recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գիրգա** (մասրի՝ جرجا), քաղաք և շրջանի կենտրոն Եգիպտոսի Սոհագ նահանգապետությունում։ Գտնվում է նահանգապետության հարավային մասում՝ Սոհագից 35 կմ դեպի հարավ, Կենա քաղաքից 85 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Նեղոս գետի ձախ ափին։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 120 413 մարդ (2005):

Անվանում
--------

Վարկածներից մեկի համաձայն՝ քաղաքի անունը ծագել է Ռամզես II-ի քրոջ անունից, որին կոչում էին Գիրգիո։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ քաղաքի անունը ծագել է Ղպտի ուղղափառ եկեղեցու Մերի Գիրգիս (Սուրբ Գևորգ) տաճարի անունից։

Պատմություն
-----------

Լեգենդը հայտնում է, որ Գիրգա քաղաքից ոչ հեռու գտնվում էր հնագույն Տինիս քաղաքը, որտեղ, ըստ Հին եգիպտական պատմաբան Մանեթոնի, մ.թ.ա. շուրջ 3100 թվականին տեղի է ունեցել Ստորին Եգիպտոսի միավորումը։ Օսմանյան կայսրության ժամանակ Գիրգան եղել է անկախ վիլայեթ, որը գոյություն է ունեցել մինչև XVIII դարի կեսերը, երբ բռնկվել է խոլերայի համաճարակը։ Համաճարակն ավերել է քաղաքը, իսկ մնացած բնակչությունը հեռացել է։ Քաղաքի նոր հիմնադիրը համարվում է Էս-Շայուտ շեյխը, ով քաղաքի տեղում հիմնադրել է կրոնական ուսումնարան և կառուցել է մզկիթ։ Քաղաքի բնակչությունը ավելի է աճել, երբ Ֆրանսիան ձեռնարկել է Եգիպտական արշավանքը։ Ֆրանսիացիները Գիրգան իրենց զորքի համար ընտրել են որպես բազա։ Ֆրանսիական զորքի հեռանալուց հետո՝ Մուհամեդ Ալիի կառավարման օրոք, Գիրգան դարձել է Եգիպտոսի յոթ վարչական շրջանների կենտրոններից մեկը։ 1960 թվականին Գիրգան մտել է Սահագ նահանգապետության մեջ։

Գիրգան ներկայում
----------------

Գիրգան այսօր Նեղոս հովտի նշանակալի արդյունաբերական և գյուղատնտեսական կենտրոններից մեկն է։ Այնտեղ գործում են շաքարի գործարան, ձեռնարկություն հրուշակեղենի արտադրության համար։ Գիրգայի տեսարժան վայրերից մեկն է Էս-Սինի մզկիթը։

Գիրգա շրջան
-----------

Գիրգա վարչական շրջանի մակերեսը կազմում է 157,59 կմ², իսկ բնակչությունը՝ 424 554 մարդ (2001):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Cities in Egypt: 2005 Population Estimates

Արտաքին հղումներ
----------------

* Tour Egypt
* Мраморная стела в Гирге - Brown University

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Եգիպտոս Եգիպտոսի քաղաքներ |
| --- |
|  |
| Մայրաքաղաք՝ **Կահիրե** |
|  |
| Քաղաքներ | Աբու Քեբիր  • Ալեքսանդրիա  • Ասուան  • Ասյութ  • Ահմիմ  • Բենի Սուեյֆ  • Բենհա  • Բիլբեյս  • Գիզա  • Գիրգա • Դամանհուր  • Դիսուկ  • Դումյաթ  • Զակազիկ  • Իսմայիլիա  • **Կահիրե**  • Կալյուբ  • Կաֆր էդ Դավար  • Կաֆր էշ Շեյհ  • Կենա| Լուքսոր • Մալավի  • Մերսա Մատրուհ  • Միտ Համր  • Պորտ Սաիդ • Սոհագ  • Սուեզ • Տանտա  • Ֆայում  • Խուրգադա • Շիբին էլ Քոմ  • Շուբրա էլ Հեյմա  • Էդֆու  • Էլ Արիշ  • Էլ Մանսուրա  • ՖայուԷլ Մահալա էլ Կուբրա  • Էլ Մինյա | Եգիպտոսի զինանշանը |
|  |
| Պորտալ:Եգիպտոս |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n98951273 · VIAF: 159627881 · WorldCat VIAF: 159627881 |

 |
**Ալեքսանդրոս «Ալեքսիս» Կիրիցիս** (հուն․՝ Αλέξανδρος "Αλέξης" Κυρίτσης, մայիսի 18, 1982(1982-05-18), Աթենք, Հունաստան), հույն պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, որն ունի 1.98 մ (6 ft 6 in) հասակ։ Տաղանդավոր գրոհող կոմբոգարդ է (խաղացող, որը համադրում է հարձակվող պաշտպանի ու խաղարկողի պարտականություններ) ու սվինգսմեն (խաղացող, որը համադրում է թեթև հարձակվողի ու հարձակվող պաշտպանի պարտականություններ)։

