|  |
| --- |
| **Ամերիկյան ճահճային կրիա** |
| Ամերիկյան ճահճային կրիաԱմերիկյան ճահճային կրիա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Սողուններ (Reptilia) |
| **Կարգ** | Կրիաներ (Testudines) |
| **Ենթակարգ** | Ծածկապարանոց կրիաներ (Cryptodira) |
| **Վերնաընտանիք** | *Testudinoidea* |
| **Ընտանիք** | *Emydidae* |
| **Ցեղ** | '**Emydoidea'** |
| **Տեսակ** | **Ամերիկյան ճահճային կրիա** *(E. blandingii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Emydoidea blandingii***Holbrook, 1838 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Ամերիկյան ճահճային կրիա** (լատին․՝ Emys blandingii), կրիայի տեսակ, որ պատկանում է ամերիկյան քաղցրահամ ջրերում ապրող կրիաների (լատին․՝ Emydidae) ընտանիքին։ Տեսակի դասակարգումը հստակ որոշված չէ. այն դասում են ճահճային կրիաների տեսակին կամ ընդգրկում ամերիկյան ճահճային կրիայի մենատիպային տեսակի կազմում (*Emydoidea*)։

Լատինական տեսակային անվանումը տրվել է ամերիկացի բնագետ Ուիլյամ Բլանդինգի պատվին։ Ամերիկյան ճահճային կրիաները հետաքրքրություն են ներկայացնում ծերացման գործընթացների հետազոտման համար, քանի որ նրանք չեն ցուցաբերում ծերացման ընդհանուր նշաններ, ֆիզիկապես ակտիվ են և կարող են վերարտադրվել ավելի քան ութ կամ ինը տասնամյակի ընթացքում։

Ապրում են ԱՄՆ-ի և Կանադայի մի շարք տարածքներում։

Նկարագրություն
--------------

Հասուն տեսակի մարմնի ընդհանուր երկարությունը տատանվում է 18-27 սմ-ի սահմաններում։ Գույնով և չափով նման է Եվրոպական ճահճային կրիային։ Զրահը մուգ դեղնականաչ է՝ փոքրիկ վառ կետերով։ Պլաստրոնը դեղին է՝ մուգ, համաչափ տեղակայված կետերով։ Մեծահասակների մոտ այն այնքան է տեղաշարժված դեպի լայնակի հատվածը, որ կարող է ձգվել՝ ձգված վերջույթների պարագայում ամուր փակելով զրահի առջևի և հետին մակերեսը։

Կենսակերպ
---------

Սիրում է թույլ հոսող մանր ջրամբարներ, հաճախ դուրս է գալիս ցամաք, որտեղ ոչ միայն տաքանում է արևի տակ, այլև ձեռք բերում սնունդ։ Սննդացանկը բազմազան է՝ խեցգետնանմանների և միջատների գերակշռությամբ։ Շատ քիչ քանակությամբ է ձուկ ուտում։ Բույսերը նույնպես կազմում են այս կրիայի սննդակարգի փոքր մասը։

Սեռական հասունությունը սկսվում է 14-20 տարեկանում։ Զուգավորումը նկատվում է ամբողջ ակտիվ ժամանակահատվածում՝ մարտից մինչև հոկտեմբեր։ Հունիսին էգերը դնում են 6-12 ձու, որոնցից մինչև սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում դուրս են գալիս երիտասարդ կրիաիները, որոնք գետնի տակ մնում են մինչև գարուն։

Այս կրիայի միսն օգտագործում են սննդի մեջ։

Բնական պայմաններում կյանքի տևողությունը գերազանցում է 77 տարին։

Արեալ
-----

Ամերիկյան ճահճային կրիան ապրում է կանադական գավառներում՝ Օնտարիոյում, Քվեբեկում, Նոր Շոտլանդիայում, և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ-ում՝ Միչիգանում, Փենսիլվանիայում, Օհայոյում, Ինդիանայում, Իլինոյսում, Վիսկոնսինում, Այովայում, Մինեսոտայում, Նեբրասկայում, Միսսուրիում, Նյու Յորքում, Կոնեկտիկուտում, Ռոդ Այլենդում, Մասսաչուսեթսում, Նյու Հեմփշիրում, Մենում։

Ոչնչացման վտանգ
---------------

Ամերիկյան ճահճային կրիայի համար առաջնային սպառնալիքը բնական միջավայրի շերտավորումն է և քայքայումը, ինչպես նաև գիշատիչների անբնական մեծ պոպուլյացիաների կողմից նրանց բների ոչնչացումը։ «Կարմիր գրքում» այս տեսակը ներկայացված է որպես ոչնչացման վտանգի ենթակա ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում, ինչպես նաև ամբողջ Կանադայում։

Ներկայումս ամերիկյան ճահճային կրիան նշված չէ «Կարմիր գրքի» CITES ցանկում, սակայն դիտարկվում է 2013 թվականից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ананьева Н. Б. Боркин Л. Я. Даревский И. С. Орлов Н. Л. Пятиязычный словарь названий животных. Амфибии и рептилии. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1988. — С. 145. — 10 500 экз. — ISBN 5-200-00232-X.
2. 1 2  The Reptile Database: *Emys blandingii*(անգլ.)(Ստուգված է 4 Սեպտեմբերի 2018)
3. 1 2 3 4  Emydoidea blandingii (англ.). The IUCN Red List of Threatened Species. (Проверено 4 сентября 2018).
4. ↑  "Emydoidea blandingii". *The Moirai - Aging Research* (in ամերիկյան անգլերեն). 2016 թ․ հոկտեմբերի 30. Արխիվացված է the original 2018 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Retrieved 2018 թ․ սեպտեմբերի 2. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Michael Brooks (2008). 13 Things That Don’t Make Sense, Ch 9: «Death», NY: Doubleday, ISBN 9781861978172.
6. ↑  "Illinois Natural History Survey Emydoidea blandingii" (in անգլերեն). wwx.inhs.illinois.edu. Արխիվացված է the original 2018 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Retrieved 2018 թ․ սեպտեմբերի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  "Американская болотная черепаха - Мы очень любим черепах. Рассматриваем такие проблемы как: Уход и содержание за черепахами, Болезни и их лечение, Мифы о черепахах, Размножение черепах, Виды черепах". aturtle.ru. Արխիվացված է the original 2018 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Retrieved 2018 թ․ սեպտեմբերի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Աղբյուրներ
----------

* Маккой C. J. 1973. Emydoidea, E. blandingii. *Catalogue of American Amphibians and Reptiles* (136): 1—4.
* Obst F. J. 2003. Sumpfschildkröten. *Draco* **4**(13): 4—18.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN |

 |