**Տարսոն**, Տարսոս, Թարսիս քաղաք Թուրքիայում, Կյուդնոս գետի զույգ ափերին։ Տարսոնի հիմնադրումն վերագրում է Տարսիսին (Նոյի որդի Հաբեթի սերնդից)։ Որոշ ուսումնասիրողներ այն նույնացնում են Աստվածաշնչում հիշատակված վաճառաշահ Թարշիշին։

Պատմությունը
------------

Տարսոնը մ․թ․ա․ 6-4-րդ հազարամյակներում եղել է նեոլիթյան բնակավայր՝ բրոնզի մշակման կենտրոն և ամրացված բերդաքաղաք։ Տարսոնում գտած խեթական կնիքները վկայում են, որ այն մտել է խեթական պետության կազմի մեջ։ Մ.թ.ա XII-VII դդ եղել է երկաթի մշակման, արհեստագործության ու առևտրի կենտրոն, կարևոր դեր խաղացել Կիլիկիայում կազմավորված հնագույն թագավորության կյանքում։ Մ.թ.ա. VII դ ընկել է Ասորեստանի, մ.թ.ա VI-IV դդ՝ Աքեմենյան Իրանի, այնուհետև՝ Սելևկյանների տիրապետության ներքո։ Վերջիններիս օրոք Տարսոնում ծաղկել և զարգացել է հելլենիստական մշակույթը, դարձել գիտության առաջատար կենտրոն։ Տարսոնում են ստեղծագործել անտիկ գիտնականներ Արտեմիդորոսը, Դիոդորոսը, Արտեմիդորոսը, Նեստոր Ակադեմիան, Արքեմադոսը։ Տարսոնը ունեցել է ազատ ու ինքնավար քաղաքի արտոնություն, հատել դրամներ։ Ստրաբոնն այն անվանել է Աթենքի ու Ալեքսանդրիայի միցակից։ Քաղաքը ունեցել է ազատ ու ինքնավար քաղաքի արտոնություն, հատել դրամներ, կարևոր դեր խաղացել ցամաքային ու ծովային առևտրում։ Մ․թ․ա 80-70-ական թթ Տարսոնը մտել է Տիգրան Բ Մեծի հելլենիստական տերության, ապա ՝ Հռոմեական կայսրության մեջ։ Եղել է Կիլիկիա կայսերական նահանգի կենտրոնը։ Հուլիոս Կեսարը, վերակառուցելով Տարսոնը, այն վերանվանել է Հուլիոպոլիս։ Հռոմի եռապետ Մարկոս Անտոնիոսը Տարսոնը դարձրել է իր տերության մայրաքաղաքը և մեծ շուքով այնտեղ կատարել հարսանեկան հանդեսը Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրայի հետ։ Հռոմեական և բյուզանդական տիրապետության ժամանակաշրջանում Տարսոնը եղել է բարգավաճ քաղաք, իսկ IV դարից՝ արքեպիսկոպոսանիստ։ Տարսոնում ծնվել է Պողոս առաքյալը։ VII դ վերջին Տարսոնը նվաճել են արաբները՝ այն դարձնելով ռազմական խոշոր հենակետ Բյուզանդիային դեմ։ Արաբա-բյուզանդական կռիվների ժամանակ Տարսոնի քրիստոնյա բնակչությոան զգալի մասն արտագաղթել է, անկում է ապրել քաղաքի տնտեսությունը, մշակութային կյանքը։ X դ Տարսոնում բնակվող հույների, ասորիների և արաբների համեմատությամբ հայերը կազմել են գերակշռող մեծամասնություն։ 973-ից եղել է հայկական արքեպիսկոպոսության կենտրոն։ 1040-1080 թվականներին այն մտել է հայ իշխան Աբլղարիբ Արծրունու տիրության մեջ և եղել հայկական զորակայան։ XII դ քաղաքն անցել է մերթ հայերին, մերթ բյուզանդացիներին, մերթ խաչակիր ասպետների ձեռքը։ XII դ վերջին Տարսոնը վերջնականապես միավորվել է Կիլիկյան Հայաստանին։ Ապրել է տևական նոր վերելք։ Ներսես Լամբրոնացու արքեպիսկոպության ժամանակներից Տարսոնը դարձել է միջնադարյան հայ մշակույթի առաջատար կենտրոն, ունեցել բարձրագույն դպրոց։ Արքունի քաղաք Տարսոնի մայր տաճարում՝ Ս. Սոփիայում, տեղի են ունեցել Լևոն Բ Մեծագործի և նրա հաջորդների թագադրման արարողությունները։ 1375 թ Կիլիկիայում հայկական պետության անկումից հետո Տարսոնը, ընկնելով Եգիպտոսի արաբական սուլթանության, ապա 1487 թվականից՝ օսմանյան սուլթանության տիրապետության ներքո, հետզհետե ավերվել է և վերածվել անշուք ավանի։ XX դ սկզբին Տարսոնում ապրում էին 3-4 հազար հայեր, որոնք բռնագաղթի ենթարկվեցին կամ կոտորվեցին 1915 թվականին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Պատկերասրահ
-----------

