recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մերուժան Ստեփանյան**, (1993, Գյումրի, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2016, Թալիշ, Թարթառի շրջան, Ադրբեջան), Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի զինծառայող, ՀՀ ԶՈՒ ավագ լեյտենանտ, 2016 թվականի ապրիլին տեղի ունեցած արցախա-ադրբեջանական կարճատև պատերազմի մասնակից։ Զոհվել է ադրբեջանական զինված ուժերի ստորաբաժանումների դեմ անհավասար ուժերով մղված մարտում։

Կենսագրություն
--------------

Մերուժան Ստեփանյանը ծնվել է 1993 թվականին հունվարի 17-ին, Գյումրի քաղաքում։ Սովորել է Գյումրու Մուշ թաղամասի թիվ 42 դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտ։ Ինստիտուտը ավարտելուց հետո սկսել է աշխատել և ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Երևան։ Մերուժանը զբաղվում էր նկարչությամբ, շվի էր նվագում և երգում էր։ Բանակում կարգապահ ծառայության համար ստացել է ավագ-լեյտենանտի կոչում։

Մարտական գործողություններ
-------------------------

Թալիշի մարտական դիրքում 2016 թվականի ապրիլի երկուսի լույս երեքի գիշերը շփման գծում ադրբեջանցիների հարձակումից զոհվեցին 4-րդ դասակի հրամանատար, պայմանագրային զինծառայող ավագ-լեյտենանտ Մերուժան Ստեփանյանը, զինծառայողներ Ռաֆիկ Հակոբյանը, Աղասի Ասատրյանը և Վիկտոր Յուզիխովիչը։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշան

Հուղարկավորություն
------------------

Հոգեհանգիստը տեղի է ունեցել 2016 թվականի ապրիլի 4-ին ժամը 18:00-ին, Գյումրու «Սուրբ Յոթ վերք» եկեղեցում, իսկ հուղարկավորությունը՝ 2016 թվականի ապրիլի 6-ին, ժամը 13:00-ին:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հերոս Մերուժան Ստեփանյանը
2. ↑  Ապրիլյան պատերազմում զոհված ավագ լեյտենանտ Մերուժան Ստեփանյանն այսօր կդառնար 24 տարեկան
**Ամերիկացի նկարիչների համայնք**, ամերիկացի նկարիչների միավորում։ Ստեղծվել է 1877 թվականին ամերիկացի արվեստագետների կողմից, ովքեր լքել են դիզայնի ակադեմիան` այն համարելով չափազանց պահպանողական։

Պատմություն
-----------

1874 թվականին առաջին խումբը սկսել է հավաքվել բանաստեղծ Ռիչարդ Գիլդերի (անգլ.՝ Richard Watson Gilder) և նրա կնոջ Էլենի (անգլ.՝ Helena de Kay Gilder) տանը։ Երեք տարի անց ընկերությունը պաշտոնապես ստեղծվել է, և նրա առաքելություններից մեկն էր անցկացնել արվեստի ամենամյա ցուցահանդեսներ։ Հասարակության առաջին նախագահը նկարիչ Վոլտեր Շիրլոուն էր։ Նոր հասարակության մեջ առաջիններից մեկն էր քանդակագործ Օգոստոս Սենտ-Գոդենը, նկարիչ Վոլտեր Շիրլոուն, Ալբերտ Րայդերը, Ռոբերտ Գիֆորդը, Ջոն Լաֆարժը, Ջուլիան Ուիրը, Ջոն Տվախտման և Ալեքսանդր Վայանտը, դիզայներ և նկարիչ Լուիս Տիֆանին։ Արդյունքում, այդ ժամանակի ամենահայտնի արվեստագետներից շատերը միացել են խմբին, նրանցից ոմանք նաև Ազգային ակադեմիայի դիզայնի անդամ են։
Պահպանողականության հետքերը դրսևորվում են նաև նոր միության մեջ և վերջ ի վերջո 1897 թվականին տասը արվեստագետներ բաժանվում են այս խմբից ու ձևավորում են նոր խումբ։ Ի վերջո 1906 թվականին Ամերիկացի նկարիչների միությունը միավորվել է Ազգային ակադեմիայի մեջ։

Տես նաև
-------

* 10 ամերիկացի նկարիչներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  W. J. B. F.։ «Society of American Artists»։ *The Aldine* **9** (9): 275։ doi:10.2307/20637627  (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* American Society of Artists  Archived 2015-03-17 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Ամերիկացի նկարիչների միություն
* Society of American Artists (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n81143913 · VIAF: 144261712 · WorldCat VIAF: 144261712 |

 |
**Մոծակն ու մրջյունը**, բալլադ, որը մշակել է հայ գրող Հովհաննես Թումանյանը։ Բալլադի սյուժեն վերցված է ժողովրդական բանահյուսությունից։

Պատմություն
-----------

Բաքվի «Գործ» ամսագրում Թումանյանը ծանոթագրություններ է տվել բալլադի վերաբերյալ, որոնցից իմանում ենք, որ բալլադի սյուժեն ունեցել է տարբեր վերամշակումներ, իսկ Թումանյանն իր ստեղծագործության նյութը լսել է զորավար Անդրանիկից։

Բալլադը ստեղծվել է 1916 թվականին։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 73 ֆոնդում պահպանվել է բալլադի մեկ ինքնագիր։

Առաջին անգամ բալլադը տպագրվել է Բաքվի «Գործ» ամսագրի 1917 թվականի 1-ին համարի 104-106 էջերում, այնուհետև` Երկերի ժողովածուի առաջին հատորի 341-343 էջերում։

Այս երկի մասին Թումանյանը գրել է 1916 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Ցոլակ Խանզադյանին ուղղած նամակում և նշել, թե Թիֆլիսի շրջաններում այն «Շունն ու կատվից» առավել է դասվում։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 59 ֆոնդում պահվում է Ցոլակ Խանզադյանի 1916 թվականի սեպտեմբերի 24-ին գրած պատասխան նամակը, որի մեջ նա ի հիացմունքն է արտահայտել բալլադի վերաբերյալ։ Այդ նամակում Խանզադյանը մի քանի հարցեր է տվել Թումանյանին, որին վերջինս պատասխանել է հաջորդ օրը գրած նամակում։

Սյուժե
------

Մի օր մոծակի պարի ժամին փչում է աշնան քամին։ Մոծակի ուշքը գնում է, երբ արթնանում է, աշխարհը սև էր, իսկ իր կինն էլ թողել և հեռացել էր և մինչև գարուն հետ չէր գալու։ Մոծակը հանկարծ հիշում է մրջյունի տաքուկ բույնը և գնում այնտեղ։ Նա մրջյունին խնդրում է թողնել իրեն տուն մտնել` մինչև իր ճարը տեսնի։ Մրջյունը հարցնում է տան անդամներին, բայց տան անդամները չեն թողնում` պատճառաբանելով, որ իրենք ծույլերին պատժում ու սպանում են և չեն կարող ծույլին տուն թողնել։ Նրանք մոծակին ասում են, որ ինքը պետք է ժամանակ մտածեր, երբ դեռ ամեն ինչ իրենից էր կախված և երբ ինքը կարող էր ամեն ինչ փոխել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջեր 567–568
2. ↑  Հ. Թումանյան, Երկերի ժողովածու, գիտական հրատարակություն 6 հատորով, հատոր 5, Երևան, էջ 419
**Հակոբ Հովհաննեսի Քյոսեյան** (դեկտեմբերի 4, 1951(1951-12-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ պատմաբան, հայագետ, աստվածաբան։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (2010)։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Քյոսեյանը 1981 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, 1977 թվականից՝ Մատենադարանի Մայր ցուցակ հայերեն ձեռագրաց գիտական խմբի ղեկավար։ 1991-1992 թվականներին դասավանդել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, 1993-1994 թվականներին՝ Երուսաղեմի Ժառանգավորաց վարժարանում, 1998-2005 թվականներին՝ Սևանի Վազգենյան դպրանոցում, 1996 թվականից, միաժամանակ՝ ԵՊՀ-ում։

