recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Գեներալ-մայոր **Սըր Դեյվիդ Քելթրոփ Թորն** (անգլ.՝ Sir David Calthrop Thorne, դեկտեմբերի 13, 1933(1933-12-13), Hertford - ապրիլի 23, 2000(2000-04-23), Framlingham, Suffolk Coastal, Սուֆոլք, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի բանակային սպա, որը գլխավորել է առաջին Զրահատանկային դիվիզիան։

Վաղ կյանք
---------

Թորնը, ուսումը ստանալով Օքսֆորդի Սուրբ Էդվարդի դպրոցում և Սանդհերստի Թագավորական Ռազմական ակադեմիայում, ծառայության անցավ Արքայական նորֆոլկյան գնդում 1952 թվականին։ Նա շատ լավ կրիկետ խաղացող էր և 2 անգամ խաղացել է առաջին կարգի մրցություններում «Համակցված ծառայություններ» կրիկետի թիմում 1964 թվականին։ Նա նաև խաղացել է փոքր շրջանով մրցություններում «Նորֆոլկ» կրիկետ ակումբի համար 1954-1962 թվականներին, ինչպես արել էր իր երկվորյակ եղբայրը՝ Միքայելը (1955-1958), և քեռին՝ Գորդոն Թորնը (1914-1925)։

Զինվորական կարիերա
------------------

Նա հրամանատարության անցավ Արքայական անգլիական գնդի առաջին գումարտակում 1972 թվականին։ Նա 3-րդ հետևակային գնդի հրամանատար նշանակվեց Հյուսիսային Իռլանդիայում «Բաններ» օպերացիայի ժամանակ 1977 թվականին, այդ պաշտոնում էլ 1979 թվականին նա առաջին սպան էր, որ վարչապետ Մարգարետ Թետչերին ցուցումներ տվեց Ուորենփոինթի դարանակալության վերաբերյալ։ Նա նշանակվեց բրիտանական բանակի փոխքառավարպետ-գեներալի պաշտոնին 1981 թվականին։ 1982 թվականին նա նշանակվեց Բրիտանական զինված ուժերի հրամանատար Ֆոլկլենդյան կղզիներում անմիջապես Ֆոլկլենդյան պատերազմում Արգենտինյան ներխուժումից Բրիտանական զինված ուժերի վերագրավումից հետո։ Այդ պաշտոնում նա աջակցեց այն ժամանակ կապիտան Ջեֆրի Կարդոզոյի գաղափարին, որով պետք է հայտնաբերեին, վերադարձնեին և պատշաճ կերպով թաղեին բոլոր զոհված արգենտինացի զինվորներին, որոնք անուշադրության էին մատնվել պատերազմի ավարտից հետո։

Նա շարունակեց մնալ Զրահատանկային առաջին դիվիզիայի գլխավոր հրամանատարը 1983 թվականին և հետևակային գնդի գլխավորը 1986 թվականին, որի պաշտոնում նա սատարեց Պաշտպանության նախարարության առաջարկած բարեփոխման մերժումը պաշտոնյաների համար, քանի որ նա հավատացած էր, որ դա կխարխլի Բրիտանական զինված ուժերի զորագնդի համակարգը։ Նա պաշտոնաթող եղավ 1988 թվականին։

Պաշտոնաթող լինելուց հետո, Թորնը դարձավ Արքայական համագործակցության հասարակություն կազմակերպության գլխավոր տնօրեն։ Նա մահացավ քաղցկեղից 2000 թվականի ապրիլի 23-ին Ֆրեմլինգհեմում, Սուֆֆոլկի կոմսությունում կյանքի 67-րդ տարում։

Անձնական կյանք
--------------

1962 թվականին նա ամուսնացավ Սյուզան Աննա Գոլդսմիթի հետ և նրանք ունեցան մեկ որդի և երկու դուստր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Debrett's People of Today 1994
2. ↑  Cricinfo
3. ↑  Cricket Archive
4. 1 2 3  «Obituary: Major-General Sir David Thorne». *The Guardian*. 2000 թ․ ապրիլի 25.
5. ↑  «The ghosts of our Falklands foes who found peace… at last». Straight News. 2021 թ․ փետրվարի 27. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 12-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 6-ին.
6. ↑  Ezard, John (2004). «Thorne, Sir David Calthrop Thorne (1933–2000)». *Oxford Dictionary of National Biography* (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/74068. (Subscription or UK public library membership required.)
**Նապոլեոն Սուրենի Ազիզյան** (հունվարի 17, 1946(1946-01-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 13, 2020(2020-11-13)), հայ քաղաքական գործիչ, գործարար, Ազգային ժողովի 2-րդ, 3-րդ և 6-րդ գումարման պատգամավոր, «Ազգային միաբանություն» կուսակցության անդամ։

Կրթություն
----------

Նապոլեոն Ազիզյանը 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը՝ ստանալով ապրանքագետի որակավորում։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1962-1964 թվականներին որպես բանվոր աշխատել է Երևանի թուղթ-ստվարաթղթի կոմբինատում, իսկ 1966-1976 թվականներին` առևտրի եւ հասարակական սննդի համակարգում։

1976-1982 թվականներին որպես նախ արտադրամասի վարիչ, արտադրության պետ, ապա նաև տնօրենի տեղակալ եղել է Երևանի պիտակ-փաթեթների կոմբինատում։ 1982-1983 թվականներին եղել է «Աջափնյակ» ունիվերսամի տնօրեն։ 1985 թվականին զբաղեցրել է «Բջնի» գործարանի տնօրեն։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

1999-2003 թվականներին թիվ 22 ընտրատարածքից եղել է 2-րդ գումարման Ազգային Ժողովի պատգամավոր։

2003-2007 թվականներին Ազգային Միաբանություն կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է 3-րդ գումարման ԱԺ պատգամավոր։ Եղել է ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

2017 թվականի ապրիլի 2-ին Ծառուկյան կուսակցությունների դաշինքի թիվ 4 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով ընտրվել է 6-րդ գումարման ԱԺ պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Նապոլեոն Սուրենի Ազիզյանը ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայքում».
2. ↑  «72-ամյա ԱԺ պատգամավոր Նապոլեոն Ազիզյանի կենսագրությունը». 2018-05-7 / 00 57.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով · Հայաստանի Ազգային ժողով · Հայաստանի Ազգային ժողով |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
**Անտոնիա Մարգարեթ Ակսոն Յոնսոն** (շվեդ.՝ Antonia Margaret Ax:son Johnson, սեպտեմբերի 6, 1943(1943-09-06), Նյու Յորք, ԱՄՆ), շվեդուհի գործարար, Շվեդիայի ամենահարուստ կանանցից մեկը, ըստ «Ֆորբս» ամերիկյան ֆինանսատնտեսական ամսագրի՝ 2018 թվականին կարողությունը գնահատվել է 6,3 միլիարդ դոլար։

Կենսագրություն
--------------

Անտոնիա Յոնսոնն ավարտել է Ստոկհոլմի ֆրանսիական դպրոցը, որից հետո ուսումը շարունակել է ԱՄՆ-ի Ռեդկլիֆ քոլեջում։ 1971 թվականին Ստոկհոլմի համալսարանում ստացել է տնտեսագիտության և հոգեբանության մագիստրոսի կոչում։

1971 թվականից նա աշխատանքի է անցել շվեդական «Axel Johnson AB» ներդրումային ընկերությունում, որը հիմնադրվել է 1873 թվականին իր նախապապ Աքսել Ջոնսոնի կողմից։ 1982 թվականին Անտոնիա Ջոնսոնը փոխարինել է հորը՝ ընկերության ղեկավարի պաշտոնում։ 2015 թվականին նա հեռացել է ընկերության ղեկավարի պաշտոնից՝ այն փոխանցելով իր դստերը՝ Քերոլայն Բերգին, սակայն ինքը մնացել է խորհրդի կազմում։

