| **՞**Չորոճողներ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
| Ինֆրադաս | Ընկերքավորներ |
|
| Կարգ | Երկսմբակավորներ |
| Ենթակարգ | **Չորոճողներ** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Suina Gray, 1868 |
|  Ընտանիքներ |
| 
* Գետաձիայիններ (*Hippopotamidae*)
* Մշկախոզայիններ (*Tayassuidae*)
* Խոզայիններ (*Suidae*)
* *Anthracotheriidae*
* *Entelodontidae*

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Չորոճողներ** (լատին․՝ *Nonruminantia*) կամ **խոզայիններ** (լատին․՝ Suina)՝ երկսմբակավորների կարգ, ենթակարգն ընդգրկում է 3 ընտանիքներ՝

* խոզայիններ,
* մշկախոզայիններ
* գետաձիայիններ։

Հետևյալ գծապատկերով ցույց է տրվում խոզայինների և մշկախոզայինների տեսակների ներսում ազգակցական կապերը.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Cetartiodactyla  | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Tylopoda |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |  Suoidea (ընտանիք Suidae (*Խոզեր*) և Tayassuidae (*Մշկախոզեր*)) |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |  Ruminantia (կարգ *որոճողներ*) |
|   |
|  Cetancodonta  | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |  Hippopotamidae (ընտանիք *Գետաձիայիններ*) |
|   |
|   |  Cetacea |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Ներկայացուցիչներ
----------------

### Գետաձիայիններ

Գետաձիայիններ (լատին․՝ *Hippopotamidae*) երկսմբակավորների ընտանիք, ընդգրկում են 2 դաս՝ սովորական և գաճաճ գետաձիերից, որոնք բնակվում են Աֆրիկայում։

Գետաձին ամենևին նման չէ ձիուն, պարզապես նրա նման փռնչացնում է։ Սովորական գետաձին խոշոր խոտակեր է։ Մարմնի երկարությունը 5 մ է, քաշը 4,5 տ է։ Ունի հաստ մաշկ, հսկա գլուխ։ Ապրում է հոտերուվ, օրվա մեծ մասն անցկացնում է ջրում, սնվում է ջրային բույսերուվ։ Գաճաճ գետաձիու մարմնի երկարությունը 1,5 մ է, քաշը 240 կգ է։ 
Տարածված են ջրամերձ վայրերում։ Ուտում են բույսերի արմատներ։

### Խոզայինների ընտանիք

Խոզայինների ընտանիքը (լատին․՝ Suidae) ներառում է 5 ցեղի 19 տեսակի խոզեր։ Վայրի խոզերը բնակվում են Եվրասիայում և Աֆրիկայում, իսկ ընտանի խոզը տարածված է բոլոր մայրացամաքներու։ Վայրի խոզին անվանում են վարազ։

Վարազը ուտում է ամեն ինչ՝ պտուղներ, խխունջներ, ձվեր և այլն։ Մարմնի երկարությունը 2,4 մ է իսկ քաշը 270 կգ է, ապրում է 20 տարի։ Ընտանեկան խոզը քաշով ու մեծությամբ գերազանցում է վարազին։ Ընտանեկան խոզը լույս աշխարհ է բերում 10-12 ձագ։ Խոզի ձագերը գիրանում են արագ։ Հայտնի է ընտանեկան խոզի 100 տեսակ։

### Մշկախոզայինների ընտանիք

Մշկախոզայինների ընտանիքը (լատին․՝ Tayassuidae) կազմված է 4 տեսակի կենդանիներից, որոնք նախկինում ընդգրկվում էին խոզայինների ընտանիքում։ Մշկախոզերը փոքր են մյուս խոզերից։ Մարմնի երկարությունը 1մ է, իսկ քաշը 30կգ։ Տարածված են Ամերիկայում։ Ամենահայտնին վզնոցավոր մշկախոզն է։

Գրականություն
-------------

* Կենդանիների Հանրագիտարան, Վահագն Աբրահամյան
* D. E. Wilson, D. M. Reeder։ *Mammal Species of the World*. Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005, ISBN 0-8018-8221-4
* Donald R. Prothero, Scott E. Foss։ *The Evolution of Artiodactyls*. Johns Hopkins University Press, 2007, ISBN 0-8018-8735-6

Արտաքին հղումներ
----------------

* Condylarths: Archaic hoofed mammals
* Order Cetartiodactyla Even-toed ungulates... and whales!
* More DNA support for a Cetacea/Hippopotamidae clade: the blood-clotting protein gene gamma-fibrinogen (Molecular Biology and Evolution)
* The position of Hippopotamidae within Cetartiodactyla

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4814734-5 · Microsoft: 2775983436 |

 |