**Դերսիմ**, գավառ, ձորապետություն Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթում։ Կենտրոնը Խոզաթ գյուղաքաղաքն էր։ Մյուս նշանավոր քաղաքներն էին Մեծկերտը և Չարսանջակը։

Աշխարհագրություն
----------------

Ունի լեռնային տարածք։ Գավառն արևմուտքից եզերվում է Եփրատ, իսկ արևելքից` Փերի գետերով, հյուսիսում` Բյուրակն-Մնձուրյան լեռներով, իսկ հարավարևմտյան մասով սահմանակից է Խարբերդի գավառին։

Գավառի տարածքով բարձրանում են լեռներ, որոնք այն վերածել են մի բարդ լեռնաշխարհի։

Տարածքի մեծագույն մասն անտառածածկ է։ Դերիսմը հարուստ է գետերով և սառնորակ աղբյուրներով։

Կլիմա
-----

Ունի բազմազան կլիմա։

Պատմություն
-----------

Դերսիմ գավառի մասին հիշատակություններ կան Բարձր Հայքում։ Այն նույնացրել են Դերսիմի հետ։

Մինչև XIX դարի 70-ական թվականները Դերսիմը եղել է նահանգ, որտեղ գոյություն ուներ քրդական ձորապետություն` հյուքմենություն։

1878 թվականին Սուլթանի հրամանով Դերսիմը որպես գավառ միացվեց Խարբերդի վիլայեթին։

Դերսիմը սկզբում եղել է հայաբնակ, այնուհետև այստեղ բնակություն հաստատեղին մեծ թովով հայեր։ Գյուղերից շատերը պահպանեցին իրենց հայկական անվանումերը` Ագրակ, Աղաջուր, Արտապետ, Գնելի, Դաշտակ, Թթենիկ, Լորենիկ, Կամիրքար, Սրբիյան (Սուրբ Օհան), Վարիգեղ, Պսկավանք, Պառվագրակ, Պառավ։

Բնակչություն
------------

Մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը Դերսիմն ուներ 200 000 բնակչություն, որի 45 %-ը հայեր էին, իսկ մնացածը քրդեր։ Քրդերը համերաշխ են ապրել հայերի հետ և Եղեռնի տարիներին 1000-ավոր հայերի կյանք են փրկել նրանց ռուսական զորքերին հանձնելով։

Տեղի հայությունը սասունցիների նման քաջ է եղել և XVII դարից սկսած հաճախակի պատերազմ է վարել Թուրքիայի դեմ։

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

Օգտակար հանածոներ
-----------------

Գավառակն ուներ նավթի զգալի պաշարներ, կերակրի աղ, հանքային ջրեր, բնական շինանյութեր։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Դերսիմն ուներ տասնյակ հայկական հուշարձաններ` վանական համալիրներ, եկեղեցիներ, բերդերի ու քաղաքների ավերակներ։

Վարչական բաժանում
-----------------

1878 թվականին Դերսիմն ուներ հետևյալ գավառակները.

* Խոզաթ
* Խուզիչան
* Կըզըլքիլիսե
* Մեծկերտ
* Չարսանջակ
* Չմշկածագ
* Փախ
* Օվաջիկ

Տես նաև
-------

* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 2, էջ 93-94

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Դերսիմի գավառ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Դերսիմ |
|  |
| Գյուղեր | Ագրակ • Ադա • Ադալեր • Ազաբերդ • Ալա • Ալթուն Էրլսեին • Ալվերեն • Ալիան • Ակքիլիսա • Աղվերան • Արտու • Բագին • Բեզաղուտ • Գոմձոր • Դամըրչի • Դարդարեշ • Դերեկ • Երկան • Զեյնելի • Թաղլար • Թաղլար Մեծ • Թիլեկ • Թոփուզօղլու • Թուզլա • Իսնակ • Խեդիկ • Խիլիպտա • Կարթ • Կիրիմիր • Հաստեկ • Հավիկ • Հերթիֆ • Հուսեյնբեգին-Քոնագի • Ղզըլքիլիսա • Ղոզլիչար • Ղուշովա • Մախա • Միրավան • Յաշիլի • Շաղալան • Շարակ • Ոստան • Չարխան • Պաղին • Ռաշան • Սեղնակ • Սոգյութլու • Սուճուխ • Տանձիկ • Տուժիկ • Փեզվենք |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Խարբերդի վիլայեթ |
| --- |
|  |
| Դերսիմի գավառ | Խոզաթ • Խուզիչան • Կըզըլքիլիսե • Մեծկերտ • Չարսանջակ • Չմշկածագ • Փախ • Օվաջիկ |
|  |
| Խարբերդի գավառ | Ակն • Արաբկիր • Խարբերդ • Շիրո |
|  |
| Մալաթիայի գավառ | Աղջադաղ • Բեհսեն • Կարկառ • Հասանմսուր • Մալաթիա |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |