**Ջոն Դաուլենդ** կամ **Դոուլենդ** (անգլ.՝ John Dowland, հունվարի 2, 1563, Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն - ոչ ուշ քան փետրվարի 20 (մարտի 2), 1626, Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն), անգլիացի կոմպոզիտոր և լյուտնիստ։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Դատելով XVI-XVII դարերի որոշ վկայություններից «Դաուլենդ» (Dowland) բառի առաջին վանկի բնօրինակի (հին) արտասանությունը ենթադրել է դիֆթոնգ «oու» (ինչպես *know* բառում)։ Ժամանակակից անգլախոս աշխարհում հաստատվել է անվան արտասանությունը երկբարբառ «աու» հնչեղության միջոցով (ինչպես *now* բառով)։ Հետագայում տեքստում օգտագործվում է ժամանակակից ձևը։

Կենսագրություն
--------------

Դաուլենդի մանկության և պատանեկության մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէ։ 1580 թվականին ծառայել է Փարիզում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանին, այնտեղ էլ մկրտվել է որպես կաթոլիկ։ 1584 թվականից մինչև 1588 թվականը Օքսֆորդի համալսարանում (Christ Church քոլեջում) ստացել է երաժշտության բակալավրի աստիճան։ 1594 թվականին անհաջողությամբ ելիզավետայի բակում հավակնում էր լյուտնիստի պաշտոնին, որից հետո մեկնել է Հռոմ, որտեղ հույս ուներ շփվել հայտնի կոմպոզիտոր (և լյուտնիստ) Լուկա Մարենցիոյի հետ։ Իտալիա տանող ճանապարհին այցելել են գերմանական արիստոկրատական մի շարք բակեր՝ Վոլֆենբյուտելում և Կասելում։ Ֆլորենցիա գալով՝ նա ներքաշված է եղել անգլիացի կաթոլիկների շրջանում աքսորի մեջ, որոնք դավադրություն են հյուսել ընդդեմ Եղիսաբեթ թագուհու։ Դաուլենդը նրանց հետ ոչ մի ընդհանուր բան չի ցանկացել ունենալ։ Նա հրաժարվել է Հռոմում Մարենցիոյի հետ հանդիպելու գաղափարից և անմիջապես գնացել է ետ՝ կանգառ անելով Նյուրնբերգում։ Հավանաբար, 1596 թվականին նա կրկին հայտնվել է Անգլիայում։ 1597 թվականին տպագրվել է Դաուլենդի «*The First Booke of Songes*» ստեղծագործությունների առաջին ժողովածուն, որի տիտղոսաթերում հեղինակը իրեն ներկայացնում է «երկու համալսարանների երաժշտության բակալավր»։

1598-1606 թվականներին Դաուլենդը զբաղեցրել է Դանիայի թագավոր Քրիստիան IV-ի արքունիքում գտնվող լյուտնիստի պաշտոնը, որտեղ առատորեն վարձատրվել է։ 1609 թվականին Լոնդոնում հրատարակվել է լատիներենից Դաուլենդի թարգմանած Անդրեաս Օրնիտոպարխուսի «Միկրոլոգը մասնագիտացված երաժշտության մասին» տրակտատը (լատին․՝ Musicae activae micrologus, 1517)։ 1612 թվականից մինչ օրվա վերջը, Դաուլենդ-լյուտնիստը եղել է Հակոբ Առաջինի արքունիքում։ 1621 թվականից նա սկսել է վկայակոչել որպես «դոկտոր Դաուլենդ», սակայն, թե որտեղ և ինչ հանգամանքներում է կոմպոզիտորը գիտական աստիճան ստացել, պարզ չէ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Դաուլենդի երգերի մեծ մասը ստեղծվել է լյութնայի համար։ Դրանք եղել են անհատական պիեսների մի քանի ժողովածուներ (հիմնականում պարային հիմքերով՝ պավանաներ, գալյարդներ, ալլեմանդաներ, ժիգիներ, գրաունդներ և այլն, ընդամենը՝ 110-ից ավելի), երգեր («արիաներ») ձայնի և լյուտնյայի համար, կոնսորտներ (այդ թվում՝ լյուտնյայի մասնակցությամբ)։ Դաուլենդի գործիքային երաժշտության մեջ հաճախ չեն գործածվել հայտնի («ժողովրդական») մեղեդիները, օրինակ, այն ժամանակ չափազանց հայտնի «Une jeune fillette» և «Susanne un jour» մեղեդիները։

