Սանտա Մարիա դել Պոպոլո բազիլիկի ինտերիերը
Սանտա Մարիա դել Պոպոլո եկեղեցու Ավագ խորանը
**Սանտա Մարիա դել Պոպոլո** (իտալ.՝ Basilica di Santa Maria del Popolo), Օգուստինյան եկեղեցի Հռոմում։ Գտնվում է Պիացցա դել Պոպոլո հրապարակի հյուսիսային կողմում, Պորտա դել Պոպոլոյի (նախկին անվ․ Պորտա Ֆլամինիա) և Պինցիուս բլրի եզրին։ Եկեղեցին կառուցվել է նախկին մատուռի տեղում, որը կառուցվել էր 1099 թվականին։ Սանտա Մարիա դել Պոպոլոյում առկա ստեղծագործությունները պատկանում են այնպիսի հանրահայտ նկարիչների, ինչպիսին են Ռաֆայելը, Լորենցո Բերնինին, Կարավաջոն, Ալեսսանդրո Ալգարդին, Պինտուրիկիոն, Դոնատո Բրամանտեն և այլն։
Սանտա Մարիա դել Պոպոլոն տիտղոսակիր եկեղեցի է։ 2006 թվականի մարտի 24-ից եկեղեցու կարդինալ քահանան ազգությամբ լեհ Ստանիսլավ Ձիվիշն է։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու հատակագիծը և կողային կապելլաները
1099 թվականին Դոմիտիի Ահենոբարբիի գերեզմանի վրա Պասքալիս II պապը մատուռ կառուցեց։ Ըստ ավանդույթի այդ վայր հաճախակի այցելում էին Ներոնի ուրվականերն ու դևերը սև ագռավների տեսքով։ Հետևաբար պապը հատում է տեղի ընկուզենին, որն ագռավների ապաստանն էր, և տեղում կառուցում մատուռ։ Դել Պոպոլո անվանումն առաջացել է Հռոմի մարդկանցից, որոնք աջակցել են մատուռի կառուցմանը։ Սակայն ըստ որոշ աղբյուրների, այն առաջացել է լատիներեն «populus» բառից, որը նշանակում է բարդի՝ նկատի ունենալով տեղի ծառը։ Մատուռն ընդլայնվել և 1235 թվականին դարձել է եկեղեցի Գրիգոր IX պապի կողմից, իսկ 1250 թվականին տրվել է Օգուստինյան վանականներին, որոնք մինչ այսօր հսկում են այն։

Սանտա Մարիա դել Պոպոլոն վերակառուցվել է Բակկիո Պոնտելլիի և Անդրեա Բրենոյի կողմից 1472-1477 թվականներին Սիքստոս IV պապի պատվերով։ Վերակառուցման արդյունքը իտալական Վերածննդի վաղ և հիանալի օրինակ է։ 1655-1660 թվականներին ճակատամասը ձևափոխվել է Լորենցո Բերնինիի կողմից, որին Ալեքսանդր VII պապը խնդրեց վերածննդյան եկեղեցին վերափոխել ավելի ժամանակակից, բարոկկո ոճով։

Ինտերիեր
--------

### Աբսիդ

Եկեղեցու աբսիդը ձևավորել է Դոնատո Բրամանտեն։ Այստեղ կարելի է գտնել հնագույն ներկված ապակուց պատրաստված պատուհանները, որոնք ֆրանսիացի նկարիչ Գիլիոմ դե Մարչիլայի աշխատանքներն են։ Պինտուրիկիոն ձևավորել է պահոցը ֆրեսկոներով։ Կարդինալ Ասկանիո Սֆորցայի և Ջիրոլամո Բասսո դելլա Ռովերեի տապանաքարերը, որոնց հեղինակն է Անդրեա Սանսովինոն, գտնվում են աբսիդում։

Կողային կապելլաներ
------------------

Դելլա Ռովեր կապելլա
Չիբո կապելլա
Բասսո Դելլա Ռովեր կապելլա
Կոստա կապելլա
Մոնտեմիրբլ կապելլա
Կիջի կապելլա
Մելլինի կապելլա
Չիբո-Սոդերինի կապելլա
Ֆեոդոլի կապելլա
Չերազի կապելլա
Ֆեոլի և Չիկադա կապելլա
### 1. Դելլա Ռովեր կապելլա

Դելլա Ռովեր կապելլան աջակողմյան թևի առաջին աղոթարանն է։ Կառուցվել է կարդինալ Դոմենիկո դելլա Ռովերի կողմից 1471-1484 թվականներին, երբ իր ազգական Սիքստոս IV պապը վերակառուցեց եկեղեցին։ Ձևավորումն իրականացվել է Պինտուրիկիոյի և իր սաների կողմից։ Կարդինալ Կրիստոֆորո դելլա Ռովերի տապանաքարը Անդրեա Բրենոյի և Մինո դա Ֆիեսոլի աշխատանքն է։ Կանգնեցվել է նրա եղբոր կողմից։ Աջակողմյան Ջիովանի դե Կաստրոյի հուշարձանը վերագրվում է Ֆրանչեսկո դա Սանգալլոյին։ Կապելլան 15-րդ դարի ամենալավ պահպանված հուշակոթողն է Հռոմում։

