**Ռուսական 102-րդ ռազմաբազա** (նախկինում՝ **127-րդ մոտոհրաձգային դիվիզիա**, ռուս.՝ 102-я российская военная база), պաշտոնական անվանում՝ **Անդրկովկասում ռուսական զորախմբերի 102-րդ ռազմաբազա** (*102-я военная база Группы российских войск в Закавказье*), Հայաստանի Շիրակի մարզի վարչական կենտրոն հանդիսացող Գյումրի քաղաքում տեղակայված Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի ռազմակայան։

Պատմական ակնարկ
---------------

Ռազմակայանի հիմնադրման տարեթիվ է նշվում 1941 թվականը, երբ Գյումրիում (այն ժամանակ՝ Լենինական) հիմնվում է ԽՍՀՄ Կարմիր բանակի 261-րդ հրաձգային դիվիզիան, որն ենթադրաբար ստեղծվել էր Օդեսսայի ռազմական օկրուգի կողմից՝ 1941 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Ավելի ուշ ռազմակայանում է տեղակայվել ռուսական հյուսիսկովկասյան ռազմաճակատի 12-րդ բանակը, որը ռազմակայանում է մնացել առնվազն մինչև 1942 թվականի օգոստոսը, որից հետո ռազմակայան է ժամանել անդրկովկասյան ճակատի սևծովյան ստորաբաժանումը։ 1943 թվականի հունվարի 1-ից մինչև Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտը, ռազմակայանում է տեղակայվել անդրկովկասյան 45-րդ բանակը, որին հանձնարարված է եղել հսկել թուրք-խորհրդային պետական սահմանը։ Պատերազմի ավարտից հետո կայանում կարճ ժամանակով նշանակվել է 261-րդ դիվիզիան, իսկ ավելի ուշ՝ 37-րդ դիվիզիան, որն 1965 թվականին վերանվանվել է որպես 127-րդ հրաձգային դիվիզիա։

Միջպետական պայմանագրեր և օրենսդրական դաշտ
-----------------------------------------

Ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի զինծառայողների տարբերանշաններ

Կառուցվածք
----------

### Ռուսաստանի ռազմական ոստիկանություն

Հանցագործություններ և միջադեպեր
-------------------------------

### 1992 թվականի սպանություններ

1992 թվականի հուլիսի 11-ին Գյումրիում տեղակայված ռուսական ռազմաբազայի մի խումբ ռուս զինծառայողներ փորձել են տեղափոխել գողացված կամ անօրինական կերպով ձեռք բերված հատուկ կապի ռազմական կայանքներ։ Մաքսատանը ռուս զինվորներին առաջարկվել է ներկայացնել բեռի փաստաթղթեր, ինչից հետո նրանք ավտոմեքենայով փորձել են թաքնվել։ Նրանց և հետապնդող իրավապահների միջև տեղի է ունեցել փոխհրաձգություն, որի հետևանքով զոհվել է ՀՀ ոստիկանության 3 աշխատակից, ՀՀ 3 քաղաքացիական անձ և 5 ռուս զինծառայող։

### Սպանություններ Գյումրու կենտրոնական շուկայում

Հիմնական հոդված՝ Սպանություններ Գյումրու կենտրոնական շուկայում
1999 թվականի ապրիլի 14-ին սահմանապահ ջոկատի զինծառայողներ Դենիս Պոպովը և Ալեքսանդր Կամենևը լքել էին զորամասը և հարբած վիճակում ինչ-ինչ ճանապարհով հայթայթած AK-74 տեսակի ինքնաձիգներով անկանոն կրակահերթ էին բաց թողել անցորդների ուղղությամբ։ Կատարվածի արդյունքում զոհվել էր 2, և տարբեր աստիճանների հրազենային վիրավորումներ ստացել 14 մարդ։ Ռուս զինվորների դատավարությունը կատարվում է Հայաստանում, Պոպովը դատապարտվում է 14, իսկ Կամենևը՝ 15 տարվա ազատազրկման։ Զինվորականների ժամկետի լիարժեք կրումը նույնպես կասկածների առիթ է տվել որոշ փորձագետների շրջանում։

### Անչափահասների զոհվելն ականի պայթյունից

2013 թվականի ապրիլի 7-ին՝ Վահրամաբերդ գյուղի մոտակայքում՝ 102-րդ ռազմակայանի տանկային հրաձգարանի տարածքում ականի պայթյունից զոհվում է երկու անչափահաս՝ 12-ամյա Արթուր Մկրտչյանը և 16-ամյա Մուշեղ Գևորգյանը։ Դաշտը ցանկապատված չի էղել, ինչպես նաև բացակայել են զգուշացնող նշաններ։ Դեպքի առնչությամբ մինչ օրս ոչ-ոք չի պատժվել։

