**«Ալիսա»**, վիրտուալ ձայնային օգնական, որն արտադրվել է Յանդեքս ընկերության կողմից։ Նմանակում է կենդանի երկխոսություն՝ ճանաչելով (բանավոր և գրավոր) բնականխոսքը և հարցերին տալիս է պատասխաններ՝ (արտահայտելով դրանք բարձրաձայն, կամ ցույց տալով էկրանի վրա)։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ Ալիսայի մասին հայտնի է դարձել 2017 թվականի մայիսին, երբ օգնականը հայտնվել է Յանդեքս փնտրողական ծրագրի բետա տարբերակում։

Ծրագրի համար «Ալիսա» անվանումը առաջարկել են համացանցի օգտատերերը.
Որպես երկրորդ տարբերակ դիտարկվել է «Մայա» անունը, բայց նրանից հրաժարվել են մայիս ամսվա անվան հետ նույնանուն լինելու պատճառով։

«Ալիսայի» պաշտոնական մեկնարկը տրվել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 10–ին։ 2017 թվականի սեպտեմբերին օգնականի հետ շփվել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը՝ «Յանդեքս» ընկերություն իր կատարած այցի ժամանակ։ Նրա հարցին․ «Այստեղ քեզ չե՞ն նեղացնում», «Ալիսան» պատասխանել է․ «Շատ լավ, հաշվի կառնեմ», որից հետո «Յանդեքսի» աշխատակիցը ձևակեպել է իմաստային առումով մոտիկ հարց, որին ձայնային օգնականը պատասխանել է․ «Այսօր ես Յանդեքսում նայել եմ կատուների նկարներ և ոչ մի լավ բան չեմ տեսել։ Հուսով եմ, որ Ձեզ մոտ էլ է ամեն ինչ կարգին»։

Հենահարթակ
----------

«Ալիսան» հասանելի է «Յանդեքս» հավելվածում և «Յանդեքս» բրաուզերում»,՝ IOSի ու Անդրոիդի համար, ինչպես նաև Վինդոուզ, որտեղ ծրագիրը հաստատվում և գործարկվում է «Յանդեքս բրաուզերի» միջոցով։

2018 թվականի մայիսին «Յանդեքս տեղորոշիչ» ձայնային կառավարումը փոխարինվել է «Ալիսայով»։

2018 թվականի YaC կոնֆերանսի ժամանակ հայտարարվել է, որ «Ալիսան» տեղադրվելու է «Յանդեքս կայարանի» Խելացի աշտարակների և Սոնի ականջակալների մեջ, և հայտարարել են « Յանդեքս երկխոսությունների» մեկնարկ, որի օգնությամբ «Ալիսային» կարելի է սովորեցնել նոր գիտելիքներ։ Գիտելիքները հասանելի են հատուկ կատալոգում։ Հետագայում «Յանդեքսը» պլանավորել է ձայնային կառավարումը ներդնել այլ կենցաղային տեխնիկայի մեջ՝ «Ալիսայի» բազայի հիման վրա։

Գործածություն
-------------

«Ալիսայի» հիմնական գործառույթը ամենօրյա խնդիրների լուծումն է․ համացանցում փնտրել ինֆորմացիա, գտնել վայրեր, ուղիներ, ցույց տալ եղանակի տեսությունը և այլն։ Դրա համար օգնականը դիմում է «Յանդեքսի» ծառայություններին՝ «Յանդեքս փնտրել», «Յանդեքս քարտեզ», «Յանդեքս երաժշտություն» և այլն, կարողանում է նաև բացել մի քանի կողմնակի ծրագրեր։ Բացի այդ «Ալիսան» կարող է կազմակերպել զրուցակցի ժամանցը՝ հետաքրքրող թեմայի շրջանակներում վարելով երկխոսություն․ նա պատասխանում է հարցերին, երբեմն նաև սրախոսում։

Երկխոսության օրինակ․

> — Ողջույն։  
> — Բարև։  
> — Ո՞վ է քեզ հորինել։  
> — Յանդեքս ընկերության ծրագրավորողները։ Ինչպես նաև դիզայներները։ Եվ մենեջերները։ Եվ թոփ մենեջերները։ Եվ մեկ մարդ։  
> —Ինչու՞ է քո անունն Ալիսա։  
> — Որովհետև թեստավորման ժամանակ պարզվել է, որ այնպիսի անուն, ինչպիսին է «Բետա խելացի ասիստենտ վարկած երեք մեկ բիլդ յոթ վաթսունչորս», ցավոք սրտի, լավ չի հիշվում, օգտվողները իրար են խառնել։  
> — Վատ պատասխան։  
> — Փորձը դժվար սխալների որդին է։ Խնդրում եմ հստակեցրեք, որտեղ եմ ես սխալվել՝ ընտրելով ներքևում գրված պատասխաններից մեկը։
> 
>

Ձայն
----

«Ալիսան» խոսում է ռուս կրկնօրինակող դերասանուհի Տատյանա Շիտովոյի ձայնով, որը ռուսերենով բազմաթիվ անգամ կրկնօրինակել է դերասանուհի Սկարլետ Յոհանսոնի դերերի մեծ մասը, այդ թվում վիրտուալ օգնական Սամանտային՝ « Она (կինոնկար, 2013)»–ում։ Ձայնի սինթեզատորն օգտագործում է Շիտովոյի կողմից հատուկ պատրաստված ձայնագրություններ։

«Ալիսայի» անհատականության շատ առանձնահատկություններ դրսևորվում են նախադասությունների համակցությամբ, որոնք շարադրվել են «Յանդեքսի» խմբագրի կողմից։ «Ալիսայի» հերոսներից մեկի հեղինակը դարձել է լրագրող և գրող Վլադիմիր Գուրիևը։ Սակայն արտադրողները նշում են, որ «Ալիսան» չի սահմանափակվում նախապես տրված խմբագրական հարցաշարերի պատասխաններով․ օգնականի նեյրոնների ցանցը սովորեցվել է ռուսախոս տեքտերի մեծ խմբաքանակի համար, այդ թվում՝ ցանցային երկխոսությունների։ Դա արտահայտվել է ծրագրի բնույթի վրա․ որոշ օգտվողներ բախվում են այն բանի հետ, որ նա հրաժարվում է պատասխանել հարցերին, կամ հանդգնում է։ «Ալիսայի» մշակողները մշտապես հետևում են նրա վարքագծին և ուղղում այն։

«Ալիսան» կարողանում է զգացմունքային պատասխաններ տալ․ օրինակ, 
թեմայով պայմանավորված նա կարող է դրսևորել կենսախնդություն կամ տխրություն։

Ուսուցանում
-----------

Ստեղծողները նշում են,, որ ազատ թեմայի շրջանակներում երկխոսության հնարավորությունը չի սահմանափակվում նախապես տրված սցենարների հավաքածուով, որն իրացվում է մեքենայացված տեխնոլոգիաների օգնությամբ, այդ թվում ՝ նեյրոնային ցանցերով։

Տեխնոլոգիաներ
-------------

«Ալիսան» ճանաչում և վերլուծում է խոսքը «Յանդեքսի» կողմից մշակված SpeechKit հենահարթակի օգնությամբ։

Լսարան
------

«Յանդեքսի» տվյալներով, «Ալիսայի» ամենամսյա լսարանը 2018 թվականի հուլիսի դրությամբ կազմել է 28 միլիոն մարդ։

Ռեակցիա
-------

Չնայած այն բանին, որ «Ալիսան» դեռ վատ է աշխատում հավելվածների հետ, օգտատերերը դրական են գնահատել նրա զրուցելու ընդունակությունները և հումորի զգացումը։ Նրան հաճախ են թեստավորում և արդյունքները տեղադրում համացանցում։ Օգտագործողները նկատել են, որ նա հաճախ է հանդգնում, վիճում, հրաժարվում կատարել հանձնարարությունները և բավականին քննադատաբար է խոսում ռուսական քաղաքականության մասին։ «Ալիսան» անեկդոտներ է պատմում աշխատանքի մասին, կարդում է հայտնի բանաստեղծություններ՝ նրանց ավելացնելով տեխնոլոգիական տերմիններ, խրախուսում է հոմեոպաթիան, հասկանում է ժողովրդախոսակցական լեզուն, սեղաններ է պատվիրում, ։ Երկու «Ալիսաների» զրույցի ընթացքում մեկը մյուսին խորհուրդ է տվել նետվել պատուհանից։ Գերման Գրեֆն «Ալիսային» անվանել է «հիմար և թերի»։

Տես նաև
-------

* Amazon Alexa
* Կորտանա (ձայնային օգնական)
* Siri

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Say "Privet" to Alice, Yandex’s Intelligent Assistant
2. ↑  ««Яндекс» запустил тестирование голосового помощника «Алиса»». *VC.ru*. 19 мая 2017.
3. 1 2  «Я не милая»: «Алиса» — о Siri, насилии и конце света
4. ↑  «[[Կրեմլ]]յան հովիտ». *Կոմերսանտ թերթը*. 2017 թ․ սեպտեմբերի 22. `{{cite news}}`: URL–wikilink conflict (օգնություն)
5. ↑  «Путин в "Яндексе" пообщался с голосовым помощником "Алиса"». *ТАСС*. 21 сентября 2017.
6. ↑  Ведомости (2018 թ․ մայիսի 4). ««Яндекс» внедрил голосового помощника Алису в навигатор». Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 29-ին.
7. ↑  «Анонсы YaC 2018: «Диалоги», наушники с «Алисой» и «умная» колонка от «Яндекса»». *Tproger* (ռուսերեն). 2018 թ․ մայիսի 29. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 29-ին.
8. ↑  ««Яндекс» представил умную колонку и комплексный сервис как у Amazon». *Рамблер/новости* (ռուսերեն). Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 29-ին.
9. ↑  Ведомости (2018 թ․ մայիսի 29). ««Яндекс» запустил платформу «Яндекс.Диалоги»». Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 29-ին.
10. ↑  Навыки Алисы
11. ↑  Ведомости (2018 թ․ ապրիլի 18). ««Яндекс» внедрит голосового помощника «Алису» в бытовую технику». Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 29-ին.
12. 1 2  «Яндекс тестирует фирменного голосового ассистента «Алиса»». *Trashbox*. 20 мая 2017.
13. ↑  ««Перехожу на этот тембр, и люди приходят в смятение»: Актёры дубляжа — о своей работе». *The Village*. 9 февраля 2016.
14. 1 2 3  Тимур Гаскаров (10 октября 2017). «Как Яндекс учит искусственный интеллект разговаривать с людьми». *Хабрахабр*.
15. ↑  «Яндекс» сделает голосовой помощник «Алиса» доступным в разных браузерах
16. ↑  «А год какой?» — «Високосный»: в соцсетях проверяют на прочность голосовой помощник от «Яндекса»
17. ↑  «Алиса, за мной следит ФСБ?»: в соцсетях продолжают издеваться над голосовым помощником «Яндекса»
18. ↑  «Таки работает». «Алиса», голосовой помощник «Яндекса» — убеждённый гомеопат
19. ↑  Познакомьтесь с актрисой, которая дала голос «Алисе»
20. ↑  «Яндекс Алиса: Как заказать столик в ресторане, кафе или баре!». *Привет, я Алиса* (ռուսերեն). 2018 թ․ սեպտեմբերի 23. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.
21. ↑  Поговори со мной, Алиса
22. ↑  Греф посчитал российский искусственный интеллект глупым