**Հանս Գուստավի Պեգելման** (էստ․՝ Hans Pöögelmann, գրական կեղծանուն՝ **Հ. Ռոոսկայա** (էստ․՝ H. Rooskaja), դեկտեմբերի 30, 1875(1875-12-30), Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 27, 1938(1938-01-27), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), էստոնացի ու խորհրդային քաղաքական գործիչ, հեղափոխական, հրատարակիչ, բանաստեղծ ու թարգմանիչ։ Եղել է Էստոնիայի կոմունիստական կուսակցության առաջնորդներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում՝ Այդենհոֆ (գերմ.՝ Aidenhof, էստ․՝ Aidu, այժմ ` Այդու) գյուղում։ 1888 թվականին ավարտել է դպրոցը Պայտսուում, 1895 թվականին՝ Էստոնիայի՝ Կաառլի (էստ․՝ Kaarlimõisa) անվան Ալեքսանդրովյան ուսումնարանը։ 1892-1896 թվականներին որպես ուսուցիչ աշխատել է Վիտսյառվեում (էստ․՝ Vitsjärve)։ Հետագայում աշխատել է փոստատանը։

1899-1901 թվականներին աշխատել է «Փոստիմես» (էստ․՝ «Postimees») թերթի խմբագրատանը, իսկ 1901-1903 թվականներին եղել է «Տեատյա» (էստ․՝ «Teataja») թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ։

1902-1905 թվականներին սովորել է Գերմանական կայսրությունում՝ Լայպցիգի կոմերցիոն ինստիտուտում, որտեղ ծանոթացել է մարքսիզմի ուսմունքին։ 1905 թվականին դարձել է Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական աշխատանքային կուսակցության անդամ։ Նույն տարվա աշնանը Ռևելում (այժմ՝ Տալլին) մասնակցել է հեղափոխական գործողությունների, որից հետո ստիպված էր թաքնվել, ապա՝ փախչել արտասահման։

1909 թվականին ձերբակալվել է ու աքսորվել Նառիմսկ, որտեղից 1911 թվականին փախել է ԱՄՆ։ Մինչ Էստոնիա վերադառնալը՝ 1917 թվականը, Նյու-Յորքում աշխատել է էստոնացի սոցիալ-դեմոկրատների «Ուուս Իլմ» (էստ․՝ «Uus Ilm» — «Նոր աշխարհ») թերթում։

Հայրենիք վերադառնալուց հետո եղել է բոլշևիկյան «Կիյռ» (էստ․՝ «Kiir» — «Շող») թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ, ինչպես նաև «Տեելինե» (էստ․՝ «Tööline» — «Բանվոր»), «Մաատամեես» (էստ․՝ «Maatamees» — «Անհող») թերթերի խմբագիր։

Խմբագրել է ԽՍՀՄ-ում լույս տեսնող էստոներեն «Օռաս» (էստ․՝ «Oras», 1923-1927) ամսագիրը, «Կոմմունիսմի Տեել» (էստ․՝ «Kommunismi Teel» — «Կոմունիզմի ճանապարհին», 1924-1936) թերթը և այլն։

Գնդակահարվել է 1938 թվականի հունվարի 27-ին։ Դատախազության փաստաթղթերում մահվան տարին նշված է 1941 թվականը։ Արդարացվել է մահից հետո։

Ստեղծագործություններ
--------------------

**Բանաստեղծությունների ժողովածուներ**

* Kewadetuuled (*Գարնանային քամիներ*), 1926
* Luuletused (*Բանաստեղծություններ*), Տալլին, 1957
* Üleshüüe, 1988

**Քաղաքական գրականություն ու տպագրված ելույթներ**

* Poliitilised parteid ja klassivõitlus (*Քաղաքական կուսակցություններն ու դասակարգային պայքարը*), 1907
* Mis vaheajal sündis։ teejuht sõjavangist tagasitulijatele, 1918
* Waba Eesti (*Ազատ Էստոնիա*), 1918
* Eesti tulewik (*Էստոնիայի ապագան*), 1918
* Mõned põhijooned majanduslise elu korraldamiseks Eesti töörahwa nõukogude wabariigis, 1919
* Ühtlane elamisraha։ üks kommunismuse nurgakiwidest։ jutlus Eesti kommuuna tööwäetemplis, 1919
* Sini-must-walge lipu all (*Էստոնիայի կապույտ-սև-սպիտակ դրոշի ներքո*), 1923
* Majandusline kriis Eestis (*Տնտեսական ճգնաժամն Էստոնիայում*), 1932
* Marx ja marksism Eestis (*Մարքսն ու մարքսիզմն Էստոնիայում*), 1933
* Neile, kes langesid võitluses vendade eest (*Նրան, ովքեր ընկան եղբայրների համար կռվում*), 1936
* Enamlus ja vähemlus Eestis 1905.a (*Բոլշևիկներն ու մենշևիկներն Էստոնիայում 1905 թ-ին*), 1936
* Kaks aastat faschistlikku diktatuuri Eestis, 1936

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)

Գրականություն
-------------

* Plotnik Е. Hans Pöögelmann, Elu ja tegevus. 1875—1919, Tallinn, 1965. (էստոներեն)
* Маяк Р. Х. Пегельман. (1875—1935), в книге։ Знаменосцы революции, (сборник) 1, Таллин, 1964

Աղբյուրներ
----------

* Հ. Պեգելման
* Հ. Պեգելման

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հուշարձանային որս
* Բիզնես-կենտրոնը պահանջում է վերադարձնել Պեգելմանի արձանը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Գտանակագիտական · Գրականական համառոտ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1038172195 · ISNI: 0000000026969929 · LCCN: n84110946 · VIAF: 45703614 · WorldCat VIAF: 45703614 |

 |