recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Տարատեսակ ծովամթերք
**Ծովամթերք** , այն բոլոր մթերքները, որոնք արդյունահանվում են համաշխարհային օվկիանոսից, ներառյալ քաղցրահամ ջրերի, գետերի ձկներն ու խեցգետինները։ Ձուկը բավականին արագ փչացող մթերք է։ Մահացած ձկների հոտը պայմանավորված է կենսաքիմիական ամինների և ամինաթթուների տարրալուծմամբ։

Տիպիկ ծովամթերք են համարվում հետևյալ տեսակները՝

* երկփեղկավորներ
* կաղամարներ
* ծովախեցգետիններ
* խեցգետիններ
* ութոտնուկներ
* լանգուստներ
* օմարներ։

Ծովամթերքով ուտեստներ
---------------------

Ծովամթերքը հանդիսանում է արժեքավոր մթերք ոչ միայն իր մեջ պարունակող սպիտակուցների շնորհիվ, այլև դիետաներ պահելիս, քանի որ պարունակում է քիչ կալորիաներ։ Ծովամթերքը լայն կիրառում ունի իսպանական, ֆրանսիական, իտալական և այսպես կոչված «միջերկրածովյան» խոհանոցների ճաշատեսակներում։ Վերջին շրջանում աղի, չորացված ծովամթերքը լայն տարածում ունի որպես գարեջրի հետ մատուցվող խորտիկ։

Հայտնի են նաև՝

* սուշին
* պիցցան և մակարոնի տարբեր տեսակները։

* Խորոված ծովամթերքԽորոված ծովամթերք
* Ասիական սուպերմարկետում վաճառվող ձուկ, ՎիրջինիաԱսիական սուպերմարկետում վաճառվող ձուկ, Վիրջինիա
* Ծովամթերք Էտրետայից, ՖրանսիաԾովամթերք Էտրետայից, Ֆրանսիա
* Շուկայում վաճառվող էրիուրիդ որդեր (Urechis unicinctus), Հարավային ԿորեաՇուկայում վաճառվող էրիուրիդ որդեր (Urechis unicinctus), Հարավային Կորեա

### Արհեստական ծովամթերք

Ծովամթերքի որոշ տեսակներ աճեցվում են հատուկ ջրավազաններում՝ խթանիչների, գունավորումների և հակաբիոտիկների կիրառմամբ։ Օրինակ՝ Ռուսաստանում տարածված են արքայական ծովախեցգետինները, որոնք առավելապես արհեստականորեն աճեցվում են Վիետնամում և Չինաստանում։ Այդպիսի ծովամթերքի պարբերական կիրառումը կարող է վնաս հասցնել առողջությանը, քանի որ վնասակար բաղադրատարրերը կուտակվում են օրգանիզմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  N. Narain and Nunes, M.L. Marine Animal and Plant Products. *In:* Handbook of Meat, Poultry and Seafood Quality, L.M.L. Nollet and T. Boylston, eds. Blackwell Publishing 2007, p 247.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4114550-1 · Microsoft: 2909283797, 2910792161 · NKC: ph137482 |

 |
**«Գերմանաֆաշիստական զավթիչներից Դոնի Ռոստով քաղաքն ազատագրող զինվորներին»** (ռուս.՝ Памятник-стела «Воинам-освободителям г. Ростова-на-Дону от немецко-фашистских захватчиков»), հուշարձան Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Տեղադրվել է քաղաքի կենտրոնական՝ Թատերական հրապարակում ի պատիվ նացիստական զորքերից քաղաքի ազատագրման։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1983 թվականի մայիսի 8-ին։ Այս հուշարձանը տեղադրվել է Դոնի Ռոստով քաղաքի ազատագրման 40-ամյակի կապակցությամբ և քաղաքի բնակիչներին ու նրա հյուրերին հիշեցնում է պատերազմի տարիների ողբերգության մասին։

Պատմություն
-----------

Ռոստովում ազատարար զինվորների հուշարձան տեղադրելու որոշումը կայացվել է 1943 թվականին, քաղաքի ազատագրումից անմիջապես հետո, Թատերական հրապարակում բնակիչների հանդիպման արդյունքներով։ Հուշարձանի և նրա հարակից պուրակի շինարարության նախագիծը բազմիցս մշակվել է, սակայն քաղաքային բյուջեում ամեն անգամ գումար չի գտնվել։ Նախագիծը սառեցվել է, բայց 1980-ական թվականներին հուշարձանի հարցը արծարծվել է նորից։ Այս անգամ հաղթել է ճարտարապետներ Ի. Մ. Ռուկավիշնիկովի, Ա. Ն. Ֆիլիպովայի և Ն. Ն. Միլովիդովայի նախագիծը, որն ավարտել էր 1980 թվականին։

Շինարարություն
--------------

Հուշարձանի նախագիծը չափազանց բարդ էր այդ ժամանակահատվածի համար։ Մշակողները հանդիպել էին բազմաթիվ կառուցվածքային խնդիրների, նյութերի պակասի և կառուցման դժվարությունների։ Բոլոր հարցերը լուծվեցին մշակողների մեծագույն ջանքերով և իշխանությունում որոշ ազգակցական կապերով։

Շատ փորձագետների կարծիքով՝ Ռոստովում մինչ այդ երբեք չէին կառուցվել նման մասշտաբի հուշարձաններ։

2015 թվականի սեպտեմբերին Դոնի Ռոստովի ամենահայտնի հուշարձանները հագեցվել են գիշերային լուսավորությամբ։ Այդ հուշարձանների շարքում է եղել նաև «Ռոստովն ազատագրողներին» հուշարձանը։

Նկարագրություն
--------------

Վեր խոյացող 72-մետրանոց կրկնակի ստելան պսակում է 100 տոննա զանգվածով նավացռուկի տեսքով գագաթը։ Դոնի կողմից ստելան զարդարում է հաղթանակի Նիկե թևավոր աստվածուհու քանդակը (խորհրդային ժամանակներում պնդում էին, որ դա Մայր Հայրենիքն է), Թատերական հրապարակի կողմից՝ Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշանի մակետը։

Ստելայի հիմքի մոտ գտնվում են ջրով լի թասը և հավերժական կրակը, ստելայի հիմքը գոտևորում է տուֆե ռելիեֆը, որի վրա ներկայացված են «Ռազմաճակատ», «Թիկունք», «Խաղաղություն» թեմաները։ Ռելիեֆն իր հերթին ձևավորում է ուրվագիծ, որի մեջ կախված է տասներկու զանգ։ Ճարտարապետի մտահղացմամբ՝ այս ձևով հուշահամալիրում համատեղվում են բարձրությունը, ջուրը, կրակը, լույսը և ձայնը։

Պատկերասրահ
-----------

* Ընդհանուր տեսքըԸնդհանուր տեսքը
* Ստելան գիշերովՍտելան գիշերով
* Հայրենական պատերազմի շքանշանըՀայրենական պատերազմի շքանշանը
* Նիկե թևավոր աստվածուհու քանդակըՆիկե թևավոր աստվածուհու քանդակը
* Տուֆե ռելիեֆըՏուֆե ռելիեֆը
* Տուֆե ռելիեֆըՏուֆե ռելիեֆը
* Թատերական հրապարակի համայնապատկերըԹատերական հրապարակի համայնապատկերը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История ростовской Ники | Городской репортер
2. ↑  40 памятников Ростова-на-Дону получат красочную подсветку. Бизнес-газета. Ростов-на-Дону. 11 сентября 2015
**«Ծովաձիուկ» քանդակ** (ռուս.՝ Скульптура «Морской конек»), քանդակ Ղրիմի Ալուշտա քաղաքում։ Տեղադրվել է 2015 թվականին։ Հեղինակն է քանդակագործ Ալեքսանդր Ռոմաշենկոն։

Պատմություն
-----------

«Ծովաձիուկ» քանդակը Ղրիմի այս հանգստավայրի խորհրդանիշն է և զբոսաշրջիկների լուսանկարվելու սիրված վայրերից մեկը։

