**Մեթանոլային թունավորումը** մեթանոլով թունավորումն է։ Ախտանիշներից կարող են լինել գիտակցության մթագնումը, խանգարված հավասարակշռություն, փսխումը, որովայնի ցավը, և բնորոշ հոտը բերանից։ Տեսողության վատացումը կարող է սկսվել թունավորումից 12 ժամ անց։ Ուշ ախտանիշները կարող են ներառել կուրությունը և երիկամային անբավարարությունը։ Թունավորումը և մահը կարող են ի հայտ գալ անգամ փոէր քանակների օգտագործումից։

Մեթանոլով թունավորումը հիմնականում առաջանում է ապակի մաքրող հեղուկ խմելուց հետո։ Սա կարող է լինել պատահականության արդյունք կամ դիտավորություն՝ ինքնասպանության նպատակով։ Թունավորումը հազվադեպ հանդիպում է մաշկի հետ շփումից կամ գոլորշիների ներշնչումից հետո։ Երբ օրգանիզմում մեթանոլը կենսափոխվում է, առաջանում է ֆորմալդեհիդ, մրջնաթթու և ֆորմիատ, որը թունավորման հիմնական պատճառն է։ Ախտորոշման մասին ենք մտածում երբ կա ացիդոզ կամ օսմոլյարության շեղում և հաստատվում է արյան մեջ քանակի ուղղակի չափումով։ Նման ախտանիշներով կարող են ընթանալ նաև այլ վիճակներ, օրինակ՝ վարակները, տարբեր թունավոր ալկոհոլների օգտագործումը, սերոտոնինային համախտանիշը և դիաբետիկ կետոացիդոզը։

Բուժման վաղ սկսումը մեծացնում է լավ ելքի հավանականությունը։ Բուժումը բաղկացած է հիվանդի կայունացումից, որին հաջորդում է հակաթույնի կիրառումը։ Նախընտրելի հակաթույնը ֆոմեպիզոլն է, կարող է օգտագործվել էթանոլը, երբ վերջինս առկա չէ։ Օրգանների վնասման և ծանր ացիդոզի դեպքում կարող է կիրառվել հեմոդիալիզ։ Բուժման մեջ կարող են կիրառվել նաև նատրիումի հիդրոկարբոնատ, Վիտամին B9, Թիամին։

Բռնկումները տեղի են ունեցել խմելու ալկոհոլի աղտոտման հետևանքով։ Վերջինս հազվադեպ է հանդիպում զարգացող երկրներում։ 2013 թվին ԱՄՆ-ում 1700-ից ավել դեպք է գրանցվել։ Ախտահարվածները հիմնականում չափահասներ են և տղամարդիկ։ Մեթանոլով թունավորումը նկարագրվել է դեռ 1856 թվականին։

Նշաններ և ախտաիշներ
-------------------

Մեթանոլային թունավորման սկզբնական ախտանիշներն են՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի ընկճում, գլխացավ, գլխապտույտ, սրտխառնոց, խանգարված հավասարակշռություն և խառնաշփոթ։ Բավականաչափ մեծ դոզաները կարող են առաջացնել գիտակցության կորուստ և մահ։ Մեթանոլի ազդեցության սկզբնական ախտանշանները հիմնականում ավելի մեղմ են քան նույն քանակի էթանոլի օգտագործման դեպքում։ Սկզբնական ախտանիշների անցնելուն պես, սկսում են ախտանիշների հաջորդ խումբը, որը դրսևորվում է մեթանոլի օգտագործումից 10-ից 30 ժամ հետո, և կարող են ներառել տեսողության պղտորություն կամ լիարժեք կորուստ, ացիդոզ, ուղեղի կճեպի արյունազեղում, որը հազվադեպ, բայց լուրջ բարդություն։ Հետևյալ ախտանիշները ֆորմիատի թունավոր քանակների կուտակումն է արյան մեջ, և կարող է բերել մահվան շնչական անբավարարության պատճառով։ Ֆիզիկալ հետազոտությամբ կարող է հայտնաբերվել հաճախացած շնչառություն, և աչքի հետազոտությամբ կարող է հայտնաբերվել բբերի լայնացում, տեսաներվի սկավառակի գերարյունություն և ցանցաթաղանթի այտուց։

Պատճառ
------

Մեթանոլը շատ թունավոր է մարդկանց համար։ 10 մլ մեթանոլ խմելու դեպքում այն վերածվում է մրջնաթթվի, որը կարող է բերել անվերադարձ կուրության, վնասելով տեսողական նյարդը։ 15 մլ մեթանոլը մահացու է։ Չնայած միջին մահացու չափաքանակը 100 մլ է (3.4 հեղուկ ունցիա (fl oz)) (օրինակ` 1-2 մլ մաքուր մեթանոլ կգ քաշին։ Մեթանոլի թույլատրելի դեղաչափը 0.5 մգ/կգ/օրը։

Երբեմն էթանոլին մեթանոլ ավելացնելով դենատուրացնում են (տեխնիկական սպիրտ), որի պատճառով էլ դառնում է թունավոր։ Արդյունքը հայտնի է մեթիլացված սպիրտ անունով ("meths" բրիտանական անգլերենով, "metho" ավստրալիական ժարգոն, սրանք պետք չէ շփոթել "meth" ի հետ, որը մեթամֆետամինի և մեթադոնի տարածված հապավումն է Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում)։

Մեխանիզմ
--------

Մեթանոլի թունավորումն ունի երկու մեխանիզմ։ Առաջինը, որ մեթանոլը (անկախ թե մուտք է գործում օրգանիզմ մարսողական ուղով, ներշնչմամբ կամ մաշկով ներծծմամբ), ինչպես էթանոլային թունավորման ժամանակ, կարող է լինել մահացու ԿՆՀ ընկճող հատկություն ունենալու հաշվին։ Երկրորդը, տոքսիֆիկացիայի գործընթացքում, լյարդում ալկոհոլ դեհիդրոգենազ ֆերմենտի կողմից մեկնարկվող գործընթացում մրջնալդեհիդից մետաբոլիզվում է մրջնաթթվի (որը ներկա է ֆորմիատի ձևով)։ Մեթանոլը ալկոհոլ դեհիդրոգենազի (ԱԴՀ) միջոցով փոխարկվում է ֆորմալդեհիդի և ֆորմալդեհիդն էլ ալդեհիդ դեհիդրոգենազի (ԱԼԴՀ) միջոցով փոխարկվում է մրջնաթթվի (ֆորմիատ)։ Ալդեհիդ դեհիդրոգենազի միջոցով փոխարկումը ֆորմիատի, ընթանում է ամբողջությամբ, առանց մրջնալդեհիդի հայտնաբերելի մնացորդների։ Ֆորմիատը թունավոր է, քանի որ այն ընկճում է միտոքոնդրիալ ցիտոքրոմ C օքսիդազը, բերելով բջջային մակարդակով թթվածնաքաղցի և մետաբոլիկ ացիդոզի, մի շարք նյութափոխանակային շեղումնեի հետ մեկտեղ։

Բուժում
-------

Մեթանոլային թունավորումը կարող է բուժվել ֆոմեպիզոլով, կամ եթե անհասանելի է, էթանոլով։ Երկու դեղորայքներն էլ լինելով մրցակցային ինհիբիտորներ, ընկճում են ալկոհոլ դեհիդրոգենազի ազդեցությունը մեթանոլի վրա։ Էթանոլը, ալկոհոլային խմիչքների ակտիվ բաղադրիչը, գործում է ինչպես մրցակցային ինհիբիտոր, ավելի արդյունավետ ձևով կապվելով և հագեցնելով ալկոհոլ դեհիդրոգենազ ֆերմենտը լյարդում, խոչընդոտելով մեթանոլի կապումը։ Մեթանոլը արտազատվում է երիկամներով, առանց փոխարկվելու ավելի թունավոր մրջնալդեհիդի և մրջնաթթվի։ Ալկոհոլ դեհիդրոգենազը էթանոլը վերածում է ացետալդեհիդի, որը նվազ թունավոր միացություն է։ Հավելյալ բուժումը մետաբոլիկ ացիդոզի ժամանակ ներառում է նատրիումի հիդրոկարբոնատ, մեթանոլը և ֆորմիատը արյունից մաքրելու համար կատարում են հեմոդիալիզ կամ հեմոդիաֆիլտրացիա։ Ֆորմիատի նյութափոխանակությունը ակտիվացնելու նպատակով կիրառվում է ֆոլինաթթու կամ ֆոլաթթու։

Պատմություն
-----------

Տե՛ս նաև՝ Մեթանոլով թունավորման պատահարների ցանկ
Եղել են մեթանոլային կայունության դեպքեր, ինչպես Մայքլ Մալլոյինը, ում 1930ականներին փորձել են թունավորել բայց ձախողվել է։

