա ավելի երկար ապրեց,քան իր չարաբաստիկ վատ ամուսինը։

Ժաննայի մահից վեց տարի անց Լեոն դարձավ չափահաս՝ վրեժ լուծելով իր ժամանակավոր կառավարչից։ Ժաննայի ամուսին և փեսա Կոնստանտինը, Հայաստանի ոստիկանապետը և Լամպրոնի տիրակալը, և Լեոյի կինը՝ Ալիսը, սպանվեցին թագավորի հրամանով․ Օշինի գլուխը ուղարկվեց Իլխանին, իսկ Կոնստանտինինը՝ Ալ-Նասր Մուհամեդին։

Երեխաներ
--------

Իր առաջին ամուսնության ժամանակ նա ունեցել է մեկ երեխա.

* Ջորջը (1317 - 1323-ից հետո), մահացել է երիտասարդ հասակում։

Օշինը և ժաննան ունեին մեկ դուստր․

* Մարիան, ով անընդմեջ ամուսնացավ Կիլիկիայի երկու հայ թագավորների՝ Կոստանդին V-ի և Կոստանդին VI-ի հետ։ Նա ուներ խնդիրներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nicol, 1984, էջ 257

Աղբյուրներ
----------

* Nicol, Donald M. (1984). *The Despotate of Epiros 1267-1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages*. Cambridge University Press. ISBN 9780521261906.
**Հրանտ Բենդերյան**, (1876, Կոստանդնուպոլիս) ֆրանսահայ արվեստագետ, քանդակագործ, ստեղծել է դիմաքանդակներ, փոքր չափի դեկորային քանդակներ և մեդալիոններ։

Կենսագրություն
--------------

Հրանտ Բենդերյանը ծնվել է 1876 թվականին Կ․Պոլսում՝ մեդալիոններ քանդակող վարպետ Բենդերի ընտանիքում։ Պոլսում հանրահայտ վարպետի մասնագիտությունը մեծ դեր է խաղացել որդու շնորհը զարգացնելու հարցում։ Վարպետն իր որդու հետաքրքրությունը դեպի արվեստը նկատել է դեռ դպրոցական տարիներից։ Հատկապես, որ Պոլսում հայկական դպրոցներում նկարչություն դասավանդել են պրոֆեսիոնալ նակրիչները։ Հրանտը պատանեկան տարիներին սովորել է նաև Պոլսի գեղարվեստի վարժարանում, որտեղ գեղարվեստական առաջին մկրտությունն են ստացել Պոլսի բոլոր նկարիչները։
1890-ական թվականներին Բենդերյանը եկել է Փարիզ։ Ուսանել է Ֆրանսիական ինստիտուտում։ Ուսման տարիների մասին տեղեկություններ չկան։ Տեղեկություն չկա նաև մահվան թվականի մասին, հավանական է, որ մահացել է 1927 թվականից հետո
Միայն հայտնի է, որ նա մասնակցել է մի քանի ցուցահանդեսների՝ ներկայացնելով դիմանկարներ, ուրախացող երեխաների ֆիգուրներ․ մետաղին փորագրված մարդկային դեմքերի հարթաքանդակներ։

Գործունեություն
---------------

Հաստատվելով Փարիզում՝ Հրանտ Բենդերյանը զբաղվել է փոքր չափի քանդակով, փորագրություններով։ Ըստ մամուլի հրապարակումների՝ նա կիրառել է ֆրանսիական ռեալիստական արվեստի սկզբունքները, նաև եվրապական կլասիցիզմը, ստեղծել երեխաների ֆիգուրներ, որոնք կիրառվել են դեկորային նպատակներով։

Աշխատանքներ
-----------

Ֆրանսիական 19-րդ դարի ռեալիստական արվեստի ոճով է քանդակված անհայտ մարդու դիմաքանդակը՝ «Պարոն Մ․» վերնագրով։ 
Դիմաքանդակը տպավորիչ է իր կենդանի արտահայտմամբ, մշակվել է կամերային քանդակի սկզբունքով, ձևերով ծավալազանգվածային է՝ հուշարձանային քանդակի ընդհանրացումներով։ Դիմագծերի մշակումը արվել է անհատականության պահպանման ճշգրտությամբ, ոճը դժվար է նույնացնել իր ժամանակի որևէ քանդակագործի ոճին։
Այլ բնույթի են Հրանտ Բենդերյանի *ինքնաստեղծ* գործերը։
«Ուրախացող երեխաներ» խմբաքանդակը կատարված է Իտալական Վերածննդի արվեստի նմանողությամբ։ Հայ քանդակագործի աշխատանքում կա անկեղծություն, մասամբ միայն երեխաների մարմինների մշակման հղկվածությունն է հնաբույր։
Բենդերյանի դիմաքանդակներում ու դեկորային գործերում կա ոճական մեծ տարբերություն։ 
Ստեղծագործությունների ցանկում նշվել է նաև Խրիմյան Հայրիկի ցածրաքանդակը։ Հիշատակված են նաև «Սրբազան պար», «Արթնացում» գործերը, որոնց բնագրերը անհայտ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա․Աղասյան, Հայ քանդակագործները Օսմանյան կայսրության մեջ,ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտ, Հայաստան։
2. ↑  Եղ․ Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Գիրք դ, Երևան, 1987, էջ 208։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բեհբուտ Շելկովնիկով (այլ կիրառումներ)

**Բեհբուտ Ալեքսանդրի Շելկովնիկով (Շելկովնիկյան)** (մարտի 27, 1897(1897-03-27) - դեկտեմբերի 2, 1975(1975-12-02), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային արվեստաբան։

Բեհբուտ Մարտիրոսի Շելկովնիկովի թոռը։

Կենսագրություն
--------------

1930 թվականին ավարտել է Լենինգրադի համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը։ 1934 թվականից զբաղվել է Անիի, Դվինի խեցեղենի և ապակու ուսումնասիրությամբ։ 1941-1945 թվականներին աշխատել է Հայաստանի ԳԱ պատմության ինստիտուտում, 1945-1967 թվականներին՝ Լենինգրադի Էրմիտաժում, որպես գիտաշխատող, շարունակել հետազոտությունը 9-14-րդ դարերում Անդրկովկասի խեցեգործության, ինչպես և ռուսական կիրառական արվեստի բնագավառում։ Շուրջ 40 գիտական աշխատության հեղինակ է։ Լենինգրադի համալսարանում վարել է ռուսական և հայկական կիրառական արվեստների հատուկ դասընթացներ։ Միջնադարյան Հայաստանի կիրառական արվեստին նվիրված Շելկովնիկովի աշխատությունները եզակի են իրենց տեսակի մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 477)։*  |
**Փայլածո Կապտանյան**, Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած հայուհի, գրող։

1915 թ. Հայոց ցեղասպանության ընթացքում Փայլածոն, լինելով հղի, բռնի տեղահանվել է ու, քայլելով անցնելով Սիրիական անապատով՝ հասել մինչև Հալեպ։

Ցեղասպանությունից հետո նա ֆրանսերենով գրել է իր հիշողությունները՝ վերնագրելով «Արտաքսվածի հուշեր» ("Memoires d'une deportee")։ 1919 թվականին այդ հիշողությունները հրատարակվել են. մեծ նշանակություն ունեն թուրքերի իրականացրած եղեռնի ուսումնասիրության հարցում, քանզի գրվել են իրադարձություններիից շատ կարճ ժամանակ անց ։

