Փողոց Շոպրոնի հին քաղաքամասում
**Շոպրոն** (հունգ.՝  **Sopron**, գերմ.՝ **Ödenburg**), քաղաք Հունգարիայի հյուսիս-արևմուտքում, Ավստրիայի հետ նրա պետական սահմանի և Նոյզիդլեր Զեե (Ֆերտյո) լճի մերձակայքում, Դյոր-Մոշոն-Շոպրոն մեդյեում (մարզում), որտեղ մեծությամբ երկրորդ բնակավայրն է։ Բնակչության թվաքանակը 2014 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով եղել է 61 249։ Ընկած է երկրի մայրաքաղաք Բուդապեշտից մոտավորապես 220, մարզկենտրոն Դյորից՝ 80 կիլոմետր դեպի արևմուտք, Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայից՝ 60 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք։ Ավտոմայրուղիներով և երկաթգծով կապված է Վիեննայի, Դյորի և մերձբալատոնյան տարածաշրջանի քաղաքների հետ։

Պատմություն
-----------

Քաղաքի ներկայիս տարածքում մարդիկ բնակություն են հաստատել վաղնջական ժամանակներից։ Հինհռոմեական տիրապետության շրջանում այդտեղ է գտնվել *Սկարբանտիա* քաղաքը, որն ընկած է եղել Մերձբալթիկան Հարավային Եվրոպայի հետ կապող Սաթի առևտրային ճանապարհի վրա։ Հռոմեական կայսրության անկումից հետո քաղաքը հիմնովին թալանվել ու ավերվել է և վերակառուցվել է միայն հունգարների գալուց հետո։ XI դարում կառուցվել են քաղաքային պարիսպները և լավ ամրացված բերդը, որի տերերից մեկի անունով էլ կոչվել է բնակավայրը։ Պատմական փաստաթղթերում Շոպրոն անունով բնակավայրն առաջին անգամ հիշատակվել է 1153 թվականին։ 1273 թվականին Շոպրոնին շնորհվել է թագավորական ազատ քաղաքի կարգավիճակ։ 16-րդ դարի սկզբներին Հունգարիա ներխուժած թուրքերը 1529 թվականին ավարի ու ավերի են մատնել Շոպրոնը, բայց չեն կարողացել տևական ժամանակով իրենց տիրապետությունը հաստատել։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից և Ավստրո-Հունգարիայի տրոհումից հետո, սենժերմենյան և տրիանոնյան պայմանագրերի համաձայն, հունգարական շատ տարածքների պես Շոպրոնն ու մերձակա բնակավայրերն էլ պիտի անցնեին հարևաններին, սակայն Հունգարիայի կառավարությունը հրաժարվել է զիջել։ Վեճին վերջնական լուծում տալու նպատակով 1921 թվականի դեկտեմբերին անց է կացվել հանրաքվե, որի արդյունքներով Շոպրոնը մնացել է Հունգարիայի կազմում։ Ավստրիան 1922 թվականի փետրվարի 20-ին վերջապես ընդունել է հանրաքվեի արդյունքները։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին քաղաքը զգալի չափով ավերվել է, նրա բազմամարդ հրեական համայնքը գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացվել է մահվան ճամբարներում։ Խորհրդային զորքերը 1945 թվականի ապրիլի 1-ին ազատագրել են քաղաքը։

1989 թվականի օգոստոսի 19-ին Շոպրոնի մերձակայքում՝ պետական սահմանի մոտ տեղի է ունեցել այսպես կոչված՝ *համաեվրոպական պիկնիկ*, որի արդյունքում վեց հարյուրից ավել արևելագերմանացիներ կարողացել են հատել սահմանը և տեղափոխվել Արևմուտք։ Եվրոպական այդ զբոսախնջույքը դարձել է «երկաթե վարագույրի» քայքայման խորհրդանիշերից մեկը։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Բնակչություն
------------

| Պատմական բնակչություն |
| --- |
| Տարեթիվ | Բնակ․ | ±% |
| 1870 | 23 102 | —     |
| 1880 | 25 513 | +10.4% |
| 1890 | 29 788 | +16.8% |
| 1900 | 35 703 | +19.9% |
| 1910 | 36 721 | +2.9% |
| 1920 | 38 243 | +4.1% |
| 1930 | 39 436 | +3.1% |
| 1941 | 46 120 | +16.9% |
| 1949 | 35 617 | −22.8% |
| 1960 | 41 110 | +15.4% |
| 1970 | 47 111 | +14.6% |
| 1980 | 53 945 | +14.5% |
| 1990 | 55 083 | +2.1% |
| 2001 | 56 175 | +2.0% |
| 2011 | 60 548 | +7.8% |
| 2020 | 63 065 | +4.2% |

1910 թվականին Շոպրոնն ունեցել է 33.931 բնակիչ (51% -ը գերմանացիներ, 44.3%-ը հունգարացիներ, 4.7%-ը՝ այլ ազգությունների ներկայացուցիչներ)։ Ըստ դավանանքի՝ 64.1%-ը՝ հռոմեադավան կաթոլիկներ, 27.8%-ը՝ լյութերականներ, 6.6%-ը՝ հուդայականություն դավանողներ, 1.2%-ը՝ կալվինականներ, 0.3%-ը՝ այլ դավանանքների հետևորդներ։ 2001 թվականին քաղաքն ունեցել է 56.125 բնակիչ (92.8%-ը հունգարացիներ, 3.5%-ը գերմանացիներ, 3.7%-ը այլ ազգությունների ներկայացուցիչներ)։ Ըստ դավանանքի՝ 69%-ը հռոմեադավան կաթոլիկներ, 7%-ը լյութերականներ, 3%-ը կալվինականներ, 8.1%-ը աթեիստներ, 11.9%-ը դավանանքը չեն նշել, 1%-ը՝ այլ դավանանքների հետևորդներ։

### Խոսակցական լեզուն

1900 և 1910 թվականներին անցկացված մարդահամարների տվյալների համաձայն՝ Շոպրոնի բնակչությունը ըստ խոսակցական լեզվի ունեցել է այսպիսի կազմ.

| Լեզուն | Թվաքանակը1900 | % 1900 | Թվաքանակը1910 | % 1910 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Բնակչ. ընդհ թիվը | 33 478 | 100,0 % | 33 932 | 100,0 % |
| գերմաներեն | 17 924 | 53,5 % | 17 318 | 51,0 % |
| հունգարերեն | 13 540 | 40,4 % | 91 305 | 44,3 % |
| խորվաթերեն | 946 | 2,8 % | 781 | 2,3 % |
| սլովակերեն | 279 | 0,8 % | 184 | 0,5 % |
| ռումիներեն | 13 | 0,0 % | 13 | 0,0 % |
| սերբերեն | 9 | 0,0 % | 8 | 0,1 % |
| ռուսիներեն (ուկրաիներեն) | 2 | 0,0 % | 0 | 0,0 % |
| այլ | 765 | 2,3 % | 606 | 1,8 % |

### Դավանանքը

1900 և 1910 թվականներին անցկացված մարդահամարների տվյալների համաձայն՝ Շոպրոնի բնակչությունը ըստ դավանանքի ունեցել է այսպիսի կազմ.

| Դավանանքը | Թվաքանակը1900 | % 1900 | Թվաքանակը1910 | % 1910 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Բնակչ. ընդհ թիվը | 33 478 | 100,0 % | 33 932 | 100,0 % |
| կաթոլիկ (հռոմ.) | 21 406 | 63,9 % | 21 752 | 64,1 % |
| լյութերական | 9 249 | 27,6 % | 9 427 | 27,8 % |
| հուդայական. | 2 440 | 7,3 % | 2 255 | 6,6 % |
| կալվինական. | 313 | 0,9 % | 403 | 1,2 % |
| կաթոլիկ (արևելյան) | 40 | 0,1 % | 41 | 0,1 % |
| ուղղափառ | 17 | 0,1 % | 32 | 0,1 % |
| ունիտարիզմ | 10 | 0,0 % | 19 | 0,1 % |
| այլ | 3 | 0,0 % | 3 | 0,0 % |

Տնտեսություն
------------

Սոցիալիստական կարգերի օրոք Շոպրոնում շահագործման են հանձնվել արդյունաբերական մի շարք ձեռնարկություններ։ Հետսոցիալիստական շրջանում քաղաքը դարձել է Ավստրիայի հետ տնտեսական կապեր ապահովող կենտրոն։ Արագ թափով զարգացել է զբոսաշրջային ոլորտը։ Աճել է սննդի արդյունաբերության, այդ թվում՝ գինեգործության ու գարեջրագործության տեսակարար կշիռը։ Blue Frankish (= Kékfrankos, Blaufränkisch), Traminer, և Green Veltliner (= Zöld Veltelini, Grüner Veltliner) գինետեսակները, «Շոպրոնի» գարեջուրը քաջածանոթ ու սիրված են շատերի կողմից։ Իսկ Blue Frankish և Pinot Noir գինիները հաճախակի մրցանակներ են շահում միջազգային մրցույթներում։

