recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռազումնայա**  (ռուս.՝ Разумная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բելգոռոդնի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սեվեռսկի Դոնեց գետի ձախ ափին 982 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 40 կմ է։

Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
-----------------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության<cite web|url= водный реестр РФ։ Разумная|archiveurl=</ref>։

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **05010400312107000012070**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **107001207**
* *Ավազանի կոդը* - **05.01.04.003**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **03**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
File:Relief Map of Belgorod Oblast.png
**Ուրաևա**  (ռուս.՝ Ураева), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բելգոռոդսկո մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Օսկոլ գետի ձախ ափին 205 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 56 կմ է։

Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
-----------------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության<cite web|url= водный реестр РФ։ Ураева (Ураевка)|archiveurl=</ref>։

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **05010400312107000012063**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **107001206**
* *Ավազանի կոդը* - **05.01.04.003**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **07**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Ներշնչվողականությունը հոգեբանության մեջ բնութագրվում է տարբեր կերպ՝

* Առաջին դեպքում այն համարվում է որպես գաղափարների, դատողությունների, վարքային մոդելների ընկալունակության վիճակ։
* Երկրորդ դեպքում համարվում է ներշնչանքի հանդեպ ընկալունակության մակարդակ, այսինքն ներշնչող ազդեցությանը ենթարկվելու պատրաստակամություն։

Ըստ **Ա․ Զախարովի** ներշնչվողականության պիկային շրջանը համարվում է 10 տարեկանը և պնդում է, որ երեխայի սեռը ընդհանրապես կապ չունի և ավելի կարևոր են տրամաբանական մտածողության գաղափարները։

**Զախարովին** հակասում է **Ս․ Զելինսկին** և պնդում, որ աղջիկների մոտ ներշնչվողականության մակարդակն ավելի բարձր է լինում։

Հայրենական հոգեբանները ներշնչվողականության մակարդակը ստուգելու նպատակով փորձեր էին կատարում երեխաների զգայարանների վրա (գոյություն չունեցող բույրերի, համերի, ձայների ներշնչում և այլն), իսկ արտասահմանյան հոգեբանները փորձեր էին կատարում հիշողության և մտածողության ուղղությամբ։

1977 թվականին կիրառվեց զրույցի մեթոդը՝ **Բիգգսի** և **Փետերսոնի** կողմից։ Փորձի հիմքը կազմում էին հատուկ գրված հարցերը, որոնք ուղղվում էին երեխաներին և պետք է դրդեին տալ հստակ պատասխաններ։ Եթե նրանք կարողանում էին պատասխանել համարվում էր, որ ներշնչվողականության մակարդակը բարձր է։

**Ջուլի Ռուբինսոնը** և **Պամելա Բրիգսը** երեխաներին առաջարկում էին դիտել տեսանյութ, որից հետո նրանց տալիս էին շփոթեցնող հարցեր։ Արդյունքում պարզվեց, որ 4-5 և 8-9 տարեկան երեխաների մոտ ներշնչվողականության մակարդակը ավելի բարձր է, քան ավագ տարիքի երեխաների մոտ։

**Ստեֆան Կեկին** նույնպես զբաղվել է երեխաների ներշնչվողակնության ուսումնասիրմամբ և իր հետազոտությունների արդյունքում կարողացավ պարզել, որ ներշնչվողականության մակարդակը ավելի է բարձրանում, երբ նրանց առաջ դրվում է ժամանակային սահմանփակումներ։

АнтоноваГ И. ХрусталеваН. В Особенности детей дошкольного и младшегошкольного возроста

/Вопросы психологии -1989-№3 с.49-54

Bенгер А. Л. Цукерман Г.А схема индивидуального обследожаниа детей младшего школьного возроста Томск։ Пеленг. 1993.-69с
**Պյոտր Ռումյանցև-Զադունայսկի** (ռուս.՝ Пётр Александрович Румянцев, հունվարի 4 (15), 1725, Stroentsy, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 8 (19), 1796, Tashan, Ռուսական կայսրություն), ռուս զորավար, կոմս (1744), գեներալ-ֆելդմարշալ (1770), Պետրոս I-ի զինակից Ա․ Ի․ Ռումյանցևի որդին։

1741—1743-ի ռուս-շվեդական պատերազմի ժամանակ գտնվել է գործող բանակում։ Յոթնամյա պատերազմի (1756—1763) ժամանակ եղել է բրիգադի, ապա դիվիզիայի, այնուհետե կորպուսի հրամանատար։ 1764—1796-ին եղել է Մալոռուսական կոլեգիայի նախագահ և Մալոռուսիայի գեննահանգապետ։ 1768—1774-ի ռուս-թուրք․ պատերազմի սկզբին Ռումյանցև-Զադունայսկին ղեկավարել է 2-րդ բանակը, 1769-ից՝ 1-ին բանակը։ 1770-ի ամռանը ջախջախել է թուրք, գերակշիռ բանակը Ռյաբայա Մոգիլայի, Լարգեի և Կագուլի մոտ, գրավել Դանուբի ստորին հոսանքի ձախ ափը։ Իսկ 1774-ին Շումլայի վրա հաջող հարձակումը Թուրքիային հարկադրել է հաշտություն կնքել (տես Քյուչուկ-Կայնարշիի հաշտություն 1774)։ 1775-ին ստացել է «Զադունայսկի» պատվանունը։ 1787— 1791-ի ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ գլխավորել է 2-րդ բանակը, սակայն գլխավոր հրամանատար Պոտյոմկինի հետ տարաձայնությակ պատճառով, փաստորեն հեռացվել է հրամանատարությունից։ 1794-ին անվանապես եղել է Լեհաստանի դեմ գործող բանակի գլխ․ հրամանատարը։ Ռումյանցև-Զադունայսկու գործունեությունը որպես զորավարի նշանակալիորեն ազդել է XVIII դ․ 2-րդ կեսի ռուսական ռազմական արվեստի զարգացման վրա։ Իր գաղափարները Ռումյանցև-Զադունայսկին շարադրել է «Հրահանգներ» (1761), «Ծառայության կարգ» (1770), «Մտքեր» (1777) երկերում, որոնք օգտագործվել են XVIII դ․ 2-րդ կեսին ռուս, բանակի վերակառուցման և կանոնադրության մշակման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------
**Բուլուզան** հրաբուխ տեղակայված Լուսոն կղզում, Սորսոգոն պրովինցիայում։

Բուլուզանը ստրատոհրաբուխ է 1565 մետր բարձրությամբ։ Գտնվում է 250 կմ հեռավորության վրա Մանիլաից և 70 կմ հեռավորության վրա Մայոն հրաբխից։ Գտնվում է 11 կմ երկարությամբ կալդերայի վրա, որը կազմվել է 36000 տարի առաջ։ Տեղանքը հետևյալ շրջանում հիմնականում կազմված է դացիտից և ռիոլիթից։ Բուլուզանը շրաջապատում են ավելի ցածր ստրատոհրաբխերը։ Հրաբխային խառնարաները տեղակայված են գագաթում, ինչպես նաև ստորոտում։ Հրաբուխը տալիս է տեղեկություններ իր մասին ժամանակ առ ժամանակ 19֊րդ դարի կեսերից, սկսած սելավային հեղեղների արդյունքից, և վերջացրած տեֆրաների ակտիվ ժայթքումից։ Հրաբխից 4 կմ հեռու ընկած տարածքները համարվում է վտանգավոր տարածք բնակություն հաստատելու համար։ Հրաբուխը բավականին ակտիվ է սկսած 1970֊ական թվականներից։ Այդ ժամանակահատվածում տեղի է ունեցել հրաբխի ժայթքում որը ունեցել է 1.2֊6 կմ երկարություն։ տարածքում չեն բացառվել երկրաշարժերը։ Վերջին անգամ հրաբուխը իր մասին իմանալու առիթ է տվել 2012 թվականի մայիսի 11֊17 ընկած ժամանակահատվածում։

Չնայած այն վտանգին որ մոտակայքում կա գործող հրաբուխ, Բուլուզանը համարվում է հայտնի զբոսաշրջական կենտրոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բուլուզան Archived 2014-12-18 at the Wayback Machine.
* Volcano Live — John Search(չաշխատող հղում)
* Vulcanism.ru Archived 2016-04-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Վաենգա** (ռուս.՝ Ваеньга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վինոգրադովսկի շրջանում, Արխանգելսկի մարզ։ Հյուսիսային Դվինայի աջ վտակն է։

Աշխարհագրություն
----------------

Վաենգայի ակունքը գտնվում է Հյուսիսային Դվինայի և Պինեգայի ջրբաժանի մոտ, ծովի մակարդակից 201 մետր բարձրության վրա։ Գետի ակունքը գտնվում է Հյուսիսային Դվինայի աջ ափին՝ 334 կիլոմետրի վրա, ծովի մակարդակից ունի 9 մետր բարձրություն։ Վաենգայի վերին հոսքը հոսում է Կլոնովյան արգելոցի տարածքում։ Թափվում է Հյուսիսային Դվինա Ուստ-Վաենգա գյուղի մոտ։ Գետի երկարությունը 218 կմ է։ Ջրահավաք ավազանի տարածքը 3370 կմ² է։ Գետի սնուցումը ձնային և անձրևային է։ Գետի ծախսը 30,4 մ³/սմ է։ Սառեցումը հոկտեմբերի վերջից կամ նոյեմբերի սկզբից մինչև ապրիլի վերջն է։

Վտակները
--------

Գլխավոր վտակներն են ձախից՝ Նոնդրուս, Փոքր Կվախտյուգա, Մեծ Կվախտյուգա, Տախտա, Ուլինգա, Շոմբաշ, Ռազա, Տոլմաս, աջից՝ Շաբոնգա, Յունգա, Կիսեմա, Շուրովկա, Պեսկար, Ուխտանգա, Օլխովկա, Լապովկա։

Բնակավայրեր
-----------

Վաենգայի վրա բնակավայրեր կան, դրանք են՝ Ուստ-Վաենգա, Նիժնյայա Վաենգա, Գոլցովո, Վերին Վաենգա, Կվախտյուգա և Վորոնցի։ XVIII դարում Վաենգա գետի վրա գտնվել է հին անապատ (Գար անապատից 20 վերստ հեռավորության վրա)։

Ստուգաբանությունը
-----------------

Վաենգայի անվանումը, հավանաբար, գալիս է չուդական «ենգա»՝ գետ և սամական «վու֊օյնգա»՝ հրաշալի բառերից։ Կան նաև ավելի իրատեսական ստուգաբանության այլ տարբերակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շիպին Վ. Ի.: Հին հավատացյալները Հյուսիսային Դվինայի վերին հոսքում
* Վաենգա գետ (Պետական ջրային ռեգիստրի տվյալներ)
**Մինեյ Մաթևոսի Օգանեզով** (1897, Գալաց, Ռումինիա - 1977, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1919)։

1925 թվականին ավարտել է 26 կոմիսարների անվան Անդրկովկասյան կոմհամալսարանը, 1932 թվականին՝ Մոսկվայի Նադեժդա Կրուպսկայայի անվան կոմունիստական դաստիարակության ակադեմիան։

1915 թվականից աշխատել է Սարիղամիշի փայտասղոցարանում, որտեղ ընդգրկվել է հեղափոխական քարոզչության մեջ, մոտիկից ծանոթացել Ստեփան Ալավերդյանի, Գուրգեն Հայկունու հետ։ 1919 թվականին Օգանեզովը ակտիվ հեղափոխական աշխատանք է կատարել Գանձակում, Բաքվի կուսկազմակերպության հանձնարարությամբ հաճախ մեկնել է Թիֆլիս, տարածել մարքսիստական գրականություն, թռուցիկներ։ 1920 թ.-ին մասնակցել է Ադրբեջանում խորհրդային իշխանության հաստատմանը, Ելիզավետպոլի մուսավաթական ապստամբությունների ճնշմանը։ 1926-1928 թվականներին եղել է արհմիության Ելիզավետպոլի գավառային վարչության նախագահ, ապա լուսաշխի արհմիության գավառային վարչության քարտուղար, 1932 թվականից հետո՝ Ադրբեջանի Կ(բ) կ Կենտկոմի կուսկադրերի սեկտորի հրահանգիչ, Նախիջևանի, ապա Լեռնային Ղարաբաղի մարզկոմների բաժնի վարիչի տեղակալ։ Այնուհետև մինչև 1951 թվականը մի շարք խորհրդային, արհմիութենական պատասխանատու համարվող աշխատանքներ է կատարել Ադրբեջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 511)։*  |
Էռնո Քիշի հուշատախտակը Բուդապեշտում
**Էռնո Քիշ** կամ **Էրնե Օգոստինոսի Կիշյան** նաև **Գիշ**, **Կիշ** (հնագույն տոհմանունը՝ Ագոնց) (գերմ.՝ Ernst Kiss von Ellemér und Ittebe, հունգ.՝ Kiss Ernő, իսկական ազգանունը՝ Քեշիշյան) (հունիսի 13, 1799(1799-06-13), Տիմիշոարա, Տիմիշ - հոկտեմբերի 6, 1849(1849-10-06), Արադ (Ռումինիա), Ռումինիա), հունգարահայ սպա, Արադի նահատակներից մեկը։

1817 թվականից եղել է զինվորական ծառայության մեջ։ 1842 թվականին նշանակվել է Հաննովերյան հեծելազորային գնդի հրամանատար։ 
Հունգարիայի հեղափոխության սկզբից միացել է հեղափոխական զորքերին՝ հեղափոխության տրամադրության տակ դնելով իր գերդաստանի հարստությունը (մոտ 6-7 միլիոն ֆորինտ)։ Բանակում սերբական հակահեղփոխական զորքերի ջախջախման ժամանակ դրսևորած մարտական հմտության համար ստացել է գեներալի աստիճան, նշանակվել հեղափոխական բանակի հարավային ուժերի ընդհանուր հրամանատար։

Երբ բռնկվեց 1848 թ. հեղափոխությունը, Քիշն իր գնդի հետ անցավ հունգարական կառավարության կողմը և գործում էր ընդդեմ սերբերի։ 1848 թ. դեկտեմբերին Քիշը նշանակվեց հարավային Հունգարիայի հրամանատար. կապիտուլացվել է Վիլագոշում և հանձնվել Պասկևիչինի։ Ռազմական դատարանը դատապարտել է նրան գնդակահարության։

Ազատագրել է մի շարք քաղաքներ, մերժել կայսերական բանակի կողմն անցնելու առաջարկը։ Հեղափոխության պարտությունից հետո, 1849 թվականի սեպտեմբերի 21 թվականին, Կիշը ձերբակալվել է և 12 այլ զորապետերի հետ (այդ թվում՝ Վիլմոշ Լազարը) գնդակահարվել։ Կիշը կապված է եղել հունգարահայ գաղութին և օժանդակել նրան։

Նադպեչկերեկում (Հարավսլավիա) կանգնեցվել է Կիշի հուշարձանը (1906), իսկ Արաղում՝ հուշակոթող՝ ի պատիվ 13 հերոսների։ 
Կիշի անվամբ փողոցներ են կոչվել Բուդապեշտում, Սեգեդում և այլուր։

Պարգևատրվել է Հունգարիայի հեղափոխության շքանշանով։

Աղբյուրներ
----------

* «Ով ով է Հայեր», կենսագրական հանրագիտարան, հատոր Ա, Երևան 2005

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 438)։*  |
**Լենինավան** (ռուս.՝ Ленинаван), հայաբնակ խուտոր Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանում, Դոնի Ռոստով քաղաքից 5 կմ հյուսիս, ձորակում։ Մտնում է Կարմիր Ղրիմի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։

Բնակչությունը
-------------

1978 թվականին գյուղն ուներ 1087 բնակիչ (268 ընտանիք), հիմնականում հայեր և 4 ընտանիք ռուսներ։ 2010 թվականի տվյալներով, գյուղում ապրում էր 1741 մարդ։

Պատմությունը
------------

Գյուղը հիմնադրել են 1925 թվականին Չալթր գյուղից տեղափոխված 15 ընտանիք։ Հայերը գաղթել են 1778 թվականին Ղրիմից, իսկ նրանց նախնիները՝ Անիից, XI - XII դարերում։

Տնտեսությունը
-------------

Բնակիչներն զբաղվում են հողագործությամբ (ցորենի, բանջարեղենի մշակություն), անասնապահությամբ (կովաբուծություն)։ Լենինավանում գործում են միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, գրադարան (12803 գիրք), մանկապարտեզ։

Գյուղի մշակույթի տան բակում կանգնեցված է հուշարձան՝ Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածների հիշատակին։ Գյուղում կան փողոցներ Խաչատուր Աբովյանի, Մարտիրոս Սարյանի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի, Ստեփան Շահումյանի և Սեյրան Խաթլամաջյանի անուններով։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 556)։*  |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ռուսաստան Ռոստովի հայաբնակ գյուղեր |
| --- |
|  |
| Ռոստովի հայաբնակ գյուղեր | Լենինական • Լենինավան • Կարմիր Ղրիմ • Ղրիմ • Մեծ Սալա • Նեսվետայ • Շահումյանովսկի • Չալթիր • Սուլթան Սալա |

 |
2011 թ. հուլիսի 11-ին Ռիո դե Ժանեյրոյում անցկացված վիճակահանության արդյունքներով 2014 աշխարհի առաջնության որակավորման C խմբում ընդգրկված են Գերմանիայի, Շվեդիայի, Իռլանդիայի, Ավստրիայի, Ֆարերյան կղզիների և Ղազախստանի հավաքականները։
Խմբի հաղթողը կորակավորվի եզրափակիչ փուլի համար։ 2-րդ տեղեր գրավածը մյուս խմբերի 2-րդ տեղ գրաված հավաքականների հետ կբաժանվեն 4 զույգերի, կմասնակցեն 2՝ տնային և պատասխան հանդիպումների։ Հաղթելու դեպքում նույնպես կանցնի եզրափակիչ փուլ։

Մրցաշարային աղյուսակ
--------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Թիմ | Խ | Հ | Ո | Պ | ԳԽ | ԳԲ | ԳՏ | Մ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Գերմանիա Գերմանիա | 9 | 8 | 1 | 0 | 31 | 7 | +24 | **25** |
| Շվեդիա Շվեդիա | 9 | 6 | 2 | 1 | 16 | 9 | +7 | **20** |
| Ավստրիա Ավստրիա | 9 | 4 | 2 | 3 | 17 | 10 | +7 | **14** |
| Իռլանդիա Իռլանդիա | 9 | 3 | 2 | 4 | 13 | 16 | −3 | **11** |
| Ղազախստան Ղազախստան | 9 | 1 | 2 | 6 | 5 | 18 | −13 | **5** |
| Ֆարերյան կղզիներ Ֆարերյան կղզիներ | 9 | 0 | 1 | 8 | 4 | 26 | −22 | **1** |

 |
**France Télévisions** (ֆր.՝ Ֆրանսիայի հեռուստատեսություն), Ֆրանսիայի ազգային հեռուստատեսային ցանց։ Հիմնվել է 2000 թվականի օգոստոսի 2-ին France 1, France 2 (նախկինում Antenne 2), France 3 (նախկինում France Régions 3) և France 5 (նախկինում La Cinquième) հեռուստաալիքների միությունով։

Հեռուստաալիքներ
---------------

### Ազգային

 Outre-Mer 1ère (France 1) - Ֆրանսիայի անդրծավյան տարածքների հեռուստատեսություն և ռադիո. Գործում են հետևյալ հեռուստաալիքները և ռադիոկայանները՝ Guadeloupe 1re, Guyane 1re, Martinique 1re, Mayotte 1re, Nouvelle-Calédonie 1re, Polynésie 1re, Réunion 1re, Saint-Pierre et Miquelon 1re, Wallis et Futuna 1re:

 France 2 - Դիտորդների քանակով երկրորդ հեռուստաալիքը Ֆրանսիայում (TF1-ից հետո). Հեռուստաալիքը հիմնվել է 1963 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։ 2008 թ. հուլիսի 1-ից ալիքը սկսեց հեռարձակվել բարձր պարզության (HD) ֆորմատով։

 France 3 - Տարածաշրջանային հեռուստաալիքների ցանց. Ալիքի կազմում կա 25 մարզային հեռուստաալիք, որոնց սեփական հաղորդումների համար օրական հատկացվում է 4 եթերային ժամ։ 1996 թվականի դեկտեմբերի 16-ին եթեր է հեռարձակվում հեռուստաալիքի արբանյակային «France 3 Sat» տարբերակը։ 2010 թ. մայիսի 23-ից ալիքը սկսեց հեռարձակվել բարձր պարզության (HD) ֆորմատով։

 France 4 (1996 - 2005 թթ. կոչվել է Festival) - Ժամանցային հեռուստաալիք, ցուցադրում է հիմնականում թատրոնի, օպերայի և արվեստի բնույթի հաղորդումներ, մարզական հանդիպումներ և երաժշտական համերգներ. Հեռուստաալիքը նախատեսված է 20-40 տարեկան դիտորդների համար։

 France 5 (նախկինում՝ RFO Sat) - Հեռուստաալիքը նախատեսված է ընտանեկան լսարանի, ինչպես նաև ուսանողների և ԲՈՒՀերի դասախոսների համար։ Մասնագիտացած է հասարակական, քաղաքական և կրթական հաղորդումների և վավերագրական ֆիլմերի ցուցադրությամբ.

 France Ô - Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների հանրային հեռուստաալիք՝ բուն Ֆրանսիայի տարածքում, գտնվում է Ֆրանսիական հեռուստատեսության կազմում։ Մինչ 2005 թվականը կոչվել է RFO Sat: Հեռուստաալիքը Ֆրանսիայի բնակիչներին տեղեկացնում է Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների իրադարձությունները։

### Թեմատիկ

* Mezzo - 40%
* Gulli - 34%
* Planète Thalassa - 34% (66% - Canal+)
* Planète Justice - 34%

### Միջազգային

| Ալիք | France Télévisions | Հիմնական բաժնետեր | այլ բաժնետերեր |
| --- | --- | --- | --- |
| **France 24** | 100.00% |  |  |
| **TV5 Monde** | 12.58% | 3.29% | Arte | SAEF 49%, TSR 11.11%, RTBF 11.11%, CBC 6.67%, Télé-Québec 4.44%, Institut national de l'audiovisuel 1.74% |
| **Euronews** | 24.05% |  |  | 21.65% RAI - 18.81% RTVE - 16.06% ՎԳՏՌԿ - 9.20% SSR - 10.23% other |
| **Arte** |  | 50.00% | Arte France | 50% ARTE Deutschland TV GmbH |
|

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* France TV
* Հեռուստածրագրեր Archived 2009-04-16 at the Wayback Machine.
* France24 կայք
|  |
| --- |
| **Խավարածիլ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հնդկացորենազգիներ (Polygonaceae) |
| **Ցեղ** | **Խավարածիլ** *(Rheum)*L. 1753 |

**Խավարածիլ** (լատին․՝ Rheum), հնդկացորենազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Խոշոր բազմամյա խոտաբույսեր են՝ հզոր արմատներով։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ծաղկակիր ցողունի բարձրությունը 1, 5 - 2, 0 մ է, մերձարմատային տերևները խոշոր են՝ հաստ, մսալի, հյութալի տերևակոթուններով։ Ծաղկաբույլը հուրան է կամ հասկիկ, ծաղիկները՝ երկսեռ, երբեմն միայն արական, պտուղը՝ թևավոր սերմիկ։ Հայրենիքը Հարավ-Արևելյան Ասիան է, Հյուսիսային Մոնղոլիան, Հյուսիսային Չինաստանը, Ալթայը, Սիբիրը։ Հայտնի է մոտ 30 տեսակ (այլ աղբյուրներով՝ 49), ԽՍՀՄ-ում՝ 22։

Տեսակներ
--------

Խավարծիլի որոշ տեսակներ մշակվում են որպես բանջարային, դաբաղային, դեղորայքային բույսեր։ Սննդի մեջ օգտագործվում են տերևակոթունները, որոնք սննդարար են, պարունակում են մինչև 2, 5% շաքարներ, 3, 5% օրգանական թթուներ, կալիումի, կալցիումի, ֆոսֆորի, մագնեզիումի աղեր և վիտամիններ։ Խավարծիլից պատրաստում են կոմպոտ, կիսել, մուրաբա, ջեմ, գինի։ Խավարծիլը ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է աղիքների, լյարդի հիվանդությունների բուժման համար, ինչպես նաև որպես հակացինգային միջոց (արմատները)։

Մշակության մեջ առավել տարածված են 4 տեսակ խավարծիլեր՝ 

* սովորական (լատին․՝ Rheum undulatum),
* կոմպակտ (լատին․՝ Rheum compactum),
* պատվաստային (Rheum rhaponticum),
* ցածրաճ (լատին․՝ Rheum nanum)։

Ցրտադիմացկուն, խոնավասեր բույս է, լուսասեր չէ։ Բազմացվում է սերմերով, ինչպես նաև վեգետատիվ ճանապարհով՝ մայր թփի բաժանմամբ։ Բերքատվությունը՝ 300-400 ց/հա։ Հայաստանում կարելի է մշակել գյուղատնտեսական բոլոր գոտիներում։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 34)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 125676795 · LCCN: sh85113795 · NKC: ph417907 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Rheum
* EoL: 61521
* EPPO: 1RHEG
* FNA: 128294
* FoC: 128294
* GBIF: 2888863
* GRIN: 10379
* iNaturalist: 51250
* IPNI: 32581-1
* IRMNG: 1043374
* ITIS: 21318
* NBN: NHMSYS0000462345
* NCBI: 3620
* NZOR: 483fd43a-16bc-4fa2-801c-ce784b26526d
* PLANTS: RHEUM
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:32581-1
* Tropicos: 40024549
* VASCAN: 1616

 |

 |
**Ֆալոպյան փողի բոբոքում** նաև **արգանդափողի բորբոքում**, «սալպինգիտ», արգանդափողերի բորբոքային հիվանդություն։

Նկարագրություն
--------------

Առաջանում է արգանդից (սեպտիկ միկրոֆլորայի և գոնոռեայի առկայության դեպքում) կամ այլ օրգաններից (օրինակ՝ տուբերկուլոզի ժամանակ) արյան միջոցով ֆալոպյան փողերը վարակի անցումից։ Սովորաբար պրոցեսն սկսվում է լորձաթաղանթի ախտահարմամբ, որն աստիճանաբար ընդգրկում է արգանդափողի մյուս շերտերը, այնուհետև առաջանում են գալարակծկանքի խանգարումներ, կպումներ, որոնք կարող են արտարգանդային հղիության կամ անպտղության պատճառ դառնալ։

Արգանդափողի լուսանցքում շճային հեղուկի կուտակումը կոչվում է ֆալոպյան փողի ջրակալում (հիդրասալպինքս), իսկ թարախի կուտակումը՝ ֆալոպյան փողի թարախակալում (պիոսալպինքս)։ Սովորաբար պրոցեսի մեջ ընդգրկվում են նաև ձվարանները (սալպինգոօֆորիտ)։ Ընթացքը սուր է, ենթասուր կամ քրոնիկական՝ կրկնությունների հակումով։ Սուր ընթացքի ժամանակ լինում են որովայնի ստորին հատվածի ցավեր, ընդհանուր թուլություն, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրանում՝ 38 - 38, 5 °C, որովայնի լարվածություն։

Ախտորոշվում է անամնեզի (վիժումների կամ ծննդաբերությունների բարդ ընթացք, անկանոն սեռական կյանք, թոքերի տուբերկուլոզ ևն), կլինիկական պատկերի առանձնահատկությունների և գործիքա-լաբորատոր հետազոտությունների տվյալների հիման վրա։

Բուժում
-------

Սուր շրջանում հիվանդի հոսպիտալացում, հանգիստ, անտիբիոտիկներ, սուլֆանիլամիդներ, կալցիումի քլորիդի պատրաստուկներ, հակահիստամինային դեղամիջոցներ, ենթասուր և քրոնիկական շրջաններում՝ ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրներ (ցեխաբուժություն, գերձայնային բուժում, դիաթերմիա ևն), տուբերկուլոզայինի ժամանակ՝ հակատուբերկուլոզային դեղամիջոցներ։

Կանխարգելում
------------

Որպես կանխարգելման միջոցներ կարելի է նշել աբորտների և ծննդաբերությունների ընթացքում վարակի ներթափանցման կանխումը։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սաֆարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սուսաննա Ամբիկի Սաֆարյան** (հուլիսի 5, 1955(1955-07-05), Վեդի, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի, ՀՀ վաստակավոր արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Սուսաննա Սաֆարյանը ծնվել է 1955 թվականին Արարատի մարզի Վեդի քաղաքում։ Սովորել է Երևանի երաժշտա-մանկավարժական ուսումնարանի վոկալ բաժնում, դասատու՝ Վերգինե Հովհաննիսյան։ Որպես մեներգչուհի 1976 թվականից աշխատել է Հայաստանի ժողովրդական գործիքների պետական նվագախմբում։ 1987 թվականից սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ժողովրդական գործիքների բաժնի ժողովրդական երգի դասարանում, դասախոս՝ Արզաս Ոսկանյան։ Սովորել է ասպիրանտուրայում, ասպիրանտական ուսումնասիրության թեման եղել է «Հայկական օրորներ»ը։ Որպես երգի դասախոս աշխատել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։ 1990 թվականից Արամ Մերանգուլյանի անվան անսամբլի մեներգչուհի, 1995 թվականից` Սայաթ-Նովա աշուղական երգի անսամբլի երգչուհի։ Ռադիո-հեռուստատեսային ծրագրերում ներկայացել է «Պանդխտության երգեր», «Հույզի մեղեդի», «Հավերժող կրակ», «Հայկական օրորներ», «Մայրս» համերգաշարերով։ Զբաղվում է երգահավաքությամբ, գրի է առել երգեր, որոնք մշակել և ձայնագրել է «Գանձեր» համույթի, «Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողովրդական գործիքների վաստակավոր անսամբլի», «ՀՀ ժողովրդական գործիքների պետական նվագախմբի» հետ։ Համերգներով հանդես է եկել Հայաստանում, Ֆրանսիայում, Ավստրալիայում, Սիրիայում, Իրաքում, Ռումինիայում, Հորդանանում, Բուլղարիայում, Հունաստանում, Կիպրոսում, Գվինեայում, Սենեգալում։ Սուսաննա Սաֆարյանը գրում է բանաստեղծություններ, երգեր, որոնք հնչում են նրա համերգային ծրագրերում։

Պարգևներ
--------

* ՀԼԿեմ դափնեկիր
* Սայաթ-Նովայի անվան մրցույթի 1-ին մրցանակ
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (2008)

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Նրա երգը բացում է մեր կարոտի եզերքը»(չաշխատող հղում)
2. ↑  Պոեզիան Սուսաննա Սաֆարյանի երգերում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Սուսաննա Սաֆարյան, «Կարոտ»
* Սուսաննա Սաֆարյան
* Ալիկ Գյուլնաշյան, Սուսաննա Սաֆարյան, «Ես չգիտեմ»
* Հով գիշեր, զով գիշեր (մենակատար` Սուսաննա Սաֆարյան, 1993թ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18867 |

 |
**Դեզ**, հնագույն անունը՝ Դիզ (պարս.՝ دز, ժամանակակից արտասանությամբ՝ Դեզ, իսկ մինչ 1920-ական թվականները՝ Դիզ), գետն ընդգրկում է Լոռեսթանի և Խուզեսթանի նահանգների տարածքները, սկիզբ է առնում Զագրոսի լեռներից թափվում է խոշոր գետեր Քարունի և Արվանդ Ռուդի մեջ։ Երկարությունը՝ 515 կմ։

Անվան ծագումը
-------------

Համարվում է, որ «Դիզ» անվանումը ծագում է «դղյակ, ամրոց» բառերից։ Այս գետը նաև ունեցել է հունական անուն՝ «Κοπράτης» (գրադարձությամբ՝ Կոպրատիս)։

Գետի բնութագիր
--------------

### Ջրի ծախս

Նվազագույնը՝ 140 մ³/վրկ, առավելագույնը՝ 4337 մ³/վրկ։

### Վտակներ

Ռուդե Մարբորե, Գոհար ռուդ, Բախտիարի, Աբե Ռուդբար, Բալա Ռուդ:

Տեսարան Դիզ գետից դեպի Դիզեֆուլ քաղաք

Ջրագրություն և էկոլոգիա
-----------------------

Դեզ գետը առաջանում է երկու գետերի՝ Սեզարի և Բախտիարի միախառնումից, թափվում է Իրանի խոշորագույն Քարուն գետը, որը հոսում է երկրի հարավ-արևմուտքով։

Գետին հարակից շրջանները անձեռնմխելի համարվող պահպանվող տարածքներ են։ Գետը շրջապատված է արևադարձային և մերձարևադարձային անտառներով։ Դիզի շրջանը, որն անվանված է գետի անունով, բաժանվում է երկու գոտու՝ արգելոց և վայրի բնության արգելաբնակավայր։ Պահպանվող տարածքի ընդհանուր մակերեսը 16 հազար հա է։

«Դեզ» ամբարտակ
--------------

1963 թվականին Իրանում բացվեց երկրի ամենախոշոր՝ Դեզ անվամբ ամբարտակը։ Այն գտնվում է Դեզ գետի վրա, Խուզեստանի Դիզֆուլ քաղաքից 25 կմ հեռավորության վրա։ Ջրամբարի հզորությունը 3350 միլիոն խորանարդ մետր է։

Ամբարտակի բարձրությունը 203 մետր է, այն համարվում է Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանի ամենաբարձր ամբարտակը աշխարհում այն 6-րդն է իր բարձրությամբ։

Ամբարտակի շինարարությունն իրականացրել է իտալական «Salini Impregilo» ընկերությունը, որը ամբարտակներ կառուցել է նաև Զամբիայում՝ Զամբեզի գետի վրա (126 մ), Պակիստանում՝ Ինդոս գետի վրա (143 մ), Գանայում՝ Վոլտա գետի վրա։ Դեզ գետի վրա գտնվում է նաև շրջանի ամենահին հիդրոէլեկտրակայանը։

Մինչ 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխությունը Իրանում ամբարտակին կից ոռոգելի հողերի մեծ մասը տնօրինվում էին օտարերկրյա կորպորացիաների, այդ թվում՝ Mitsui, Chase Manhattan, Shell, John Deere և Transworld կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Иран: Справочная карта / сост. и подгот. к печати ПКО «Картография» в 1985 г.; ред. З. П. Пехова, Т. И. Тяпко. — 4-е изд. — 1:2 500 000, 25 км в 1 см. — М.: ГУГК, 1986.
2. ↑
3. ↑  رودخانه دز و پارکهای ساحلی رودخانه - سیری در ایران

Արտաքին հղումներ
----------------

* طغیان رودخانه دز (دزفول) و خسارات آن 95/1/26. Dez river in dezful city (iran) outburst and damages

|  |
| --- |
| 
  **Իրան**   **Աշխարհագրություն**
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315143955 · WorldCat VIAF: 315143955 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սավիխա (այլ կիրառումներ)

**Սավիխա**  (ռուս.՝ Савиха ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասի Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը գտնվում է Կույա գետի ձախ ափին՝ 5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 18 կմ։

Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
-----------------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Օբ գետի ջրօգտագործման մասն է Բիա և Կատուն գետերի՝ մինչև Բարնաուլ թափվելը։ Վերին Օբի գետային ենթաավազանն է մինչև Տոմի թափվելը։ Վերին Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության՝:

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — **13010200312115100010552**
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — **115101055**
* Ավազանի կոդը — **13.01.02.003**
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — **15**
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — **1**

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Տփղիսի գրչության կենտրոն**, հայ գրչության կենտրոն, որը 10-19-րդ դարերում գործել է Տփղիսում (այժմ՝ Թբիլիսի)։

Պատմություն
-----------

10-րդ դարում Ուխտանես եպիսկոպոսի պատվերով վրացերենից հայերեն թարգմանություն է կատարել Կիրակոս քահանան։ 1073 թվականին Մկրտիչ քահանան ընդօրինակել է Շարակնոց։

13-րդ դարում օտարներից փրկագնվել, նորոգվել ու լրացվել են մի քանի մատյաններ, այդ թվում՝ «Վանենու Աւետարանը» և Վարդան Արևելցու «Պատմության» անավարտ բնագիրը։ 1300 թվականին Ավետարան է պատկերազարդել Զաքարիան (Մատենադարան, ձեռագիր թիվ 5476), իսկ 1304 թվականին մեկ այլ Ավետարան է ընդօրինակել Խաչատուր սարկավագը (Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռագիր թիվ 109)։ 1363 թվականին Տփղիսում ընդօրինակված մատյան է ստացել Հովհան Որոտնեցին (Երուսաղեմի մատենադարան, ձեռագիր թիվ 1297)։ 1444 թվականին Ավետարան է նորոգել ու կազմել Կաթողիկե եկեղեցու քահանա Սարգիսը։

Հիշատակվում են նաև Կարապետ Աղթամարցի, Հովհաննես, Դավիթ, Մկրտիչ, Աստվածատուր գրիչները, մանրանկարիչ Մանուելը, որի մատյաններից 4-ը պահվում են Մատենադարանում (ձեռագիր թիվ 5784, 6260, 6806, 7986)։

Տփղիսում գրչության արվեստը նոր վերելք է ապրել 17-րդ դարում։ Մեզ են հասել նորջուղայեցի Մկրտիչ դպիրի և նրա աշակերտներ Միքայելի, Սարգսի, Գրիգորի, Հակոբի ընդօրինակած բազմաթիվ մատյաններ։ 17-րդ դարում ձեռագրեր են ընդօրինակել և ծաղկել նաև Հովհաննես աբեղան, Բարսեղը, Աղամալ Ջուղայեցին, Միքայելը, Սահակ դպիրը և ուրիշներ։

18-րդ դարում հիշվում են Գրիգոր, Մինաս, Դավիթ դպիր, Մելիքսեթ և այլ գրիչներ։

15-18-րդ դարերում Տփղիսում ստեղծված մատյաններից շուրջ 25-ը պահվում են Մատենադարանում։ Տփղիսի գրչության կենտրոնը շարունակել է գործել նաև 19-րդ դարում, թեև Տփղիսում արդեն զարգանում էր հայկական տպագրությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջ 1067։ ISBN 978-5-89700-042-5

Գրականություն
-------------

* ԺԵ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (կազմող՝ Լ. Խաչիկյան), մաս 1, 2, Երևան, 1955, 1958։
* *Աբրահամյան Ա.* Համառոտ ուրվագիծ հայ գաղթավայրերի պատմության, հ. 1, Երևան, 1964։
* Ե-ԺԲ դդ. հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (կազմող՝ Ա. Մաթևոսյան), Երևան, 1988։
**Ստելա Սոլանա դե Կաբանյասից** (իսպ.՝ Estela de Solana de Cabañas), մ. թ. ա. 1000-800 թվականների ուշ բրոնզեդարյան ստելա կամ սալաքար, որը հայտնաբերվել է Իսպանիայի Էստրեմադուրա ինքնավար վարչական համայնքի Կաբանյաս դել Կաստիլո շրջանի գյուղակներից մեկում։

Գտնվում է Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանում 1898/1/1 համարի ներքո։

Մադրիդի Ազգային հնագիտական թանգարանի շենքի ճակատային մասը
Ստելայի հայտնաբերման վայրը

Նկարագրություն
--------------

Ուշ բրոնզեդարյան սալաքարերն իրենցից ներկայացնում են ֆիգուրներ՝ շրջապատված զենքերով, անձնական իրերով, ինչպիսիք են հայելի, սանր և այլ պատկերներ։ Դրանք տեղակայված են լինում ճանապարհային ցանցի ռազմավարական կետերում՝ որպես տվյալ տարածքի խորհրդանիշ։

Սոլանա դե Կաբանյասից սալաքարի վրա պատկերված է շրջանաձև վահան, ներքևի հատվածում թեք ոտքերով ֆիգուր է և այլ տարրեր՝ սուր, նիզակ, հայելի, կենդանիներ։ Սալաքարն ունի 130 սմ բարձրություն։

Մարիո Ռոսո դե Լունան նկարագրել է ստելայի հայտնաբերումը իր հատորներից մեկում (1898)։ Սալաքարը հայտնաբերվել է գյուղատնտեսական աշխատանքների կատարման ժամանակ, այն ծածկված է եղել իբրև գերեզման։

Տես նաև
-------

* Բրոնզի դար
* Ստելա
* Ազգային հնագիտական թանգարան (Մադրիդ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ստելա Սոլանա դե Կաբանյասից, Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարան
2. ↑  Prehistoria, Estela de Solana de Cabañas, MAN

Աղբյուրներ
----------

* Museo Arqueológico Nacional 1995, SERIE GUíAS DIDÁCTICAS. MUSEO ARQUEOLÓGICO NACIONAL, "Creencias y ritos funerarios", Coordinación: Ángela García Blanco y Carmen Padilla Montoya, (Consultado el 12-06-2011)
* Ficha técnica sobre la Estela de Solana de Cabañas de la web artehistoria.net,(չաշխատող հղում)
 (Consultada el 12-06-2011)
* La estela de Solana de Cabañas (Cáceres)
* La estela del guerrero de Solana de Cabañas Archived 2013-07-10 at the Wayback Machine.

Գրականություն
-------------

* ALMAGRO BASCH, M. (1966)։ Las estelas decoradas del Suroeste peninsular. Biblioteca Praehistorica, Hispana VIII, CSIC, Madrid.
* ALMAGRO-GORBEA, M. (1977)։ El Bronce Final y el Período orientalizante en Extremadura. Biblioteca, Praehistorica Hispana XIV, CSIC.
**Թբիլիսիի պետական մանկավարժական համալսարանի հայկական բաժանմունք**, Թբիլիսի քաղաքում գորժող պետական մանկավարժական համալսարանի հայկական բաժանմունք, որը մասնագիտացած էր հայոց լեզվի դասընթացների համար։

Հիմնադրում
----------

Հիմնադրվել է 1939 թվականին՝ որպես հայ-ադրբեջանական երկամյա ուսուցչական ինստիտուտի բաժանմունք։ 1941 թվականին միացել է Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի անվան ուսուցչական ինստիտուտին, որը հետագայում վերածվել է մանկավարժական ինստիտուտի։

Ուղղվածություն
--------------

Սկզբնական շրջանում եղել է պատմաբանասիրական, ապա՝ հայոց լեզվի և գրականության, ավելի ուշ տարրական կրթության, այնուհետև հայոց լեզվի, գրականության, ռուսաց լեզվի, գրականության, վերին շրջանում՝ հայոց լեզվի, գրականության և վրաց լեզվի, գրականության ֆակուլտետ։

Շրջանավարտներ
-------------

Պատրաստում է հայոց լեզվի, գրականության և վրաց լեզվի, գրականության մանկավարժներ՝ Վրաստանի հայկական դպրոցների համար։ 1953 թվականին բացվել է հայերեն և ադրբեջաներեն լեզուների և գրականությունների ամբիոն, որը 1980 թվականին առանձնացվել, դարձել է հայոց լեզվի և գրականության ամբիոն։ Վերջին շրջանում տարեկան ընդունում է 10-15 ուսանող։ Սովորում են հիմնականում Վրաստանի հայկական դպրոցների շրջանավարտները. հենակետային է Թրիլիսիի № 104 դպրոցը։

Ամբիոնի վարիչներ
----------------

Ամբիոնի վարիչներ են եղել ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ Լ. Մելիքսեթ-Բեկը, պրոֆեսորներ Ա. Մխիթայանը, Ա. Մարտիրոսովը, դոցենտներ Կ. Աղաբաբյանր, Ս. Խաչատրյանը, է. Ախտյանը (1985 թվականից)։

Գործում է Հովհաննես Թումանյանի անվան կաբինետը։ Ամբիոնում պատրաստվել են 25 մենագրություն և ուսումնական ձեռնարկ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Օսա Ռեգներ** (շվեդ.՝ Åsa Regnér, ամբողջական անունը *Åsa Charlotte Regnér*, ի ծնե *Pettersson*, օգոստոսի 26, 1964(1964-08-26), Ստոկհոլմ, Շվեդիա), շվեդ պետական և քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1964 թվականի օգոստոսի 26-ին Ստոկհոլմում։ Մեծացել է Լինչեպինգում և Մուտալում, մեծահասակ տարիքում վերցրել է մոր օրիորդական ազգանունը։

1984-1985 թվականներին Գերմանիայի Էրլանգեն-Նյուրնբերգի համալսարանում սովորել է քաղաքագիտություն, սոցիոլոգիա և գերմանական գրականություն։ Այնուհետև սովորել է Ստոկհոլմի համալսարանում, որտեղ բակալավրի աստիճան է ստացել։ 2011 թվականին ավարտելով Ուփսալայի համալսարանը ստացել է ժողովրդավարության զարգացման մագիստրոսի աստիճան։

Աշխատել է որպես պաշտոնյա Tjänstemännens centralorganisation-ում (TCO) և Շվեդիայի Զբաղվածության նախարարությունում։ Յանս Պերսոնի Սոցիալ-դեմոկրատական կառավարությունում գենդերային հավասարության հարցերով նախարար Յենս Օրբակի պաշտոնավարման ժամանակ Օսա Ռեգները Օրբակի հետ աշխատել է վարչապետի դիվանատանը, հետագայում որպես պաշտոնյա աշխատել է Շվեդիայի արդարադատության նախարարությունում։ 2007-2012 թվականներին նա եղել է Շվեդիայի ազգային ասոցիացիայի սեռական լուսավորության (RFSU, Riksförbundet för sexuell upplysning) գլխավոր քարտուղար։ Այնուհետև կարճ ժամանակահատվածում աշխատել է Բոլիվիայում ՄԱԿ-ի կին կառույցի տարածաշրջանային տնօրեն (2013-2014 թվականներ)։

2014 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Ռեգները Լյովենի կառավարությունում նշանակվել է երեխաների, տարեցների և հավասարության նախարար։ 2018 թվականի մարտի 7-ին նա հայտարարել է նախարարական պաշտոնից իր հեռանալու մասին, որպեսզի ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում պաշտոն զբաղեցնի որպես ՄԱԿ-ի կին կազմակերպության գործադիր տնօրենի տեղակալ։ Օսա Ռեգների իրավահաջորդը դարձել է Լենա Հալենգրենը, որը պաշտոնը ստանձնել է 2018 թվականի մարտի 8-ին։

### Անձնական կյանք

1993 թվականից մինչև 1996 թվականը Օսա Ռեգները ամուսնացած էր տնտեսագետ Հոկան Ռեգների հետ (մինչև ամուսնանալը կրում էր Andersson ազգանունը)։ Այնուհետև եղել է Պերա Սեդելի զործընկերը (Per Cedell, ծնված 1967 թվականին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Åsa Regnér springer vidare(շվեդ.)
2. ↑  Regeringen 7 mars 2018, "Åsa Regnér utses till assisterande generalsekreterare för FN och vice chef för UN WOMEN"

Արտաքին հղումներ
----------------

* CV - Åsa Regnér (անգլ.)
* Här är de nya ministrarna (շվեդ.)
* Löfven och Regnér i New York(չաշխատող հղում)
(շվեդ.)
* Իրավահավասարություն

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Ռիկստագ |

 |
**Աղավնու վանքը**, բալլադ, որը մեզ է հասել Հովհաննես Թումանյանի մշակմամբ։

Պատմություն
-----------

Հիմքում ընկած է մի ավանդություն, որը հիշատակվել է Ղազար Ջանկեցու «Գիրք աստվածաբանական, որ կոչի ցանկալի» (Կ. Պոլիս, 1795, էջ 672-673), Միքայել Չամչյանի «Պատմություն հայոց» (հատ. Գ. Վենետիկ, 1786, էջ 880-882) և Август фон Гакстгаузен, *Закавкасзкий край* գրքերում։

Թումանյանն առավելապես օգտվել է Չամչյանի գրքից, սակայն հաշվի է առել նաև Ա. Ֆոն Հաքստհաուգենի գրառած տարբերակը, որովհետև միայն այդ տարբերակում է հիշատակվել Սևանա լիճը իբրև գործողությունների վայր։

Սկզբնաղբույրում աղավնի դարձած գերիները գետի հակառակ ափին են ստանում իրենց մարդկային կերպարանքը, իսկ Թումանյանի մշակած տարբերակում աղավնիներն ազատություն են գտնում են բաց երկնքի տակ։

Բալլադը գրվել է 1912 թվականին։

Ամբողջական ինքնագիրը մեզ չի հասել։ Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվող ինքնագրի թերթիկների վերևի մասերը պատռված են։

«Ազգային ավանդություն» ենթավերնագրով առաջին անգամ տպագրվել է Նոր Հոսանք ամսագրի 1913 թվականի 34-36 էջերում, այնուհետև՝ Հորիզոն գրական հանդեսի 44-46 էջերում, ապա` Կ. Պոլսի Բանաստեղծությունների ժողովածուի, 115-117 էջերում, հետագայում՝ Երկերի ժողովածուի առաջին հատորի 334-336 էջերում։

Սյուժե
------

Բալլադը պատմում է այն մասին, թե ինչպես է Լենկթեմուրն իր զորքով հասել Սևանա լիճ և անթիվ հայերի գերի վերցրել։ Աստծո հանդեպ ունեցած մեծ հավատի շնորհիվ Հայր Օհանը կարողանում է աղոթքով ազատել բոլոր գերիներին` նրանց դարձնելով աղավնի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 565


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հովհաննես Թումանյան |
| --- |
|  |
| Պոեմներ | Ալեք  • Անուշ  • Դեպի անհունը  • Թմկաբերդի առումը  • Լոռեցի Սաքոն  • Հազարան Բըլբուլ  • Հառաչանք  • Հին կռիվը  • Մարոն  • Մեհրի  • Մերժած օրենք  • Պոետն ու Մուսան  • Սասունցի Դավիթ |  |
|  |
| Հեքիաթներ | Անխելք մարդը  • Չախչախ թագավորը  • Ծիտը  • Ուլիկը  • Սուտասանը  • Ճամփորդները  • Կացին ախպեր  • Խոսող ձուկը  • Խելոքն ու հիմարը  • Ոսկու կարասը  • Տերն ու ծառան  • Պոչատ աղվես  • Անհաղթ աքլորը  • Սուտլիկ որսկանը  • Բարեկենդանը  • Եդեմական ծաղիկը  • Անբան Հուռին  • Քեֆ անողի քեֆը չի պակասի  • Քաջ Նազար  • Կիկոսի մահը  • Ձախորդ Փանոսը  • Մարդակերի աղջիկն ու խորհրդավոր վարպետը  • Աստղերից իջած կինը  • Որոտ թագավորը  • Անգին քարը  • Կախարդի քսակը  • Ոսկի բանալին  • |
|  |
| Պատմվածքներ | Սովի ժամանակից  • Քաջերի կյանքից  • Աղքատի պատիվը  • Լեռների հովիվը  • Գիքորը  • Երկաթուղու շինությունը  • Եղջերուի մահը  • Արջաորս  • Խորհրդավոր ծերունին  • Գաբո բիձու շերամապահությունը  • Երկու հայր  • Խրիմյան Հայրիկի օրերից մինը  • Մայրը  • Ահմադը  • Գրազը  • Եղջերուն  • Քեռի Խեչանը  • Նեսոյի քարաբաղնիսը  • Ուրախ գիշեր  • Ալլահից ղրկված  • Գելը • Ծղրիդը  • Շունը  • Իմ ընկեր Նեսոն |

 |
**Աննա Միքայելի Սարաջևա** (օգոստոսի 7, 1920(1920-08-07), Տագանրոգ, Ուկրաինական ԽՍՀ - 2016, Երևան, Հայաստան), երգչուհի, մանկավարժ։ Հայ դաշնակահար, կոմպոզիտոր Գեորգի Սարաջևի կինն է, հայ դանակահար Սերգեյ Սարաջյանի և թավջութակահար Վահրամ Սարաջյանի մայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Սարաջևան ծնվել է 1920 թվականի օգոստոսի 7-ին Տագանռոգում (Ռուսաստան)։ Սովորել է Տագանռոգի և Լենինգրադի երաժշտական ուսումնարաններում, Լենինգրադի կոնսերվատորիայում։ 194 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի երգեցողության բաժինը (Հ. Դանիելյանի դասարան)։

1950-1960 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի մեներգչուհի, 1960 թվականից դասավանդել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, որտեղ եղել է երգեցողության բաժնի ղեկավար, Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր)։

Աննա Սարաջայի ստեղծած դպրոցն առանձնանում է դասավանդման մեթոդով, որը սովորողներին հնարավորություն է ընձեռում լավագույնս դրսևորելու իրենց երաժշտական տվյալները, խորապես յուրացնելու երգարվեստի ակունքները, ծանոթանալու նրա բազմազան ուղղություններին (գերմական ռոմանտիզմ, ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմ, բարոկկո, օպերայի ժանր, իտալական վերիզմ և այլն), նաև խորապես զգալու ազգային երգը (Կոմիտաս, տաղեր, շարականներ և այլն)։

