recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կոսմետոլոգիա** (հունարեն κοσμητικός- գեղեցկության և -λογία - ուսուցանում), բժշկության բնագավառ, որը ուսումնասիրում է մարդու մարմնի գեղագիտական խնդիրները, նրանց պատճառագիտությունը, ախտանշանները և շտկման մեթոդները, ինչպես նաև մի շարք մեթոդներ, որոնք ուղղված են ուղղելու մարդու արտաքին տեսքի գեղագիտական խնդիրները։

Տերմինաբանական ապարատի և ազդեցության մեթոդների մեծ մասը հիմնված են վերջին տարիների մաշկաբանության, ֆիզիկական թերապիայի, ռեգեներատիվ բժշկության, կոսմետիկ քիմիայի և օրթոպեդիայի ձեռքբերումների վրա։

Կոսմետոլոգիան ակտիվորեն զարգացող ճյուղ է, որն արագ յուրացնում է մարդուն ուսումնասիրող այլ գիտության ճյուղերի բացահայտումներն ու հայտնագործությունները։

Ուղություններ
-------------

Ինչպես մեթոդների ամբողջություն կոսմետոլոգիան բաժանվում է վիրաբուժական և թերապևտիկ ուղղությունների։

### Բուժական կոսմետոլոգիա

Բուժական կոսմետոլոգիան ներառում է.

* մաքրող, սնուցող և մաշկի խոնավացնողը արտաքին կոսմետիկ միջոցների օգտագործման եղանակներ,
* մերսման տեխնիկա (այդ թվում ձեռքով կատարվող, վակուումային մերսում և էնդերմոլոգա LPG),
* ներարկման տեխնիկա (մեզոթերապիա, ռեդերմազիլացիոն, բոտուլինատերապիյա),
* Ֆիզիոթերապիայի (հակառակ դեպքում ապարատային) տեխնիկա (լազերային թերապիա, ֆոտոթերապիայի, ճնշում, էլեկտրոպօրացիա, մագնիսական թերապիա, ուլտրաձայնային, իոնոֆորեզ, պարուրումներ և շատ այլ ֆիզիկական գործոններ, որոնք ազդում են օրգանիզմի վրա, գեղագիտական խնդիրները լուծելու նպատակով),

### Վիրաբուժական կոսմետոլոգիա

Վիրաբուժական կոսմետոլոգիան գեղագիտական խնդիրների լուծման եղանակ է վիրաբուժության ճանապարհով։ Ժամանակակից պլաստիկ վիրաբույժները օգտագործում են ֆրակցիոն լազերներ և նվազագույն ինվազիվ մեթոդներ։ 2009 թվականին Ռուսաստանում պաշտոնապես հաստատվել է բժիշկ կոսմետոլոգ մասնագիտությունը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Ըստ ՌԴ-ի Աշխատանքի նախարարության այն ընդգրկված է ամենապահանջված մասնագիտությունների Թոփ-50 ցանկի մեջ։

Տես նաև
-------

* Մաշկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Топ-список 50 наиболее перспективных и востребованных профессий среднего образования в РФ по версии МинТруда

Արտաքին հղումներ
----------------

* Historical works on cosmetology Archived 2011-06-06 at the Wayback Machine. digitized by the BIUM (Bibliothèque interuniversitaire de médecine et d'odontologie, Paris)
**Կոսմետիկա**, (հարդարելու՝ գեղեցկացնելու արվեստ), մարդու մաշկը խնամելու և արտաքինը գեղեցկացնելու միջոց։ Կոսմետիկան լայն տարածում է ունեցել դեռևս հին դարերում։ Եգիպտացիները, հռոմեացիները, արաբները ներկում էին այտերը, թարթիչները, կոպերը, գանգրացնում մազերը, օգտագործում էին օծանելիքին փոխարինող բուրումնավետ յուղեր։ Հին Հայաստանում տարածում գտած կոսմետիկաի մասին տեղեկություններ են հաղորդում հայ պատմիչները։ Կոսմետիկական միջոցների բաղադրության մեջ (ինչպես և այժմ) մտնում էին կենդանական և բուսական ճարպեր, եթերայուղեր, խեժեր, ներկեր ևն։

Տարբերում են՝ 

* բուժական կոսմետիկա
* գեղազարդիչ կոսմետիկա։

Կոսմետոլոգիան
-------------

*Կոսմետոլոգիան* գիտություն է, որն ուսումնասիրում է կոսմետիկական հիվանդության և արտաքին թերությունների առաջացման պատճառները, կանխարգելումն ու դրանց բուժման մեթոդները։ Այդ նպատակով ստեղծված են հատուկ բուժարաններ և կաբինետներ։ 
Առավել տարածված կոսմետիկական հիվանդություններից են՝ 

* պզուկները
* մազաթափումը
* մազոտությունը,
* մաշկի գունակավորման (պիգմենտացիայի) խախտումը
* բարորակ նորագոյացությունները (գորտնուկներ, խալեր, պտկուռուցքներ) ևն։

Կոսմետիկական վիրաբուժություն
----------------------------

Կոսմետիկական վիրաբուժությունը հնարավորության է տալիս շտկել տարբեր ձևախախտումներ (քթի, շրթունքների, ականջախեցու), հեռացնել խալերը և դաջվածքները, դեմքի մաշկի (ճակատի, կոպերի, կզակի, պարանոցի) հավելյալ գոյացությունները ևն։ 
Գեղազարդման կոսմետիկաի միջոցներից են կոպերի և հոնքերի մատիտները, կոպերի ստվերաներկը, թարթիչների սևաներկը, մազերի ներկերը, այտերի կարմրաներկը, դիմափոշին, շրթներկը, օդեկոլոնը, օծանելիքը, քրտնելու դեմ միջոցները ևն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նաիրիան կոսմետիկա
* Все для косметики ручной работы


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Տնային տնտեսության հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ագրարային ռեֆորմներ**, տիրապետող քաղաքական իշխանության ձեռնարկումներ, նպատակն է փոփոխել ագրարային հարաբերությունները

Ագրարային ռեֆորմների սոցիալական բնույթը որոշվում է արտադրաեղանակով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Լեհաստանում, Հունգարիայում, Ռումինիայում և մի շարք այլ երկրներում կատարված ռեֆորմները հիմնական գծերով հիշեցնում էին ստոլիպինյան ռեֆորմը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ժողովրդա-դեմոկրատական երկրներում Ագրարային ռեֆորմները վերացրին կալվածատիրական հողատիրությունը և հիմք ստեղծեցին գյուղատնտեսության սոցիալիստական վերափոխության համար։ Այդտեղ հողը (բացի ՄԺՀ-ից) մասամբ ազգայնացվեց։ Աշխատավոր գյուղացիությանը տրվեցին կալվածատերերից ու կուլակային խոշոր տնտեսություններից բռնագրավված հողերը։ Հետագայում պետական-հողատիրական տնտեսություննեի և գյուղացիական արտադրական կոոպերացիայի հիման վրա գյուղում առաջ եկան սոցիալիստական արտադրական հարաբերություններ։
Ետպատերազմյան տարիներին Ագրարային ռեֆորմների մի շարք կապիտալիստական երկրներում (Ճապոնիայում՝ 1946-1949 թթ.-ին, Իտալիայում՝ 1950 թ.) ուղի հարթեցին գյուղատնտեսության մեջ կապիտալիզմի ավելի արագ զարգացման համար։ Զարգացող երկրներում, որտեղ գյուղատնտեսությունը ազգային էկոնոմիայի կարևորագույն ճյուղն է, Ագրարային ռեֆորմները սերտորեն միահյուսվում են իմպերիալիզմի, նեոգաղութակալության դեմ մղվող պայքարին։ Ագրարային ռեֆորմները որպես համադեմոկրատական վերափոխումների կենտրոնական խնդիր, ըստ էության, որոշում են բնակչության հիմնական զանգվածների դիրքորոշումը ազգային-ազատագրական հեղափոխության մեջ։ Գաղութակալությունից ազատագրված շատ երկրներում իշխանության գլուխ կանգնած ազգային բուրժուազիան, գյուղացիական շարժման ճնշման ներքո, ձեռնամուխ է եղել Ագրարային ռեֆորմին։ Սակայն ռեֆորմը ոչ մի երկրում դեռ չի ավարտվել։ Առաջացել է բարդ, անցման տիպի բազմաձև տնտեսություն, որտեղ հիմնականը մանրապրանքային տնտեսությունն է, իսկ առաջատարը՝ կապիտալիստականը։ Նման պայմաններում գյուղական բուրժուազիան հավաքագրվում է և՛ ֆեոդալական-կալվածատիրական միջավայրից, և՛ գյուղացիական վերնախավից։ Գյուղի ինքնագործ բնակչության հիմնական մասը կիսապրոլետարները և պրոլետարներն են։ Թեև ֆեոդալական հարաբերություններն այլևս տիրապետող չեն, հողագործական կապիտալիզմը դեռևս գտնվում է նախնական կուտակման փուլում, գյուղատնտեսության մեջ արդյունաբերական հեղաշրջումը միայն սկսվում է։ Այսպիսով Ագրարային ռեֆորմի թափը զարգացող երկրներում պայմանավորված է ազգային-ազատագրական հեղափոխության ընթացքով։