Սկզբնապես քանդակը գտնվում էր Ալուշտայի ակվարիումի մոտ, որն էլ հենց այն տեղադրել էր այնտեղ 2015 թվականի հուլիսին։ Նախատեսվում էր, որ քանդակը պետք է ծառայի որպես ուղեցույց և հանդիպման վայր։ Սակայն 2015 թվականի օգոստոսին տեղացիները խնդրեցին «Ծովաձիուկը» տեղափոխել առափ՝ համարելով, որ այն ավելի հարմար վայր է լուսանկարչական նկարահանումների համար։

Նկարագրություն
--------------

2,5 մ բարձրությամբ քանդակը պատկերում է կոփածո ծովաձիուկին։ Այն պատրաստված է չժանգոտող պողպատից։ Քանդակի պտտվող հիմքի վրա փորագրված է երեք գրություն. «Հանդիպման վայր», «Ալուշտա» և ««Ալուշտայի ակվարիում». նվեր քաղաքին՝ 2015»։

Հեղինակի՝ քանդակագործ Ալեքսանդր Ռոմաշենկոյի խոսքերով, սկզբնապես դիտարկվում էր ձկան պատկերով տարբերակը, սակայն ի վերջո ակվարիումի ամբողջ տնօրենությունն ընտրեց ծովաձիուկի տարբերակը՝ այն համարելով ավելի տպավորիչ։ Բացի այդ, Սև ծովի կենդանական աշխարհի այս ինքնատիպ ներկայացուցիչը Ալուշտայի ակվարիումի առաջին բնակիչներից էր։

*Հասցեն՝* քաղաքի առափի և Գորկու փողոցի խաչմերուկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5     `|title=` պարամետրը չկա կամ դատարկ է (օգնություն)
**Անբերդի ֆոնդ**, հասարակական կազմակերպություն, գործել է 1987-2004 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1987 թվականի ապրիլին համախոհների կողմից։ Նույն տարվա մայիսին կայացած հիմնադիր ժողովում նախագահ է ընտրվել Տիգրան Պետրոսյանցը (1987-2004 թվականներին)։ Կազմակերպության հիմնական նպատակն էր միջնադարյան Ամբերդ բերդաքաղաքի ամբողջական նորոգումը և այդտեղ հայ ժողովրդի պատմության թանգարանի հիմնումը և տուրիզմի կենտրոն դարձնելը։ 1988 թվականին կազմակերպության կանոնադրությունը գրանցել է Երևան քաղաքի Սպանդարյան շրջանի գործադիր կոմիտեն, 1989 թվականին՝ ՀԽՍՀ մինիստրների խորհուրդը, 1991 թվականին՝ Հայաստանի արդարադատության նախարարությունը։ Ամբերդի պալատի, բերդատարածքի վերականգնման խնդիրներին զուգահեռ կազմակերպությունը հանդես էր գալիս Հայաստանի պատմաճարտարապետական այլ հուշարձանների պահպանության առաջարկներով։ Կազմակերպություը դիմել է բերդաքաղաքի տարածքն իրեն հատկացնելու խնդրանքով, ինչը օրենսդրական անկատարության պատճառով չի իրականացել։

Իր նպատակների պրոպագանդման նպատակով կազմակերպությունը 1987-1988 թվականներին ինքնահրատ եղանակով տպագրել է «Անբերդի ֆոնդ» հանդեսի 5 համար (100-ական օրինակ), իսկ 1989-1991 թվականներին՝ «Անբերդ» թերթի 9 համար (1000-ական օրինակ)։

Հետագա տարիներին հանդես է եկել բազում առաջարկներով, այդ թվում Զվարթնոց տաճարի ամբողջական վերականգնման առաջարկով, որի խնդրով լուրջ բանավեճ է ծավալվել «Երեկոյան Երևան» թերթի մեկ տասնյակից ավելի բանավեճային էջերում։ 2004 թվականին կազմակերպությունը վերագրանցման հայտ չի ներկայացրել Հայաստանի արդարադատության նախարարություն և դադարեցրել է գործունեությունը։

Գրականություն
-------------

* «Անբերդի ֆոնդ» հանդես
* «Անբերդ» պաշտոնաթերթ
* Տիգրան Հայազն. կենսամատենագիտություն։ Երևան, 2006 թ. էջ 96, 108-110։
**Կենսաերկրաքիմիա**, երկրաքիմիայի բաժին, ուսումնասիրում է կենսոլորտում օրգանիզմների մասնակցությամբ ընթացող երկրաքիմիական պրոցեսները։ Երկրի վրա քիմիական տարրերի միգրացիան հնարավոր չէ հասկանալ առանց օրգանիզմների ազդեցությունը հաշվի առնելու։ Կենսաերկրաքիմիայի հիմնական դրույթները մշակել է ակադեմիկոս Վլադիմիր Իվանովիչ Վեռնադսկին։ Կենսաերկրաքիմիան հետազոտում է ոչ թե օրգանիզմների առանձին ձևերն ու տեսակները, այլ ամբողջ կենդանի նյութը։ Վերջինս Երկրի մակերևույթի վրա անհավասարաչափ է բաշխված։ Հայտնի են կենդանի նյութի կուտակման վայրերը, օրինակ, պլանկտոնը՝ օվկիանոսներում և ծովերում, անտառները՝ ցամաքում, տորֆը՝ հողերում։ Բնակչության խտությունը նույնպես անհավասարաչափ է և մեծ չափով կախված է հողա-կլիմայական զոնաներից։ Բուսական օրգանիզմները կազմում են կենդանի նյութի գլխավոր զանգվածը (արեգակի էներգիայի մոտ 1%-ը կլանում են բույսերը)։ Կենդանի նյութի կազմում մասնակցում են բոլոր հայտնի քիմիական տարրերը և նրանց իզոտոպները։ Օրգանիզմները կատարում են երկրաքիմիական ֆունկցիա՝ մասնակցելով այս կամ այն քիմիական տարրի կենսածին միգրացիային։ Կենդանի նյութի մասնակցությունը կենսաերկրաքիմիական պրոցեսներին արտահայտվում է ուղղակի կամ անուղղակի ձեերով։ Այսպես, օրգանիզմների մահացումից հետո կենդանի նյութն անմիջականորեն մասնակցում է դիատոմիտի, կրաքարերի, ածուխների, նավթի առաջացմանը։ Ֆոտոսինթեզի հետևանքով կանաչ բույսերն ստեղծում են Երկրի արդի մթնոլորտի թթվածնի ողջ զանգվածը և այլն։ Ավելի բազմազան և բազմաբնույթ է օրգանիզմների ու նրանց կենսագործունեության արգասիքների անուղղակի ազդեցությունը երկրաքիմիական պրոցեսների վրա։ Միկրոօրգանիզմները մասնակցում են, օրինակ, երկաթի, մանգանի և այլ տարրերի օքսիդացմանը, վերականգնում սուլֆատները՝ առաջացնելով ծծմբի կենսածին հանքավայրեր։ Կենդանի նյութը {\displaystyle H\_{2}O}-ի և CO\_{2}-ի հետ բացառիկ դեր է խաղում հողմահարման և նստվածքային ապարների առաջացման պրոցեսներում։ Իր երկրաբանական գործունեությամբ հսկայական կենսաերկրաքիմիական դեր է կատարում մարդը։ Ամեն տարի Երկրի ընդերքից հանվում է բնակչության մեկ շնչին ընկնող մինչև մի քանի տասնյակ տոննա ապար։ Մարդն ազդում է մթնոլորտի, կենսոլորտի, երկրակեղևի քիմիական և իզոտոպային բաղադրության վրա, և այդ ազդեցությունը, գնալով, անընդհատ աճում է։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 369)։*  |
**Մարիենպլաց** (գերմ.՝  Marienplatz), Մյունխենի կենտրոնական հրապարակ, հետիոտնային գոտու կենտրոն, քաղաքի կենտրոնական հիմնական տեսարժան վայրերից մեկը։

Մարիենպլացում են գտնվում Նոր և Հին մյունխենյան քաղաքապետարանի շենքերը, այստեղից է սկսվում Կաուֆինգերշտրասսե (գերմ․ Kaufingerstrasse) փողոցը, որտեղ տեղակայված են մեծաքանակ խանութներ։ Մարիենպլացի շրջակայքում են գտնվում նաև պատմական Վիկտուալիենմարկտ (գերմ. Viktualienmarkt) շուկան, մյունխենյան ամենամեծ Ֆրաուէնկիրխե (Frauenkirche) տաճարը և շատ այլ տեսարժան վայրեր։ Մարիենպլաց հրապարակի տակ է գտնվում մյունխենյան հասարակական տրանսպորտի հանգուցային կայանը․ այստեղ են խաչվում U3 և U6 գծերը՝ մյունխենյան մետրոյի և քաղաքային գնացքների կենտրոնական հանգույցը։

Պատկերասրահ
-----------

* Փորագրություն 1642 թ․Փորագրություն 1642 թ․
* Նկար 1907 թ․Նկար 1907 թ․
* ՄարիենպլացՄարիենպլաց
* Գիշերային Մարիենպլացը Ամանորից առաջԳիշերային Մարիենպլացը Ամանորից առաջ
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարիենպլացի 360° ինտերակտիվ համայնապատկեր

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4455027-3 · LCCN: sh93002033 · VIAF: 315529999 · WorldCat VIAF: 315529999 |

 |
**Պինչ էֆեկտ** (անգլ.՝ pinch-նեղացում, սեղմում), պարպման ինքնասեղմման էֆեկտ, պարպման սեղմումը իր միջով անցնող հոսանքի ազդեցությամբ։

Տեղի է ունենում բավական մեծ հոսանքի ուժի դեպքում։ Երևույթն առաջինը նկարագրել է ամերիկացի գիտնական Ուիլլարդ Բեննետը 1934 թվականին, իսկ տերմինը մուծել է անգլիացի ֆիզիկոս Լ․ Թոնքսը 1937 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

Պինչ էֆեկտի պարզագույն ձևը դիտվում է ուղիղ խողովակներում մեծ հոսանքի ուժի էլեկտրական պարպումները հետազոտելիս։ Այդպիսի գազանման հաղորդիչով (իոնացած գազով) անցնող հոսանքի մագնիսական դաշտի ուժագծերը համակենտրոն շրջանագծեր են, որոնց հարթություններն ուղղահայաց են խողովակի առանցքին։ Հոսանքի և իր ստեղծած մագնիսական դաշտի փոխազդեցության հետևանքով առաջանում է մի ուժ, որը սեղմում է պարպումային սյունը և վերածում նեղ թելի։ Մագնիսական սեղմմանը խոչընդոտում է հաղորդիչ միջավայրի գազակինետիկ ճնշումը, որը պայմանավորված է միջավայրի մասնիկների ջերմային շարժումով։ Սակայն բավականաչափ մեծ հոսանքի դեպքում էլեկտրադինամիկական ուժերը գերազանցում են գազակինետիկ ճնշմանը, և հոսանքային անցուղին սեղմվում է՝ առաջացնելով պինչ էֆեկտ։

Բավականաչափ մեծ հոսանքների դեպքում գազն անցնում է լրիվ իոնացած պլազմային վիճակի։ Պինչ էֆեկտն այդ դեպքում ետ է շպրտում պլազմային թելիկը (հոսանքային անցուղին) պարպման խցիկի պատերից։ Այսպիսով, պայմաններ են ստեղծվում պլազմայի մագնիսական ջերմամեկուսացման համար։ Հզոր ինքնասեղմելի պարպումների (պինչերի) այս հատկությամբ է պայմանավորված հետաքրքրությունը պինչ էֆեկտի նկատմամբ՝ որպես բարձրաջերմաստիճանային պլազմայի պահպանման ամենապարզ ու հուսադրող մեխանիզմի՝ կապված ջերմամիջուկային կառավարվող սինթեզի պրոբլեմի հետ։

Պինչ էֆեկտ տեղի ունի ոչ միայն գազային պարպման մեջ, այլև պինդ մարմինների պլազմայում, հատկապես կիսահաղորդիչների խիստ այլասերված էլեկտրոնախոռոչային պլազմայում։

Տես նաև
-------

* Z-կճմթոց

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Պինչ էֆեկտ» *հոդվածից (հ․ 9, էջ 299 )։*  |
**Ֆրիդրիխ Ակել** (էստ․՝ Friedrich Akel, սեպտեմբերի 5, 1871(1871-09-05), Հալլիստե, Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 3, 1941(1941-07-03), Տալլին, Ռայխսկոմիսարիատ Օստլանդ), Էստոնիացի պետական գործիչ, դիվանագետ, բժիշկ։

Կրթություն
----------

Բժշկություն է սովորել Յուրիևսկի (այժմ Տարտուի) համալսարանում (1892-1897), վերապատրաստվել է Բեռլինում, Պրահայում և Լայպցիգում (1899-1901), ակնաբույժ։

Բժիշկ
-----

Եղել է Յուրիի համալսարանի համալսարանական կլինիկայի ասիստենտ, բժիշկ՝ Ռիգայի ակնաբուժական կլինիկայում և Վարշավայի Ույազդովի հոսպիտալում։ 1902-1904 և 1905-1912 թվականներին Ռելևում բժիշկ-ակնաբույժ (ապա՝ Տալլին)։ 1904-1905 թվականներին բժիշկ է եղել ռուս-ճապոնական պատերազմի ռազմաճակատում։ 1907 թվականին Էստոնիայի բժիշկների մասնավոր կլինիկայի հիմնադիրներից։ Եղել է Տալլինի քաղաքային դումայի նախագահ, պատվավոր համաշխարհային դատավոր։

Քաղաքական գործիչ և դիվանագետ
----------------------------

Եղել է Հյուսիս-Բալթյան բժիշկների միության և Տալլինի ժողովրդական կրթության միության խորհրդի անդամ։ Կալև մարզական ընկերության նախագահ։ Տալլինի վարկային-խնայողական ընկերակցության, ապա Տալլինի Krediitpank (Կրեդիտ բանկ) խորհրդի անդամ և նախագահ։ 1920-1922 թվականներին՝ Էստոնիայի ավետարանական Լյութերական եկեղեցու կոնսիստորիայի աշխարհիկ փոխնախագահ։

Բալթյան արտաքին գործերի նախարարների կոնգրեսը Տալլինում (1927): Էստոնիայի արտաքին գործերի նախարար Ֆրիդրիխ Ակելը սեղանի գլխավերևում է։
1922-1923 թվականներին՝ Ֆինլանդիայում Էստոնիայի դեսպան։ 1923-1924, 1926-1927, 1936-1938 թվականներին՝ արտաքին գործերի նախարար։ 1924 թվականի մարտի 26-ից դեկտեմբերի 16-ը՝ պետության ղեկավար, իր պաշտոնավարման ընթացքում կոմունիստները փորձում էին իրականացնել պետական հեղաշրջում (1924 թվականի դեկտեմբերի 1), որն ավարտվեց անհաջողությամբ։ Աքելի կառավարության անդամներից մեկը՝ հաղորդակցության ուղիների նախարար Կարլ Քարքը, սպանվել է, սակայն պետական ավագը ողջ է մնացել։

1928-1934 թվականներին դեսպան Է եղել Շվեդիայում և Դանիայում, 1934-1936 թվականներին՝ դեսպան Գերմանիայում և Հոլանդիայում։ Եղել է երկրորդ, Ռիգիկոգուի (խորհրդարանի) երրորդ և վեցերորդ գումարումների անդամ։ 1924-1931 թվականներին՝ Էստոնիայի օլիմպիական կոմիտեի նախագահ, 1927-1932 թվականներին՝ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամ։

Մահ
---

1940 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի կողմից, 1941 թվականին գնդակահարվել։

Մատենագիտություն
----------------

* Էստոներեն կենսագրական բառարան։ Տալլին, 2002։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Էստոնական մարզական կենսագրական բառարան (эст.)
2. 1 2 3 4  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография Archived 2007-09-30 at the Wayback Machine.
* Биография

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ESBL |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 15510687g · GND: 1050400070 · ISNI: 0000 0004 3428 9594 · VIAF: 308694675 · WorldCat VIAF: 308694675 |

 |
Դեղձենի Արարատյան դաշտում
**Պտղասորտագիտություն**, (պոմոլոգիա լատիրեն պտուղ և չոգիա), գյուղատնտեսական գիտություն, զբաղվում է պտղատու և հատապտղատու բույսերի սորտերի ուսումնասիրությամբ՝ լավագույնները ընտրելու, տարբեր շրջաններում աճեցնելու, այգիների սորտային կազմը ու առանձին սորտերը բարելավելու և դրանք արդյունավետ օգտագործելու նպատակով։

Հիմնադիր
--------

Պտղասորտագիտության հիմնադիրը ռուս գիտնական և գրող Ա․ Տ․ Բուոտովն է։ Պտղասորտագիտության սելեկցիայի բաղադրիչ մասն է (նախկինում սելեկցիան մտնում էր Պտղասորտագիտության մեջ)։

Խնդիրներ
--------

Պտղասորտագիտության հիմնական խնդիրն է պտղատու բույսերի սորտերի արտադրական կենսաբանական հատկությունների և հատկանիշների ուսումնասիրությունը ըստ շրջանների։ Ուսումնասիրվում են նաև աճի և զարգացման առանձնահատկությունները տնկարանում և այգում, պատվաստացուի և պատվաստակալի համաճման աստիճանը, ֆենոլոգիական փուլերը, ցրտադիմացկունությունը և չորադիմացկունությունը, հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ կայունությունը, ինքնափոշոտման աստիճանը և լավագույն փոշոտիչները, պտղաբերության անցման ժամկետը և տիպը, բերքատվությունը, պտուղների հասունացման ժամկետները, որակը, քիմիական կազմը, պահունակությունը, փոխադրունակությունը։

Պտղասորտագրությունը զբաղվում է նաև սորտերի ծագման, տարածման, ձևաբանական առանձնահատկությունների, կենսաբանական և տնտեսական առանձնահատկությունների և հատկանիշների պահպանման, կլոնային սելեկցիայի, ինչպես նաև ժողովուրդը սելեկցիայով ստացված տեղական սորտերի տնտեսական գնահատման են հարցերով։

Տես նաև
-------

Սորտափորձարկում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 411)։*  |
**Վահան Պարոն-Վարդյան** (Պարոնվարդյան, 1880, Օրդու, Տրապիզոնի նահանգ/Կիրասոն, Կիրասոնի գավառ, Տրապիզոնի նահանգ- 1915, Տիգրանակերտ կամ Տիգրանակերտ-Մելիտինե ճանապարհին), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1880 թվականին Տրապիզոնի նահանգի Օրդու քաղաքում/Տրապիզոնի նահանգի Կիրասոնի գավառի կենտրոն Կիրասոն քաղաքում։ Մանուկ հասակում զրկվել է հորից։ Մայրը երկրորդ անգամ ամուսնացել է Բրուսայի ազգային վարժարանի անվանի ուսուցիչ Կ. Երեցյանի հետ։ Նախնական և երկրորդային կրթությունն ստացել է Բրուսայի ազգային վարժարաններում։

1908-1912 թվականներին Կ. Երեցյանի խորհրդով ու նյութական աջակցությամբ ուսանել է Բեյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ 1912 թվականին կարճ ժամանակով իր ծննդավայրն է այցելել։ 1912-1914 թվականներին Բրուսայի շրջանի Ենիշեհիր գյուղի բժիշկ է աշխատել։ Այստեղ ամուսնացել է և տուն-տեղ դրել։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականի ապրիլին ձերբակալվել է և Տիգրանակերտ (մայրաքաղաք)ի բանտը աքսորվել։ Նրան և մի այլ հայ բժշկի զրպարտել են Տիգրանակերտի բանտում բազմաթիվ հայ բանտարկյալների՝ բծավոր տենդից մահվան համար, մինչդեռ նրանց բոլորին թուրքերն սպանել էին։ 1915 թվականին՝ Տիգրանակերտի բանտում տանջանքների ու չարչարանքների ենթարկվելուց հետո, սպանվել է արյունարբու նահանգապետ, չերքեզ դոկտոր Ռեշիդ բեյի հրահանգով՝ 35 տարեկանում։ Ըստ գերմանացի մի­սի­ո­ներ դոկտոր Յոհաննես Լեփսիուսի հայտնած տեղեկության՝ բժիշկը թուրք չեթեների ձեռքով սպանվել է Տիգրանակերտից Մելիտինե աքսորվելու ճանապարհին, ի թիվս 10 ականավոր հայերի։

Վահանի խորթ եղբայրը՝ Հմայակ Կ. Երեցյանը, փրկվելով տարագրության գողգոթայից, բնակություն է հաստատել Ֆրանսիայում։ Քույրը՝ Բեաթրիսը, բնակվել է Իտալիայում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Յովակիմեան (Արշակունի) Յովակիմ, Պատմութիւն Հայկական Պոնտոսի, Պէյրութ, 1967։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արև (այլ կիրառումներ)
Պարիս Հերունու նախագծած կիսակառույց փոքրիկ արևային ջերմաէլեկտրակայանը Արագած լեռան լանջին
**«Արև»**, Պարիս Հերունու կողմից մշակված ջերմաէլեկտրակայանի նախագիծ։

Պատմություն
-----------

1990-ական թվականներին Հայաստանում էներգետիկ ճգնաժամը և երկրի շրջափակումը դրդեցին Պարիս Հերունուն մշակել ու ստեղծել էներգիայի արևային աղբյուրների արդյունավետ համակարգեր։ 1991 թ․–ին նա ներկայացրեց իր «Արև» ջերմաէլեկտրակայանի նախագիծը, որը պաշտպանված էր միջազգային 7 և հայկական 2 հեղինակային արտոնագրերով, միջազգային այլ համանման նախագծերից ուներ առավել մեծ արդյունավետություն, և արդեն իսկ արժանացել էր միջազգային խոշոր կազմակերպությունների և զարգացած երկրների ուշադրությանը։ Նախագիծը գնելու ցանկություն էին հայտնել Չինաստանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, ԱՄՆ–ն, Հունաստանը և այլ երկրներ, սակայն Հերունին նպատակ ուներ արևային ջերմաէլեկտրակայանների նախագիծն իրականացնել Հայաստանում։

Ըստ նախագծային հաշվարկների, 1.5 ՄՎտ հզորության 100 արևային ջերմաէլեկտրակայանի կառուցումը Հայաստանում հնարավորություն կտար ոչ միայն էլեկտրաէներգիայով ապահովել ողջ Հայաստանը, այլև հրաժարվել Մեծամորի ատոմակայանից։ Նաև, արևային ջերմաէլեկտրակայանների արտադրության և արտահանման շնորհիվ Հայաստանի բյուջեն տարեկան կհարստանար 100 միլիոն ԱՄՆ դոլարով։

Ներկայումս «Արև» նախագիծը, որը Պարիս Հերունու մահից հետո ժառանգել են կինն ու որդին, Հայաստանում մոռացության է մատնված, սակայն այլ պետությունների կողմից դեռևս հետաքրքրություն կա և հնարավոր է վաճառվի օտարերկրացի գործարարներին։

Տես նաև
-------

* Պարիս Հերունու գիտցող-ստվերաչափ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պարիս Հերունու բազմաթիվ արտոնագրերի արժանացած «Արև» էլեկտրակայանի ծրագիրը վտանգված է
2. 1 2  Голос Армении N118 (18623) 21 октября 2000 года ст. 1
**Իսրայելի ռազմական պարգևներ** (եբրայերեն՝ עיטורי צה"ל‎), պետական պարգևներ, որոնք շնորհվում են Իսրայելի պաշտպանության բանակի (ԻՊԲ) կողմից մարտական իրավիճակում դրսևորած հերոսության և արիության համար, ինչպես նաև պարգևներ, որոնք նախատեսված են քաղաքացիական անձանց պարգևատրելու համար, այդ թվում նաև արտասահմանյան քաղաքացիներին՝ Իսրայելի պաշտպանունակության ամրապնդման և ռազմական համագործակցության համար։

«ՑԱԼԱՇ» պարգև
-------------

«ՑԱԼԱՇ» (եբրայերեն՝ צָלָ"ש - צִיוּן לְשֶבַח‎, բառացիորեն թարգմանություն՝ «փառաբանող գնահատական», փաստացիորեն՝ «հրամանի մեջ նշված»), եղել է հրեական ընդհատակյա կազմակերպությունների զինվորներին պարգևատրելու միակ ձևը, իսկ այնուհետև՝ Իսրայելի պաշտպանության բանակում Արաբա-իսրայելական պատերազմի ժամանակ։ Սկզբում այն հնչեցնում էին հրամանում, իսկ այնուհետև սկսեցին շնորհել պարգևատրման նամակ։

ԻՊԲ-ի զինծառայողների համար ժամանակակից պարգևները
------------------------------------------------

Ներկայումս 1970 թվականի «Ռազմական պարգևների մասին» օրենքով սահմանված են զինծառայողների համար հետևյալ շքանշանները՝

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Շքանշան «Հերոսության համար» |
|  |  Շքանշան «Արիության համար» |
|  |  Շքանշան «Ծառայության մեջ աչքի ընկնելու համար |

«Ռազմական պարգևների մասին» օրենքը նաև իրավունք է վերապահում Գլխավոր շտաբի պետին սահմանել լրացուցիչ պարգևի նշաններ («ՑԱԼԱՇ»)։ Ներկա դրությամբ դրանք են համարվում՝

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Գլխավոր շտաբի պետի պարգևի նշան |
|  |  Շրջանի հրամանատարի պարգևի նշան |
|  |  Դիվիզիայի հրամանատարի պարգևի նշան |
|  |  Բրիգադի հրամանատարի պարգևի նշան |

Բացի վերը թվարկված պարգևներից, պարգևների հարցով նախարարական հանձնաժողովը հիմնել է Գլխավոր շտաբի պետի երախտագիտության շքանշանը, որով կարող են պարգևատրվել ինչպես զինծառայողները, այնպես էլ քաղաքացիական անձինք, ովքեր զգալի ներդրում են ունեցել Իսրայելի պաշտպանունակության ամրապնդման գործում։

Պատմական պարգևներ
-----------------

«Իսրայելի հերոսներ» պարգև
* Իսրայելի հերոսի կոչումը շնորհվել է 1948 թվականին անկախության համար մղվող պատերազմի 12 հերոսներին, և այդ ժամանակից ի վեր չի շնորհվել ոչ մեկին։ Հետագայում բոլոր պարգևատրվածներին շնորհվել են «Հերոսության համար» շքանշաններ։
* «Կատամոն» շքանշան - շնորհվում էր զինվորներին, ովքեր 1948 թվականին մասնակցել են Կատամոնի ճակատամարտում (Երուսաղեմի շրջան)։ 1949 թվականին պարգևի հաստատման որոշումը չեղյալ է հայտարարվել։

Մարտական գործողություններում մասնակցության շերտաձողեր
-----------------------------------------------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Արաբա-իսրայելական պատերազմ** |
|  | **Սուեզի ճգնաժամ** |
|  | **Վեցօրյա պատերազմ** |
|  | **Կեղեքիչ պատերազմ** |
|  | **Ահեղ դատաստանի պատերազմ** |
|  | **Լիբանանյան պատերազմ** |
|  | **Երկրորդ լիբանանյան պատերազմ** |
|  | **Անխորտակելի ժայռ գործողություն** |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իսրայելական պարգևներ Archived 2008-05-09 at the Wayback Machine. Waronline

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռազմական պարգևների մասին Իսրայելի օրենք (եբրայերեն)
* Իսրայելական պարգևներ Archived 2008-05-09 at the Wayback Machine. Waronline
* Medals and Decorations of Israel (անգլ.)
**Չեռնոյարովայի տուն** (ռուս.՝ Дом Чернояровой), հինավուրց առանձնատուն Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում (Հունական փողոց, 30)։ Շենքը ՌԴ մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է (Մարզխորհրդի Փոքր խորհրդի որոշում թիվ 301, 18.11.1992)։

Պատմություն
-----------

Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Հունական փողոց, 30 հասցեի մեկհարկանի տունը կառուցվել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին։ 19-րդ դարի վերջին - 20-րդ դարի սկզբին, սկսած այս տնից մինչև Պալատական նրբանցքը, Հունական փողոցի աջ կողմը սկսել է կառուցապատվել կապիտալ շինություններով` համաձայն Նորին Կայսերական Մեծության ճակատների հավաքածուի հանձնարարականների, որոնք պաշտոնապես հավանության են արժանացել Ռուսական կայսրության քաղաքներում մասնավոր շինությունների համար։

Հայտնի են տան սեփականատերերն ու բնակիչները։ Հունական փողոցի 30-րդ տունը մինչև Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը եղել է ազնվականի կնոջ` Օլգա Նիկոլաևնա Չեռնոյարովայի սեփականությունը։ Նրա ամուսինը` պաշտոնաթող գեներալ-մայոր Ալեքսեյ Ֆեոդորովիչը, մահացել է 1910 թվականի մայիսի 20-ին, 80 տարեկանում կույր աղիքի բորբոքումից։ Հոգեհանգիստը տեղի է ունեցել Տագանրոգի Վերափոխման տաճարում։

Խորհրդային իշխանության տարիներին տունն ազգայնացվել է։ Ներկայումս տունն ազատել են տերերը, այն վաճառվում է։

Նկարագրություն
--------------

Հունական, 30 հասցեի տան ճակատին կա հինգ պատուհան։ Տունն աղյուսե է, անհամաչափ կառուցվածքի, ունի երկլանջ տանիք, կողային պատերի պատուհաններն առանց զարդերի են։ Շենքի ցոկոլը մուգ շագանակագույն է, առաջին հարկը` բաց շագանակագույն, ճարտարապետական մանր տարրերն ընդգծված են սպիտակով։ Շենքն ունի միջհարկային քիվ և ատամնիկներով պսակող քիվ։ Աջ կողմի երեք նեղ պատուհանները զարդարված են որմնասյուներով, ուղղանկյունաձև զարդաքիվերով, պատուհանների վերևում ընդգծվում են եռանկյունաձև ճակտոնը և ատտիկոսը։ Շենքի ճակատը սվաղված է, կարմիր աղյուսից շարված նրա կողային պատերը բաց են։

Շքամուտքի վերևում նույնպես ձևավոր զարդաքիվեր են։ Տրանսպորտային միջոցների մուտքը դեպի բակ ձախից է` մետաղե դարպասով։

Գրականություն
-------------

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Таганрог. Греческая улица, 30 Archived 2017-03-17 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Собрание фасадов Его Императорского Величества, высочайше апробированных для частных строений в городах Российской империи. Ч. 1-4. СПб. 1809–1812.
2. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.
| **՞**Ստեպտորամֆուս պարսկական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ստեպտորամֆուս պարսկական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Steptorhamphus persicus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ստեպտորամֆուս պարսկական** (լատ.՝ Steptorhamphus persicus), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ամբողջական մեծ տերևներով, մինչև 30 սմ երկարությամբ և հզոր արմատով բազմամյա խոտաբույս է։ Ծաղկակիրներն ունեն գեղձային թավոտություն, իսկ սերմիկները սրացած էլիպսաձև են, դեղնավուն, արտահայտված միջին կողով։ Պապուսի արտաքին պսակը լավ է զարգացած և կազմված է բազմաթիվ, հաճախ բազմաշարք ոսկեգույն մազիկներից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Երանոսի լեռնաշղթա, Ուրցաձորի շրջակայք)։ Աճում է նաև Նաախիջևանում, Իրանում, Թուրքմենիայում, Աֆղանստանում, Պակիստանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1400 մ բարձրությունների վրա, չոր ժայռոտ լանջերին և խճաքարոտ քարաթփվածքների վրա։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում է հուլիս ամսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է գյուղատնտեսական հանդակների համար ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |

 |
Առաջին ստետոսկոպերը, 1890**Ստետոսկոպ** (հին հունարեն՝ στηθοσκόπιο, στῆθος «կուրծք» + σκοπή «դիտել»), բժշկական լսողական սարք՝ նախատեսված ներքին օրգանների (թոքեր, բրոնխներ, սիրտ, անոթներ և այլն) աղմուկները լսելու (աուսկուլտացիա) համար։ Առավել հաճախ օգտագործվում է թոքերը և սրտի տոները լսելու նպատակով։ Կիռարվում է նաև աղիների և զարկերակներում ու երակներում արյան հոսքի լսման նպատակով։ Ճնշաչափի (սֆիգմոմանոմետր, տոնոմետր) հետ համակցված օգտագործվում է հաճախ նաև արյան ճնշման չափման ժամանակ։ Հազվադեպ օգտագործվում է նաև մեքենագործության մեջ (այսպես կոչված՝ «մեխանիկական ստետոսկոպ»)։ Ստետոսկոպը, որի լսողական հատկությունները ուժեղացված են, կոչվում է **ֆոնենդոսկոպ**։

Պատմություն
-----------

1816 թվականին ստեղծել է Ռենե Թեոֆիլ Հիացինտ Լաեննեկը Փարիզի Նեկեր հոսպիտալում։ Այն իրենից ներկայացնում էր բարակ սնամեջ գլանաձև փայտե խողովակ՝ ականջին դնելու համար նախատեսված ներհրումով, կազմությամբ նման էր լսողական ապարատին, մոնոֆոնիկ էր։ Առաջին ճկուն ստետոսկոպի մասին ոչ այնքան պարզ նկարագիր նշվում է 1829 թվականին։ 1840 թվականին Golding Bird-ը նկարագրել է իր ճկուն խողովակով ստետոսկոպը, որը սակայն ունեցել է մեկ ականջակալ։ 1851 թվականին իռլանդացի բժիշկ Arthur Leared-ը ստեղծեց ստետոսկոպ, որն ուներ երկու ականջակալներ, իսկ 1852 թվականին George Cammann-ը այն կատարելագործեց՝ կոմերցիոն արտադրության համար, ինչը դարձավ չափանիշ նույնիսկ այսօր ստետոսկոպերի արտադրության մեջ։

1940 թվականին Rappaport-ը և Sprague-ն նախագծեցին նոր ստետոսկոպ, որն ուներ երկու կողմ. մեկը՝ շնչառական համակարգի լսման համար, մյուսը՝ սիրտ-անոթային համակարգի համար։ 1960-ականների սկզբին Հարվարդի Բժշկական Դպրոցի պրոֆեսոր, բժիշկ Դ. Լիտմանը ստեղծեց մի նոր ստետոսկոպ, որն ավելի թեթև էր, քան նախորդները, և ուներ ակուստիկ կատարելագործված հատկանիշներ։

Ստետոսկոպի տեսակներ
-------------------

### Ակուստիկ

Ակուստիկ (լսողական) ստետոսկոպին ծանոթ են մարդկանց մեծամասնությունը։ Նրա աշխատանքի մեխանիզմը կայանում է կրծքային մակերեսից օդակիր սնամեջ խողովակներով լսողի ականջներին ձայնի փոխանցման մեջ։ Ստետոսկոպի կրծքային հատվածը ունի երկու կողմ. «դիաֆրագմա» և «զանգ»։ Ակուստիկ ստետոսկոպերը օգտագործվում են բոլորից հաճախ։

### Էլեկտրոնային

Էլեկտրոնային ստետոսկոպը (կամ ստետոֆոն) էլեկտրոնային եղանակով ուժեղացնում է մարմնի աղմուկները՝ դարձնելով ավելի լսելի, քան ակուստիկ ստետոսկոպով լսելու ժամանակ։

### Ֆետալ ստետոսկոպ

Ֆետալ ստետոսկոպը կամ **ֆետոսկոպ**ը նախատեսված է պտղի սրտի զարկերի լսման համար։ Այն հայտնի նաև որպես **Պինարդի ստետոսկոպ** կամ ուղղակի **պինարդ**՝ ի պատիվ ֆրանսիացի մանկաբարձ Ադոլֆ Պինարդի (1844-1934)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ստետոսկոպ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 112)։*  |
**«Ղարաբաղցի կինը» քանդակ**, գտնվում է Երևանում, Օպերայի մոտ՝ Սայաթ-Նովայի պողոտայի և Տերյան փողոցների խաչմերուկում։ Քանդակը ստեղծվել է 1985 թվականին, քաղաքում տեղադրվել է 1988 թվականին։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Դավիթ Երևանցի

Տվյալներ
--------

Քանդակը բրոնզից է, բարձրությունը 3 մետր է։

Պատմություն
-----------

Քանդակը տեղադրվել է 1988 թվականի նոյեմբերի 11-ին Օպերային թատրոնի մերձակա այգում։ Հեղինակը՝ Դավիթ Երևանցին, այն նվիրել է Մշակույթի հայկական ֆոնդին։

Քանդակագործը արձանը կերտել է ծնունդով շուշեցի, մենապարուհի ու երգչուհի Արև Բաղդասարյանի կերպարով։ Խորհրդային իշխանություններն արգելել էին քանդակը տեղադրել քաղաքում. այն երկու տարի գտնվում էր ձուլարանում։ Արցախյան շարժումից հետո՝ 1988 թվականին, արձանը տեղադրվեց Կարապի լճի վերին հատվածում։ Հուշարձանի պատվանդանին փորագրված է. «Ժող. արտիստ Արև Բաղդասարյանի հիշատակին»։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* Ժող. արտիստ Արև Բաղդասարյանի հիշատակին (գրություն հուշարձանի պատվանդանին)Ժող. արտիստ Արև Բաղդասարյանի հիշատակին (գրություն հուշարձանի պատվանդանին)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պարզ և խորհրդավոր կանանց մարմնավորումը՝ երևանյան քանդակներում

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ղարաբաղցի կինը (քանդակ, Երևան)** կատեգորիայում։ |
**Սառնարանային տեղակայանք** սարքավորումների համախումբ, որը[ծառայում է սառեցվող օբյեկտներում շրջապատող միջավայրի ջերմաստիճանից ցածր ջերմաստիճաններ ստանալու և պահպանելու համար։ Ներառնում է մեկ կամ մի քանի սառնարանային մեքենա, ինչպես նաև օժանդակ սարքավորումներ (էներգա-, ջրա- և ջերմամատակարարման համակարգեր, կառավարման ու վերահսկման սարքեր), որոնք ապահովում են այդ մեքենաների կանոնավոր աշխատանքը։ Սառնարանային տեղակայանքից սառնությունը սպառողին է մատուցվում հեղուկացված կամ սեղմված սառնարանային ագենտի (անմիջական սառեցում) կամ պաղեցված սառնարանային ջերմակրի (սառնակրի) ձևով։ Ըստ արտադրողականության սառնարանային տեղակայանքները պայմանականորեն լինում են՝ փոքր (արտադրողականությունը՝ 35 կվտ-ից ցածր), միջին (35—600 կվտ) և խոշոր (600 կվտ-ից բարձր)։ Շոգեկոմպրեսիոն սառնարանային մեքենաներով տեղակայանքները մոնտաժվում են նույն շենքում, որտեղ գտնվում է սպառողը, կամ առանձին շենքում՝ սառնարանային կայանում։ Աբսորբցիոն և շոգեարտարկիչային սառնարանային մեքենաներով սառնարանային տեղականանքները մոնտաժվում են նաև շենքից դուրս։ Սառնարանային տեղակայանքներում լայնորեն արմատավորվում է ավտոմատացումը, որն առաջին հերթին հանգեցնում է հաստատուն ջերմաստիճանային ռեժիմի պահպանմանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 190)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մոմո (այլ կիրառումներ)

**Մոմո** (տիբեթերեն՝ མོག་མོག་, վայլի` mog mog, նեպալ.՝ म:म:, տիբեթական *մոմո* բառը փոխառություն է չինարենից` *mómo* (馍馍), այս ուտեստը իրենից ներկայացնում է լցոնված խմոր։ Իրականում այն շատ նման է չինական ցզյաոզի, ռուսական պելմենի, ասիական մանթի, իտալական ռավիոլի ուտեստներին։ Տիբեթերեն մոմո բառը առաջացել է չինական mómo (馍馍) բառից։

Պատրաստման եղանակը
------------------

Մոմոյի խմորը պատրաստվում է ալյուրից, ջրից, ինչպես նաև ավելացվում է սոդա կամ խմորիչ։ Խճողակը պատրաստվում է մի քանի բաղադրիչներից՝ ամենագլխավորը մսի ընտրությունն է։ Տարբեր երկրներում մոմոն պատրաստում են տարբեր կենդանիների մսերից, օրինակ՝ Տիբեթում, Նեպալում և Հյուսիս-արևելյան Հնդկաստանում այն պատրաստում են գոմեշի, եղնուղտի, այծի, խոզի մսից, իսկ այլ երկրներում ոչխարի մսից։ Խճողակը պատրաստվում է աղացած մսից, որին ավելացվում է աղացած սոխ և սխտոր, ինչպես նաև համեմունքներ՝ համեմ, պղպեղ, աղ, չաման։

Մոմո պատրաստվում է նաև բանջարեղենով, կամ առանձին, կամ մսի հետ միասին։ Հայտնի է նաև պանրով տարբերակ, ինչպես նաև քաղցրավենիքով, որը շատ հայտնի է Նեպալում և հաճախ է պատրաստվում միջազգային տուրիստների համար։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մոմոյի բաղադրատոմս (անգլ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jīn Péng 金鹏 (ed.): Zàngyǔ jiǎnzhì 藏语简志. Mínzú chūbǎnshè 民族出版社, Beijing 1983, p. 31.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռիո Գրանդե (այլ կիրառումներ)

**Ռիո Գրանդե** (իսպաներեն՝ Departamento Río Grande) նահանգային վարչություն Օգնենյան երկրում՝ հարավատլանտյան կղզիներում։

Աշխարհագրություն
----------------

Ռիո Գրանդեի դեպարտամենտը զբաղեցնում է Իսլա Գրանդեի հյուսիսարգենտինյան մասը, որ գտնվում է Ուշուայա հարավային վարչությունում՝ արևմուտքում սահմանակից լինելով Չիլիի շրջանի Մագալյանես և Լա Անտարկտիկա Չիլենա տարածքներին։ Դեպարտամենտներ Ռիո Գրանդեն և Ուշուայան դե ֆակտո են, որոնք կառավարվում են Արգենտինայի կողմից։ Օգնենյան երկրի մյուս երկու դեպարտամենտները ( Արգենտինյան Անտարկտիկա և Հարավատլանտյան կղզիներ) վիճարկվում են Արգենտինայի օրենքի համաձայն։ 
Ռիո Գրանդեի դեպարտամենտը հիշեցնում է հավասարամեծ եռանկյան հյուսիսում Սան Սեբաստիանը։ Ջրափնյա գիծն ավելի քիչ է ընդհատված, քան մնացած կղզիներինը, իսկ ռելիեֆն ավելի հարթ։ Կլիման ավելի չոր է և ավելի քիչ քամոտ։ Դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը Ռիո Գրանդեում տարվա մեջ ունենում է 330 մմ տեղումներ, իսկ Ուշուայայում՝ ավելի քան 500 մմ։ 
Ամենաբարձր կետը Կոռնու լեռն է՝ ծովի մակարդակից 1490 մ բարձրության վրա գտնվելով։ Դա նաև ամենաբարձր կետն է Արգենտինայի ամբողջ Օգնենյան երկրի։ Դեպարտամենտի տարածքով է հոսում Ռիո Գրանդե գետի մեծ մասը։ Դաշտավայրերն ու նախալեռները ծածկված են Մագելլանյան անտառներով և մասամբ տափաստաններով։ Հարավային մասում գտնվող Ֆանյանոն համարվում է կղզու ամենամեծ գետը։ Ափին գտնվում է ծովային թռչունների գաղութը, իսկ ծովառյուծների և հարավամերիկական ծովային կատուների որսատեղին։ 

Ռիո Գրանդեն քարտեզի վրա

Բնակչություն
------------

Բնակչության թիվը կազմում է 70414 մարդ ( 2010 թվական). սրա մեծ մասն ապրում է Ռիո Գրանդեում։ Տոլուինում ապրում է 3000 բնակիչ։ Բացի այդ՝ դեպարտամենտն ունի երկու փոքր գյուղեր՝ Ռադման և Պասո Սան Սեբաստիան անվանումներով։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Հրապարակային խոսքի ամբողջականությունը պայմանավորվում է թեմայի միասնականությամբ, իմաստային առումով ամբողջական հատվածների ճիշտ դասավորությամբ ու սահուն անցումներով, ցանկալի իմաստի հստակ ձևակերպմամբ։ Խոսքը պետք է լեզվական և ոճական առումներով ճիշտ կառուցվի, ինչպես նաև ուղեկցվի համապատասխան պահվածքով, ունենա հուզական համապատասխան երանգավորում։ Հաջող ելույթ ունենալու համար կարևոր են նաև ուրիշ գործոններ՝ խոսողի ձայնը, արտասանական հատկանիշները և արտաքինը։
Էական խնդիրներից է ելույթի տեքստի պատրաստումը։ Պատրաստվելու համար անհրաժեշտ է հռետորի անհատական մոտեցումը, բացի այդ կարևոր պայմաններից մեկն էլ տեքստի նախօրոք թարգմանությունն է, եթե անհրաժեշտ է լսարանի համար թարգմանել։ Տեքստ կազմելուց առաջ կարևոր է, որ տարանջատվի կարևոր ասելիքը երկրորդականից, անհրաժեշտ պաստաթղթերի և փաստարկների հայթայթում, կարևոր փաստարկների ձեռքբերում։

Ընդհանուր կառուցվածքը
---------------------

Ճարտասանական խոսքի տեսակները։

| **Ելույթի սեռը** | **Ելույթի տեսակը** |
| --- | --- |
| ակադեմիական | * դպրոցական և բուհական դասախոսություններ
* գիտական զեկույցներ
* գիտական տեսություններ
* գիտական հաղորդումներ
* գիտահանրամատչելի դասախոսություններ
 |
| Սոցիալ֊քաղաքական | * զեկուցում
* խորհրդարանական
* հանրահավաքային
* ռազմահայրենասիրական
* դիվանագիտական
* քարոզչական
* քաղաքական տեսություն
 |
| Սոցիալ֊կենցաղային | * հոբելյանական
* ողջույնի
* բաժակաճառ
* ընդունելություններ
* դամբանական
 |
| Դատական | * դատախազական
* փաստաբանական
 |
| Հոգևոր | * քարոզ
* պաշտոնական եկեղեցական
 |
|

Հիմնական հատկանիշներ
--------------------

**Խոսքը** ունկնդրի վրա գեղագիտական ազդեցություն է թողնում։ Հաջող ելույթի համար կարևոր են մի շարք դրական հատկանիշներ, որոնք բնորոշ են միայն հրապարակախոսական խոսքին։ Հրապարակային խոսքը պետք է լինի հստակ, հասկանալի, արտահայտիչ։ Խոսքը պետք է լինի պարզ ու բնական։ Այստեղ քիչ պետք է օգտագործվեն ոճական այլ միջոցները։
Խոսողի ձայնը, խոսքի տեմպը,ռիթմը, տոնը, դադարները շատ կարևոր են։
Ելույթի ծավալը այնքան էլ էական չէ, ավելի կարևոր է ասելիքի ամբողջական լինելը։

Գրականություն
-------------

Արտաշես Սարգսյան,Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ, գիրք բ, ԵՊՀ հրատարակչություն 2015,էջ 235֊253

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4043183-6 · Microsoft: 2779610281 |

 |
**Սան Ռամոն դե լա Նուևա Օրան** (իսպ․՝ San Ramón de la Nueva Orán), քաղաք Արգենտինայում։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը գտնվում է Արգենտինայի հյուսիսարևմտյան ծայրամասում՝ Ռիո Բերմիխո գետի ավազանում՝ արևադարձային անտառային գոտում։ Կլիման անցումային է արևադարձայինից՝ մերձարևադարձային, որին բնորոշ են շոգ և խոնավ ամառներն ու մեղմ, տաք ձմեռները։ Քաղաքի արևմտյան և արևելյան հատվածներում՝ հյուսիսից հարավ ձգվում են երկու լեռնաշղթաներ։

Քաղաքը համարվում է Սալտայի պրովինցիայում գտնվող Օրանի դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։ Ռիո Բերմիխոյի ավազանոում գտնվող այլ քաղաքների հետ միասին Սան Ռամոն դե լա Նուևա Օրանը կազմում է քաղաքային ագլոմերացիա, որի բնակչությությունը կազմում է ավելի քան 130 հազար մարդ (2001 թվականի տվյալներով)։