Աննա Սարաջևան մահացել է 2016 թվականին Երևանում։

Ընտանիք
-------

* Ամուսինը՝ Գեորգի Սարաջև (1919-1986), հայ խորհրդային դաշնակահար, մանկավարժ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1974),
	+ Որդին՝ Սերգեյ Սարաջյան (ծնվ.՝ 1945), հայ դաշնակահար,
		- Թոռնուհի՝ Աննա Սարաջյան (ծնվ.՝ 1977), հայ դաշնակահարուհի,
	+ Որդին՝ Վահրամ Սարաջյան (1948-2019), հայ թավջութակահար, մանկավարժ, Հյուսթոնի (ԱՄՆ) համալսարանի պրոֆեսոր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Յոթնամյա պատերազմ** (1756-1763, մի կողմից Ավստրիայի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի, Իսպանիայի, Սաքսոնիայի, Շվեդիայի, մյուս կողմից՝ Պրուսիայի, Մեծ Բրիտանիայի և Պորտուգալիայի միջև)։ Ծագել է գաղութների համար անգլո-ֆրանսիական պայքարի սրման և Ավստրիայի, Ֆրանսիայի ու Ռուսաստանի շահերին հակոտնյա Պրուսիայի զավթողական քաղաքականության հետևանքով։ Պատերազմն սկսվել է Պրուսիայի կողմից 1756 թվականի հոկտեմբերին Սաքսոնիայի զավթումով, ապա պրուսական զորքերը ջախջախել են ավստրիացիներին Պրահայի մոտ (1757 թվականի մայիս), բայց 1757 թվականի հունիսին պարտվել են Կոլինի մոտ, որից հետո ավստրիական զորքերը ներխուժել են Սիլեզիա, ֆրանսիացիները գրավել են Հանովերը, իսկ ռուսները ջախջախել են պրուսացիներին Գրոս-Եգերսդորֆում 1757 թվականի օգոստոսին։ 1757 թվականին Ֆրիդրիխ Н-ի բանակների հաղթանակները ֆրանսիացիները (Ռոսբախի մոտ նոյեմբերի 5-ին) և ավստրիացիների (Լեյտենի մոտ, դեկտեմբերի 5-ին) հանդեպ ոչինչ էին ռուսների (հրամանատարներ Պ․ Մալտիկով, Ա․ Ռումյանցև) ռազմական հաջողությունների համեմատ, որոնք գրավեցին Արևելյան Պրուսիան։ 1758 թվականի օգոստոսի 25-ին ռուսները Ցորնդորֆի մոտ դիմադրեցին Ֆրիդրիխ II-ի գերազանցող ուժերին, իսկ 1759 թվականի օգոստոսի 12-ին հաղթեցին Կուներսդորֆի մոտ, որից հետո Պրուսիան ընկավ ծանր կացության մեջ։

1760 թվականի հոկտեմբերի 8—9-ի գիշերը ռուսական զորքերը գրավեցին Բեռլինը (բայց չկարողացան պահել և նահանջեցին)։ Անգլիան գրեթե չէր մասնակցում Եվրոպայում մղվող ռազմական գործողություններին, որովհետև կռվում էր Ֆրանսիայի դեմ ծովում և գաղութներում։ 1757 թվականին, անգլիացիները, գրավելով ամբողջ Բենգալիան, ֆրանսիացիներին դուրս մղեցին Հնդկաստանից, իսկ Հյուսիսային Ամերիկայում գրավեցին Քվեբեկը, 1760 թվականին՝ Մոնրեալը և շուտով ամբողջ Կանադան։ 1760—1761 թվականներին ն պատերազմող կողմերը բազմիցս փորձեցին հակառակորդի հետ գաղտնի գործարքներով պատերազմն ավարտին հասցնել, որի հետևանքով սրվեցին հարաբերությունները դաշնակիցների միջև, հատկապես Ռուսաստանինը՝ Ավստրիայի ու Ֆրանսիայի հետ։ 1761 թվականին Ռուսաստանում գահ բարձրացած Պյոտր III, Ռուսաստանի շահերին հակառակ, դաշինք կնքեց Պրուսիայի հետ։ Նրան փոխարինած Եկատերինա II-ը չեղյալ համարեց այդ դաշինքը, բայց պատերազմը չվերսկսեց։ Ռազմական գործողությունները մի կողմից՝ Ավստրիայի ու Ֆրանսիայի, մյուս կողմից՝ Պրուսիայի միջև, դադարեցին 1762 թվականի աշնանը։

1763 թվականի փետրվարի 10-ին ստորագրվեց Փարիզի պայմանագիրը, որով Անգլիային անցան նախկին ֆրանսիական գաղութներ Կանադան ու Արևելյան Լուիզիանան (Հյուսիսային Ամերիկա) և մի քանի կղզիներ։ Իսպանիային անցած նախկին ֆրանսիական գաղութ Արևմտյան Լուիզիանայից Անգլիան ստացավ Ֆլորիդան։ Ավստրիայի, Պրուսիայի և Սաքսոնիայի միջև 1763 թվականի փետրվարի 15-ին ստորագրվեց այլ պայմանագիր, որով Պրուսիային անցավ Սիլեզիան։

Տես նաև
-------

* Ռուսաստանի պատերազմների ցանկ
**Գանայի ազգային թանգարան** (անգլ.՝ The National Museum of Ghana), թանգարան, որը գտնվում է Գանայի մայրաքաղաք Աքրայում։ Այն վեց թանգարաններից ամենամեծն ու ամենահինն է, որը գործում է Գանայի թանգարանների և հուշարձանների խորհրդի կառավարման ներքո։

Թանգարանի շենքը բացվել է 1957 թվականի մարտի 5-ին՝ Գանայի անկախությանը նվիրված տոնակատարությունների շրջանակներում։ Պաշտոնական բացումն արել է Քենթի դքսուհին՝ արքայադուստր Մարինան։ Թանգարանի առաջին տնօրենն էր Ա.Վ. Լոուրենսը։

Հնագիտության, ազգագրության, ինչպես նաև` կերպարվեստի առարկաները տեղ են գտնում Ազգային թանգարանի շենքում։

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Գանայի ազգային թանգարանի գլխավոր մուտքը
 |
| Գանայի ազգային թանգարանի գլխավոր մուտքը
  |

|  |
| --- |
| Գանայի ազգային թանգարան
 |
| Գանայի ազգային թանգարան
  |

 |

Հնագիտության բաժնում առարկաները սկսվում են ցուցադրվել քարե դարաշրջանից մինչև ոչ վաղ պատմական անցյալը։ Ազգագրության պատկերասրահում մշտական ցուցադրության մեջ գտնվող առարկաները ներառում են բնիկ գանացիների կողմից օգտագործվող երաժշտական գործիքներ, ուլունքներ, ավանդական գործվածքներ, աթոռներ և խեցեղեն։ Կան նաև այլ աֆրիկյան երկրներից առարկաներ, որոնք ձեռք են բերվել փոխանակման միջոցով։ Որպես օրինակ կարելի է համարել Սենֆուի դիմակները, Զուլuուլուսի փայտե կերպարները և ուլունքե իրերը Հարավային Աֆրիկայից։ Բացի այդ, կան նաև Կոնգոյի Բուշոնգոյի փորագրություններ։ Փոքր, բայց տպավորիչ արվեստի պատկերասրահի ցուցանմուշները հիմնականում բաղկացած են ժամանակակից Գանայի նկարներից, որոնք պատկերվել են յուղերով, պաստելներով, ակրիլներով, ջրաներկներով, ինչպես նաև ներկայացված են կոլաժներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  R. M. Cook, ‘Lawrence, Arnold Walter (1900–1991)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004; online edn, May 2009

Արտաքին հղումներ
----------------

* old, archived Museum website
* National Museum of Ghana website

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 5247997-3 · LCCN: n50063539 · VIAF: 134837171 · WorldCat VIAF: 134837171 |

 |
**Մարիաննա Գրիգորի Սեդմար** (Բոյախչիևա, 1899, հունիսի 12 (24), Թիֆլիս - 1958, հունվարի 24, Երևան), հայ օպերային երգչուհի, մեցցո-սոպրանո։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1950)։

ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Շարա Տալյանի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Մարիաննա Սեդմարը ծնվել է Թիֆլիսում։ Սովորել է Թիֆլիսի կոնսերվատորիայում, Բ․ Բ. Կորսովի դասարանում։ Բեմական գործունեությունը սկսել է 1919 թվականին, Բաթումում՝ որպես օպերետային դերասանուհի։ 1924 թվականից մասնակցել է Լենինականում ստեղծված օպերա-օպերետային խմբի ներկայացումներին «Հայ աշուղներ» անսամբլի ելույթներին, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի, Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի հիմնադրմանը։ 1933 թվականից եղել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի։

Դերերգեր
--------

* Նանի՝ Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»
* Սոնա՝ Հարո Ստեփանյանի «Լուսաբացին»
* Շուշան՝ Կարո Զաքարյանի «Մարջան»
* Շպպանիկ՝ Խոջա-Էյնաթյանի «Նամուս»
* Բարբալե՝ Դոլիձեի «Քեթո և Կոտե»
* Կարմեն՝ Բիզեի «Կարմեն»
* Կոմսուհի՝ Չայկովսկի «Պիկովայա դամա»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |