Էժեն Դելակրուա, «Տանժերի ֆանատիկոսները», Մինեապոլիսի գեղարվեստի ինստիտուտ
**Ֆանատիզմ** (հունարեն՝ Φανατισμός, լատին․՝ fanatismus — լատին․՝ fanaticus-ից, «ֆանատիկ» — լատին․՝ fanum-ից «տաճար») կամ **մոլեռանդություն**, կույր, անվերապահ հետևում համոզմունքներին, հատկապես կրոնա-փիլիսոփայական շրջանում, ազգային և քաղաքական ոլորտներում. ծայրահեղության հասած կապվածություն ինչ-որ գաղափարների, հավատալիքների կամ տեսակետների, սովորաբար համադրվում են օտար հայացքների և համոզմունքների անհանդուրժողականության հետ։ Սեփական համոզմունքների ընկալման քննադատության բացակայություն։ **Ֆանատիկ**՝ ֆանատիկ մարդ (ուղիղ և փոխաբերական իմաստներով)։

Ֆանատիզմի (մոլեռանդության) ընկալումները
---------------------------------------

Ֆանատիզմը, ինչպես հուզական արտահայտում, բնութագրվում է չափից դուրս մղումով, ոգևորումով, մոլեգնությամբ, իր (ավելի հաճախ ծայրահեղ կրոնական կամ քաղաքական) համոզմունքների կույր հավատով, սեփական պաշտամունքի և նրա հետևորդների, «հանձին իրեն», առավելությամբ և բացառիկությամբ։

Կրոնական ֆանատիզմի դրսևորում աղանդավորականների մոտ
Ըստ ամերիկացի փիլիսոփա Ջորջ Սանտայանայի՝ «Ֆանատիզմի էությունը կայանում է ջանքերի կրկնապատկման մեջ, երբ մոռացված է նպատակը». ըստ Ուինսթոն Չերչիլի՝ «ֆանատիկը նա է, ով ի վիճակի չէ փոխել իր որոշումը և երբեք չի փոխի թեման»։ Այս երկու բնորոշումներն էլ նախատեսում են ծայրահեղ խիստ պահանջների ներկայացման և անհանդուրժողականություն որևէ շեղումների հանդեպ։

*Ֆանատիկի* և *երկրպագուի* տարբերությունն այն է, որ ֆանատիկի պահելաձևը դիտարկվում է որպես ընդունված սոցիալական նորմերի խախտում այն դեպքում, երբ երկրպագուն այդ նորմերը չի խախտում (չնայած որ պահելաձևը կարող է տարօրինակ թվալ)։ Երկրպագուներին և ֆանատիկներին միավորում է նրանց ամենակուլ ցանկությունը, սերը այս կան գործունեության ոլորտի, զբաղմունքի, հակվածության, մարդու նկատմամբ։

Այսպես կոչված *տարօրինակ մարդիկ* *ֆանատիկներից* տարբերվում են նրանով, որ գաղափարները, որոնց նրանք դավանում են և զբաղմունքները, որոնցով նրանք զբաղվում են, սովորաբար անվնաս են, բայց խիստ տարբերվում են համընդհանուր պատկերացումներից կամ շրջապատող մարդկանց կենսակերպի սովորական պահվածքից։ Ինչը վերաբերում է *ֆանատիկներին*, ապա նրանց երկրպագության առարկան կամ հետաքրքրություններն իրենք իրենցով կարող են դիտարկվել որպես «նորմալ», և միայն մոլեռանդության աստիճանը շրջապատողներին թվում է չափից ավելի կամ «ոչ նորմալ»։

Ֆանատիզմի դասակարգում
---------------------

Ֆանատիզմի միասնական դասակարգումը բացակայում է։ Գոյություն ունեցող դասակարգումներում էլ օգտագործվում են համակարգման տարբեր սկզբունքներ և նրանցից յուրաքանչյուրը գործածվում է կախված հետազոտության նպատակից։ Ֆանատիզմը դասակարգվում է հետևյալ հատկություններով՝

Գրականություն
-------------

* Беляев, И. А. Религиозный фанатизм как иллюзорная компенсация недостаточности духовно-душевных составляющих целостного мироотношения / И. А. Беляев // Вестник Челябинской государственной академии культуры и искусств. — 2011. — № 4 (28).— С. 68-71.
* Бердяев Н. А. О фанатизме, ортодоксии и истине/ «Человек», № 9, 1997 г.
* В. Ким. Некоторые аспекты формирования фанатизма: на примере религий // Международный сборник научных трудов. Вып 10 / ВолгГТУ. — Волгоград, 2006, с. 29-35 Archived 2014-06-27 at the Wayback Machine.
* Священник Георгий (Чистяков). Философские и психологические основы фанатизма
* Хоффер Э. Истинно верующий: Мысли о природе массовых движений

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օտար լեզուների բառարան, 18-րդ հրատ. — Մ։ Русский язык, 1989. — էջ՝ 531
2. ↑  Santayana, George. Life of Reason: Reason in Common Sense. (New York: Charles Scribner’s Sons)
3. ↑  Thorne, Scott (2006). «An exploratory investigation of the characteristics of consumer fanaticism». *Qualitative Market Research: An International Journal*. **9** (1): 51–72. doi:10.1108/13522750610640558. ISSN 1352-2752. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)(չաշխատող հղում)

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«ֆանատիզմ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ֆանատիզմ***էջը Վիքիպահեստում |