recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վլադիմիր Արեստակի Զորանյան** (ապրիլի 17, 1936(1936-04-17), Աբուլ, Ախալքալաքի շրջան, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրացական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 18, 2006(2006-12-18), Երևան, Հայաստան), հայ անասնաբույծ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1982), պրոֆեսոր (1985)։ ՀԳԳԱ անասնաբուծության և անասնաբուժական բժշկագիտության բաժանմունքի ակադեմիկոս (1994)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր անասնաբույծ (1981)։

Կենսագրություն
--------------

Վլադիմիր Զորանյանը ծնվել է 1936 թվականի ապրիլի 17-ին, Ախալքալաքի շրջանի Աբուլ գյուղում։ 1958 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1964-1969 թվականներին եղել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի ուսումնափորձնական տնտեսության տնօրեն։ 1969-1987 թվականներին դասավանդել է գենետիկայի և կենդանաբանության ամբիոնում։ 1983–1987 թվականներին եղել է գենետիկայի և կենդանաբանության ամբիոնի վարիչ, 1987-1995 թվականներին՝ ՀՀ անասնաբուծության տոհմային գործի գիտաարտադրական միավորումում գլխավոր տնօրեն, միաժամանակ՝ Անասնաբուծության և կերարտադրության գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն և գենետիկայի ու կենսատեխնոլոգիայի բաժնի վարիչ։ 1994 թվականին՝ ՀԳԳԱ անասնաբուծության և անասնաբուժական բժշկագիտության բաժանմունքի ակադեմիայի քարտուղար, 1995-1997 թվականներին՝ հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայում գենետիկայի և կենսաբանության ամբիոնի վարիչ։ 1997 թվականին՝ ընդհանուր կենսաբանության ամբիոնների վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են տոհմային տավարաբուծության զարգացման, տավարի բազմապտղության, գենետիկայի, ինբրեդային ճնշվածության և հիբրիդային հզորության կենսատնտեսական բնույթի, ինչպես նան կլոնավորման խնդիրներին։ Կովկասյան գորշ տավարի ցեղի ստեղծման մասնակիցներից է։ Համահեղինակ է բուհական դասագրքերի։

Պարգևներ
--------

* Ն. Ի. Վավիլովի հուշամեդալ (1987)։
* ՀԳԱ ոսկե մեդալ (2000)։

Երկեր
-----

* Գյուղատնտեսական կենդանիների արհեստական սերմնավորման կազմակերպումը տնտեսավարման տարբեր ձևերի պայմաններում, Երևան, 1994։
* Գյուղատնտեսական կենդանիների գենետիկա և կենսատեխնոլոգիայի հիմունքներ, 1998, տիտղթ. (Վոլոդյա Արեստակի Զորանյան)։
* Անասնաբուծության և կերարտադրության տեխնոլոգիաները տնտեսավարման արդի պայմաններում, 1995, տիտղթ. (խմբ.՝ Վ. Ա. Զորանյան)
* Пути ускорения интенсификации кормопроизводства в Армянской ССР =ՀՍՍՀ-ում կերարտադրության ինտենսիվացման արագացման ուղիները ։ Сборник научных трудов, 1987, т.л. (ред. В. А. Зоранян).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «ՋԱՎԱԽՔԻ ՀԱՄԱՑԱՆՑԱՅԻՆ ՊՈՐՏԱԼ»։ *www.javakhk.am*։ Վերցված է 2019-06-25
3. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005
4. ↑  «Կոհա առցանց քարտարան › Հեղինակավորի որոնում › Զորանյան, Վլադիմիր Արեստակի, 1936- (Personal Name)»։ *armunicat.nla.am*։ Վերցված է 2019-06-25

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12225 |

 |
**Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, որը գտնվել է Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում՝ Գյոմյուր գյուղում (Շահբուզի շրջան)։ Այն գտնվել է գյուղի կենտրոնի բարձրադիր վայրում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին հիմնադրվել է 12-րդ կամ 13-րդ դարում և վերանորոգվել է 17-րդ դարում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին կառուցված է եղել բազիլիկ ոճով, որը ունեցել է մեկ նավ, երկու միջանցք, երկու աղոթատուն և մեկ սրահ՝ արևմուտքում և հարավում զարդարված դռներով։ Արևմուտյան մասում եղել են երկու խաչքարեր, որոնք զարդարված են եղել ռելիեֆային զարդանախշերով։ Արևմտյան և հարավային ճակատներին եղել են հայերեն արձանագրություններ։

Ավերում
-------

Եկեղեցին կանգուն է եղել մինչև ուշ խորհրդային շրջանը։ Այն ընդգրկվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ 1988 թվականի պատմական և մշակութային հուշարձանների ցանկում (2856 համարի ներքո)։ Այնուամենայնիվ, եկեղեցին ավերվել է 1997 թվականից մինչև 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ը, ինչպես փաստում է *Caucasus Heritage Watch*-ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Khatchadourian Lori, Smith Adam T. Ghulyan Husik, Lindsay Ian (2022)։ *Silent Erasure: A Satellite Investigation of the Destruction of Armenian Heritage in Nakhchivan, Azerbaijan* (անգլերեն)։ Cornell Institute of Archaeology and Material Studies: Ithaca, NY։ էջեր 424–427։ Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ սեպտեմբերի 24-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. 1 2 3 4  Ayvazian, Argam, *The Historical Monuments of Nakhichevan.* Transl. Krikor H. Maksoudian. Detroit: Wayne State University Press, 1990, p. 113.
3. 1 2 3  Ayvazyan, Argam. *Nakhijevani ISSH haykakan hushardzannery. Hamahavak tsutsak.* Yerevan: Hayastan, 1986, pp. 155–156.
**«Վայրի պայմաններում»** (անգլ.՝ Into the Wild), 1996 թվականի վավերագրական վեպ, որը գրել է Ջոն Կրակաուերը։ Գիրքը գրվել է Կրակաուեր հոդվածի հիման վրա։ 2007 թվականին ռեժիսոր Շոն Փենը գրքի հիման վրա նկարահանել է համանուն ֆիլմը։

Վայրի պայմաններում գիրքը միջազգային բեսթսելլեր է, որը հրատարակվել է 14 լեզուներով։ Գիրքն ընդգրկված է բազմաթիվ դպրոցների և քոլեջների ուսումնական ծրագրերում։ Վեպը դրական արձագանքներ է ստացել շատ գրախոսների կողմից, մինչդեռ Ալյասկայի լրագրող Քրեյգ Մեդրեդն այն նկարագրել է որպես «հորինվածք»։

Սյուժե
------

Վեպը պատմում է Քրիստափոր Մաքքենդլեսի իրական պատմությունը։ Մի երիտասարդ, որն ապրում էր հարուստ ընտանիքում, մերժում էր հարուստին բնորոշ հատկանիշները և իր գումարով բարեգործություններ էր կատարում։ Օրերից մի օր նա դառնում է աղքատ թափառաշրջիկ։ Վերջին երկու տարիների ընթացում (1990–1992 թվականներին) Ալեքսանդր անունով հերոսը մեկնում է ԱՄՆ և Մեքսիկա, աշխատում է տարբեր տեղերում, հանդիպում է տարբեր մարդկանց, որոնք փոխում են իր կյանքը, մինչև վերջապես լինում է Ալյասկայում։ Այստեղ նա ապրում է անապատում` մի հին ավտոբուսի մեջ։ Չորս ամիս անց Քրիստափորը մահանում է սովից Դենալի ազգային պարկի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Formats and Editions of Into the wild»։ *WorldCat.org*։ Վերցված է 2015-12-27
2. ↑  «The fiction that is Jon Krakauer's 'Into The Wild'»։ *Alaska Dispatch News*։ Վերցված է 2015-12-27

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Back To The Wild* (գրքերի կայք)
* *Finding Into the Wild’s Magic Bus*
* Hiking The Stampede Trail

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Սիոն եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Սիոն եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում, Ախալքալաք քաղաքից 6 կմ դեպի հարավ, հայաբնակ Վաչիան գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Եկեղեցու մասին ամենից հին տեղեկությունները պահպանվել են Վրաստանի և Իմերեթի թեմի եկեղեցիների տեղեկագրերում։ 1866 թվականի տվյալներով եկեղեցին հիշատակվում է որպես փայտաշեն կառույց, իսկ 1885 թվականին՝ որպես քարաշեն։

1887 թվականի «Նոր Դար» ամսագրում կա անրադարձ այս եկեղեցու մասին, որտեղ եկեղեցին բնութագրվում է որպես «բաւական գեղեցիկ նորաշէն եկեղեցի»։

Եկեղեցու վերաբերյալ կան նաև հիշատակումներ 1880-ական և 1905-ական թվականների տեղեկագրերի մեջ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին գմբեթավոր տիպի կառույց է, այն կառուցվել է տուֆ տեսակի քարից, նրա չափսերն են (17.96 x 11.2) մետր։ Եկեղեցու հյուսիսային և հարավային պատերը սվաղած են, իսկ արևելյան և արևմտյան պատերը երեսապատված են տուֆի սալիկներով։ Մուտքը գտնվում է արևմտյան կողմում, իսկ եկեղեցու հարավային և արևելյան պատերին բացված են երեքական պատուհաններ։ Մուտքի վերևի մասում՝ տանիքին զանգակատունն է։ Տանիքը երեսապատված է թուջով, որի վրա գմբեթն է։

Խորանը գտնվում է արևելյան մասում, իսկ նրա աջ և ձախ կողմերում կան ավանդատներ։ Մկրտության ավազանն է գտնվում է հյուսիսային պատին։

1850-1880-ական թվականներին եկեղեցու հոգևոր կազմն է եղել՝ քհն․ Տեր Սիմեոն Կարապետյանը, Հարություն քհն. Իշխանյանցը, Գաբրիել քհն. Մկրտչյանը, Սիմեոն քհն. Տեր-Գաբրիելյանը, Տեր Կարապետը և դպիր` Հովհաննես Տեր-Սիմոնյանը։

Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին խոնարհվում է։ Իսկ արդեն հետխորհրդային շրջանում, 1990-ական թվականներին գյուղի բնակչության ջանքերով եկեղեցին հիմնովին վերակառուցվում է, և բազիլիկ եկեղեցին վերածվում է գմբեթավորի։

2016 թվականի հոկտեմբերին, ձեռամբ Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի, եկեղեցին վերաօծվեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՎԱՉԻԱՆ – ՍՈՒՐԲ ՍԻՈՆ ԵԿԵՂԵՑԻ»։ *armenianchurch.ge* (hy-am)։ Վերցված է 2021-08-09
**Ջունգլիների տիրակալը** (ճապ.՝ ジャングル大帝), կամ **Սպիտակ առյուծ Կիմբան** (անգլ.՝ Kimba the White Lion), մանգա, որն ստեղծվել է Օսամու Տեձուկայի կողմից, ինչպես նաև` համանուն անիմացիա։ Մանգան սկսել է թողարկվել 1950 թվականից, ճապոնական Manga Shonen ամսագրում, իսկ 1965 թվականին Mushi Production ստուդիայի կողմից էկրանավորվել է որպես անիմե սերիալ։

Ըստ որոշ աղբյուրների, սա առաջին գունավոր անիմացիոն ճապոնական սերիալն է։ Այն կրկնօրինակվել է շատ տարբեր լեզուներով և ցուցադրվել ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, եվրոպական մի շարք երկրներում` Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Իսպանիայում, Գերմանիայում։ Այն մտնում է Ճապոնիայի ամենահետաքրքրաշարժ անիմացիոն սերիալների ցանկի մեջ` ըստ TV Asahi-ի վարկանիշի։

Սյուժե
------

Գործողությունները տեղի են ունենում Աֆրիկայում, 20-րդ դարի կեսերին։ Մարդկությունը սկսում է վտանգ ներկայացնել ջունգլիների վայրի կենդանիների համար։ Սպիտակ առյուծը, ջունգլիի կայսրը, անվտանգ բնակության վայր էր փնտրում իր ժողովրդի համար, որտեղ նրանք կարող էին ապրել` առանց մարդկանցից վախենալու։ Առյուծը ստիպված է լինում մոտակա գյուղերից առևանգել կովերին՝ աֆրիկյան գիշատիչներին կերակրելու համար։ Հափշտակությունը կատաղության է հասցնում գյուղացիներին, քանի որ նրանք այլ սնունդ չունեին։ Նրանք պրոֆեսիոնալ որսորդ են վարձում։ Վերջինս, վախենալով բացահայտ հարձակվել առյուծի վրա, մռնչյուն է ձայնագրում և այդպիսով գրավում է էգ առյուծին` Էլիզային։ Կայսրը թակարդն ընկնելով մահանում է, իսկ հղի Էլիզային ուղարկում են կենդանաբանական այգի։ Նավի վրա ծնվում է փոքրիկ Լեոն (ամերիկյան կրկնօրինակման մեջ անունը փոխած է Կիմբա)։ Փոթորիկի պատճառով նավը կործանվում է, և Էլիզան մահանում է, իսկ Լեոյին հաջողվում է փրկվել։

Դերերում
--------

* Յոսիկո Օտա` Լեո
* Յոսիկո Մացուո` Լիր
* Խաձիմ` Ակասի` Թոմմի
* Կինտո Տամուրա` Կոկո
* Խիսասի Կացուտա` Մենդի
* Սեյձո Կատո` Տոտտո
* Կաձուո Կումակուրա` Դիկ
* Կիյոսի Կավակուբո` Բո
* Նոբուակի Սեկինե` Կենյիտի
* Յոսիկո Յամամոտո` Մերի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Kimba the White Lion (TV)» (անգլերեն)։ Anime News Network։ Վերցված է 2010-01-16
2. ↑  «TV Asahi Top 100 Anime» (անգլերեն)։ Anime News Network։ 23 сентября 2005 года։ Վերցված է 2010-01-16
**Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, տեղակայված էր Ադրբեջանի տարածքի Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության Քյուլյուս գյուղում։ Գտնվում էր գյուղի հարավ-արևմտյան մասում։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է 13-14-րդ դարերում և վերակառուցվել 1657 թվականին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին բազիլիկ ոճի էր, որը բաղկացած էր երկու մատուռներից, մեկ նավից, աբսիդից, երկու ավանդատներից և սրահից։ Արևմտյան և հարավային կողմերում գտնվում էին մուտքերը։ Ներսում փորագրված են եղել հայերեն արձանագրություններ։ Եկեղեցու տանիքը՝ գմբեթի տպավորություն ստեղծող կորաձև տեսքով, բնորոշ է Սպահանի պարսկահայ համայնքի գաղութներին և եկեղեցիներին։

Ավերում
-------

ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում եկեղեցին գործող ճարտարապետական հուշարձան էր։ 1998 թվականին Ադրբեջանի ԽՍՀ կազմում սկսեցին ընդգրկվել երկրի հուշարձաններն ու եկեղեցիներն, Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին 2853 համարով նույնպես ընդգրկվել է այդ կազմում։ Եկեղեցին ավերվել է 1997 թվականից մինչև 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ը ընկած ժամանակահատվածում, ինչպես փաստագրված է Caucasus Heritage Watch-ի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Khatchadourian Lori, Smith Adam T. Ghulyan Husik, Lindsay Ian (2022)։ *Silent Erasure: A Satellite Investigation of the Destruction of Armenian Heritage in Nakhchivan, Azerbaijan* (անգլերեն)։ Cornell Institute of Archaeology and Material Studies: Ithaca, NY։ էջեր 386–389։ Արխիվացված է օրիգինալից 24 September 2022-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. 1 2 3  Ayvazyan, Argam. *Nakhijevani ISSH haykakan hushardzannery. Hamahavak tsutsak.* Yerevan: Hayastan, 1986, p. 142.
3. 1 2  Ayvazian, Argam. *The Historical Monuments of Nakhichevan.* Transl. Krikor H. Maksoudian. Detroit: Wayne State University Press, 1990, pp. 111–112.
**Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու եկեղեցի** (իսպ.՝ Iglesia de San Francisco),Վենեսուելայում գտնվող կաթոլիկ եկեղեցի։ Օծվել է Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու պատվին։ Ազգային հուշարձան է (1956 թվականի ապրիլի 6-ից):

Մոտակայքում գտնվում են ակադեմիական պալատը, նախկին Գերագույն դատարանի շենքը և Դաշնային օրենսդիր պալատը։ Տաճարի մոտ աճում է 150-ամյա սեյբան՝ «Սուրբ Ֆրանցիսկոս» անվանումով, որը համարվում է տեղական տեսարժան վայր։