1919 թվականին Փայլածո Կապտանյանը հանդիպել է իր երկու որդիներին, որոնց արտաքսումից առաջ թողել էր մի հույն ընտանիքի խնամքին։ Նրանք տեղափոխվել են ԱՄՆ, որտեղ Փայլածոն աշխատելմ է որպես դերձակ՝ կար անելով ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի տան համար։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Կապտանյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Սան Ֆրանցիսկո, որտեղ Փայլածո Կապտանյանը սենյակ է վարձել Լուիս ու Թոմ Դեդոմենիկոների տանը։ Փայլածոն Լուիսին սովորեցրել է հայկական փլավ եփել, ինչի հիման վրա 1955 թվականին Լուիսն իր եղբոր՝ Վինսենտի հետ սկսում են արտադրել *Rice-A-Roni* ապրանքատեսակը ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  What you see before your eyes: documenting Raphael Lemkin's life by exploring his archival Papers, 1900–1959 Archived 2007-06-10 at the Wayback Machine. - *Journal of Genocide Research*, 2005
2. ↑  Birth Of Rice-A-Roni: The Armenian-Italian Treat - National Public Radio, 2008

Գրականություն
-------------

* Birth Of Rice-A-Roni: The Armenian-Italian Treat
* Captanian, Payladzo A. "Memoires d'une deportee" (Paris։ M. Flinikowski, Editor, 1919)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18753 · LCCN: n00050220 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Բալաբեկ Գրիգորի Մարտիրոսյան** (մայիսի 20, 1905(1905-05-20), Թոխանշալու, Հայաստան - ապրիլի 6, 1972(1972-04-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կուսակցական և պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1927)։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Երևանի 1-ին և 2-րդ աստիճանի կուսակցական դպրոցներում (1925-1929), ավարտել Բաքվի մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտը (1936), 1929-1931 թվականներին կոմերիտական կազմակերպչական աշխատանքի է եղել Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) և Ղամարլուի (այժմ՝ Արտաշատ) շրջկոմներում։ 1936 թվականից աշխատել է ՀԿ(բ)կ Երևանի կոմիտեի պրոպագանդայի և ագիտացիայի տանը։ 1937 թվականի մայիսից եղել է ՀԿ(բ)կ Երևանի քաղկոմի երկրորդ քարտուղար, սեպտեմբերին նշանակվել է ՀԿԿ ԿԿ-ի ագիտացիայի և պրոպագանդայի բաժնի վարիչ։ 1938-1942 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ լուսավորության ժողկոմ։ 1942-1953 թվականներին՝ Հայկական գյուղատնաեսական ինստիտուտի տնօրեն, միաժամանակ՝ ինստիտուտի մարքսիզմ-լենինիզմի ամբիոնի վարիչ (1942-1949)։ 1953 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1959-1961 թվականներին՝ բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական կրթության պետական կոմիտեի նախագահ։ Միաժամանակ 1958 թվականից՝ ՀԽՍՀ արտաքին գործերի նախարար՝ այդ պաշտոնում մնալով մինչև իր կյանքի վերջը։ Խորհրդային պատվիրակության կազմում մասնակցել է (1958, 1959, 1971) ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի նսաաշրջաններին։ Եղել է ՀամԿ (բ) կ 23-րդ և ՀԿ (բ) կ 10-14-րդ համագումարների պատգամավոր, ԽՍՀՄ 1-ին և ՀԽՍՀ 2-7-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ (1938-1948)։

Պարգևներ
--------

* Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 348.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 348)։*  |
**Միտչել «Միտչ» Լարկին** (անգլ.՝ Mitchell Larkin, հուլիսի 9, 1993(1993-07-09), Buderim, Sunshine Coast Region, Քվինսլենդ, Ավստրալիա), ավստրալիացի լողորդ, մասնագիտացված է մեջքի վրա լողում։ Աշխարհի բազմակի չեմպիոն։ Օլիմպիական խաղերի կրկնակի մեդալակիր։

Կարիերա
-------

Միտչ Լարկինը Ավստրալիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է Լոնդոնի օլիմպիադային։ Այնտեղ նա մեկնարկել է միայն մեջքի վրա 200 մետր մրցատարածությունում։ Տասնիննամյա ավստրալիացի լողորդը անցել է եզրափակիչ մրցալող, բայց զբաղեցրել է վերջին տեղը։

Երկու տարի անց՝ 2014 թվականին, նա չորս մեդալ է նվաճել Շոտլանդիայի Համագործակցության խաղերում (ներառյալ ոսկին երկու հարյուր մետր հեռավորության վրա)։ Դոհայում կայացած կարճ ջրի աշխարհի առաջնությունում Լարկինը 100 մետր տարածությունում ոսկի է նվաճել, իսկ երկու անգամ ավելի երկար տարածությունում դարձել է բրոնզե մեդալակիր։

2015 թվականին Կազանում կայացած աշխարհի առաջնությունում Լարկինը դարձել է առաջնության հերոսներից մեկը։ Նա հաղթել է մեջքի 100 և 200 մետր տարածություններում՝ Ավստրալիայի հավաքականի հետ միասին դառնալով երկրորդը համակցված փոխանցումավազքում, իսկ 50 մետր հեռավորության վրա՝ չորրորդը՝ պարտվելով իր թիմակից Բեն Թրեֆերսին։

Երկար տարածություններում նրա անձնական ռեկորդը 52,11 է (100 մետր մեջքի վրա) և 1:53,17 (200 մետր մեջքի վրա), երկու ռեկորդներն էլ սահմանվել են 2015 թվականի նոյեմբերին Դուբայում կայացած աշխարհի առաջնությունում։

Լողի 2016 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերում Լարկինը ներկայացրել Է Ավստրալիան 100 և 200 մետր մեջքի վրա և 4 x 100 մետր փոխանցումավազքում։