Անտոնիա Յոնսոնն 50% բաժնետոմս ունի «Axfood»-ում, որը Սկանդինավյան սննդի վերամշակման խոշորագույն ընկերություններից է։ Նա նաև ունի ձիաբուծարան Ուպլանդս-Վեսբյու քաղաքում։

Անտոնիա Յոնսոնն ամուսնացած է «Axel Johnson AB»-ի նախկին գործադիր տնօրեն Գորան Էներֆելտի (ծնված 1940 թ.) հետ, ունի չորս երեխա, ապրում է Ստոկհոլմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑  Antonia Ax:son Johnson & family

Արտաքին հղումներ
----------------

* Axel Johnson AB
* Forbes.com: Forbes World's Richest People

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LIBRIS: 375771 · VIAF: 309906474 · WorldCat VIAF: 309906474 |

 |
**Ջորջ Չարլզ Բալաս (Բոլաս) ավագ** (հունարեն՝ Γιώργος Μπάλλας, հունիսի 28, 1925(1925-06-28), Ruston, Լուիզիանա, ԱՄՆ - հունիսի 25, 2011(2011-06-25), Հյուստոն), ամերիկացի ձեռնարկատեր հունական ծագմամբ։ 1971 թվականին հայտնագործել է առաջին մարգագետինների հնձիչը, որը հայտնի է որպես *Weed Eater*: «Պարեր աստղերի հետ» հեռուստաշոուի մասնակից Մարկ Բալասի հայրն է, իսկ պապը պրոֆեսիոնալ պարող է եղել։

Վաղ տարիներ
-----------

Ջորջ Բոլասը ծնվել է 1925 թվականի հունիսի 28-ին Ռաստոնում (Լուիզիանա, ԱՄՆ)՝ հույն ներգաղթյալներ Չարլզ Բոլասի և Մարիա Լիմնեոսի ընտանիքում։ Ուներ եղբայր՝ Փիթեր Բոլաս։

1942 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, 17 տարեկանում ընդունվել է ԱՄՆ ցամաքային զորքեր, որտեղ ծառայել է որպես ռմբարկու։ Հետագայում մասնակցել Է Կորեական պատերազմին։

Ընտանիք
-------

1951 թվականին ամուսնացել է Մարիա Մարուլանդեի հետ։ Զույգն ունեցել է հինգ երեխա՝ Կորկի, Ջորջ, Միշել, Մարիա և Լիլիան, և յոթ թոռ։

Գյուտարար
---------

Բոլասը զարդանախշեր ստեղծելու միտքը հղացել է ավտոլվացման կետ կատարած այցի ժամանակ, որտեղ պտտվող խոզանակները նրա մեջ նման գաղափար են առաջացրել։ Վերադառնալով տուն՝ նա իր միտքը փորձարկել է թիթեղյա տարայի վրա։ Իր գյուտը գործնականում փորձելով՝ նա համոզվել է, որ այն աշխատում է։ Որոշ լրամշակումներից հետո Բոլասը փորձել է իր տեխնիկական հնարքը վաճառել մի քանի գործիքներ արտադրողների, սակայն բոլորից մերժում է ստացել։ Նա շարունակել է բարելավել այս գործիքը։ Առաջին տարում վաճառքի ծավալը կազմել է ավելի քան 0,5 մլն դոլար։ 1977 թվականին դա արդեն 80 մլն դոլար էր, իսկ հաջորդ տարի Բոլասը իր «Weed Eater» ընկերությունը վաճառել է հայտնի Emerson Electric Company կորպորացիային։

Մահ
---

Մահացել է 2011 թվականի հունիսի 25-ին՝ Հյուստոնում թոքերի քաղցկեղից 86 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Dennis Hevesi (July 1, 2011). «George Ballas, Inventor of the Weed Whacker, Dies at 85». *The New York Times*.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
3. ↑  Valerie J. Nelson (July 1, 2011). «George Ballas dies; Weed Eater inventor was 85». *The Washington Post*.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
4. ↑  «George Ballas -- an Honorary Unsubscribe». *This is True Honorary Unsubscribe website*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 23-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 13-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |

 |
**Ֆիդոն Պապամիխայիլ** (հուն․՝ Φαίδων Παπαμιχαήλ, փետրվար 1962, Աթենք, Հունաստան), ամերիկաբնակ հույն կինոռեժիսոր, օպերատոր և պրոդյուսեր։

Կենսագրություն
--------------

Ֆիդոն Պապամիխայիլը ծնվել է 1962 թվականի փետրվարին Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքում։ Նրա հայրը՝ Ֆեդոնաս Պապամիխայիլը, եղել է ազգությամբ հույն գործարար, իսկ մայրը եղել է գերմանուհի։

Ֆիդոնը դեռ վեց տարեկան էր, երբ նրա հայրը աշխատանքային հրավեր ստացավ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից։ 1968 թվականին նա իր ընտանիքի հետ ապաստանեց Հոլիվուդ քաղաքում, որտեղ էլ նա ծավալեց իր աշխատանքային գործունեությունը։

Չնայած այս ամենի, Պապամիխայիլը Պելոպոնեսում ունի իր սեփական առանձնատուն և հաճախ է այցելում հայրենի երկիր՝ Հունաստան։ Իր առաջին քայլը կինոարվեստում եղավ այն, որ փոքրիկ տղան Սուրբծննդյան տոների կապակցությամբ ծնողներից նվեր ստացավ լուսանկարչական ապարատ։ Ռեժիսորական և օպերատորական գործերից բացի, Ֆիդոնը բազմիցս նկարահանվել է նաև ֆիլմերում։

Ֆիդոնի օպերատորական աշխատանքներից «Նեբրասկա» դրագիկոմեդիան առաջադրվել է «Օսկարի» մրցանակաբաշխության «լավագույն օպերատորական աշխատանք» անվանակարգում։

1997 թվականից Ֆիդոնը հանդիսանում է Կինոարվեստի և գիտության ակադեմիայի, իսկ 2000 թվականից՝ ամերիկյան կինեմատոգրաֆիստների հասարակական միության անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #137248369 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11327364 · BNE: XX1104485 · BNF: 14051561k · GND: 137248369 · ISNI: 0000000119317962 · LCCN: no2003083302 · NKC: pna2006322551 · NUKAT: n2009124255 · SUDOC: 16177931X · VIAF: 213575 · WorldCat VIAF: 213575 |

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Հունաստան**   **ԱՄՆ**   **Կինո**
 |
**Ֆրանչեսկո Ռիվոլա** (իտալ.՝ Francesco Rivola, (1570, Միլան, Միլանի դքսություն - 1655), 16-րդ դարի վերջի -17-րդ դարի առաջին կեսի իտալացի կանոնիկոս, լեզվաբան-հայագետ։ Եղել է Միլանի Ամբրոսյան դպրոցի դասախոս-հայագետը։

1621 թվականին Ամբրոսյան դպրոցի տպարանում լույս է տեսել հայերեն առաջին տպագիր բառարանը՝ Ռիվոլայի «Բառագիրք Հայոց. Dictionarium armeno-latinum» («...Բառարան հայ-լատինական») գիրքը, որի հիմնական բառացանկը հեղինակը կազմել է իրեն անձամբ ծանոթ ջուղայեցի վաճառական հայերի բառապաշարից, ինչպես նաև Սուլթանշահ Թոխատեցուց, ով Հռոմ էր ժամանել 1564 թվականին Միքայել Ա կաթողիկոսի հրամանով։ Դրանով է պայմանավորված է բառարանի ավելի աշխարհաբար-խոսակցական, քան գրաբար բնույթը։

Պարունակում է մոտ 11000 բառ, որտեղ կան նաև հատուկ անուններ։ Տրված են հայերեն գրաբառի զանազան ձևերը (մասամբ՝ հոլովում, խոնարհում, հոգնակի թվի կազմություն և այլն), ոճական կիրառությունները են։ 1624 թվականին նույն տեղում տպագրվել է Ռիվոլաի լատիներեն երկրորդ աշխատությունը՝ «Հայկական քերականություն»-ը, որը նույնպես առաջինն էր իր տեսակի մեջ։ Այն կառուցված է վերածնության շրջանում տարածված գործնական քերականությունների օրինակով, բաղկացած է 4 գրքից, քննության են առնված հայկական տառերը՝ ըստ ձևի, անվան և արժեքի (հնչյունաբանություն, ուղղագրություն, ուղղախոսություն), անվան և դերանվան քերականական կարգերը, բայի քերականական հատկանիշները, արված են դիտողություններ հայերենի շարահյուսության վերաբերյալ։

Ռիվոլան անդրադարձել է գոյականների, բայերի և ածականների կապակցությանը, սպասարկու բառերի գործածությանը, տրվել բառակազմական տեղեկություններ ևն։ Ֆրանս, կրոնական, քաղաքական ազդեցությունն Արևելքում, մասնավորապես Հայաստանում, տարածելու նպատակով կարդինալ Ա. Ռիշեչյեի հրամանով և ծախսով Ֆրանսիայում առաջին անգամ ձուլվել են հայկական տառեր, և Ռիվոլաի վերոհիշյալ գործերը երկրորդ անգամ տպագրվել են Փարիզում, 1633 թվականին։ Ռիվոլաի բառարանն ու քերականությունը կարևոր նյութ են պարունակում հայոց լեզվի պատմության ուսումնասիրման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Michael E. Stone, Dickran Kouymjian, Henning Lehmann (2002). *Album of Armenian Paleography, 2002*. էջ 17.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12711 · GND: 1157822444 · ICCU: RAVV099507 · VIAF: 433152636151520052111 · WorldCat VIAF: 433152636151520052111 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Անջելինա Չոգո Վափախաբուլո** (անգլ.՝ Angelina Chogo Wapakhabulo, Ուգանդայում հայտնի է որպես Մամա Անջելինա, մայիսի 24, 1949(1949-05-24), Տանզանիա), United Way համաշխարհային հասարակական կազմակերպության հիմնադիր անդամ և խորհրդի նախագահ։ Մամա Անջելինան Ուգանդայի ամենահայտնի համայնքային ակտիվիստներից, առաջնորդներից և սոցիալական աշխատակիցներից է։ Տարիներ շարունակ Անջելինան պայքարել է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի դեմ և հոգ է տարել Ուգանդայում գտնվող որբերի և խոցելի երեխաների համար։ Որպես ՁԻԱՀ-ի ծրագրի (MAVAP) շուկայի մատակարարների ծրագրի համակարգող՝ Մամա Անջելինան հաջողությամբ փոխել է Կամպալայի շուկաները մեկ կանգառի առևտուրը, որտեղ վաճառողներն ու հաճախորդներն առևտուր են անում, սակայն նաև խրախուսել և ստուգել է նրանց ՄԻԱՎ-ի կարգավիճակը և բուժում նշանակել։ Քենիայում Ուգանդայի բարձրագույն հանձնակատարն է։ Մամա Անջելինան և United Way-ի նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն Բրայան Գալլաղերը կազմակերպության գործունեությունը 2006 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Վաշինգտոնում ներկայացրել են Սպիտակ տանը տեղի ունեցած Մալարիայի գագաթնաժողովում, որին հյուրընկալել են նախագահ Բուշը տիկնոջ հետ։

Կենսագրություն
--------------

Անջելինա Վափախաբուլոն ծնվել և մեծացել է Տանզանիայի Իրինգա շրջանում։ Դար էս Սալաամ համալսարանում սովորելու տարիներին հանդիպել է Ջեյմս Վափախաբուլոյին (1945 թ. մարտի 23 - 2004 թ. մարտի 27), ով 2001-2004 թվականներին եղել է Ուգանդայի արտգործնախարար։ Նրանք ամուսնացել են և ունեցել չորս երեխա՝ Լումումբա, Մաիմա, Յոնա և Յոզեֆին։ Յոզեֆին Կասալամվա Վափախաբուլոն Ուգանդայի ազգային նավթային ընկերության գործադիր տնօրենն է։

Անջելինան և նրա ամուսինը Դար էս Սալաամ համալսարանում ուսանել են նախագահ Յովերի Մուսևենիի հետ։ Ջեյմս Վափախաբուլոյի հիշատակի արարողության ժամանակ Սիրոնկո շրջանի Մաֆուդու գյուղում գտնվող նրանց տանը ներկա է եղել նաև Նախագահ Մուսևենին, ով իրեն թեթևացած է զգացել, երբ Վափախաբուլոն ասել է, որ ինքը պատրաստվում է ամուսնանալ Անջելինայի հետ։ Վափախաբուլոն նախկինում հետաքրքրություն էր ցուցաբերում մի ամերիկուհու հանդեպ, ինչը նրա հասակակիցները համարում էին դավաճանություն ուսանողական պան-աֆրիկյան հեղափոխության ժամանակ տրված խոստմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  United Way Uganda
2. ↑  Wapakhabulo, Angelina (2014). «Welcome Message from the High Commissioner». Uganda's High Commission In Nairobi. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 20-ին.
3. ↑  Anguyo, Innocent (2014 թ․ նոյեմբերի 13). «Uganda's Hybrid Car Launched In Kenya». *New Vision (Kampala)*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 20-ին.
4. ↑  The White House,. (2006 թ․ դեկտեմբերի 14). «The White House Summit On Malaria: Fact Sheet». The White House (Washington DC). Վերցված է 2015 թ․ մարտի 20-ին. `{{cite web}}`: `|first=` has numeric name (օգնություն)
5. ↑  Ultimate Multimedia (2016 թ․ հունիսի 2). «UNOC appoints Wapakabulo for CEO». Weinformers.com Quoting Ultimate Multimedia. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 26-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 3-ին.
**Հայնրիխ Բրանդվայներ** (գերմ.՝ Heinrich Brandweiner, մարտի 20, 1910(1910-03-20), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա - ապրիլի 22, 1997(1997-04-22)), ավստրիացի իրավաբան, ուսուցիչ, Գրացի համալսարանi միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր, hասարակական գործիչ և խաղաղության գործիչ, Ավստրիայի խաղաղության խորհրդի նախագահ։ Գերմանիայի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ, «Ազգերի միջև խաղաղության ամրապնդման համար» միջազգային լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1957)։

Կենսագրություն
--------------

1934 թվականին Հայնրիխ Բըրանդվայներ միացել է ծայրահեղ աջ ավստրոֆաշիստական հայրենական ճակատին։ 1938 թվականից դարձել է Նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական կուսակցության անդամ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո միացել է խաղաղության շարժմանը։ Դարձել է Ավստրիայի խաղաղության խորհրդի առաջին նախագահը և Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ։

Եղել է եկեղեցական և միջազգային իրավունքի մասնագետ։ 1948 թվականից որպես ասիստենտ աշխատել է Գրացի Կառլի և Ֆրանցի համալսարանում։ 1950-1953 թվականներին՝ Կորեական պատերազմի ժամանակ, Ժողովրդավար իրավաբանների միջազգային ասոցիացիայի որոշմամբ նա ղեկավարել է 1952 թվականի գարնանը ուղարկված հանձնաժողովը Չինաստան և Կորեա՝ ուսումնասիրելու ԿԺԴՀ-ի դեմ մանրէաբանական պատերազմ վարելու ԱՄՆ-ի փաստերը։

Ուղևորության ավարտից հետո նա հրապարակավ հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ը պատերազմ է վարում կենսաբանական զենքի կիրառմամբ։ Նրան մեղադրել են խորհրդամետ հայացքների համար և հեռացրել համալսարանից։ Սառը պատերազմի տարիներին նա ենթարկվել է կարգապահական և քրեական պատասխանատվության։

