recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հայաստանի բեյսբոլի ֆեդերացիա**, հայտնի է նաև որպես **Հայաստանի բեյսբոլի և սոֆթբոլի ֆեդերացիա** (**ՀԲՍՖ**), Հայաստանում բեյսբոլի և սոֆթբոլի կարգավորող մարմինը, որը ղեկավարվում է Հայաստանի օլիմպիական կոմիտեի կողմից։ Ֆեդերացիայի շտաբ-գրասենյակը գտնվում է Երևանում։

Գործունեություն
---------------

Հայաստանի բեյսբոլի ֆեդերացիան ստեղծվել է 2005 թվականին։ Ֆեդերացիայի ներկայիս նախագահը Արման Յավրյանն է։ Բեյսբոլի հայ մարզիկները մասնակցում են բեյսբոլի միջազգային և եվրոպական տարբեր մրցաշարերի։ Ֆեդերացիան նաև հյուրընկալում է բեյսբոլի ազգային մրցումներ և ղեկավարում է Հայաստանի բեյսբոլի ազգային հավաքականը։ Ֆեդերացիան հանդիսանում է Բեյսբոլի և սոֆթբոլի համաշխարհային կոնֆեդերացիայի, WBSC Եվրոպայի և Սոֆթբոլի միջազգային ֆեդերացիայի լիիրավ անդամ։

Տես նաև
-------

* Սպորտը Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ազգային ֆեդերացիաներ - Հայաստանի Ազգային Օլիմպիական Կոմիտե»։ *armnoc.am*
2. ↑  «Armenian Baseball Federation - Greek Ttavel Pages»։ *www.gtp.gr*
3. ↑  «WBSC - World Baseball Softball Confederation»։ *wbsc.org*
4. ↑  «WBSC Europe - The official site»։ *www.wbsceurope.org*
**Չիլիի զինանշան**, Չիլիի պետական խորհրդանիշներից մեկը։ Զինանշանն ընդունվել է 1834 թվականին, հեղինակը անգլիացի Չարլզ Վուդ Թեյլորն է (անգլ.՝ Charles Wood Taylor)։

Չիլիի ազգային գույներով աստղով զինանշանային վահանը պահում են աջ կողմում գտնվող Անդյերյան կոնդորը (Vultur gryphus), իսկ ձախ կողմում՝ հարավային անդերյան եղնիկը (Hippocamelus bisulcus), որոնք Անդերի խորհրդանիշներից են, որոնց երկայնքով ձգվում է երկիրը։ Զինանշանի ներքևում կա նշանաբանով ժապավեն «Por la Razón o la Fuerza» («Իրավունքով կամ ուժով»)։

Պատմություն
-----------

Չիլիի զինանշանը 1812-1814 թվականներին
Չիլիի առաջին զինանշանն ընդունվել է 1812 թվականին։ Զինանշանի հիմնական տարրը ազատության ծառը ներկայացնող սյունն է։ Այս սյունը լրացնելու համար գտնվում է երկրագնդի գլոբուսը, երկրագնդի վերևում կան խաչված նիզակ և արմավենու ճյուղ, որի վերևում գտնվում է աստղը։

Վահանը կրողներն են տղամարդը և կինը, բնիկները։ Վերևում և ներքևում կան լատիներեն կարգախոսներ՝ «Post Tenebras Lux »վերևից և «Aut Consilio Aut Ense» ներքևից։

1817 թվականին հայտնվեցին զինանշանի 2 նոր նախագծերը։

1818 թվականին հայտնվեց զինանշանի նոր նախագիծ, որը հաստատվեց 1819 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։ Վահանի օվալաձև կապույտ դաշտում սյուն կար, որը կանգնած էր սպիտակ մարմարե պատվանդանի վրա։ Սյան վերևում «Լիբերտադ» (Ազատություն) կարգախոսն է, որից վեր 3 աստղ է, որոնցից վերևը ներկայացնում է Սանտյագոն։

Վահանը կողքերից շրջապատված է դափնու երկու փոքր ճյուղերով, որոնք փաթաթված են եռագույն ժապավենով և զենքի տարբեր տեսակի հերալդիկ խորհրդանիշներով, որոնք ներկայացնում են՝ հեծելազոր, հետևակ, հրետանի։

Տես նաև
-------

* Չիլիի դրոշ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Латинская Америка, том 2, издательство «Советская энциклопедия», Москва, 1982, стр.513, ст. «Уэмулы»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Sobre los verdaderos simbolos patrios de Chile simbolospatrios.cl
* Gallery of Chilean coats of arms

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
**Մի տանիքի տակ** (ռուս.՝ Под одной крышей), խորհրդային տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը ստեղծել է ռեժիսոր Անատոլի Ալյաշևը, 1978 թվականին, Սվեդլովսկյան հեռուստաընկերությունում։

Սյուժե
------

Նապաստակը և՛ շինարար է, և՛ ճարտարապետ, և տուն է կառուցում մի քանի բնակիչների համար։ Այնտեղ տեղավորվում են երկու երաժիշտ շուն, այգեպան այծը, երգիչ ճուտիկը, գերմանամուկը և գորտը։ Հետո ամեն մեկը սկսում է զբաղվել իր սիրելի գործով. շները սկսում են գիշերը բարձր նվագել դաշնամուրի և այլ երաժշտական գործիքների վրա իրենց ընկերոջ` կատվի հետ, այծիկը ջրում է ծաղիկները պատշգամբում, գորտը սենյակում լճակ է ստեղծում` ջուր լցնելով։ Ճուտիկը սկսում է բարձր երգել, իսկ գերմանամուկը տան տակ փոս է փորում` հացահատիկ և ալյուր պահելու համար։ Այս վերաբերմունքի արդյունքում տունը չի դիմանում և փլվում է։ Նախ կենդանիները սկսում են նախատել նապաստակ շինարարին։ Նապաստակը վիրավորվում է և ասում, որ ինքը մանրամասնորեն նախագծել է այդ տունը և լավ է կառուցել։ Բայց այդպիսի անփույթ վերաբերմունք ինքը չէր ակնկալում։ Կենդանիներն ամաչում են և օգնելով նապաստակին` նոր տուն են կառուցում և համերաշխ ապրում։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ` Գերման Դրոբիզ
* Ռեժիսոր` Անատոլի Ալյաշև
* Նկարիչ` Ռ. Պեստրյակովա, Վլադիմիր Ռոժին, Տատյանա Կոստոուսովա, Ա. Եվլադովա, Դ. Կոլպակով
* Օպերատոր` Ե. Սկարիդով
* Մոնտաժողի օգնական` Լ. Տուրովեց
* Կոմպոզիտոր` Վլադիմիր Կոբեկին
* Հնչյունային ռեժիսոր` Բ. Բերեստեսկի
* Խմբագիր` Ն. Սամոխվալով
* Տնօրեն` Յու. Ռոժին

Տես նաև
-------

* Հե՞շտ է խիզախ լինել

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մի տանիքի տակ» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մի տանիքի տան»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
Գլանաձև պարաբոլական կոորդինատական համակարգի տեսքը:

**Գլանաձև պարաբոլական կոորդինատական համակարգ (պարաբոլական գլանի կոորդինատներ )**

**{\displaystyle (u,\;v,\;z)}**,  կոորդինատական համակարգ, որը հանդիսանում է դեկարտյան z` ապլիկատի ավելացումով պարաբոլական կոորդինատների ընդհանրացում։

Գոյություն ունի այդ կոորդինատների մի քանի կողմնորոշում։ Առավել տարածված է հետևյալ կողմնորոշման ձևը։

{\displaystyle {\begin{cases}x={\dfrac {c}{2}}(u^{2}-v^{2}),\\y=cuv,\\z=z,\end{cases}}}
որտեղ {\displaystyle c>0}-ն չափային բազմապատկիչն է։

{\displaystyle u=\mathrm {const} } և {\displaystyle v=\mathrm {const} } մակարդակի մակերևույթը պարբոլական գլանի հիմքն է, որը ձևավորող բաղադրիչները զոոգահեռ են z առանցքին։

Կապը այլ կոորդինատական համակարգերի հետ
--------------------------------------

### Ուղղանկյուն կոորդինատական համակարգ՝ {\displaystyle (x,\;y,\;z)}

{\displaystyle {\begin{cases}x={\dfrac {c}{2}}(u^{2}-v^{2}),\\y=cuv,\\z=z,\end{cases}}}
### Գլանային կոորդինատական համակարգ՝ {\displaystyle (\rho ,\;\varphi ,\;z)}

{\displaystyle {\begin{cases}\rho ={\dfrac {c}{2}}(u^{2}+v^{2}),\\\varphi =\mathrm {arctg} \left({\dfrac {2uv}{u^{2}-v^{2}}}\right),\\z=z.\end{cases}}}

Լամեի գործակից
--------------

Լամեի գործակիցը տվյալ կոորդինատական համակարգում ունի հետևյալ տեսքը՝

{\displaystyle {\begin{cases}H\_{u}=c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}},\\H\_{v}=c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}},\\H\_{z}=1.\end{cases}}}

Հիմնական դիֆերենցիալ օպերատորների արտահայտությունները
-----------------------------------------------------

### Գրադիենտ

{\displaystyle \mathrm {grad} \,F(u,\;v,\;z)={\frac {1}{c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}}}}\left({\frac {\partial F}{\partial u}}{\vec {e}}\_{u}+{\frac {\partial F}{\partial v}}{\vec {e}}\_{v}\right)+{\frac {\partial F}{\partial z}}{\vec {e}}\_{z}.}
### Դիվերգենցիա

{\displaystyle \mathrm {div} {\vec {A}}(u,\;v,\;z)={\frac {1}{c(u^{2}+v^{2})}}\left[{\frac {\partial }{\partial u}}\left({\sqrt {u^{2}+v^{2}}}A\_{u}\right)+{\frac {\partial }{\partial v}}\left({\sqrt {u^{2}+v^{2}}}A\_{v}\right)\right]+{\frac {\partial A\_{z}}{\partial z}}.}
### Ռոտոր

{\displaystyle \mathrm {rot} \,{\vec {A}}={\frac {1}{c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}}}}\left[{\frac {\partial }{\partial v}}A\_{z}-{\frac {\partial }{\partial z}}(c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}}A\_{v})\right]{\vec {e}}\_{u}+{\frac {1}{c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}}}}\left[{\frac {\partial }{\partial z}}(c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}}A\_{u})-{\frac {\partial }{\partial u}}A\_{z}\right]{\vec {e}}\_{v}+}
{\displaystyle +{\frac {1}{c(u^{2}+v^{2})}}\left[{\frac {\partial }{\partial u}}(c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}}A\_{v})-{\frac {\partial }{\partial v}}(c{\sqrt {u^{2}+v^{2}}}A\_{u})\right]{\vec {e}}\_{z}.}
### Լապլասիան

{\displaystyle \Delta F(u,\;v,\;z)={\frac {1}{c^{2}(u^{2}+v^{2})}}\left[{\frac {\partial ^{2}F}{\partial u^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}F}{\partial v^{2}}}\right]+{\frac {\partial ^{2}F}{\partial z^{2}}}.}

Տես նաև
-------

* Ուղղանկյուն (Դեկարտյան) կոորդինատական համակարգ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Weisstein, Eric W. "Parabolic Cylindrical Coordinates", *MathWorld*.
**Զիբիլիքս** կամ **ԶիբիLeaks**, Երևանի ավագանու ընտրություններ 2017 ընթացքում հայտնաբերված ՀՀԿ փաստաթղթերի հավաքածու։

Երևանի ավագանու ընտրություններ 2017 ընտրությունների ժամանակ «Ելք» դաշինքը մի քանի փաստաթոուղթ էր հրապարակել որոնք, ըստ «Ելք» դաշինքի, հանդիսանում են որպես *«Երեւանի քաղաքապետի ընտրությանը ՀՀԿ անօրինականությունների, ընտրակաշառքի և վարչական ռեսուրսի չարաշահման ապացույց»*։ «Ելք» դաշինքը հայտարարում է, որ ներկայացված ցուցակները ու ինստրուկցիաները հայտնաբերել են ՀՀԿ նախընտրական շտաբներից մեկի աղբամանից և այդ փաստաթղթերը, ըստ «Ելք» դաշինքի, վկայում են ընտրությունների ընթացքում թե ընտրակաշառքի, թե վարչական ռեսուրսի կիրառման մասին։ ՀՀԿ-ն իր հերթին հերքում է «Ելք» դաշինքի կողմից ներկայացված փաստաթղթերը ևդրանց հիմա առաջ քաշած մեղադրանքները։ Կարճվել էր 2017 թվականի հուլիսին և վերաբացվել 2018 թվականի հունիսին։ 2019 թվականի փետրվարին դատարանը որոշում կայացրեց շտաբի պետ, հանրապետական կուսակցության անդամ Հրայր Անտոնյանին և «ՍԱՍ» սուպերմարկետների ցանցի տնօրեն Ստեփան Սահակյանին տուգանել 2 միլիոն 500-հազարական դրամի չափով։

### Հայտնաբերված փաստաթղթերը

Փաստաթղթերի շարքում են.

1. Արաբկիրի ոստիկանության ֆաքսից ստացված փաստաթուղթ, որտեղ նշված է, թե ՊՊԾ գնդի ոստիկաններից ով ինչքան ձայն է ապահովում ՀՀԿ թեկնածու Տարոն Մարգարյանի համար։
2. Գումար բաժանողների ցուցակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ԶիբիLeaks. Բացահայտվեց իշխանության գաղտնի թղթապանակը
2. 1 2 3  Աղմկոտ վերջաբան. Տհաճ անակնկալ Վովա Գասպարյանի համար
3. ↑  «Զիբիլիքս»-ի գործը վերաբացվել է
4. ↑  «Զիբիլիքս»-ի գործով 11 մեղադրյալների նկատմամբ տուգանքներ սահմանվեցին
5. ↑  Փող բաժանողների անունները. ՀՀԿ շտաբի աղբամանից հանված փաստաթուղթ
**Հոգեբուժություն**, Հոգեախտաբանական տարբեր վիճակների ուշագրավ նկարագրություններ հանդիպում են դեռևս վաղմիջնադարյան հայ մատենագրության մեջ։ Իսկ գիտական հոգեբուժության զարգացումը կապված է 1926 թվականին Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում հոգեբուժության ամբիոնի ստեղծման և 1930 թվականին Երևանի հոգեբուժական հիվանդանոցի հիմքի վրա նույն ամբիոնի վերակազմավորման հետ։ Մինչև 1937 թվականը ամյության հիմնադիր Գ. Տեր-Հակոբյանը (Գրո), այնուհետև՝ Գ. Աղբալյանը 1937-1938 թթ. Ա. Զայցևը 1938-1944 թթ. Ա. Մեհրաբյանը 1944-1985 թթ. Մ. Մելիք-Փաշայանը 1988-1991 թթ. և 1993-2008 թթ. Վ. Հովհաննիսյանը 1991-1993 թթ. Ա. Մելիք- Փաշայանը 2008 թվականից։ 1957 թվականին ամբիոնը տեղափոխվել է «Նորք» հոգեկան առողջության կենտրոն։ Հոգեբուժության բնագավառում լուրջ աշխատանքներ կատարվել են Հայրեն, մեծ պատերազմից 1941-1945 թթ. հետո Ս. Դավթյանն ուսումնասիրել է գանգուղեղային վնասվածքների հետևանքները, Վ. Հովհաննիսյանը՝ երկրամասային ախտաբանություն համարվող մալարիային պսիխոզները, ինչպես նաև բրուցելոզի, ռևմատիզմի, տուբերկուլոզի, գրիպի ժամանակ հանդիպող հոգեկան խանգարումները։ Ոաումնասիրվել են անձի և գիտակցության, շիզոֆրենիայի հիմնախնդիրները (Ա. Մեհրաբյան), լուսաբանվել են այդ հիվանդության վաղաժամ դրսևորումներն ու նրա նևրոզանման ընթացքը (Ս. Դավթյան), շիզոֆրենիայի անընդմեջ ձևերի ընթացքի առանձնահատկությունները (Գ. Աղբալյան), շիզոֆրենիայի և աթերոսկլերոզի դեպքերում առաջացած արատի կառուցվածքի ու փոխհատուցման մեխանիզմի հարցեր (Մ. Մելիք-Փաշայան), հաշիշամոլության և հաշիշային պսիխոզների (Վ. Հովհաննիսյան), ալկոհոլային ատիպիկ ու խառը պսիխոզների կլինիկան (Կ. Դանիելյան)։ Բացահայտվել են էպիլեպտիկ պսիխոզների ընթացքի կլինիկական, էլեկտրաֆիզիոլոգիական (էլեկտրաուղեղագրական) առանձնահատկությունները, որոնց շնորհիվ էական շտկումներ են մտցվել էպիլեպսիայի վաղաժամ հայտնաբերման, տարբերակիչ ախտորոշման, ելքի և արդյունավետ բուժման, կանխարգելման, բժշկագենետիկական խորհրդատվությունների և այլ բնագավառներում։ Փորձարկվել են նորաստեղծ հոգեխթանիչ (պսիխոլեպտիկ) դեղանյութեր։ Ուսումնասիրվել են նաև նյարդահոգեկան հիվանդությունների (էպիլեպսիա, մանիակալ-դեպրեսիվ պսիխոզ, նևրոզներ, պսիխոպաթիաներ և ռեակտիվ վիճակներ) համաճարակաբան, առանձին հարցեր։ Կատարվում են նաև ՀՀ-ում ալկոհոլամոլության և թմրամոլության տարածվածության համաճարակաբան, բազմակողմանի հետազոտություններ։ ՀՀ-ում կատարվել են աշխատանքներ նաև հոգեբուժության պատմության և հոգեկան հիվանդությունների կլինիկավիճակագրության բնագավառում։ Ամբիոնը համագործակցում է Հոգեբուժության համաշխարհային ընկերակցության և մի շարք երկրների բժշկական համալսարանների հոգեբուժության ամբիոնների հետ։ Ամբիոնում անցկացվում են կլինիկ, օրդինատուրայի և ասպիրանտուրայի դասընթացներ, հրատարակվել են բազմաթիվ մենագրություններ, «Հոգեբուժության դասագիրք» (Մ. Մելիք-Փաշայան, Վ. Հովհաննիսյան, 1994), Հոգեբուժության ուսումնական ձեռնարկ՝ 3 լեզվով (խմբագիր՝ Ա. Մելիք-Փաշայան, 2010)։ Ամբիոնում ներկայումս զբաղվում են շիզոֆրենիայի, գլխուղեղի օրգանական ախտահարումների, ՀՀ-ում հոգեկան հիվանդությունների կլինիկահամաճարակաբանության խնդիրներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վասիլևներ (այլ կիրառումներ)
**Վասիլևներ** (ազգանվանակիցներ, կեղծանունը՝ Վասիլև եղբայրներ), խորհրդային կինոռեժիսորներ։ Գևորգի Նիկոլաևիչ Վ․ 1899-1946 ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ 1940։ Սովորել է «Երիտասարդ վարպետներ» ստուդիայում։ Պարգևատրվել է Լենինի Կադր «Չապաև»- կինոնկարից 1934, ռեժիսոր Գ․ և Ս․ Վասիլեներ և Կարմիր աստղի շքանշաններով։ Սերգեյ Դմիտրևիչ Վ․ 1900-1959, ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ 1948։ 1924 թվականին ավարտել է Լենինգրադի էկրանային արվեստի ինստիտուտը։ Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։ Վասիլևները կինոյում աշխատել են 1924 թվականից։ Առաջին համատեղ ռեժիսորական աշխատանքը եղել է «Սխրագործություն սառույցների մեջ» 1928 վավերագրական ֆիլմը։ 1934 թվականին ստեղծել են «Չապաև» (ըստ Դ․ Ա․ Ֆուրմանովի, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941) կինոնկարը, որը սոցիալիստ, ռեալիզմի ամենանշանավոր երկերից է․ ֆիլմում զուգակցված է բարձր գաղափարայնությունը և գեղարվեստական ձևերի կատարելությունը։ Կինոնկարը նպաստել է սովետական, ինչպես և արտասահմանյան առաջադեմ կինոյի զարգացմանը։ Վասիլևների այլ ֆիլմերից են «Վոլոչաևյան օրեր» 1937, «Ցարիցինի պաշտպանությունը» (1942, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1942), «Ռազմաճակատ» 1943։ 1955 թվականին Սերգեյ Դմիտրևիչ Վ․ ստեղծել է «Շիպկայի հերոսները» (բուլղար կինեմատոգրաֆիստների հետ), 1958 թվականին՝ «Հոկտեմբերի օրերին» կինոնկարները։ Վասիլևները եղել են իրենց ֆիլմերի մեծ մասի սցենարիստները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 292)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Տիգրան Մեծի պողոտայում, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի մոտակայքում, տեղադրվել է 2002 թվականին։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Արա Շիրազ
* Ճարտարապետ՝ Ասլան Մխիթարյան

Տվյալներ
--------

Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից ու բազալտից, բարձրությունը պատվանդանի հետ 9,5 մետր է։

Պատմություն
-----------

2001 թվականին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի մոտակայքում տեղադրվել է Զորավար Անդրանիկի երկրորդ արձանը տեղադրելու մասին հուշաքար։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2002 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։

Հուշարձանի երկու ձիերը խորհրդանշում են Արևմտյան և Արևելյան Հայաստանները։

Սա Անդրանիկ Օզանյանի երկրորդ արձանն է Երևանում։ Զորավարի առաջին արձանը տեղադրվել է 1999 թվականին Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Վահան Զատիկյանի անվան այգում։ Զորավար Անդրանիկին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Ուջանում, Ոսկեվանում, Նավուրում, Գյումրիում, Արտենիում և Անգեղակոթում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Արտաշատ)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Վառնա)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ուջան)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Գյումրի)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ջրահովիտ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արա Շիրազի Անդրանիկը(չաշխատող հղում)



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Կենտրոն)***էջը Վիքիպահեստում |
Ավտոմոբիլային տրանսպորտի արտադրանքը ամբողջ աշխարհում (2009 թվականի տվյալներով)
Երևանի նահանգում հայտնված առաջին ավտոմեքենաներից մեկը, Բուիք մոդելի(1913 թվական)
**Հայաստանի ավտոմոբիլային տրանսպորտ**, առաջին ավտոմոբիլը Երևանում հայտնվել է 1913 թվականին։ Մինչ այդ ուղևորափոխադրումները կատարվել են հիմնականում սայլերով, ֆուրգոններով (մինչև 1931 թվականը), իսկ Հայաստանում գործող 1058,7 կմ ընդհանուր երկար, ճանապարհի 752,3 կմ-ը խճուղի էր։

Տրանսպորտային հաղորդակցության հաստատումը
----------------------------------------

Տրանսպորտային հաղորդակցություն է հաստատվել Թիֆլիս-Դիլիջան-Ելենովկա-Սևան-Երևան և նրա շարունակության՝ Նախիջևան-Ջուլֆա և Դիլիջան-Ղարաքիլիսա-Վանաձոր-Ալեքսանդրապոլ-Արևմտյան Հայաստանի սահման, Երևան-Էջմիածին-Մարգարա-Իգդիր ճյուղավորումներով։ Թիֆլիս-Երևան ճանապարհի Երևան-Ջուլֆա հատվածը և դրա մյուս ճյուղավորումները հետագայում վերածվել են խճուղիների։ Տարանցիկ փոխադրումներ են կատարվել Ռուսաստանից Թուրքիա և Իրան։ Երևանի, Ղարաքիլիսայի և Ալեքսանդրապոլի միջև կապը պահպանվել է նաև փոստային կառքերի միջոցով։ 1932 թվականին հանրապետության ավտոպարկն ունեցել է 787 ավտոմոբիլ, այդ թվում՝ 446 բեռնատար, 135 մարդատար, 206 ավտոբուս և հատուկ ծառայությունների մեքենաներ։

Տրանսպորտային փոխադրում
-----------------------

1940 թվականին այն իրականացրել է տրանսպորտային փոխադրումների 62 %-ը, բեռնաշրջանառության՝ 9,5 %-ը։ 1941-1950 թվականներին ավտոպարկը համալրվել ու նորացվել է։

Ավտոմեքենաների քանակը` 1950-1986, 2004-2008 և 2010-2011 թվականներին
-------------------------------------------------------------------

Քուինսլենդում (Անգլիա) հայտնված առաջին ավտոմեքենան
1950-1986 թվականներին զգալիորեն աճել է ավտոմեքենաների թիվը, մեծացել է նոր 292 Երևանի մետրոպոլիտենի «Գործարանային» կայարանը մակնիշի, մասնագիտացված թափքերով մեքենաների տեսակարար կշիռը։ Անկախացումից հետո արմատապես փոխվել է ավտոմոբիլային պարկը, նախկին խորհրդային ավտոմեքենաների փոխարեն ներկրվել են արտասահմանյան մակնիշների բազմաթիվ ու բազմատեսակ մեքենաներ։ 2004-2008 թվականներին ներմուծված ավտոմեքենաների ընդհանուր քանակի տարեկան միջին աճը կազմել է եղածի 20-30 %-ը։ ՀՀ-ում ավտոմեքենաների ընդհանուր քանակն ավելի քան 400 հազար է (2010), ոչ քաղաքային ավտոճանապարհների երկարություն՝ 7704 կմ (միջպետական՝ 1686 կմ, հանրապետական՝ 4056 կմ, տեղական՝ 1962 կմ)։ 2010 թվականին իրականացվել են միջմարզային, ներմարզային, ներքաղաքային և միջպետական կանոնավոր ուղևորափոխադրումներ։ Միջմարզային փոխադրումներն իրականացրել է 89 կազմակերպություն՝ 206 երթուղով, ներմարզային փոխադրումները՝ 68 կազմակերպություն՝ 244 երթուղով, միջպետական փոխադրումները՝ 18 կազմակերպություն՝ 34 երթուղով։ 2011 թվականից Երևանից ՌԴ (Սոչի, Կրասնոդար, Միներալնիե Վոդի, Դոնի Ռոստով և Վոլգոգրադ) ու հակառակ ուղղությամբ գործում են միջպետական կանոնավոր ուղևորափոխադրումներ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ջաբարիներ** (արաբ․՝ جبرية‎‎), իսլամական առաջին աշխարհայացքային ուսմունքներից մեկի ներկայացուցիչներ։ Ջաբարիները ի հակադրություն կադարիների ընդունում էին Ալլահին որպես միակ արարիչ (արաբ․՝ فاعل حقيقي‎‎` ֆաիլ հակիկի), երկրի վրա կատարվող բոլոր իրադարձությունների պատճառ՝ այդ թվում նաև մարդկանց կողմից իրականացվող։ Ջաբարիական դպրոցը առաջացել է Բասրայում Օմայանների կառավարման ժամանակ։ Այս ուսմունքի առաջին ներկայացուցիչն է ալ-Ջաադ իբն Դիրհամը (արաբ․՝ الجعد بن درهم‎‎)։

Ուսմունք
--------

Ջաբարիները աստվածային նախախնամության բացարձակ կողմնակիցներ էին։ Նրանք կարծում էին, որ մարդ իր գործողությունները ազատ չի կատարում, այլ կատարում է պարտադրված (արաբ․՝ مجبور‎‎` մաջբուր) Ալլահի կողմից։ «Իրական» ջաբարիներ էին համարվում ջահմիները, իսկ «չափավոր» ջաբարիներ էին նաջարիները՝ ալ-Հուսեյն ան-Նաջարի հետևորդները, դիրարիները՝ Դիրար իբն Ամրի հետևորդները, աշարիները՝ Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարիի հետևորդները։ Չափավոր ջաբարիները հետևում էին քասբի (արաբ․՝ ‎‎كسب) հայեցակարգի տարբեր եղանակներին՝ դրանով զբաղեցնելով կադարիների հայեցակարգի հանդեպ կոմպրոմիսային դիրք։ Նրանք կարծում էին, որ գործողության կատարման մեջ մասնակցում են երկու կատարողներ՝ Ալլահը, ով արարում է գործողությունը, և մարդ, ով այն «ի կատար է ածում»։

### Քասբ

Հիմնական հոդված՝ Քասբ
Քասբը (արաբ․՝ ‎‎كسب) իսլամական տերմին է, իրենից ներկայացնում է կրոնա-էթիկ հայեցակարգ, որի համաձայն մարդկային գործողությունների կատարման գործում մասնակցում է երկու «կատարող» (արաբ․՝ فاعلان‎‎` ֆաիլան)՝ Աստված, ով արարում է, և մարդ, ով իրականացնում, ի կատար է ածում։ Այս հայեցողակարգի կողմնակիցները կոմպրոմիսային դիրք են գրավում կադարիների և ջաբարիների դոկտրինաների միջև։

Ուղղություններ
--------------

### Ջահմիներ

Ջահմիները Ջահմա իբն Սաֆվանի հետևորդներն են, ով զարգացրել է Իբն Դիրհամի ուսմունքը։ Ջահմիները պնդում էին, որ դրախտը (արաբ․՝ جنّة‎‎‎‎՝ ջաննա) և դժոխքը (ջահաննամ) հավերժ չեն, և ժխտում էին Ալլահին դրախտում տեսնելու հնարավորությունը։ Նրանք նաև համարում էին, որ Ղուրանը արարված է։

### Նաջարիներ

Ալ-Հուսեյն ան-Նաջարը համարում էր, որ մարդու «կատարելու» ունակությունը և հենց «կատարելը» արարվում է Ալլահի կողմից գործողության արարման հետ միաժամանակ։ Այդ իսկ պատճառով մարդը նաջարիների պատկերացմամբ արարքի նախաձեռնողն է միայն «փոխաբերական իմաստով»։ 

### Դիրարիներ

Դիրար իբն Ամրը կարծում էր, որ «կատարելու» ունակությունը և «կատարելը» ածանցվում է մարդու ազատ կամքից։ Այդ իմաստով մարդ բացարձակորեն համարվում է արարքի նախաձեռնողը։

Գրականություն
-------------

* Ибрагим, Т. К. и Сагадеев А. В. ал-Джабрийа // Ислам: энциклопедический словарь / отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, 1991. — С. 57-58.
* Али-заде, А. А. Джабриты (архив ) // Исламский энциклопедический словарь. — М.: Ансар, 2007.
* Джабриты — статья из Исламской энциклопедии Islamist.ru.
Քարնեգի հոլի շինությունը
**Քարնեգի հոլ** (անգլերեն՝ Carnegie Hall), ամերիկյան համերգային դահլիճ է, որը գտնվում է Նյու Յորքում։ Այն համարվում է Միացյալ Նահանգների ամենակարևոր համերգային սրահներից մեկը և առանձնանում է իր հիանալի ակուստիկ տվյալներով։

Դահլիճները
----------

Քարնեգի հոլը ունի երեք հիմնական դահլիճ։ 
Դրանցից ամենամեծը իր մեջ կարող է տեղավորել 2804 հոգի։ Դահլիճն այսօր անվանվում է Իսահակ Շտերն։ Այս դահլիճում կատարվում եմ մեծ նվագախմբերի համերգներ։ Այս դահլիճը տարիներ շարունակ եղել է Նյու Յորքի Ֆիլհարմոնիկ Նվագախմբի հիմնական նստավայրը։ Այժմ այս նվագախումբը տեղափոխվել է Լինքոլն Սենթեր (մեկ այլ դալիճ)։ Շատ մեծանուն երաժիշտներ համերգներ են ունեցել այս դահլիճում։

Մյուս երկու դահլիճները ավելի փոքր են։ Դրանցից մեկը մենահամերգների դահլիճ է, իսկ մյուսը կամերային երաժշտության։ Ունեն 599 և 268 նստատեղեր։ 
Այս դահլիճներից բացի Քարնեգի հոլը ունի մեծ արխիվ և ևս երկու փոքրիկ դահլիճ։

Ճարտարապետությունը
------------------

Քարնեգի հոլը նախագծել է Վիլլիամ Բուրնեթ Թութիլը։ Այն ունի իտալական վերածննդի ճարտարապետություն։ Այս շինությունը Նյու Յորքի շատ հազվադեպ շինություններից է, որում ընթացել է զուտ բանվորական աշխատանք։ Դրսից շինությունը պատված է փոքր դեղնավուն քարերով։ Ընդհանուր շինությունը ունի եվրոպական տեսք (կլորացված վերջնամասեր, գեղեցիկ պատուհանագոգեր և այլն)։

