**Հիդասե հէկ** (ամհարերեն՝ ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ), ծանրաբեռնված հէկ Եթովպիայի Կապույտ Նեղոսի վրա, որի կառուցումը սկսվել է 2011 թվականին։ Այն գտնվում է Եթովպիայի Բենիշանգուլ-Գումմ շրջանում, Սուդանի սահմանից մոտ 15 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Հիդրոէլեկտրոկայանը իր 6,450 մվտ հզորությամբ կլինի Աֆրիկայի ամենամեծ հիդրոէլեկտրակայանը, իսկ աշխարհում՝ 7-րդը։ 2017 թվականի օգոստոսի դրությամբ ՀԷԿ-ի շինարարության աշխատանքը կատարվել է 60%-ով։

Նախապատմություն
---------------

1956-1964-ական թվականներին Միացյալ Նահանգների վերականգնման բյուրոն Եթովպիան հայտնաբերեց Կապույտ Նեղոսի հետազոտության ժամանակ։ Եթիոպիայի Կառավարությունը 2011 թվականի մարտի 31-ին, նախագիծը հրապարակելուց հետո 4,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար արժողությամբ պայմանագիր է կնքել ՀԷԿ-ի շինարարության համար։ Նախատեսվում է, որ առաջին երկու գեներատորները կգործեն շինարարությունից 44 ամիս հետո։ Եգիպտոսը, որը գտնվում է Եթովպիայի վերևի մասում, դեմ է ՀԷԿ-ի կառուցմանը, քանի որ կարծում է, որ ՀԷԿ-ը վնաս կհասցնի ջրի քանակին, որը ստանում է Նեղոսից։ Եթովպիայի նախագահը՝ Զենավին պնդեց, որ պատնեշը չի նվազեցնի Նեղոսի ջրի չափը։

ՀԷԿ-ը նախապես կոչվել է «Ծրագիր X», սակայն պայմանագրի հայտարարվելուց հետո այն կոչվեց «Հազարամյա ՀԷԿ»։ 2011 թվականի ապրիլի 15-ին Նախարարների խորհուրդը այն վերանվանեց Եթովպայի Վերածննդի ՀԷԿ ։ Եգիպտոսի կառավարությունը, որը մեծապես հենվում է Նեղոսի ջրերի վրա, պահանջել է, որ Եթովպիան դադարեցնի ՀԷԿ-ի շինարարությունը։ Նախապայմանների բանակցությունների համար որոշ քաղաքական առաջնորդներ քննարկում են այն մեթոդները, որոնք անհրաժեշտ են դիվերսիֆիկացնելու համար։ Եգիպտոսը պլանավորել է դիվանագիտական նախաձեռնություն` խոչընդոտելու տարածաշրջանում աջակցող այլ երկրների աջակցությանը։ Եթովպիան հերքում է, որ պատնեշը բացասական ազդեցություն կունենա վերևի հոսքերի վրա և ենթադրում է, որ պատնեշը, ըստ էության, կբարձրացնի Եգիպտոսում ջրային հոսքերը, ավելացնելով գոլորշիացումը Նեղոսի վրա ։

Դիզայն
------

Վերածննդի դարպասը և հարակից օբյեկտները
Հէկի դիզայնը 2011-2017 թվականների ընթացքում փոխվել է մի քանի անգամ։ Սա ազդել է ինչպես էլեկտրական պարամետրերի, այնպես էլ պահպանական պարամետրերի վրա։ Սկզբնապես, 2011 թվականին հէկ-ը պիտի ունենար 15 գեներատոր, յուրաքանչյուրը 350 մվտ հզորությամբ, իսկ ընդհանուրը 5.250 մվտ, տարեկան 15.128 գվտժ էլեկտրաէներգիա արտադրելու ակնկալիքով։ Այնուամենայնիվ, էլեկտրակայանի վերազինման շնորհիվ էլեկտրաէներգիայի արտադրության ծավալը 5,250 մվտ-ից աճել է մինչև 6000 մվտ-ի՝ շնորհիվ 16-րդ գեներատորի տարեկան արտադրում է 15,692 գվտժ էլեկտրաէներգիա, յուրաքանչյուրը 375 մվտ հզորությամբ։ 2017 թվականին դիզայնը կրկին փոխվել է, որից հետո էլեկտրաէներգիա սկսել է արտադրել 450 մվտ հզորությամբ՝ գեներատորների տարեկան արտադրանքը 16,153 գվտժ է։

Ժամանակի ընթացքում պետք է փոփոխվեին էլեկտրաէներգիայի պարամետրերը և պահպանման պարամետրերը։ Սկզբնապես՝ 2011 թվականին, ջրամբարը համարվում էր 145 մ (476 մետր՝ ընդհանուր բարձրությունը) բարձր, 10.1 մլն մ³ ծավալով։ Ջրամբարը ունի 66 կմ³ (54,000,000 ակր) և 1,680 կմ² (650 քառ.մ) մակերեսով ամբողջությամբ մատակարարման մակարդակ։ Ջրամբարը ունի 4,800 մ երկարություն (15,700 ֆտոր) և 15 մլն մ³ ծավալ։

### Երկու ամբարտակ

Ցամաքի մակարդակից հաշվարկելու դեպքում կլինի 155 մ (509 մետր) բարձրություն, 1,780 մ (5,840 ֆտոր) երկարություն և իր մեջ կներառի գլանափաթեթավոր բետոն։ Ամբարտակի շերտը կլինի ծովի մակերևույթից 655 մ բարձրության վրա։ Երկու գեներատորները գտնվում են ցամաքային մակարդակից ցածր։ Հէկի շինարարության ավարտից հետո ամբարտակների կառուցվածքային ծավալը կկազմի 10,200,000 մ³ (13,300,000 խմ)։

Վերգետնյա ջրամբարի հիմքի մակարդակը գտնվում է ծովի մակերևույթից մոտ 600 մետր բարձրության վրա։ Վերգետնյա պատերի մակերեսը ունի բիտումիֆիկացված շինարարություն, որպեսզի պահպանվի պատնեշի չոր կառուցվածքը։ Սարի դամբարանը Սուդանի սահմանից 3.3-ից 3.5 կիլոմետր հեռավորության վրա կլինի (2-2 մղոն)։ Դա շատ ավելի մոտ կլինի սահմանին, քան հիմնական պատնեշը։

Երկու ջրամբարների ետնապահ ջրամբարը կունենա պահեստարան 74 կմ³ (60,000,000 ակր) և 1,874 կմ ² (724 քառ. Մ) մակերեսով, ծովի մակարդակից 640 մ բարձրության վրա։

