**Ջորջո Բալիվի** (**Ջիուրո Բալիվի**, ծննդյան անունը՝ **Ջորջո Արմենո**, **Գեորգ (Ջորջո, Ջուրո) Բայլիվի**, իտալ.՝ Giorgio Baglivi, սեպտեմբերի 8, 1668(1668-09-08), Դուբրովնիկ, Դուբրովնիկի Հանրապետությաուն - հունիսի 15, 1707(1707-06-15), Հռոմ, Պապական մարզ), հայկական արմատներով իտալացի բժիշկ, գիտնական, անատոմ, վիրաբույժ։ Բժշկագիտության դոկտոր (1686), պրոֆեսոր (1700): Բժշկական իր անձնական պրակտիկայով կարևոր ներդրում է կատարել կլինիկական բժշկության կրթության մեջ։ Առաջ է քաշել այն տեսությունը, որ մարդու օրգանների պինդ մասերը շատ ավելի կարևոր են իրենց բնականոն գործունեության համար, քան հեղուկը։

Կենսագրություն
--------------

Ջորջո Բալիվին ծնվել է 1668 թվականին Ռագուզայում (այժմ՝ Դուբրովնիկ) հայկական ծագում ունեցող Բլազուս Արմենոյի և Աննա դե Լուպիսի ընտանիքում։ Ծնողները եղել են պատկառելի, բայց աղքատ վաճառականներ։ Երկուսն էլ մահացել են 1670 թվականին՝ կրտսեր եղբոր՝ Հակոբի ծնվելուց հետո, և նրանց երկուսին էլ մեծացրել է հորեղբայրը։ 15 տարեկանում եղբոր հետ տեղափոխվել է Ապուլիայի մարզի Լեչե կոմունա, որտեղ հայտնի բժիշկ Պիետրո Անջելո Բալիվին որդեգրել է նրանց և տվել իր ազգանունը։ Ջորջիոն հաջողությամբ սովորել է Սալեռնոյի, Պադովայի, Բոլոնիայի համալսարաններում, հաճախել է իտալացի ֆիզիոլոգ, գրող Լորենցո Բելինիի դասախոսություններին, աշխատել է Պադովայի և Վենետիկի (Վենետիկի հանրապետություն) հիվանդանոցներում, Բոլոնյայում, Ֆլորենցիայում, Հոլանդական միացյալ պետությունում, Անգլիայում։

1685 թվականի սկզբում սկսել է փորձարկումներ կատարել կենդանիների վրա՝ շների լծային արյունադարձ երակներում ներարկելով տարբեր նյութեր և ուսումնասիրել է մորմերի կյանքի ցիկլերը։ 1689-1691 թվականներին դիահերձել է կենդանիների՝ այդ թվում առյուծների, եղջերուների, կրիաների, օձերի։

1691 թվականից եղել է Մարչելլո Մալպիգիի օգնականը, սկսած Բոլոնիայից նրան հետևել է Հռոմում, երբ Մալպիգին եղել է Պապի անձնական գլխավոր բժիշկը։ Մալպիգիի հետ աշխատելու տարիներին Ջորջիոն գորտերի վրա արյան շրջանառության փորձեր է կատարել, ներարկումներ է կատարել շների երակներում և ողնաշարային փողերում՝ կատարելով շարժվող նյարդի փորձարկումներ։ Օգտագործել է մանրադիտակ՝ ուսումնասիրելու մկանների և ուղեղի կառուցվածքը։

1692 թվականին հաստատվել է Հռոմում, «Սապիենցա» ակադեմիայում դասավանդել անատոմիա և վիրաբուժություն, 1701 թվականից՝ տեսական բժշկության ամբիոնի վարիչ։ Հռոմի Ինոկենտիոս XII պապի, այնուհետև Կղեմես XI պապի անձնական բժիշկն էր։ Հռչակվել է որպես «բժշկության բարեփոխիչ», «հռոմեական Հիպոկրատ»։ Հայտնի են Բայլիվիի «Գործնական բժշկության մասին» (1696, լատիներեն) և «Բանախոսություններ» (1700, լատիներեն) աշխատությունները, որոնցում շոշափվում են տեսական բժշկության հարցեր։