Հետագայում աշխատել է որպես հրավիրյալ պրոֆեսոր Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանում (ԳԴՀ), Պոտսդամ-Բաբելսբերգի Քաղաքական գիտության և իրավունքի ակադեմիայում և Լեփցիգի Կարլ Մարքսի համալսարանում։

Հայնրիխ Բրանդվայները 1957 թվականին արժանացել է Միջազգային Լենինյան մրցանակի՝ «Ազգերի միջև խաղաղության ամրապնդման համար», թոշակի է անցել 1967 թվականի սկզբին։ Մահացել է 1997 թվականի ապրիլի 22-ին։

Աշխատություններ
---------------

* Американское толкование международного права — выражение международного беззакония, 1954
* Die Anschlußgefahr, Wien, Österreichischer Friedensrat, 1954
* Der Österreichische Staatsvertrag, Leipzig, Urania-Verl. 1955
* Die Pariser Verträge, Berlin, Akademie-Verl. 1956
* Der sowjetische Vorschlag eines Friedensvertrages mit Deutschland, Berlin, Akademie-Verl. 1959

Գրականություն
-------------

* Брандвайнер, Генрих // А — Я (дополнения). — М. : Советская энциклопедия, 1958. — С. 41-42. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 51).
* Александр Окороков. Секретные войны СССР: Самая полная энциклопедия. 2017

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑  Untersuchungsausschuß Freiheitlicher Juristen (Hrsg.): *Ehemalige Nationalsozialisten in Pankows Diensten*, Berlin-Zehlendorf, o. J, S. 11.
3. ↑  Կաղապար:Arbeiterzeitung
4. ↑  Fleck 1987, S. 38ff.
5. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Brandweiner, Heinrich(գերմ.)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ռոստոմյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վաչե Անդրանիկի Ռոստոմյան** (ապրիլի 30, 1961(1961-04-30), Գրիբոյեդով, Էջմիածնի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 16, 1991(1991-12-16), Արցախ), ազատամարտիկ, երկրաբան, ուսուցիչ, ՀՅԴ անդամ)։

Կենսագրություն
--------------

Վաչե Ռոստոմյանի շիրիմը
Վաչե Ռոստոմյանի կիսանդրին
Վաչե Ռոստոմյանը ծնվել է 1961 թվականի ապրիլի 30-ին Արմավիրի մարզի Գրիբոյեդով գյուղում՝ հողագործի ընտանիքում։ Նախնիները եկել են Արևմտյան Հայաստանի Կարս քաղաքից։ Հայրը՝ Անդրանիկ Բագրատի Ռոստոմյան, մայրը՝ Հասմիկ (Օֆելյա) Նարիմանի Ռոստոմյան։ Ընտանիքը ունեցել է 4 զավակ (3 տղա, 1 դուստր), որոնցից Վաչեն միջնեկն էր։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում։ Յոթ տարի սովորել է գյուղում, այնուհետև ընդունվել է Ա.Շահինյանի անվ. ֆիզմաթ դպրոց։ Ավարտելուց հետո էքստեռն քննությամբ ընդունվել է ԵՊՀ-ի երկրաբանական ֆակուլտետ։ Ուսումն ավարտելուց հետո գործուղվել է Կապան 5 տարի ժամկետով՝ տեղանքը ուսումնասիրելու համար։ 1991 թվականի սեպտեմբերից աշխատել է գյուղի դպրոցում՝ որպես աշխարհագրության ուսուցիչ, սակայն այն հետապնդում էր մեկ այլ նպատակ, նա ցանկանում էր տեղում ձևավորել խմբեր, որոնք կմեկնեին Արցախ։ 4 ամսվա ընթացքում ձևավորում է 2 խումբ՝ «Մրրիկ» և «Կայծակ» անուններով՝ յուրաքանչյուրում 11 անդամ։

Դեռևս երիտասարդ հասակից իր հարազատների վրեժը սրտում մոռանալ չէր տալիս։ 1988 թվականին արցախյան շարժման պատճառով Կապանից վերադարձել է Երևան՝ Արցախ մեկնելու նպատակով։ Աշխատել է Երևաննախագիծ ինստիտուտում, որպես քարտեզագիր։ Եղել է Սիմոն Աչիկգյոզյանի ուսանողը։

1988 թվականից անդամագրվում է Արցախ մեկնող խմբին։ Այդ շրջանում մի քանի անգամ մեկնում է Շահումյանի շրջանի Գյուլիստան գյուղ, մասնակցում է տեղի մարտերին։ Մասնակցություն Է ունեցել Շուշիի առանձնակի գումարտակի մարտերին։ Եղել է Էջմիածնի ջոկատի պատասխանատուներից մեկը։ 1990 թվականին ընտրվում է Էջմիածնի Ռուբեն Տեր–Մինասյան ՀՅԴ նոր ձևավորվող կոմիտեի անդամ՝ 11 ընկերներից կազմված։ Նրա մահվանից հետո կոմիտեն վերանվանվել է Վաչե Ռոստոմյան։ 1988 թվականից մեկնել է Արցախի Գյուլիստան գյուղ որպես լրագրող և ստացել տեղի ժամանակավոր քաղաքացիություն։ 

Աջից՝ Վաչե Ռոստոմյան, ձախից՝ Սամվել Խոստեղյան, ներքևում՝ Պավլիկ Մանուկյան
Զոհվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին։ Վերջին մարտը մղել է Ստեփանակերտի մոտ, Հասանաբադի Մալիբեյլու գյուղում, որտեղ էլ զոհվել է։ Թաղված է Գրիբոյեդով գյուղում։ Գրիբոյեդով գյուղի դպրոցը անվանակոչվել է Վաչե Ռոստոմյանի անվամբ, որտեղ և տեղադրվել է նրա կիսանդրին։

Պարգևներ
--------

* 1995 թվականին հետմահու, պարգևատրվել ԼՂ-ի Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով
* 2002 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ-ի Արիության մեդալով, թիվ 1 հրաման

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Նրան փորձում էին հետ պահել. անզիջում էր. 25 տարի առաջ զոհվեց ազատամարտիկ Վաչե Ռոստոմյանը». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 29-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 23-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Վլադիմիր Սեմյոնի Փիրումով** (փետրվարի 1, 1926(1926-02-01), Ղարաքիլիսա, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 11, 2014(2014-11-11), Ռուսաստան), ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմի դերծովակալ (25․4․1975 թվական), ռազմական գիտությունների դոկտոր (1978), պրոֆեսոր (1990): ԽՄԿԿ անդամ 1948 թվականից։ ՀՃԱ ակադեմիկոս (1997): ՌԴ գիտության վաստակավոր գործիչ (1991)

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Ա․ Մ․ Կիրովի անվան Կասպիական բարձրագույն ռազմածովային ուսումնարանը Ռ․ Ն․ Փիրումով, Վ․ Ս․ Փիրումով (1948), Լենինգրադի ռազմածովային ակադեմիան (այժմ՝ Ա․ Ս․ Գրեչկոյի անվան, 1963), այնուհետև՝ ադյունկտուրան, ակադեմիային կից Կ․ Ե․ Վորոշիլովի անվան Գլխավոր շտաբի բարձրագույն դասընթացները (1974), 1948–1960 թվականներին տարբեր պաշտոններով ծառայել է Բալթիական նավատորմում, եղել էսկադրային ականակրի հրամանատար։ 1966–1974 թվականներին դասավանդել է ռազմածովային ակադեմիայում (դասախոս, ավագ դասախոս, ամյփոնի պետ)։ 1974 թվականից՝ ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմի գլխավոր շտաբում։ Հեղինակ է մի շարք ռազմագիտական աշխատությունների։

Աշխատանքները վերաբերում են կիբեռնետիկայի կիրառման հիմնահարցերին, համակարգային տեխնիկային, լուծումների և օգտակարության տեսությանը, գործողությունների հետազոտություններին։ Զբաղվել է երկրաքաղաքականության և անվտանգության հարցերով։

* ՌԴ բնական ԳԱ անդամ և փոխնախագահ (1991)։
* ՌԴ Անվտանգության խորհրդի գիտխորհրդի նախագահ (1993)։

Երկեր
-----

* Радиоэлектроника в войне на море, М. 1987 (համահեղինակ).

