**Կառլ IV-ի ձիարձան** (հայտնի է որպես Էլ Կաբայիտո), 1802 թվականին մեքսիկացի քանդակագործ Մանուել Տոլսայի ստեղծած Նոր Իսպանիայի վերջին թագավոր Կառլ IV-ի բրոնզե ձիարձանը Մեխիկոյում։ Արձանը ցուցադրվել է քաղաքի տարբեր տեղերում և համարվում է Տոլսայի լավագույն ձեռքբերումներից մեկը։ Այժմ գտնվում է Մանուել Տոլսայի անվան հրապարակում։

Պատմություն
-----------

Ծրագիրը նախաձեռնել է Նոր Իսպանիայի փոխարքա Միգել դե լա Գրուա Տալամանկան։ Հուշարձանի կառուցման թույլտվությունը ստանալուց հետո սկսվել է շինարարությունը, որի նպատակով դատարկել է հիմնական հրապարակը և կառուցել տվել էլիպսաձև ճաղաշարք՝ մուտքի չորս դարպասներով։

Էլ կաբայիտոն Պասեո դե լա Ռեֆորմա և Բուկարելի պողոտաների խաչմերուկում՝ շրջապատված ճաղավանդակներով
1796 թվականի դեկտեմբերի 8-ին արձանի պատվանդանը բացվել է մեծ հանդիսությամբ։ Պատվանդանին տեղադրվել է փայտից և ոսկեզօծ ստուկկոյից պատրաստված ժամանակավոր արձան, որը նույնպես ներկայացնում էր իսպանական միապետին։

Կառլ IV-ի ձիարձանը ձուլվել է Սան Կառլոս ակադեմիայի ղեկավար Տոլսայի հսկողության ներքո։ Հուշարձանի ստեղծման համար պահանջվել է 450-600 ցենտներ բրոնզ (մեկ ցենտները՝ 46 կգ), ձուլվել է Սուրբ Պետրոս և Սուրբ Պողոս եկեղեցու մոտակայքում։ Փորագրելուց հետո 1803 թվականի դեկտեմբերի 9-ին արձանը տեղադրվել է պատվանդանի վրա։ Բացման արարողությանը ներկա է գտնվել Բարոն Ալեքսանդր Ֆոն Հումբոլդտը։ Նրա կարծիքով Տոլսայի կերտած արձանը երկրորդն է Հռոմի Մարկուս Աուրելիուսի ձիարձանից հետո։

1821 թվականին Մեքսիկայի անկախության հակա-իսպանական դրսևորման ժամանակ հուշարձանը տեղափոխելու ցանկության պատճառով արձանը ծածկել են կապույտ վրանով։ Մարդիկ ցանկություն ունեին հուշարձանը ոչնչացնել, հալել և բրոնզն օգտագործել զենքի կամ մետաղադրամների համար։ Ձիարձանի սմբակներից մեկի տակ կարելի է գտնել ացտեկական նշան, թերևս որպես Իսպանիային հավատարմության նշան։

Հուշարձանը փրկել է Լուկաս Ալամանը, ով համոզել է Գուադալուպե Վիկտորյայի արձանը պահպանել որպես գեղագիտական արժեք, որի արդյունքում արձանը 1822 թվականին տեղափոխվել է հին համալսարանի բակ, որպեսզի մարդիկ այն չոչնչացնեն։ Մինչև 1824 թվականն արձանը անհասանելի է եղել հասարակության համար։ 1852 թվականին, տարիներ անց, երբ կրքերը հանդարտվել են, արձանը տեղափոխվել է Պասեո դե լա Ռեֆորմա և Բուկարելի պողոտաների խաչմերուկ։ 1979 թվականին այն տեղափոխվել է Մանուել Տոլսայի անվան հրապարակ։ Այժմ, ի պատասխան արձանը շրջապատող նախկին հակասության, պատվանդանի վրայի հուշատախտակն արձանագրում է, որ Մեքսիկան արձանը պահպանել է որպես արվեստի հուշարձան և ոչ թե որպես իսպանացի թագավորի գովասանքի նշան։ Քանդակի փոքր տարբերակը կարելի է տեսնել արձանի դիմաց գտնվող Տոլսայի թանգարանում։

Հուշարձանը կշռում է 26 տոննա և աշխարհում երկրորդ ամենամեծ բրոնզաձույլ արձանն է։

Վայրը, որտեղ 1852-1979 թթ. տեղադրված է եղել ձիարձանը՝ Պասեո դե լա Ռեֆորմա և Բուկարելի պողոտաների անկյունում, այժմ տեղադրվել է քանդակագործ Էնրիկե Կարբաախալի (Սեբաստիան)ի *El caballito* («Ձի») հուշարձանը, որը կառուցվել է հին հուշարձանի պատվին։

Պատկերասրահ
-----------

* Կառլ IV-ի ձիարձանԿառլ IV-ի ձիարձան
* Արվեստի ազգային թանգարանԱրվեստի ազգային թանգարան
* Կառլ IV-ի ձիարձանը կողքիցԿառլ IV-ի ձիարձանը կողքից
* Կառլ IV-ի ձիարձանը երեկոյանԿառլ IV-ի ձիարձանը երեկոյան
* El Caballito 1948 թվականին*El Caballito* 1948 թվականին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Martínez Assad Carlos R. (2005)։ *La patria en el Paseo de la Reforma* (Spanish)։ UNAM։ էջ 21։ ISBN 9789681674557
2. 1 2  Caistor Nick (2000)։ *Mexico City: A Cultural and Literary Companion*։ Signal Books։ էջեր 90–91։ ISBN 9781902669076
3. ↑  Maher Patrick (2000)։ *Mexico*։ Footprint Travel Guides։ էջ 88։ ISBN 9781900949538

Արտաքին հղումներ
----------------

* (Իսպաներեն) Ձիարձանը Մեխիկոյի տարբեր վայրերում

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կառլ IV-ի ձիարձան** կատեգորիայում։ |