Աշխատություններ
---------------

Հակոբ Քյոսեյանի աշխատասիրությամբ լույս են տեսել Վարդան Արևելցու («Ճառք, ներբողեանք»), Թեոդորետոս Կյուրացու («Մեկնութիւն Եզեկիելի մարգարեութեան», երկուսն էլ՝ 2000), Անանիա Սանահնեցու «Մեկնութիւն Մատթէի Աւետարանի», 2007, բոլորը՝ «Աստվածաբանական բնագրեր, ուսումնասիրություններ» մատենաշարով) քննական բնագրերը, Աղեքսանդր Ջուղայեցու «Ասույթներ քարոզների համար» (1998), «Վկայութիւնք ի պէտս քարոզութեանց», Գրիգոր Տաթևացու «Մեկնութիւն մարգարէութեանն Եսայեայ» (2008), Հովհան Ոսկեբերանի «Ճառք։ Ի մեկնութեանց Սուրբ գրոց» (2008), Սարգիս Կունդի «Մեկնութիւն կաթողիկեայ թղթոց» (2003), Եպիփան Կիպրացու «Ճառք» (2013) երկերի հայերեն թարգմանություններն ու հայ մատենագիրների ճառախոսական երկերը, «Ընտրանի հայ եկեղեցական մատենագրության» (համահեղինակ, 2003) գիրքը։

Հեղինակ է նաև «Հայ եկեղեցու պատմություն» (2005) ուսումնական ձեռնարկի։

Քյոսեյանն աշխարհաբարի է փոխադրել Գրիգոր Տաթևացու «Ոսկեփորիկը» (1995), Գրիգոր Ավագ Վկայասերի, Վարդան Այգեկցու, Հովհաննես Գառնեցու և այլոց խրատները («Սուրբ հայրերը խրատում են», 2003, ժողովածու) և այլն։ Մասնակցել է «Քրիստոնյա Հայաստան» (2002) հանրագիտարանի պատրաստմանը։

Երկեր
-----

* Դրվագներ հայ միջնադարյան արվեստի աստվածաբանության, Ե. 1995:
* Սուրբ Էջմիածինը հայ մատենագրությունում (V-XIX դդ. համահեղինակ), Ե. 2003:
* Եկեղեցու հայրեր, վարդապետներ։ IV-VIII, Ե. 2007:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջեր 1101–1102։ ISBN 978-5-89700-042-5
**Բորիս Ֆեոդորովիչ Շալյապին** (սեպտեմբերի 22 (հոկտեմբերի 5), 1904, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 18, 1979(1979-05-18), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ռուս նկարիչ, գեղանկարիչ և քանդակագործ։

Ֆեոդոր Իվանովիչ Շալյապինի և նրա կնոջ՝ Իլոնա Իգնատևնա Շալյապին-Տորնագի ավագ որդին և վեց երեխաներից երրորդն է։

Կենսագրություն
--------------

Մանկությունն անց է կացրել Մոսկվայում։ 1919 թվականին սովորել է Պետրոգրադի Վ. Ի. Շուխաևի ակադեմիական արհեստանոցում, 1920-1923 թվականներին՝ Մոսկվայի 1-ին և 2-րդ ԳՊԱԱ-ում Դ. Ն. Կարդովսկու, Ա. Ե. Արխիպովի և Ֆ. Ի. Զախարովի մոտ, 1923-1925 թվականներին՝ Վխուտեմասի քանդակագործության ֆակուլտետում և Սերգեյ Կոնյոնկովի արհեստանոցում՝ Պրեսնենսկի շրջանում։

Բորիս Շալյապինը կրտսեր եղբոր՝ Ֆեոդորի և հոր հետ ռազմական հիվանդանոցում, 1915թվական
1923 թվականին շուրջ երեք ամիս անց է կացրել Փարիզում, 1925 թվականի ամռանը կրկին վերադարձել է Փարիզ և մնացել այնտեղ։ Հայրը նրա համար արհեստանոց է ձեռք բերել Մոնմարտրում։ Նա ուսումը շարունակել է Կոլարոսի ակադեմիայում Շ. Գերենի մոտ, Կ. Կորովինի և Պ. Կ. Ստեփանովի արհեստանոցներում։

1927 թվականին՝ Ֆ. Ի. Շալյապինի՝ լոնդոնյան Կովենտ գարդենում հյուրախաղերի ժամանակ, թատրոնի նախասրահում բացել է իր առաջին ցուցահանդեսը, որի ժամանակ ցուցադրվել է տասը աշխատանք՝ քույր Լիդիայի դիմանկարը, գծանկարներ ռուսական թեմաների վերաբերյալ՝ «Թեյարանում», «Գնչուները տոնավաճառում», «Վաճառականը», «Ստեփան Ռազինը», «Պուգաչովը» և այլն։ Հետագայում թատրոններում և համերգասրահներում նրա ցուցահանդեսները հաճախ ուղեկցում էին հոր ներկայացումները աշխարհով մեկ։ Փարիզի պատկերասրահներում մասնակցել է ռուսական արվեստի ցուցահանդեսներին՝ d’Alignan (1931), La Renaissance (1932), Yteb դահլիճում (1935), Բուլոն Բիյանկուրում (1935) և Պրահայում (1935)։

Մրցանակներ
----------

1934 թվականին «Մերկը» փայտե քանդակի համար ստացել է Աշնանային սրահի ոսկե մեծ մեդալ։ Իր աշխատանքը նվիրաբերել է բարեգործության համար, այդ թվում՝ վիճակախաղի համար՝ հօգուտ ռուս գրողների և լրագրողների միության (1931), և նախաամանորյա ցուցահանդես-վաճառքի՝ մեծ դքսուհի Քսենիա Ռոմանովայի հովանու ներքո (1935)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
3. 1 2  Union List of Artist Names — 2009.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 144323381 · ISNI: 0000 0000 6656 1506 · LCCN: n2001012989 · VIAF: 1812296 · ULAN: 500017680 · WorldCat VIAF: 1812296 |

 |
Խոշոր եղջերավոր անասունների կերակրում
**Անասնաբուծություն**, գյուղատնտեսական գիտություն և բնագավառ, որը զբաղվում է գյուղատնտեսական կենդանիների բուծմամբ՝ անասնաբուծական մթերքների արտադրության համար։ Անասնաբուծության մեջ են մտնում նաև գյուղատնտեսական կենդանիների աճեցումը և բազմացումը։

Իրենց նշանակությամբ հատկապես աչքի են ընկնում կաթնատու և մսատու տավարաբուծությունը, ոչխարաբուծությունը, խոզաբուծությունը և թռչնաբուծությունը։ Անասնաբուծական մթերքների արտադրության մեջ այդ ճյուղերի բաժինը կամում է ավելի քան 90%։ Անասնաբուծության զարգացումով մեծ մասամբ որոշվում է բնակչության սննդի լիարժեքությունը՝ կենդանական սպիտակուցի սպառման գործում։ Անասնաբուծական ծագում ունեցող բոլոր մթերքները (միս, կաթ, յուղ, ձու և այլն) աչքի են ընկնում բարձր կալորիականությամբ և սննդային արժեքով։

Անասնաբուծությունն անհրաժեշտ հումք է մատակարարում նաև վերամշակող արդյունաբերությանը՝ սննդի, տեքստիլ, կաշվի և մի քանի այլ ճյուղերի։ Կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ տվյալ երկրի արտադրողական ուժերի զարգացման գործում։

Ծագում
------

Անասնաբուծությունն ունի հազարավոր տարիների պատմություն։ Այն որպես այդպիսին առաջացել է **մարդու կողմից կենդանիների ընտելացումից** հետո։

Կապը բուսաբուծության հետ
------------------------

Անասնաբուծության բոլոր ճյուղերի բնորոշ առանձնահատկությունը բուսաբուծության հետ ունեցած սերտ կապն է։ Անասնաբուծությունը օգտագործում է կերային կուլտուրաները, մարգագետինների և արուտավայրերի բուսականությունը, ինչպես նաև դաշտավարությունից առաջացած մնացուկները, որոնք վերածում է **սննդամթերքների** և **անհրաժեշտ հումքի**։ Անասնաբուծութությունն իր հերթին բուսաբուծության ճյուղերի համար մատակարարում է օրգանական պարարտանյութ՝ գոմաղբ։ Գոմաղբի ձևով դաշտ է տեղափոխվում կենդանիներին կերցրած օրգանական նյութերի ընդհանուր քանակի մոտ 40%-ը։

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«անասնաբուծություն»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Շվեյցարական կենսագրական · MESH ID · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11931346v · GND: 4117220-6 · LCCN: sh85005169 · LNB: 000112011 · Microsoft: 61968832 · NKC: ph119201, ph136874, ph119200 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 370)։*  |
**Բորիս Վլադիմիրի Սակկիլարի** (օգոստոսի 23, 1920(1920-08-23), Երևան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - հունիսի 16, 1992(1992-06-16), Երևան, Հայաստան), հույն ալտահար, ջութակահար, կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1963)։

Կենսագրություն
--------------

Բորիս Սակկիլարին ծնվել է 1920 թվականի օգոստոսի 23-ին Երևանում։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը (Ա. Տեր-Ղևոնդյանի դասարան)։ 1947-1992 թվականներին դասավանդել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1965-1992 թվականներին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։

1940-1944 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի, 1944-1966 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի ջութակահար, ալտահար։

Հեղինակել է «Չոփչոփիկ» (1962, ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու) մանկական բալետը, կանտատներ (1947, 1951), 4 սիմֆոնիա, պարտիտներ (1983), սյուիտներ («Պիոներական սյուիտ», 1954, «Մանկական երաժշտություն», 1980, 2 տետր, «Մանկական պատկերներ», 1985, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար), կոնցերտներ
(1987) կլառնետի և նվագախմբի համար, կվարտետներ (1944, 1974, 1976, 1980), սոնատներ (դաշնամուրի, 1970, դաշնամուրի և ջութակի, 1972), դաշնամուրային մանրանվագներ, պոեմ և այլ գործեր։

Բորիս Սակկիլարին մահացել է 1992 թվականի հունիսի 16-ին Երևանում։

Գրականություն
-------------

* Խուրշուդյան Ա. Նիկոլայիդի Ն. Սակկիլարի. Ըստ արխիվային նյութերի, պատմական փաստերի, ժամանակակիցների հիշողությունների, Երևան, 2016։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հակոբ Սանտալճյան** (մոտ 1867, Մանիսա, Փոքր Ասիա- 27 օգոստոսի, 1917, ?), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հավանաբար 1867 թվականին Փոքր Ասիայի արևմուտքի Մանիսա քաղաքում։ 1892 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Եղել է Փարիզի միջազգային բժշկական խորհրդի անդամ։ Զմյուռնիայի հայկական հիվանդանոցում բժիշկ է աշխատել։ Հետո եղել է Նազիլլիի թաղապետական բժիշկ։

Մահացել է 1917 թվականի օգոստոսի 27-ին, ժանտախտից՝ մոտ 50 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Իսթանպուլ, 1940։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
|  |
| --- |
| **Արգիրոլոբիում հացհամեմավոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ցեղ** | Արգիրոլոբիում *(Argyrolobium)* |
| **Տեսակ** | **Արգիրոլոբիում հացհամեմավոր** *(A. trigonelloides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Argyrolobium trigonelloides***Jaub. & Spach, 1843 |

**Արգիրոլոբիում հացհամեմավոր** (լատ.՝ Argyrolobium trigonelloides), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-10 սմ երկարությամբ ցողունով, բազմամյա ցածր խոտաբույս է։ Տերևները եռմասնյա են։ Տերևիկնրը թխկապույտ են, երկու կողմից թավոտ, սեպաձև-հակաձվաձև։ Ամեն ողկույզների վրա կա 2-5 ծաղիկ։ Պսակը դեղնավարդագույն է, ունդերը՝ լայն-գծային և ունեն 14-30 մմ երկարություն։

Տարածում
--------

Աճում է մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Մեղրու շրջակայք, Ագարակ, Շվանիձոր, Հյուվարդի գյուղեր)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Հյուսիսարևմտյան և Կենտրոնական Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 500-900 մ բարձրությունների վրա։ Աճում է չոր քարքարոտ լեռնալանջերին, գետի հղկված գլաքարերի արանքում, ֆրիգանման բուսականության մեջ։ Ծաղկում է ապրիլ-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին, հազվադեպ՝ սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է հողերի ինտենսիվ յուրացվող գոտում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակչության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածում։

Պահանության գործողություներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 645128
* GBIF: 2963657
* IPNI: 475272-1
* IRMNG: 11163904
* Plant List: ild-35325
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:475272-1
* Tropicos: 13047343

 |

 |
**Հարություն Հովնանյան** (1880, քաղաք Ֆենեսե, Օսմանյան կայսրություն - 1959), հայ խմբագիր, մանկավարժ։

Գործունեություն
---------------

Զբաղվել է ուսուցչությամբ նախ ծննդավայրում, ապա 14 տարի եղել է Կեսարիայի ազգային վարժարանի տեսուչ։ 1910 թվականին տեղափոխվելով Կ.Պոլիս՝ զբաղվել է գրական-հրապարակախոսական գործունեությամբ։ Աշխատակցել է «Բյուրակնին», «Խելոք Դավիթ» երգիծաթերթին։ 1920 թվականին մեկնել է ԱՄՆ։ Աշխատակցել է «Հայաստանի կոչնակ», «Հայաստանյայց եկեղեցի», «Պայքար», «Նոր օր», «Կռունկ» պարբերականներին և Փարիզում լույս տեսնող «Կավռոշ» երգիծաթերթին։ 1941-1949 թվականներին եղել է ամերիկահայ վարժարանների ընդհանուր տեսուչ։ Գրել է «Էվերեկ-Ֆենեսեի հայոց բարբառը» աշխատությունը (Իզմիրյան գրական մրցանակ, 1915)։ 

### Նկարչական գործունեություն

Միաժամանակ զբաղվել է նկարչությամբ, անհատական ցուցահանդես է ունեցել Նյու Յորքում (1943)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ.արակչություն, Երևան, 2007։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ակտինիդներ**, ակտինոիդներ, տարրերի պարբերական համակարգի 7-րդ պարբերության 3-րդ խմբում ակտինիումից հետո տեղավորված ռադիոակտիվ տարրերի ընտանիք։

Հատկություններ
--------------

Ակտինիդներ քիմիական հատկություններով նման են իրար, քանի որ մի տարրից մյուսին անցնելիս Էլեկտրոնները լրացնում են ոչ թե վերջին՝ յոթերորդ, այլ հինգերորդ Էլեկտրոնային թաղանթը։ Թորիում-լոուրենցիում շարքում էլեկտրոններն աստիճանաբար զբաղեցնում են 5 էներգետիկ մակարդակը, ուր կարող է տեղավորվել 14 էլեկտրոն։ Այդ պատճառով ակտինիդներ, չանթանիդների (որոնց մոտ լրացվում է 4 մակարդակը) նման, թվով 14 են։

Ստացում
-------

Ուրանին հաջորդող Ակտինիդներ ստացվել են արհեստականորեն և կոչվում են։ Բնության մեջ հանդիպում են թորիում, պրոտակտինիում, ուրան (չնչին քանակներով նաև նեպտունիում, պլուտոնիում)։ Առայժմ կիրառվում են միայն ուրանը, թորիումը և պլուտոնիումը՝ որպես միջուկային վառելանյութեր և ատոմային պայթուցիկ նյութեր։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX530121 · BNF: 121509511 · GND: 4141330-1 · LCCN: sh85000700 · Microsoft: 135788738 · NDL: 00560152 · NKC: ph543053 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 230)։*  |
**Մոսկվայի հայկական տպագրություն**, 1819 թվականին, Մոսկվայում, ֆրանսիացի Ավգուստ Սեմենի տպարանում հրատարակվում է առաջին հայերեն գիրքը՝ Սերովբե վարդապետի «Ծաղիկ գիտությանց» հանրագիտական բառարանը։ Հետագա տասը տարվա ընթացքում նա հրատարակում է Հ․ Ալամդարյանի «Համառոտ բառարան ի ռուսաց լեզուէ ի հայ» (1821), Լազարյան ճեմարանի սաների ստեղծագործությունների «Մուգայք Արարատեան» ժողովածուն (1829), Ալ․ Սուդաբաշյանի Մոսկվայի հայկական տպագրության հրատարակություններից «Բառարան ի հայկական լեզուէ ի ռուսաց բարբառ»-ը (հ․ 1—2, 1838) և մի շարք դասագրքեր։ Բոլոր հրատարակությունների վրա տպարանատիրոջ անունը գրված է Օգոսա Սեմենյանց կամ Օգոսայան Սեմեն։ Հետագայում Օգուսյան Սեմենի հայերեն տառերը անցել են Վլադիմիր Դոտիեին, որի հայերեն հրատարակություններից են․ «Ծաղկաքաղ յառակացն Քռիլովի, Տմիթրինւի Ա Խեմնիցերի» (1849), Մ․ Էմինի «Վեպք հնոյն Հայաստանի» (1850), Ս․ Նազարյանի «Ցաղագս փորձնական հոգեբանութեան․․․» (1851) և «Առաջին հոգեղեն կերակուր․․․» (1853), Գ․ Ախվերդյանի հայտնաբերած Սայաթ-Նովայի տաղերը (1852), Ոսկան Երևանցու աշխատասիրությամբ գուսաններ Ազբար-Ադամի, Նիրանիի, Շիրինի, Սեյյադի երգերը (1855—1859), Ստ․ Օրբելյանի «Պատմութիւն ի վերայ ծագման տոհմին Օրբելեանց․․․» (1858), Մ․ Մսերյանի «Պատմութիւն կաթողիկոսաց Էջմիածնի»-ն (1876)։ Մոսկվայում առաջին հայկական տպարանը 1829—1860-ական թթ․ վերջերը գոյատևած Լազարյան ճեմարանի ապարանն է։ XIX դ․ 60-ական թթ․ սկսած Մոսկվայում հայերեն գրքեր են տպագրվել Մոսկվայի համալսարանի, Կատկովի և ընկ՝․ Կուդրյավցևի, Օ․ Հերբեկի, Ե․ Գուդվիլդովիչի, Է․ Բարֆինեհթի, Վ․ Գատցուկի և այլոց տպարաններում։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի 1-ին տասնամյակում Մոսկվայի հայկական ամենախոշոր տպարանը Մկրտիչ Բարխուդարյանինն էր (վերջին շրջանում տպարանը ղեկավարում էր նրա այրին՝ Քրիստինե Բարխուդարյանը)։ Այս տպարանի հրատարակությունները հասնում են շուրջ 150 անվան։ Դրանց թվում են Հովհաննես Թումանյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի բանաստեղծությունների ժողովածուները, գրականբանասիրական ծանրակշիռ աշխատություններ, «Հյուսիսափայլ»-ը, «Ճռաքաղ»-ը, «Համբավաբեր Ռուսիո»-ն և այլն։ Նշանավոր էին նաև Ե․ Ավետիքյանի և Կ․ Մուրադյանցի տպարանները։ Ետհոկտեմբերյան առաջին տարիներին բեղմնավոր էր Հայկական գործերի կոմիսարիատի տպարանը, ուր հրատարակվել են «Կարմիր դրոշակ» թերթը, Վ․ Ի․ Լենինի «Պետություն և հեղափոխություն» աշխատությունը՝ Վ․ Տերյանի թարգմանությամբ (1920) և այլ գրքեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 35)։*  |
**Արթուր Թաիր օղլի Ռասիզադեն** (ադրբ.՝ Artur Tahir oğlu Rasizadə, փետրվարի 26, 1935(1935-02-26), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի քաղաքական և պետական գործիչ, Ադրբեջանի վարչապետը 1996 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2003 թվականի օգոստոսի 4-ը և 2003 թվականի նոյեմբերի 4-ից մինչ 2018 թվականի ապրիլի 21-ը։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1971)։

Կենսագրություն
--------------

Արթուր Ռասիզադեն ծնվել է 1935 թվականի փետրվարի 26-ին Կիրովաբադում (այժմ՝ Գանձակ)՝ ուսուցչի ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Թաիր Մամեդ օղլի Ռասիզադեն, մահացել է 1942 թվականին Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ։ 1952 թվականին Արթուր Ռասիզադեն ավարտել է Լենքորանի թիվ 4 միջնակարգ դպրոցը։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Ադրբեջանի վարչապետը(չաշխատող հղում)
2. ↑  Ադրբեջանի կառավարության կազմը(ռուս.)
3. 1 2  «РАСИЗАДЕ Артур - БД "Лабиринт"»։ База данных "Лабиринт

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
Կղզու վրա գտնվող եկեղեցու ավերակները
**Գեմիլե** (թուրքերեն՝ Gemile), կղզի Թուրքիայի հարավարևմտյան հատվածում, Մուղլայի մարզում։ Գտնվում է Ֆեթհիյե քաղաքի մոտակայքում։ Կղզում առկա են եկեղեցիների և վարչական կառույցների ավերակներ, որոնք կառուցվել են IV-VI դարերում։ Հնագետները ենթադրում են, որ կղզում կարող է թաղված լինել Սուրբ Նիկողայոս Զմյուռնացին։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզին գտնվում է Ֆեթհիյեից 9 կիլոմետր դեպի հարավ՝ թուրքական ափից 200 մետր հեռավորության վրա։ Կղզին անբնակ է։ Կղզու ափերը ժայռոտ են։

Տուրիզմ
-------

Դեպի կղզի են նավարկում բազմաթիվ տուրիստական նավեր՝ հիմնականում Օլյուդենիզից։ Կղզում առկա է նաև նավահանգիստ բարձրակարգ նավերի համար։ Ամռանը կղզում գործում է ոչ մեծ ռեստորան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Пэм Невилл: *Viewing history from the shoreline*, New Zealand Herald, 21.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Father Christmas’ Mediterranian Island Escape, BBC (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 235737713 · WorldCat VIAF: 235737713 |

 |
Ադամանդը և գրաֆիտը ածխածնի ալոտրոպ ձևափոխություններ են։
**Ալոտրոպություն** կամ *ալոտրոպիա* (հին հունարեն՝ *αλλος* - «այլ», *τροπος* - «ձև, հատկություն», շրջադարձ, ուղղություն), կոչվում է միևնույն քիմիական տարրերի մի քանի պարզ նյութերի ձևով գոյություն ունենալու երևույթը։ Միևնույն տարրից կազմված պարզ նյութերը կոչվում են այդ տարրի ալոտրոպ ձևափոխություններ։

Ալոտրոպիան պայմանավորված է նյութի մոլեկուլում տարբեր թվով ատոմներ պարունակելու ունակությամբ (օրինակ, թթվածինը՝ O2 և օզոնը՝ O3) կամ պոլիմորֆիզմով (օրինակ, ալմաստը, գրաֆիտը)։ Ալոտրոպային ձևափոխությունները տարբերվում են ֆիզիկական հատկություններով, երբեմն՝ նաև քիմիական ակտիվությամբ։ Հայտնի քիմիական տարրերի համար գտնված են 400 ալոտրոպային ձևափոխություններ։

Օրինակ, ածխածին էլեմենտի երկու ամենատարածված ալոտրոպ ձևափոխություններն են ադամանդը և գրաֆիտը։ Ադամանդում և գրաֆիտում ածխածնի ատոմները շարված են միմյանց նկատմամբ տարբեր բյուրեղային դասավորվածությամբ։

Ալոտրոպիան վերաբերում է միայն միևնույն քիմիական էլեմենտի տարբեր պարզ նյութերի գոյակցությանը միևնո՛ւյն ֆազային վիճակում (պինդ մարմին, հեղուկ, գազ)։ Նյութի ֆազային անցումները չեն համարվում ալոտրոպ ձևափոխություններ։ Որոշ էլեմենտների մոտ ալոտրոպ ձևափոխությունները պահպանում են նույն քիմիական բանաձևը նյութի տարբեր վիճակներում։ Օրինակ, թթվածնի երկու ալոտրոպ ձևափոխությունները (O2 և օզոն, O3) կարող են պահպանել ալոտրոպիան պինդ մարմնային, հեղուկ և գազային վիճակներում։ Որոշ էլեմենտներ էլ չեն պահպանում ալոտրոպիան ֆազային անցումների ժամանակ։ Օրինակ, ֆոսֆորը ունի տարբեր ալոտրոպ ձևափոխություններ պինդ մարմնային վիճակում, սակայն հեղուկի անցնելիս բոլորն էլ անցնում են P4 ձևին։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4141977-7 · LCCN: sh85003716 · Microsoft: 33425260 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 187)։*  |
**«Գեղունի»**, Մխիթարյան միաբանության հրատարակած պատմաբանասիրական և գրական-գեղարվեստական պատկերազարդ հանդես, որը լույս է տեսել Վենետիկում, 1901-1906, 1909, 1927, 1947 և 1950 թվականներին։

Հանդեսի նպատակը
---------------

Նպատակ է ունեցել ընթերցողներին ծանոթացնելու հայ ու համաշխարհային արվեստի (նկարչություն, գրականություն, երաժշտություն, ճարտարապետություն) դասականների գործերին (Ջոակինո Ռոսսինի, Գաետանո Դոնիցետտի, Վինչենցո Բելլինի, Ջուզեպպե Վերդի, Էդգար Շահին, Հովհաննես Այվազովսկի, Կոմիտաս, Տորկվատո Տասսո, Մարտիրոս Սարյան, Գառզու, Հովհաննես Ալխազյան, Վարդան Մախոխյան, Գրիգոր Շիլդյան և այլն), բարձրացնելու նրանց գեղարվեստական ճաշակը, հետաքրքրություն առաջացնելու հայ արվեստագետների նկատմամբ։

Հարուստ են հանդեսի պատմաբանասիրական, գրականագիտական և արվեստագիտական բաժինները, որտեղ ուսումնասիրություններ ունեն Լեոն, Սուրեն Երեմյանը, Սուքիաս Էփրիկյանը, Թորոս Թորամանյանը, Զ․ Խանզադյանը, Մաղաքիա Ճևահիրճյանը, Հ․ Քյուրտյանը, Մ․ Պարսամյանը։

Թարգմանություններով և սեփական ստեղծագործություններով հանդես են եկել Եղիշե Դուրյանը, Վրթանես Փափազյանը, Դանիել Վարուժանը, Ա․ Ղազարյանը, Սուրեն Պարթևյանը, Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, Ռուբեն Սևակը, Լևոն-Զավեն Սյուրմելյանը, Վիլյամ Սարոյանը, Կոստան Զարյանը։

«Գեղունին» վերջին տարիներին լայն տեղ է տրամադրել Խորհրդային Հայաստանի մշակույթի, գիտության վերելքին։

Խմբագիրներ
----------

* Ս․ Երեմյան
* Մ․ Պոտուրյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 7)։*  |
Սովորական ճայ
Սովորական ճայի ձու
**Սովորական ճայ** (լատ.՝ Corvus monedula), ագռավների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 33-34 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 67-74 սմ։ Կտուցը կարճ է, պոչը՝ թեթևակի կլորավուն։ Հասունի աչքը սպիտակավուն է, գլխի հետին մասը և ծոծրակը՝ բաց մոխրագույն, ծոծրակի հիմքում կա սպիտակավուն նեղ շերտ։ Երիտասարդի աչքը մուգ գույնի է, գլուխը՝ սևավուն։ Երամային է։ Կերակրվում և հաճախ բնադրում են մեծ խմբերով։ Երամներն աղմկոտ են, հաճախ՝ այլ ագռավանմանների հետ խառնված։ Լայնորեն տարածված է տափաստաններում ու հովիտներում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով, սննդի մնացորդներով։

Բնադրում
--------

Հարսանեկան զույգերը մշտական են։ Փետրվարի 3-րդ տասնօրյակից գաղութի կազմում նկատվում է բնադրազույգերի կայունացում, որը շարունակվում է ողջ բազմացման ընթացքում։ Բույնը գավաթաձև է, ծավալուն՝ ճյուղերից, ցամքարը՝ խոտաբույսերից, բրդից, փետուրներից և թափոններից։ Բնադրում է ավազային կամ կավային զառիթափերի փորվածքներում, շենքերի տանիքներին և այլն։ Բների կառուցումը տևում է 7-12 օր, հների նորոգումը՝ 4-5 օր։ Բնադրման ժամկետները գաղութում շատ անհավասար են. մայիսի կեսերին հայտնվում են թարմ ձվերի լրիվ քանակով բներ։ Դնում է 35 մմ տրամագծով, բաց կապույտ՝ սևավուն բծերով 4-5 ձու։ Զուգահեռ կարող են հանդիպել նորելուկ ձագեր և թխսակալող թռչուններ։ Թխսակալում է էգը՝ 18-20 օր։ Ձագերը հայտնվում են մայիսի 3-րդ տասնօրյակին, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հունիսի 3-րդ տասնօրյակին, բնից դուրս են գալիս կյանքի 22-24-րդ օրը, երբ դեռևս թռիչքին կայուն չեն տիրապետում։ 1-2 շաբաթական երիտասարդները և հասունները հուլիսից մինչև հաջորդ գարուն կերակրվում են բնադրատեղերի մերձակա տարածքներում։ Արարատյան դաշտում բնադրման փաստը հաստատվել է վերջին 5 տարիներին՝ գաղութների կայուն գոյությամբ։ Նման գաղութներում 5-7 օրական ձագերի կողքին կարող են լինել նորելուկներ։ Որոշակի դեր ունի բնահողում զարգացող վնասատու միջատների ոչնչացման գործում։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
|  |
| --- |
| **Եզնակող սակավաճաճանչ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Նեխուրայիններ (Apioideae) |
| **Ցեղ** | Եզնակող *(Bupleurum)* |
| **Տեսակ** | **Եզնակող սակավաճաճանչ** *(B. pauciradiatum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Bupleurum pauciradiatum***Fenzl, 1860 |

**Եզնակող սակավաճաճանչ** (լատ.՝ Bupleurum pauciradiatum), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

30-60 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Ներքևի տերևները նշաձև են, իսկ վերինները՝ համարյա բզաձև։ Հովանոցի ճառագայթները 2-3 են։ Պսակաթերթերը թեթևակի ատամնավոր եզրով են և մեջքի կողմից ծծիչներով, իսկ պտուղը՝ հարթ և ձվձև։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի (Շամլուղ գյուղի շրջակայք) և Զանգեզուրի (Կապանի շրջակայք, «Շիկահող» պետական արգելոց ֆլորիստիկական) շրջաններում։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում և Հարավային Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1200 մ բարձրությունների վրա, թփուտային մացառուտներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի, մասնատված արեալով տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տնտեսական գործունեության պատճառով առկա է աճելավայրերի խախտման սպառնալիք։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակչության մեջ ընդգրկված էր որպես անորոշ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EUNIS: 151900
* GBIF: 3637206
* iNaturalist: 896373
* IPNI: 839314-1
* Plant List: kew-2686975
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:839314-1

 |

 |
**Ալավերդու Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական դպրոց**, նախնական երաժշտական կրթության ուսումնական հաստատություն Լոռու մարզի Ալավերդի քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Ուսումնական հաստատությունը հիմնադրվել է 1945 թվականին։ Երաժշտական դպրոցի հիմնադիր-տնօրենը (1945-1948) ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Էդուարդ Կզարթմյանն է, ով դպրոցի հիմնադրման մասին ասել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Կիրովականից տեղափոխեցի իմ սեփական դաշնամուրը, և սկսեցի գործել, գնեցի մի քանի ջութակ և թավջութակ։ Այսպես՝ 4 ուսումնական տարի երթևեկելով Կիրովականից Ալավերդի, աստիճանաբար ստեղծեցինք հասարակական լավ կարծիք։ |  |

1951-1952 թվականներին դպրոցը տվել է առաջին շրջանավարտները՝ 3 հոգի, որից հետո շրջանավարտների թիվը աստիճանաբար ավելացել է։

Երաժշտական դպրոցի քսանամյակի տոնակատարությանը ներկա է գտնվել նաև հիմնադիրրը, ով այդ մասին ասել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Անցան օրեր, տարիներ, և ինձ բախտ վիճակվեց դպրոցի քսանամյակի տոնակատարությանը ներկա գտնվել… Հիանալի տպավորություն թողեց Ալավերդու աշակերտների ելույթը։- Էդուարդ Կզարթմյան |  |

Ալավերդու երաժշտական դպրոցը համագործակցել է Թբիլիսիի, Ռուսթավի, Զեստափոնի, Ռիգայի, Սումգայիթի երաժշտական դպրոցների հետ։

1964 թվականից դպրոցը կրում է Ռոմանոս Մելիքյանի անունը։

Դպրոցը մասնակի վերանորոգվել է հիմնադրման 50-ամյակի կապակցությամբ, իսկ հիմնանորոգված մասնաշենքը շահագործման է հանձնվել 2009 թվականի մարտի 24-ին։

Բաժիններ
--------

* Դաշնամուր
* Լարային գործիքներ (կիթառ, ջութակ)
* Ժողովրդական գործիքներ (քանոն, դուդուկ, թառ, շվի, ակորդեոն, քամանչա)
* Փողային գործիքներ (շեփոր, սաքսոֆոն, կլարնետ, ֆլեյտա)

Աշխատակազմ
----------

Երաժշտական դպրոցի վաստակավոր ուսուցիչներից են Ֆլորա Բեկթաշյանը, Դոլորես Խորիստաֆորովան, Վարազդատ Հովհաննիսյանը, Սուսաննա Սիմոնյանը, Նաիրա Ջավախյանը, Մերի Իսրայելյանը, Անահիտ Շահվերդյանը, Հռիփսիմե Շահինյանը, Անահիտ և Ջուլիետա Նալբանդյանները և ուրիշներ։

Դպրոցի աչքի ընկած սաներից են Մելանյա Աբովյանը, Ռուսլան Գալստյանը, Սվետլանա Նավասարդյանը, Տաթևիկ Շախկուլյանը, Էռնեստ Դուրգարյանը և ուրիշներ։

Տարբեր տարիներին Ալավերդու Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական դպրոցի տնօրեններն են եղել.

* Ստեփան Նաղդյան (1948-1952),
* Սվետլանա Ղալամքարյան (1952-1953),
* Ջեմմա Սարգսյան (1953-1957),
* Կարպիս Տեր-Պետրոսյան (1957-1972),
* Էլմիրա Աբաջյան (1972-2003),
* Հռիփսիմե Շահինյան (2003-առ այսօր)։

Տես նաև
-------

* Էդուարդ Կզարթմյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Թումանյանական աշխարհ, Մշակութային գիտարան/Գ. Շախկյան. -Եր.։ 2016, 848 էջ
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005
3. ↑  Հիմնանորոգվել է Ալավերդու երաժշտական դպրոցի շենքը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալավերդի քաղաքի երաժշտական դպրոցի սաները հաշվետու համերգ էին կազմակերպել
**Բոգատյանովսկի աղբյուր (Հարուստ ջրհոր)** (ռուս.՝ Богатяновский источник, Богатый колодезь), պատմության և բնության հուշարձանՌուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքի Բոգատյանովսկի զառիվայր պողոտայում` Սեդովի և Բերեգովայա փողոցների միջև։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Հուշատախտակ
Համաձայն ավանդության՝ երիտասարդ թագավոր Պյոտր Ալեքսեևիչը գեներալների և կազակական ավագների հետ շրջելիս դիտել է ռուսական նավերի շարժը դեպի Տեմեռնիկի գետաբերանում գտնվող նավակայան։ Նկատելով այն տեղը, որտեղ կրաքարային լանջից բխում են աղբյուրները, թագավորը ջուր է խմել ամենաջրառատ աղբյուրից և բացականչել.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հարո՜ւստ ջրհոր է։ |  |

Այդ վայրը հենց այդպիսի աշխարհագրական անուն է ստացել Ազովը գրավելուց հետո Դոնի ստորին հատվածների հողերի առաջին ռուսական քարտեզները կազմելիս։

1749 թվականին Ելիզավետա Պետրովնա կայսրուհու հրամանով «Հարուստ ջրհոր» կոչվող բնասահմանի դիմաց ստեղծվել է Տեմեռնիկյան մաքսակետը՝ արտասահմանյան առևտուր իրականացնելու համար, որից էլ սկսվել է Դոնի Ռոստովի կենսագրությունը։ Ինքը՝ աղբյուրը, դարձել է ուղենիշ՝ Սուրբ Դիմիտրի Ռոստովցու ամրոցը գետի ափին աշխարհագրորեն կապելու համար։

Հարուստ ջրհորը
Հարուստ ջրհորի ջուրն օգտագործել են զինվորները, սպաները և ամրոցի բնակիչները, ինչպես նաև մոտակա Պոլուդենկա սլոբոդայի բնակիչները։

Ամրոցի կառուցվածքում աղբյուրը գտնվում էր լանջին՝ հրետանային հարթակի մոտ։ Նրանից անցկացվել էին *«ձորակ և խողովակ հարուստ աղբյուրից ջուրը հոսեցնելու նպատակով»*. սա 1768 թվականին Ռոստովի բերդի քարտեզի վրա կետագծով և «Ս» տառով նշված հիդրոտեխնիկական կառուցվածք էր։

Աղբյուրը, որը հետագայում կոչվեց Բոգատյանովսկի աղբյուր, 19-րդ դարում և 20-րդի սկզբներին ջուր էր մատակարարում քաղաքի թաղամասերին։ Նրանից ջուր էր վերցնում քաղաքային առաջին ջրմուղը, որն իր աշխատանքը սկսել էր 1860 թվականին։ 1920-ական թվականների կեսերից աղբյուրի ջուրն օգտագործվում է միայն տեխնիկական նպատակներով։

Իրենց անվանումը նախկին Բոգատյանովսկի պողոտան և ժամանակակից Բոգատյանովսկի զառիվայրը նույնպես ստացել են Հարուստ ջրհորից։

Հարուստ ջրհորի նոր տեսքը
19-րդ դարում «Հարուստ ջրհոր» երբեմնի բնասահմանի աղբյուրներից մեկի վրա կառուցվել է քարե փոքր ռոտոնդայովկապտաժ, որը, բազմիցս փոխելով իր տեսքը, գոյություն է ունեցել մինչև 1990-ականների վերջ։

1988 թվականին աղբյուրը հռչակվել է հիշարժան վայր, որը սերտորեն կապված է Դոնի Ռոստով քաղաքի հիմնադրման հետ։

Դոնի Ռոստովի 250-ամյա հոբելյանի նախօրեին ռոտոնդան և շրջակա տարածքը վերակառուցվել և բարեկարգվել են՝ 19-րդ դարի վերջի արդյունաբերական ճարտարապետության ձևերի օգտագործումով, տեղադրվել է հուշատախտակ (ճարտարապետ՝ Բորիս Պիվտորակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Богатый источник в г. Ростове-на-Дону

Գրականություն
-------------

* Волошинова В. Ф. Волошинова Л. Ф. 100 уникальных мест Ростовской области: Иллюстрированный справочник. Ростов-на-Дону: Ростиздат, 2011.-176 с. ил. ISBN 978-5-7509-0631-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятники Дона
* Богатый источник(չաշխատող հղում)
* 100 МЕСТ: БОГАТЫЙ КОЛОДЕЗЬ
* Богатяновский спуск Archived 2017-07-29 at the Wayback Machine.
**«Երկրաքիմիա»** գիտություն է Երկրի քիմիական կազմի, քիմիական տարրերի տարածման ու տեղաբաշխման, տարբեր օրինաչափությունների, բնական պրոցեսների ընթացքում ատոմների զուգակցման և միգրացիայի մասին։ Այն ուսումնասիրում է երկնաքարերի և երկնային այլ մարմինների (Լուսին, Արուսյակ) քիմիական կազմը, երկրաբանական պրոցեսների վերաբերյալ քիմիական երևույթներ, մշակում է օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնման նոր մեթոդներ, կանխատեսում է հանքային հումքի նոր աղբուրներ։

Երկրաքիմիան որպես գիտություն
----------------------------

Երկրաքիմիան որպես գիտություն ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջերին։ Օգտվում է քիմիական, սպեկտրալ, ռենտգենյան, ռադիոքիմիական և այլ վերլուծություններից։ Սերտ կապված է երկրաբանության մյուս ճյուղերի հետ։ Հիմնականում՝ քիմիայի, ֆիզիկայի, թերմոդինամիկայի, մաթեմատիկայի և այլ գիտությունների հետ։ Երկրաքիմիայի ասպարեզում մեծ ծառայություն ունեն խորհրդային գիտնականներ՝ Վլադիմիր Վերնադսկին, Ալեքսանդր Ֆերսմանը, Վինոգրադովը, Իփտարովը։ Արտասահմանում՝ Կլարկը, Վիկտոր Հոլդշմիդը, Արհենսը, Կարլ Թուրեքյանը և ուրիշներ։ Երկրաքիմիայի բնագավառում հրատարակվում են երկրաքիմիական բազմաթիվ ամսագրեր («Геохимия», «Geochimica et cosmodiimica Acta»)։ Հայաստանի տարածքում երկրաքիմիական ուսումնասիրություններ է կատարում ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի երկրաքիմիայի բաժինը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Геохимия изотопов радиоактивных элементов (U, Th, Ra)
* Словарь геохимических терминов
* Учебник Геохимии Archived 2013-07-13 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 626)։*  |
**Կոնդենսացման ռեակցիաներ**, երկու կամ մի քանի պարզ միացություններից բարդերի առաջացման ռեակցիաների մեծ խմբի անվանումը օրգանական քիմիայում։ Կոնդենսացման ռեակցիաները, որոնք տարբերվում են ինչպես ըստ փոխազդող նյութերի բնույթի, այնպես էլ ըստ քիմիական փոխարկումների էության, ներառում են ածխածին-ածխածին ({\displaystyle C-C}) նոր կապերի առաջացման ներմոլեկուլային և միջմոլեկուլային շատ պրոցեսներ։ Այդպիսի ռեակցիաների մեծ մասն ուղեկցվում է անօրգանական կամ օրգանական որևէ պարզ՝ {\displaystyle X-Y} մոլեկուլի (օրինակ, ջրի, ջրածնի, սպիրտի, հալոգենաջրածնի, հալոգենի) անջատմամբ։

Այդ տեսակի կոնդենսացման ռեակցիաներից են, օրինակ, կրոտոնային կոնդենսացումը, Վյուրցի ռեակցիան, Կլայզենի կոնդենսացումը, Կնեվենագելի ռեակցիան, Պերկինի ռեակցիան, Ֆրիդել-Քրաֆթսի ռեակցիան և այլն։ Ի տարբերություն վերոհիշյալների, բենզոինային կոնդենսացումը, ալդոլային կոնդենսացումը, դիենային սինթեզը և այլ կոնդենսացման ռեակցիաներ ընթանում են առանց պարզ մոլեկուլի անջատման։ Օրգանական քիմիայում կոնդենսացման ռեակցիաներ են անվանում նաև հետերոցիկլային միացությունների առաջացման բոլոր ռեակցիաները։ Այդ պրոցեսներում կարող են ծագել նոր կապեր՝ ածխածին-ածխածին, ածխածին-հետերոատոմ, հետերոատոմ-հետերոատոմ։ Սովորաբար կոնդենսացման ռեակցիաներին չեն պատկանում էսթերացումը, վերաէսթերացումը, ալկիլացումը և ացիլացումը՝ ըստ թթվածնի կամ ազոտի և այլն։ Սակայն, ըստ այդ սխեմաների, պոլիմերների առաջացման ռեակցիաները կոչվում են պոլիկոնդենսացում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 568)։*  |
**Սուրբ Կույս Մարիամ Նազովրեցու բազիլիկ** (պորտ.՝ Basílica Santuário de Nossa Senhora de Nazaré), կաթոլիկ տաճարը Բրազիլիայի Բելեն քաղաքում։ Գտնվում է քաղաքի հին մասում։ Մտնում է Բալեն դո Պարա արքեպիսկոպոսության կազմի մեջ։ Փոքր բազիլիկ է։ Ազգային հուշարձան (ID 1324):