### Ավետիսյանների ընտանիքի սպանություն Գյումրիում

Հիմնական հոդված՝ Ավետիսյանների ընտանիքի սպանություն Գյումրիում
2015 թվականի հունվարի 12-ին զորամասն ինքնակամ լքած Վալերի Պերմյակովը ԱԿ-74 տեսակի ինքնաձիգով և սվին դանակով սպանում է գյումրեցի Ավետիսյանների 7 անդամից բաղկացած ընտանիքի բոլոր անդամներին։ Ավելի ուշ Պերմյակովը ձերբակալվում է ռուսական ուժերի կողմից, սակայն մինչ օրս չի փոխանցվել հայկական կողմին։

### Միջանձնային հարաբերություններ 2015

2015 թվականի հունիսի 15-ին զորամասի հետնամասում՝ «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրի տարածքում հայտնաբերվում է զորամասի ժամկետային զինծառայող Իվան Նովիկովի դին՝ դանակի բազմաթիվ հարվածներով։ Ավելի ուշ զինվորի սպանության կասկածանքով բերման է ենթարկվում նույն զորամասի զինծառայողներից մեկը, ով ընդունում է կատարած մեղքը։

### Փանիկ գյուղի միջադեպ 2018

2018 թվականի հուլիսի 17-ին ժամը ժամը 11:00-ից 12:00-ն ընկած ժամանակահատվածում Ռուսաստանի Դաշնության 102-րդ ռազմաբազայի ստորաբաժանումներն առանց զգուշացման և առանց թույլտվության տանկերով և զինվորական այլ տեխնիկայով մտել են Շիրակի մարզի Փանիկ գյուղ և առանց տեղի բնակչությանը զգուշացնելու զորավարժություններ իրականացրել, որի ընթացքում հնչել են ինքնաձիգի կրակահերթեր և պայթյուններ։ Բնակիչները, տեսնելով իրենց տների մոտ զինվորական տեխնիկա և կրակահերթեր արձակող ռուս զինվորների, խուճապի են մատնվել և հեռացել իրենց տներից։ Կրակոցների հետևանքով երեխա է ուշագնաց եղել։ Ռուսական ռազմաբազայի ստորաբաժանումների նման գործողությունները բնակչության զայրույթն ու վրդովմունքն են առաջացրել։ Վերջիններս պահանջել են 102-րդ ռազմաբազայից պատասխան տալ այդ գործողությունների համարv:

Ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի ստորաբաժանումների վերընշված գործողությունները հանդիսանում են Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության միջև 1995 թվականին կնքված «Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ռուսաստանյան ռազմակայանի մասին» պայմանագրի և 1997 թվականին կնքված «Հայաստանի Հանրապետությունում ռուսաստանյան ռազմակայանի զինծառայողների կողմից զենք կիրառելու մասին» համաձայնագրի խախտում։

Միջադեպին անդրադարձել է նաև Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Նա մասնավորապես ասել է. - *«... անթույլատրելի միջադեպ է և ես դա համարում եմ սադրանք՝ ընդդեմ հայ-ռուսական հարաբերությունների, և սադրանք՝ ընդդեմ Հայաստանի ինքնիշխանության...»*: Նիկոլ Փաշինյանի արձագանքին անդրադարձել է ռուս քաղաքագետ, ռուսական «Ռեգնում» լրատվականի լրագրող Ստանիսլավ Տարասովը, ով ասել է հետևյալը՝ *«Փաշինյանի բարձրագոչ հայտարարություններն ամենևին էլ մեծ քաղաքականություն չէ ... իսկ ինչպե՞ս գնահատել Փաշինյանի օրոք Հայաստանի մասնակցությունը Վրաստանում կայանալիք ՆԱՏՕ-ի Noble Partner 2018 զորավարժությանը։ Ակնհայտ, հակառուսական զորավարժություններ, որոնք ուղղված են ՆԱՏՕ-ի ամրապնդմանը։ Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ է, մասնակցում է համարյա հակառուսական զորավարժությունների, ինչպե՞ս պետք է Մոսկվան դա գնահատի։ Դավաճանությո՞ւն, թե՞ երկակի ստանդարտների կիրառում»*։

### Տարեց կնոջ սպանություն

2018 թվականի դեկտեմբերի 3-ի վաղ առավոտյան Գյումրի քաղաքի Սլոբոդկա թաղամասի Մայակովսկի փողոցի տներից մեկի դիմաց դաժան ծեծի հետևանքով սպանվել է 57-ամյա Ջուլիետա Ղուկասյանը, ով փողոցում աշխատում էր որպես հավաքարար և այդ օրը մեկնում էր աշխատանքի՝ Տիգրան Մեծ փողոց։ Դեպքի առնչությամբ, ըստ մամուլի հրապարակումների, դեկտեմբերի 11-ին ձերբակալվել է Գյումրիում տեղակայված ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի ռուս զինծառայող։

Հանրության վերաբերմունքը ռազմաբազայի նկատմամբ
---------------------------------------------

