**Պոժարսկի կոտլետ**, աղացած հավի մսից պատրաստված և սպիտակ հացից ստացված սուխարու մեջ թաթախած կոտլետ։ Տարբերվում են հյութալիությամբ և խռթխռթան կեղևով։

Պատրաստում
----------

500 գրամ հավի միսն անց են կացնում մսաղացով կամ աղում խոհանոցային կոմբայնում։ Սպիտակ հացի 2—3 շերտ թաթախում են սերուցքի մեջ, հետո քամում են և կարագի (2 ճաշի գդալ), սերուցքի (2 ճաշի գդալ), շատ մանր կտրտած և կարագի մեջ շոգեխաշած սոխի, համեմունքների ու աղի հետ միասին ավելացնում են խճողակի մեջ։ Խճողակի պատրաստման ժամանակ կարելի է օգտագործել նաև ձու։

Բաղադրատոմսի մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ կարագը խճողակի մեջ ավելացվում է կա՛մ սառեցված, կա՛մ փափկացրած։ Դրանից հետո խճողակը խնամքով խառնում են այնպես, ինչպես խառնում են խմորի բաղադրիչները և խմոր հունցում։ Ձեռքերն ամեն անգամ թրջելով ջրի մեջ՝ խճողակից վերցնում ենք այնքան միս, որպեսզի ձեռքերով ձև տալով՝ ստանանք ձվածիրի տեսք ունեցող կոտլետ։ Յուրաքանչյուր կոտլետի մեջտեղի մասում կարելի է դնել մի կտոր կարագ, ինչի շնորհիվ կոտլետն ավելի հյութալի է ստացվում։ Հետո այն թաթախում են նախապես սառեցված ու խոշոր անցքերով քերիչով անցկացված սուխարու (սպիտակ հացից ստացված) մեջ և տապակում (սովորաբար տապակում են հալած յուղի մեջ)։ Նախնական տապակումից հետո՝ խորհուրդ է տրվում պատրաստի վիճակի հասցնել ջեռոցում։

Պատմություն
-----------

Պոժարսկի կոտլետի անվան ծագումը կապված է Եվդոկիմ Պոժարսկու հետ, ով 19-րդ դարի սկզբում Տորժոկ քաղաքում գտնվող պանդոկի և «Պոժարսկայա» հյուրանոցի սեփականատերն էր։ 1826 թվականին Ալեքսանդր Պուշկինն իր ընկեր, մատենագիր Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ Սոբոլևսկուն գրել էր.

> 
> 
> Անզբաղ ժամիդ ճաշիր  
> 
> Տորժոկում՝ Պոժարսկու մոտ,  
> 
> Տապակած կոտլետ ճաշակիր  
> 
> Եվ ճամփա ընկիր թեթև կերպով։
> 
> 
> 

Ավելի ուշ առաջացած հայտնի լեգենդը, որը պոժարսկի կոտլետի ի հայտ գալը կապում էր Մոսկվան լեհ-լիտովսկյան օկուպանտներից (1612)ազատագրող իշխան Դմիտրի Պոժարսկու անվան հետ, ոչ մի ընդհանուր բան չունի իրականության հետ։

Տիմոֆեյ Նեֆֆ. Դարյա Պոժարսկայան՝ երեխան ձեռքերին
Ի սկզբանե կոտլետները պատրաստվում էին տավարի մսից։ Իրենց ժամանակակից տեսքը կոտլետներն ստացել են 1830-1840-ական թվականներին՝ արդեն Դարյա Պոժարսկայայի օրոք, ով հորից հետո ժառանգել էր նրա պանդոկը։ Գոյություն ունեն ժամանակակիցների բազմաթիվ հիշատակություններ ինչպես տավարի մսից պատրաստված պոժարսկի կոտլետների, այնպես էլ ավելի ուշ ի հայտ եկած տարբերակի՝ աղացած հավի մսից և սուխարու մեջ թաթախած կոտլետների մասին։

Միխայլո Ժդանովը, ով Տորժոկ էր այցելել 1838 թվականի մայիսին, «Ռուսաստանի մասին ճանապարհային գրառումներ» գրքում (1843) գրել է.