Ճարտարապետ Անտոնիո Լուիս Ուլիանի նախագծով տաճարի շինարարությունն սկսվել է 1593 թվականին։ Տաճարը կառուցվել է որպես Ֆրանցիսկյան միաբանության Սուրբ Ֆրանցիսկո վանքի լրացում և այն որպես Ակադեմիական պալատի հոգևոր հաստատություն օգտագործելու համար։ 1641 թվականին տաճարը լրջորեն տուժել է երկրաշարժի ժամանակ։ 1745 թվականին եկեղեցին ընդլայնվել է. մեծացվել է մուտքի տարածքը։ 1746 թվականին կառուցվել է ժամանակակից զոհասեղան՝ նվիրված Բեթղեհեմի մանուկ Հիսուսին։

1887 թվականին Վենեսուելայի նախագահ Անտոնիո Գուսման Բլանկոյի նախաձեռնությամբ տեղի է ունեցել տաճարի վերակառուցումը, որի ժամանակ փոխվել է նրա ճակատամասը։ 1813 թվականին Սիմոն Բոլիվարն Ադմիրալական արշավից հետո տաճարին շնորհել է «El Libertador» տիտղոսը։ 1842 թվականի դեկտեմբերի 17-ից մինչև Կարակասի Մայր տաճար տեղափոխվելը եկեղեցում են պահվել Սիմոն Բոլիվարի մնացորդները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Gaceta Oficial Nº 25.020
3. ↑  Ferguson Glenn W. (2003)։ *Tilting at Religion*։ Prometheus Books, Publishers։ էջեր 145–։ ISBN 978-1-61614-136-3։ Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 23

Գրականություն
-------------

* Lonely Planet
* Ferguson, Glenn W. (2003). Tilting at Religion. Prometheus Books, Publishers. pp. 145-. ISBN 978-1-61614-136-3.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 134140064 · WorldCat VIAF: 134140064 |

 |
Ջրային պտտահողմ Ադրիատիկում (Բուդվա, Չերնոգորիա, օգոստոսի 6, 2010)
**Ջրային հողմապտույտը** ձագարաձև օդա-ջրային մրրկասյուն, որն իր բնույթով նման է սովորական տորնադոյին, սակայն ձևավորվում է մեծ ջրավազանների մակերևույթին և միացված է կուտակ ամպերին։ Ջրային հողմապտույտը կարող է առաջանալ սովորական տորնադոյի ջրային մակերևույթի վրայով անցման ժամանակ։ Ավելի հաճախ հանդիպում է արևադարձային լայնություններում։

Ի տարբերություն դասական հողմապտույտի, ջրային պտտասյունը տևում է ընդամենը 15-30 րոպե, ունի ավելի փոքր տրամագիծ, շարժման արագությություն և պտույտը մոտ երկուսից երեք անգամ ավելի փոքր է։ Պարտադիր չէ ուղեկցվի ամպրոպային քամով։ Կան նաև հավելյալ տարբերություններ։

Նրան նրան, որ սովորաբար ջրային պտտահողմերն առաջանում են արևադարձային գոտիներում, դրանք կարող են հայտնվել նաև բարեխառն կլիմայական պայմաններ ունեցող տեղանքներում։ Նրանց կարելի է հաճախ հետևել Եվրոպայի արևմտյան ափերի մոտ, Բրիտանական կղզիներում և Միջերկրածովյան տարածքի մի քանի մարզերում։ Ջրային պտտահողմերը սահմանափակված չեն աղի ջրավազաններով, շատերն են նկատվել լճերի և գետերի վրա, օրինակ՝ Մեծ Լճերի վրա։ Ջրային հողմապտույտ է նկատվել նաև 2010 թվականի ամառային շոգ ժամանակ՝ Վոլգա գետի վրա։ Այն շատ հաճախ հանդիպում է Սև ծովի ափերին։

Պատկերասրահ
-----------

* Ջրային հողմապտույտ Ֆլորիդայի կողքինՋրային հողմապտույտ Ֆլորիդայի կողքին
* Ջրային հողմապտույտ 2005թ․ հուլիսի 15-ին, Պունտա Գորդա, ՖլորիդաՋրային հողմապտույտ 2005թ․ հուլիսի 15-ին, Պունտա Գորդա, Ֆլորիդա

Տես նաև
-------

* Տորնադո
* Հրե հողմապտույտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ջրային հողմապտույտի բացատրությունը»։ *A Comprehensive Glossary Of Weather*։ Geographic.org։ Վերցված է 2014-07-10

Աղբյուրներ
----------

* Գիտատեխնիկական հանրագիտարանային բառարան
* Մթնոլորտային անոմալ երևույթ «ջրային հողմապտույտ»։ Վ․ Ա․ Ռանցև-Կարտինով

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
արև  Եղանակ  անձրև |
| --- |
|  |
| Տարվա եղանակներ | Ձմեռ  • Գարուն  • Ամառ  • Աշուն |
|  |
| Մթնոլորտային տեղումներ | Անձրև  • Կարկուտ  • Ձյուն  • Եղյամ  • Մերկասառույց  • Ամպրոպ |
|  |
| Եղանակ | Ամպամածություն  • Խոնավություն  • Մթնոլորտային ճնշում  • Օդի ջերմաստիճան  • Քամու ուղղություն |
|  |
| Եղանակային երևույթներ | Ամպրոպ (Ձյունե ամպրոպ)  • Քամի  • Փոշոտ փոթորիկ  • Տորնադո  • Փոթորիկ  • Ջրային պտտահողմ  • Արևադարձային ցիկլոն  • Արտաարևադարձային ցիկլոններ  • Բուք  • Սառցե անձրև  • Հրե պտտահողմ  • Փոշոտ մշուշ |

 |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ջրային պտտահողմ** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի**, 13-րդ դարում կառուցված Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի Լոռու մարզի Աքորի գյուղի կենտրոնում։

Պատմություն
-----------

Աքորիի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին բաղկացած է տարբեր ժամանակներում կառուցված երկու շինություններից։ Սկզբնականը (հավանաբար 13-րդ դար) արևելյան կողմում կառուցված միանավ դահլիճն է՝ կիսաշրջանաձև խորանով։ Թաղածածկը, որը միջին մասում ուժեղացված է եղել պահունակների վրա բարձրացող կամարով, չի պահպանվել։ Լուսավորվել է խորանի վերձիգ և հարավային պատի կլոր պատուհաններից։ 19-րդ դարում արևմտյան կողմից սիմետրիկ տեղադրությամբ հավելվել է ավելի լայն դահլիճ՝ վերացնելով արևելյան եկեղեցու արևմտյան պատը։ Դրա հետ կապած՝ բեմը խորանից մոտ 3 մետր առաջ է բերվել։ Մուտքը արևմուտքից է, երկու կողմում կան պարզ գծագրությամբ խաչեր։ Արևմտյան պատուհանն ունի զարդաքանդակներով եզրակալ։ Պատերը դրսից սրբատաշ են, իսկ ներսից մանր կոպիտ մշակված քարերով՝ սվաղված։ Եկեղեցին ներկայումս ունի երկլանջ կղմինդրածածկ փայտաշեն տանիք։ Հուշարձանը ուշագրավ է հին ու նոր շինությունների զուգադրմամբ։

2008 թվականին եկեղեցին վերաօծվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  «Աքորի գյուղի բնակչությունը 1886-1931 թվականներին. Լոռու ձոր»
3. ↑  «Վերաօծվել է Աքորիի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին»։ *armenpress.am*։ Վերցված է 2021-07-04
**Ռադիո Արևիկ -** Հայաստանի Հանրային Ռադիոյի մանակապատանեկան ալիքը։ Ռադիո Արևիկի հաղորդումները նախկինում հեռարձակվել են Հանրային Ռադիոյի եթերում, սակայն 2019 թ. սեպտեմբերի 1-ից հանդես է գալիս առանձին ռադիոալիքով։ Այն ընդգրկված Հայաստանի Հանրային Ռադիոյի կազմում։

Պատմություն
-----------

2019 թ. սեպտեմբերի 1-ին հեռարձակվել է առաջին փորձնական եթերը։ Ներկայումս այն հնարավոր է լսել միայն Ռադիո Արևիկի կայքում։ Մոտակա ժամանակներս Ռադիո Արևիկը կունենա նաև ռադիոհաճախականություն։