Մասնագիտական կարիերա
--------------------

Մասնագիտական կարիերայում Կիրիցիսը խաղացել է հետևյալ ակումբներից մի քանիսի հետ՝ «Պապագու», «Արիս», «Մարուսսի», «ԱԷԿ Աթենք», «ՊԱՈԿ», «Կավալա», «Իլսիակոս», «Պանատինաիկոս», «Իկարոս Կալիտեաս», «Պանիոնիոս», «Դոքսա Լեֆկադաս» և «Դուկաս»։

Կարիերա ազգային հավաքականում
----------------------------

2009 թվականի միջերկրածովյան խաղերում Կիրիցիսը նվաճել է արծաթե մեդալ, երբ խաղում էր Հունաստանի՝ մինչև 26 տարեկանների հավաքականի հետ։

Անձնական կյանք
--------------

Կիրիցիսի հայրը՝ Միխալիսը, նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ է և մարզիչ։ Հայր ու որդի երկուսն էլ խաղացել են «Պանատինայիկոսի» կազմում։

Մրցանակներ և նվաճումներ
-----------------------

### Պրո կարիերա

* 2 × Հունաստանի գավաթակիր (2004, 2012)
* 3× Հունական երկրորդ դիվիզիոնի լավագույն ռմբարկու (2003, 2017, 2018)

### Հունաստանի պատանիների ազգային հավաքական

* 2009 թվականի միջերկրածովյան երկրների խաղեր, արծաթե մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ΚΥΡΙΤΣΗΣ Αλέξης HEIGHT 1.98 (el).
2. ↑  Euroleague.net GREENS tab veteran wing man Kyritsis.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Euroleague.net Profile
* FIBA Europe Profile
* Eurobasket.com Profile
* Greek Basket League Profile
* AEK Profile
* Hellenic Basketball Federation Profile Archived 2015-10-07 at the Wayback Machine.
**Կումիսի**  (վրաց.՝ კუმისის ტბა), արհեստական լիճ Արևելյան Վրաստանում՝ Կումիսի գյուղ-առողջարանի հարավարևմտյան մասում։ Լճի ծավալը կազմում է 5.0 կմ³, ավազանի տարածքը՝ 97 կմ²։ Առավելագույն խորությունը 4 մետր։ Ծովի մակարդակից բարձր է 475 մետրի։

Տարածք
------

1960 թվականին նրա մակերևույթը ուներ ընդամենը 0.48 կմ² տարածք և 50 սմ խորություն։ Մի քանի տարի անց, լիճը արհեստականորեն մեծացրեցին։ Ըստ ակադեմիկոս, երկրաբան Ալեքսանդր Ջանելիձեի, լիճի ավազանը կեղծ կարստային ծագում։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Լիճը հարուստ է ձկների տեսակներով։ Կան կողակներ, սպիտակ ամուրներ և այլ տեսակներ։ Լճի ամենախոշոր գետն է Ալգետին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Маруашвили, Леван Иосифович, Физическая география Грузии (на грузинском языке), издательство «Цодна», Тб. 1964, ст. 66-265

Գրականություն
-------------

* Апхазава И. С. Озера Грузии, Тб. 1975.
* ՀՎՍ. т. 6. ст. 71. год 1983.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գետը wikimapia-ում
**Իմ ընկեր Նոդարը** (վրաց.՝ ჩემი მეგობარი ნოდარი), 1967 թվականին Վրացֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ, դրամա։

Սյուժե
------

Նոդարը, թողնելով իր աշխատանքը հանքում և լքելով կնոջը, վերադարձել է հայրենի քաղաք՝ իր ընկերների՝ Գիվիի, Բուխուտիի և Գոգիի մոտ։ Նոդարը կենսուրախ երիտասարդ է, ուզում է ամեն ինչում լինել առաջինը, բայց աշխատել չի սիրում։ Որևէ միջոցառում կազմակերպելու նրա բոլոր ջանքերն ավարտվում են անհաջողությամբ նրա թեթևամիտ բնավորության պատճառով։ Իան, որ սկզբում տարվել է Նոդարով, շուտով նույնպես հիասթափվում է նրանից։ Այդ ժամանակ Նոդարն անպատվում է աղջկան, որին պաշտպան է կանգնում Գիվին։ Այս դեպքի շնորհիվ Նոդարը սկսում է այլ կերպ նայել կյանքին։ Նա վերադառնում է ընտանիքի մոտ ու վերսկսում աշխատանքը հանքում։

Դերերում
--------

* Գեորգի (Գոգի) Խարաբաձե
* Կապիտոն Աբեսաձե
* Գիվի Ալեքսանդրիա
* Ջեմալ Գագանիձե
* Գեորգի Գեգեճկորի
* Մերաբ Գեգեճկորի
* Վիկտոր Դեյսաձե
* Գիա Կոբախիձե
* Զուրաբ Լապերաձե
* Էրոսի Մանջգալաձե
* Իրակլի Նիժարաձե
* Տիա Փիրցխվալա
* Կառլո Սականդելիձե
* Տարիել Սակվարելիձե
* Տինատին Սեպարտելաձե
* Բաադուր Ցուլաձե

