**Վասիշտա** (մ․թ․ա․ 2 հազարամյակ - մ․թ․ա․ 2 հազարամյակ),վեդական և հինդուական դիցաբանության մեջ յոթ աստվածային իմաստուններից մեկը ՝ ռիշին, Բրահմայի հոգևոր որդին, երկրային էակների նախահայրերից մեկը, Արունդհաթիի ամուսինը ՝ Շուրասենա, Չիտրակետուի թագավոր շակտրի իմաստունի հայրը և պարաշարայի իմաստունի պապը։ Արեգակնային դինաստիայի տիրակալների ընտանեկան դաստիարակ. Գուրու Ռաման (Վիշնուի յոթերորդ ավատարները). Նա Ռամային ցույց տվեց մարդու կյանքի բարձրագույն նպատակի ՝ մոկշայի ուղին։ Դրա մասին հիշատակումներ կան Ռիգվեդայում, Մահաբհարատայում, Ռամայանայում և հինդուիզմի մի շարք այլ տեքստերում։

Նրա աշրամում ապրում էր նանդինի կովը, որը կաթից բացի սնունդ էր տալիս իր բնակիչներին ՝ կատարելով նրանց ցանկությունները։ Այս կով ունենալու ցանկության պատճառով Վիշվամիտրան վիճեց Վասիշտայի հետ և թողեց իր թագավորությունը։

Համարվում է վեդական աստղագուշակությանը նվիրված «Վասիշտա-սամհիտա» տրակտատի հեղինակը։ Հանդես է գալիս որպես «Յոգա-Վասիշտհի» - ի գլխավոր հերոսներից մեկը։ Համարվում է «Ռիգվեդա» Վիի մանդալայի օրհներգերի հեղինակը (անուկրամանիում այս մանդալայի հարյուր չորս օրհներգերից երեքում նշված են նաև այլ հեղինակներ)։

Նկարագրվում է, որ նա միշտ խստորեն կատարել է իր պարտականությունը և հետևել սուրբ գրություններով սահմանված ծեսերին։

Վասիշթի անվան հետ կապված է «Մահամրիտյումջայա մանտրա»։ Նախքան այն երգելը, հինդուներին ավանդաբար խորհուրդ է տրվում ակնածանք հայտնել Գանեշային և հենց Վասիշտային։

Պատմություն
-----------

Պատմական Վասիշտան բանաստեղծներից մեկն էր (Ռիշի) — Ռիգվեդայի հեղինակներ և պուրոհիտա (քահանա) Սուդասա Պայջավան, Բհարատա ցեղի առաջնորդ։

Ռիգվեդայի 7.33.9 օրհներգում Վասիշտան նկարագրվում է որպես գիտնական, ով անցել է Սարասվատի գետը, իր դպրոցը հիմնելու համար։ Ինչ-որ պահի նա փոխարինեց Վիշվամիտրա Գատչինային որպես սուդասի պուրոհիտա։ Ավելի ուշ հինդուական տեքստերում Վիշվամիտրան և Վասիշտան երկար ժամանակ թշնամություն են ունեցել, և գիտնականները պնդում են, որ նրանք պատմականորեն թշնամություն են ունեցել Բհարատ պուրոհիտի դիրքի վերաբերյալ։ Այնուամենայնիվ, այս տեսակետը քննադատության ենթարկվեց ներքին ապացույցների բացակայության և Ռիգվեդայի վերաբերյալ հետագա տեսակետների պրոյեկցիայի պատճառով։ Սուդասում և Վասիշտայում Տրիցու Բհարատաները հաղթեցին տասը թագավորների ճակատամարտում։ Սուդասը վճռականորեն հաղթեց Պուրուի գլխավորած դաշինքին ՝ ռազմավարական նպատակներով ճեղքելով Ռավի գետի բնական ամբարտակը, որի արդյունքում հակառակորդների մեծ մասը խորտակվեց. հաղթանակը վերագրվում է Ինդրա ՝ բհարատների հովանավոր աստծո բարեհաճությանը և ռազմավարությանը, որի օրհնություններն ապահովված էին իրեն ուղղված Վասիշտայի օրհներգերով։

Նա ամուսնացած էր Արունդատիի հետ, ուստի նրան անվանում էին նաև Արունդհատի Նաթա, ինչը նշանակում է Արունդհատիի ամուսին։ Ավելի ուշ, հնդկական ավանդույթի համաձայն, ենթադրվում է, որ տարածաշրջանը եղել է իմաստուն Վյասայի և Պանդավայի բնակավայրը ՝ Մահաբհարաթայի հինգ եղբայրները։ Հին և միջնադարյան հինդուական տեքստերում նա սովորաբար նկարագրվում է որպես իմաստուն ՝ երկար մազերով, կոկիկ կապած բուլկի մեջ, ոլորված դեպի աջ, մորուք, կլորացված բեղեր և տիլակա ճակատին։