Ռադիոհաղորդումներ
-----------------

Հայաստանի Հանրային Ռադիո
Ռադիո Արևիկի եթերում են՝ «Զարթուցիչ»՝ օրվա ընթացքում սպասվող իրադարձությունների մասին ռադիոհաղորդումը, «Պատանեկան ակումբ», «Մեկնարկ»՝ զրույցների շարք տարբեր ոլորտների մասնագետների հետ, «Լյա-Լյա-ֆա»՝ մանկապատանեկան երգերի հիթ-շքերթ, «Պստիկաշեն», «ՀայԹեք», «Նկարում ենք մի Հայաստան» «Կանաչ մոլորակ», «Ռադիոլաբ», «Նորարարներ» և այլ բազմաբովանդակ ռադիոհաղորդումներ։

Տես նաև
-------

* Ռադիո
* Հայաստանի Հանրային Ռադիո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կապը մեզ հետ»։ *Ռադիո Արևիկ* (հայերեն)։ Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 12  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
2. ↑  «Հաղորդումներ — Ռադիո Արևիկ» (հայերեն)։ Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 12  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Սուրբ Կիրակի մատուռ**,հայտնի է նաև **Խչբազարի խաչ** անունով։ Հայ առաքելական եկեղեցի, որը կառուցվել է 1286 թվականին, գտնվում է Տավուշի մարզի Գանձաքար գյուղից 2 կմ հարավարևելք՝ Խոչաբազար գյուղատեղիում՝ Արաբի ձորից արևմուտք՝ սարալանջին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Մատուռը կառուցվել է ժայռի վրա, գմբեթավոր շինություն է։ Ներսից պատերի անկյուններում ագուցված են չորս պահունակներ, որոնց վրա հենվում են ծածկի կամարները՝ իրենց վրա կրելով փոքրիկ գմբեթը՝ սրբատաշ գլանաձև թմբուկով և սրածայր վեղարով։ Պատերի մեջ բացվում են մեկական փոքր ու նեղ լուսամուտներ։ Մատուռը կանգուն է, ճակատակալ քարին և դռան շրջանակի խաչքարի վրա կան արձանագրություններ։ Մատուռի շրջակայքում՝ Արաբաձորի աջ կողմի սարահարթի վրա, գերեզմանոցն է՝ անմշակ տապանաքարերով։ Ս. Կիրակի մատուռից քիչ հեռու գտնվում է մի ուրիշ ավերակ մատուռ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  hushardzantest։ «Ս. ԿԻՐԱԿԻ ՄԱՏՈՒՌ»։ *Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության* (am-AM)։ Վերցված է 2021-06-10
**«Սապփո և Ալքայոս»** (անգլ.՝ Sappho and Alcaeus), բրիտանացի նկարիչ, պատմական և դիցաբանական թեմաների վարպետ Լոուրենս Ալմա-Թադեմայի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1881 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 66 × 122 սմ։

Այսօր «Սապփո և Ալքայոս» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Ուոլթերսի գեղարվեստի թանգարանում (Բալթիմոր, Մերիլենդ, ԱՄՆ)։

Նկարագիր
--------

Լոուրենս Ալմա-Թադեման «Սապփո և Ալքայոս» ստեղծագործությունում պատկերել է համերգ, որը տեղի է ունեցել մեր թվարկությունից առաջ՝ VII դարավերջին․ այն կայացել է ծովափին՝ մարմարապատ ամֆիթատրոնում։ Հույն բանաստեղծ Ալքայոսը նվագում է կիֆարա։ Նրան ունկնդրում է հույն բանաստեղծուհի Սապփոն՝ մի քանի ընկերուհու ուղեկցությամբ։ Սապփոյի ձեռքը դրված է բարձին, որի վրա դափնեպսակ կա, որն, ըստ էության, նախատեսված է կատարողի համար։

Պատմություն
-----------

«Սապփո և Ալքայոս» ստեղծագործությունը ցուցադրվել է 1881 թվականին Թագավորական ակադեմիայում։ Նկարը գնել է բալթիմորցի Ուիլյամ Թոմփսոն Ուոլթերսը։ Նրա մահվանից հետո 1894 թվականին կտավն անցնում է որդուն՝ Հենրի Ուոլթերսին։ Վերջինս նկարը կտակել է Ուոլթերսի գեղարվեստի թանգարանին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Sappho and Alcaeus»։ *www.handmadepiece.com* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-12-01
3. ↑  «Sappho and Alcaeus | The Walters Art Museum»։ *Online Collection of the Walters Art Museum* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-12-01

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի պաշտոնական կայք

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սապփո և Ալքայոս** կատեգորիայում։ |
**Սուրբ Հովհաննես**, 19-րդ դարում կառուցված հայ առաքելական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Խանձաձոր գյուղի հարավ-արևմտյան բարձրադիր թաղամասում։ Եկեղեցու հարևանությամբ է տեղակայված երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհերին նվիրված հուշարձանը։

Հորինվածք
---------

Եկեղեցին իր հորինվածքով ուղղանկյուն հատակագծով միանավ թաղածածկ բազիլիկ կառույց է, որն արևելյան կողմում ունի կիսաշրջան խորան և կից ավանդատներ։ Սուրբ Հովհաննեսի բեմը աղոթասրահից բարձր է միայն մեկ աստիճանով։ Գլանաձև թաղը հենվում է պատկից սյուներով կազմվող կամարաշարի վրա։ Եկեղեցու երկարությունը 14 մետր է, լայնությունը՝ 6 մետր, բարձրությունը՝ 7 մետր։ Հարավային կողմից է բացվում միակ մուտքը։ Բարավորի վերին քարի վրա առկա են երկու մեծ խաչաքանդակներ։ Մուտքի աջ ու ձախ կողմերում պատի մեջ ագուցված են մեկական խաչքարեր, որոնք բնորոշ են 17-րդ դարին։ Աջակողմյան խաչքարը պարունակում է արձանագրություն։ Եկեղեցին կառուցված է տեղական կիսամշակ կրաքարով։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու մուտքը
Եկեղեցու պատմության մասին տեղեկությունները բացակայում են։ Համաձայն Արցախի Հանրապետության Հուշարձանների պահպանության վարչության, Խանձաձորի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վկայագրի՝ եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարում՝ նախկինում այստեղ եղած եկեղեցու տեղում։

Վիճակ
-----

Արցախյան պատերազմների ժամանակ եկեղեցին չի տուժել։ Խորհրդային տարիներին այն, ինչպես Արցախի շատ այլ եկեղեցիներ, ծառայել է որպես պահեստ։ 2020 թվականի հոկտեմբերին Ադրբեջանը օկուպացրել է Հադրութի շրջանը և եկեղեցու հետագա ճակատագրի մասին տվյալները բացակայում են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Խանձաձորի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին»։ *Monument Watch* (հայերեն)։ Վերցված է 2023-11-03  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Սպիշսկա Կապիտուլա** (սլովակ.՝ Spišská Kapitula, գերմ.՝ Zipser Kapitel, հունգ.՝ Szepeshely Káptalan, լատին․՝ Capitulum Scepusiense. թարգմանաբար նշանակում է *Սպիշի գլխատուն*), Սլովակիայի Սպիշսկե Պոդգրադիե քաղաքի մի շրջանը, որը համարվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված օբյեկտ հանդիսացող «Լևոչ, Սպիշսկի Գրադ և դրանց առնչվող մշակութային հուշարձանների» բաղկացուցիչ մասը։ Լավ պահպանված միջնադարյան այս քաղաքիկն ընկած է բլրի արևելյան լանջին, Սպիշսկե Պոդգրադիեի քաղաքային շուկայից մոտավորապես 1,5 կիլոմետր դեպի արևմուտք։

Նկարագրություն և պատմություն
----------------------------

Սպիշսկա Կապիտուլայի տարածքում գտնվում են Սուրբ Մարտին Տուրացու տաճարը, նախկին վանքը, ճեմարանը և 30 տներով մի փողոց, որոնք բոլորն էլ կառուցվել են Վերածննդի դարաշրջանում։ Շրջանը պարսպապատված է, պարսպի դարպասից բացվում է հանդիպակաց բլրին փռված Սպիշսկի Գրադ քաղաքի համայնապատկերը։ Սպիշսկա Կապիտուլան 12-րդ դարի վերջերին դարձել է տարածաշրջանի եկեղեցական վարչության գլխավոր կեցավայրը, իսկ 1776 թվականին, երբ հունգար թագուհի Մարիա Թերեզան բաժանել է Էգերի թեմը, դարձել է նաև եպիսկոպոսական նստավայր։

Սուրբ Մարտինի տաճար
-------------------

Ճարտարապետական այս համալիրի գլխավոր շինությունը Սուրբ Մարտին Տուրացու տաճարն է, որը կառուցվել է 1245-1273 թվականների միջակայքում, ռոմանական ոճով (հետագայում ավելացված կից կառույցները գոթիկա ոճով են)։ Տաճարի որոշ որմնանկարներում արտացոլված է Կարլ 1-ին Ռոբերտ արքայի թագագրումը։ Տաճարի հետ միաժամանակ կառուցվել է եպիսկոպոսական պալատը, որի մերձակայքում տարածվում է ընդարձակ զբոսայգին, ուր կարելի է մուտք գործել Ժամացույցով աշտարակի ստորին մասում բացված դարպասով։

1995 թվականին Սուրբ Մարտինի տաճար է այցելել Հովհաննես Պողոս II պապը։ 2003 թվականին տաճարում վերահուղարկավորվել է եպիսկոպոս Յան Վոյտաշակը (1877-1965)։

Պատկերասրահ
-----------

* Սպիշսկա Կապիտուլայի համայնապատկերը՝ դիտված Սպիշի ամրոցիցՍպիշսկա Կապիտուլայի համայնապատկերը՝ դիտված Սպիշի ամրոցից
* 
* Սուրբ Մարտինի տաճարըՍուրբ Մարտինի տաճարը
* ԶանգակատունըԶանգակատունը
* Սուրբ Մարտինի տաճարՍուրբ Մարտինի տաճար
* ՓողոցըՓողոցը
* ՓողոցըՓողոցը
* Եպիսկոպոսական պալատըԵպիսկոպոսական պալատը
* ԶբոսայգինԶբոսայգին
* 
* Դարպասներից մեկըԴարպասներից մեկը
* ՃեմարանըՃեմարանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Levoča, Spiš Castle and associated cultural monuments»։ *UNESCO World Heritage Centre*։ Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 28
2. ↑  Спишска Капитула и Спишский Град Archived 11 April 2021[Date mismatch] at the Wayback Machine. severovychod.sk (սլովակ.)

Գրականություն
-------------

* Horváth Tibor (1999)։ *Szlovákia* (Hungarian) (1st ed.)։ Budapest: Cartographia։ ISBN 963-353-180-2
* Gabor Méry, Marcell Jankovics - St. Martin's Cathedral Spišská Kapitula (2013), Šamorín (Somorja) 978-80-8160-018-0
* Vladimír Olejník, Ľubica Olejníková - Katedrála sv. Martina v Spišskej Kapitule (2017), Spišské Podhradie: Rímskokatolícka cirkev Biskupstvo Spišské Podhradie 978-80-971341-5-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 
* 
* Detailed description of Spišská Kapitula

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 5188035-0 · NKC: ge544905 · VIAF: 129856091 · WorldCat VIAF: 129856091 |

 |
**Ռամեշբաբու Պրագնանանդհա** (թամիլերեն՝ பிரஞ்ஞானந்தா ரமேஷ்பாபு), օգոստոսի 10, 2005(2005-08-10), Չեննայ, Հնդկաստան), հնդիկ շախմատիստ, գրոսմայստեր, շախմատային հրաշամանուկ։ Համարվում է աշխարհում չորրորդ շախմատիստը, որը ամենաերիտասարդ տարիքում արժանացել է գրոսմայստերի կոչմանը։

Շախմատային կարիերա
------------------

Պրագնանանդհան ծնվել է 2005 թվականին՝ Հնդկաստանի Թամիլ Նադու նահանգի կենտրոն Չեննայում։ 7 տարեկանում նրան շնորհվել է ՖԻԴԵ-ի վարպետի կոչում։ Նա 2013 թվականին՝ 8 տարեկան հասակում դարձել է շախմատի պատանիների աշխարհի չեմպիոն։ 2015 թվականին նվաճել է մինչև 10 տարեկանների առաջնության չեմպիոնի տիտղոսը։

2016 թվականին Պրագնանանդհան 10 տարեկան, 10 ամսական և 19 օրական հասակում դարձավ պատմության մեջ ամենաերիտասարդ միջազգային վարպետը։ Նա գրոսմայստերի իր առաջին նորմը լրացրել է 2017 թվականի նոյեմբերին, շախմատի պատանիների աշխարհի առաջնությունում, որտեղ գրավեց 4-րդ հորիզոնականը՝ վաստակելով 8 միավոր։ Նա լրացրեց գրոսմայստերի երկրորդ նորմը 2018 թվականի ապրիլի 17-ին՝ «Ֆիշերի հուշամրցաշարում»։ 2018 թվականի հունիսի 23-ին նա նվաճեց իր երրորդ և վերջին գրոսմայստերի նորմը։ Օրտիզեիի «Gredine Open» մրցաշարի 8-րդ տուրում՝ նա պարտության մատնեց Լուկա Մորոնիին և 12 տարեկան, 10 ամսական և 13 օրական հասակում դարձավ երկրորդ ամենաերիտասարդ գրոսմայստերի նորմը լրացրած շախմատիստը՝ Սերգեյ Կարյակինից հետո։ Սերգեյ Կարյակինը այդ տիտղոսը նվաճել է 12 տարեկան 7 ամսական հասակում։
2018 թվականին նա հրավիրվել է արագ շախմատի 4 պարտիա խաղալու Ուեսլի Սոի հետ։ Շատերն այն կարծիքին էին, որ դա հեշտ հաղթանակ է լինելու Ուեսլի Սոի համար, բայց 12-ամյա շախմատիստը 2.5-1.5 հաշվով հաղթող ճանաչվեց։

Անձնական կյանք
--------------

Պրագնանանդհաան ապրում է Չեննայի արվարձաններից մեկում։ Հայրը աշխատում է բանկում, իսկ մայրը՝ տնային տնտեսուհի է։ Նրա ավագ քույրը՝ Վեյշալի Ռամեշբաբուն երիտասարդ շախմատիստ է։

Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր
-------------------------------

**Էլոյի վարկանիշի փոփոխություններ**| 
 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Certificate of Title Result Grandmaster
2. ↑  ratings.fide.com
3. ↑  «Praggnanandhaa becomes India's youngest Grandmaster»։ *ESPN* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-08-09
4. ↑  «Chennai's R Praggnanandhaa becomes second youngest Grandmaster - Times of India»։ *The Times of India*։ Վերցված է 2018-08-09
5. ↑  «I’m Praggnanandhaa, world’s youngest ever chess International Master»։ *The Indian Express*։ հունիսի 1, 2016
6. ↑  «Praggnanandhaa bags his second GM norm - Times of India»։ *The Times of India*։ Վերցված է 2018-08-09
7. ↑   Praggnanandhaa loses to Wesley So in Leon Masters
8. ↑  Էլոյի վարկանիշը ՖԻԴԵ ցանկերից։ Աղբյուրներ՝ fide.com, benoni.de, olimpbase.org
9. ↑  *Տեխնիկական խնդիրների պատճառով աղյուսակը ժամանակավորապես չի աշխատում։*

Արտաքին հղումներ
----------------

* 12-летний Прагнанандха побеждает семисотника Дейвида Хауэлла. Chess.com (ռուս.)
* Индийский шахматист - новая сенсация в спорте Archived 2018-08-10 at the Wayback Machine.. India Daily (ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ՖԻԴԵ |

 |
**Սուրբ Մինաս**, 1601 թվականին կառուցված հայ առաքելական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Մարիամաձոր գյուղի հարավ-արևմտյան մասում։

Հորինվածք
---------

Եկեղեցին հորինվածքով ուղղանկյուն հատակագծով միանավ բազիլիկ է, որն արևելյան կողմում ավարտվում է ուղղանկյուն խորանով։ Սուրբ Մինասի տանիքը  թաղակապ է, արտաքուստ երկթեք, հողածածկ։ Կառուցված է անմշակ քարով և կրաշաղախով։ Երկրաությունը 14,7 մետր է, լայնությունը՝ 7,9 մետր, իսկ բարձրությունը՝ 4,5 մետր։

Միակ մուտքը արևմտյան կողմից էր։ Լուսավորվում էր արևելքից և արևմուտքից բացվող մեկական լուսամուտներով, որոնք ներկայումս փլված են։ Ադրբեջանի կողմից շրջանի օկուպացիայի առաջ եկեղեցու ներսում պահպանված էին պատերի մեջ ագուցված խաչքարեր և խաչքարաբեկորներ։

Պատմություն
-----------

Մուտքի բարավորի վրա թողնված արձանագրության համաձայն՝ Սուրբ Մինաս եկեղեցին կառուցվել է 1601 թվականին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Թվ[ին]  ։ՌԾ։- ԴՀՎ 5, 173 |  |

Ըստ հնագետ, գրող Մակար Բարխուդարյանի, հյուսիսային կամարի վրա արձանագրված էր եկեղեցին կառուցողի հիշատակագրությունը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես Ազարիա աբ[ե]ղա Դաւիթ Էրեց, որ շինող եկեղեցոյ շինեցի տէր |  |

Նույն կամարի մյուս կողմում, մեկ այլ արձանագրություն.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Խաչս Բաղդասարին է, իւր կողակցին ․․․- Բարխուտարեանց 1895, 73 |  |

Այս արձանագրությունները ներկայումս չեն պահպանվել։

Վիճակ
-----

1930 ական թվականներին խորհրդային հակակրոնական պայքարի արդյունքում պայթեցվել է եկեղեցին, որից հետո այն մնացել էր կիսավեր։

2020 թվականի հոկտեմբերին Ադրբեջանն օկուպացրել է Մարիամաձոր գյուղը և Սուրբ Մինաս եկեղեցին, որի ներկայիս վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մարիամաձորի Սուրբ Մինաս եկեղեցին»։ *Monument Watch* (հայերեն)։ Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 2  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
2. ↑  «Հադրութի շրջան»։ *ՀԱՍԵ Արցախի թեմ* (հայերեն)։ 2021 թ․ ապրիլի 17։ Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 2  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Տիրամայր Նարեկ մայր տաճար**(իսպ.՝ Catedral de Nuestra Señora de Narek) նաև կոչվում է **Նարեկի Տիրամոր հայկական տաճար** (*Catedral Armenia de Nuestra Señora de Narek*), հայ կաթոլիկ մայր տաճար, որը գտնվում է Արգենտինայի մայրաքաղաք Բուենոս Այրեսի Չարկաս փողոցում։

Միաբանությունը հետևում է հայկական ծեսին և լիակատար հաղորդակցության մեջ է Հռոմի պապի հետ։ Այն Բուենոս Այրեսի հինգ կաթոլիկ տաճարներից մեկն է, մյուսները հետևում են հռոմեական ծեսին (Սուրբ Երրորդության տաճար և զինվորական տաճար), մարոնիական ծեսին (Սուրբ Մարոնի տաճար) և ուկրաինական ծեսին (Պատրոսինիոյի տաճար)։ Այն չպետք է շփոթել հայկական Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճարի հետ, որը հայ Առաքելական եկեղեցի է։

Գույքը, որի վրա կառուցվել է ներկայիս շենքը, գնվել է 1942 թվականին, որտեղ գործել է փոքրիկ մատուռ։ Նոր եկեղեցու աշխատանքը մշակվել է 1971-1981 թվականներին, երբ այն պաշտոնապես օծվեց։ 1983 թվականին եկեղեցու դիմացի բաց տարածքում ստեղծվել է Արարատ լեռան հրապարակը։ 1998 թվականին բացվել է Արարատ լեռը ներկայացնող մոնումենտալ շատրվանը, որին ներկա է եղել Հայ Կաթողիկե եպիսկոպոս Վարդան Վալդիր Պողոսյանը։ Տաճարը Բուենոս Այրեսի Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու հայկական թեմի գլխավոր եկեղեցին է (*Eparchia Sancti Gregorii Narekiani Bonaërensis Armenorum*), որը ստեղծվել է 1989 թվականին այն ժամանակվա Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ի կողմից՝ տեղի հայ կաթոլիկ համայնքի կրոնական կարիքների համար։ Եկեղեցու հովվական պատասխանատուն Պաբլո եպիսկոպոս Հակիմյանն է։

Եկեղեցու ներքին տեսքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cathedral of Our Lady of Narek in Buenos Aires
2. 1 2  Nogués Germinal (2015 թ․ մայիսի 1)։ *Buenos Aires, ciudad secreta* (իսպաներեն)։ Penguin Random House Grupo Editorial Argentina։ ISBN 9789500752312
3. ↑  Forni Floreal H. Cárdenas Luis A. Mallimaci Fortunato (2003 թ․ հունվարի 1)։ *Guía de la diversidad religiosa de Buenos Aires* (իսպաներեն)։ Editorial Biblos։ ISBN 9789507866234
4. ↑  Vanzini Marcos Gabriel (2011 թ․ հունվարի 1)։ *Historias Curiosas de Templos de Buenos Aires* (իսպաներեն)։ Gob Ciudad de Buenos Aires։ ISBN 9789876730051
**Սպիտակ խաչ վանք**, հայկական հուշարձան, որը գտնվում է Հադրութից հարավ՝ Վանք գյուղի բլրի վրա։ Գյուղի անունը կապված է վանքին մոտ լինելու հետ։

Վանքի ստեղծման ամսաթիվը հայտնի չէ, ամենաուշ կառույցը թվագրում են 14-րդ դարով, քանի որ այդ մասին են վկայում նրա մասերից շատերը։ Վանքը կամ միայն նախասրահը՝ տիմպանի (նկարազարդ կամ քանդակազարդ ճակատամաս) գրառումների հիման վրա, վերանորոգվել է 1735 թվականին։

Վանքի երկարությունը նախասրահի հետ միասին կազմում է 15,75 մ, լայնությունը՝ 7,1մ։ Հուշարձանը իրենից ներկայացնում է փոքր գմբեթավոր շենք՝ 6 սյուներից ու բրգանման տանիքից բաղկացած։ Զանգակատից արևմուտք դրված է քանդակազարդ խաչքար, որն ունի ավելի քան 2,5 մետր բարձրություն։

Վանքի շուրջը կա գերեզմանատուն, որտեղ որոշ դամբարանային քարերի վրա արտահայտված են որսի, հողագործության, ցանքի և մարտերի տեսարաններ։ Գերեզմանատանը մնացել է կիսաքանդ շենք, որը կառուցվել է 1735 թվականին և որոշ ժամանակ ուխտավորների համար ապաստարան է ծառայել։ Հուշարձանի տարածքում կան վանական խցեր, որոնք ունեն ընդհանուր մուտք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Monuments - Հուշարձաններ»։ *www.monuments.nkr.am*։ Վերցված է 2019-03-27 (չաշխատող հղում)

Գրականություն
-------------

* *Мкртчян Шаген Макичович* Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха. — Ереван: Айастан, 1988. — С. 360. — 25 000 экз. — ISBN —5—540—00402—7
**Սար Յազդ ամրոց** (պարս.՝ قلعه سريزد), ամրոց Իրանի Յազդ քաղաքում։ Այն գտնվում է Յազդ քաղաքից 50 կմ հեռավորության վրա։

Շրջակայք
--------

Յազդը դեռևս Սասանյանների գահակալման շրջանից հայտնի է եղել որպես մեծ քաղաք և ծառայել է քաղաքի բնակիչների պատսպարման վայր։ Այնտեղ պահել են արժեքավոր իրեր, ոսկի, ուտելիք, հացահատիկ։ Հին աշխարհում ներխուժողները փնտրում էին արժեքավոր ավար, այդ իսկ պատճառով պետք էր անվտանգ վայր, որտեղ կարող էին պահել իրենց պահուստը։

Կառուցվածք
----------

Ամրոցը կառուցվել է Սասանյանների գահակալման շրջանում՝ Մ.թ.ա. 3-րդ և 7-րդ դարերում։ Ունի պաշտպանական կառույցներ, որոնք իրենցից ներկայացնում են երկու համակենտրոն պատեր, որոնց արտաքին պատը ունի 6 մետր բարձրություն, իսկ ներքին պատը՝ 9 մետր։ Բացի պատերից, կառուցվել է խրամ։ Կառույցն ունի 480 սենյակ։