Աղբյուրներ
----------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 57)։*  |
**Սևաբերդի ջրամբար**, ջրամբար Հայաստանի Կոտայքի մարզում՝ Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան լանջին՝ 2000 մ բարձրության վրա։ Շահագործման է հանձնվել 1983 թվականին։ Մակերեսը 0,45 կմ² է, խորությունը՝ 37 մ, ջրատարողությունը՝ 6 միլիոն մ³։ Պատվարը հողային է՝ ավազակավային միջուկով, երկարությունը՝ 297 մ, բարձրությունը՝ 40 մ։ Ջուրը բաց է թողնվում մինչև Զառ գետի հունը՝ խորքային ձագարաձև ջրընդունիչի և երկաթբետոնե սրահում տեղակայված մետաղական խողովակաշարի միջոցով, որտեղից ջուրը հիմնականում տրվում է աջ ափին կառուցված ոռոգման համակարգին։ Ջրթողքը 0,64 մ³/վ է։ Ձմռանը սառցակալում է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։ Որովում է 1200 հա տարածություն։ 1,5 մլն մ³ ջուր տարեկան տրվում է Կոտայքի ջրանցքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 107 — 150 էջ։



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Լվացարարուհին**, Ադամյանի ստեղծագործություններից, որտեղ երևում է ժողովրդի երրորդ դասի նկատմամբ կարեկցող վերաբերմունքը։ Կենդանի դիտողականությամբ են պատկերվել լվացարարուհիները, որոնք, կարիքից դրդված, լվացք են անում գետում։

Սյուժեն առօրեական է։ Պատկերի ձախ անկյունից դեպի խորքը տեղավորված են երեք կանայք, որոնք, նստած գետափին, շորեր են լվանում։
Նրանցից յուրաքանչյուրը, ռիթմիկ դասավորությամբ շարված, զբաղված է իր գործով։ Նրանց անբռնազբոսիկ կեցվածքը, շարժումը տրված է այնքան բնական, այնպիսի վայրկենական դիտողականությամբ։ Հենց այսպիսի կատարումն է Ադամյանին կապում վաղ շրջանի իմպրեսիոնիստներին

Պատկերման տեխնիկա
-----------------

Կերպարները ստեղծված են անբռնազբոսիկությամբ։ Նրանց շարժումները այնքան բնական են, այնպիսի դիտողականությամբ են արված, ինչպիսին դրանք տեսնում եք կյանքում։ Կանայք պատկերված են ոչ այնքան մանրամասնորեն, կատարումը գրեթե էտյուդային է, բայց դրանով մեկտեղ նրանցից յուրաքանչյուրը դիտվում է որպես անհատականացված կերպար։ Դա արտահայտված է թե՛ նրանց դիմագծերի, թե՛ մարմնաձևերի, թե՛ կեցվածքների շարժումների նկարագրությամբ։ Բացի լվացարարուհիների կենդանի կերպարներից, գործը գրավիչ է նաև կատարման միջոցներով։ Անկյունագծերով զարգացող կոմպոզիցիան պատկերին հաղորդել է շարժունակություն, հեռանկարչական խորություն, տեսողության համար հաճելի տպավորություն։

Պատկերի գեղարվեստական առանձնահատկություններից է նաև բացօթյա պայմաններին համապատասխան լուսավորությունը՝ լույսի ու ստվերների աշխույժ հակադրումով, որի շնորհիվ արտահայտչականության ուժը ներգործուն է։ Թեպետ բնագիրը հայտնի չէ, բայց պատկերում նկատելի երանգային հարաբերությունները վկայում են նրա նուրբ կոլորիտի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտիկյան, Հայկակաձն կերպարվեստի պատմություն, Երևան
**Խառաբաստավանքի գրչության կենտրոն**, գործել է Քաջբերունյաց գավառի (Արևմտյան Հայաստան) Խառաբաստ գյուղի մոտ գտնվող վանքում, որը հայտնի է նաև Սուհարա կամ Արծվաբերի Ս. Աստվածածին անունով։ Մեզ հասած առաջին ձեռագիրը 1325 թվականից է։ Խառաբաստի դպրոցը ուսումնագիտական բուռն կյանք է ապրել, երբ 1388 թվականին Աստապատի դպրոցից այստեղ է տեղափոխվել Սարգիս Ապրակունեցու վարդապետարանը և իր գոյությունը պահպանել ավելի քան 15 տարի։ Այդ ժամանակ Խառաբաստի դպրոցում սովորում էին «60 կարգաւորք և ուսումնականք», որոնք հավաքվել էին Վասպուրականից և շրջակայքի գյուղերից։ Դասասաց վարդապետներ էին Սարգիս Րաբունապետը, Վարդան Հոգոցվանեցին և Հովհաննես Որոտնեցու աշակերտ Գրիգոր Խլաթեցին։ Այդ թվականներից հայտնի են՝ Ոսկեփորիկ (1391, գրիչ՝ Գրիգոր Խլաթեցի), «Մեկնութիւն հնգեմատենին Վարդանայ Արնելցւոյ» (1393, գրիչ՝ Մխիթար)։ Այստեղ Խլաթեցին խմբագրել է Հայսմավուրքը (1401) և Գանձարանը (1400)։

XV դարի սկզբին Մեծոփավանքի դպրոցի հաստատմամբ ընկնում է Խառաբաստի դպրոցի հեղինակությունը, բայց գրչական կյանքը կանգ չի առնում և աշխուժանում է հատկապես Գրիգոր Տաթևացու աշակերտ և Թովմա Մեծոփեցու դասընկեր Կարապետ վարդապետի առաջնորդության ժամանակ։ Հայտնի են Գրիգոր Տաթևացու «Գիրք հարցմանց»-ը (1414, գրիչ՝ Սարգիս), նույնի «Քարոզգիրք»-ը (1418, գրիչ՝ Հակոբ), Մաշտոց (1443, գրիչ՝ Իգնատիոս), նույն գրչից՝ Հայսմավուրք (1457), Շարակնոց (1462, գրիչն անհայտ), ինչպես նաև 10 ձեռագիր, վերջինը՝ 1613 թվականից։ Խառաբաստավանքի գրչության կենտրոնում են աշխատել նաև Հովհաննես, Մարգարա, Տիրատուր, Ստեփանոս գրիչները։ Վանքը և նրա մատենադարանը կողոպտել են թուրքական ցեղերը, 1895 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 30)։*  |
| «Ստորո» կայարան |
| --- |
| Գիծ 3 |
| Գիծ 4 |
| Գիծ 6 |
| Օսլոյի մետրոպոլիտեն |
| 
 |
| Բացման թվական | 2003թ.-ի օգոստոսի 20 - Գիծ 3  2006թ.-ի օգոստոսի 20 - Գիծ 4, 6 |
|  |
|

**Ստորո**, Օսլոյի մետրոպոլիտենի կայարան, որը հանդիսանում է մի քանի մետրոյի 3 գծերի կապող օղակ, ինչպես նաև տրամվայի ու ավտոբուսային հանգույց։ Գտնվում է Օսլոյի Նուդրե Ակեր շրջանի Ստորո միկրոշրջանում։ Միկրոշրջանը իրենից ներկայացնում է բնակելի և արտադրական թաղամաս։

Ստորո կայարանը տեղակայված է «Օղակաձև գծի» վրա՝ միացնելով թիվ 3, 4 և 6 գծերը։ Թիվ 3-ը գծի վերջին կայարանն է։ Գտնվում է «Նյուդալեն» և «Ստորտինգ» կայարանների միջև՝ համապատասխանաբար 15 և 11 րոպե ժամային հեռավորության վրա։

«Ստորո» կայարանը հանդիսանում է նաև տրամվայի թիվ 11, 12 և 13, ինչպես նաև մի շարք ավտոբուսների կանգառ։ Գրեֆսեն երկաթուղային կայարանից ոտքով հեշտությամբ կարելի է հասնել Ստորո։

