**Աֆյոնքարահիսարի մարզ** (թուրքերեն՝ Afyonkarahisar ili), վարչական միավոր Թուրքիայի արևմուտքում՝ Եգեյան տարածաշրջանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Աֆյոնքարահիսարի մարզը գտնվում է Փոքր Ասիայի արևմուտքում, բոլոր կողմերից սահմանակցում է հետևյալ մարզերով. Քյութահյա (հյուսիս-արևմուտք), Ուշաք (արևմուտք), Դենիզլի (հարավ-արևմուտք), Բորդուր (հարավ), Ըսփարթա (հարավ-արևելք), Քոնյա (արևելք), Էսքեշեհիր (հյուսիս)։

Տարածքում գտնվում են Մեծ Մենդերես (Եգեյան ծովի ավազան) և Սաքարյա (Սև ծովի ավազան) ակունքները։ Մեծ մասը մտնում է Աքշեհիր աղի անհոսք լճի ավազանի մեջ։

Պատմություն
-----------

Մարզի տարածքը բնակեցված է եղել հնագույն ժամանակներից։ Այստեղ առաջին բնակավայրերը կառուցվել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի ընթացքում՝ խեթերի, ապա նրանց հաջորդ լիդիացիների և փռյուգիացիների կողմից։ Մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում այստեղ իրենց գերիշխանությունն են հաստատել մարերը, ապա և պարսիկները։ Վերջիններին հաղթելով՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին այստեղ կառուցել է Նիկոպոլիս (հաղթանակի քաղաք) բնակավայրը։ Դրանով սկսել է տեղի հունականության, ապա բյուզանդական դարաշրջանը, որը տևել է մոտ 1.5 հազարամյակ (մ.թ.ա. 4-րդ դար - մ.թ. 11-րդ դար)։

11-րդ դար վերջից մարզի և ամբողջ Փոքր Ասիայի տարածքը նվաճվել էր թյուրքալեզու առաջնորդների կողմից։ Տեղի հույն կամ հելլենացած բնակչությունն աստիճանաբար կորցնում է իր ինքնությունը, հայտնվում են բազմաթիվ թյուրքալեզու ցեղեր։ Իկոնիայի սուլթանության թուլացումից հետո մարզի տարածքը հայտնվում է Սահիբ Աթացիների թյուրքական (1275-1341) իշխանության տակ։ Օսմանյան պետության գերիշխանությունն այստեղ հաստատվել է 14-րդ դարի վերջից։ Տարածքը մտել է Անատոլիայի կուսակալության (1393-1864) մեջ։ 19-րդ դարի թանզիմաթի դարաշրջանում ստեղծվում է առանձին սանջաք-գավառ՝ Հյուդավենդիգյարի վիլայեթի կազմում։ Սանջաքը առաջին աշխարհամարտի նախօրեին դուրս է գալիս վիլայեթի կազմից։

Դարեր շարունակ մարզը ղեկավարվել է թուրքերի կողմից։ Բացառություն է կազմել հույն-թուրքական պատերազմում (1919-1922) մարզի նվաճումը, որը կարճ ժամանակ է տևել։ Թուրքիայի անկախության պատերազմում քեմալական զորքերն իրենց իշխանությունը հաստատել են ինչպես Աֆյոնքարահիսարում, այնպես էլ ամբողջ Փոքր Ասիայում։ 1920-ական թվականներին ձևավորվել են ժամանակակից մարզերը, այդ թվում՝ Աֆյոնքարահիսարը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Հիմնական հոդված՝ Թուրքիայի շրջաններ
Մարզի տարածքը 14,230 կմ² է, բաժանվում է 18 շրջանների։ Դրանք են՝

1. **Աֆյոնքարահիսար**, թուրքերեն՝ Afyonkarahisar
2. Բայաթ, թուրքերեն՝ Bayat
3. Բաշմաքչը, թուրքերեն՝ Başmakçı
4. Բոլվադին, թուրքերեն՝ Bolvadin
5. Դազքըրը, թուրքերեն՝ Dazkırı
6. Դինար, թուրքերեն՝ Dinar
7. Էմիրդաղ, թուրքերեն՝ Emirdağ
8. Էվջիլեր, թուրքերեն՝ Evciler
9. Իհսանիե, թուրքերեն՝ İhsaniye
10. Իսջեհիսար, թուրքերեն՝ İscehisar
11. Հոջալար, թուրքերեն՝ Hocalar
12. Շուհութ, թուրքերեն՝ Şuhut
13. Չայ, թուրքերեն՝ Çay
14. Չոբանլար, թուրքերեն՝ Çobanlar
15. Սանդըքլը, թուրքերեն՝ Sandıklı
16. Սինանփաշա, թուրքերեն՝ Sinanpaşa
17. Սուլթանդաղը, թուրքերեն՝ Sultandağı
18. Քըզըլյորեն, թուրքերեն՝ Kızılören