Պատմություն
-----------

Քաղաքում ամենատարածված պատմություններից մեկի համաձայն՝ 1700 թվականին Պլասիդո անունով մի մարդ, որ եղել է պորտուգալա-հնդկացիական մետիս, Մուրուտուկու գետի ափին (Murutucu)՝ քարերի մեջ, գտել է փայտից պատրաստած Կույս Մարիամի արձանը, որի չափը կազմել է մոտ երեսուն սմ։ Պլասիդոն այդ արձանը տարել է տուն՝ նրա համար կառուցելով փոքրիկ զոհասեղան, սակայն խորհրդավոր կերպով արձանը վերադարձել է իր հայտնաբերման վայր, ինչը հնդիկների շրջանում համարվել է աստվածային նշան։ Տեղացիներն արձանի համար կառուցել են փոքրիկ մատուռ՝ երկրպագության համար։ 1861 թվականին այդ մատուռի տեղում կառուցվել է փոքր տաճար։ Ուխտավորների թվի մեծանալու պատճառով անհրաժեշտություն է առաջացել այդ տաճարի փոխարեն կառուցել ավելի տարողունակ եկեղեցի։

1909 թվականին սկսվել է ժամանակակից տաճարի շինարարությունը։ 1909 թվականի հոկտեմբերի 24-ին արքեպիսկոպոս Սանտինու Մարիա դա Սիլվա Կոուտինյոն օծել է նոր տաճարի հիմքը։ Էկլեկտիկ ոճով և նեոկլասիցիզմի տարրերով տաճարի կառուցումն իտալացի ճարտարապետներ Ջինո Կոպեդեի (Gino Coppede) և Ջուզեպպե Պրեդասոյի (Giuseppe Predasso) նախագծով ընդմիջումներով շարունակվել է մինչև 1950 թվականը։ Տաճարն սկսել է գործել 1923 թվականից։ Նույն թվականին Հռոմի պապ Պիոս XI-ը տաճարին տվել է փոքր բազիլիկի կարգավիճակ։

Տաճարը կաթոլիկ ուխտագնացության կարևոր վայր է, որը կատարվում է ամեն տարի՝ հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը՝ սկսած 1793 թվականից։

1992 թվականին Բրազիլիայի կառավարությունը տաճարը հայտարարել է ազգային հուշարձան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2 3
3. 1 2  Realização no Estado do Pará das festividades alusivas ao Círio de Nossa Senhora de Nazaré. Origens e curiosidades do tradicional culto religioso católico

Գրականություն
-------------

* Robinson, Alex; Pickard, Christopher, DK Eyewitness Travel Guide: Brazil, Penguin. ISBN 978-0-7566-4861-9
* FALEIRO, ANGELITA, DESBRAVANDO NOSSO FOLCLORE, ISBN 9788578935733

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2019-05-28 at the Wayback Machine.(պորտ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 48147121744526391945 · WorldCat VIAF: 48147121744526391945 |

 |
Ռիվաստիգմին՝ ստերեոբանաձև
**Ռիվաստիգմին**, դեղորայքային միջոց, ացետիլխոսլինէսթերազի ինհիբիտոր, օգտագործվում է Ալցհեյմերի և Պարկինսոնյան հիվանդությունների բուժման համար։ Օգտագործվում է դեղահաբերի ձևով։ Համարվում է այսպիսի հիվանդությունների բուժման սխեմայի կարևորագույն պրեպարատ։

Ֆարմակոլոգիական ազդեցություն
----------------------------

Ռիվաստիգմին՝ քիմիական բանաձև
Գլխուղեղի ացետիլխոլինէսթերազի սելեկտիվ ինհիբիտոր։ Բարձրացնում է ացետիլխոլինի մակարդակը գլխուղեղի կեղևում և հիպոկամպում, բարելավվում է Ալցհեյմերի հիվանդությամբ պայմանավորված կոգնիտիվ խանգարումները։ Խոլինէսթերազի ինհիբիցիան դանդաղեցնում է ամիլոիդի β նախորդների առաջացումը, որոնց մասնակցում են ամիլոիդոգենեզին,և հետևապես ընկճում ամիլոիդային վահանիկների առաջացումը[1]։

Ֆարմակոկինետիկա
---------------

Կենսամատչելիությունը՝ 30-40% , արյան սպիտակուցների կապման աստիճանը՝ 40%, Tmax՝ 1 ժամ, տեղաբաշխման ծավալը՝ 1.9-2.7 լ/կգ։ Հեշտ է թափանցում ՀԷ բարիերով։ Մետաբոլիզմն իրականացվում է հիդրոլիզի միջոցով՝ խոլինէսթերազի մասնակցությամբ։ Արտազատվում է հիմնականում երիկամներով՝ (մեծ մասը մետաբոլիտների ձևով)։ Առաջին օրվա վերջում արտազատվում է կենսամատչելի դոզայի 90%-ը։ Կումուլյացիա չի դիտվում։

Նշանակման ցուցումներ
--------------------

Թույլ և ուժեղ արտահայտված դեմենցիա՝ պայմանավորված Ալցհեյմերի և Պարկինսոնյան հիվանդությունների ժամանակ դիտվող փոփոխություններով։

Հակացուցումներ
--------------

Գերզգայնություն (այդ թվում այլ կարբամատների նկատմամբ), ծանր լյարդային անբավարարություն, կաթնարտադրության շրջան, մանկական տարիք։
Զգուշությամբ է օգտագործվում ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության, բրոնխիալ ասթմայի, սրտամկանի հաղորդականության խանգարման, ուղիների օբստրուկցիայի, էպիլեպսիայի, հղիության դեպքում։ Չի կարելի զուգակցել խոլինոմիմետիկ դեղամիջոցների հետ։

Կողմնակի էֆեկտներ
-----------------

Կողմնակի էֆեկտների հաճախականություն՝ շատ հաճախ՝ 10% և ավել, հաճախ՝ 1 և ավելի տոկոս, ոչ հաճախ՝ 0.1 % և ավել, երբեմն՝0.01% և ավել։
Հիմնականում դիտվում է սրտխառնոց, փսխում, հատկապես դոզայի բարձրացման դեպքում։
Շատ հաճախ՝ միզային ուղիների բորբոքում։
ԿՆՀ-ի կողմից գլխապտույտ, կողմնորոշման խանգարումներ, գլխացավ, քնկոտություն, տրեմոր, երբեմն՝ անքնություն, դեպրեսիա։
Սիրտ-անոթային համակարգի կողմից՝ ստենոկարդիա, երբեմն բրադիկարդիա, AV բլոկադա, նախասրտերի ֆիբրիլյացիա, արտերիալ ճնշման արտահայտված իջեցում։
Ստամոքսաղիքային համակարգի կողմից՝ դիսպեսիաներ, աբդոմինալ ցավեր, պանկրեատիտ, երբեմն ստամոքս-աղիքային արյունահոսություններ։

Գերդոզավորում
-------------

Սիմպտոմներ՝ փսխումներ, դիարեա, զարկերակային ճնշման իջեցում, հալյուցինացիաներ։ Երբեմն՝ բրադիկարդիա։

Ցուցումներ
----------

Խոլինէրգիկ ստիմուլյացիան կարող է նպաստել աղաթթվի սեկրեցիային ստամոքսում։ Հղիության ընթացքում ընդունել միայն այն դեպքում, երբ սպասվող բուժական էֆեկտը գերակշռում է պտուղը կորցնելու պոտենցիալ վտանգին։

Փոխազդեցություն
---------------

Կարող է ազդել անտիխոլինէրգիկ և խոլինոմիմետիկ դեղամիջոցների վրա։ Պոտենցում է ապաբևեռացնող միոռելաքսանտների ազդեցությունը ընդհանուր անէեթեզիայի ժամանակ։

Սինթեզ
------

Սինթեզ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Camps P. Munoz-Torrero D. "Cholinergic drugs in pharmacotherapy of Alzheimer's disease". Mini Rev Med Chem. 2002 Feb;2(1):11–25. PMID 12369954