* Դանիել մարգարեի գերեզմանը Դանիել մարգարեի գերեզմանը
* Հռոմեական ճանապարհ Հռոմեական ճանապարհ
* Հավանաբար, հին քաղաքում կամարներով տուն է եղել հայերին Հավանաբար, հին քաղաքում կամարներով տուն է եղել հայերին
* Տուն դեղին տուֆի հին քաղաքումՏուն դեղին տուֆի հին քաղաքում
* Ինը քնածների քարանձավԻնը քնածների քարանձավ
* Գնումների փողոցի մուտքը Գնումների փողոցի մուտքը
* Մզկիթը, հնարավոր է, վերածվել է հայկական եկեղեցու Մզկիթը, հնարավոր է, վերածվել է հայկական եկեղեցու
* Կլեոպատրա դարպասը Կլեոպատրա դարպասը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4059084-7 · LCCN: n80153067 · NKC: ge371046 · SUDOC: 11365474X · VIAF: 147680474 · WorldCat VIAF: 147680474 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ադանայի գավառ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Ադանա
* Անարզաբա
* Այաս
* Այաշ Ելևսա
* Բաղչե
* Բայաս
* Գարահիսար
* Գարս
* Դորակ
* Դորթյոլ
* Էրզին
* Իսլահիե
* Լամբրոն
* Լամոս
* Լուլուա
* Կոռիկոս
* Մսիս
* Մուդ
* Յարփուզ
* Յումուրթալըգ
* Պոզանդի
* Սարի Գավակ
* Սելևկիա
* Վահկա
* Տարսոն
* Փերշեմպե
* Օսմանիե
 |
|  |
| Գյուղեր | Աբդօղլու
* Ագդամ
* Ազիզլի
* Ալատա
* Ալխանլը
* Ակփունար
* Ամուտա
* Անապազար
* Ասար
* Ասելի
* Ասրաջա
* Բելեմդեկ
* Բեյելի
* Բոզ Մադեն
* Բողազքյոյ
* Բորսամա
* Բուդաքլի
* Բուդրուն
* Բուրան
* Բուրուկ
* Գյուլեք
* Դելիկ
* Զենա
* Էգրեն
* Էվջիլի
* Էօզերլի
* Թախդալը
* Թաճիրլի
* Թանթան
* Թոփան
* Ինջիրլիկ
* Կալաքյոյ
* Կարաբողազ
* Կարա-Էրեկլի
* Կարաջա
* Կարասի
* Կեսկին
* Կզըլեր
* Կիրաբոս
* Կյոքճելի
* Հաճարալի
* Հասանբեյլի
* Հինափ
* Հորտոմ
* Ղամուշլ
* Ղայադիբի
* Ղարադաշ
* Ղըշլաքյոյ
* Մալա
* Մահալե
* Մաղարա
* Մանազ
* Մանգութ
* Մատերա
* Մենթեսի
* Մեջիտլի
* Մերկեզ
* Մինդոս
* Նաջարլու
* Նեբ
* Շեյմուրադ
* Շիմլի
* Շոկիե
* Չախմախ
* Չայլար
* Չուխուր-Քիլիսե
* Պեյմելի
* Ջեջե
* Ջրիբեր
* Ռեջեփլի
* Սալու-Մաղարա
* Սիփանտերե
* Սոլագլը
* Սունդուրաս
* Տախտաօղլու
* Տատուկ
* Ուզան
* Ուլաշ
* Քարսանլի-օղլու
* Քեքլիքճի
* Քիլիսե
* Քրիստիան Կարասի
* Քոզօլուք
* Օլուք
* Օմարլի
* Օջախլի
* Օրխանիե
* Ֆաքիլեր
 |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |