Դանթեի հետմահու դիմակը
Կոմիտասի մահադիմակը Պարույր Սևակի թանգարանում
**Հետմահու դիմակ**, **մահադիմակ**, մոմե կամ գիպսե դիմակ, որը պատրաստվում է մահացած անձանց դեմքից։ Հետմահու դիմակները կարող են մահացողի հիշատակ լինել կամ օգտագործվել դիմանկարների պատրաստման համար։ Հաճախ հնարավոր է լինում տարբերակել այն դիմանկարները, որոնք նկարվել են հետմահու դիմակների հիման վրա, որովհետև դիմակի պատրաստման ժամանակ գիպսի վրա առաջանում են զգալի տարբերություններ և շեղումներ։ Որոշ մշակույթներում հետմահու դիմակները կավե կամ այլ նյութից պատրաստված արտեֆակտեր են, որոնք դրվում են մահացածի դեմքին՝ թաղման արարողության ժամանակ։ Սրանցից ամենից տարածվածները հին եգիպտական դիմակներն են, որոնք օգտագործվել են դիակների մումիֆիկացման համար (օրինակ՝ Թութանհամոնի դիմակը)

10-րդ դարում շատ եվրոպական երկրներում, հետմահու դիմակներն օգտագործվել են մահացածի թաղման մեծ դիմանկարներում։ 18-19-րդ դարերում տարածված էր պատրաստել անհայտ մահացած անձանց հետմահու դիմակներ՝ նրանց հետագա նույնականացման նպատակով։ Այս արարողությունը հետագայում փոխարինվել է լուսանկարչությամբ (հետմահու լուսանկարչություն)։

Դեմքերը վնասված անձանց ժամանակ վերցրել են նրանց ձեռքերի գիպսե կաղապարը։ Կենդանի և ապրող մարդկանցից ու կենդանիներից վերցրած դիմակներն անվանում են կյանքի դիմակներ։ Ֆրենոլոգիայում կեղծ գիտական նպատակներով օգտագործվում են դիմակների երկու տեսակներն էլ։

Պատմություն
-----------

### Քանդակներ

Թութենհամոնի մումիայի դիմակը
*«Անծանոթը Սենից»*
Մահացած մարդկանց դեմքից դիմակներ պատրաստելը ավանդույթ է շատ երկրներում։ Հին Եգիպտոսում հուղարկավորության ամենագլխավոր մասը դիակի մումիֆիկացումն էր, որը աղոթքների ուղեկցությամբ մտցվում էր էմալապատ, ոսկով և թանկագին քարերով զարդարված սարկոֆագի մեջ։ Ծեսի կարևոր մաս էր կազմում նաև հատուկ քանդակված դիմակը, որը դրվում էր մահացածի դեմքի վրա։ Հին եգիպտացիները հավատում էին, որ դիմակը ուժեղացնում է հոգին և պաշտպանում այն մեռյալների աշխարհի ճանապարհին հանդիպող չար հոգիներից։ Ամենահայտնի դիմակներից մեկը Թութենհամոնի դիմակն է, որը պատրաստված է ոսկուց, թանկագին քարերից և ունի փարավոնի դեմքին բնորոշ գծեր։

1876 թվականին հնէաբան Հենրիխ Շլիմանը հայտնաբերեց Միկենայի վեց դամբարանները։ Նա վստահ էր, որ այդ դամբարանները պատկանում են հին հունական թագավորներ և հերոսներ Ագամենոնին, Կասանդրային, Էվրիմդոնին և այլոց։ Բոլոր գանգերը ոսկեզօծ էին։ Այժմ քիչ հավանական է համարվում, որ գանգերը պատկանել են հունական այդ հերոսներին։

### Գիտություն

Հետմահու դիմակները լայնորեն կիրառվել են գիտության մեջ 18-րդ դարի վերջում, մարդու ֆիզիոգնոմիայի բազմազանությունն ուսումնասիրելու համար։ Կյանքի դիմակները նույնպես տարածված էին։ Հնէաբանները այս դիմակներն օգտագործում էին հայտնի անձանց և հանցագործների ֆիզիոգնոմիկ հատկանիշների հետազոտման համար։ Դիմակներ էին հավաքվում նաև ռասայական տարբերությունների ուսումնասիրման նպատակով։ Հետմահու դիմակները մինչև լուսանկարչության բացահայտումը կիրառվել են նաև դատաբժկության մեջ մահացածի նույնականացման նպատակով։