Բուդդայական պալիական կանոնական տեքստերում, ինչպիսիք են Դիգհա-նիկայ, Թևջա-սուտեն, նկարագրվում է Բուդդայի և իր ժամանակի վեդական գիտնականների միջև բանավեճը։ Բուդդան տասը ռիշիի անուններն անվանում է որպես «վաղ իմաստուններ»  և հին բանաստեղծությունների ստեղծողներ, որոնք հավաքվել և երգվել են իր դարաշրջանում, նրանցից մեկը Վասեթթան է (սանսկրիտում «Վասիշտա» անվան պալիական «Համարժեք»)։

### Գաղափարներ

Վաշիշտան Ռիգվեդայի յոթերորդ գրքի հեղինակն է,նրա «ընտանեկան գրքերից» մեկը և հինդուիզմի ամենահին վեդական սուրբ գրություններից մեկը։ Վասիշտայի կողմից կազմված շարականները նվիրված են Ագնիին, Ինդրային և այլ աստվածներին, բայց, ըստ Ռ. ն.Դանդեկար, Անույ Կումար Գուպտայի խմբագրած գրքում, Այս շարականները հատկապես կարևոր են Ինդրավարունաուի չորս շարականների համար։ Դրանք պարունակում են «մոլեռանդության մասին բոլոր մտքերը» հաղթահարելու ուղերձ ՝ առաջարկելով իրատեսական մոտեցում երկու մրցակից կրոնական գաղափարների միջև փոխադարձ «համակարգման և ներդաշնակության» նկատմամբ ՝ մերժելով յուրաքանչյուրի հակասական գաղափարները և գտնելով փոխլրացնող հոգևոր միջուկ երկուսում էլ։ Այս օրհներգերը հավասարապես մեծ են հռչակում երկու աստվածներին ՝ Ինդրային և Վարունային։ Մեկ այլ օրհներգում, մասնավորապես Ռիգվեդայի 7.83.9 հատվածում, Վասիշտան սովորեցնում է, որ Վեդական աստվածներ Ինդրան և Վարունան լրացնում են միմյանց և հավասարապես կարևոր են, քանի որ մեկը հաղթում է չարին ՝ մարտերում թշնամիներին պարտության մատնելով, իսկ մյուսը պահպանում է բարին խաղաղության ժամանակ ՝ օրենքի միջոցով սոցիալ-էթիկական հարաբերությունների միջոցով։ Ռիգվեդա Վասիշտայի յոթերորդ մանդալան փոխաբերական տրակտատ է։ Վասիշտան իր պատմության ընթացքում կրկին հայտնվում է որպես կերպար հինդուական տեքստերում, որոնք ուսումնասիրում են հաշտեցումը հակամարտող կամ հակադիր գաղափարախոսությունների միջև։

Ըստ կրոնի պրոֆեսոր Էլիսոն Ֆինդլիի, Ռիգվեդայում գտնվող Վասիշտայի օրհներգերը շատ առումներով և ազդեցիկ են ամենաինտրիգային։ Վաշիշտան շեշտում է, որ միջոցները պետք է լինեն նույնքան կարևոր, որքան կյանքի նպատակները ՝ խրախուսելով ճշմարտացիությունը, նվիրվածությունը, լավատեսությունը, ընտանեկան կյանքը, հասարակության այլ անդամների հետ նրա բարգավաճումը կիսելը, ի թիվս այլ մշակութային։

Վասիշտայի անունը կապված է յոգական սանսկրիտ բանաստեղծության հետ, որն արտացոլում է ադվայթ-վեդանտների փիլիսոփայության և հոգեբանության տեսակետները ' «Յոգա Վասիշտա» (योग वासिष्ठ) որը ստեղծվել է փորձնականորեն նոր դարաշրջանի վեցերորդ դարում և թարգմանվել է քսաներորդ դարում եվրոպական շատ լեզուներով (ներառյալ ռուսերեն)։ Վասիշտայի պոեզիան, որն արտացոլում է ադվայտա-վեդանտայի փիլիսոփայության և հոգեբանության տեսակետները, կապված է Վասիշտայի անվան հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Шактри". *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.
2. ↑  "Парашара". *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.
3. ↑  Michael Witzel (1997). *Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas: Proceedings of the International Vedic Workshop, Harvard University, June 1989*. Harvard University Press. pp. 289 with footnote 145. ISBN 978-1-888789-03-4.
4. ↑  Witzel, Michael (1995). "Ṛgvedic history: poets, chieftains and polities". In Erdosy, George (ed.). *The Indo-Aryans of Ancient South Asia: Language, Material Culture and Ethnicity*. De Gruyter. pp. 248–249, 251.
5. ↑  Jamison, Brereton, 2014, էջ 1015—1016
6. 1 2  Witzel, Michael (1995). "4. Early Indian history: Linguistic and textual parametres". In Erdosy, George (ed.). *The Indo-Aryans of Ancient South Asia: Language, Material Culture and Ethnicity*. Indian Philology and South Asian Studies (in անգլերեն). De Gruyter. pp. 85–125. doi:10.1515/9783110816433-009. ISBN 978-3-11-081643-3.
7. ↑  Brereton, Joel P.; Jamison, Stephanie W. eds. (2014). *The Rigveda: The Earliest Religious Poetry of India*. Vol. I. Oxford University Press. pp. 880, 902–905, 923–925, 1015–1016. ISBN 9780199370184.
8. ↑  Gopal, Madan (1990). K.S. Gautam (ed.). *India through the ages*. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. p. 70.
9. ↑  Strauss, Sarah (2002). "The Master's Narrative: Swami Sivananda and the Transnational Production of Yoga". *Journal of Folklore Research*. Indiana University Press. **23** (2/3): 221. JSTOR 3814692.
10. ↑  Edwin Bryant (2003). *The Quest for the Origins of Vedic Culture: The Indo-Aryan Migration Debate*. Oxford University Press. p. 164. ISBN 978-0-19-516947-8.
11. ↑  Steven Collins (2001). *Aggañña Sutta*. Sahitya Akademi. p. 17. ISBN 978-81-260-1298-5. "Источник". Արխիվացված է the original 2022 թ․ մարտի 22-ին. Retrieved 2022 թ․ մարտի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
12. ↑  Maurice Walshe (2005). *The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Digha Nikaya*. Simon and Schuster. pp. 188–189. ISBN 978-0-86171-979-2. "Источник". Արխիվացված է the original 2022 թ․ մարտի 22-ին. Retrieved 2022 թ․ մարտի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
13. ↑  Stephanie Jamison; Joel Brereton (2014). *The Rigveda: 3-Volume Set*. Oxford University Press. pp. 1681–1684. ISBN 978-0-19-972078-1.
14. 1 2  Michael Witzel (1997). *Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas: Proceedings of the International Vedic Workshop, Harvard University, June 1989*. Harvard University Press. pp. 41–42. ISBN 978-1-888789-03-4. OCLC 246746415.
15. ↑  J. C. Heesterman; Albert W. Van den Hoek; Dirk H. A. Kolff; և այլք: (1992). *Ritual, State, and History in South Asia: Essays in Honour of J.C. Heesterman*. BRILL Academic. pp. 68–73 with footnotes. ISBN 90-04-09467-9.
16. ↑  J. C. Heesterman; Albert W. Van den Hoek; Dirk H. A. Kolff; և այլք: (1992). *Ritual, State, and History in South Asia: Essays in Honour of J.C. Heesterman*. BRILL Academic. pp. 136–137. ISBN 90-04-09467-9. "Источник". Արխիվացված է the original 2022 թ․ մարտի 22-ին. Retrieved 2022 թ․ մարտի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
17. ↑  Ramchandra Narayan Dandekar (1981), «Vasistha as Religious Conciliator», in *Exercises in Indology*, Delhi: Ajanta, pages 122—132, Կաղապար:Oclc

Գրականություն
-------------

* *Brereton, Joel P.; Jamison, Stephanie W.* The Rigveda: The Earliest Religious Poetry of India. Vol. I. — Oxford University Press, 2014. — ISBN 9780199370184

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1031230 · BNF: 10636717x · CiNii: DA05132789 · GND: 139310479 · ISNI: 0000000076890944, 0000000359307261, 0000000032702294, 0000000453213157 · LCCN: n85108214, n91028661 · NTA: 23615639X, 235260657 · NUKAT: n2019009960 · VIAF: 11277361, 16402230, 213206356, 44162664205055001176, 100592682, 21164419163920232874, 1126145858264423022787, 289360658 · WorldCat VIAF: 11277361, 16402230, 213206356, 44162664205055001176, 100592682, 21164419163920232874, 1126145858264423022787, 289360658 |

 |

 |