Պատմություն
-----------

«Ստորո» կայարանը բացվել է 1902 թվականի նոյեմբերի 28-ին՝ որպես «Grünerløkka–Torshov» տրամվայի գծի վերջին կայարան։ 1934 թվականի սեպտեմբերի 25-ին բացվել է գծի շարունակությունը դեպի Կելսոսա, իսկ 1939 թվականին՝ հարավ-արևելք։

Օղակաձև գծի նախագծումը սկսվել է դեռևս 1980-ական թվականներին։ Այն պետք է Օսլոյի հյուսիսային շրջանները միացներ քաղաքի մնացած հատվածին։ Սակայն նախագիծը հաստատվել է միայն 1997 թվականին և ֆինանսավորում ստացել 2000 թ.-ին։ Շինարարական աշխատանքները սկսվել են նույն թվականի հունիսին։ Կայարանի բացումը տեղի ունեցավ 2003թ.-ի օգոստոսին 20-ին Սինսեն կայարանի բացման հետ միաժամանակ։

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  [Haga, Kristin Tufte (17 March 2008). "– Ikke nødvendig med undergang". Nordre Aker Budstikke (նորվեգերեն).]
2. ↑  [Storo Storsenter (2009). "Kollektivtrafikk". տպագրված 25 January 2009.]
3. ↑  [Berg, Reidar (14 April 1989). "Tbanering rundt hele sentrum!". Aftenposten Aften. (անգլերեն) p. 5.]
4. ↑  [Lundgaard, Hilde (26 June 1997). "T-banering vedtatt". Aftenposten Aften (նորվեգերեն). p. 14.]
5. ↑  [Haakaas, Einar (14 March 2000). "Oslo kommune og staten er blitt enige T-baneringen på vei". Aftenposten Aften (նորվեգերեն). p. 12.]
6. ↑  [Ruter (11 March 2008). "The Tunnel of Light" (in Norwegian). Archived from the original on June 15, 2008. Retrieved 21 March 2009.]
**Դեղագիտությունը Հայաստանում։** Դեղագիտության առաջին դասընթացը կազմակերպվել է 1974 թվականին ԵԲԻ դեղագործ, քիմիայի ամբիոնում (վարիչ՝ Լ. Ռևազովա)։ 1987 թվականին դեղագիտության դասընթաց է կազմակերպվել նաև կլինիկական դեղաբանության, դեղագիտության և բուսաբանության ամբիոնում (վարիչ՝ Ռ. Բորոյան), իսկ 2006 թվականին հիմնադրվել է դեղագիտության ինքնուրույն ամբիոն (վարիչ՝ Ն. Չիչոյան)։ Ստեղծվել են դեղագիտության հայերեն առաջին ուսումնական ձեռնարկները (Լ. Ռևազովա, Ն. Չիչոյան, Լ. Ամիրյան)։ Կատարվում են դեղաբույսերի պաշարագիտության հայերեն մեթոդ, մշակումներ (Լ. Ռևազովա)։ Հետազոտվում են հանրապետության բուսաշխարհին բնորոշ դեղատու բուսատեսակները։ Դեղագիտական վերլուծություններ են կատարվել ՀՀ ֆլորայի աստղածաղկազգիների և վարդազգիների ընտանիքների դեղատու տեսակներն ուսումնասիրելու համար (Լ. Ռևազովա, Ի. Սոթվականինխիկյան), հետազոտվել են ՀՀ ֆլորայում աճող տարկավան բուսատեսակի բուսաքիմիական հատկությունները (Լ. Ռևազովա)։ Ոաումնասիրվել են հանրապետությունում աճող մասրենիների հումքային աղբյուրները (հ. Սոխիթվականինկյան)։ Պարզվել է, որ առավել տարածված տեսակ է սրոհունդ խոցվածը, որը հանդիպում է հանրապետության տարածքի գրեթե 1/З-ում (Ե. Մելիքյան)։ ՀՀ ֆլորայի վարդազգիների ընտանիքի պտղատու մի շարք ծառատեսակների (ծիրանենի, դեղձենի, սալորենի, նշենի) բուսախեժերի հումքաբանական և ֆիտոքիմիական ուսումնասիրությամբ բացահայտվում են արդյունաբերության որոշ բնագավառներում տեղական ծագման բուսատեսակների կապակցանյութերի կիրառման հնարավորությունները (Ն. Չիչոյան)։ Ոաումնասիրվում են ՀՀ տարբեր շրջաններում աճեցված գալակտոմաննանթվականինների հումքային աղբյուրի՝ ցիամոպսիսի (Cyamopsis tetragonoloba Լ.) սերմերի ու կանաչ զանգվածի քիմիական բաղադրությունը և օգտագործման հնարավորությունները (որպես սննդajin հավելում) ոչ ինսուլինակախյալ շաքարախտով տառապող հիվանդների համար (Կ. Դումանյան)։ ՀՀ ԳԱԱ Հիդրոպոնիկայի հիմնախնդիրների ինստիտուտի հետ համատեղ համեմատ, դեղագիտական վերլուծություններ են կատարվում և նախնական չափանմուշավորվում անհող պայմաններում ու ՀՀ մի շարք շրջաններում վայրի աճող և մշակվող դեղաբույսերից մթերված հումքերը (Ն. Չիչոյան, Մ. Գալստյան)։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Բալանիտ** (լատ.՝ Balanoposthitis), ծևփուկաբորբ, տղամարդու առնանդամի գլխիկի բորբոքում։ Սովորաբար ուղեկցվում է նաև թլիպի բորբոքմամբ։ բալանիտով հիմնականում հիվանդանում են երեխաները։ Լինում է առաջնային և երկրորդային։ Առաջնային բալաինտ սկիզբ է առնում մեզի, թլպաճարպի (սմեգմա, որն առաջանում է ֆիմոզի ժամանակ) մեջ գտնվող մանրէներից, իսկ երկրորդայինը՝ զանազան հիվանդությունների (գոնոռեա, սիֆիլիս, արիխոմոնոզ) ժամանակ։ Բալաինտի առաջացմանը նպաստում են նաև շաքարախտը, ալերգիական հիվանդությունները (էկզեմա, մոլաքոր)։ Ախտանշաններն են՝ առնանդամի գլխիկի մաշկի կարմրություն, այտուց, գլխիկի մաշկի և թլիպի խոցոտում, երբեմն թարախային արտադրություն, աճուկային շրջանի ավշագեղձերի մեծացում, սուր, ծակող ցավեր։ Բուժումը, հիմնական հիվանդության բուժում, հակաբորբոքային միջոցներ, հաճախակի կրկնվելու դեպքում՝ թլպատում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 226)։*  |
Դեղեր

**Դեղաբանություն** 1922 թվականին Գ. Մեդնիկյանի նախաձեռնությամբ ԵՊՀ բժշկական ֆակուլտետում կազմակերպվել է դեղաբանությոան ամբիոն, որին կից 1965 թվականին բացվել է սիրտաևոթ համակարգի դեղաբանության պրոբլեմային լաբորատորիա։ 1968 թվականին համանուն լաբորատորիա է ստեղծվել Սրտաբանության ինստիտուտում։ Դեղաբանության զարգացմանը նպաստել է նաև 1963 թվականին Ս. Դովլաթյանի նախաձեռնությամբ կազմակերպված փորձարար, թերապիայի և օրգանական սինթեզի լաբորատորիան։ Ուսումնասիրվել են հանքային ջրերի ազդեցության մեխանիզմները ստամոքսաղիքային համակարգի շարժողական ֆունկցիաների վրա (Գ. Մեդնիկյան, Ս. Միրզոյաև)։ Հայրեն մեծ պատերազմի և հետպատերազմյան տարիներին, մի շարք դեղանյութերի փոխարինողների ստացման անհրաժեշտությունից ելնելով, դեղաբանության ամբիոնը Բուսաբանության ինստիտուտի հետ ուսումնասիրել է հանրապետության բուսական պաշարները և հայտնաբերել ավելի քան 65 ալկալոիդակիր բույսեր (Ս. Միրգոյան, Թ. Թադևոսյան)։ Փորձարար, հետազոտություններով բացահայտվել են բուսական ծագման հակաբիոտիկներ, շնչառության և արյան շրջանառության խթանիչներ, արյան ճնշումն իջեցնող, միզամուղ, արյունահոսությունը դադարեցնող դեղանյութեր։