Պատմություն
-----------

Քարնեգի հոլի դահլիճներից մեկը
Կառուցողական աշխատանքները սկսել են 1890 թվականին։ Ֆինանսական տեսանկյունց աշխատանքները ապահովել է Էնդրյու Քարնեջին (այստեղից էլ գալիս է դահլիճի անվանումը)։ Առաջին անգամ դահլիճում կատարվել են Պյոտր Իլյիչ Չայկովսկու ստեղծագործությունները։ Մինչև 1925 թվականը շենքը պատկանում էր Քարնեջի ընտանիքին։ Երբ 60-ական թվականներին Նյու Յորքի Ֆիլհարմոնիկ Նվագախումբը տեղափոխվեց Լինքոլն Սենթեր առաջ քաշվեց Քարնեգի հոլը քանդելու և նույն տարածքում առևտրի կենտրոն ստեղծելու հարց։ Նյու Յորքի քաղաքը՝ Իսահակ Շտերնի գլխավորությամբ հինգ միլիոն դոլլարով ետ է գնում շենքը և փրկում է ավերվելու վտանգից։

Չնայած նրան որ այս համերգասրահում հենց կառուցման օրվանից տեղի են ունեցել շատ համերգներ, համերգասրահը չուներ լայն արխիվային մաս։ Բարեբախտաբար գտնվեցին մարդիկ, ովքեր տարիներ շարունակ հավաքել էին տարբեր համերգային գրքույկներ և ի շնորհիվ այդ գրքույկների հնարավոր է եղել հավաքել արխիվ կապված տարիներ առաջ համերգասրահում տեղի ունեցած համերգների մասին։

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Քարնեգի հոլ***էջը Վիքիպահեստում |

պաշտոնական կայք

Գրականություն
-------------

* Richard Schickel, The World of Carnegie Hall, 1960
**Պառնաս** (ֆր.՝ Parnasse), գրական խմբակ Ֆրանսիայում։ 1860-ական թվականներին Շառլ Լըկոնտ դը Լիլի (1852 թվականին հրատարակել է «Անտիկ բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որի նախաբանը գրական մանիֆեստի նշանակություն է ունեցել) և Թեոֆիլ Գոթիեի (1852 թվականին լույս են տեսել «էմալ և Քար» բանաստեղծությունների և «Նոր արվեստ» հոդվածների ժողովածուները) շուրջն են համախմբվել երիտասարդ բանաստեղծներ. այդ խմբավորումը իրենք անվանել են «հեթանոսական» կամ «մաքուր արվեստի» դպրոց։ «Պառնաս» է կոչվել հետագայում՝ «ժամանակակից Պառնաս» (1866) ժողովածուի լույս տեսնելուց հետո։ «Պառնաս»-ի անդամներից էին Թեոդոր դը Բանվիլը, Սյուլի-Պրյուդոմը, ժ․ Մ․ դը էրեդիան, Պոլ Վեռլենը, Ստեֆան Մալարմեն, Անատոլ Ֆրանսը, Կատյուլ Մենդեսը։

Պառնասականները հրաժարվում էին ռոմանտիկական ընդվզումից, իրականության քննադատությունից, անցյալի սենտիմենտալ քնարերգությունից։ Նրանք ձգտում էին հեռանալ ժամանակակից կյանքից դեպի «անխռով» բանաստեղծական աշխարհ, որոնում էին նոր ձևեր, նոր ռիթմ ու բանաստեղծական նոր լեզու։ Պլեխանովի բնորոշմամբ դա «բուրժուական ճղճիմության բուրժուական ժխտում էր»։ Պառնասականների սկզբունքն էր Թեոֆիլ Գոթիեի «Արվեստն արվեստի համար» թեզը։ Առաջին ժողովածուն ընդգրկում էր 37 բանաստեղծների գործեր, երկրորդ ժողովածուն (1871)՝ 55։ Երրորդ և վերջին ժողովածուն տպագրվել է 1876 թվականին։ Պառնասականների ստեղծագործությունները իրենց բանաստեղծական նոր ռիթմով, նոր խոսքով ու պատկերներով հարստացրել են 19-րդ դարի ֆրանսիական գրականությունը։ Հայ իրականության մեջ պառնասականների յուրօրինակ ազդեցությունը առկա է Ա․ Չոպանյանի չափածոյի, Վ․ Տերյանի «Կատվի դրախտ» և Ե․ Չարենցի «էմալե պրոֆիլը Ձեր» բանաստեղծական շարքերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 136)։*  |
**Բիսկուպին** (լեհ.՝ Biskupin), երկաթե դարի բնակավայր Լեհաստանում, հնագիտական թանգարան բաց երկնքի տակ։ Տեղակայված է Բիսկուպինի լճի թերակղզիներից մեկում՝ Բիդգոշ քաղաքից շուրջ 40 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։

Պատմություն
-----------

1933 թվականին հնագետներ Յուզեֆ Կոստժևսկին ու Զդիսլավ Ռաևսկին Բիսկուպին լճի թերակղզիներից մեկում հայտնաբերում են հնագույն բնակավայրի հետքեր։ Ճահճային տեղանքի շնորհիվ հիանալի պահպանվել են փայտե շինությունները, որ վերաբերում են մոտավորապես մ.թ.ա. 550 թվականին։ Դա հնագետներին հնարավորություն տվեց վերականգնել տների արտաքին տեսքը, ցանկատատները, դրանց կառուցման տեխնոլոգիան։

Բիսկուպինի բնակեցումը, ըստ գիտնականների, տեղի է ունեցել բրոնզե դարի կեսերին՝ մոտավորապես մ.թ.ա. XIV դարից մինչև վաղ երկաթե դար կամ մոտ մ.թ.ա. V դար։

Բնակավայրը շրջապատված էր ցանկապատով, որն ուներ հողե հիմք։ Արտաքին պատերը կառուցված են փայտից, իսկ ներսի մասը լցված է հողով։ Տները (դրանք եղել են շուրջ 105 հատ) կանգնած են եղել իրար շատ մոտ և կազմել են 13 երկար փողոցներ։ Տները կառուցված են եղել շատ պարզ՝ սրահ, տան մեջտեղում օջախ, իսկ ձախ կողմում՝ քնելու տեղերը։ Սրահում ձմեռները կարող էին տեղավորել նաև անասուններին։

Հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերված գտածոները փաստում են, որ բնակիչներն զբաղվել են հիմնականում հողագործությամբ, անասնապահությամբ, երկաթի մշակությամբ, ձկնորսությամբ, որսորդությամբ, հավաքչությամբ և այլն։

Հնագիտական պեղումների ժամանակ բնակավայրի տեղում գտնվել են շուրջ 6 միլիոն տարբեր առարկաներ։ Դրանց թվում կան ցանցեր, մանելու գործիքներ, անիվներ, նավակներ, մեծ քանակությամբ սպասքեղեն, այդ թվում՝ կերամիկական։ Որոշ գտածոներ վկայում են, որ բնակավայրն առևտրական կապեր է ունեցել Սև ծովի հյուսիսային ափում բնակված սկիֆների ցեղերի հետ։

Ներկայում Բիսկուպինը թանգարան է բաց երկնքի տակ։ Այն Վարշավայի Հնագիտական ազգային թանգարանի մասնաճյուղերից մեկն է։ Այնտեղ կարելի է տեսնել հնագույն բնակավայրի՝ ամենայն մանրամասնությամբ վերականգնված փողոցներն ու տները։ Ամռանն այնտեղ անցկացվում են հնագիտական փառատոններ։

Աղբյուրներ
----------

* Украинская советская энциклопедия. В 12-ти томах. / Под ред. М. Бажана. — 2-е изд. — К. 1974—1985.