Տե՛ս նաև
--------

* Հետմահու լուսանկար
* Սուգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  H.W. Janson with Dora Jane Janson, *History of Art: A Survey of the Major Visual Arts from the Dawn of History to the Present Day*, Englewood Cliffs, New Jersey, Prentice-Hall, and New York, Harry N. Abrams, 1962, p. 141.
2. ↑  Laerdal company website: The Girl from the River Seine Archived 2012-03-24 at the Wayback Machine. URL accessed on January 8, 2013
3. ↑  A Death Mask to Help Save Lives Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine. Archer Gordon, M.D. PH.D. URL accessed on June 8, 2007

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մահ |
| --- |
|  |
| Բժշկական տեսանկյուն | Աբորտ • Դիահերձում • Գլխուղեղի մահ • Նեկրոզ • Կլինիկական մահ • Բռնի մահ • Հոգեվարք • Ցմահ խնամք • Էֆթանազիա • Ղազարոսի նշան • Ղազարոսի համախտանիշ • Մահվան բժշկական սահմանում • Մահացու վնասվածք • Օրգանների և հյուսվածքների դոնորություն • Մահացու հիվանդություն |
|  |
| Մահացություն | Մահացություն • Նախածննդյան մահացություն • Նորածնային մահացություն • Մանկական մահացություն • Մայրական մահացություն • Կարոշի • Հավիտենական կյանք |
|  |
| Մահից հետո | 

|  |  |
| --- | --- |
| Դիակ | Հուղարկավորություն • Հետմահու ծննդաբերություն • Դիակիզում • Կրիոնիկա • Հետմահու էրեկցիա • Դիակային երևույթներ • Դիակների ոչնչացում • Բալզամացում • Մումիֆիկացիա • Հետմահու ժամակաշրջան • Պրոմեսիա • Նեխում • Ռեսոմանցում |
| Այլ | Հետմահու կյանք • Դատաբժշկական փորձաքննություն • Գերեզմանոց • Ոսկրատուն • Հուղարկավորություն • Դագաղ • Թաղման ավանդույթներ • Սուգ • Հետմահու դիմակ • Հավերժական մոռացում • Անցումային իրավիճակ • Մեռածների հարություն • Վիգիլիա • Մահվան հետ կապված տաբու |

 |
|  |
| Պարանորմալ երևույթներ | Ուրվական • Մերձմահյա զգացումներ • Մերձմահյա իրավիճակների ուսումնասիրություն • Նեկրոմանտիա • Արտամարմնային գոյություն • Ռեինկարնացիա • Ոգեհարցության սեանս |
|  |
| Իրավական տեսանկյուն | Աբորտների օրենսդրություն • Կտակ • Լիազոր սեփականություն • Մահացածի սեփականության տնօրինում • Մահվան հայտարարում • Մահվան ճանաչում • Մահվան վկայական • Մահվան պատճառ • Մահվան հաստատում • Սպանություն • Կասկածելի պայմաններում մահ • Հետաքննություն • Մահապատիժ • Մահապատժի դատարանի կազմ • Մահապարտի խուց • Մահվան ձևացում • Մահվան իրավունք • Հետմահու ամուսնություն |
|  |
| Կապված թեմաներ | Մահվան տարելից • Մահը մշակույթում • Մահվան աստված • Գիշատչություն • Մահվան ձգտում • Մահվան կախարդանք • Ծիծաղից մահ • Մահ-միստիֆիկացիա • Թաղման զանգահարություն • Մահվան քայլերգեր • Մահվան ավետաբեր • Մահազդ • Մահվան պոեմ • Մահվան սպառնալիք • Զոհաբերություն • Հոգեկան մահ • Ինքնասպանություն • Տանատոֆոբիա • Մահագիտություն • Տանատոսենսիտիվացում • Պատերազմ • Մահվան ճամբարներ • Ցեղասպանություն • Մահվան էսկադրոն • Մահվան զանգ |

 |