ԵՊԲՀ դեղաբանության ամբիոնը ՆՕՔՀ-ի և Կենսաքիմիայի ինստիտուտի հետ մշակել է նյութի կառուցվածքի կապը նրա դեղաբան, ազդեցության հետ։ Հետազոտվել են ստամոքսաղիքային համակարգի ֆունկցիաների վրա անգլերենի և քվատերոնի ազդեցության առանձնահատկությունները։ Կարևոր են նաև հակախոցային նոր դեղանյութերի որոնման և դրանցից առավել ակտիվ պատրաստուկների ազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրությունները (Ս. Միր443 զոյան, Ա. Թադևոսյան)։ Աշխատանքներ են կատարվել ուղեղային արյան շրջանառության վրա գամմաամինակարագաթթվի (ԳԱԿԹ) ներգործության մեխանիզմների ուսումնասիրման վերաբերյալ (Վ. Հակոբյան, Կ. Մելքոնյան, Լ. Բալյան, Ա. Բայկով, Լ. Եդիգարովա)։ Նյարդաքիմիական տեսությունը հետագայում զարգացել է Վ. Հակոբյանի և ԵՊԲՀ դեղաբանության ամբիոնում կատարված աշխատանքներով։ Շարժող, ակտիվության սահմանափակման պայմաններում ուղեղային հեմոդինամիկայի կարգավորման շարժընթացներում ԳԱԿԹ-համակարգի ազդեցության ուսումնասիրումն ընդգրկում է տեսական և գործնական, մի շարք կարևտր հետազոտություններ, որոնք բացահայտում են ուղեղային արյան շրջանառության խանգարումների առաջացման և վերջիններիս համուղղման նուրբ մեխանիզմները։ Գաբրիելյանի ղեկավարած ԳՀ խումբն ուսումնասիրել է անոթ-արյուն համակարգի ֆունկցիոնալ հավասարակշռության խանգարումները զանազան արտակարգ (քրոնիկ, բազմաբաղադրատարր գերհույզ) և որոշ ախտաբան, վիճակներում (պարբերական հիվանդություն, անոթ, հիվանդություններ), ինչպես նաև բացահայտված խանգարումների հնարավոր դեղորայքային բուժումը, այդ թվում՝ ժողովրդական բժշկության մեջ ավանդաբար օգտագործվող դեղաբույսերից ստացվող բուսական պատրաստուկների օգնությամբ է։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Էսպերանտո գրականություն**, էսպերանտո լեզվով գրականությունն է։ Այն սկիզբ է առել էսպերանտոյով 1887 թվականին առաջին տպագրությունից առաջ։ Լեզվի ստեղծողը՝ Լյուդվիկ Լազարուս Զամենհոֆը, բանաստեղծություններ ու արձակ է թարգմանել այս լեզվով` ստուգելու համար լեզվի ավարտունությունն ու արտահայտչականությունը և մի քանի թարգմանություններ ու էսպերանտո լեզվով գրված կարճ բանաստեղծություն է հրատարակել՝ որպես այս լեզվով առաջին` Unua Libro գրքի հավելված։ Լեզվի այլ տիրապետողներ գրել են պատմվածքներ և էսսեներ. Հենրի Վալլիեննեն առաջինն էր, որ վեպեր է գրել այս լեզվով։ Բացի մի քանի բանաստեղծություններից՝ էսպերանտոյով առաջին երկու տասնամյակում գրված գրականությունն այսօր միայն պատմական հետաքրքրություն է ներկայացնում։

Էսպերանտո գրքեր Էսպերանտո համաշխարհային կոնգրեսին, Ռոտերդամ, 2008
Երկու համաշխարհային պատերազմների ընթացքում մի քանի բանաստեղծներ ու վիպագիրներ հրատարակել են իրենց առաջին աշխատանքները։

Ժամանակակից գրողներից են Կլոդ Պիրոնն ու Վիլյամ Օլդը, որն առաջադրվել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։

Էսպերանտո լեզվով զգալի նյութեր կան Բրեյլի գրերով, քանի որ ռուս կույր էսպերանտիստ Վասիլի Երոշենկոն, որը 1910-1920-ական թվականներին գրել ու դասավանդել է Ճապոնիայում ու Չինաստանում, և Հարոլդ Բրաունը մի քանի ժամանակակից պիեսներ են գրել էսպերանտոյով։

Էսպերանտո լեզվով գրքերի ամենամեծ հավաքածուն Էսպերանտոյի Միջազգային Ասոցիացիայում է, որն առաջարկում է մոտավորապես 4.000 գիրք։ Էսպերանտոյով գրվել և հրատարակվել է մոտավորապես 130 վեպ։ Երեք հիմնական ամսագրեր` *Fonto*, *Literatura Foiro* և *Beletra Almanako*, տպագրվում են պարբերաբար։ Էսպերանտո գրականության ամենահարուստ ուղեցույցը Ջեֆրի Սութոնի *Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto* հանրագիտարանն է, որը տպագրվել է էսպերանտոյով խոսող գրողների միության հովանավորությամբ։

Հայտնի գրողներ
--------------

Էսպերանտո գրականության մի քանի հայտնի ներկայացուցիչներն են. 

* Մարջորի Բուլթոն
* Վիլյամ Օլդ
* Ջուլիո Բաղի
* Կազիմր Բեին (թարգմանություններ)
* Խորխե Կամաչո Կորդոն
* Վասիլի Երոշենկա
* Անտոնի Գրաբովսկի (հիմնականում թարգմանություններ)
* Կալման Կալոցայ
* Նիկոլայ Նեկրասով
* Մաուրո Ներվի
* Կլոդ Պիրոն
* Ֆրեդերիկ Պուխուլա ի Վալես
* Բալդուր Ռագնարսոն
* Ռայմոնդ Շվարց
* Վլադիմիր Վարանկին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Current trends in literary production in Esperanto

* *The Esperanto Book*, Chapter 9: "The Literary Scene" by Don Harlow. 1995.
* *La Fenomeno Esperanto* by William Auld. UEA, 1988.
* *Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto* Archived 2013-02-01 at the Wayback Machine. by Geoffrey Sutton

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էսպերանտո պոեզիա Archived 2022-03-31 at the Wayback Machine.
* Writings in Esperanto at Project Gutenberg
* Beletra Almanako

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85044888 · NDL: 00575548 · NKC: ph297019 |

 |
**«Արջը և մաթուզենի»**, արձան Մադրիդում, կառուցվել է 1966 թվականին, քանդված շատրվանի փոխարեն, քանդակը մինչև այսօր շատ հարցեր է հարուցում թե՛ տեղացիների և թե՛ հյուրերի մոտ։ Առաջին հայացքից նրանում չկա անսովոր ոչինչ։ Բավականին մեծ քանդակ, ձուլված բրոնզից և քարից, պատկերում է արջին, որը ձգվում է դեպի ծառի սաղարթը՝ քաղցրահամ պտուղների հետևից։ Փաստորեն արձանը հսկա պատճենն է այն նկարի, որը տեղադրված է քաղաքի զինանշանին, նա համարյա չի փոփոխվել 8 դարերի ընթացքում։

Արջը և իծամորու ծառը

Ընտրվելը որպես խորհրդանիշ
-------------------------

Կան մի քանի տարբերակներ, որոնք բացատրում են, թե ինչու են քաղաքի խորհրդանիշ ընտրվել հենց արջը և մաթուզենին։

Նրանցից մեկի համաձայն` պատկերը խորհրդանշում է եկեղեցու և պետության տարբերությունը (սովորաբար որսորդական պատկերները խորհրդանշում են պետությանը, իսկ գյուղատնտեսականը՝ եկեղեցին)։ Մյուս տարբերակի համաձայն` կենդանին, որն ուտում է ծառի պտուղները, խորհրդանշում է բնության միասնությունը, ֆաունան և ֆլորան, որոնք անբաժան կերպով միացված են իրար։

Ժամանակ առ ժամանակ հայտնվում են նոր վարկածներ, բայց նրանցից և ոչ մեկը չի ստացել պաշտոնական կարգավիճակ։

Նկարագրությունը
---------------

Մադրիդի ճարտարապետությունը ինքնատիպ է ցանկացած ոլորտում, դրա վառ ապացույցն է Պուերտա դել Սոլ հրապարակում կանգնեցրած այս արձանը։ Այս արձանը համարվում է մայրաքաղաքի խորհրդանիշը։

Կանաչ վերջավորություններով արծաթագույն դաշտում տեղադրված է բնական գույնով և կանաչ սաղարթով իծամորու ծառը, իսկ նրանից աջ սև արջը՝ կանգնած հետևի ոտքերի վրա, իսկ առջևիններով հենված ծառին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Статуя «Медведь и земляничное дерево»

Արտաքին հղումներ
----------------

Արջը և մաթուզենի արձանը Archived 2017-05-09 at the Wayback Machine.

Արջը և մաթուզենի արձանը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Հովհաննես Գ. Էքմեքճյան**, հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Էքմեքճյանն ավարտել է Դամասկոսի համալսարանի դեղագործական բաժինը։ 1900-1921 թվականներին եղել է Հալեպի նահանգի Քի­լիս քաղաքի պետական դեղարանի վարիչը։ 1915 թվականի Մեծ Եղեռ­նի տարիներին, հակառակ իր կամքին, թուրքական կառավարությունը նրան ստիպողաբար պահել է Քիլիսում, քանի որ դիպլոմավոր թուրք փոխարինող չի գտնվել։

1921 թվականի վերջերին, երբ Կի­լի­կի­այի հայաթափման հետևանքով Քիլիսի վերապրող ամբողջ հայությունը վերջնականապես հեռացել է բնօրրանից, քեմալական հրոսակների իշխանությունը դարձյալ թույլ չի տվել, որ նա իր հարազատների հետ հեռանա Քիլիսից։

Մահվան սպառնալիքի տակ պարտադրել են շարունակել աշխատել։ Շատ չանցած, զգալով, որ կյանքին վտանգ է սպառնում, փախել է Քիլիսից և ճանապարհին թուրքերի հարձակմանը ենթարկվել։ Որոշ ժամանակ անց հիվանդացել է թոքախտով և մահացել Հալեպում։

Գրականություն
-------------

Պայրամեան Ալիշան Ա. Կիլիզա. Հայկական Քիլիս, Երեւան, 2001։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
| **՞**Թուրքական կապտաթիթեռ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կապտաթիթեռներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Թուրքական կապտաթիթեռ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Agrodiaetus turcicus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թուրքական կապտաթիթեռ** (լատ.՝ Agrodiaetus turcicus), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է, որի արուի առջևի թևն ունի 15-20 մմ երկարություն։ Մանուշակագույն նրբերանգով թևերի ընդհանուր երանգը կապույտ է, թևերի ստորին մակերեսն ունի հետին թևերի վրա լավ արտահայտված սեռին բնորոշ դիստալ ուղղությամբ լայնացող սպիտակ զոլ։ Առջևի թևերի ստորին մակերեսի բծերի դիսկալ շարքը խիստ կորացած է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսարևելյան Թուրքիայում, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Հայաստանում հայտնի է ոչ շատ տեղերից՝ Ջաջուռի լեռնանցքից (Շիրակի մարզ), Մարտունի քաղաքի շրջակայքից (Գեղարքունիքի մարզ), Գնիշիկ, Խնձորուտ, Մարտիրոս գյուղերի շրջակայքից (Վայոց ձորի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են համեմատաբար մեզոֆիլ ենթալպյան մարգագետիններում։ Տալիս են մեկ սերունդ, թռիչքը հունիսի վերջից մինչև հուլիսի վերջն է։ Թրթուրը զարգանում է նախնական որոշմամբ Onobrychis cadmea բույսի տերևների վրա։ Ձմեռում են երկրորդ, երրորդ հասակի թրթուրները։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը բավականին ցածր է, իսկ փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են խոպան հողերի հերկումը, խոտհունձը և անասունների գերարածեցումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Դիմիտրի Սոլունսկու հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Дмитрию Солунскому), մեծ նահատակ Դիմիտրի Սոլունսկուն նվիրված հուշարձան Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Կամիշին քաղաքում, որը ստեղծել է Ռուսաստանի վաստակավոր նկարիչ, քանդակագործ Սերգեյ Շչերբակովը։

Պատմություն
-----------

Մինչև 18-րդ դարի վերջ Կամիշին քաղաքը կոչվել է Դմիտրիևսկ`ի պատիվ մեծ նահատակ սուրբ Դիմիտրի Սոլունսկու։ Սուրբ Դիմիտրի Սոլունսկին համարվում է Կամիշին քաղաքի երկնային հովանավորը։ Ամեն տարի նոյեմբերի 8-ին նշվում է որպես Սրբի հիշատակի օր։ Լեգենդի համաձայն, Դիմիտրի Սոլունսկին թաթարներից փրկել է Դմիտրիևսկը, կուրացրել է նրանց մարտիկներին և հրամայել նրանց քաղաքին ձեռք չտալ։ 2007 թվականին քաղաքում նախատեսվել է կառուցել սրբի հուշարձան, սակայն հուշարձանի տեղի վերաբերյալ անհամաձայնությունները թույլ չեն տվել նախագիծն ավարտել։

2013 թվականի նոյեմբերի 8-ին Կամիշինի Կոմսոմոլսկայա հրապարակում տեղի է ունեցել հուշարձանի բացման արարողությունը։ Հուշարձանի հեղինակն է եղել վոլգոգրադցի քանդակագործ, Ռուսաստանի վաստակավոր նկարիչ Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ Շչերբակովը։ Հուշարձանի ուրվագիծը քննարկվել է ԶԼՄ-ներում, համաձայնեցվել է Վոլգոգրադի քաղաքապետ Վլադիկ Գերմանի հետ։ Հուշարձանի կառուցման միջոցները՝ շուրջ 11 միլիոն ռուբլի, տրամադրվել են դաշնային նախագծի շրջանակներում։ Բացման արարողությունից հետո տեղացի կազակները կազմակերպել են մեծ կրոնական երթ։

Նկարագրություն
--------------

Քանդակի ընդհանուր բարձրությունը գերազանցում է 17 մետրը։ Դիմիտրի Սոլունսկու ֆիգուրը 4 մետր է՝ տեղադրված 13 մետր բարձրությամբ սյունե պատվանդանի վրա։ Սուրբը պատկերված է ռազմիկի տեսքով մի ձեռքին սուր, մյուսին՝ խաչ։ Հուշարձանի հիմքի վրա կա մակագրություն. «Սուրբ նահատակ Դիմիտրի Սոլունսկին քաղաքի երկնային հովանավորն է»։ Հուշարձանը տեղադրվել է Կոմսոմոլսկայա հրապարակում, քաղաքի կենտրոնի վերակառուցման նախագծի հիման վրա։ Հուշարձանի կառուցման համար նախատեսված միջոցները կազմել են շուրջ 11 միլիոն ռուբլի, որը հատկացվել է դաշնային նախագծի շրջանակներում։

Նախագծի մշակման և հուշարձանի տեղադրման աշխատանքներին մասնակցել են քանդակագործ Սերգեյ Շչերբակովը, «Գրանդստրոյ» ընկերության տնօրեն, Կամիշինի քաղաքային դումայի պատգամավոր Յուրի Կորբակովը, «Պրիվոլժտրանսստրոյ» կազմակերպությունը և նրա տնօրեն Վլադիմիր Իվաշչենկոն, քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ Ալեքսանդր Գլավացկիխը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* В Камышине вокруг памятника Святому Димитрию Солунскому разгорелись нешуточные споры Archived 2017-07-09 at the Wayback Machine.
* Памятник Дмитрию Солунскому (Камышин)
**Ռ. Մուգո Գաթերու** (օգոստոսի 21, 1925(1925-08-21) - նոյեմբերի 27, 2011(2011-11-27)), քենիացի գրող։ Նրա *Երկու աշխարհների երեխան* ինքնակենսագրականը նկարագրում է երեխայի մեծանալը գաղութային Քենիայում։

Գաթերուն ծնվել է եվրոպական ագարակում ապօրինի բնակվող ընտանիքում։ Նա հաճախել է Նայրոբիի բժշկական դպրոցը, սակայն ստիպված եղավ ուսումը շարունակել երկրի սահմաններից դուրս այն բանից հետո, երբ նա բողոքել էր գաղութատիրական իշխանությունների կողմից աֆրիկացիների վերաբերմունքի դեմ։ Հնդկաստանում մեկ տարի անցկացնելուց հետո նա 1950 թվականից սկսած ութ տարի անցէ կացրել Միացյալ Նահանգներում՝ նախքան Անգլիայում իրավագիտություն ուսումնասիրելը։ Նա վերադարձել է Քենիա, երբ այն անկախություն է ձեռք բերել 1963 թվականին

Ստեղծագործություններ
--------------------

* *A Child of Two Worlds: a Kikuyu's story*, 1964
* *Kenya : from colonization to independence, 1888-1970*, 2005
* *From beneath the tree of life : a story of the Kenyan people of Ngai*, 2005

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Simon Gikandi, 'Gatheru, Mugo', in Gikandi, ed. *Encyclopedia of African Literature*. Routledge; 2002. 978-0-415-23019-3. Reprinted online here
2. ↑  Fetter, B. *Colonial Rule in Africa*, 1979, p.191


