**Հետույքային մեծ մկան**, մարդկանց մոտ ազդրի հիմնական տարածիչ մկանն է։ Այն հետույքային երեք մկաններից ամենամեծն ու արտաքինն է և կազմում է յուրաքանչյուր կողմի կոնքի ձևի և տեսքի մեծ մասը։ Այն մարդու մարմնի ամենամեծ մկանն է։ Հետույքային մեծ մկանն ունի մեծ զանգվածը, քառակողմ ձև և պայմանավորում է հետույքի ընդգծվածությունը։ Հետույքային մյուս մկաններն են միջին ու փոքր մկանները։

Նրա մեծ չափը մարդկանց մկանային համակարգի ամենաբնորոշ հատկանիշներից մեկն է, որը հնարավորություն է տալիս ծանրության ուժի տակ պահել մարմնի ուղիղ կեցվածքը։ Մյուս պրիմատներն ունեն ավելի հարթ ազդրեր և չեն կարողանում ուղիղ կանգնել։

Հետույքային մեծ մկանը կազմված է միմյանց նկատմամբ զուգահեռ դասավորված մկանաթելերից, որոնք միավորվում են ավելի մեծ մկանային խրձերի մեջ և իրարից բաժանվում են ֆիբրոզ խտրոցներով։

Կառուցվածք
----------

Նստային և ազդրի հետին շրջանների մկաններ, որոնք ցույց են տալիս հետույքային մեծ մկանի ծագումն և տեղակայումը
Հետույքային մեծ մկանը հետույքի ամենաարտաքին մկանն է։ Այն առաջանում է նստային շրջանի մոտակա կառույցներից՝ զստոսկրի հետույքային հետին գծից, կոնքի ոսկրերից, զստոսկրի կատարից, սրբոսկրի ստորին հատվածից և պոչուկոսկրի կողքից, ողնաշարն ուղղող մկանի (erector spinae) ապոնևրոզից (lumbodorsal fascia), սրբոսկրաթմբային կապանից և հետույքային միջին մկանը ծածկող փակեղից (հետույքային ապոնևրոզ)։

Հետույքային մեծ մկանի մկանաթելերն ուղղվում են թեք՝ դեպի ներքև և կողմնային։

Հետույքային մեծ մկանն ավարտվում է երկու հիմնական հատվածով՝

* հատված, որը կազմում է մկանի վերին և ավելի մեծ մասը, ստորին հատվածի մակերեսային մկանաթելերի հետ միասին ավարտվում է խիտ ջլային շերտով, վերջինս անցնում է ազդրի մեծ տամբիոնի վրայով և մտնում լայն փակեղը լարող մկանի զստաթմբային շերտի մեջ
* հատված, որը կազմում է մկանի ստորին մասը, և որի ավելի խորը մկանաթելերը տեղադրված են անհարթ գծի (linea aspera) հետույքային թմբկության մեջ

### Ձուսպապարկ

Սովորաբար կան 3 ձուսպապարկեր, որոնք կապված են այս մկանի խորքային մակերեսի հետ․

* առաջին ձուսպապարկն չափսերով ամենամեծն է և առանձնացնում է մկանը ազդրի մեծ տամբիոնից
* երկրորդ ձուսպապարկը (հաճախ բացակայում է) գտնվում է զստոսկրի թմբկության վրա
* երրորդ ձուսպապարկը գտնվում է կողմնային լայն մկանի և ջլի միջև

* Պատկեր, որը ցույց է տալիս զստոսկրի արտաքին մակերեսը և հետույքային ստորին գիծըՊատկեր, որը ցույց է տալիս զստոսկրի արտաքին մակերեսը և հետույքային ստորին գիծը

Գործառույթ
----------

Հետույքային մեծ մկանն ուղղում է ոտքը ազդրի շրջանում, երբ այն ծալված է, ինչպես նաև ընդարձակում է ոտքը՝ մարմնի հետ ուղիղ դիրք բերելու համար։

Հետույքային մեծ մկանը պահում է կոնքը, ազդրի գլխիկը, որը հատկապես տեսանելի է դառնում մեկ ոտքի վրա կանգնելու ժամանակ։ Նրա ամենակարևոր գործողությունն է ստիպել մարմնին վերականգնել ուղիղ դիրքը՝ կոնքը դեպի ետ քաշելով, որին օգնում են ազդրի երկգլխանի, կիսաջլակազմ, կիսաթաղանթակազմ և մեծ առբերիչ մկանները։