Լարկինը ռեկորդ է սահմանել որպես առաջին լողորդ, որը հաղթել է մեջքի վրա բոլոր մրցույթներում, ինչպես նաև ստացել է մեկ Համագործակցության մրցաշարում լողորդի համար ամենաշատ ոսկե մեդալները։ Հինգ ոսկե մեդալ տղամարդկանց մեջքի վրա 50, 100 և 200 մետր, տղամարդկանց անհատական 200 մետր մրցավազքում և տղամարդկանց 4 x 100 մետր մրցավազքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Mitch Larkin Refuses 2nd Best On The Clock: 52.11 Back Blast Seals Status At World No1». Swimvortex. 2015 թ․ նոյեմբերի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
2. ↑  «Mitch Larkin Rattles 1:53 Barrier & The Cage Of An American Olympic Tradition». Swimvortex. 2015 թ․ նոյեմբերի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 12-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
3. ↑  «2016 Australian Olympic Swimming Team selected». Australian Olympic Committee. 2016 թ․ ապրիլի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 5-ին.
4. ↑  «Mitch Larkin has revealed how he was spurred on to five gold medals at the Gold Coast Commonwealth Games». *Gold Coast Bulletin*. 2018 թ․ ապրիլի 11. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 27-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ոսկանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռուբեն Հայրապետի Ոսկանյան** (հունիսի 1, 1891(1891-06-01) - 1937), Միջին Ասիայի և Անդրկովկասի հեղափոխական շարժումների մասնակից, կուսակցական և պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1914)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Աշխաբադի քաղաքային ուսումնարանը։ 1917 թվականին ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Պրիմորիեի մարզի Միլոգրադովո և Օլգա քաղաքներում խորհրդային ռեժիմ մտցնելու համար մղված պայքարին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նշանակվել է Կրասնովոդսկի հեռագրական գրասենյակի կոմիսար։ 1919 թվականին տեղափոխվել է Բաքու, աշխատել բոլշևիկյան կազմակերպությունում, կազմակերպել գործադուլներ, որի համար ձերբակալվել և արտաքսվել է։ 1919 թվականի սեպտեմբերին եկել է Հայաստան, ձեռնամուխ է եղել Ալեքսանդրապոլի (Գյումրի) երկաթուղայինների գործադուլային կոմիտեի կազմակերպմանը, կրկին ձերբակալվել է և արտաքսվել Հայաստանից։ 1920 թվականի հունիսին նշանակվել է ՀամԿ(բ)կ-ի կովկասյան բյուրոյի հրահանգիչ Հյուսիսային Կովկասում։ Եղել է (մինչև 1921 թվականի փետրվարը) ՀԽՍՀ ճանապարհների և կապի ժողկոմ։ Այնուհետև պատասխանատու պաշտոններ է վարել Կովկասի և Միջին Ասիայի երկաթուղիներում, 1923 թվականից՝ կուսակցության Ալթայի և Իվանո-Վոզնեսենսկի նահանգային կոմիտեներում (պատասխանատու քարտուղար, գավկոմի քարտուղար)։ 1927-1928 թվականներին աշխատել է Անդրերկրկոմում (կազմբաժնի վարիչի տեղակալ)։ 1928 թվականի կեսերին գործուղվել է ՀամԿ(բ)կ Կիրգիզիա (Ղազախստան) երկրկոմ, եղել է կուսակցության Գուրևի օկրուգկոմի քարտուղար (1929-1930), ՀամԿ(բ) կ Կիրգիզիա (Ղազախստան) երկրկոմի Հարավային Ղազախստանյան մարզկոմի առաջին քարտուղար (1932-1933)։ 1934 թվականից ղեկավար աշխատանք է տարել ԱԽՀՄ հաղորդակցության ճանապարհների ժողկոմատում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 627)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Կիրակոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռիչարդ Կիրակոսյան** (հունվարի 8, 1965(1965-01-08), Փրովիդենս, Ռոդ Այլենդ), հայ քաղաքական և ռազմական վերլուծաբան, փորձագետ։

Աշխատանքային գործունեությունը
-----------------------------

Ռիչարդ Կիրակոսյանը ծնվել է 1965 թ. հունվարի 8-ին ԱՄՆ Փրովիդենս քաղաքում։ Ռիչարդ Կիրակոսյանի մասնագիտական գործունեությունը սկսվել է Միացյալ Նահանգներում։ Ռիչարդ Կիրակոսյանը աշխատել է տարբեր հեղինակավոր կազմակերպություններում, ինչպիսիք են Ամերիկյան կոնգրեսը, «Ազատություն» ռադիոկայանի Եվրոպական կենտրոնակայանը, Ջեյնս ինֆորմեյշն գրուպը (Jane's Information Group) և այլն։ 2000-ական թթ. սկզբներին տեղափոխվել է Հայաստան։ 2009 թ. փետրվարից մինչև 2011 թ. մարտ ամիսը զբաղեցրել է Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի տնօրենի պաշտոնը։ 
2011 թ-ի ապրիլից նա ղեկավարում է, իր իսկ կողմից ստեղծված, Տարածաշրջանային հետազոտությունների կենտրոնը (ՏՀԿ)։ Կենտրոնը անկախ, շահույթ չհետապնդող հետազոտական կենտրոն է, որն առաջարկում է լայնամասշտաբ ռազմավարական վերլուծություններ և անկողմնակալ հետազոտություններ, ինչպես նաև իրականացնում է մի շարք կրթական և քաղաքականության հետ առնչվող ծրագրեր։ Կիրակոսյանի գլխավորությամբ կենտրոնը արտաքին քաղաքականությունից բացի վերլուծում է նաև Հայաստանի ներքին քաղաքական կյանքը։ Արտաքին քաղաքականության մեջ կողմ է Թուրքիայի հետ առանց նախապայմանների հարաբերությունների հաստատմանը։

Ռիչարդ Կիրակոսյանի վերլուծական նյութերը տպագրվում են Center for Strategic and International Studies (CSIS), the International Security Network (ISN), the Swiss Peace Foundation, Jane's Defence Weekly, Democratizatiya, the Journal of Slavic Military Studies, Jane's Islamic Affairs Analyst, the Turkish Daily News, և the Harvard International Review հայտնի պարբերականներում։

Ռիչարդ Կիրակոսյանը նաև թրքալեզու Newsweek շաբաթաթերթի սյունակագիր է և անգլալեզու the Turkish Policy Quarterly ամսագրի խմբագրակազմի անդամ է։ 
Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 14-ին.
2. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 4-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 4-ին.
3. ↑
**Հովհաննես Մանկասարենց** (1415, Արճեշ, Կարա-Կոյունլուներ - 1501, Վան), հայ գրիչ։ Սովորել է Արճեշում, ապա՝ Մեծոփավանքի դպրոցում։ Աշխատել է նախ իր ուսուցչի՝ պատմիչ Թովմա Մեծոփեցու մոտ, այնուհետև Արճեշում հիմնել է գրչության դպրոց, որտեղ սովորելու էին գալիս Վասպուրականի տարբեր շրջաններից։ Կյանքի վերջին տարիներին ապրել է Վանում։ 72 տարի զբաղվել է գրչությամբ, ընդօրինակել է 40 հայսմավուրք ու տարեգիրք, 50-60 ձեռագիր, 32 ավետարան։ Հովհաննես Մանկասարենցի ընդօրինակություններից մեզ է հասել 30 գրչագիր, որից 13-ը պահվում է Մատենադարանում, 5-ը՝ Վենետիկի, 2-ը՝ Նոր Ջուղայի մատենադարաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 563)։*  |
**Մարգարիտա Վարդանի Սարգսյան**, ազատամարտիկ, նշանառու, Ադրբեջանի հրաձգության և Ստեփանակերտի շախմատի առաջնությունների չեմպիոնուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1960 թ. նախկին ԼՂԻՄ-ի Հացի գյուղում (ներկայումս՝ ԼՂՀ Մարտունու շրջանում) փետրվարի 13-ին։ Սովորել է գյուղի, ապա Ստեփանակերտի գիշերօթիկ, այնուհետև թիվ 9 միջն. դպրոցներում։ Չորրորդ դասարանից տեղափոխել են սովորելու 6 Ավարտել է Ստեփանակերտի պետական մանկավարժական ինստիտուտը (1981)։ 1981-1990 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի «Ղարմետաքս» կոմբինատում։ Եղել է ջուլհակուհի, ապա հերթափոխի պետ և կոմերիտմիության քարտուղար։