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12782652p · GND: 107378353 · ISNI: 0000 0001 2124 6606 · LCCN: n2005027649 · NTA: 070492719 · NUKAT: n2019066945 · SUDOC: 101607253 · VIAF: 24728721 · WorldCat VIAF: 24728721 |

 |

 |
**Ռոնդարիս Դիմիտրիոս** (ծն․ 1899), հույն դերասան և ռեժիսոր։ Սովորել է Աթենքի համալսարանում։ 1923—
1927-ին աշխատել է Մ․ Կոտոպուլիի թատրոնում։ 1929—33-թվականին կատարելագործվել է Մ․ Ռայնհարդի դերասանական և ռեժիսորական սեմինարում։ 1928-թվականին բեմադրել է Կալոմիրիսի «Մոր մատանին» օպերան։1934—55-թվականին (ընդմիջումներով) եղել է Աթենքի ազգային թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր,
ուր բեմադրել է Վ․ Շեքսպիրի, ժ․ Մոլիերի, Կ․ Գոլդոնիի, Ֆ․ Շիլլերի, ինչպես և ժամանակակից հույն դրամատուրգների պիեսները։ Ռ․ եղել է հին հուն, ողբերգությունների բեմադրման առաջին նախաձեռնողներից։ 1957-թվականին հիմնադրել է Պիրեյոսի թատրոնը, ուր բեմադրել է Սոֆոկլեսի «էլեկտրա», Եվրիպիդեսի «Մեդեա» ևայլ պիեսներ (1962-թվականին և 1963-թվականին հյուրախաղերով հանդես է եկել ՍՍՀՄ-ում)։
ՌՈՆԴՈ (իտալ․ rondo, ֆրանս․ rondeau, < rond — շրջան), 1․ երաժշտական ստեղծագործության ձև, որտեղ թեման կրկնվում է ոչ պակաս քան երեք անգամ, իսկ կրկնությունների միջև անցնում են նոր նյութեր կամ թեմայի տարբերակներ։ Թեման կոչվում է ռեֆրեն կամ գլխավոր թեմա և ամեն անգամ հնչում հիմնական տոնայնության մեջ․ միջին հատվածները կոչվում են էպիզոդ և հնչում, հիմնականում, այլ տոնայնություններում։ Ռոնդարիս դիմիտրիոսի ձևը գոյացել է ժողովրդական շուրջպարերում։ Մասնագիտացված երաժշտության մեջ առաջին անգամ օգտագործել են 17—18դարեր ֆրանսիական կլավեսինահարները, անվանում են հնագույն կամ քառյակային ռոնդարիս դիմիտրիոս
Վիեննական դասական ռոնդարիս դիմիտրիոսում ռեֆրենը ընդլայնված է, դրա և էպիզոդների միջև հանդիպում են կապող հատվածներ, մասերի միջև առաջացող հակադրությունը ձևը դարձնում է դինամիկ և հաճախ հանգեցնում եզրափակող մասի՝ կոդայի։ Երբեմն ռոռոնդարիս դիմիտրիոս ընդունում է սոնաաային ձևի հատկանիշներ (ռոնդո-սոնատ)։ Ռոմանտիզմի դարաշրջանում առաջացան բազմամաս ներ։ Ռոռոնդարիս դիմիտրիոս հետագա զարգացումը ռոնդարիս դիմիտրիոս (20\_րդ դար) բնորոշվում է ձևի ազատ մեկնաբանմամբ, հնարավոր է դառնում ռեֆրենի հիմնովին փոֆոխված կրկնությունը։ Ռ-ի ձևով գրված են ինքնուրույն ստեղծագործություններ, ավելի հաճախ՝ դրանց
առանձին մասեր, ինչպես նաև օպերային կամ բալետային երաժշտության առանձին պատկերներ։ 2․ Հաստատուն բանաստեղծական ձև, տնային կառուցվածք և երկու, երբեմն երեք հանգ ունեցող 13 տողանի(նաև 8, 15 և անգամ 25 տողանի) եռաոտք ոտանավոր, որտեղ ռեֆրենը (սովորաբար անհանգ)՝ հանկերգը, կրկնում է առաջին տողի առաջին բառերը։ Ռոռոնդարիս դիմիտրիոս ծագել և ծաղկում է ապրել ֆրանսիական քնարերգության մեջ (14—17դարեր)։ Ռոռոնդարիս դիմիտրիոսի վարպետներից է Շառլ դ’ Օռլեանը (15դար)։ Հայ բանաստեղծներից ռոռոնդարիս դիմիտրիոսներ է գրել Ա․ Չոպանյանը։ Դ․ Դերոյան, Հ․ Բախչինյան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Պարզ երկինք
Ամպոտ երկինք մայրամուտին
**Երկինք**, տարածք Երկրի մակերևույթի վերևում կամ ցանկացած այլ աստղագիտական օբյեկտի վերևում։

Երկրի երկինքը
-------------

Երկրային երկնքի տեսարանը կապված է ժամանակից, տարվա եղանակից և օրվա եղանակից։ Նրա վրա հաճախ երևում են ամպեր և Երկրի արբանյակը՝ Լուսինը։ Երկրային երկնքի տեսարանը ինքնաթիռից, որը թռչում է ամպերի վերևով, կարող է տարբերվել երկրից երևացող երկնքից։

Անամպ ցերեկային երկինքը ներկված կապույտ գույնով։ Արևի ծագման և մայր մտնելու ժամանակ հայտնվում են դեղինի, նարնջագույնի և կարմիրի երանգներ։

Գիշերը երկնքի կապույտ գույնը փոխվում է համարյա սևի։ Կարող են հստակ երևալ Լուսինը, աստղերը և աստղագիտական օբյեկտները։

Անամպ ցերեկային երկինքը կապույտ է, քանի որ օդը, ավելի ճշտգրիտ կասեցված մասնիկներում, խտության տատանումներից երկնքւմ տարածվում է կապույտը։ Դրա շնորհիվ, եթե նայենք երկնքին Արևի տեսանկյունից, մենք կտեսնենք կապույտ գույնը, արդյունքը մեծ քանակությամբ կապույտի, մանուշակագույնի և այլ գույների խարնուրդ է։ Մայրամուտի և արևածագի ժամանակ թեթև ալիքը ավելի շատ ճանապարհ է անցնում մթնոլորտում։ Դրա պատճառով կապույտի մեծ մասը և նույնիսկ կանաչ գույնը մի կողմ են գնում այն ժամանակ, երբ արևի ուղիղ գիծն է, ինչպես նաև ամպերի լուսավորումը և հորիզոնին մոտ գտնվող երկինքը ներկվում են կարմիր գույնի։

Ներթափանցման ու կլանման գլխավոր պատճառներն են լույսի թուլացումը մթնոլորտում։ Ներթափանցումը փոփոխվում է ինչպես գործառույթը հարաբերության տրամագծի խորտակված մասնիկների և լուսի երկար ալիքների։ Երբ այդ հարաբերությունը ավելի քիչ է քան 1/10, առաջանում է Ռելիեֆային խորտակում։

Պատմական դիտարկումներով, երկիրն ու երկինքը հանդիսանում են տարրերի և աստվածների նախադրյալները։
Մոցարելայի գնդիկներ
Մոցարելային աղցան
**Մոցարելա** (իտալերեն՝ mozzarella, mozzare - կտրել, կտրատել), իտալական ավանդական պանրի տեսակ։ Հատկապես գործածական է պիցցաների պատրաստման մեջ։ Փոքրիկ կտորներն ավելացնում են աղցանների մեջ։

Պատրաստումը
-----------

Մոցարելա պատրաստելու համար կովի պաստերիզացված պանրային մակարդվածքը ենթարկում են հալեցման, որից հետո կաղապարում են տարբեր չափի կլոր կամ ձվաձև պանիրներ։ Թաց, փայլուն, ձյունաճերմակ պանիրները՝ աղաջրի հետ միացին, տեղավորում են պոլիմերային թաղանթի կամ պլաստիկից պատրաստված տարայի մեջ։ Պիցցաների համար նախատեսված մոցարելաները պատրաստում են աղյուսաձև կտորներով, և փաթեթավորում թաղանթով։ Պանրի կտրվածքի տեքստուրան պետք է լինի միասեռ, ոչ ռետինանման, գերխոնավ։ Այս տեսակի պանիրն ունի նուրբ համ և բուրմունք։ Մոցարելան թարմ պանիր է, ուստի այն անհրաժեշտ է օգտագործել պատրաստելուց հետո մի քանի օրվա ընթացքում։

Բաղադրությունը
--------------

| Բաղադրիչը |  % |
| --- | --- |
| յուղի պարունակությունը չոր նյութերում | 50 % |
| ջուր | 54 % |
|
| աղ | 0,7-1,0 % |
|