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան։
* Պ. Կապիցայի արծաթե (1995) և ոսկե մեդալներ (1996)։
* Պետրոս Առաջինի ոսկե մեդալ (1996)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
***Ուտինագա Էրի*** (ճապ.՝ うちなが えり,կորեերեն՝ 우치나가 애리, անգլ.՝ Uchinaga Eri, հոկտեմբերի 30, 2000(2000-10-30), Տոկիո, Ճապոնիա), ավելի հայտնի է իր Ժիզել (կորեերեն՝ 지젤) կեղծանունով։ Նա կորեաճապոնացի երգչուհի և ռեփեր է, Aespa խմբի անդամ։

Կյանք և կարիերա
---------------

### Վաղ կյանքը և կարիերայի սկիզբը

Ուտինագա Էրին ծնվել է Սեուլում, Հարավային Կորեա, բայց իր ողջ մանկությունն ու երիտասարդությունն անցկացրել է Ճապոնիայում։ Աղջկա մայրը կորեացի է, իսկ հայրը՝ ճապոնացի։ Էրին սովորել է Տոկիոյի միջազգային դպրոցում և Սուրբ սրտի միջազգային դպրոցում։ Մասնակցել է բոլոր ուսումնական հաստատությունների երգչախմբերին և մեկում մնացել 4 տարի՝ որպես ալտ։ Նաև, բացի դպրոցից, նա նվագել է բազմաթիվ մյուզիքլներում և պիեսներում։

### 2020-ներկա։ *Aespa*

Էրին մասնակցեց SM Entertaiment-ի բաց լսումներին և հրավիրվեց 11 ամսով թրեյնի դառնալու, ինչը զարմանալիորեն կարճ ժամանակ է։

2020 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Ժիզելը ներկայացվեց որպես SM Entertainment-ի նոր աղջիկների խմբի՝ Aespa 4-րդ և վերջին անդամը։ Խմբի դեբյուտը տեղի ունեցավ նոյեմբերի 17-ին «Black Mamba» սինգլով, որից հետո Ժիզելը դարձավ առաջին ճապոնացի կին այդլը, որը դեբյուտ ունեցավ SM Entertainment-ում։

### Անձնական կյանք

Էրին վարժ տիրապետում է ճապոներենին, կորեերենին և անգլերենին։ Սիրելի գույնը սևն է, իսկ կենդանին՝ շունը։

Սկավառակագրություն
------------------

Հիմնական հոդված՝ Aespa § Սկավառակագրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тоя (2020 թ․ դեկտեմբերի 2). «aespa поделились мыслями о дебюте, изучении корейского языка и многом другом во время первого появления на радио-шоу». *YESASIA* (ռուսերեն). Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 14-ին.
2. ↑  «Here's Everything We Know About aespa's Giselle—The 4th Member Of SM's New Girl Group». *Koreaboo* (ամերիկյան անգլերեն). 2020 թ․ հոկտեմբերի 29. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 14-ին.
3. ↑  «Интервью aespa для NME — Unnie.ru». *unnie.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 14-ին.
4. ↑  «https://twitter.com/aespa\_official/status/1321829350098939904» (ռուսերեն). `{{cite web}}`: External link in ``|title=`` (օգնություն)
5. ↑  «SMTOWN».
6. ↑  «우리 좀 더 친해질까요? aespa TMI 대방출!». *멜론* (կորեերեն). Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 14-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 4217167025448753390000 · WorldCat VIAF: 4217167025448753390000 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սարգիս Խանոյան (այլ կիրառումներ)

**Սարգիս Մեսրոպի Խանոյան** (1921, Սուսեր, Հայաստան - ապրիլի 14, 2003(2003-04-14)), ՀԽՍՀ Թալինի շրջանի Արագածի այգեգործական սովխոզի տնօրեն, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս։ ԽՄԿԿ անդամ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1921 թվականին Սուսեր գյուղում ծառայողի ընտանիքում։

Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից է։ Զորակոչվել է Հոկտեմբերյանի զինկոմիսարիատի կողմից։ Մասնակցել է մարտական գործողություններին իր գումարտակի հետ, սերժանտ, հրանոթի հրամանատար, հասել է Նովոռոսիյսկ քաղաք և ծանր վիրավորվել ոտքից, որից հետո ամբողջ կյանքում կաղացել է։

76-րդ մարտկոցի հրանոթի հրամանատար, սերժանտ Խանոյանը 1944 թվականին պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով՝ հակառակորդի կրակակետերը ոչնչացնելու համար, ինչը նպաստել է հետևակի առաջխաղացմանը։ 6 ամիս բուժվել է հոսպիտալում, ազատվել է զինվորական ծառայությունից որպես II խմբի հաշմանդամ։

1946-1981 թվականներին եղել է գյուղատնտեսության աշխատող, ՀԽՍՀ Թալինի շրջանի Արագածի այգեգործական սովխոզի տնօրեն։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1973 թվականի դեկտեմբերի 12-ի հրամանագրով նրան շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում՝ նրան հանձնելով Լենինի շքանշան և Մուրճ ու մանգաղ ոսկե մեդալ։

ԽՄԿԿ XXV համագումարի պատվիրակ (1976)։

Մահացել է Արագած գյուղում, 2003 թվականին։

Գրականություն
-------------

* Асрян А. Г. Герои Социалистического Труда Советского Союза // Герои армяне. — Ер.: Амарас, 2015. — С. 253—328. — 360 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ханоян Саркис Месропович — Энциклопедия фонда «Хайазг»». *ru.hayazg.info*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 14-ին.
2. ↑  Ханоян Саркис Месропович. Медаль «За отвагу»
**Սաբրի Ուլկեր** (Ղրիմի թաթարերեն՝ Sabri Ülker, 1920, Ալուշտա - հունիսի 12, 2012(2012-06-12), Ստամբուլ, Թուրքիա, թուրք հրուշակագործ, հիմնել է աշխարհահռչակ «Ülker» քաղցրավենիքի և խմիչքների արտադրության ընկերությունը։

Կենսագրություն
--------------

Սաբրի Ուլկերը ծնվել է Ալուշտայի (Ղրիմ) մերձակայքում, Ղրիմի թաթարական ընտանիքում, Կորբեկ գյուղում։ 1929 թվականին նրա ընտանիքը ընդմիշտ տեղափոխվել է Թուրքիա։

*Բնօրինակ տեքստ* (թուրքերեն)  

*Sabri Ülker’in doğup, ailesiyle birlikte 9 yaşına kadar yaşadığı Korbek köyünde halen Devletler Ailesi’ne mensup beş aile bulunuyor.*

1944 թվականին Սաբրի Ուլկերը եղբայր Ռասիմի հետ ձեռք է բերել 100 մ2 մակերեսով փոքր Հացաբուլկեղեն, որտեղ սկսվեց թխվածքաբլիթների արտադրությունը:1974 թվականին «Ülker» ընկերության թխվածքաբլիթները դուրս եկան համաշխարհային շուկա։ Դրանից էլ սկսվեց հաջողակ գործարար և բարերար, բարեպաշտ մուսուլման և YILDIZ հոլդինգի պատվավոր նախագահ Սաբրի Ուլկերի վերելքը։