Արժեք և ֆինանսավորում
---------------------

Եթովպիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ մտադիր է ինքնուրույն վճարել ամբարտակի ամբողջ արժեքը։ Հիպոտեկային կայանների տուրբինները և դրանց հետ կապված էլեկտրական սարքավորումները, որոնք կազմում են մոտ 1,8 մլրդ ԱՄՆ դոլար, ֆինանսավորվում են չինական բանկերի կողմից։ Դա կկորցնի 3 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, որը ֆինանսավորվում է Եթովպիայի կառավարության կողմից այլ միջոցներով։ Նախագծի արժեքը գնահատվում է 4,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, որի մեջ չի մտնում էլեկտրահաղորդման գծերի արժեքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Ethiopia's biggest dam to help neighbours solve power problem». News One. 2011 թ․ ապրիլի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 17-ին.
3. ↑  «Ethiopia: GERD Increases Generation Capacity». *allAfrica*. 2017 թ․ փետրվարի 28. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 28-ին.
4. ↑  «Salini will build the biggest dam in Africa». Salini Construttori. 2011 թ․ մարտի 31. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 30-ին. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 17-ին.
5. ↑  Ahmed, A. T.; Elsanabary, M. H. (2015 թ․ մարտի 13). «HYDROLOGICAL AND ENVIRONMENTAL IMPACTS OF GRAND ETHIOPIAN RENAISSANCE DAM ON THE NILE RIVER» (PDF). Sharm El Sheikh– Egypt: Eighteenth International Water Technology Conference (CNKI). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 9-ին.
6. ↑  «Ethiopia's Grand Renaissance Dam 60 pct completed». Xinhua. 2017 թ․ օգոստոսի 7. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 26-ին.
7. ↑  «The Grand Ethiopian Renaissance Dam Gets Set to Open». IEEE Spectrum. 2016 թ․ դեկտեմբերի 30. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 5-ին.
8. ↑  «Grand Ethiopian Renaissance Dam Project, Benishangul-Gumuz, Ethiopia». Water Technology. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 7-ին.
9. ↑  «Ethiopia Launched Grand Millennium Dam Project, the Biggest in Africa». Ethiopian News. 2011 թ․ ապրիլի 2. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 17-ին.
10. ↑  Belete, Pawlos. «Great Millennium Dam moves Ethiopia». *Capital Ethiopia*. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 19-ին.
11. 1 2 3  «Meles Launches Millennium Dam Construction on Nile River». *New Business Ethiopia*. 2011 թ․ ապրիլի 2. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 19-ին.
12. ↑  «Egypt Stays Opposed to Ethiopia's Grand Millennium Dam Project». *EZega*. 2011 թ․ ապրիլի 11. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 19-ին.
13. ↑  «Egypt approves of Ethiopia's Renaissance Dam in principle». *Ethiopia News*. 2011 թ․ մայիսի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ մայիսի 21-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 29-ին.
14. ↑  «A Nation Rallies Behind a Cause». Grand Millennium Dam. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 14-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 29-ին.
15. ↑  «Council of Ministers Approves Regulation Establishing Council on Grand Dam». *Ethiopian Government*. 2011 թ․ ապրիլի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 29-ին.
16. ↑  «Egypt & Sudan outraged by Ethiopia's Blue Nile Dam-By Thomas Land». Hydro World. 2013 թ․ փետրվարի 5. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 19-ին.(չաշխատող հղում)
17. ↑  «Ethiopia official labels Egyptian attack proposals over new Nile River dam 'day dreaming'». *Washington Post*. 2013 թ․ հունիսի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 7-ին.
18. ↑  «Egypt plans dam-busting diplomatic offensive against Ethiopia». *UPI*. 2014 թ․ փետրվարի 27. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 3-ին.
19. ↑  «Sudan Foreign Minister Criticises Egypt Over Ethiopian Dam Dispute». *Sudan Tribune*. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 3-ին.
20. ↑  Hussein, Hassen (2014 թ․ փետրվարի 6). «Egypt and Ethiopia spar over the Nile». *Al Jazeera America*. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 3-ին.
21. ↑  «Ethiopia: GERD Increases Generation Capacity». *allAfrica*. 2012 թ․ մարտի 19. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 28-ին.
22. ↑  «Nuts and bolts of Ethiopian power sector». *Reporter Ethiopia*. 2017 թ․ մարտի 4. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.
23. ↑  «[Updated] Facts – Grand Ethiopian Renaissance dam». Hornaffairs. 2011 թ․ սեպտեմբերի 20. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 28-ին.
24. ↑  «International Panel of Experts on Grand Ethiopian Renaissance Dam Project (GERDP) – Final Report» (PDF). internationalrivers.org. 2013 թ․ մայիսի 31. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 28-ին.
25. ↑  «Grand Ethiopian Renaissance Dam Project». Salini. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 17-ին.
26. ↑  «EEP readies 1,400km long high power transmission lines, distribution stations». 2017 թ․ օգոստոսի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ օգոստոսի 29-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 29-ին.
27. ↑  «EVAPORATION REDUCTION FROM LAKE NASSER USING NEW ENVIRONMENTALLY SAFE TECHNIQUES» (PDF). IWTC. 2007. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 28-ին.
28. ↑  The Economist:The River Nile:A dam nuisance. Egypt and Ethiopia quarrel over water, April 20, 2011, Retrieved on April 24, 2011