Պատկերասրահ
-----------

* Եկեղեցին և Սուրբ Երրորդության սյունըԵկեղեցին և Սուրբ Երրորդության սյունը
* Սուրբ Միքայել եկեղեցինՍուրբ Միքայել եկեղեցին
* Մարզային վարչակազմի շենքըՄարզային վարչակազմի շենքը
* Հրշեջների աշտարակըՀրշեջների աշտարակը
* քաղաքապետարանըքաղաքապետարանը
* Շանդոր Պետեֆիի անվան թատրոնըՇանդոր Պետեֆիի անվան թատրոնը
* Էշտերհազիի անվան պալատըԷշտերհազիի անվան պալատը
* Օրշոլյա հրապարակըՕրշոլյա հրապարակը
* Նոր փողոցը*Նոր* փողոցը
* Գոթիկ ոճի շենք Նոր փողոցումԳոթիկ ոճի շենք Նոր փողոցում
* Էլոկապու հրապարակըԷլոկապու հրապարակը
* Շենք Կոլոշտոր փողոցումՇենք Կոլոշտոր փողոցում
* Կամուրջ Իկվա գետի վրաԿամուրջ Իկվա գետի վրա
* Իշտվան Սեչենյիի արձանըԻշտվան Սեչենյիի արձանը
* Երկլեզվյա ճանապարհացույցԵրկլեզվյա ճանապարհացույց
* Քաղաքի կենտրոնը թռչնաթռիչքի բարձրությունիցՔաղաքի կենտրոնը թռչնաթռիչքի բարձրությունից

Քույր քաղաքներ
--------------

Շոպրոնը բարեկամական և գործընկերային հարաբերություններ է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

* Գերմանիա Բադ Վիմպֆեն, Գերմանիա
* Սլովակիա Բանսկա Շտյավնիցա, Սլովակիա
* Իտալիա Բոլցանո, Իտալիա
* Իսրայել Էյլաթ, Իսրայել
* Ավստրիա Այզենշտադ, Ավստրիա
* Ճապոնիա Կաձունո, Ճապոնիա
* Գերմանիա Կեմպտեն, Գերմանիա
* Ռումինիա Մեդիաշ, Ռումինիա
* Շվեյցարիա Ռորշախ, Շվեյցարիա
* Ֆինլանդիա Սեյնայոկի, Ֆինլանդիա
* Հունաստան Սպարտա, Հունաստան

Անվանի անձինք
-------------

* Ֆերենց Լիստ - կոմպոզիտոր
* Դյուլա Ֆենյի - աստղագետ
* Լյուդվիգ Ավգուստ ֆոն Բենեդեկ - ռազմական գործիչ
* Մարգարետ Մալեր - գիտնական հոգեբույժ, հոգեվերլուծաբան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Magyarország helységnévtára, Detailed Gazetteer of Hungary (հունգ.) — KSH, 2023.
2. ↑  Ежегодное издание «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.
3. ↑  Portal.sopron.hu På engelska, läst 15 september 2015
4. ↑  Hungarianhistory.com: A Case Study on Trianon På engelska, läst 15 september 2015
5. ↑  Dagens Nyheter, 18 augusti 2009: *20 år sedan "paneuropeiska picknicken"* Läst 15 september 2015
6. ↑  «1910 census (English)». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 29-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 6-ին.
7. ↑  2001 census - Nationalities
8. ↑  2001 census - Religions
9. ↑  Historical population of Győr-Moson-Sopron (Hungarian Central Statistical Office)
10. ↑  Kt.lib.pte.hu (På ungerska), läst 15 september 2015
11. ↑  Kt.lib.pte.hu Արխիվացված 2014-02-21 Wayback Machine (På ungerska), läst 15 september 2015
12. ↑  «Wine Regions Sopron». *www.winetime.hu*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 6-ին.
13. ↑  «Testvérvárosaink». *sopron.hu* (հունգարերեն). Sopron. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շոպրոն» հոդվածին։ |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Շոպրոն** կատեգորիայում։ |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիճամփորդն ունի ***Sopronին*** առնչվող զբոսաշրջային տեղեկատվություն։ |

* Պաշտոնական կայք in Hungarian, English and German
* University of West Hungary (University of Sopron) (անգլերեն)
* ImageTownsIndex - Virtual Tour of Sopron
* Aerial photography: Sopron
* Accommodation in Sopron
* (անգլերեն) Sopron at funiq.hu
* Официальный сайт Шопрона(հունգարերեն)(անգլ.)(գերմ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շոպրոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12067290q · GND: 4075578-2 · LCCN: n80065894 · NKC: ge342258 · SUDOC: 028941403 · VIAF: 129002495 · WorldCat VIAF: 129002495 |

 |

 |