Արցախյան ազատամարտի սկզբից կամավոր զինվորագրվել է «Կանանց ջոկատին», 01.09.1992 - 23.08.1993 թթ. ծառայել է ԼՂՀ Պաշտպանության Բանակում։ Եղել է թիվ 53 հրաձգային գումարտակի լավագույն նշանառուներից մեկը։ 1992-1993 թվականներին մասնակցել է Շուշվա, Բերձորի, Քարվաճառի (նախկին Քելբաջարի), Մարտակերտի, Մարտունու, Ակնայի (նախկին Աղդամ), Հադրութի, նախկին Կուբաթլուի շրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ոչնչացրել է թշնամու բազմաթիվ զինվորներ, նշանառուներ և տանկեր։

1993 թ. օգոստոսի 23-ին զորաջոկատը նախկին Կուբաթլուի շրջանի հյուսիսարևելյան մասում՝ Ամուտեղ գյուղի (նախկինում՝ Բաշարաթ, ներկայումս՝ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանում) մատույցներում, մարտի է բռնվել թվով գերակշռող թշնամու ջոկատի հետ և զոհվել անձնուրացաբար։

Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Մարգարիտա Սարգսյանի մասին գրվել է լրագրերում («Ով է վերջում փակելու դուռը», «Последняя ночь снайпера» և այլն), Հովիկ Վարդումյանի գրքույկում, Անահիտ Արփենի «Անահիտի աղբյուրը» փաստագրական պատմավեպում (2015 թ.), նրան է նվիրվել Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությամբ հեռարձակվող «Նվիրյալները» հաղորդաշարի 2015 թվականի սեպտեմբերի 28 - ի թողարկումը, հեղինակ՝ Ցվետանա Պասկալևա։ Մարգարիտա Սարգսյանի մասին է Անահիտ Արփենի «Հրանտ և Մարգարիտ» վիպակը (2016 թ.):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ 1988-1994, Հանրագիտարան 1 հատորով
**Վահագն Մկրտչի Սարգսյան** (ապրիլի 30, 1962(1962-04-30)), հայ հրատարակիչ, գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1990 թվական)։ Մկրտիչ Սարգսյանի որդին, Դավիթ Սարգսյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1984 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1984–1991 թվականներին աշխատել է «Հայաստան» հրատարակչությունում, 1988–1990 թվականներին և 1998 թվականից՝ տնօրեն, 1991–1998 թվականներին՝ Հայաստանի Կառավարության տեղեկատվության վարչության գլխավոր խմբագիր։

1992 թվականին հիմնադրել է «Գիր գրոց» հրատարակչությունը (գործել է մինչև 1998 թվականը), 2000 թվականին՝ «Գրական հայրենիք» թերթը։ 2000 թվականին Երևանի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում հիմնադրել և վարում է «Հրատարակչական գործ» դասընթացը։

Լույս է տեսել Սարգսյանի «Քաջ Նազարի գրական հետագիծը» (1991 թվական) աշխատությունը։

2021 թվականի հոկտեմբերին ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարի հրամանով նշանակվել է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրենի պաշտոնում։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության պատվոգիր, 2022։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վահագն Սարգսյանը նշանակվել է Գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրեն
2. ↑
3. ↑  «Գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրենը պարգևատրվել է ԿԳՄՍՆ պատվոգրով». *www.1lurer.am*. 2022 թ․ մայիսի 3. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 30-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սաֆիա բինթ Հույայյի** (արաբ․՝ صَفيَّة بِنْت حُيَي‎‎, մոտ 610, Մադինա - 670, Մադինա, Օմայյան խալիֆայություն), Մուհամմադ մարգարեի կանանցից մեկը։ Եղել է հրեական բանու նադիր ցեղի առաջնորդի դուստրը։

Ծագում
------

Սաֆիա բինթ Հույայյին ծնվել է մոտավորապես 610 թ․-ին։ Նրա հայրը Հույայ իբն Ախտաբն էր (արաբ․ حيي بن أخطب; եբր․ ‏חי בן אחיטוב)՝ Մուհամմադի երդվյալ թշնամին։ Սաֆիայի հայրը արտաքսվել էր Մեդինայից, քանի որ խախտել էր պայմանագիրը։ Հեռացվելուց հետո նա տեղափոխվել էր Խայբար, սակայն այնտեղ էլ շարունակել դավեր նյութել մարգարեի դեմ, նաև ցուցադրաբար հրաժարվել հարկ վճարել։

Սաֆիայի մայրը Բառռա բինթ Սամաուլն էր (արաբ․ بَرَّة بِنْت سَمَوْأَل; եբր․ ברה בת שמואל)։ Նա բանու իզրաիլ ցեղից էր։

Ամուսնությունները մինչև Մուհամմադը
----------------------------------

Չափահաս դառնալուց հետո Սաֆիան ամուսնանում է մարտիկ և բանաստեղծ Սալյամ իբն Մաշկամ ալ Կուրայզայի հետ, որը նույնպես իր ցեղից էր։ Նրանց ամուսնությունը երկար չի տևում և որոշ ժամանակ անց նա ամուսնանում է Քինանա իբն ալ Ռաբիի (արաբ․ كِنَانَة ٱبْن ٱلرَّبِيع) հետ, որը հայտնի և հարուստ հրեա էր։

Խայբարի ճակատամարտ
------------------

Երբ Մեդինայի հրեական ցեղերը (բանու կայնուկա, բանու նադիր և բանու կուրայզա) խախտեցին մուսուլմանների հետ պայմանագիրը, նրանք արտաքսվեցին․ բանու նադիր ցեղը հաստատվեց Խայբարում։ Արտաքսումից հետո Սաֆիայի հայրը չէր դադարեցնում թշնամությունը մարգարեի հետ։ 628 թ․-ին նա արաբական այլ ցեղերի հետ պայմանավորվեց Մեդինայի վրա հարձակվելու համար, սակայն մուսուլմաններն իմանալով այդ մասին՝ որոշեցին առաջ անցնել նրանցից և շարժվեցին դեպի Խայբար։ Խայբարի ճակատամարտում մահացան Սաֆիայի և՛ հայրը, և՛ ամուսինը, իսկ ինքը իր ցեղի շատերի հետ միասին գերի ընկավ։

Տեսնելով Սաֆիային՝ Մուհամմադը նրան որպես հարճ վերցրեց, իսկ հետո ազատեց ստրկությունից։ Ազատությունից հետո նրան ընտրության հնարավորություն տրվեց՝ կամ պահել իր կրոնը և հեռանալ, կամ մնալ Մուհամմադի հետ։ Սաֆիան ընտրեց մարգերի հետ մնալու տարբերակը։

Մուհամմադի հետ ամուսնության պահին Սաֆիան 18 տարեկան էր։

Կյանքի վերջին տարիներ
---------------------

Քաղաքացիական պատերազմի (ֆիթնա) ժամանակ, որը սկսվել էր երրորդ բարեպաշտ խալիֆ Ուսման իբն Աֆֆանի կառավարման ժամանակ, Սաֆֆիան պաշտպանում է խալիֆի դիրքորոշումը և փորձում պաշտպանել նրան։ Նա ուտելիք և ջուր էր բերում խալիֆ Ուսմանի տուն, երբ ապստամբները պաշարել էին այն։

Սաֆիան մահացել է հիջրայի 50-52 թթ-ին, հուղարկավորվել Մեդինայի ալ Բակի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Али-заде А.* Сафия бинт Хуйайй (ռուս.) // *Исламский энциклопедический словарь* — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
2. ↑  «Следуй их путем. Из серии «Матери правоверных» (8). Сафия бинт Хуваййа». *Аль-Ваъй*. № 287-288.

| Մուհամմադի կանայք |
| --- |
| Խադիջա բինթ Խուայլիդ • Սաուդա բինթ Զամա • Աիշա բինթ Աբու Բաքր • Խաֆսա բինթ Ումար • Զայնաբ բինթ Խուզայմա • Ումմ Սալամա • Զայնաբ բինթ Ջահշ • Ջուայրիա բինթ ալ Հարիս • Մարիա ալ-Կիբտիա • Ումմ Հաբիբա • Ռայհանա բինթ Զայդ • Սաֆիա բինթ Հույայյի  • Մայմունա բինթ ալ Հարիս |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2007015661 · VIAF: 75761603 · WorldCat VIAF: 75761603 |

 |
**Ֆանի Միլս** (անգլ.՝ Fanny Mills, օգոստոսի 30, 1860, Օհայո - 1892 ), հայտնի է նաև որպես **Օհայոյի Մեծ ոտքերով աղջիկ,** կրկեսի ամերիկացի դերասանուհի, որ ուներ Միլրոյի հիվանդություն կոչվող հիվանդություն, որը մեծ այտուց էր առաջացրել նրա ոտքերում՝ այդպիսով դարձնելով դրանք հսկայական չափերի։

Կենսագրություն
--------------

Ֆանի Միլս կամ «Օհայոյի մեծ ոտքով աղջիկ», 1900-ական թվականների լուսանկար, հեղինակ՝ Չարլզ Էյզենման
Ֆանի Միլսը ծնվել է 1860 թվականին Սասեքսի Փուլբորո քաղաքում, Ջորջ Միլսի և Սառա Անսելի՝ Անգլիայից ներգաղթյալների ընտանիքում։ ովքեր բնակություն են հաստատել ԱՄՆ Օհայո նահանգի Սանդուսկի բնակավայրիի հարևանությամբ։ Աղջկա մոտ, վաղ տարիներից սկսել է ի հայտ գալ Միլրոյի հիվանդությունը կամ լիմֆոստազը, որը լիմֆատիկ համակարգի բնածին հիվանդություն է։ Ֆանի Միլսը կշռել է մոտ 90 կգ՝ միայն ոտքերը իր քաշի կեսն են եղել։ Նրա կարիերան Հրեշների շոուում սկսվել է 1885 թվականին, երբ նա, իր բուժքրոջ՝ Մերի Բրաունի ուղեկցությամբ, սկսել է ելույթ ունենալ իր քաղաքի մերձակայքում գտնվող կրկեսներում։ Վճռված լինելով օգուտ քաղել իր վիճակից, նա հանդես է եկել որպես «Օհայոյի մեծ ոտքով աղջիկ» 1980-ականներին արևելյան ափի հյուսիսում գտնվող թանգարաններում, որոնք նաև կոչվում են «հրաշք շոուներ»։ Այդ տիպի թանգարաններ այցելելն այն ժամանակ շատ ամերիկացիների շրջանում տարածված ժամանց է եղել։ Ընդամենը մեկ ցենտի գնով նրանք կարող էին տեսնել այնպիսի մարդկանց, ինչպիսին Ֆաննին է, որոնց առողջական վիճակը նրանց քիչ ընտրություն էր թողել, քան իրենց ցուցադրել փողի դիմաց։

Թանգարանային բիզնեսում զբաղվող գործարարները առաջարկում էին 5000 դոլար և ֆերմայի սեփականություն, այն տղամարդուն, որը կհամաձայներ ամուսնանալ Ֆանի Միլսի հետ, բայց իրականում նա արդեն ամուսնացած էր Ուիլյամ Բրաունի՝ իր բուժքույր Մերիի եղբոր հետ։

1892 թվականին Ֆաննին դադարել է ելույթ ունենալ մեկ այլ՝ անհայտ հիվանդության պատճառով։ Նա իր մնացած օրերն անցկացրել է իր ընտանեկան ֆերմայում, իսկ Ուիլյամը՝ նրա ամուսինը, մնացել է նրա կողքին ամբողջ ժամանակ մինչև նույն տարվա հոկտեմբերին նրա մահը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fraga, Kaleena (2021 թ․ սեպտեմբերի 6). «The Sad Story Of Fanny Mills, The 'Ohio Big Foot Girl' Of 19th-Century 'Freak Show' Fame». *All That's Interesting* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 15-ին.
2. ↑  Carter, Jake (2018 թ․ նոյեմբերի 12). «Fannie Mills - The Ohio Big Foot Girl». *Anomalien.com* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 15-ին.
3. ↑  Technologies, Peyotto. «Դժվար է հավատալ, որ բնածին արատներով այս 5 մարդիկ իրապես գոյություն են ունեցել (լուսանկարներ)». *1in.am*. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 15-ին.
4. ↑  «Nazywali ją "wielką stopą". Niezwykła historia Fanny Mills». *kobieta.interia.pl* (լեհերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 15-ին.
5. 1 2 3  «A Menina Pé Grande». Metamorfose Digital.com. 31 de Outubro de 2014. Վերցված է 14 de Outubro de 2015-ին.
6. ↑  Dunn, Billie Schwab (2022 թ․ փետրվարի 22). «Tragic life of 'big foot girl' – from degrading freak shows to marriage jibes». *Dailystar.co.uk* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 15-ին.
**Սագո Հակոբի Օգնայան** (հուլիսի 13, 1955(1955-07-13), Բեյրութ, Լիբանան), մատենագետ։

Կենսագրություն
--------------

1973 թվականին ավարտել է Բեյրութի Հովակիմյան-Մանուկյան վարժարանը, 1978 թվականին՝ Ամերիկյան համալսարանը։

1985–1989 թվականներին աշխատակցել է «Երկաթե շերեփ», «Սփիւռք» (1990 թվականից) պարբերականներին։

Լույս են տեսել Օգնայանի «Մատենագիտութիւն լիբանանեան եւ օտար մամուլի (հայկական նյութեր), 1978» (1980 թվական), «Մատենագիտութիւն «Սփիւռք» շաբաթաթերթի. 1958–1978» (1984), «Մատենագիտութիւն հայկական ժողովրդային շարժումի «Երկաթէ շերեփ» ամսաթերթին (1985–1989)» (1993), «Մատենագիտութիւն «Հասկ» հայագիտական տարեգրքի. 1948–1994» (հատոր 1–7, 1996 թվական), «Մատենագիտութիւն «Փյունիկ» ամսաթերթի (Երևան), 1990–1991» (2002), «Մատենագիտութիւն «Հայկազեան հայագիտական հանդէսի» Ա–Լ հատորներու (1970–2010)» (2010) մատենագիտական աշխատությունները։

Օգնայանի աշխատասիրությամբ հրատարակվել է նաև «Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ (ԱՍԱԼԱ)» (2015 թվական) վավերագրությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սահակ (այլ կիրառումներ)

**Սահակ Կամսարական** (հուն․՝ Ίσαάχης, 6-րդ դար - 546), հայազգի բյուզանդական զորավար՝ Հուստինիանոս I-ի ժամանակ (527—565)։

Կենսագրություն
--------------

Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի և Նիկողայոս Ադոնցի՝ Կամսարական։ Հրահատ (Արատիոս) և Նարսես Կամսարականների եղբայրը։ Սկզբում ծառայել է պարսից բանակում։ Հուստինոս I-ի օրոք (518— 527) անցել է Բյուզանդիա, կայսրությանը հանձնելով Կարինի (Թեոդոսուպոլիս) մոտ գտնվող իր Բոլոս բերդը (Բողբերդ, այժմ՝ Բոեղա կալա)։

Սահակը եղել է Կթառիճ բերդի կայազորի պետ։ Եղբոր՝ Նարսեսի հետ մասնակցել է Խոսրով Ա Սասանյանի դեմ պատերազմին, աչքի ընկել Անգղի ճակատամարտում (543)։

545 և 546-ին Բելիսարիոսի հրամանատարության ներքո Իտալիայում մասնակցել է օստգոթերի դեմ պատերազմին։ Գերի է ընկել և մահապատժի ենթարկվել։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 134)։*  |
**Մինաս Մկրտչի Սարգսյան** (դեկտեմբերի 11, 1870(1870-12-11), Վերին Ագուլիս, Նախիջևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 29, 1955(1955-05-29), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

Գործունեություն
---------------

1888-1905 թվականներին եղել է հնչակյան կուսակցության անդամ։ Մասնակցել է Բաքվի նավթագործների 1903-1904 թվականների գործադուլներին։ 1905 թվականին Թիֆլիսում մարտնչել է մարտական դրուժինայի շարքերում։ 1905 թվականի վերջին վերադարձել է Բաքու, աշխատանքի անցել Բալախանիի նավթահանքերում, կատարել ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի հանձնարարությունները։ 1917-1918 թվականներին «Բակինսկի ռաբոչի» («Бакинский рабочий) թերթի բանվոր թղթակիցներից էր։ 1918 թվականի մարտին մասնակցել է Բաքվի կոմունայի համար մղված մարտերին։ Կոմունայի օրերին եղել է Բաքվի Զավոկզալնի շրջանի պարենկոմի նախագահի տեղակալ։ 1920 թվականին ձերբակալվել և կարճ ժամանակով բանտարկվել է՝ զենք գնելու և պահեստավորելու համար։ 1920 թվականին Բաքվի կոմիտեն Սարգսյանին ուղարկել է Զանգեզուր, ուր նա կռվել է դաշնակցականների դեմ։ 1925 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ժողտնտխորհում, միաժամանակ ընտրվել կուսհանձնաժողովի անդամ։ 1926-1927 թվականներին եղել է Երևանի քաղսովետի գործկոմի նախագահի տեղակալ, 1928-1936 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ պատվավոր քարտուղար։ Ընտրվել է ՀԽՍՀ ԿԴԿ նախագահության և Անդրֆեդերացիայի ԿԴԿ անդամ։ Պարգևատրվել է ՀԽՍՀ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով (1932)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 223)։*  |
**Օգոստինոս Սեքուլյան**, (սեպտեմբերի 19, 1921, գյուղ Զուրջով, Տրանսիլվանիա (այժմ՝ Ռումինիայում) - հուլիսի 20, 2014), բնագրագետ, տոմարագետ, դրամագետ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1931 թվականին մեկնել է Վիեննա, ավարտել տեղի գիմնազիան (1939), ապա՝ համալսարանի փիլիսոփայության և աստվածաբանության ֆակուլտետը (1946)։ 1938 թվականից Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ է (1944 թվականից՝ վարդապետ)։ 1944 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ, եղել Վիեննայի մատենադարանի և թանգարանի վարիչ։ 1945-1947 թվականներին հետևել է համալսարանի ասորերենի, արամեերենի, եբրայերենի և արաբերենի դասընթացներին։ 1957 թվականին տեղափոխվել է Բեյրութ, 1959 - 1968 թվականներին՝ տեղի Մխիթարյան վարժարանի տնօրեն։ 1968 թվականին վերադարձել է Վիեննա, ընտրվել տեղի Մխիթարյան միաբանության վարչության անդամ։ 1980 թվականից՝ «Հանդես ամսօրյայի խմբագիր։ Սփյուռքի տարբեր պարբերականներում տպագրում է հայագիտական ուսումնասիրություններ, գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ «Ազգային մատենադարան» մատենաշարով լույս է ընծայել բնագրագիտական կարևոր հետազոտություններ։ Լուրջ արժեք է ներկայացնում Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանի ձեռագրերի Սեքուլյանի կազմած ցուցակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ոչ Եւս է Օգոստինոս Վրդ․ Սեքուլեան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 349)։*  |
**Սերգեյ Նիկոլաևիչ Սերգեև** (ուկրաիներեն՝ Сергій Миколайович Сергєєв, հունվարի 14, 1893(1893-01-14), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - մարտի 9, 1962(1962-03-09), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բալետի խորհրդային արտիստ և բալետմայստեր։ Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թիֆլիսի Մ․ Պերինիի բալետի ստուդիան։ 1919 թվականից՝ Թիֆլիսի օպերայի և բալետի թատրոնի մենապարող, 1925 թվականից՝ բալետմայստեր, 1927-1938 թվականներին՝ Սվերդլովսկի օպերայի և բալետի թատրոնի բալետմայստեր։

Բեմադրություններից են՝ Գլիերի «Կարմիր կակաչ» (1930 թվական), Չայկովսկու «Կարապի լիճը» (1931 թվական), «Քնած գեղեցկուհին» (1937 թվական), «Կառնավալ» (ըստ Լիստի և Գլազունովի երաժշտության, 1938 թվական), Դելիբի «Կոպելիա» (1938 թվական, բոլորն էլ՝ Սվերդլովսկ), Ասաֆևի «Բասչիսարայի շատրվանը» (1939 թվական, Թբիլիսի)։

1940-1962 թվականներին (1942—1953 թվականներին՝ գլխավոր բալետմայստեր)՝ Կիևի Շևչենկոյի անվան Ուկրաինայի օպերայի և բալետի թատրոնի բալետմայստեր․ բեմադրել է Մ․ Բալանչիվաձեի «Լեռների սիրտը» (1940 թվական), Սկորուլսկու «Անտառային երգ», Գլազունովի «Ռայմոնդա» (երկուսն էլ՝ 1946 թվականին), Խաչատրյանի «Գայանե» (1947 թվական), Պունիի «Էսմերսլդա», Պրոկոֆևի «Մոխրոտը» (երկոսն էլ՝ 1948 թվականին), Սվեչնիկովի «Մարուսյա Բոգսսլավկա» (1951 թվական) և այլ բալետներ։

1924 թվականին բեմադրել է Լենինականի օպերապերետային խմբի Թիֆլիսում կայացած հյուրախաղային ներկայացումների պարեր, 1951 թվականին, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում՝ «Խանդութ»-ը (ըստ Սպենդիարյանի երաժշտության)։

Սերգեևի ստեղծագործությունը սկզբունքային նշանակություն է ունեցել Ուկրաինայի բալետի գեղարվեստական առանձնահատկության ձևավորման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 335)։*  |
**Մեխակ Պողոսի Տեր-Սարգսյան** (մարտի 15, 1935(1935-03-15), Գյուլագարակ, Ստեփանավանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 21, 2014(2014-04-21), Երևան, Հայաստան), հայ գրահրատարակիչ։

Կենսագրություն
--------------

Մեխակ Տեր-Սարգսյանը ծնվել է 1935 թվականի մարտի 15-ին Գյուլագարակ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Լոռու մարզում)։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիգրաֆիական արհեստագործական ուսումնարանը, 1971 թվականին՝ Մոսկվայի պոլիգրաֆիական ինստիտուտը։

1954 թվականից աշխատել է գրահրատարակչության ոլորտում, 1971-1975 թվականներին եղել է ԵՊՀ տպարանի տնօրեն, 1975-1984 թվականներին՝ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի հրատարակչության գլխավոր ինժեներ-փոխտնօրեն, 1986-1991 թվականներին՝ «Պարբերական» արտադրահրատարակչական միավորման տնօրեն, 1991-2014 թվականներին՝ «Ոսկան Երևանցի» տպագրատան հիմնադիր-տնօրեն։

Լույս է տեսել Մեխակ Տեր-Սարգսյանի «Ես էլ եկա... որ անցնեմ» (2014) ինքնակենսագրական գիրքը։

Մեխակ Տեր-Սարգսյանը մահացել է 2014 թվականի ապրիլի 21-ին Երևանում։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ (2010),
* ՀՀ «Մովսես Խորենացի» մեդալ (2012)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Կյանքից հեռացել է տպագրական գործի հայտնի մասնագետ Մեխակ Տեր-Սարգսյանը». *armenpress.am*. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 13-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գասպար Իփեկյան (այլ կիրառումներ)

**Գասպար Նուրիջանի Իփեկյան** (հունվարի 19, 1883(1883-01-19) կամ 1883, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն և Թեհրան, Իրան - դեկտեմբերի 30, 1952(1952-12-30) կամ 1954, Բեյրութ, Լիբանան), հայ թատերական գործիչ։

Բեմադրիչ, դերասան Արմեն Արմենյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Հետևել է Լոզանի համալսարանի և Փարիզի Պոլ Մանեի կոնսերվատորիայի դասընթացներին։ Ավարտել է Սորբոնի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1908 թ. եկել է Թիֆլիս, եղբոր՝ դերասան Արմեն Արմենյանի մոտ և կապվել հայ թատրոնին։

Ֆրանսերենից թարգմանել է պիեսներ, որոնք բեմադրվել են արևելահայ բեմում։ Հեղափոխությունից հետո մեկնել է արտասահման, 1932 թ. Բեյրութում հիմնել է «Համազգային թատերախումբը», որը նրա մահից հետո կոչվել է իր անունով և գործում է մինչև այժմ։

Գրել է պիեսներ, որոնցից «Արա և Շամիրամը» լույս է տեսել Բեյրութում, 1948 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1981). *Կենսագրական բառարան, հատոր Բ*. Երևան: «Սովետական գրող». էջ էջ 21.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գասպար Իփեկյան Archived 2021-07-09 at the Wayback Machine.
**Սերինե** (*Սերինե Մովսեսի Ավագյան*, օգոստոսի 15, 1896(1896-08-15), Արճակ, Իփեքյոլու, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 25, 1971(1971-12-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծուհի, բանասաց, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1943 թվականից։ Գրական անուն է դարձրել իր անունը՝ Սերինե։ Հանդես է եկել նաև Արճակեցի և Եղունիկ ծածկանուններով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վանի նահանգի Արճակ գյուղում։ Սովորել է Վանի Արարք թաղամասի դպրոցում։ 1915-1918 թվականներին ապրել է Բաքվում, 1918-1920 թվականներին՝ Աստրախանում։ 1920 թվականին տեղափոխվել է Երևան և գործուն մասնակցություն ունեցել Հայաստանի գավառների հասարակական կյանքին։ Որպես որբանոցի կառավարիչ աշխատել է Արտաշատի, Քանաքեռի, Ծաղկաձորի մանկատներում։ Անտիպ են մնացել Սերինեի «Իմ երկրային ուղին» ինքնակենսագրական վեպը, «Ուղտալեռան եղնիկ» պոեմը, «Արճակի հրեղեններ» լեգենդը և այլ գործեր։ Մահացել է Երևանում։

Սերինեի երկերի մատենագրություն
------------------------------

* Հազարան բլբուլ (պոեմ), Երևան, Հայպետհրատ, 1944, 80 էջ։
* Հազարան բլբուլ (պոեմ), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 95 էջ։
* Հայ ազգագրություն և բանահյուսություն, պրակ 8 (պրակն ամբողջովին նվիրված է Արճակի ազգագրությանը, որի հեղինակն է Սերինեն), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1978, 188 էջ։
* Իմ «երկրային» ուղին (ինքնակենսագրական վեպ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 312 էջ։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». 1986. էջ 509.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10798 · BNF: 155764252 · GND: 1056114665 · LCCN: n99038437 · VIAF: 47081298 · WorldCat VIAF: 47081298 |

 |
**Ազարիս Ֆրիդոն** (1562, Ապարաններ - 1607, Հռոմ, Պապական մարզ), հայ եկեղեցական գործիչ, ունիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Ազարիա Ֆրիդոն Ապարանեցին ծնվել է 1562 թվականին, Երնջակ գավառի պատմական Տիգրանավան (Ապարաններ) գյուղում։ Եղել է Նախիջևանի կաթոլիկ եկեղեցու վիճակի առաջնորդ։ 1602 թվականին մեկնել է Հռոմ իր պաշտոնի հաստատման համար և չի կարողացել վերադառնալ հայրենիք։ Մահացել է Հռոմում և թաղվել սուրբ Մարիամ Եգիպտացի եկեղեցում։

Աշխատություն
------------

Հռոմում Ազարիս Ֆրիդոն գրել է լատին․՝ «Relatio de statu ecclesiarum Armeniae» («Հաղորդագրություն Հայաստանի եկեղեցիների կացության մասին») աշխատությունը, ուր նկարագրել է իր ժամանակի դեպքերը, մանրամասն տեղեկություններ տվել Ապարանների վանքի ու նրա վիճակի 12 գյուղերի մասին։ Մահացել է Հռոմում և թաղվել հայոց Ս. Մարիամ Եգիպտացի եկեղեցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 220 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։

Գրականություն
-------------

* Անասյան Հ. Ս. Հայկական մատենագիտություն, հ. 1, Ե,, 1959։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 101)։*  |
**Ստեփան Հակոբի Ակոպով** (դեկտեմբերի 21, 1899(1899-12-21), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 9, 1958(1958-08-09), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրրդային կուսակցական և պետական գործիչ, ինժեներ–մեխանիկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է դեկտեմբերի 21-ին՝ Շուլավերում (այժմ Վրացական ԽՍՀ Մառնեուլի շրջանի Շահումյան ավան)։ ԽՄԿԿ անդամ 1919 թվականից։ Ավարտել է Մոսկվայի Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1931)։