Բնակչությունը հասել է 725,568 մարդու (2018 թվականի տվյալներով)։ Կենտրոնը Աֆյոնքարահիսար քաղաքն է։ Այստեղ գործում է մարզի միակ՝ Քոջաթեփե (թուրքերեն՝ Kocatepe) համալսարանը, հիմնադրված 1992 թվականին։

Տնտեսություն
------------

Մարզի եկամտի հիմնական աղբյուրներն է գյուղատնտեսությունը, ինչպես նաև՝ մարմարի արդյունահանումը։ Թռչնաբուծությամբ մարզը հայտնի է ամբողջ Թուրքիայում. այստեղ հաշվվել են ավելի քան 12 միլիոն հավեր։ Զբոսաշրջության որոշ եկամուտներ ապահովում են տեղի ջերմային աղբյուրների առատությունը, դրանց կողքը կառուցվել են հյուրանոցներ և հանգստյան տներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Աֆյոնքարահիսար ամրոցի ժայռըԱֆյոնքարահիսար ամրոցի ժայռը
* Այավազինի ժայռոտ գերեզմանաբլուրներԱյավազինի ժայռոտ գերեզմանաբլուրներ
* Քոջաթեփե բլուրՔոջաթեփե բլուր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Population of provinces by years - 2000-2018". Turkish Statistical Institute. Retrieved 9 March 2019.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Afyonkarahisar governor's official website
* Afyonkarahisar municipality's official website Արխիվացված 2008-09-05 Wayback Machine
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Թուրքիա Թուրքիայի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Արևելյան Անատոլիա | Աղրը  • Արդահան  • Բինգյոլ  • Բիթլիս  • Էլազըղ  • Էրզինջան  • Էրզրում  • Թունջելի  • Իգդիր  • Կարս  • Հաքյարի  • Մալաթիա  • Մուշ  • Վան | Թուրքիայի շրջաններ |
|  |
| Եգեյան տարածաշրջան | Այդըն  • Աֆյոնքարահիսար  • Դենիզլի  • Իզմիր  • Մանիսա  • Մուղլա  • Քյութահյա  • Ուշաք |
|  |
| Կենտրոնական Անատոլիա | Աքսարայ  • Անկարա  • Էսքիշեհիր  • Կայսերի  • Յոզգաթ  • Նիղդե  • Նևշեհիր  • Չանքըրը  • Սիվաս  • Քարաման  • Քոնյա  • Քըրըքքալե  • Քըրշեհիր |
|  |
| Հարավարևելյան Անատոլիա | Ադըյաման  • Բաթման  • Գազիանթեփ  • Դիարբեքիր  • Մարդին  • Շանլըուրֆա  • Շըրնաք  • Սիիրթ  • Քիլիս |
|  |
| Մարմարածովյան տարածաշրջան | Բալըքեսիր  • Բիլեջիք  • Բուրսա  • Էդիրնե  • Թեքիրդաղ  • Յալովա  • Չանաքքալե  • Սաքարյա  • Ստամբուլ  • Քըրքլարելի  • Քոջայելի |
|  |
| Միջերկրածովյան տարածաշրջան | Ադանա  • Անթալիա  • Բուրդուր  • Ըսփարթա  • Հաթայ  • Մերսին  • Քահրամանմարաշ  • Օսմանիե |
|  |
| Սևծովյան տարածաշրջան | Ամասիա  • Արդվին  • Բայբուրթ  • Բարթըն  • Բոլու  • Գիրեսուն  • Գյումյուշհանե  • Դյուզջե  • Զոնգուլդաք  • Թոքաթ  • Չորում  • Ռիզե  • Սամսուն  • Սինոփ  • Տրապիզոն  • Քասթամոնու  • Քարաբյուք  • Օրդու |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Աֆյոնքարահիսարի մարզ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 122272233 · GND: 4203791-8 · VIAF: 2396159820938814000009 · WorldCat VIAF: 2396159820938814000009 |

 |