2000 թվականից հոլդինգի գործերը ղեկավարում է նրա որդին՝ Մուրադը։ Լինելով Թուրքիայի ամենահարուստ մարդկանցից մեկը՝ կյանքի վերջին տարիներին Սաբրի Ուլկերը զբաղվել է բացառապես բարեգործությամբ և սոցիալական նախագծերով։ Նա ներդրումներ էր կատարում նոր գրադարաններ բացելու, դպրոցների համար համակարգիչներ գնելու մեջ, օգնում էր թուրք ուսանողությանը։ Սաբրի Ուլկերը մահացել է 2012 թվականի հունիսի 12-ին՝ կյանքի 92-րդ տարում։ Սաբրի Ուլկերին հուղարկավորել են Ստամբուլում, նրա հուղարկավորությանը ներկա են եղել Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, Ստամբուլի նահանգապետ Հյուսեյին Ավնի Մութլուն, Ստամբուլի քաղաքապետ Քադիր Թոփբաշը, թուրքական կառավարության մի քանի նախարարներ, ինչպես նաև մի շարք այլ հայտնի թուրք քաղաքական գործիչներ։ Ղրիմի թաթար ժողովրդի Մեջլիսի նախագահ Մուստաֆա Ջեմիլևն այսպես է արձագանքել հայտնի հրուշակագործ մագնատի մահվանը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Խոր վշտով ընդունեցի Ձեր հոր՝ Սաբրի Ուլկերի մահվան լուրը, ով մեծ ներդրում է ունեցել Թուրքիայի կայացման և զարգացման գործում, և ում անունը Ղրիմի բոլոր թաթարներն արտասանում էին մեծ հարգանքով և հպարտությամբ։ Ղրիմի թաթար ժողովրդի անունից թույլ տվեք անկեղծ ցավակցություն հայտնել ձեզ, ձեր ընտանիքին Սաբրի Ուլկերի մահվան կապակցությամբ, ով իր բարեգործական գործունեությամբ օրինակ է դարձել շատերի համար. |  |

Սաբրի Ուլկերի ընկերության Բոլոր իրավունքները ժառանգել է նրա որդին՝  Մուրադ Ուլկերը։ Նույնիսկ իր կենդանության օրոք Սաբրի Ուլկերին անվանում էին «Շոկոլադե արքա»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «В Турции умер один из самых богатых крымских татар в мире». Крым 24. 14 Июнь 2012 в 08:46. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 18-ին.
2. ↑  «Murat Ülker: "Babama, aslımızı sordum 'Biz, Evlad-ı Fatihan'ız' dedi."». История Жизни Сабри Улькера (тур.). Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ մարտի 7-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 9-ին.
3. ↑  «Умер турецкий «шоколадный король»». turkrus.com. 13.06.2012. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Sabri Ulker» (թուրքերեն). sabriulker.com.tr. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 30-ին.
**Հենրի Ֆորդ II** (անգլ.՝ Henry Ford II, սեպտեմբերի 4, 1917(1917-09-04)[…], Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 29, 1987(1987-09-29)[…], Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ), գործարար, Ford Motor Company-ի ղեկավար։ Ընկերությունում նախագահի պաշտոններում 1945 թվականից 1960 թվականներին, գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոններում 1960 թվականից 1979 թվականներին։ Հենրի Ֆորդի թոռը։

Շնորհիվ այն բանի, որ նա վարձել է տաղանդավոր մենեջերների, ընկերությունը դուրս է եկել պարտքերից։ «Հրաշամանուկներ» մականունով այս մենեջերների թվում էին Ռոբերտ ՄաքՆամարան՝ Քենեդիի կառավարությունում ԱՄՆ Պաշտպանության ապագա նախարարը և Լի Յակոկան։

Ֆերրարի ընկերությունը գնելու անհաջող փորձից հետո Հենրին հրամայեց ստեղծել իր մրցարշավային մեքենան, որը կկարողանա հաղթել իտալացիներին հեղինակավոր մրցարշավներում։ Այսպիսով, ստեղծվեց Ford GT40-ը։ Այս մեքենայի մշակմանը մասնակցել է լեգենդար ավտոարշավորդ Քերոլ Շելբին։ Եվ 1966 թվականին GT-40 մրցարշավային մեքենաների անձնակազմերը շահեցին Լե Մանի ամենօրյա ավտոմարաթոնը՝ նվաճելով այս մրցավազքում առաջին երեք տեղերը, մինչդեռ Ֆերրարիի կողմից արտադրված նախկին ֆավորիտների մեքենաները զբաղեցնում էին ութերորդից ցածր տեղերը։ Դրանից հետո GT-40-ի օդաչուները շահեցին 24 ժամ Լե Մանը հաջորդ երեք տարիներին։ Այս պատմությունը հետագայում ցուցադրվել է «Ford ընդդեմ Ferrari» ֆիլմում, Հենրի Ֆորդ II-ի դերը խաղացել է Թրեյսի Լեթսը։

Ford ընկերության նախագահի պաշտոնում ստանձնեց Լի Յակոկային՝ ընկերության պատմության մեջ ամենատաղանդավոր մենեջերին և Ամերիկայի ամենատաղանդավորներից մեկին։ Հետագայում Հենրին ինքը հեռացրեց նրան։ Յակոկայի վարկածով, քանի որ նա ավելի հայտնի էր դառնում, քան ինքը՝ Հենրին։ Այլընտրանքային տարբերակի համաձայն՝ Յակոկայի փորձերի ձախողման պատճառով՝ ապահովել Ford Pinto և Mercury ավտոմեքենաների բավարար անվտանգությունը (շուրջ 2 մլն ավտոմեքենա հետ է կանչվել կառուցվածքային խնդիրների պատճառով, հետևի բախման ժամանակ բենզաբաքի պայթեցման հավանականություն է եղել)։

Դետրոյթում Վերածննդի կենտրոնի վրա (Ըստ ընկերության լուրերի) ծախսել է 3 միլիարդ դոլար՝ ժամանակակից համարժեքով։

Անձնական օգտագործման համար նա գնել է ԶԻԼ-118k «երիտասարդություն»։ Նաև ցանկացել է գնել տվյալ մեքենայի արտադրության լիցենզիա, սակայն մերժում է ստացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Lundy D. R.* The Peerage
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
5. ↑  Американа, 1996, էջ 331
6. ↑  Wiseman, Andreas (2018 թ․ հուլիսի 23). «Tracy Letts To Play Henry Ford II In James Mangold's Ford Vs. Ferrari Pic». *Deadline* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 23-ին. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 25-ին.

Գրականություն
-------------

* Американа. Англо-русский лингвострановедческий словарь = Americana. English-Russian Encyclopedic Dictionary : лингвоэнцикл. слов. ок. 20 000 сл. статей / Под ред. и общ. руков. Г. В. Чернова, ред. В. П. Астахов, И. В. Зубанова, О. А. Тарханова, И. Л. Чернова. — Смоленск : Полиграмма, 1996. — 1186 с. — ISBN 5-87264-040-4.
* Ли Якокка, Уильям Новак: «Карьера менеджера» (անգլ.՝ «Iacocca: An Autobiography» by Lee A. Iacocca, William Novak)
**Բրիջեթ Փիքերինգ** (անգլ.՝ **Bridget Pickering**, 1966), նամիբիացի կինոռեժիսոր և պրոդյուսեր։ Մասնակցել է բազմաթիվ կինոնախագծերի իրականացմանը, այդ թվում՝ «Հյուրանոց «Ռուանդա» բազմամրցանակակիր ֆիլմի նկարահանումներին՝ որպես գործադիր պրոդյուսեր ·:

Կենսագրություն
--------------

Բրիջեթը նամիբիացի դիվանագետ, տրեդյունիոնիստ (արհմիութենական գործիչ), փաստաբան Արթուր Փիքերինգի դուստրն է։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ Սիրակուզի համալսարանում։ Այնուհետև աշխատանքի է անցել *Universal Pictures* կինոընկերությունում։

1992 թվականին՝ Նամիբիայի անկախացումից հետո, վերադարձել է հայրենիք ·, որտեղ պրոդյուսեր Ռիչարդ Պոկլեպայի հետ համագործակցելով, հիմնել է *Land Productions* պրոդյուսերական ընկերությունը։ Անկախության առաջին տարիներին այդ ընկերությունը կարևոր դեր է խաղացել նոր պետությանը մտահոգող քաղաքական, հասարակական սուր հիմնախնդիրների վերաբերյալ ֆիլմեր նկարահանելու գործում։ Բրիջեթը ֆիլմերի նկարահանումների է մասնակցել նաև Նամիբիայի սահմաններից դուրս։ Ընդ որում՝ այդ ֆիլմերից զիմբաբվեցի կինոռեժիսոր Ինգրիդ Սինքլերի նկարահանած «Բոց» կինոնկարը մի շարք մրցանակներ է շահել, ընտրվել 1996 թվականին Կաննի հեղինակավոր կինոփառատոնում ներկայացվելու համար։

1990-ական և 2000-ական թվականներին Բրիջեթը մասնակցել է շուրջ երկու տասնյակ կարճամետրաժ ու լիամետրաժ փաստավավերագրական ու գեղարվեստական կինոնկարների, հեռուստասերիալների ստեղծմանը։ Ընդ որում՝ հանդես է եկել մերթ որպես կինոռեժիսոր, մերթ՝ պրոդյուսեր, երբեմն էլ համատեղել է այդ մասնագիտությունները։

1999 թվականին՝ իբրև աֆրիկացի ընտրյալ վեց կինոռեժիսորներից մեկը, մասնակցել է *Mama Africa* կարճամետրաժ ֆիլմաշարի ստեղծմանը՝ այդ նախագծում ավանդ ներդնելով իր նկարահանած «Ունոյի աշխարհը» (*Uno's World*) ֆիլմով, որը պատմում է չպլանավորված հղիություն տանող մի կնոջ ճակատագրի մասին։ *Mama Africa*-ն ներկայացվել է մի շարք կինոփառատոներում և մրցանակներ շահել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Arevalo, Rica (13 March 2010). Producer notes great strides of women in cinema, *Philippine Daily Inquirer*
3. ↑  article | langue=en | auteur1=Rica Arevalo | jour=13 | mois=mars | année=2010 | url texte= | titre=Producer notes great strides of women in cinema | périodique=Philippine Daily Inquirer }}
4. ↑  «Liyana». *liyanathemovie.com* (անգլերեն).
5. 1 2  McCluskey, Audrey T. The devil you dance with: film culture in the new South Africa (2009) (978-0252075742)
6. ↑  «Zimmedia : Awards». *zimmedia.com* (անգլերեն). Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
7. ↑  Jule Selbo (2015). Jill Nelmes; Jule Selbo (eds.). *Women Screenwriters: An International Guide*. Springer. էջ 29. ISBN 978-1-137-31237-2.
8. ↑  article | langue=fr | titre= Mama Africa, première | périodique=Le Monde | jour=23 | mois=décembre | année=2001 | auteur1=Thérèse-Marie Deffontaines |url texte=

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բրիջեթ Փիքերինգ Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NTA: 283559926 · SUDOC: 080843948 · VIAF: 291186436 · WorldCat VIAF: 291186436 |

 |
**Կենտրոնական մարզադաշտ**, բազմաֆուկցիոնալ նախկին մարզադաշտ Վրաստանի Բաթում քաղաքում։ Հիմնականում օգտագործվել է ֆուտբոլային խաղերի համար և եղել Բաթումի «Դինամո» ակումբի տնային մարզադաշտ։ Մարզադաշտը կառուցվել է 1935 թվականին (այլ տվյալներով 1925 թվականին, վերակառուցվել է 1936 թվականին)՝ որպես Բաթումի մերձծովյա բուլվարի մաս։ Վերակառուցումից հետո մարզադաշտն ունեցել է 18 600 նստատեղեր, որը 4000-ով ավելի քիչ էր, քան նախկինում։ Բաթումի մեղմ կլիմայի պատճառով մարզադաշտն օգտագործվել է ԽՍՀՄ հավաքականների կողմից՝ բացօդյա մարզումներ իրականացնելու նպատակով։

2007 թվականին մարզադաշտն ամբողջությամբ քանդվել է՝ Սև ծովի ափագծով Kempinski հյուրանոցների ցանցի շինարարության համար։ Հին մարզադաշտի փոխարեն նախատեսվում էր կառուցել օլիմպիական սպորտային համալիր, ներառյալ 35 000 հանդիսատեսի համար նախատեսված մարզադաշտ, փակ սպորտային արենա, լողավազան, ավտոարշավների մրցուղի և հյուրանոց։ Նախագծի ֆինանսավորման 1,2 միլիոն դոլար հատկացումն իրականացվել է միայն 2012 թվականին, սակայն նույն տարում նախագիծը սատարող Միխայիլ Սահակաշվիլու կառավարությունը պարտվել է, իսկ աշխատանքները դադարեցվել են։ 2015 թվականին նախագիծն ստացել է Աջարիայի կառավարության հավանությունը, սակայն փոփոխվել է մարզադաշտի տարողությունը՝ հասցնելով այն 20 000-ի, որը համապատասխանում էր ՈւԵՖԱ-ի չափանիշներին։ Նախագծի քննադատները նշում են, որ, չնայած այդպիսի մարզադաշտը համապատասխանում է ՈւԵՖԱ-ի չափանիշներին, գործնականում տարվա մեկ եզրափակիչ խաղ անցկացնելու համար անհրաժեշտ է առնվազն 35 000 նստատեղ ունեցող մարզադաշտ, որի կառուցման և պահպանման ծախսերը, երբեք չեն ապահովվի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. 1 2  Nino Inaishvili. «Development of Batumi Historic Boulevard – New Reality and Challenges for Civil Society». rcchd.icomos.org.ge. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 21-ին.
3. ↑  «World Stadiums - Stadiums in Georgia». web.archive.org. 2008 թ․ հունվարի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունվարի 25-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 21-ին.
4. ↑  «Tsentraluri Stadioni - Soccerway». nr.soccerway.com. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 21-ին.
5. ↑  Локо, Торпедо и немножко Динамо — GROUNDHOPPING RUSSIAN TEAM
6. ↑  Եթե այդպիսի խնդիր չկա, ապա մարզադաշտը կարող է ունենալ ոչ ավելի քան 8000 նստատեղ։
7. ↑  Tedo Jorbenadze, Nino Shonia (2018 թ․ ապրիլի 16). «Huge Budget For A Not-So-Huge Stadium | iFact.ge» (անգլերեն). www.ifact.ge/en. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 21-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 21-ին.
**Դուրսուն Աքսոյ** (թուրքերեն՝ Dursun Aksoy, Թուրքիա - հուլիսի 14, 1983(1983-07-14), Բրյուսել, Բելգիա), թուրք դիվանագետ, որը սպանվել է 1983 թվականին Բրյուսելում, երբ զբաղեցնում էր Բելգիայում թուրքական դեսպանության վարչական կցորդի պաշտոնը։

Սպանություն
-----------

Երեք երեխաների հայր 39-ամյա Դուրսուն Աքսոյը սպանվել է 1983 թվականի հուլիսի 14-ին Բրյուսելում Ֆրանկլին Ռուզվելտի պողոտայի վրա գտնվող իր տան մոտակայքում։ Նա պատրաստվում էր գործարկել իր ավտոմեքենան, երբ տղամարդը մոտեցավ մեքենայի լուսամուտին և երկու կրակ արձակեց՝ մահացու վնասելով Աքսոյի պարանոցն ու կրծքավանդակը։ Դիվանագետը տեղում մահացավ։ Հարձակում գործած անձը փախուստի դիմեց։ Ականատեսները հարձակում գործած անձին նկարագրում էին որպես ամրակազմ, 30-35 տարեկան տղամարդ՝ խիտ սև մազերով և բեղերով, մոտ 1 մետր 72 սանտիմետր բարձրությամբ։ Ըստ վկաների՝ նրա հագին եղել է կապույտ ջինս և գծավոր պոլո շապիկ։