Հետույքային մեծ մկանը լայն փակեղը լարող մկանի զստաոլոքային ուղու հետ կայունացնում է ազդրը սրունքի հոդային մակերեսի վրա կանգնած ժամանակ, երբ տարածիչ մկանները գտնվում են թուլացած վիճակում։

Մկանի ստորին հատվածը նաև հանդես է գալիս որպես վերջույթի առբերիչ, ինչպես նաև մասնակցում է վերջույթի դեպի դուրս պտտմանը։ Վերին մկանաթելերը գործում են որպես ազդրի զատիչ մկանաթելեր։

Հասարակություն և մշակույթ
-------------------------

### Մարզում

Հետույքային մեծ մկանի մարզումը ներգրավված է մի քանի սպորտաձևերում՝ վազքից մինչև ծանրամարտ։ Մի շարք վարժությունների հիմքում ընկած է հետույքային մեծ և ոտքի վերին այլ մկանների աշխատանքը։

* ազդրի ձգում
* կոնքի կամարաձև ձգում
* ազդրի քառագլուխ մկանի ընդարձակում
* ծանրության հրում
* կքանստում
* հակադարձ գերտարածում

### Արվեստում

Արվեստում հետույքային մկանները հաճախ համարվում էին առողջության և ուժի խորհրդանիշ։ Նրանք հաճախ ներկայացվում էին արվեստի այնպիսի գործերում, որոնք ձգտում էին ընդգծել և նշել մարդու ֆիզիկականությունը, ինչպես նաև դինամիկ և հզոր շարժվելու ունակությունը։ Հետույքայի մկանների պատկերները համաչափ և աչքի ընկնող էին։

Հետույքային մկանների պատկերները մեզ են հասել Հին Հունաստանից։

* Հետույքային մկաներն արվեստի և լուսանկարչության մեջ
* Հին հունական նետահար, որը ներկայացված է ծաղկամանի վրա, մոտ 520 մ.թ.աՀին հունական նետահար, որը ներկայացված է ծաղկամանի վրա, մոտ 520 մ.թ.ա
* Հին հույն մարտիկ բրոնզե հագուստով, Ռիաչեի մարտիկներ մոտ մ․թ․ա․ 450Հին հույն մարտիկ բրոնզե հագուստով, Ռիաչեի մարտիկներ մոտ մ․թ․ա․ 450
* Արագավազորդը էստաֆետը հանձնում է իր թիմակցին, 2018թԱրագավազորդը էստաֆետը հանձնում է իր թիմակցին, 2018թ
* Արագավազորդը մրցուղու վրա, 2018թԱրագավազորդը մրցուղու վրա, 2018թ

Կլինիկական նշանակություն
------------------------

Ֆունկցիոնալ գնահատումը կարող է օգտակար լինել հետույքային մեծ և շրջակա այլ մկանների վնասվածքները գնահատելու համար։

30 վայրկյան աթոռի թեստը (30CST) հնարավորություն է տալիս պարզելու մասնակցի նստած դիրքից կանգնելու կարողությունը 30 վայրկյանի ընթացքում ։ Փորձարկելով, թե քանի անգամ մարդը կարող է ոտքի կանգնել 30 վայրկյանում, օգնում է գնահատել ուժը, ճկունությունը, ցավը և տոկունությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե վերականգնողական որ փուլում է գտնվում մարդը, կամ դեռ որքան աշխատանք կարող է կատարել։

Տանձաձև մկանի թեստը չափում է հետույքային մեծ մկանի ճկունությունը։ Այս թեստի հիմքում ընկած է նորմալ շարժման ժամանակ կոնքազդրային հոդի արտաքին և ներքին ռոտացիայի անկյան չափումը։

Այլ կենդանիներ
--------------

Մարդկանց մոտ այս մկանն ավելի մեծ և ավելի հաստ է, քան մյուս պրիմատների մոտ։ Նրա մեծ չափը մարդկանց մկանային համակարգի ամենաբնորոշ հատկանիշներից մեկն է, որը հնարավորություն է տալիս ծանրության ուժի տակ պահել մարմնի ուղիղ կեցվածքը։ Մյուս պրիմատներն ունեն ավելի հարթ ազդրեր և չեն կարողանում ուղիղ կանգնել։