Պատմություն և տնտեսություն
--------------------------

Ներկայիս քաղաքի տարածքում գաղութաբնակների կողմից առաջին բնակավայրը հիմնվել է 1625 թվականին, սակայն հետագայում այն լքվել է։ Ներկայիս անվանումով նոր քաղաքը կառուցվել է 1794 թվականին՝ «շախմատային տախտակի» նախագծով և անվանվել ալժիրյան հնագույն քաղաքի անվանումով։ Ամբողջ 19–րդ դարում քաղաքը բավականին դանդաղ էր ընդարձակվում, իսկ 1871 թվականին այն ամբողջությամբ ավերվեց երկրարշարժի պատճառով։ 1889 թվականին քաղաքը արդեն վերակառուցվել էր և իր 3500 հոգանոց բնակչությամբ երրորդն էր Սալտայի պրովինցիայում և համարվում էր Օրանի դեպարտամենտի կենտրոնը։ 1915 թվականին Սան Ռամոն դե լա Նուևայում անցկացվեց երկաթգիծ, ինչը նպաստեց քաղաքի հետագա զարգացմանը։

Ներկայումս քաղաքի տնտեսության ամենազարգացած ճյուղը համարվում է վերամշակող արդյունաբերությունը։ Մարդիկ հիմնականում զբաղվում են գյուղատնտեսական հումքի, արևադարձային մրգերի և ծխախոտի վերամշակմամբ։ Գտնվելով Բարիտույի ազգային պարկի հարևանությամբ՝ այն գրավում է մեծաքանակ զբոսաշրջիկների ուշադրությունը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1065643535 · VIAF: 158445174 · WorldCat VIAF: 158445174 |

 |
Գյուղատնտեսական մշակահողեր
**Գյուղատնտեսության նյութատեխնիկական հենքը և հողային պաշարները**

Մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը գյուղտնտեսություններում հողը մշակել են պարզունակ գործիքներով՝ ձեռքի աշխատանքով կամ կենդանի քարշող ուժով (հիմնականում՝ եզներով ու ձիերով)։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո սկսվել են գյուղատնտեսության տեխնիկական վերազինման աշխատանքներ։ Գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների ՄՏԿ-ների պարկը համալրվել է արդիական տեխնիկայով ու գործիքներով, որոնց, ինչպես նաև պարարտանյութերի ու քիմիական այլ նյութերի և անասնաբուժական դեղամիջոցների մատակարարումն իրականացվել է կենտրոնացված կարգով։

Հողի սեփականաշնորհման ժամանակ լուծարված գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների տեխնիկայի և գործիքների հիմնական մասը վաճառվել է մեխանիզատորներին։ Գյուղատնտեսական մեքենայական աշխատանքների մոտ 95 %-ը կատարել են գյուղտեխնիկայի սեփականատեր ֆիզիկական անձինք՝ հիմնականում մաշված ու հնացած տեխնիկայով։ 1990-ական թթ-ի վերջերից գյուղատնտեսական մեքենայական պարկը համալրվել է Ճապոնիայի, Չինաստանի, Հնդկաստանի և ԱՄՆ-ի կառավարությունների դրամաշնորհներով հատկացված 935 տրակտորով (իրենց գործիքներով) և հացահատիկահավաք 116 կոմբայնով։ 2010 թվականին հանրապետությունում կային 14777 տրակտոր, 1412 հացահատիկահավաք և 307 խոտահավաք կոմբայններ։

Պարարտանյութերի և թունաքիմիկատների մատակարարումը հիմնականում իրականացնում են մասնավոր ընկերությունները։
2011 թվականին գյուղատնտեսական նշանակության հողերը 2100,9 հազար հա էին, այդ թվում՝ վարելահողերը՝448,5 հազար, բազմամյա տնկարկները (առանց տնամերձ տնկարկների)՝ 32,9 հազար, խոտհարքները՝ 127,1 հազար, արոտավայրերը՝ 1104,3 հազար, անտառային հողերը՝369,76 հազար, այլ հողեր՝ 388,1 հազար հա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ֆելիքս Ձերժինսկու հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Ֆելիքս Ձերժինսկու հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Феликсу Дзержинскому), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Տեղադրվել է 1987 թվականի նոյեմբերի 5-ին Ձերժինսկու փողոցի վերջում, Կայարանամերձ հրապարակի մուտքի մոտ։ Հուշարձանի հեղինակը խորհրդային քանդակագործ, ՌԽՖՍՀ վաստակավոր նկարիչ, ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ Ալեքսանդր Դմիտրիևիչ Շչերբակովը։

Հուշարձան
---------

Հուշարձանը նվիրված է լեհ խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, հեղափոխական շարժման ակտիվ մասնակից Ֆելիքս Ձերժինսկուն։

* *Քանդակագործ՝* Ալեքսանդր Շչերբակով
* *Ճարտարապետ՝* Պյոտր Բոնդարենկո

Պատմություն
-----------

Ֆելիքս Ձերժինսկին Տագանրոգում չի եղել, թեև նրա հայրը՝ Էդմունդ Ձերժինսկին, մի քանի տարի մաթեմատիկա է դասավանդել Տագանրոգի դասական արական գիմնազիայում։

Որոշակի հարաբերություններ, այնուամենայնիվ, կապում են Տագանրոգը և Ֆ. Ձերժինսկուն. նա 1922 թվականին Տագանրոգի մետալուրգիական գործարանը փրկել է փակվելուց։ «Յուգոստալ» տրեստը, որին ենթարկվել է Տագանրոգի մետալուրգիական գործարանը, 1922 թվականին որոշել էր, որ գործարանի վերականգնումը հնարավոր չէ և նրա հետագա շահագործումը պիտանի չէ։ Սկսվել էր սարքավորումների ապամոնտաժումը, և միայն Ժողովրդական տնտեսության բարձրագույն խորհրդի նախագահ Ֆ. Ձերժինսկու միջամտությունը գործարանը փրկել է լուծարումից։

Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1987 թվականի նոյեմբերի 5-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Киричек М. С.* Музей под открытым небом. — Таганрог: ИП Стадников, 2010. — С. 75.
2. ↑  *Киричек М. С.* По ладоням твоих площадей. — Таганрог: Лукоморье, 2007. — С. 154.
**Ֆելիքս Ժան Բատիստ Ժոզեֆ Նև** (ֆր.՝ Félix-Jean-Baptiste-Joseph Nève, հունիսի 13, 1816(1816-06-13), Ath, Ա, Էնո, Բելգիա - մայիսի 23, 1893(1893-05-23), Լյուվեն, Լյովեն, Բրաբանտ նահանգ, Բելգիա), բելգիացի արևելագետ, հայագետ։ Փիլիսոփայական գիտությունների տնօրեն (1838)։ Բելգիայի արքունական ակադեմիայի, Պետերբուրգի կայսերական Գիտությունների ակադեմիայի, Հռոմի կաթոլիկական ակադեմիայի, Մխիթարյան միաբանության պատվավոր անդամ։ Հայկական և հնդկական, մատենագրության, սանսկրիտի մասնագետ։

1841 թվականից Լուվենի համալսարանի մատենագրության և արևելյան լեզուների դասախոս։ Նևի հայագիտական գործունեությունն սկսվել է 1841 թվականից՝ «Պատմական ակնարկ հայոց լեզվի և գրականության» հոդվածի և Առաքելոց շարականի ֆրանսերեն թարգմանությամբ։ Նևը անդրադարձել է հայոց լեզվին, այբուբենին, հայ հեթանոսական պաշտամունքի առանձին կողմերին, հայ դպրության սկզբնավորմանը, քրիստոնեական կոթողներին, շարականներին, երգաբանությանը, հայրախոսությանը։

Գրել է Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Եղիշեի, Թովմա Մեծոփեցու և այլոց կենսագրությունները՝ նրանց ստեղծագործությունների թարգմանությամբ ու ծանոթագրություններով, նկարագրել մոնղոլական ավերիչ արշավանքները Հայաստանում, լույս ընծայել խաչակրաց արշավանքների մասնակից բելգիացիների մասին հայկական սկզբնաղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները, գրել Արծրունիների տան պատմությունը են։ 1855 թվականին, Փարիզի արքունական մատենադարանում պահվող երկու ձեռագրերի հիման վրա հրատարակել է «Ուսումնասիրություն Թովմա Մեծոփեցու և նրա 15-րդ դարի Հայոց պատմության մասին» աշխատությունը, իսկ 1858 թվականին Նևի թարգմանությամբ «Պատմությունը» լույս է տեսել ֆրանսերենով։ Նևի հայագիտական ուսումնասիրություններն ու թարգմանությունները ամփոփված են «Քրիստոնյա Հայաստանը և յուր գրականությունը» (1886) գրքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 239)։*  |