Աշխատանք
--------

1919 թվականից կոմերիտական, կուսակցական ղեկավար աշխատանք է կատարել կոմերիտմիության Թիֆլիսի կոմիտեում, ՀամԿ(բ) կ Մոսկվայի Բաումանի շրջկոմում, ՀամԿ(բ) կ Մոսկվայի նահանգի Զվենիգորոդի գավկոմում։ Այնուհետև աշխատել է որպես Պոդոլսկի Օրջոնիկիձեի անվան մեքենաշինական գործարանի գլխավոր ինժեներ, ապա՝ տնօրեն, 1937-1939 թվականներին՝ Ուրալմաշ գործարանի (Սվերդլովսկ) տնօրեն։ Մեծ են Ակոպովի ծառայությունները խորհրդային ավտոմոբիլային և տրակտորային արդյունաբերության կազմակերպման և զարգացման գործում։

1940 թվականից եղել է միջին մեքենաշինության ժողկոմի առաջին տեղակալ, 1941 թվականից՝ ժողկոմ, 1946 թվականից՝ ԽՍՀՄ ավտոմոբիլային արդյունաբերության, իսկ 1947 թվականից՝ ավտոմոբիլային ու տրակտորային արդյունաբերության մինիստր։ 1950 թվականից Ակոպովը աշխատել է որպես ԽՍՀՄ գյուղատնտեսական մեքենաշինության մինիստրի տեղակալ, իսկ 1953 թվականին նշանակվել ԽՍՀՄ մեքենաշինության մինիստրի տեղակալ, ապա և՝ մինիստր։

1954-1955 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ավտոմոբիլային, տրակտորային և գյուղատնտեսական մեքենաշինության մինիստր։ Ակոպովի նախաձեռնությամբ և խմբագրությամբ լույս են տեսել մեքենաշինության եռահատոր տեղեկատուն և մի շարք տեխնիկական գրքեր։ Եղել է ԽՍՀՄ 2-րդ և 4-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Լենինի երեք շքանշանով։ Մահացել է օգոստոսի 9-ին՝ Մոսկվայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17232 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 229)։*  |
**Գրիգոր Աղաթոն** (հուլիսի 4, 1825(1825-07-04), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 27, 1867(1867-04-27), Փարիզ), հայ հասարակական գործիչ։

Մ. Աղաթոնի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հուլիսի 4-ին, Կ. Պոլսում։ Սովորել է Ներսեսյան վարժարանում։ 1843 թվականին ընդունվել է Փարիզի Գրինյոնի երկրագործական բարձրագույն դպրոցը։ 1848 թվականին ստանձնել է Կ. Պոլսի Այմամայ թաղամասի երկրագործական վարժարանի տեսչի պաշտոնը, որտեղ 1849 թվականին ստեղծել է տեղի հայ ուսանողներից կազմված Երկրագործական ընկերությունը։

1848 թվականից «Հայաստան» շաբաթաթերթում և այլ պարբերականներում հանդես է եկել երկրագործության և տնտեսագիտության վերաբերյալ հոդվածներով։ 1853 թվականին ընտրվել է Ֆրանսիայի Պարտիզպանության կայսերական ընկերության անդամ, իսկ 1859 թվականին՝ Թուրինի (Իտալիա) Երկրագործական ակադեմիայի թղթանդամ։ Աղաթոնը Կ. Պոլսի Բարեգործական ընկերության հիմնադիրներից է և ատենապետը 1860 թվականին։ Երկար տարիներ ղեկավարել է Թուրքիայի փոստ–հեռագրական վարչությունը, իսկ 1867 թվականին նշանակվել է Թուրքիայի հասարակական շինությունների նախարար։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է ֆրանսիական Պատվո լեգեոնի խաչով 1867 թ.։

Մահացել է ապրիլի 27-ին, Փարիզում։ Աղաթոնը հայացքներով ազգային–պահպանողական էր։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել ազգային կյանքին, եղել է Կ. Պոլսի Ներսեսյան վարժարանի հոգաբարձու, ազգային երեսփոխան և այլն։ Թողել է Թուրքիայի տնտեսության վերաբերյալ աշխատություն (ձեռագիր)։

Գրականություն
-------------

* Տաղավարյան Ն. Գրիգոր Աղաթոն, Վնտ. 1900
* Զարդարյան Վ. Գ. Հիշատակարան, հ. 1, ԿՊ, 1910

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 1.
3. ↑

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10404 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 240)։*  |
**Առաջարկվել է այս հոդվածը ջնջել**  

Վիքիպեդիայի մեկ կամ մի քանի մասնակիցներ առաջարկել են այս հոդվածը ջնջել։ Մանրամասներին ծանոթանալու, ինչպես նաև Ձեր տեսակետը հայտնելու համար այցելեք **Ջնջման ներկայացված հոդվածների** քննարկման էջը։ 
  

**Ուշադրություն** նախքան վերոհիշյալ քննարկման էջում համաձայնության գալը, պետք չէ հեռացնել այս կաղապարը։ Եթե համաձայն չեք առաջարկված ջնջմանը, կարող եք քննարկմանը զուգահեռ ուղղել և բարելավել այս հոդվածը՝ այդպիսով նպաստելով, որ այն պահպանվի։ 

---

**Հիշեցում**. եթե դուք եք տեղադրել այս կաղապարը, ապա մի մոռացեք ջնջման առաջադրված հոդվածանվանումն ավելացնել Ջնջման առաջադրված հոդվածներ քննարկման էջում, մեկ կամ երկու տողով նշելով ջնջման առաջադրելու ձեր պատճառաբանությունը։ Եթե հոդվածը ենթակա է անմիջապես հեռացման, ապա օգտագործեք `{{արագ ջնջում}}` կաղապարը։   
**Ծանոթացեք նաև Վիքիպեդիայի Ջնջման կանոնակարգին։**  

**Ջնջման ներկայացնողին՝** Խնդրում ենք տեղադրել այս `{{subst:Ծանուցում/Ջնջման առաջարկ|Գեորգի Աղաբաբյանց|}}-- ~~~~` հաղորդագրությունը հոդված ստեղծողի կամ հոդվածի վրա առավել շատ աշխատանք կատարած մասնակցի քննարկման էջում։


**Գեորգի (Գևորգ) Գերասիմի Աղաբաբյանց** (հոկտեմբերի 17, 1904(1904-10-17), Ղզլար, Kizlyarsky Otdel, Թերեքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 20, 1966(1966-03-20), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային գինեգործ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1936), ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1964)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հոկտեմբերի 17-ին, Հյուսիսային Կովկասի Ղզլար քաղաքում։ Ավարտել է (1926) Դոնի գյուղատնտեսական և մելիորացիայի ինստիտուտը։ 1937 թվականից եղել է Կրասնոդարի, 1960 թվականից՝ Մոսկվայի սննդի արդյունաբերության ինստուտների գինեգործության ամբիոնի վարիչ։

Աղաբաբյանցը մշակել է գինու 7 կոնյակի սպիրտի ստացման նոր տեխնոլոգիա, Ա. Ա. Սերժանյանի և Ս. Ա. Բրուսիլովսկու հետ՝ անընդհատ հոսքում գինու շամպայնացման եղանակը, որի համար նրանց շնորհվել է լենինյան մրցանակ (1961)։ Մահացել է մարտի 20-ին, Մոսկվայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 239)։*  |