**Հայասաթ-1**, հայրենական առաջին տիեզերական արբանյակը, որը ստեղծվել է 2022 թվականին, Հայաստանում։ Այն ստեղծվել է «Բազումքի» և «Գիտական նորարարության և կրթության կենտրոն»-ի՝ «Center for Scientific Innovation and Education»-ի հայ գիտնականների և ինժեներների կողմից (Մասիս Կումրիգյան, Ավետիք Գրիգորյան, Հայկ Մարտիրոսյան և այլք)։

«Հայասաթ-1»-ը տիեզերք է բարձրանալու SpaceX-ի SmallSat Rideshare ծրագրի շրջանակում իրականացվող «Transporter 9» առաքելության ժամանակ, Falcon-9 հրթիռով։ Այն տիեզերք կբարձրացնի տարբեր ընկերությունների փոքր արբանյակներ։

Մինչ այդ 2022 թվականիի մայիսի 25-ին ԱՄՆ-ից իսպանական SATLANTIS ընկերության հրթիռով Հայաստանը տիեզերք էր «գործուղել» իր առաջին արբանյակը՝ ARMSAT-1-ը։

Տեխնիկական պարամետրեր
---------------------

Առաջին CubeSat արբանյակը, որը օգտագործել է էլեկտրական առագաստ
Արբանյակը CubeSat ձևաչափի է, որի կշիռը 1 կգ է, չափերը՝ 1 միավոր կամ 10 սմ խորանարդ։

«Հայասաթ-1»-ն օգտագործում է օգտակար բեռ, որն ունի GPS ընդունիչ՝ դիրքորոշման և ուղեծրի պարամետրի որոշման համար։ Նրա լույսի և մագնիսական տվիչները ապահովում են արբանյակի կողմնորոշման, արևի ճառագայթման և մագնիսական դաշտերի վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքագրումը։ Այն տիեզերքի ծայրահեղ պայմաններում փորձարկելու է IMU (կողմնորոշման փոփոխությունները չափող սարք) սարքը այլ արբանյակներում օգտագործելու հնարավորությունը։

Ըստ նախատեսվածի` արբանյակը կգտնվի 550 կմ բարձրությանբ երկրաշուրջ ուղեծրում՝ բարձր ու շատ նոսր մթնոլորտային շերտում, հասարակածի հետ ուղեծրի հարթության թեքությունը կկազմի 97,6 աստիճան։ Սա Երկրային ցածր ուղեծիրն է (Low Earth orbit), որտեղ ուղարկվում են կարճատև գործունեություն իրականացնող արբանյակները։

Առաքելություն
-------------

«Հայասաթ-1»-ը Եվրոպայում անցելով ֆունկցիոնալ և այլ ստուգումներ 2023 թվականի նոյեմբերի 1-ին Space X ընկերության Falcon-9 հրթիռով ուղարկվել է տիեզերք։ Հրթիռը տիեզերք էր արձակվել Երևանի ժամանակով 22։20-ին, մոտ մեկ ժամ հետո «Հայասաթ-1» արբանյակը հաջողությամբ անջատվել էր հրթիռից ու դուրս եկել ուղեծիր։ «Հայասաթ-1»-ի պատմական թռիչքը ուղիղ հեռարձակմամբ ներկայացվել է հեռուստատեսությամբ։

«Հայասաթ-1»-ը տիեզերքում բացելով անտենաներն ու այլ ազդանշանների հետ Երկիր կուղարկի Կոմիտասի «Կաքավիկ»-ը՝ ձայնային ազդանշանների տեքսով։ Այն տիեզերքից յուրաքանչյուր մեկուկես ժամվա ընթացքում Երկրի շուրջը մեկ պտույտ է կատարում։ «Բազումք» տիեզերական հետազոտությունների լաբորատորիան ունի վերերկրյա կայանք, որի միջոցով էլ որսում է արբանյակի ուղարկած ազդանշանները, հենց արբանյակն անցնում է Հայաստանի վերևով։

«Հայասաթ-1»-ի պատմական առաքելությունը կայանում է նրանում, որ լայն հնարավորություններ է բացում հեռահաղորդակցության, նավավարության, երկրի հեռազննման և անվտանգության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  LLC, Helix Consulting. ««Բազումք». Հայասաթ-1 արբանյակի քրաուդֆանդինգային արշավի մեկնարկը համարում ենք հաջողված». *www.panorama.am* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
2. ↑  LLC, Helix Consulting. ««Հայասաթ-1»-ի ուղևորությունը դեպի տիեզերք կմեկնարկի նոեմբերի 30-ին». *www.panorama.am* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
3. 1 2  «Երկրորդը՝ տիեզերքում, առաջինը՝ Հայաստանում․ տիեզերական ի՞նչ ուղի է անցնելու առաջին հայրենական արբանյակը». *hy.armradio.am*. 16 Սեպտեմբերի, 2023.
4. ↑  «reArmenia». *rearmenia.com*. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
5. ↑  LLC, Helix Consulting. ««Հայասաթ-1» հայկական արբանյակի երկրային նմուշի թռիչքի փորձարկումը DigiTec 2023-ում». *www.panorama.am* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
6. ↑  Ռ/Կ, «Ազատություն» (2023 թ․ դեկտեմբերի 3). ««Հայասաթ-1» արբանյակի հետ հաջողվել է կապ հաստատել». Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 5-ին.
7. ↑  «ՈՒՂԻՂ․ «ՀԱՅԱՍԱԹ-1»-Ի ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԹՌԻՉՔԸ» (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 5-ին.
8. ↑  «Տիեզերական գաղափարը միավորում է․ ինչպես Հայաստանում ստեղծվեց «Հայասաթ-1» արբանյակը». *infocom.am* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 25-ին.
9. ↑  «Երեք, երկու, մեկ․․․ Երբ «Հայասաթ-1»-ը բացի անտենաները, ձայնային ազդանշաններով Երկիր կհասնի Կոմիտասի «Կաքավիկ»-ը». *infocom.am* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 25-ին.