**Յանոշ Ֆադրուս** (հունգ.՝ Fadrusz János, սեպտեմբերի 2, 1858(1858-09-02)[…], Բրատիսլավա, Ավստրիական կայսրություն - հոկտեմբերի 26, 1903(1903-10-26)[…] կամ հոկտեմբերի 25, 1903(1903-10-25), Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա), հունգարացի քանդակագործ։ Հունգարական արվեստում նեոկլասիցիզմի ներկայացուցիչ է։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1858 թվականին Պոժոնում (ներկայումս՝ Բրատիսլավա), չքավոր գյուղացու ընանիքում։ Տարրական կրթության մի քանի դասարան ավարտելուց հետո սովորել է հյուսնի մասնագիտություն, ազատ ժամանակ շատ է նկարել։ Այնուհետև Ուգրովցի քաղաքային իշխանությունների աջակցությամբ դպրոցում փայտագործություն է սովորել։ Ընդունակություններով օժտված երիտասարդին սատարել են, որ ընդունվի Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիա։

1879-1883 թվականներին Պրահայում ռազմական ծառայության ժամանակ ծանոթացել է չեխ նշանավոր քանդակագործ Յոսեֆ Վացլավ Միսլբեկին, որի արվեստը մեծ ազդեցություն է թողել Յանոշ Ֆադրուսի վրա։ Իր տաղանդը նա ուղղել է քանդակների ու հախճապակու վրա գեղանկարների ստեղծմանը։ Նրա աշխատանքները գովեստով են ընդունվել, ու նա հովանավորների պակաս չի ունեցել։

1885 թվականին Յանոշ Ֆադրուսը կրթությունը շարունակելու համար թոշակ է շահել։ 1886 թվականից աշխատել է Վիեննայի ակադեմիայի դասախոս Վիկտոր Տիլգների ղեկավարությամբ, այնուհետև դարձել է նույն ակադեմիայի դասախոս Էդմունդ Հելմերի աշակերտը։

1880-ական թվականների երկրորդ կեսին Յանոշ Ֆադրուսը ստեղծել է քանդակային դիմանկարների հաջող շարքեր։

1892 թվականին «Խաչելություն» քանդակը նրան ճանաչում է բերել ողջ Հունգարիայում։

1892 թվականի վերջերին նրան հանձնարարվել է քանդակել կայսրուհի Մարիա Թերեզայի՝ ձիու վրա նստած արձանը, որի վրա քանդակագործն աշխատել է 1892-1896 թվականներին։ 1893 թվականին Բուդապեշտում բացել է քանդակագործական արվեստանոց և զբաղվել դիմաքանդակներով ու մոնումենտալ քանդակագործությամբ։

1894 թվականին Յանոշ Ֆադրուսը Մատյաշ Հունյադիի (բացվել է Կլուժ-Նապոկայում) արձանի համար արժանացել է առաջին մրցանակի։ 1893 թվականին քանդակագործն ավարտել է այլաբանական քանդակները Հունգարիայի արդարադատության պալատի համար։

Մահվանից առաջ ստեղծված հիմնական աշխատանքներից են Բելա Վինկհայմի (Կիշբեր, 1901), Միկլոշ Վեշելենյիի (Զալեու, 1901), Հունգարների մուտքը Դանուբ (Զալեու, 1902, ավերվել է Ռումինիայի կոմունիստական իշխանությունների կողմից) և Լայոշ Տիսայի (Սեգեդ, 1903) քանդակները։

Պարգևներ
--------

* Ֆրանց Յոզեֆի կայսերական ավստրիական օրդենի ասպետի շքանշան
* Երկաթե թագի 3-րդ կարգի շքանշան
* Կլուժ Նապոկի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Պատկերասրահ
-----------

* Մատյաշ Հունյադիի արձանը Կոլովժարում (ներկայումս՝ Կլուժ Նապոկա), 1900Մատյաշ Հունյադիի արձանը Կոլովժարում (ներկայումս՝ Կլուժ Նապոկա), 1900
* Կայսրուհի Մարիա Թերեզայի արձանը (ոչնչացվել է)Կայսրուհի Մարիա Թերեզայի արձանը (ոչնչացվել է)
* Միկլոշ Վեշելենյիի արձանըՄիկլոշ Վեշելենյիի արձանը
* Լայոշ Տիսայի արձանըԼայոշ Տիսայի արձանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
4. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
5. ↑  *Gyula F.* Magyarok a bécsi Képzőművészeti Akadémián (հունգ.) — MTA, 1935. — P. 40.
6. ↑  В 1921 году памятник был полностью разрушен словацкими националистами.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն(հունգարերեն)
* Յանոշ Ֆադրուս(հունգարերեն)
* Յանոշ Ֆադրուս

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յանոշ Ֆադրուս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 165128520 · GND: 121693546 · ISNI: 0000000119479099 · LCCN: nb2006011700 · NSZL: 000000001891 · VIAF: 27934107 · ULAN: 500085385 · WorldCat VIAF: 27934107 |

 |

 |