Գրականություն
-------------

* Danuta Piotrowska, Biskupin 1933-1996։ archaeology, politics and nationalism. *Archaeologia Polona* 35-36, 1997/98, 255-285, ISSN 0066-5924
* Józef Kostrzewski "Osada bagienna w Biskupinie w pow. żnińskim", Poznań 1936
* "Gród prasłowiański w Biskupinie", Poznań 1938,
* Z. Rajewski "Biskupin - osiedle obronne sprzed 2500 lat", Arkady, Warszawa 1970,
* Z. Rajewski "Osadnictwo ludności z kulturą łużycką we wczesnym okresie epoki żelaznej w Biskupinie i okolicy" Archeologia Polski, t. II 1958,
* Z. Rajewski "10 000 lat Biskupina i jego okolic", Warszawa 1965,

Արտաքին հղումներ
----------------

* Выдающееся городище (ռուս.)
* Հնագիտական թանգարան Բիսկուպինում
**Բելգիական Կոնգո** (ֆր.՝ Congo Belge), բելգիական գաղութ, որը գոյություն է ունեցել 1908 թվականի նոյեմբերի 15-ից մինչև 1960 թվականը՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության ներկայիս տարածքում։ Կոնգոյում բելգիական գաղութը ստեղծվել է այն բանից հետո, երբ Բելգիայի թագավոր Լեոպոլդ II-ը գործող կառավարությունից գնում է Կոնգոյի տարածքը։

1908 թվականի հոկտեմբերին Բելգիայի խորհրդարանն ընդունում է *«Բելգիական Կոնգոյի կառավարման մասին»* օրենքը՝ այսպես կոչված գաղութային կանոնադրությունը։ Ըստ այդ օրենքի՝ Կոնգոյի ղեկավարումն իրականացնում է Բելգիայի թագավորն ու խորհրդարանը, ինչպես նաև գեներալ-նահանգապետը, ով ընտրվում է գործադիր իշխանության կողմից։ Բելգիական Կոնգոյի առաջին մայրաքաղաքը եղել է Բոման, որին 1926 թվականին փոխարինել է Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության ներկայիս մայրաքաղաքը՝ Լեոպոլդվիլը (այժմ՝ Կինշասա)։ Խոշոր քաղաքներից էին նաև Ատենլիվիլը և Էլիզավետվիլը։

Բելգիական Կոնգոյի տնտեսական հիմնական գործունեությունը կենտրոնացված է եղել Կատանգայի նահանգում։ Եկամտի հիմնական աղբյուրը եղել է հանքանյութերի արդյունահանումը։ Նացիստական ուժերի կողմից Բելգիայի բռնազավթման ժամանակ Կոնգոն եղել է «Ազատ Բելգիայի ուժերի» վերահսկողության տակ։ Բելգիացիները Կոնգոյից լեռնանյութեր են արտահանել Մեծ Բրիտանիա և Միացյալ Նահանգներ։ Մասնավորապես, Բելգիայից Միացյալ Նահանգներին մատակարարվել է ուրան՝ Հերոսիմայի և Նագասակիի ռմբակոծության համար ծառայած միջուկային զենքի ստեղծման համար։

1921 թվականին Սիմոն Կիմբանգիի նախաձեռնությամբ հիմնադրվում է Կոնգոյի ազգային-ազատագրության պայքարի կազմակերպությունը՝ *«Կոնգոն՝ կոնգոլեզցիների համար»* կարգախոսով։ Սկզբնական շրջանում այն գաղտնի կազմակերպություն էր, սակայն պատերազմից հետո Կոնգոյի ազատագրական պայքարի գրասենյակը վերածվեց մշակութային և կրթական կենտրոնի։

Աֆրիկյան գաղութների անկախացման դարաշրջանում Բրյուսելի բանակցություններից հետո 1960 թվականի հունիսի 30-ին Բելգիան ստիպված է լինում ճանաչել Կոնգոյի անկախությունը։ Անկախացումից հետո նորանկախ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը հայտնվեց ճգնաժամային իրադրության եզրին և երկրում բռնկվեց քաղաքացիական պատերազմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Andrew Jon Rotter.* Hiroshima: The World’s Bomb. Oxford University Press, 2008. Page 63.
2. ↑  Africa 1960—1970: Chronicle and Analysis
Տորֆ
**Տորֆ** (գերմ.՝ torf),այրվող օգտակար հանածո,ճահճային փտած բույսերից առաջացած ամուր զանգված, կիզահող (օգտագործվում է որպես վառելիք, պարարտանյութ և տեխնիկական զանազան նպատակների համար):Առաջացել է ճահճային բույսերի բնական չորացման և առատ խոնավության ու օդի դժվարեցված ներհոսքի պայմաններում ոչ լրիվ տրոհման պրոցեսում։ Տորֆի օրգանական նյութը բաղկացած է քայքայման տարբեր աստիճաններում գտնվող բուսական մնացորդներից։ Տարբերում են թույլ քայքայված, միջին քայքայվածության և խիստ քայքայված տորֆեր։
Ըստ առաջացման պայմանների և հատկությունների՝ տորֆերը բաժանվում են. 

* վերնատորֆի
* ներքնատորֆի
* միջանկյալ տիպի

Տ.-ն ունի բարդ քիմիական կազմություն, որը որոշվում է նրա ծագման պայմաններով, բուսական մնացորդների քիմիական կազմությամբ և քայքայման աստիճանով։
Տորֆի այրվող զանգվածի տարրային կազմն է.

ածխածին` 50-60%
ջրածին 5-6.5%
թթվածին` 30-40 %
ազոտ` 1-3%
ծծումբ` 0.1-1.5%
Տորֆը բարդ կիսադիսպերս բազմաբաղադրամաս համակարգ է, որին բնորոշ է բարձր խոնավությունը բնական տեղադրման վայրում, ծակոտկենությունը և սեղմվելիության բարձր գործակիցը։ Ս.-ի տեքստուրան միատարր է, երբեմն շերտավոր, ստրուկտուրան՝ սովորաբար թելավոր կամ պլաստիկ։ Գույնը դեղին է, կամ տատանվում է գորշից մինչև սև։ Թույլ քայքայված Տորֆը չոր վիճակում ունի փոքր խտություն, ջերմահազորդականության փոքր գործակից և գազակլանման մեծ ունակություն։

Բարձր դիսպերսայնության Տորֆը չորացնելիս առաջանում է մեխանիկական մեծ ամրություն ունեցող խիտ բեկորներ, որոնց ջերմատվությունը, 40% խոնավությամ դեպքում տատանվում է 2650-3120կկալ/կգ սահմաններում։

Տորֆի ոչ մեծ հանքավայրեր կան ՀՀ Լոռու,Տավուշի և Գեղարքունիքի մարզերում։

### Տորֆաբուժություն

Ցեխաբուժության եղանակ։ Տորֆի օգտագործումը բուժիչ նպատակով։ Սովորաբար օգտագործում են սանհիգենային պահանջներին համապատասխանող Տորֆեր։ Առավել արդյունավետ է բուսական մնացորդների բարձր քայքայվածություն և 42-52C ջերմաստիճան ունեցող տորֆը, որն ունի օրգանական նյութերի բարձր պարունակություն, փոքր ջերմահաղորդականություն, մեծ ջերմունակություն։ Կիրառվում է հիմնականում ապլիկացիայի եղանակով։ Տ.-ը երբեմն զուգակցում են էլեկտրաբուժության հետ

### Տորֆահանույթ

Տորֆի հանքավայրը մշակելու ժամանակ կատարվող արտադրական պրոցեսների ամբողջություն։ Տորֆի էքսկավատորային եղանակն ընդգրկում է հում տորֆի արդյունահանումը բացահանքից, տորֆազանգվածի մշակումը և ժապավենաձև փռումը չորացման դաշտում, ֆրեզերայինը՝ հանքակուտակի փխրունացումը,8-25 մմ խորության շերտով։ Հանքավայրի մակերևույթի նախապատրաստումը կատարվում է չորացման ցանցը կառուցելուց և հանքակուտակը նախապես չորացնելուց հետո։ Անկախ հանքակուտակի օգտագործման նպատակից, նրա մակերևույթից հեռացնում են ծառային, իսկ երբեմն էլ` մամռային բուսականությունը, հանքակուտակի մշակվոզ շերտը 25-40 սմ խորությամբ ազատում փայտի ներփակումներից կամ էլ դրանք մանրացնում 8-25 մմ տրամաչափ ֆրակցիաների։ Տորֆադաշտի մակերևույթը առուներով և ջրանցքներով բաժանում են որոշակի տեղամասերի, որը նպաստում է գրունտային ջրերի մակարդակի իջեցմանը և հանքակուտակի խոնավության նվազեցմանը մինչև 86-89%։
Տորֆի հանքավայրի մակերևույթի նախապատրաստման բոլոր գործողությունները մեքենայացված են։ Միջինացված կոնդիցիոն հատկություններով տորֆ ստանալու համար կիրառում են հանքակուտակը խառնող կամ ցամաքուրդային հարստացուցիչ մեքենաներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տորֆ Վիքիպահեստում |
**Բելգիայի բալետ**, 1705 թվականին Դը լա Մոննե թատրոնում կազմակերպվել է առաջին բալետային խումբը: Բեմադրվել են Բ․ Լյուլիի, Ա․ Ռետուշի օպերա–բալետները։ 1819–1831 թվականներին Պետիպան բելգիական կոմպոզիտորների երաժշտությամբ բեմադրել է 15 ներկայացում։ 1830–1890-ական թվականներին Բրյուսելում բեմադրություններ են տվել Բարտոլոմենը, Անիելը, Դեպլասը, Հյուսը, Լ․ Պետիպան, Ֆ․ Հանսենը, Պուանյին, Լաֆֆոնը և Զ․ Աարակկոն։ Հանդես են եկել եվրոպական հայտնի պարուհիներ Մ․ Տալիոնին, Ֆ․ էլսլերը և ուրիշներ։ 19-րդ դարի վերջին թատրոնի խաղացանկում տեղ են գտել է Մատիեի և բելգիական հայտնի կոմպոզիտորներ Յա․ Բլոկսի, Ֆ․ Ֆլոնի ու Լ․ Դյուբուայի բալետները։ 20 -րդ դարի սկզբին բեմադրվել են Վ․ դ’էնդիի, Դ․ Լովերինսի բալետները։ 1960 թվականից Դը լա Մոննե թատրոնում պայմանագրով աշխատում է «20-դարի բալետը» խումբը, որ կազմակերպել է ֆրանսիական բալետմայստեր Մ․ Բեժարը։ Նրա ներկայացումներից են՝ Ի․ Ֆ․ Ատրավինսկու երաժշտությամբ՝ բալետների երեկո (1960 թվական), «էմոնի չորս որդիները» (1960 թվական), Բեթհովենի 9-րդ սիմֆոնիայի երաժշտությամբ՝ «Խնդության ձոն» (1964 թվական), Հ․ Բեռլիոզի երաժշտությամբ՝ «Ռոմեո և Ջուլիետ» (1966 թվական), հնդկական երաժշտությամբ՝ «Բախտի» (1968 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Դիսսենտերյաններ** (անգլ.՝ dissenters, առաջացել է լատ.՝ dissentio, չեմ համաձայնում), այս եզրի տակ ներառված են այն կրոնական շարժումներն Անգլիայում, որոնք չեն ընդունում երկրում ընդունված պաշտոնական՝ Անգլիկան եկեղեցու դավանանքը։

Պատմություն
-----------

Միացյալ Թագավորության խորհրդարանի կողմից «Միասնականության ակտի» (Act of Uniformity) ընդունումից հետո որոշ բողոքական խմբեր հրաժարվեցին ենթարկվել այդ որոշման պահանջներին և հիմք դրեցին նոր կրոնական հարանավությունների։ Այս ակտի չընդունումն առաջ բերեց Չարլզ II Ստյուարտի կառավարության հալածանքները, սակայն որոնք հաջողություն չունեցան։

Գրականություն
-------------

* Michael R. Watts: *The Dissenters. From the Reformation to the French Revolution.* Clarendon, Oxford 1978, ISBN 0-19-822460-5.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Uniformity Acts" by Edwin Burton. *The Catholic Encyclopedia*, 1912.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85038488 |

 |
**Պոչտովայա փողոց** (ռուս.՝ Почтовая улица), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Քաղաքի կենտրոնի եզակի փողոցներից է, որը գոյության ընթացքում չի փոխել անվանումը։

Պատմություն
-----------

Պոչտովայա (Փոստային) փողոցը հայտնվել է 20-րդ դարի սկզբին և կոչվել Պոչտովայա՝ 1911-1913 թվականներին այնտեղ կառուցված փոստային և հեռագրային գրասենյակի շենքի պատվին։ Սա քաղաքի կենտրոնում գտնվող քիչ փողոցներից մեկն է, որը գոյության ընթացքում երբեք չի փոխել իր անունը։

Փողոցը սկսվում է 1920-ական թվականներին կառուցված նախկին գործարանային ավտոգարաժի մոտից։ Ձախ կողմում հիմնականում բնակելի տներ են, և միայն վերջում քաղաքային զինվորական կոմիսարիատի շենքն է։ Սակայն այն ևս անցյալ դարի սկզբին կառուցվել է որպես բնակելի շենք։ Փողոցի աջ կողմում հասարակական շենքեր են և միայն մեկ բնակելի շենք (հրշեջ կայանի կողքին), որը 1912 թվականին կառուցվել է Սոիլինի մետալուրգիական գործարանի գլխավոր հաշվապահի համար։

Թիվ 4 դպրոցի նոր շենքի տեղում մինչև 1937 թվականը մսուր-մանկապարտեզ էր։ Փողոցն ավարտվում է 1913 թվականին կառուցված տնով (Սուլինտորգի նախկին գրասենյակ)։ Այս շենքը նույնպես կառուցվել է որպես բնակելի, 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո մինչև 1939 թվականը այնտեղ տեղակայված էր քաղաքի միլիցիայի (ոստիկանության) բաժինը։

Կրասնի Սուլին քաղաքի գլխավոր փոստատան առջև՝ Վորոշիլովի և Պոչտովայա փողոցների անկյունում, գտնվում է փոստատարի միակ հուշարձանը Ռուսաստանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Улица Почтовая»։ Վերցված է 2019 Մարտ 24
2. ↑  «В Красном Сулине восстановят памятник женщине-почтальону»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовая улица в Красном Сулине
**Նախիջևանի թատրոն**, թատրոն Նախիջևանում։ Որպես Թիֆլիսի Հայոց դրամատիկական ընկերության մասնաճյուղ սկսել է գործել 1913-1920-ական թվականներին Ա. Պարզյանի ջանքերով։ 1917 թվականին մի քանի բեմադրություններից հետո բեմադրվել է նաև Ա. Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան (ռեժիսոր՝ Վ. Բունին)։ Սաթենիկ Գասպարբեկյանը հանդես է եկել Անուշի դերում։ Թատերական այս մասնաճյուղի փակվելուց հետո տեղի թատերականների ջանքերի միջոցով 1939 թվականին բացվել է պետական դրամատիկական թատրոնը։ 1839 թվականի նոյեմբերի 29-ին Լ. Միքայելյանի «Գոշ» ներկայացումով սկսել է աշխատել և գործել է մինչև 1941 թվականը։ Ներկայացումներով թատրոնը հանդես է եկել Ագուլիսում, Ջուլֆայում, Որդուարում և այլ բնակավայրերում։ Տարբեր ժամանակներում թատրոնում ելույթ են ունեցել և խաղացել Օվի Սևումյանը, Հասմիկը, Մ. Աղայանը, Միքայել Մանվելյանը, Ստեփան Սաֆրազյանը, Լ. Գրիգորյանը, Մ. Անախչյանը և այլք։ Իսկ թատրոնի ռեժիսորն է եղել Գարեգին Սարգսյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 45 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան**, հայ ազգային ազատագրական շարժման հերոս, հայդուկապետ Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձանը Արարատի մարզի Ջրահովիտ համայնքում։

Տվյալներ
--------

Կիսանդրին տեղադրված է պատվանդանի վրա. հուշարձանի բարձրությունը 4 մետր է, որից 1,5 մետրը քանդակի բարձրությունն է։ Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձանի աջ և ձախ կողմերում տեղադրված են հուշաքարեր, որոնցից մեկը նվիրված է 1915 թվականի եղեռնի, մյուսը՝ 1988 թվականի երկրաշարժի զոհերի հիշատակին։ Ներքևի մասում տեղադրված են գյուղի զոհված ազատամարտիկների հուշաքարերը։ Հուշարձանը տեղադրվել է 1990 թվականի մայիսի 28-ին։

Նյութ
-----

Նյութը՝ բրոնզ, բազալտ

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Ռուստամ Ավետիսյան

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Կենտրոն)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Վառնա)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Արտաշատ)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ուջան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սամվել Հակոբյան, «Արարատի մարզ» հանրագիտարան

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ջրահովիտ)** կատեգորիայում։ |
Կիլիկյան ճեմարանի մուտքը Հին Հալեպում
**Կիլիյան ճեմարան**, հիմնվել է 1921 թվականին, Հալեպում՝ Կիլիկիայից գաղթած հայ գործիչների նախաձեռնությամբ։ 1921-1960 թվականներին կոչվել է **Կիլիկյան գաղթականաց վարժարան**։
Կիլիկյան ճեմարանի աշակերտները (1920-ական թթ.) *523* Եղել է նախակրթարան (6 դասարան), 1963 թվականին դարձել է միջնակարգ (7-9 դասարան), 1966 թվականին՝ երկրորդական (10-12 դասարան)։ Ճեմարանը տեղավորված է հարմարավետ երկու շենքում։ 1967 թվականից առաջնորդվում է պետական ուսումնական ծրագրով ուսուցումն արաբերեն է։