### 2․ Չիբո Կապելլա

Չիբո կապելլան արմատապես վերակառուցվել է կարդինալ Ալդերանո Չիբոյի (1613-1700 թթ) կողմից 1682-1687 թվականներին՝ ըստ Կառլո Ֆոնտանայի նախագծի։ Նկարների գեղեցկության, թանկարժեք մարմարով երեսապատված պատերի, ինչպես նաև կառուցման մեջ ներգրավված ճարտարապետների և նկարիչների պատճառով, այս կապելլան համարվում է ամենակարևոր ծիսական հուշարձանը, որ կանգնեցվել է Հռոմում 17-րդ դարի վերջում։

### 3. Բասսո Դելլա Ռովեր կապելլա

Բասսո Դելլա Ռովեր կապելլան կառուցվել է Ջիրոլամո Բասսո Ռովերի կողմից 1471-1481 թվականներին։ Պատկերազարդ ձևավորումների հեղինակն է Պինտուրիկիոն։ Աղոթարանի գլուխգործոցը «Տիրամայրը և սրբերի հետ թագադրվող մանուկը» ֆրեսկոն է։ Առաջին պատին Մարիամ Աստվածածնի վերափոխումն է, և տարբեր տեսարաններ սրբերի նահատակություններից։ Սկզբնական մայոլիկա հատակը նույնպես պահպանվել է։

### 4. Կոստա կապելլա

Կոստա կապելլան ունի նույն նախագիծը, ինչ Դելլա Ռովեր աղոթարանը։ Սակայն այն կահավորվել է պորտուգալացի կարդինալ Խորխե դա ոստայի կողմից, որն այն գնել է 1488 թվականին։ Արվեստի կարևոր գործեր են նկարները, որոնցում պատկեված են եկեղեցու չորս հայրերը, մարմարե խորանը (հեղինակ՝ Ջիան Քրիստոֆորո Ռոմանո), կարդինալ Կոստայի դամբարան հուշարձանը։ Պիետրո Ֆոսկարիի մարմարե և բրոնզե հուշարձանը 1480 թվականից պահվում է այստեղ։

### 5. Մոնտեմիրբլ կապելլա

Այս կապելլան կառուցվել է 1479 թվականին, սակայն 1561 թվականին դարձել է մկրտարան։ Կապելլայի ամենաարժեքավոր արվեստի գործը մկրտարանն է։ Այն պատելու համար մարմարը վերցվել է բազիլիկի հին խորանից։ Ինչպես սա, այնպես էլ կարդինալ Անտոնիոտտո Պալլավիչինիի դամբարան-հուշարձանը Անդրեա Բրենոյի աշխատանքներն են։

### 6. Կիջի կապելլա

Ագոստինո Կիջին պատվիրել է Ռաֆայելին նախագծել և ձևավորել այս դամբաան-մատուռը իր համար 1513 թվականին։ Կապելլան իտալական Վերածննդի և բարոկկոյի արվեստի գանձարան է։ Այն համարվում է բազիլիկի ամենակարևոր հուշարձաններից մեկը։ Գմբեթը զարդարված է Ռաֆայելի խճանկարներով, որում արտացոլվում է Աշխարհի արարումը։ Կապելլան հետագայում ավարտել է Լորենցո Բերնինին՝ Ֆաբիո Կիջիի համար։

### 7. Մելլինի կապելլա

Այս աղոթարանը նվիրված է եղել Սուրբ Նիկոլա Տոլենտինոյին։ Այն 15-րդ դարի ինքնատիպ վեցանկյուն կապելլաներից մեկն է եղել։ Բայց նրա ներքին ձևավորումը փոփոխվել է վերջին դարերի ընթացքում։ Այն Մելլինի ընտանիքի դամբարան-մատուռն է եղել դարեր շարունակ, և այնտեղ են գտնվում մի շարք տապանաքարեր։ Դրանց հեղինակներից են Ալեսսանդրո Ալջարդին և Պիեր Էտիեն Մոննոն։ Կամարի վրայի ֆրեսկոները ստեղծվել են Ջիովաննի դա Սան Ջիովաննիի կողմից 1623-1624 թվականներին։

### 8. Չիբո-Սոդերինի կապելլա

Խաչելության աղոթարանը կամ Չիբո-Սոդերինի կապելլան վերափոխվել է բարոկկոյի ժամանակաշրջանում, երբ ֆլամանդացի նկարիչ Պիետեր վան Լինտը պատկերում է մի շարք ֆրեսկոներ։ Ձախ կողմում «Խաչի կանգնեցումն» է, իսկ աջ կողմում՝ «Խաչի մեծարումը»։ Կամարը նույնպես զարդարված է ֆրեսկոներով։ Խորանի վրա կանգնեցված է փայտե խաչ։ Աղոթարանը վերանորոգվել է Լորենցո Սոդերինիի կողմից 1825 թվականին։

### 9. Ֆեոդոլի կապելլա

Այս կապելլան ռոմանական մաներիզմի թաքնված գանձ։ Այն նաև անվանել են Սանտա Կատերինա այն բանից հետո, երբ խորանի վրա տեղադրվել է Սուրբ Կատերինայի մարմարե արձանը։ Կապելլայի նախնական ձևավորումը իրականացվել է առաջին սեփականատեր Տրայանո Ալիկորնիի կողմից 1555 թվականին, իսկ 1569 թվականին աշխատանքները վերստին սկսել է նոր հովանավորը՝ Ջիրոլամո Ֆեոդոլին, և դրանք ավարտվել են մոտավորապես 1575 թվականին։

### 10. Չերազի կապելլա

Չերազի կապելլայում է գտնվում երկու հանրահայտ կտավներ, որոնք պատկերել է Կարավաջիոն՝ «Սուրբ Պոտրոսի խաչելություն» ու «Դավանափոխություն Դամասկոսի ճանապարհին»։ Հավանաբար սրանք բազիլիկի ամենակարևոր արվեստի նմուշներն են։

### 11-12. Ֆեոլի և Չիկադա կապելլա

Երկու միանման կապելլաներ են բացվում աջ տրանսեպտում։ Նրանք գեղարվեստական առումով զիջում են եկեղեցու մյուս աղոթարաններին։ Երկուսն էլ կառուցվել են 17-րդ դարում, սակայն նրանց ներկայիս ձևավորումն իրականացվել է ավելի ուշ։ Ամենաուշագրավ արվեստի գործը Օդոարդո Չիկադայի հուշարձանն է։

### Հուշարձաններ

* Մարիա Էլեոնորա Բոնկոպանի Լուդովիսիի տապանաքարըՄարիա Էլեոնորա Բոնկոպանի Լուդովիսիի տապանաքարը
* Ջովաննի Բատտիստա Գիսլենի տապանաքարի ներքևի հատվածըՋովաննի Բատտիստա Գիսլենի տապանաքարի ներքևի հատվածը
* Սամուել Ռաֆայել Գլոբիկի տապանաքարըՍամուել Ռաֆայել Գլոբիկի տապանաքարը
* Քրիստինա Դուլիոլի Անջելելլիի հուշաքարըՔրիստինա Դուլիոլի Անջելելլիի հուշաքարը
* Վինչենցա Դանեսիին նվիրված հուշարձանըՎինչենցա Դանեսիին նվիրված հուշարձանը
* Վւնչենցո Բոնադիեսի տապանաքարըՎւնչենցո Բոնադիեսի տապանաքարը
* Ֆելիքս Բոիսսելիեին նվիրված հուշատախտակըՖելիքս Բոիսսելիեին նվիրված հուշատախտակը
* Ստեֆանո Սպադայի դիմաքանդակըՍտեֆանո Սպադայի դիմաքանդակը
* Մարիա Ֆլամինիա Օդեսկալչի Կիջիի հուշարձանըՄարիա Ֆլամինիա Օդեսկալչի Կիջիի հուշարձանը
* Ագոստինո Կիջիի հուշարձանըԱգոստինո Կիջիի հուշարձանը
* Ֆրանչեսկո Մանտիկայի հուշարձանըՖրանչեսկո Մանտիկայի հուշարձանը
* Նատալ Ռոնդինինիի հուշարձանըՆատալ Ռոնդինինիի հուշարձանը
* Ալեսսանդրո Մագգիի հուշաքարըԱլեսսանդրո Մագգիի հուշաքարը
* Տրիվուլցիո կարդինալների հուշաքարըՏրիվուլցիո կարդինալների հուշաքարը
* Ջերոնիմո դե Բորնեյի և Ջիովաննի Բատտիստա Ռոբիանոյի հուշաքարըՋերոնիմո դե Բորնեյի և Ջիովաննի Բատտիստա Ռոբիանոյի հուշաքարը
* Կամիլլա Բուոնվիսիի հուշաքարըԿամիլլա Բուոնվիսիի հուշաքարը
* Ջիովաննի Բատտիստա Սպադայի հուշարձանըՋիովաննի Բատտիստա Սպադայի հուշարձանը
* Ֆրանց Լուդվիգ Կատելի հուրաքարըՖրանց Լուդվիգ Կատելի հուրաքարը
* Գալեոտտո Բերնարդինիի հուշաքարըԳալեոտտո Բերնարդինիի հուշաքարը
* Ադել Յուլիենի տապանաքարըԱդել Յուլիենի տապանաքարը
* Գասպարե Սելիոյի տապանաքարըԳասպարե Սելիոյի տապանաքարը
* Ստեֆանո Դեսիդերիոյի և Տերեզա Բենվենուտիի հուշաքարըՍտեֆանո Դեսիդերիոյի և Տերեզա Բենվենուտիի հուշաքարը
* Մասկի եպիսկոպոսի տապանաքարըՄասկի եպիսկոպոսի տապանաքարը
* Ջիովաննի Անտոնիո Պարակկայի տապանաքարըՋիովաննի Անտոնիո Պարակկայի տապանաքարը
* Ջիովաննի Բատտիստա Պալլավիչինոյի հուշաքարըՋիովաննի Բատտիստա Պալլավիչինոյի հուշաքարը
* Լուդովիկո Պոդոցատարոյի տապանաքարըԼուդովիկո Պոդոցատարոյի տապանաքարը
* Ջուզեպպե Սեֆֆերի հուշաքարըՋուզեպպե Սեֆֆերի հուշաքարը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  dati.beniculturali.it — 2014.
2. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* SM del Popolo: A Multimedia Presentation of the church and its setting, Australian National University
* Santa Maria del Popolo Video Introduction
* Santa Maria del Popolo, article and photos at Sacred Destinations
* Piazza del Popolo, at "Rome Art Lover"
* Santa Maria del Popolo, virtual tour with map and compass effect by Tolomeus

