**Լևոն Մոզյան** (ֆր.՝ Lévon Mozian ապրիլի 5, 1890(1890-04-05), Շապին Գարահիսար, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 9, 1958(1958-12-09), Փարիզի 9-րդ շրջան, Փարիզ, Ֆրանսիա), հայ գրող։

Կենսագրություն
--------------

### Երիտասարդությունն ու սկիզբն Արևելքում

Լևոն Մոզյանը ծնվել է 1890 թվականի ապրիլի 5-ին Շապին Գարահիսարում: Նրա հայրը՝ Հարությունը, գետի ափին ջրաղաց ուներ և հագեցած էր ժամանակակից տեխնիկայով, որի մասին Լևոնն ավելի ուշ կարոտով հիշեց։

Նախնական կրթությունն ստացել է Սիվասում, այնուհետև Կոստանդնուպոլսի Գետրոնագանի հայկական բարձրագույն դպրոցում: Օսմանյան մայրաքաղաքում Լևոն Մոզյանը միանում է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությանը (ՀՀԴ)  իսկ 1912-ին խմբագրում է «Երկունք» թերթը ·, FRA Ուսանողների միության օրգան, և միանում է «Ազատամարդ» օրաթերթի խմբագրությանը, որը նույնպես կապված է կուսակցության հետ։

Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա փախչում է է ապրիլին առաջին ձերբակալություններից, սակայն, չնայած իր ջանքերին, ստիպված է լինում բռնել աքսորի ճանապարհը: Իր այս փորձը նա պատմում է իր «Աքսորի ոդիսականը» գրքում։ Երկու ոստիկաններու ուղեկցութեամբ 1915 թվականի հուլիսին նա անցնում է Քոնիա եւ օգտվում է առաջնորդ Գարեգին Խաչատուրյանի և ազգային վարժարանի տնորեն Մկրտիչ Պարսամյանի օգնությունից, ապա ուղարկվում է դեպի Եղեգլի և Բոզանտի : Նա ձերբակալվել է Մերսինեում (մեղադրվել է դասալիք կամ նույնիսկ բրիտանացիների լրտես լինելու մեջ), ապա բանտարկվել է Տարսուսում: Սեպտեմբերին Տարսոնի տարանցիկ ճամբարում նշանակված բժիշկ Պողոսյանը թույլ է տալիս Լեւոն Մոզյանին, Արամ Անդոնյանին, Երվանդ Օտյանին և Սեպուհ Աղունուն ովքեր հյուրընկալված էին Արամ և Արտաշես Չալվարդջյան եղբայրների կողմից, ովքեր ալյուր են մատակարարում շրջանի թուրք զինվորներին և, հետևաբար, օգտվում են տեղաշարժի հեշտությունից, ինչը նրանց թույլ է տալիս փրկել բազմաթիվ հայերի կյանքեր : Լևոն Մոզյանն այն ժամանակ լինում է Ինտիլիում գտնվող Բաղդադբան շինարարական հրապարակում աշխատող գաղտնի ցանցի անդամ, կարողանում է խուսափել հայ շինարարների լիկվիդացումից և ապաստան է գտնում Համայում 1916 թվականի օգոստոսին , շնորհիվ Լևոն Զաքարյանի ով պետական ​​պարտքի տեսուչ է, և ով այնուհետև կանոնավոր ճանապարհորդում է Ադանայի և Բեյրութի միջև: Համայում Լևոն Մոզյանը վերցնում է Ալի Նուրեդին անունը և աշխատում է որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ քաղաքի միակ քոլեջում :

Ապա հասնում է Հալեպ, որտեղից 1919-ին տեղափոխվել է Ադանա (Կիլիկիա) և այնտեղ ամուսնանում է։ Ֆրանսիայի կողմից Կիլիկիայի օկուպացիայի ժամանակ այնտեղ հրատարակել է *Guiliguia* թերթը (Կիլիկիա, « Cilicie »), շրջանի ՀՌՀ կենտրոնական կոմիտեի թերթ:

Ֆրանսիական զորքերի կողմից Կիլիկիայի տարհանումից հետո 1920 թվականին, նա ընտանիքի հետ հեռանում է Ադանայից և երկու տարով վերադառնում Կոստանդնուպոլիս։ Այնտեղ նա աշխատում է FRA «Ջագադամարդ» թերթում : Քեմալականների ներխուժումը թուրքական մայրաքաղաք ստիպում է բնակչության մի մասին փախչել աղետի ժամանակ և նրանց նորից մղում է աքսորի:

Լևոն Մոզյանը մեկնում է Սալոնիկ (Հունաստան), որտեղ հրատարակում է «Ալիք» օրաթերթը (Ալիք, « Vague ») 1923 ին իր համեստ միջոցներով և պաշտոնների համադրմամբ (խմբագրում, կառավարում, առաքում, տպագրության օգնական):

### Կարիերա Ֆրանսիայում

Ընտանիքի հետ Լևոն Մոզյանը 1925 թվականին տեղափոխվում է Փարիզ ·: Ֆրանսիայի մայրաքաղաքում, 1928-ին միանում է Արևմտյան Եվրոպայի FRA-ի կենտրոնական կոմիտեին:

1929-ի սեպտեմբերին Սիմոն Վրացեանի, Մկրտիչ Պարսամեանի, Լ. Գրիգորեանի, Վազգեն Չուչանեանի, Գ. Սասունիի, Ճաւարճ Նարտունիի և Օհան Գարոյի հետ հիմնում է «Նահատակ գրողների ընկերները» միությնը (Նահատակ Գրողներու Բարեկամներ), որի նպատակն է հրատարակել ցեղասպանությունից առաջ և ընթացքում զոհված հայ գրողների ստեղծագործությունները:

1930 թվականին նա ֆրանսիայի քաղաքացիության իրավունք է ստացել։

1930-ական թվականներին նա պատասխանատու է «Արփի» գրախանութի կողմից հրատարակված «Հայկական հասցեների տեղեկատուների» (Ամենուն հասցէն) գրելու համար, որի առաջին երկու համարները (1931 և 1932) հասանելի են Փարիզի Սուրբ Հովհաննես Բապտիստ հայկական տաճարի գրադարանում։

Լինելով FRA-ի ֆրանսիական մասնաճյուղի ներգրավված անդամ, նա մաս է կազմում շարժմանը, որը քննադատում է դրա ուղղությունը 1930-ականների սկզբին:Այս այլախոհական թևի ղեկավարը Վասկեն Չուչանյանի և Մեսրոպ Գույումճյանի հետ հիմնեց «Մարդգոց» (1932-1933) թերթը, որը խոսում էր նրանց պահանջների մասին, և վերջնականապես հեռացվեց կուսակցությունից : Նրա խումբը ներթափանցված էր խորհրդային գործակալների կողմից, որոնք ֆինանսավորում էին այն քաղաքական կուրսի փոփոխության դիմաց՝ ֆինանսավորելով Մոզյանի, Չուչանյանի և Ա. Ափոյանին, և որն ի վերջո հանգեցրեց դրա լուծարմանը 1933 թվականի վերջին :

Պատերազմից հետո Փյուզանդ Թոփալյանի և Լևոն Չորմիսյանի հետ հիմնել է «Արևմուդք» ամսագիրը ·: Նա գրում է բազմաթիվ պարբերականներում, այդ թվում՝ «Հարաչ», «Ժողովուրդ», «Ազատ խոսք», «Լուսարծագ Փարիզ», «Աիսսոր Աբական», «Ազտարար», «Բայկար» և այլն, մասնավորապես սերիալներ, որոնք այնուհետև խմբավորել է իր «Օդիսսեի աքսորում», որը հրատարակվել է իր մահվան տարում։ Նա նաև ղեկավարում է Բելվիլ թաղամասի «Արփի» գրախանութը։

Իր կյանքի ընթացքում նա հետաքրքրվում է գրականությամբ (ֆրանսիացի և արտասահմանցի վիպասաններ, մասնավորապես թարգմանելով Դոստոևսկու «Ոճիր և պատիժ» և «Կարամազով եղբայրներ», ինչպես նաև Գաբրիել Դ'Անունզիոն և Ժան-Պոլ Սարտրը), դեպի մարդկային գիտություններ, հոգեվերլուծություն, փիլիսոփայություն, սոցիոլոգիա… Շատ կապված այն մտքին, որ հայկական սփյուռքը պահպանում է իր հայկականությունը, նա հանդես է գալիս Հայ առաքելական եկեղեցու շուրջ հավաքվելու օգտին։

Մահացել է 1958 թվականի դեկտեմբերի 9-ին։ Թաղված է Փարիզի Բանյո գերեզմանատանը։

### Անձնական կյանք

Ունի դուստր՝ Սոնյան, ով ծնվել է 1920 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Ադանայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑
3. ↑  «Mozian, Léon (1890-1958)». *catalogue.bnf.fr* (ֆրանսերեն). Վերցված է 02-02-2021-ին.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  {{{1}}}, էջ 4-5 (préface posthume)
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Biographie de Lévon Mozian». *levonmozian.blogspot.com* (ֆրանսերեն). Վերցված է 02-02-2021-ին.
6. ↑  «Երկունք». *tert.nla.am*.
7. ↑  Raymond Kévorkian, 2006, էջ 722
8. 1 2 3 4  Raymond Kévorkian, 2006, էջ 836-837
9. ↑  Raymond Kévorkian, 2006, էջ 739-740
10. ↑  «Կիլիկիա». *tert.nla.am*.
11. ↑  «Ալիք / Alik». *tert.nla.am*.
12. ↑  Krikor Beledian, 2001, էջ 84
13. 1 2  {{{վերնագիր}}}. — P. 8542. — P. 8542.
14. ↑  «Bibliothèque de l'Église apostolique arménienne de Paris». *bibliotheque-eglise-armenienne.fr* (ֆրանսերեն).
15. 1 2 3  Krikor Beledian, 2001, էջ 127-129
16. ↑  Krikor Beledian, 2001, էջ 315
17. ↑  Claire Mouradian; Anouche Kunth (2010). Éditions de l'attribut (ed.). *Les Arméniens en France* (ֆրանսերեն). էջ 50. ISBN 978-2916002187. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|lire en ligne=` ignored (`|url=` suggested) (օգնություն); Unknown parameter `|pages totales=` ignored (օգնություն); Unknown parameter `|sous-titre=` ignored (օգնություն)
18. ↑  «Sépulture des intellectuels arméniens». *geneanet.org* (ֆրանսերեն).

*