Ժամանակակից վիճակ
-----------------

Այս կառույցը գտնվում է պետությունների կողմից ոչնչացման վտանգի առաջ։ Մինչ օրս այն գտնվում է զբոսաշրջիկների ուշադրության կենտրոնում, իսկ նրա երկու կողքեում քարավաններ են։

Սար Յազդը 1975 թվականին 1084 համարի ներքո գրանցվել է Իրանի ազգային ժառանգության կազմակերպությունում։

Պատկերասրահ
-----------

* Բերդի արտաքին տեսքըԲերդի արտաքին տեսքը
* Ճակատային դարպասներՃակատային դարպասներ
* ԱռունԱռուն
* ԱշտարակըԱշտարակը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑
3. 1 2 3 4 5
4. ↑
5. 1 2  «Sar Yazd Castle»։ *Persian Tourism* (en-US)։ 2016 թ․ հոկտեմբերի 3։ Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 18
6. ↑  «Sar Yazd Castle»։ *Atlas Obscura* (անգլերեն)։ Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 18
7. ↑  «Saryazd Castle: One of the Greatest, Most Beautiful Castles in Iran - Society/Culture news»։ *Tasnim News Agency* (անգլերեն)։ Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 18
8. ↑  Baker Patricia L. Smith Hilary, Oleynik Maria (2014)։ *Iran* (անգլերեն)։ Bradt Travel Guides։ էջ 238։ ISBN 9781841624020
**Վասիլիս Սպանուլիս** (հուն.՝ *Βασίλης Σπανούλης*, օգոստոսի 7, 1982(1982-08-07), Լարիսա, Հունաստան), հույն նախկին բասկետբոլիստ։ Մարզական կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է Հունաստանի բասկետբոլի լիգայում և Բասկետբոլի Եվրալիգայում հանդես եկող «Օլիմպիակոս» ակումբում։ Խաղացել է խաղարկողի և հարձակվող պաշտպանի (այլ կերպ՝ կոմբոգարդ) դիրքերում։

Սպանուլիսը մասնագիտական կարիերան հաջողությամբ մեկնարկում է «Գիմնաստիկոս Լարիսսա» ակումբում։ 2002 թվականին նրան շնորհվում է Հունաստանի բասկետբոլի լիգայի լավագույն երիտասարդ բասկետբոլիստի մրցանակը։ Ցուցաբերած բարձրորակ խաղի շնորհիվ Սպանուլիսը տեղ է գտնում Աթենքի «Մարուսի» ակումբում։ 2004–2005 մրցաշրջանում Սպանուլիսն առաջնորդում է թիմը դեպի ազգային լիգայի եզրափակիչ և Եվրագավաթի 1/4 եզրափակիչ։ 2005 թվականին Սպանուլիսը պայմանագիր է կնքում հունական լավագույն ակումբներից մեկի՝ «Պանատինաիկոսի» հետ, որի կազմում արդեն դրոշմում է իր ուրույն տեղը Եվրալիգայում։ 2005–2006 մրցաշրջանում Սպանուլիսն առաջին անգամ դառնում է All-Euroleague խորհրդանշական հավաքականի անդամ։ 2006–2007 մրցաշրջանը Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Հյուստոն Ռոքեթս» ակումբի հետ անցկացնելուց հետո Սպանուլիսը կրկին վերադառնում է «Պանատինաիկոս»։ 2009 թվականին Սպանուլիսն իր թիմն առաջնորդում է դեպի Եվրալիգայի տիտղոսը, իսկ ինքը Սպանուլիսը ճանաչվում է «Եվրալիգայի եզրափակիչ քառյակի MVP»։ 2010 թվականի ամռանը Սպանուլիսը տեղ է գտնում «Օլիմպիակոսում», որի կազմում երկու տարի անընդմեջ 2012 և 2013 թվականներին Սպանուլիսը կրկին դառնում է Եվրալիգայի չեմպիոն և կրկին արժանանում եզրափակիչ քառյակի MVP-ի մրցանակին։

Սպանուլիսը Հունաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականի անդամ է, որի կազմում նվաճել է ոսկե և բրոնզե մեդալներ համապատասխանաբար 2005 և 2009 թվականների Եվրոպայի առաջնություններում, ինչպես նաև արծաթե մեդալ 2006 թվականի ՖԻԲԱ-ի աշխարհի առաջնությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Եվրալիգայի պաշտոնական վեբկայք, եզրափակիչ քառյակի MVP՝ Վասիլիս Սպանուլիս, «Պանատինաիկոս»։»։ Euroleague.net։ 2009-05-03։ Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 24
2. ↑  «Պրոֆիլ»։ Euroleague.net։ 1982-08-07։ Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 24
3. ↑
4. ↑  «FIBA.com»։ Archive.fiba.com։ Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 24

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական բլոգ Archived 2006-11-08 at the Wayback Machine.
* Կենսագրությունը NBA.com կայքում
* Euroleague.net էջը
* Eurobasket.com էջը
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի**, հայ ուղղափառ տաճար Նոր Նախիջևան քաղաքում (այժմ` Դոնի Ռոստովի Պրոլետարսկի շրջանի կազմում)։ Գտնվել է 1-ին գծի և Պրոլետարական 1-ին փողոցի անկյունում։ Եկեղեցին քանդվել է խորհրդային իշխանությունների կողմից 1930-ական թվականներին։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Նիկողայոս փայտե եկեղեցու հիմքը գցվել է 1781 թվականին և օծվել 1783 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ Դա Նոր Նախիջևանի առաջին եկեղեցիներից էր։ Այն փողոցը, որտեղ գտնվում էր եկեղեցին, ստացել է նրա անունը` *Նիկոլսկայա* (այժմ դա Լիստոպադովի փողոցն է)։ Որոշ ժամանակ անց փայտե եկեղեցու փոխարեն կառուցեցին քարե տաճար, որը գտնվում էր փոքր-ինչ դեպի հյուսիս` 1-ին գծի և Ուսպենսկայա 1-ին փողոցի (այժմ` Պրոլետարական) անկյունում։

Տաճարն ուներ քառասյուն նախասրահներով երեք մուտք։ Գլխավոր (արևմտյան) մուտքի վրա խոյանում էր զանգակատունը։ Տաճարի գլխավոր ծավալը և զանգակատունը ավարտում էին դասական գմբեթները։ 1862 թվականին տաճարում տեղի ունեցավ հիմնանորոգում։ XIX դարի վերջում տաճարի գմբեթները փոխարինվեցին ավանդական հայկական ութանիստ վրանածածկերով։ 1902 թվականի ապրիլի 28-ին եկեղեցու զանգակատանը տեղադրվեց ամենամեծ զանգը` 41 փութ 30 ֆունտ քաշով (մոտ 650 կգ)։

Տաճարին կից գործել է հայկական գերեզմանատուն, որտեղ թաղված են եղել քաղաքի բազմաթիվ հայտնի բնակիչներ. պատգամավոր Հովհաննես Աբրահամյանը, որը մեկնել էր Սանկտ Պետերբուրգ Եկատերինա II-ի հրամանագիրը բերելու, քաղաքագլուխ Հարություն Խալիբյանը, վաճառական Մակար Հայրապետյանը` Միքայել Նալբանդյանի մտերիմ ընկերը։ 1873 թվականին տաճարում կնքել են ապագա բանաստեղծ Օնոպրիոս Անոպյանին։

1883 թվականին հանդիսավորությամբ նշվել է տաճարի հարյուրամյակը։

Տաճարին կից գործել է ծխական տարրական դպրոց։ Տաճարում եղել է գրադարան, որտեղ պահվել են եկեղեցական ձեռագիր մագաղաթյա գրքեր։

Տաճարը փակվել է 1930-ական թվականների սկզբին։ Շենքը սկսեցին աստիճանաբար քանդել։ Տաճարի ավերակները վերջնականապես քանդվեցին Հայրենական մեծ պատերազմից հետո։ Նրա տեղում կառուցվել է հինգհարկանի բնակելի շենք (1-ին գիծ, № 56)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Малаховский Е. И.* Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону. — Ростов-на-Дону: Издательство «NB», 2006. — С. 107—109. — ISBN 5-98155-014-7
2. 1 2  Мкртыч Мкртычевич Чорчопьянц։ «Церкви города Нахичевани-на-Дону»։ Донской временник։ Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 31
3. 1 2 3 4  Евгений Иванович Малаховский։ «Нахичеванские храмы»։ Донской временник։ Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 31
**Վուկի և Դոսիտեյի թանգարան** (սերբ.՝ Музеј Вука и Доситеја), հիշատակային թանգարան Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում, որը պատմում է լուսավորիչ, բանասեր, պատմաբան, բանահավաք, ազգագրագետ, սերբերենի բարեփոխիչ Վուկ Կարաջիչի (1787-1864) և մանկավարժ ու կրթության առաջին նախարար Դոսիտեյ Օբրադովիչի (1742-1811) կյանքի, աշխատանքի և ժառանգության մասին։ Մշակույթի հուշարձան է։

Նկարագրություն և պատմություն
----------------------------

 Վուկ Կարաջիչ
Դոսիտեյ Օբրադովիչ
Շենքը կառուցվել է 1739 թվականին և Բելգրադում գոյություն ունեցող օսմանյան ոճի ամենահին բնակելի շենքն է։ Ընդգրկված է Սերբիայի հատուկ նշանակության հուշարձանների շարքում։ Այն գտնվում է Դոսիտեյան ճեմարանի շրջակայքում գտնվող պատմական թաղամասում։

Թանգարանը հիմնադրվել է 1949 թվականի փետրվարի 28-ին։ Այն գտնվում է նախկին Մեծ դպրոցի շենքում, որը որպես լիցեյ հիմնադրվել է 1808 թվականին Դոսիտեյ Օբրադովիչի կողմից և գոյություն է ունեցել մինչև 1813 թվականը։ 1979 թվականից թանգարանը մտել է Ժողովրդական թանգարանի կազմի մեջ։

Բաղկացած է երկու մասից. առաջին հարկում գործում է Դոսիտեյ Օբրադովիչին նվիրված բաժինը, իսկ երկրորդ հարկում՝ Վուկ Ստեֆանովիչ Կարաջիչին։

Թանգարանի հանդիսատեսը հիմնականում տարրական և միջնակարգ դպրոցի աշակերտներն են, ինչպես նաև հասարակական գիտությունների ֆակուլտետի ուսանողները, որոնց շնորհիվ թանգարանը Բելգրադի ամենաշատ այցելվող թանգարանն է։

Պատկերասրահ
-----------

* Վուկ Կարաջիչի ատրճանակըՎուկ Կարաջիչի ատրճանակը
* Շենքի բակը, որում տեղակայված էր կանանոցըՇենքի բակը, որում տեղակայված էր կանանոցը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Музеј Вука и Доситеја затворен. 2009-07-21 - politika.rs(սերբ.)
3. ↑  Katalog Muzeja Vuka i Dositeja. 02/25/2010 - SEEcult.org(սերբ.)
4. 1 2  «Музеј Вука и Доситеја | Народни музеј» (sr-RS)։ Վերցված է 2021-05-17
5. ↑  «Музей Вука и Доситея, Belgrade»։ *vymaps.com*։ Վերցված է 2021-05-17
6. ↑  «Vuk & Dositej Museum»։ Վերցված է 2022-06-26
7. ↑  Доситејев лицеј - spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs(սերբ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վուկի և Դոսիտեյի թանգարան. Բելգրադի զբոսաշրջության կազմակերպություն(ռուս.)
* Վուկի և Դոսիտեյի թանգարան. Ազգային թանգարանի պաշտոնական կայք(սերբ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14520954d · GND: 1008379-0 · ISNI: 0000000106603775 · LCCN: n81126898 · NKC: kn20050117014 · NLA: 36522418 · NUKAT: n2010035475 · SUDOC: 245201807 · VIAF: 130199467 · WorldCat VIAF: 130199467 |

 |

 |
**Սուրբ-Նշան եկեղեցի,** Ղրիմի Սուրբ Խաչ վանքի կենտրոնական շենքն է, գտնվում է նրա արևելյան մասում և վանքի պարսպի մի հատվածն է, որը գտնվում է Հին Ղրիմ քաղաքից 3,5 կմ հարավ-արևմուտք Գրիցյա լեռան հյուսիսարևմտյան լանջին։ 2002 թվականից եկեղեցին Սուրբ Խաչ վանքի կազմում վերադարձվել է Հայ Առաքելական եկեղեցուն։

Պատմություն
-----------

Համաձայն եկեղեցու գմբեթի թմբուկի վերին հատվածի արձանագրության տաճարի կառուցումը թվագրվում է 1358 թվականով։ Արձանագրության մեջ ասվում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Երկրի վրա փառքի այս աստվածային տաճարը կենաց ծառի դրախտն է, դա լեռնային երկնքի նմանությունն է, Երրորդության բնակավայրը։ Այն սկսվեց Քրիստոսի ծնունդից՝ 1358 թվականին ի փառս սուրբ Նշանի իր ծառայ Յովհաննէս վարդապետի եւ իր եղբայրների ու որդիների ջանքով ... |  |

Ավանդությունը պատմում է, որ եկեղեցու անվանումը գալիս է այն տեսիլքից՝ հրե խաչից, որը վանքի հիմնադիրները տեսել են երկնքում ապագա շինության վայրում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Տաճարի ներքին հարդարանքը շատ համեստ է։ Գլխավոր բեմի առաստաղին պատկերված է գահին նստած Քրիստոսը, զիգզագ գծերի՝ երկնային կայծակների մեջ։ Նրա հարևանությամբ Աստվածամոր, Հովհաննես Մկրտչի կերպարներն են։ Կոմպոզիցիաների եզրերին ավետարանիչների խորհրդանիշներն են՝ հրեշտակ, աղավնի, առյուծ և ցուլ։ Այժմ որմնանկարի մեծ մասը չի պահպանվել, շատ կերպարներ դժվար են երևում։

16-րդ դարում եկեղեցուն կից կառուցվել է զանգակատանով գավիթ։ Տաճարի գավիթի ճարտարապետությունը պարզ է, այն ընդարձակ սրահ է, բուն տաճարի պես շարված է անմշակ քարով։ Զանգակատունը գտնվում է գավիթի հարավ-արևմտյան անկյունից վեր, այն պահակատուն է եղել, որի պատուհաններից բավական հեռու է դիտվում շրջակա տարածքը։ Նախկինում, երբ անտառը բոլոր կողմերից չի շրջապատել եկեղեցին, այստեղից տեսարան էր բացվել դեպի վանքի ճանապարհի մի հատվածը՝ դեպի Ստարոկրիմսկայա հովիտ՝ Կարասուբազարից դեպի Հին Ղրիմ, դեպի Ագարմիշ։

16-18-րդ դարերում տաճարի գավիթի արևմտյան մասում սեղանատուն է կանգնեցվել։ Սեղանատուն տանող աստիճանների տակ՝ կիսաշրջանաձև խորշի մեջ կա մի շատրվան (այժմ չգործող, որտեղից ժամանակին աղբյուրի ջուր է հոսել, որտեղ տաճարի ծխականները ավանդական արարողության ժամանակ լվացել էին իրենց ձեռքերն ու ոտքերը՝ նախքան եկեղեցի մտնելը։ Ջուրը աղբյուր էթ մատակարարվել շրջակա լեռներից կավե խողովակներով։ Շատրվանի ճակատը 12-13-րդ դարերի փորագրված քարե սալաքար է՝ դեկորատիվ «սելջուկյան հյուս»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Сурб-Хач монастырь (Старый Крым) — путеводитель по отдыху в Крыму»։ *jalita.com* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 13
2. ↑  «Монастырь Сурб-Хач, карта. Фото. Как доехать до Монастыря Сурб-Хач. Экскурсии»։ *crimeamap.ru*։ Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 13
3. ↑  Ելենա Սկրյաբինա Սուրբ Խաչ. լեգենդենր և եղելություններ
4. ↑  «Экскурсия в монастырь Сурб-Хач из Коктебеля»։ *Azur* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 13
5. ↑  «Армянский монастырь Сурб-Хач. Старый Крым»։ *www.krym4you.com*։ Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 13
6. ↑  «Армянский монастырь Сурб-Хач в Крыму - фото, карта, история»։ *По-Крыму.ру* (ru-RU)։ 2019 թ․ մարտի 14։ Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 13

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրբ Խաչ, Հայ Սփյուռք հանրագիտարան 2003, էջ՝ 602
* «Ткаченко С.» Сурб-Хач: из позавчера в сегодня, ст. «Боспор Крым», номер 35 по[30 августа[2007 года (ռուս.)