Հետագա իրադարձություններ
------------------------

Հայկական ռազմական երկու կազմակերպություններ՝ ԱՍԱԼԱ-ն և ՀՑԱՄ-ը ստանձնեցին սպանության պատասխանատվությունը։ Անգլերեն և ֆրանսերեն խոսացող տղամարդը զանգահարել էր United Press International և մանրամասներ տրամադրել Աքսոյի մեքենայի գույնի և համարանիշի մասին՝ այդպիսով պնդելով, որ հարձակումն իրագործվել է ՀՑԱՄ-ի կողմից։

Հարձակում իրագործած անձի ինքնությունը մինչ օրս չի բացահայտվել։

Տես նաև
-------

* Հայկական ռազմաքաղաքական կազմակերպությունների կողմից սպանված թուրք դիվանագետների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  New York Times. Turk Slain in Brussels; Armenians Claim Deed. 15 July 1983
3. ↑  Turkish Diplomat Shot To Death In Car. The Montreal Gazette, 15 July 1983
4. 1 2  Turkish Diplomat Slain in Brussels. Sarasota Herald-Tribune, 15 July 1983
5. ↑  «Şehit diplomat Dursun Aksoy anıldı» (թուրքերեն). Hürriyet. 2021 թ․ հուլիսի 14. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 22-ին.
**Ժիրայր Օհանյան Չաքիր** (փետրվարի 5, 1923(1923-02-05) - 2003, նաև հայտնի է որպես Ժիրայր Օհանյան կամ Օհանյան Չաքիր), հայ շախմատիստ, շախմատի մարզիչ, Թուրքիայի շախմատի ֆեդերացիայի նախկին նախագահ։

Կյանք
-----

Ծագումով հայ Ժիրայր Օհանյան Չաքիրը ծնվել է 1921 թվականի փետրվարի 5-ին Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Ավետիսը, ով Մարզվանից էր, հայտնի «Markiz» հացի գործարանի սեփականատերն էր և Թուրքիայի զինված ուժերի ամենամեծ նվիրատուներից մեկը։ Նրա մայրը՝ Աննա-Մարին Բուրսայից էր և ուսուցչուհի էր Բանկալթիի մասնավոր հայկական դպրոցում և Գալաթասարայի վարժարանում։

Նա շախմատ խաղալ սկսել է Գալաթասարայի ավագ դպրոցում սովորելու տարիներին։ 1943 թվականին իր դասընկեր Թուրան Բաշակի հետ դարձել է դպրոցի շախմատի ակումբի անդամ։

Հանրահայտ շախմատիստ Սելիմ Փալավանից դասեր ստանալուց հետո Օհանյան Չաքիրը շախմատի դասընթացներ է անցկացրել Շիշլիի մարզական ակումբում և հավաքել առնվազն 400 աշակերտ։ Շիշլիի մարզական ակումբն այս ընթացքում իր «ոսկե դարն» ապրեց շախմատային առումով։

Հետագա կարիերա
--------------

Օհանյան Չաքիրը 1964 թվականին ընտրվել է Շիշլիի մարզական ակումբի նախագահ, 1964 թվականին մասնակցել է Թել Ավիվի շախմատի օլիմպիադային և եղել է Թուրքիայի ազգային հավաքականի ավագը։ 1964-1977 թվականներին եղել է Թուրքիայի շախմատի ֆեդերացիայի տնօրենների խորհրդի անդամ։

1976-1977 թվականներին եղել է Ստամբուլի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահը։

1977 թվականին ընտրվել է Թաքսիմի մարզական ասոցիացիայի նախագահ։

1978-1982 թվականներին եղել է Թուրքիայի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահը։

1986 թվականին ստանձնել է Թուրքիայի շախմատի ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը, իսկ 1988 թվականին ընտրվել ֆեդերացիայի խորհրդի պատվավոր անդամ։

1989 թվականից սկսած նա դարձել է Ստամբուլի բազմաթիվ հայկական դպրոցների շախմատի մարզիչ։

Ընտանիք
-------

Ժիրայր Օհանյանն ունի մեկ տղա և երկու աղջիկ։ Նրա դուստրը՝ Լինդան, 1972 թվականին դարձել է Թուրքիայի շախմատի կանանց չեմպիոն։

2011 թվականին Ստամբուլում նրա պատվին կազմակերպվել է շախմատի մրցաշար։

Տես նաև
-------

* Հայերը Թուրքիայում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Istanbul hosts Zhirayr Ohanian chess tournament». *PanArmenian*. 2010 թ․ հոկտեմբերի 16. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 24-ին.
2. 1 2 3 4 5  «Jirayr Ohanyan ÇAKIR Grand Prix Satranç Turnuvası 15-17 Ekim tarihleri arasında Swissotel Bosphorus'da 151 sporcunun katılımı ile gerçekleşti». *Bolsohay News* (Turkish). 2010 թ․ հոկտեմբերի 19. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 26-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
3. 1 2 3   `{{cite news}}`: Empty citation (օգնություն)
4. 1 2 3 4 5 6  «JİRAYR OHANYAN ÇAKIR (satranç baba)». *Faktor 301* (Turkish). 2011 թ․ օգոստոսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 26-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
5. ↑  «Jirayr Ohanyan'ın anısına yakışır turnuva». *Agos*. 2011 թ․ դեկտեմբերի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 16-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 24-ին.
**Ռուզան Ավետիքյան** (հունվարի 12, 1978(1978-01-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի։

2001 թվականից դասավանդում է Երևանի Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտական քոլեջում, 2008 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1978 թ. հունվարի 12-ին, Երևանում։ 1995 թ. ավարտել է Երևանի Պ. Սևակի անվան թիվ 123 միջնակարգ դպրոցը։ 6 տարեկան հասակից սովորել է Հայրիկ Մուրադյանի երաժշտական խմբակում, այնուհետև`Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում։ 1987 թ. սովորել է ձայնի պահպանման թիվ 117 հատուկ դպրոցում։ 1995-2001 թթ. ուսանել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ժողովրդական նվագարանների և երգի ամբիոնում։ 2001 թվականից դասավանդում է Երևանի Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտական քոլեջում, 2008 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։ Համերգներով հանդես է եկել Հայաստանում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Եվրոպայում։ Երգացանկից հայտնի են՝ «Հայաստան», «Ջանա, ջանա», «Շեկ տղա» և այլ երգեր, զուգերգ Արսեն Գրիգորյանի (Ասո) հետ։

Թողարկել է «Սիրո գիշեր» (2003 թ.), «Սպասում եմ» (2006 թ.) ձայնասկավառակները։ Նկարահանել է շուրջ 10 տեսահոլովակ։

Ռուզան Ավետիքյանը նկարահանվել է «Կույր աշխարհ» հեռուստասերիալում։

Մրցանակներ
----------

Արժանացել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխության «Լավագույն երգ» մրցանակին (2007-2010 թթ)։ Արժանացել է նաև Մոսկվայի «Տաշիր» հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխության «Տարվա հայտնություն» (2008 թ.) և «Տարվա լավագույն երգչուհի» (2009 թ.) մրցանակների։

Ձայնասկավառակներ
----------------

* «Սիրո գիշեր» (2003)
* «Expectation» (2005)
* «Սպասում եմ» (2006)
* «Ռուզան Ավետիքյան» (2007)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Ռուզան Ավետիքյան». *avproduction.am*. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 29-ին.(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ո՞ւր է կորել Ռուզան Ավետիքյանը
* Ռուզան Ավետիքյան - «Ղարաբաղի գարուն» Archived 2016-11-17 at the Wayback Machine.
* ՌՈՒԶԱՆ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ Archived 2017-11-25 at the Wayback Machine.