Մայրենի լեզվով ավանդվում են հայոց լեզու և գրականություն, կրոն։ Պահվում է աշակերտների կրթավճարներով, բարեգործական միությունների, հայրենակցական կազմակերպությունների և անհատ բարերարների նվիրատվություններով։

Շրջանավարտներին համալսարանը նդունվելու իրավունք է վերապահվում։ Հայաստանից ստանում է դասագրքեր, պարբերականներ, գրականություն։ Աշակերտների թիվը՝ 455 (2000)։ Հովանավորն է Կիլիկյան մշակութային միությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 428)։*  |
Կիլիկիայի հայկական թագավորությունը 13–րդ դարում
**Երաժշտարվեստը։** Կիլիկիայում երաժշտական մշակույթն սկզբնավորվել է 10-11-րդ դարերում՝ բուն Հայաստանից փոխանցված երաժշտական բանավոր և գրավոր ավանդույթների հիման վրա։ ժողովրդական երգ-երաժշտությունը ծաղկել է հատկապես 11-12-րդ դարերում, նկատելիորեն ազդել հոգևոր երգարվեստի վրա, նպաստել հայ տաղերգության ծագմանն ու զարգացմանը և այլն։ Գուսան, արվեստում համալրվել ու կատարելագործվել է ժողովրդական և մասնագիտացված նվագարանների միակցությունը, զարգացել են հայրենները և քնար, ու վիպարգական բանահյուսությունը։ Ժողովրդական և գուսանական երգերից սակավաթիվ նմուշներ են պահպանվել, մեզ հասած նյութերը հիմնականում վերաբերում են հոգևոր երաժշտությանը։ Անիի անկումից անմիջապես հետո ազգային հոգևոր երգարվեստը ծաղկել է նաև Կիլիկիայում։ Քիչ ավելի ուշ գրեթե լիակատար իրագործվել են հայ հոգևոր մասնագիտացված երաժշտության՝ որպես միաձայնային արվեստի, պատմական բազմադարյան զարգացման գլխավոր միտումները։ Ամբողջապես ազգայնացվել են պաշտամունքն ու պաշտոներգությունը՝ քրիստոնեական երաժշտաբանաստեղծական կենցաղավարող ժանրերի վերջնական հայացմամբ։ Մեղեդային, վիպաքնարականության տարրերի շնորհիվ հայ հոգևոր երաժշտությունը դարձել է քրիստոնեական արվեստի ազգային շքեղ հատվածներից։ Շարականերգությունը հարստացվել է դարձվածք, զարտուղի, ծանր ու ստեղի տիպի եղանակներով։ 13-րդ դարի 1-ին տասնամյակներում Սսում ստեղծվել է խազավոր Շարակնոցի առավել ամբողջ, խմբագրությունը («հյըլկցի»՝ Գրիգոր Խուլի անունով), որը դարձել է Գևորգ Սկևռացու 13-րդ դարի վերջին խմբագրության հիմքը։ Ջարգացել են նաև «մանրուսման եղանակները», որոնք հանդիպում են 13-րդ դարից՝ մի շարք ուրույն խմբագրություններում՝ ժամանակի հեղինակավոր երաժշտապետների անուններով («Կոստանդի», «Առաքելցի», «Ասեցի» և այլն)։ 13-րդ դարի կեսերին Սսում ստեղծվել է զարդոլորուն երգեցողությունների մեկ այլ մատյան՝ Գանձարանը։ Ավարտուն տեսք են ստացել թվերգի նշաններով Ավետարանը, Խազավոր Շարակնոցը, Ճաշոցը, Մաշտոցը, Ճառընտիրը և այլն։ Վանական համալիրներում, դրանց կից բարձրագույն տիպի դպրոցներում և արվեստանոցներում են դաստիարակվել ժամանակի նշանավոր երաժիշտ բանաստեղծներ Գրիգոր Գ Պահլավունին, Ներսես Լամբրոնացին, Գրիգոր Սկևռացին, Գրիգոր Անավարզեցին և ուրիշներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունը մեծ ու նշանակալի երևույթ է համահայկական, նաև համաքրիստոնեական (մանավանդ՝ արլ. քրիստ.) չափանիշներով։ Կիլիկիայի՝ հայկական երաժշտամշակութային զարգացման մայրուղուց դուրս գալուց հետո էլ երկար ժամանակ շարունակվել է նրա ավանդույթների ազդեցությունը հայ իրականության վրա։ Առհասարակ ուշ միջնադարում (ընդհուպ մինչև 19-րդ դար) հայ գրիչները, երգիչներն ու խազագետներն օգտվել են կիլիկյան ծիսակատարկան մատյաններից և աշխատել միաձուլել Կիլիկյան ու բուն Հայաստանի երաժշտական լավագույն ավանդույթները։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Պառնաս** (հունարեն՝ Παρνασσός` Պառնասոս), սուրբ լեռ Հունաստանում (Ֆոկիսի արևմուտքում), ինչպես Օլիմպոսը, Հելիկոնը, Կիտերոնը՝ կապված է դիցաբանական ավանդազրույցների հետ և հայտնի է հարավային լանջին գտնվող դելփյան պատգամատնով։ Ավելի քան երկու հազարամյակների ընթացքում լեռը մշակույթում հիշատակվել է որպես բանաստեղծների խորհրդանշական բնակատեղի, ավելի լայն առումով՝ ընդհանրապես արվեստի ներկայացուցիչների։

Տեղադրություն
-------------

Լայն իմաստով Պառնասի անունի տակ հասկացվում է լեռնաշղթա, որն սկսվում է Էտայից և ուղղորդվում դեպի հարավ-արևելք, դեպի Լոկդիսի և Բեոտիայի Ֆոկիսի հետ։ Այս լեռնաշղթան հասնում է մինչև Կորինթյան ծովածոցը, որը կրում է Սումալես անունը։

Ամենաբարձր կետը Դելփյան Պառնասն է, Լիակուրա (հունարեն՝ Λιάκουρα, անտիկ շրջանում՝ Լիկորեա, 2457 մ) և Գերոնտոբրախ (հունարեն՝ Γεροντόβραχος՝ «հին քարաժայռ», 2395 մ) գագաթներով, այդ իսկ պատճառով էլ նա անվանվում է երկգագաթ։ Պառնասն անտառապատ է, իսկ բարձունքները՝ ձյունապատ։ Դելփյան տաճարի մոտ եղել են բազում լեռնակիրճեր և զառիթափեր։ Այստեղ է գտնվում նաև Ապոլլոնին և մուսաներին նվիրված հայտնի Կաստալյան աղբյուրը (հունարեն՝ ἡ Κασταλία), որի պատճառով էլ հենց Պառնասը համարվել է մուսաների բնակատեղի։

Անվանում
--------

Լեռան անվանումը ծագումով նախահունական է և նույնական է Կապադովկիայում գտնվող քաղաքի հետ, այդ իսկ պատճառով գիտնականները անվանումը կապում են անատոլիական հիմքի հետ։ Անվանունը ծագում է խեթերեն *parna*՝ «տուն» բառից, իսկ սուրբ լեռան անվանումը մեկնաբանվում է իբրև «աստվածների տուն»։ Այս տեսակետին դեմ կանգնողները կարծում են, որ ձևային պատճառներով տեղանունը կապված է ոչ թե խեթալուվական, այլ պալեոբալկանյան տեղանունների համակարգի հետ։ Նրանք լեռան անվանումը կապում են Ապոլլոնի *Παρνόπιος*՝ «մորեխային» մակդիրի հետ (ծագում է հին հունարեն՝ πάρνοψ, πάρνοπος՝ «մորեխ» բառից)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 275.
2. ↑  Инструкция по передаче на картах географических названий Греции. — М. 1964. — С. 15.
3. ↑  Jeremy McInerney. The Folds of Parnassos: Land and Ethnicity in Ancient Phokis. — University of Texas Press, 1999. — P. 44. (անգլ.)
4. ↑  *Гиндин Л. А.* Язык древнейшего населения юга Балканского полуострова. Москва: Наука, 1967. С. 147—148.
5. ↑  *Откупщиков Ю. В.* Παρνα(η)σ(σ)ός // *Откупщиков Ю. В.* Очерки по этимологии. СПб.: СПбГУ, 2001. С. 324—331.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh86002062 · VIAF: 238145542522996640987 · WorldCat VIAF: 238145542522996640987 |

 |