Այլ պրիմատների մոտ հետույքային մեծ մկանն կազմված է զստաազդրային փոքր մկանից, որը համապատասխանում է մարդու հետույքային մեծ մկանին և սկիզբ է առնում զստոսկրից և սրբոսկրի կապանից, և հետույքային սեփական մեծ մկանից, որը սկսվում է զստային թմբկությունից։

Այլ պատկերներ
-------------

* Հետույքային մեծ մկանն ազդրի ամենամակերևութային մկանն է, որը տեսանելի է դառնում մաշկը հեռացնելուցՀետույքային մեծ մկանն ազդրի ամենամակերևութային մկանն է, որը տեսանելի է դառնում մաշկը հեռացնելուց
* Հետույքային մեծ մկանՀետույքային մեծ մկան
* Հետույքային մկաններ, հետույքային մեծ մկանը ներկայացված է դեղին գույնովՀետույքային մկաններ, հետույքային մեծ մկանը ներկայացված է դեղին գույնով
* Աջ կոնքազդրային հոդը շրջապատող կառուցվածքներ (հետույքային մեծ մկանը տեսանելի է ներքևում)Աջ կոնքազդրային հոդը շրջապատող կառուցվածքներ (հետույքային մեծ մկանը տեսանելի է ներքևում)
* Հետույքային մեծ մկանի նյարդավորում և անոթավորումՀետույքային մեծ մկանի նյարդավորում և անոթավորում
* Հետույքային մեծ մկանի կտրվածք, որը ցույց է տալիս հիմքում ընկած կառուցվածքները:Հետույքային մեծ մկանի կտրվածք, որը ցույց է տալիս հիմքում ընկած կառուցվածքները:
* Հետույքային մեծ մկանի կտրվածք, որը ցույց է տալիս հիմքում ընկած կառուցվածքները:Հետույքային մեծ մկանի կտրվածք, որը ցույց է տալիս հիմքում ընկած կառուցվածքները:
* Կառուցվածքներ, որոնք տեսանելի են հետույքային մեծ մկանի տակԿառուցվածքներ, որոնք տեսանելի են հետույքային մեծ մկանի տակ
* Հետույքային մեծ մկանի նյարդավորումՀետույքային մեծ մկանի նյարդավորում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «What is the strongest muscle in the human body?». Library of Congress. 2019 թ․ նոյեմբերի 19. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 28-ին.
2. 1 2  Norman Eizenberg et al. *General Anatomy: Principles and Applications* (2008), p. 17.
3. ↑  անատոմիայի հիմնարար մոդել
4. ↑  *Palastanga N. Soames R.* Anatomy and Human Movement Structure and Function 6th edition — 6 — 2012. — ISBN 978-0-7020-3553-1
5. ↑
6. 1 2 3  Standring, Susan, ed. (2016). «"Pelvic girdle, gluteal region and thigh: gluteus maximus». *Gray's anatomy : the anatomical basis of clinical practice* (41st ed.). Philadelphia. էջեր 1357–8. ISBN 9780702052309. OCLC 920806541.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
7. ↑  Bret Contreras, Glen Cordoza (2019). *The Glute Lab*. Victory Belt Publishing. էջ 5. ISBN 9781628603460.
8. ↑  Metraux, Guy P. R. (1995). *Sculptures and Physicians in Fifth-Century Greece*. Montreal & Kingston: McGill-Queen's University Press. էջեր 40–41. ISBN 0773512314.
9. 1 2  
Dobson, F.; Bennell, K.; Hinman, R.; Abbott, H.; Roos, E. (2013). «OARSI recommended performance-based tests to assess physical function in people diagnosed with hip or knee osteoarthritis» (PDF). *Osteoarthritis and Cartilage*. **21** (8): 1042–52. doi:10.1016/j.joca.2013.05.002. PMID 23680877.
10. ↑  «Passive Piriformis ROM». *Exrx.net*. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 19-ին.
11. ↑  Hogervorst T, Vereecke EE (2015). «Evolution of the human hip. Part 2: muscling the double extension». *Journal of Hip Preservation Surgery*. **2** (1): 3–14. doi:10.1093/jhps/hnu014. PMC 4718477. PMID 27011809.