1694 թվականին Մալպիգիի մահից հետո դիահերձել է նրան և տվել նրան սպանած ուղեղային կաթվածի մանրակրկիտ նկարագրությունը։ Հռոմում անցկացրած տարիներին ընկերացել է Լորենցո Բելինիի, Ջիովանի Մարիա Լանցիսի, Ֆրանչեսկո Ռեդիի, Տոցցիի և Տրիոնֆետիի հետ։ 1695 թվականին դարձել է Հռոմի Իննոկենտ XIII պապի երկրորդ բժիշկը, 1696 թվականին ընտրվել է Լա Սապիենցա քոլեջի անատոմիայի պրոֆեսոր։ 1699 թվականից անդամակցել է Հռոմի Արկադյան ակադեմիային, 1700 թվականից՝ Տոսկանիայի մեծ դքսության Fisiocritici-ի անդամ։

Բայլիվին ուսումնասիրել է մկանային հյուսվածքի կառուցվածքն ու ֆունկցիան (առաջինն է մկանները դասակարգել երկու հիմնական տեսակի՝ հարթ և միջաձիգ զոլավոր), ինչպես նաև Իտալիայի հանքային ջրերի բուժիչ հատկությունները։ Տատրոմեխանիստական ուսմունքի կողմնակից էր. ֆիզիոլոգիայում և ախտաբանության մեջ կարևոր նշանակություն է տվել ոսկրային հյուսվածքի ամրությանը։

Մահ
---

Մահացել է Հռոմում,1707 թվականի հունիսի 15-ին։

Անդամակցություն
---------------

* «Սապիենցա» և գերմանական բնախույզների «Լեոպոլդինա» ակադեմիաների, Բժիշկների թագավորական և մի շարք այլ բժշկական ընկերությունների անդամ էր։

Աշխատություններ
---------------

Ջորջո Բալիվիի աշխատությունների ժողովածուն, բոլորը լատիներեն, հրատարակվել են 1704 թվականին, նույն տեսքով մի քանի անգամ արտատպվել է։ 

* A. Toscano, Catalogo delle Carte di Giorgio Baglivi conservate nella Waller Samling presso Universitetsbiblioteket «Carolina Rediviva» di Uppsala, in "NUNCIUS", a. IX (1994), fasc. 2, pp. 683–738
* A. Toscano (ed.), G. Baglivi Carteggio (1679-1704). Conservato nella Waller Collection presso la University Library «Carolina Rediviva» di Uppsala, "Archivio della Corrispondenza degli Scienziati Italiani", 14, Firenze, Leo S. Olschki, 1999
* A. Toscano, Mirabilis Machina. Il "perpetuum mobile" attraverso il ‘De statice aeris’ e il ‘De fibra motrice et morbosa’ di Giorgio Baglivi, Cosenza, Edizioni Brenner, 2004
* A. Toscano, Giorgio Baglivi e la Comunità scientifica europea tra razionalismo e illuminismo, in Atti del Convegno: Alle origini della biologia medica. Giorgio Baglivi tra le due sponde dell’Adriatico, in "Medicina nei secoli", n.s. vol. 12, n. 1 (2000), p. 49-79
* A.Toscano, *‘Il Movimento agente universale’. Il moto armonico del cosmo e la macchina dei fenomeni vitali: Giorgio Baglivi ed il ‘De statice aeris’* , © Anna Toscano-www.storiadellascienza.it, 2008,  Archived 2011-01-26 at the Wayback Machine.
* Mihalić, Neva G (2009). "Re-evaluation of the epistemic foundation of Baglivi's medical doctrine and his anatomico-physiological theory". *Lijecnicki vjesnik*. Croatia. **131** (1–2): 34–9, discussion 40-1. ISSN 0024-3477. PMID 19348355. `{{cite journal}}`: Cite has empty unknown parameters: `|laysummary=`, `|laydate=`, `|month=`, and `|laysource=` (help)
* Opera omnia medico-practica et anatomica, Lugduni, 1704.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Base biographique (ֆր.)
3. ↑  CONOR.Sl
4. 1 2 3 4  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 210-211։
5. ↑  Encyclopædia Britannica, Ninth Edition/Giorgio Baglivi
6. ↑  1812 Chalmers’ Biography / B / George Baglivi (Italy; 1669-1707) [vol. 3, p. 303]

Գրականություն
-------------

* Անասյան Հ. Ա. Հայկական մատենագիտություն, հ. 2, Երևան,1976։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1102541 · BNE: XX843016 · BNF: 12092165n, 17023471w · CiNii: DA14074592 · CONOR: 140612451 · GND: 117535079 · ICCU: CFIV061433 · ISNI: 0000000118909587 · LCCN: n84082126 · NKC: nlk20000078704 · NLA: 35011859 · NLG: 242524 · NSK: 000075235 · NTA: 07393951X · NUKAT: n2011169711 · PTBNP: 1262855 · LIBRIS: 312515 · SUDOC: 02925602X · VIAF: 73880424 · WorldCat VIAF: 73880424 |

 |

 |