Դեկտեմբերի 16ին Իրկուտսկում տեղի է ունեցել զանգվածային թունավորում՝ մարմնի համար նախատեսված կեղծված լոսյոն խմելուց հետո, քանի որ պիտակի վրա նշված էթանոլի փոխարեն այն պարունակել է մեթանոլ, ինչի արդյունքում մահացել է 75 մարդ։ Նախքան այս դեպքը, չնայած երկրում ալկոհոլային թունավորման երկարամյա խնդիրներին և լոսյոնի շշի վրա նշված նախազգուշացումներին, որ այն անվտանգ չէ խմելու համար, այս մարզում մարմնի լոսյոնը աղքատ մարդկանց կողմից օգտագործվում էր ինչպես օղու էժան փոխարինող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Kruse JA (October 2012)։ «Methanol and ethylene glycol intoxication.»։ *Critical Care Clinics* **28** (4): 661–711։ PMID 22998995։ doi:10.1016/j.ccc.2012.07.002
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  Beauchamp GA, Valento M (September 2016)։ «Toxic Alcohol Ingestion: Prompt Recognition And Management In The Emergency Department.»։ *Emergency Medicine Practice* **18** (9): 1–20։ PMID 27538060
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
4. 1 2 3 4 5 6
5. 1 2 3  Ferri Fred F. (2016)։ *Ferri's Clinical Advisor 2017: 5 Books in 1* (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ 794։ ISBN 9780323448383։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-09-08-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  Clary John J. (2013)։ *The Toxicology of Methanol* (անգլերեն)։ John Wiley & Sons։ էջ 3.4.1։ ISBN 9781118353103։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-09-08-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
7. ↑  National Institute for Occupational Safety and Health (օգոստոսի 22, 2008)։ «The Emergency Response Safety and Health Database: Methanol»։ Արխիվացված է օրիգինալից ապրիլի 23, 2009-ին։ Վերցված է մարտի 17, 2009  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
8. 1 2 3 4 5 6  «A seaman with blindness and confusion»։ *BMJ* **339**: b3929։ 2009։ PMID 19793790։ doi:10.1136/bmj.b3929։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-10-08-ին  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
9. ↑  «Bilateral putaminal hemorrhages: serious complication of methanol intoxication»։ *N Am J Med Sci* **5** (10): 623–4։ Oct 2013։ PMC 3842708։ PMID 24350079։ doi:10.4103/1947-2714.120804  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
10. ↑  «Methanol Poisoning Overview»։ Antizol։ Արխիվացված է օրիգինալից հոկտեմբերի 5, 2011-ին
11. ↑  Methanol (CASRN 67-56-1) Archived 2012-12-05 at the Wayback Machine.
12. ↑  «Lack of a role for formaldehyde in methanol poisoning in the monkey»։ *Biochem. Pharmacol.* **28** (5): 645–9։ 1979։ PMID 109089։ doi:10.1016/0006-2952(79)90149-7  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
13. ↑  «Methanol and formic acid toxicity: biochemical mechanisms»։ *Pharmacol. Toxicol.* **69** (3): 157–63։ September 1991։ PMID 1665561։ doi:10.1111/j.1600-0773.1991.tb01290.x  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
14. ↑  Casavant MJ (Jan 2001)։ «Fomepizole in the treatment of poisoning»։ *Pediatrics* **107** (1): 170–171։ PMID 11134450։ doi:10.1542/peds.107.1.170։ Արխիվացված է օրիգինալից 2005-06-29-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
15. ↑  Brent J (May 2009)։ «Fomepizole for ethylene glycol and methanol poisoning»։ *N Engl J Med* **360** (21): 2216–23։ PMID 19458366։ doi:10.1056/NEJMct0806112
16. ↑  Voet, Donald, Judith G. Voet, and Charlotte W. Pratt. *Fundamentals of Biochemistry: Life at the Molecular Level*. 5th ed. Hoboken, NJ: Wiley, 2008. Print
17. ↑  Blum, Deborah (2011). *The Poisoner's Handbook*. Penguin Books. p. 231. 014311882X.
18. ↑  Isachenkov Vladimir (դեկտեմբերի 19, 2016)։ «Alcohol poisoning death toll in Russian city rises to 49»։ *Associated Press*։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 20, 2016-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 19, 2016  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------