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սանտա Մարիա դել Պոպոլո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4310297-9 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հռոմի բազիլիկներ և եկեղեցիներ |
| --- |
|  |
| Մեծ բազիլիկներ | Սուրբ Պետրոս տաճար • Սան Ջիովանի ին Լատերանո • Սանտա Մարիա Մաջորե • Սուրբ Պողոս • Սան Լորենցո ֆուորի լե Մուրա • Սանտա Կրոչե ին Ջերուսալեմե • Սան Պիետրո ին Վինկոլի
 | Սուրբ Պետրոս տաճար |
|  |
| Հնագույն բազիլիկներ | Պանթեոն • Սանտի Կոսմա է Դամիանո • Մաուզոլեո դի Կոստանտինա • Սանտա Պրեսսեդե • Սանտա Պուդենցիանա • Սանտա Սաբինա • Սանտա Մարիա Անտիկվա • Սան Ստեֆանո Ռոտոնդո |
|  |
| Միջնադարյան բազիլիկներ | Սանտա Մարիա ին Կոսմեդին • Սանտա Մարիա ին Տրաստևերե • Սանտա Մարիա ին Արաչելի • Սանտա Մարիա սոպրա Միներվա • Սանտա Մարիա դի Մոնսերատո • Սուրբ Կղեմենտի բազիլիկ • Սանտա Չեչիլիա ին Տրաստևերե • Սան Բարտոլոմեո • Սանտ Իվո ալլա Սապիենցա • Սան Ջորջիո ին Վելաբրո • Սանտա Ֆրանչեսկա Ռոմանա • Սանտա Մարիա ին Վիա Լատա • Սանտի Ապոստոլի • Սանտա Մարիա դե Մոնտի • Սանտի Քուատրո Կորոնատի |
|  |
| Նոր ժամանակների եկեղեցիներ | Սանտա Մարիա դել Պոպոլո • Սանտա Մարիա դելա Պաչե • Սան Պիետրո ին Մոնտորիո • Սուրբ Ավգուստինի եկեղեցի • Սան Լուիջի դե Ֆրանչեզի • Սանտա Մարիա դելի Անջելի է դեյ Մարտիրի • Տրինիտա դեյ Մոնտի • Ջեզու եկեղեցի • Սանտա Սուսաննա • Սանտա Մարիա դելա Վիտտորիա • Սանտ Ինյացիո • Սանտ Անդրեա դելա Վալե • Սանտ Ալեսիո • Սանտ Անյեզե ին Ագոնե • Սանտ Անդրեա ալ Քուիրինալե • Սանտա Մարիա դելա Կոնչեցիոնե • Սան Ֆրանչեսկո ա Ռիպա • Սան Կառլո ալե Քուատրո Ֆոնտանե • Սան Մարչելո ալ Կորսո • Տրե Ֆոնտանե աբբայություն • Սանտա Մարիա դեյ Միրակոլի • Սան Սեբաստիանո ֆուորի լե Մուրա |
|  |
| Ժամանակակից եկեղեցիներ | Հոբելյանական եկեղեցի |

 |