Ռազմակայանի առկայությունը բազմաթիվ առիթներով արժանացել է հակասական վերաբերմունքի ինչպես հայ քաղաքացիական հասարակության, այնպես էլ փորձագետների շրջանում։ Ըստ որոշ փորձագետների, ռազմաբազայի առկայությունն ինքնին խոչընդուտում է Հայաստանում արևմուտքի կամ այլ երկրների կողմից կատարվելիք հնարավոր ներդրումներին և/կամ բարեփոխումներին՝ սպառնում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականությանը և Թուրքիայից ենթադրաբար պաշտպանելու փոխարեն ծառայում է միմիայն Ռուսաստանի շահերին։

Տես նաև
-------

* Սպանություններ Գյումրու կենտրոնական շուկայում
* Ավետիսյանների ընտանիքի սպանություն Գյումրիում
* Էրեբունի օդանավակայան
* Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայությունը Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Հայ-ռուս փոխհրաձգությունների պատմությունից. 1992», *aniarc.am*, (արխիվացված)։
3. ↑  «Զոհված երեխաների ընտանիքներին կօգնեն». *«Ա1+»*. ապրիլի 10,2013.
4. ↑
5. ↑  «հայտնաբերվել է ռուս զինծառայողի դի՝ դանակի բազմաթիվ հարվածներով». «Հանուն իրավունքների». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին.(հայ.)
6. ↑  «Ռուս զինծառայողի սպանության մեջ կասկածվողը ձերբակալված է». *«Ա1+»*. 2015 թ․ հունիսի 15.(հայ.)
7. ↑  «Զինակցի սպանության մեջ կասկաշվող ռուս զինծառայողն ընդունել է մեղքը». *Արմենպրես*. ՄԹ. 2015 թ․ հունիսի 15.
8. 1 2 3  «ՌԴ 102-րդ ռազմաբազայի զինվորականները տանկերով մտել են Փանիկ եւ խուճապի մատնել մարդկանց», *armtimes.com*, (արխիվացված)։
9. 1 2 3 4  «Փանիկում 102-րդ ռազմաբազայի զինվորները ահուսարսափի են ենթարկել բնակիչներին․ կրակոցներից երեխա է ուշաթափվել», *aravot.am*, (արխիվացված)։
10. 1 2 3  «102-րդ ռազմաբազան զորավարժություն է անցկացրել Փանիկի հարակից տարածքում», *168.am*, (արխիվացված)։
11. 1 2 3  «Փանիկի գյուղապետն ահազանգում է, որ 102-րդ ռազմաբազայի զինծառայողներն ուսումնավարժանք են իրականացրել գյուղի սկզբնամասում», *galatv.am* Արխիվացված 2018-07-17 Wayback Machine, (արխիվացված)։
12. ↑  «102-րդ ռազմակայանի ծառայողները խախտել են միջպետական համաձայնագիրը», *lragir.am* Արխիվացված 2018-07-18 Wayback Machine, (արխիվացված)։
13. ↑  «Համարում եմ սադրանք՝ ընդդեմ Հայաստանի ինքնիշխանության. վարչապետը՝ Փանիկի միջադեպի մասին», *armtimes.com*, (արխիվացված)։
14. ↑  «Իսկ մենք սադրանք ենք որակում ՀՀ մասնակցությունը ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններին». Տարասովը` Փաշինյանի հայտարարության մասին», *168.am*, (արխիվացված)։
15. ↑  «Գյումրիում դաժան ծեծի են ենթարկել 57-ամյա կնոջը. նա հիվանդանոցի ճանապարհին մահացել է», արխիվացված։
16. ↑  «Գյումրիում դաժան ծեծի հետեւանքով մահացած կնոջ գործով առգրավվել են Վարդան Ղուկասյանի առանձնատունը հսկող տեսախցիկները», արխիվացված։
17. 1 2  «Գյումրիում հայ կնոջը դաժանորեն ծեծելու կասկածանքով ռուս զինծառայող է ձերբակալվել» Արխիվացված 2018-12-11 Wayback Machine, արխիվացված։
18. 1 2  «Մանրամասներ Գյումրիում դաժան ծեծի հետևանքով կնոջ մահվան դեպքի մասին․ ինչո՞ւ է իրավապահ համակարգին խիստ զգուշացում տրվել», արխիվացված։
19. 1 2  «Գյումրիում ձերբակալվել էէ ռուս զինծառայող հավաքարարին սպանելու կասկածանքով», արխիվացված։
20. ↑  ««Հայաստանի դեմ Թուրքիայի հարձակման սցենարներ»». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 26-ին.
21. ↑  Ռուս-թուրք-ադրբեջանական դաշինքի և «Հայաստանն առանց հայերի» դավադրության մասին. Շանթ Հարությունյան

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ռուսական 102-րդ ռազմաբազա** կատեգորիայում։ |