Դաուլենդի երաժշտության մեղեդայնությունն ընդհանուր առմամբ տխուր է, երազական, նույնիսկ մելամաղձոտ։ Հատկանշական է նրա պիեսներից մեկի անունը «Միշտ Դաուլենդ, միշտ սգացող» (լատ՝ Semper Dowland, semper dolens) խորագիրը հիմնված է *Dowland* և *լատին․՝ dolens* հարանուն նմանությա վրա։

Դաուլենդի ամենահայտնի «Արցունքներ» (լատ.՝ *Lachrimae*) ստեղծագործությունը հեղինակի կողմից ստեղծվել է երեք հրապարակումով, սկզբնական տարբերակը լյուտնյայի համար, որից հետո որպես երգ «Հոսեք, իմ արցունքներ»֊ը (*Flow my teares*, 1600) և վերջապես երրորդ տարբերակը մշակվել է կոնսորտ երաժշտական գործիքի համար։ 1604 թվականին նա հրատարակել է կոնսորտ գործիքի համար գրված երաժշտական հավաքածու՝ *Lachrimae or Seaven Teares* (21-րդ պիես) վերնագրով, որը բացվում է յոթ «լալկան» պավանաներով, նմանատիպ լատինական անվանումներով (1) *Lachrimae antiquae* (նույն թեմայով, ինչ *Flow my tears*֊ն է), (2) *Lachrimae antiquae novae*, (3) *Lachrimae gementes*, (4) *Lachrimae tristes,* (5) *Lachrimae coactae*, (6) *Lachrimae amantis*, (7) *Lachrimae verae։*

Դաուլենդը հիմնականում եղել է աշխարհիկ կոմպոզիտոր։ Մի քանի հոգևոր ստեղծագործությունների մեջ առավել հետաքրքրական է սոլո և անսամբլային երգերի ժողովածուն (*անգլ.՝ part-songs*) «Օտարականի մխիթարություն» (*A pegrimes solace,* 1612): Սաղմոսների մշակումը (38, 100, 104, 130, 134), պարզեցված մոնորիտային ֆակտուրայով կարճ պիեսներ են, որոնք նախատեսված են պաշտամունքային (անգլիկան) առօրյա կյանքի համար։ Նույն ոճով է նաև «Պարոն Հենրի Նոելի լամենտացիաները» ժողովածուն (*Mr. Henry Noell Lamentations,* վոկալ անսամբլի համար, 1597), որը ներառում է անգլերեն մետրիկական (ազատ) Miserere, De profundis և այլ սաղմոսների հետ համադրումը։

Դաուլենդի ստեղծագործությունների ամբողջական թեմատիկ-համակարգված կատալոգ (ապրիլի 2018-ի դրությամբ) գոյություն չունի։ Դաուլենդի լյուտնյայով ստեղծագործություններն ընդունված են նույնականացնել ըստ Դիանա Պուլթոնի (օրինակ, Melancholy Gallimard, P25)։

Փոխադրումներ
------------

Դաուլենդի երաժշտությունը XX դարի ընթացքում վերապրել է երկրորդ ծնունդ՝ ինչպես Վերածննդի և բարոկկոյի երաժշտական մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության ընդհանուր աճի, այնպես էլ լյուտնյայի երաժշտության շնորհիվ ակադեմիական կիթառի խաղացանկի ընդլայնման շնորհիվ։ 1976-1980 թվականներին Դաուլենդի ստեղծագործությունների ամբողջական հավաքածուն ձայնագրել Է բրիտանացի Էնթոնի Ռուլին (*Rooley*)՝ «*The Consort of Musicke*» անսամբլի հետ՝ հրավիրված երաժիշտների մասնակցությամբ։

Դաուլենդի երաժշտությունը բազմիցս օգտագործել է Բենջամեն Բրիտտենը։ Նա երկու անգամ մշակել է Դաուլենդի հանրահայտ «*Lachrimae*» երգը (դաշնամուրի, ալտի և նվագախմբի համար)։ Որպես «Նոկտյուրն» (կիթառի համար, 1963, նվիրված է կիթառահար և լյուտնայիստ Ջուլիան Բրիմին), Բրիտտենը դրել է Դաուլենդի մեկ այլ՝ «*Come, heavy sleep*» երգը։ 2006 թվականին Սթինգը եղել է բոսնիացի լյութնայիստ, նա Է․ Կարամազովի հետ համատեղ թողարկել է *Songs from the Labyrinth* ալբոմը, որի ծրագիրը կազմել են Դաուլենդի առավելապես լյուտնյային ստեղծագործությունները։

Ի պատիվ Դաուլենդի Մերկուրիի խառնարանը կոչվել է նրա անունով։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* The collected lute music of John Dowland, ed. D. Poulton and B. Lam. London, 1974։
* John Dowland: Complete consort music, ed. E. Hunt. London, 1985։
* John Dowland: Ayres for four voices, ed. D. Greer // Musica Britannica, VI (2000)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Музыкальный энциклопедический словарь, ДАУЛЕНД».
2. ↑  «Музыкальная энциклопедия. Дауленд Д.».
3. ↑  *Розеншильд К.К.* История зарубежной музыки. Выпуск 1. — 1978. — С. 320.
4. ↑  *Ливанова Т.* История западноевропейской музыки до 1789 года. Т. 1. — С. 285.
5. ↑  *Акопян Л.* Музыка XX века. Энциклопедический словарь. — 2010. — С. 74.
6. ↑  Музыкальный словарь Гроува. 2-е изд. М.: Практика, 2007, с.278.
7. ↑  *Бочаров Ю. С.* Дауленд, Джон // Большая российская энциклопедия. Т.8. М. 2007.
8. ↑  *Poulton D.* John Dowland. 2nd ed. Berkeley, 1982, p.119.
9. ↑  Орнитопархус Музыкальный словарь : в 3 т. / сост. Х. Риман; доп. русским отделом при сотруд. П. Веймарна и др.; пер. и все доп. под ред. Ю. Д. Энгеля. — пер. с 5-го нем. изд. — Москва—Лейпциг : изд. Б. П. Юргенсона, 1904.
10. ↑  В гальярде для консорта под названием «Mr. Bucton his galliard» и в гальярде «The Lord Viscount Lisle» для лютни.
11. ↑  The collected lute music of John Dowland, transcribed and edited by Diana Poulton and Basil Lam. London: Faber Music Limited, 1974.
12. ↑  Эти записи переизданы в 1997 г. в виде комплекта из 12 CD компанией «Декка» (L'Oiseau-Lyre 452 563-2).

Գրականություն
-------------

* *Olshausen U.* Das lautenbegleitete Sololied in England um 1600. Frankfurt, 1963
* *Ward J.M.* A Dowland Miscellany // Journal of the Lute Society of America 10 (1977), 5—153
* *Poulton D.* John Dowland. 2nd revised ed. Berkeley: University of California Press, 1982.
* *Ward J.M.* Music for Elizabethan Lutes. Oxford, 1992
* *Pinto D.* Dowland’s Tears: Aspects of Lachrimae // The Lute, xxxvii (1997), 44—75
* *Holman P.* Dowland: Lachrimae (1604) (Cambridge, 1999)
* *Spring M.* The Lute in Britain: a History of the Instrument and its Music. Oxford, 2001

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջոն Դաուլենդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Deezer · Musopen · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ · Rate Your Music · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Ռիմանի երաժշտական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of Music and Musicians · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90177294 · BNC: a16326428 · BNE: XX1051316 · BNF: 13893402b · CiNii: DA05546872 · CONOR: 32198499 · GND: 11867238X · GTAA: 237721 · ICCU: DDSV019693 · ISNI: 0000000108716781 · LCCN: n80008102 · LNB: 000036935 · NDL: 00820003 · NKC: jn20000601371 · NLA: 35043550 · NLP: a0000001841154 · NTA: 070444986 · NUKAT: n97072501 · PTBNP: 566262 · LIBRIS: 212103 · SUDOC: 087884593 · VIAF: 14744124 · WorldCat VIAF: 14744124 |

 |

 |