> 
> 
> *… въ гостиницѣ Пожарской приготовляются очень вкусныя котлеты; онѣ дѣлаются изъ курицы и таютъ во рту: совѣтую всѣмъ проѣзжающимъ чрезъ Торжокъ покушатъ ихъ. Порцiя, или двѣ котлетки стоютъ только рубль:*
> 
> 
> 

Ֆրանսիացի բանաստեղծ Վիկտոր դ’Արլենկուրը *«des côtelettes Pojarsky»*-ի մասին արտահայտվել է ամենահրաշալի արտահայտություններով՝ նշելով, որ դրանք պատրաստվում են տավարի մսից։

Գրող, բանաստեղծ Թեոֆիլ Գոթիեն իր «Ճանապարհորդություն Ռուսաստանում» գրքում (1867) հայտարարում էր.

> 
> 
> Հավի մսից պատրաստված կոտլետների բաղադրատոմսը իջևանատան տիրուհուն է տրվել մի դժբախտ ֆրանսիացու կողմից, ով չէր կարողանում այլ կերպ վճարել ապաստանի համար և այդ կերպ օգնեց տիրուհուն՝ ունենալու մի ամբողջ կարողություն։ Հավի մսից պատրաստված կոտլետներն իսկապես շատ համեղ ուտեստ են։
> 
> 
> 

Սակայն պետք է նշել, որ ֆրանսիացու՝ որպես կոտլետի բաղադրատոմսի տարածման սկզբնաղբյուրի վարկածը միակը չէ։

Այնուամենայնիվ, Դարյա Պոժարսկայան հավի մսից պատրաստած իր կոտլետները մի անգամ հյուրասիրել է Տորժոկով ժամանած Նիկոլայ I կայսերը։ Կոտլետը նրան այնքան է դուր եկել, որի արդյունքում մի անգամ չէ, որ նա կայսերական դղյակ է կանչել պանդոկատիրուհուն։ Նկարիչ Տիմոֆեյ Նեֆֆի դիմանկարը, ենթադրաբար, պատկերում է իշխան Պյոտր Վոլկոնսկու թոռան մկրտությունը. Դարյա Պոժարսկայան դիմանկարում պատկերված է կնքամայր-կայսրուհու ձեռքերից երեխային վերցնելիս։

Դարյայի մահվանից հետո՝ 1854 թվականին, Պոժարսկիների ընտանեկան բիզնեսն աստիճանաբար անկում ապրեց։ Սակայն, նրա ֆիրմային կոտլետների ճակատագիրն ավելի բարեհաջող էր. կոտլետները դարձան ռուսական խոհանոցի բնորոշ ուտեստը։ Պոժարսկի կոտլետները լայն տարածում ունեին ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ արտասահմանում։ ԽՍՀՄ-ի տարիներին քանի որ կար անհրաժեշտություն բաղադրատոմսին խստագույնս հետևելու և բաղադրիչների չափաքանակները ճշգրտությամբ պահպանելու, բաղադրատոմսը պահպանվում էր միայն ռեստորանային խոհանոցում՝ չդառնալով զանգվածային օգտագործման ենթակա հասարակական սնունդ։

Տես նաև
-------

* Կոտլետ
* Կորոկե
* Կիևյան կոտլետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հանրահայտ «Պոժարսկի» կոտլետների լավագույն բաղադրատոմսը
2. ↑  *Александрова-Игнатьева, П.* Практические основы кулинарного искусства]. — Петроград, 1914. — С. 324.
3. ↑  *Л. В. Беловинский* Пожарские котлеты // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 501. — 784 с.: — ил. с. — 5 000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4
4. ↑  *Пушкин, А.* Письма. // Соболевскому С. А. 9 ноября 1826 г.
5. ↑  *Miodek, J.* Sobieskie proszę Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.. — Wiedza i Życie, № 9, 1997(լեհ.).
6. 1 2 3  *Сюткина О. Сюткин П.* Непридуманная история русской кухни. — М.: АСТ, Corpus, 2011. — С. 512. — ISBN 978-5-271-32289-1.
7. ↑  *Жданов М.* Путевыя записки по Россiи. — СПб. 1843. — С. 26, 4.
8. ↑  *Le Vicomte D’Arlincourt* L’Etoile polaire. — Paris, 1843. — P. 306(ֆր.).
9. ↑  *Готье, Т.* Путешествие в Россию. — М.: Мысль, 1988. — С. 400. — ISBN 5-244-00187-6
10. 1 2 3  *Митрофанов, А.* Ямщичка // «1 сентября. Любимый город», № 42.