Գրականություն
-------------

* Արաքսյանց, Անդրեյ (2007). *«Հայկական պանրի գույները»*

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Մոցարելա Վիքիպահեստում |

* Բաղադրությունը, պատրաստման բաղադրատոմսեր, հաճախակի տրվող հարցեր և այլն Archived 2010-03-16 at the Wayback Machine.
* Ինչպես պատրաստել բոկոնչինի Archived 2010-03-14 at the Wayback Machine.
* Տեսանյութ Մոցարելա պանրի արտադրությունը
* «Mozzarella di Bufala Campana» առևտրային կազմակերպությունը Archived 2008-10-17 at the Wayback Machine.
* Իտալական մոցարելա
* Բաֆալո Մոցարելա Archived 2018-08-31 at the Wayback Machine.
**«Անց կացա՜ն»**, Հովհաննես Թումանյանի քառյակներից։

Պատմություն
-----------

Թումանյանն այս քառյակը գրել է 1890 թվականին, որը «Հառաչանք» պոեմի հատվածներից է։ Ստեղծագործությունը հետագայում հրատարակել է որպես առանձին քառյակ։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի № 3֊ում պահվում է պոեմի նախնական գրառումներից մեկը, որը հրատարակվել է 1969 թվականին «Թումանյան․ ուսումնասիրություններ և հրապարակումներ» աշխատության երկրորդ հատորում։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում № 101֊ում պահվում է մեկ ինքնագիր, որի տակ Թումանյանը գրել է՝ «Հառաչանքից»։

Բացի սրանից` Թումանյանի ընտանիքի արխիվում՝ Նվարդ Թումանյանի ալբոմում պահվում է ևս երկու ինքնագիր, որոնցից մեկը՝ «Հառաչանքից» վերնագրով։ Նույն տեղում (համար 57) պահվում է Աշխեն Թումանյանի կողմից արտագրված քառյակաշարը, որն էլ սկսվում է հենց այս քառյակով։

Ստեղծագործությունը տպագրվել է 1917 թվականին Բաքվում լույս տեսած «Գործ» ամսագրի 11-12-րդ համարի 38-րդ էջում, «Հառաչանքից» նշումով՝ Թիֆլիսում լույս տեսած «Քառյակներ» ժողովածուի 1-ին էջում, Հարություն Սուրխաթյանի «Գրական գոհարներ» քրեստոմատիայի 489-րդ էջում, ապա՝ Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի 1-ին հատորի 203-րդ էջում։

Արտատպվում է Հարություն Սուրխաթյանի «Գրական գոհարներ» քրեստոմատիայից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1990)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, երկրորդ հատոր։ էջ 516
**Սիցիլիայի կոմսություն**, հայտնի է նաև որպես Սիցիլիայի և Կալաբրիայի շրջան[1][2], նորմանական պետություն՝ ստեղծված Մալթա և Սիցիլիա կղզիների վրա, եղել է Կալաբրիայի մաս 1071-1130 թվականներին[3]։ Կոմսությունը ձևավորվել է Սիցիլիական Էմիրաթի տեղում(գոյություն ունի 965 թվականից)։ Դեպի Սիցիլիա նորմանական ներխուժման ընթացքում (1060-1091)։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է Ռոբերտ Գվիկսարի կողմից 1071 թվականին իր եղբայր Ռոբերտ Բոսի համար։ 1059 թվականին Հռոմի պապ Նիկոլայ Երկրորդը Ռոբերտ Գվինսկուն շնորհեց Անուլիի, Կալաբրիի և Սիցիլիայի հերցոգի տիտղոս մուսուլմանների դեմ տարած հաղթանակի համար։ 1061 թվականին Գվիկսարը գլխավորեց դեպի Սիցիլիա կատարված արշավանքը[4], որի ընթացքում հաղթեց Մեսսինային։ 1071 թվականին Էմիրաթի մայրաքաղաք Պալերմոն գրավելուց հետո Գվիսկարը այն դարձրեց նոր կոմսության մայրաքաղաք` տալով եղբորը սիցիլիական կոմսի տիտղոս և լիարժեք իրավունք թերակղզու վրա։ 1091 թվականին ընկավ Նոտոն։ Այդ թվականից սկսվեցին Մալթայի համար կռիվները, որոնք ավարտվեցին 1127 թվականին թերակղզու վրա արաբների վերահսկողությամբ։ Ռոբերտ Գվիկսարը Ռոժերին կանգնեցրեց երկընտրանքի առաջ։ Ռոժեր II Սիցիլիացու և Վիլհելմ II Ապուլինացու կառավարման ժամանակ երկու նորմանական պետությունների միջև բորբոքվեց հակասություն։ Կալիկաստ II պապի աջակցության շնորհիվ բարձրացած ապստամբությունը Ջոդան Արիանիի ղեկավարությամբ օգնությամբ ճնշելու փոխարեն իրեն ժառանգորդ է դարձնում Ռոջեր Սիցիլացուն (1121 թվական)։ Անժառանգ Վիլհելմը իրեն ժառանգորդ է դարձնում Վիլհելմ Սիցիլիացուն։ Երբ 1127 թվականին մահանում է Վիլհելմը, Ռոջերը ժառանգում է մայրցամաքը, իսկ երեք տարի անց՝ 1130 թվականին, պապ Անակլետի հաստատմամբ կոմսությունը դարձնում թագավորություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fiore, Giovanni. Della Calabria illustrata, Vol. 3. Rubbettino, 1999. p. 551.
2. ↑  Roger I, Encyclopædia Britannica: "Roger went to Italy in 1057 to aid his brother Robert Guiscard in his conquest of Calabria from the Byzantines (1060). They began the conquest of Sicily from various Muslim rulers in 1061 with the capture of Messina, and they completed it in 1091. The turning point of the struggle was the capture of Palermo in 1072, when Robert invested Roger as his vassal with the county of Sicily and Calabria with a limited right to govern and to tax."
3. ↑  Takayama, Hiroshi. The Administration of the Norman Kingdom of Sicily. Brill Publishers: Leiden, 1993. p. 47.
4. ↑  Michel Grenon, Conflits sud-italiens et royaume normand : 1016-1198, Paris, Editions L'Harmattan, 2008, 458 p. (ISBN 978-2-296-06964-0 et 2-296-06964-9, lire en ligne [archive])
**Մարիամի երկրի խաչի շքանշան** (էստ․՝ Maarjamaa Risti teenetemärk), Էստոնիայի պետական պարգև, որը ստեղծվել է 1995 թ.-ի մայիսի 16-ին Էստոնիայի անկախության պատվին։ Մարիամի երկրի խաչի շքանշանով պարգևատրվում են Էստոնիայի նախագահները և այն օտարերկրացիները, ովքեր մեծ ներդրում են ունեցել Էստոնիայի պետականության կայացման և զարգացման գործում։ Շքանշանը ունի 6 կարգ։

### Մարիամի երկրի խաչի շքանշանի կարգերը

Մարիամի երկրի խաչի շքանշանը ունի 6 կարգ՝

* մեկ հատուկ կարգ՝ Մարիամի երկրի խաչի շքանշանի վզնոց,
* հինգ հիմնական կարգ։

2. Մարիամի երկրի խաչի շքանշանի բոլոր կարգերը ունեն միևնույն տեսքը և չափսը։ 
3. Շքանշանի հիմնական գույնը մանուշակագույնն է։

### Մարիամի երկրի խաչի շքանշանի գեղարվեստական ձևավորումը

Շքանշաններ
----------

| Մարիամի երկրի խաչի շքանշան շղթայով | 1-ին կարգ | 1-ին կարգ (կանանց համար) |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
| 2-րդ կարգ | 2-րդ կարգ (կանանց համար) | 3-րդ կարգ ( |
|  |  |  |
|  |  |  |
| 3-րդ կարգ (կանանց համար) | 4-րդ կարգ | 5-րդ կարգ |
|  |  |  |
|  |  |  |

Գրականություն
-------------

* Walter, Hannes. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations, Tallinn 1998.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Order of the Cross of Terra Mariana
**Գևորգ Գ. Յողուրթճյան** (1883, Աֆիոն-Կարահիսար - 1962, Երևան), հայ դեղագործ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1883 թվականին Փոքր Ասիայի արևմուտքում գտնվող Աֆիոն-Կարահիսար քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Սարկավագյան վարժարանում։ Որոշ ժամանակ հաճախել է թուրքական ռյուշդիե վարժարան (նախակրթարան)։ Ավարտել է Աֆիոն-Կարահիսարի ազգային վարժարանը։ 1900 թ. տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս։ Ավարտել է Կ. Պոլսի ազգային վարժարաններից մեկը։ 1903-05 թթ. սովորել է Կ.Պոլսի Օսմանյան դեղագործական վարժարանում։ 1905 թ. վերադարձել է Աֆիոն-Կարահիսար և բացել սեփական դեղատուն և աշխատել։

Բալկանյան պատերազմի և Առաջին աշխարհամարտի ընթացքում որպես զինվորական դեղագործի տեղակալ ծառայել է օսմանյան, ապա՝ քեմալական բանակներում։ Ծառայության ընթացքում ամբաստանության պատճառով ձերբակալվել և դատապարտվել է մահվան։ Սակայն հետո ազատվել է բանտից և վերադարձել Աֆիոն-Կարահիսար։

1922 թ. սեպտեմբերին Զմյուռնիայի և շրջակա բնակավայրերի հայերի և հույների կոտորածի պատճառով գաղթել է Հունաստան և Սալոնիկ քաղաքում դեղատան տնօրեն աշխատել։ Այստեղ հայրենասիրական եռանդուն աշխատանք է տարել։

1932 թ. ընտանիքով հայրենադարձվել է Խորհր­դա­յին Հա­յաս­տան և բնակություն հաստատել Երևանում, ուր ընտանիք, զավակներ և հարազատներ է ունեցել։ Մինչև կյանքի վերջը Երևանում դեղատան վարիչ է աշխատել։

Մահացել է 1962 թվականին Երևանում։

Որդին՝ Մկրտիչ Յողուրթջյանը, Բաք­վում աշխատել է որպես բժիշկ։

Գրականություն
-------------

* Մակարյան Ա. Յուշագիրք Թրակիոյ եւ Մակեդոնիոյ հայ գաղութներու, Սելանիկ։ Տպ. «,Հո­րի­զոն’’ օրաթերթի, \*Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1938։
* Յարման Ա. Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սբ Փրկիչ հիվանդանոցի (թրք), Ստամբուլ, 2001։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Մարիամ Չիլինկիրյան-Ամբակումյան**, գթության քույր, Եդեսիայի հերոսամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Թեթև կաղելու պատճառով նրան կոչել են «Թի­մուր ­լենկ» մականունով։ Եղել է Եդեսիայի Կարմիր խաչի սյուներից մեկը։ Եդեսիայի հերոսամարտի ընթացքում նշանավոր է դարձել ոչ միայն որպես տիպար գթության քույր, այլև՝ մարտիկների խիզախ գործընկեր։ Երբ թուրքերի դիրքերից ճերմակ դրոշակ պարզվեց և հայտարարվեց, թե Ֆախրի փաշան երկու հոգի է ուզում բանակցություն վարելու համար, Մարիամը խիզախորեն առաջ է անցել, որին հետևել է մտերիմ ընկերուհի Ազնիվ Միրզոյանը։ Երբ նրանք հասել են թուրք փաշայի մոտ, վերջինս շատ հարգալիր վերաբերմունք ցույց տալով ասել է. «Զա­վակ­նե՜րս, ձեր քա­ջու­թյան վրա հի­ա­նում եմ։ Ցա­վում եմ, որ ստիպ­ված եմ կռվել ձեզ պես հե­րոս­նե­րի և հե­րո­սու­հի­նե­րի դեմ։ Սա­կայն այլ կերպ չենք կա­րող վար­վել պե­տու­թյա­նը անհ­նա­զանդ լի­նող­նե­րի հետ։ Խղճում եմ ձեր ժո­ղովր­դին։ Ցան­կա­նում եմ, որ վե­րա­դառ­նաք ու խո­սեք ձեր հրա­մա­նա­տա­րի հետ։ Դուք ձեր ու­նե­ցած ու­ժե­րով ավե­լին չեք կա­րող անել մի բա­նա­կի դեմ»։ Երկու հերոսուհիները փաշային պատասխանել են. «Շատ լավ եք խո­սում։ Սա­կայն մո­ռա­նում եք, որ կռի­վը մե՜նք չենք սկսել։ Մեր երի­տա­սարդ­նե­րին ու առաջ­նոր­դին տա­րաք սպա­նե­ցիք։ Ձայն չհա­նե­ցինք։ Ինչ որ պա­հան­ջե­ցիք` տվեցինք։ Այլևս ի՞նչ եք ուզում մեզանից։ Ձեր կատարած անգթությունների փոխարեն, գերի ընկած թուրք զինվորներին պահում ենք առանց վնաս հասցնելու։ Դադարեցրե՜ք հարձակումները և մենք դարձյալ հավատարիմ հպատակներն ենք կառավարության»։
Թուրք փաշան չի ընդունել նրանց առաջարկը, սակայն հայ հերուսուհիների անվեհեր ու կորովի կեցվածքը խորապես տպավորել է նրան։ Ամբողջ հերոսամարտի ընթացքում Մարիամը կռվել է մարտիկներին հավասար, խնամել վիրավորներին, մխիթարել հուսահատներին։ Հերոսամարտից հետո ժողովրդի բեկորներին առաջնորդել է դեպի ապահով
թաքստոցներ կամ պատսպարել օտար հաստատություններում։ Շատերի պես Մարիամը ևս ձերբակալվել է ու դատապարտվել 101 տարվա բանտարկության։

1918 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո ազատվել է բանտից։ Այնուհետև տեղափոխվել է ԱՄՆ և հետագայում ամուսնացել Ամբակումյանի հետ։

Գրականություն
-------------

* Սահակեան Արամ, Դիւցազնական Ուրֆան եւ իր հայորդիները, Պէյրութ, 1955։
* Զէյթլեան Սոնա, Հայ կնոջ դերը հայ յեղափոխական շարժման մէջ, Անթիլիաս, 1968։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Մարիա Ակիմովայի դիմանկարը**, ռուս նկարիչ Վալենտին Սերովի 1908 թվականին ստեղծած նկարը, որը գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Նկարագրություն
--------------

Մարիա Ակիմովան (Ակիմյանց) եղել է Ռուսական կայսրության մայրաքաղաքի բոհեմի ներկայացուցիչներից և աննկատ չի մնացել Վալենտին Սերովի տեսադաշտից։ Նա եղել է մոսկվայաբնակ հայ անվանի մեծահարուստ բարերար Անանովներ Հովհաննես Անանով-Հովնանյանի թոռն, ով հայտնի էր իր բարեգործություններով, հատկապես կրթության ոլորտում։ Մոսկվայում կառուցած փողոցներից մեկը կրում է նրա անունը՝ Անանևսկի նրբանցք (Ананевский переулок)։

1908 թվականին վրձնած ու 1909 թվականի սկզբին Ռուսաստանի նկարիչների միությունում ցուցադրված «Մարիա Ակիմովայի դիմանկարը» համարվում է Վալենտին Սերովի գլուխգործոցներից մեկը։ Դիմանկարը տարբեր ցուցահանդեսներում ներկայացվելուց հետո հայտնվել է Մարիայի և մոր՝ Վարվառայի մոտ։ Նրանք մերժել են տարբեր պատկերասրահների, այդ թվում՝ Տրետյակովյան պատկերասրահում դիմանկարին հաստատուն տեղ տալու առաջարկը։ Հաջորդը առաջարկ-խնդրանքը եղել է Հայաստանի կառավարությունից՝ Վալենտին Սերովի աշխատանքը 8000 ռուբլով գնելու վերաբերյալ։ Առաջարկ-խնդրանքը գայթակղիչ է եղել արդեն նյութական դժվարություններ կրող մոր և դստեր համար, բայց նրանք բարձրարժեք այս դիմանկարը նվիրել են իրենց նախնիների երկրին, նրա գլխավոր ցուցասրահին։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ինձ հետ զրույցում Ի.Է. Գրաբարը հիշում էր, որ այդ կտավը նկարելու ժամանակաընթացքում (այսինքն` 1908 թ.-ին) Սերովի հետ միասին մի քանի անգամ այցելել են Ակիմովային հրաշալի երեկոներ են անցկացրել նրա մոտ:20-ականների վերջին մենք դիմեցինք Մարիա Նիկոլաևնային` առաջարկելով դիմանկարը վաճառել Հայաստանի թանգարանին։ Ծանր ժամանակներ էին, այդ ժամանակ Ակիմովան ապրում էր մոր հետ, միջոցների կարիք ուներ և կարող էր համաձայնել թանգարանի առաջարկին։ Սակայն վաճառել դիմանկարը` հրաժարվում է. նա այն նվիրում է թանգարանին։ Դա մեծարժեք նվերներից մեկն է, որ ստացել է Հայաստանի պատկերասրահը։- Ռուբեն Դրամբյան |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Ն. Ակիմովայի դիմանկարը (1908)
2. ↑  Սերովի կտավը Մոսկվայում ցուցադրվելուց հետո կզբաղեցնի իր տեղը Հայաստանի Ազգային պատկերասրահում