**Դիեգո-Գարսիա** (անգլ.՝ Diego Garcia), բրիտանական կախյալ կղզի-օղակակղզի Հնդկական օվկիանոսում, կղզին մտնում է Չագոս կղզեխմբի մեջ, գտնվում է Հնդկական թերակղզուց 1600 կմ, Մալդիվյան կղզիներից՝ 1200 հարավ, ընդգրկվում է Հնդկական օվկիանոսի բրիտանական տարածքների կազմում։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզու մոտ 27 կմ² տարածք զբաղեցված է ծովալճակներով, մակերեսի մի նեղ շերտ շրջապատված է կորալային խութերով, երկարությունը կազմում է մոտ 60 կմ, առավելագույն բարձրություն ծովի մակարդակից 7 մետր է։ Օղակակղզին բաղկացած է 4 կղզուց, որոնցից ամենամեծը Դիեգո-Գարսիան է, որից բացի օղակակղզում կա ևս 3 փոքր կղզի՝ Արևմտյան կղզի (անգլ.՝ West Island) 3,4 հեկտար, Միջին կղզի (անգլ.՝ Middle Island) 6 հեկտար, Արևելյան կղզի (անգլ.՝ East Island) 11,75 հեկտար։

Կղզում աճում է կոկոսի ծառեր։ Դիեգո-Գարսիայի կլիման խոնավ է, տաք ու քամոտ։ Օդի առավելագույն ջերմաստիճանը 36,2 °C է, նվազագույնը ՝ 14.6 °C։ Տեղումների քանակը տարեկան միջին հաշվով կազմում է 2600 մմ։

Պատմություն
-----------

Կղզին հայտնաբերել է հայտնի ծովագնաց Վասկո դա Գաման՝ 16-րդ դարի սկզբին։ Ինչպես բոլոր 3 կղզիները, այնպես էլ Դիեգո-Գարսիան պատկանել է նախ Ֆրանսիային, այնուհետև՝ Մեծ Բրիտանիային։ Կղզու առաջին բնակիչները եղել են ֆրանսիացիները, որոնք 1785 թվականին հիմնել են առաջին ապրելատեղերը։ 1810 թվականից կղզում բնակություն են հաստատել բրիտանացիները։

19-րդ դարում ֆրանսիացիները, այնուհետև բրիտանացիները կղզում ստեղծել կոկոսի ծառերի տնկարաններ, որի աշխատանքների համար ստրուկներ էին ներկրել Աֆրիկայից, որոնց ժառանգները 1960-1970-ական թվականներին բռնի տեղահանվել են կղզուց, իսկ 1973 թվականին ԱՄՆ-ն կղզում մեծ ռազմակայան է տեղադրել, որը կա մինչև հիմա։

2000 թվականին Անգլիայի գերագույն դատարանը հաստատել է, որ աֆրիկացիների ժառանգների վտարումը եղել է անօրինական և գաղթականներն իրավունք ունեն վերադառնալու կղզի։ Դրանից անմիջապես հետո Մեծ Բրիտանիան հայտարարեց, որ դա հնարավոր չէ, քանի որ նրանք ԱՄՆ-ի հետ ունեն պայմանագիր։ 2004 թվականին բրիտանական կառավարությունը երկու որոշում ընդունեց, որոնցով արգելում էր կղզու նախկին բնակիչներին երբևէ վերադառնալ այնտեղ։

2017-ի հունիսի 22-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան քվեարկել է Հնդկական օվկիանոսի Չագոս կղզեխմբի օղակակղզիների իրավական կարգավիճակը պարզելու համար։ Նախագիծը չի անցել՝ 94 դեմ ձայների մեծամասնության պատճառով։

2019 թվականի փետրվարին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան հանձնարարել է Մեծ Բրիտանիայի Չագոս կղզեխմբի վերահսկողությունը հանձնել Մավրիկիոսի Հանրապետությանը, և ավարտել տարածքի գաղութացման գործընթացը՝ տեղի ժողովրդի ինքնորոշման ճանապարհով, այդպիսով 1965 թվականին Հնդկական օվկիանոսի կղզիախմբի բաժանումն ու այն Մեծ Բրիտանիային հանձնելու գործընթացը ճանաչելով ապօրինի։

Պատկերասրահ
-----------

* Դիեգո-Գարսիայի քարտեզըԴիեգո-Գարսիայի քարտեզը
* Նկար վերևիցՆկար վերևից
* Նկար տիեզերքիցՆկար տիեզերքից
* ԱՄՆ Բոինգ ինքնաթիռը օդ է բարձրանում կղզուցԱՄՆ Բոինգ ինքնաթիռը օդ է բարձրանում կղզուց
* Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կործանված օդանավ Դիեգո-Գարսիա կղզումԵրկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կործանված օդանավ Դիեգո-Գարսիա կղզում
* 
* 
* ԱՄՆ նավաստիները զենքի կիրառման դասընթաց են անցկացնում կղզումԱՄՆ նավաստիները զենքի կիրառման դասընթաց են անցկացնում կղզում
* 
* ՄայրամուտՄայրամուտ
* ԽաչափառԽաչափառ
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "THE TRUTH ABOUT DIEGO GARCIA: 50 YEARS OF FICTION ABOUT AN AMERICAN MILITARY BASE". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հունվարի 11-ին. Retrieved 2020 թ․ հունվարի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "«Чёрная точка» ЦРУ в океане". www.sovsekretno.ru. Արխիվացված է the original 2016 թ․ նոյեմբերի 24-ին. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑   Жертвы британского колониализма
4. ↑  Джон Пилгер (26.04.2012). "Война против демократии". Արխիվացված է the original 2013 թ․ ապրիլի 19-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  "Chagos legal status sent to international court by UN". *BBC News*. 2017 թ․ հունիսի 22.
6. ↑  Суд ООН призвал Великобританию как можно скорее завершить управление архипелагом Чагос ТАСС 25 февраля 2019 года
7. ↑  Суд ООН обязал Лондон передать Маврикию архипелаг Чагос Известия 26 февраля 2019

Արտաքին հղումներ
----------------

* Схема дислокации военных объектов США на о. Диего-Гарсия (вид с воздуха)
* Британская территория в Индийском океане (անգլ.)
* Борьба коренных жителей за возвращение (ռուս.) (оригинал (անգլ.))
* Война против демократии Archived 2013-04-19 at Archive.is // Еженедельник 2000, 18.04.2012

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4090770-3 · LCCN: sh85037775 · VIAF: 244099778 · WorldCat VIAF: 244099778 |

 |