Նկարհանող անձնակազմ
-------------------

* Ռեժիսոր՝ Դավիթ Ռոնդելի
* Սցենարի հեղինակներ՝ Դավիթ Ռոնդելի, Ռեզո (Ռևազ) Չեյշվիլի
* Օպերատոր՝ Ֆելիքս Վիսոցկի
* Կոմպոզիտոր՝ Ռևազ Լագիձե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Իմ ընկեր Նոդարը» ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Իմ ընկեր Նոդարը» ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Ջերմային պրոցես** (ջերմադինամիկական պրոցես) — մակրոսկոպական համակարգի անցումն է մի ջերմադինամիկական վիճակից մյուսին։ Եթե համակարգի սկզբնական և վերջնական վիճակների փոփոխությունը անվերջ փոքր է, ապա այդ պրոցեսն անվանում են տարրական պրոցես։

Ջերմային պրոցեսները լինում են հավասարակշռված և անհավասարակշիռ։ Անվերջ դանդաղ ընթացող պրոցեսները, որոնք ներկայացնում են իրար անվերջ մոտ վիճակների միջև անընդհատ անցումների հաջորդականություն, կոչվում են հավասարակշռված կամ քվազիստատիկ։ 

Ջերմային պրոցեսները լինում են դարձելի և անդարձելի։ Դարձելի են կոչվում այն պրոցեսները որոնց դեպքում այն կարող է իրականացվել հակառակ ուղղությամբ, միջանկյալ հավասարակշռության վիճակների նույն հաջորդականությամբ։ Այն պրոցեսները, որոնց հակառակ պրոցեսներն ինքնակամ չեն ընթանում, կոչվում են անդարձելի։ 

Ջերմային պրոցեսները ընդունված է դասակարգել ըստ այն ջերմային պարամետրերի, որոնք հաստատուն են մնում ամբողջ պրոցեսի ընթացքում։ Կարելի է առանձնացնել առավել տարածված և առօրյայում հանդիպող հետևյալ ջերմային պրոցեսները․

* Ադիաբատ պրոցես ({\displaystyle \delta Q=0})— համակարգի և շրջակա միջավայրի միջև ջերմափոխանակությունը բացակայում է,
* Իզոխոր պրոցես ({\displaystyle V=const}) — ծավալը մնում է հաստատուն,
* Իզոբար պրոցես ({\displaystyle P=const}) — ճնշումը մնում է հաստատուն,
* Իզոթերմ պրոցես ({\displaystyle T=const}) — ջերմաստիճանը մնում է հաստատուն։

Երբեմն ամբողջ պրոցեսի ընթացքում անփոփոխ են մնում միաժամանակ մի քանի թերմոդինամիկական պարամետրեր, ինչպես օրինակ գոլորշիացման ժամանակ հեղուկից գոլորշի անցման դեպքում, միաժամանակ հաստատուն են մնում ճնշումը և ջերմաստիճանը՝ այսինքն այս դեպքում տեղի են ունենում իզոբար-իզոթերմ պրոցեսներ։

Տեխնիկայում հատկապես կարևոր են ջերմադինամիկական ցիկլերը, այսինքն կրկնվող պրոցեսները, ինչպիսիք են՝ Կառնոյի ցիկլը, Ռենկինի ցիկլը։

Ջերմային պրոցեսների տեսությունը օգտագործվում է շարժիչների, սառնարանների նախագծման, քիմիական արդյունաբերության և օդերևութաբանության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Кубо Р.*, Термодинамика, 1970, էջ 15
2. 1 2  *Акопян А. А.*, Общая термодинамика, 1955, էջ 117
Վ. Վ. Պուկիրև, «Անհավասար ամուսնություն» (1862)
**Մեզալյանս** (ֆր.՝ *mésalliance*), անհավասար ամուսնություն, առաջին հերթին՝ իրարից այլ սոցիալական դրություն ունեցող, տարբեր դասերի, շերտերի պատկանող մարդկանց ամուսնություն։ Կիրառվում է գերակա դիրքի համար՝ որպես ամուսնություն ցածր սոցիալական կարգավիճակ ունեցող անձի հետ։

Անհավասար ամուսնության արդյունքում հիմնականում ավելի ցածր սոցիալական կարգավիճակ ունեցող ամուսինը կամ կինը ձեռք են բերել նույն դրությունը, ինչ իրենց առավել բարձրաստիճան կողակիցը։ Օրինակ՝ Ռուսաստանում կանայք, որոնք ամուսնանում էին ազնվականի հետ, իրենք ևս դառնում էին ազնվական։ Եթե դա տեղի չէր ունենում, ուրեմն նման անհավասար ամուսնությունը կոչվում էր մորգանատիկ։

Դասային հասարակության մեջ մեզալյանսը, որպես կանոն, դատապարտելի էր։ Հատկապես դա վերաբերում էր Հին Հնդկաստանին, որտեղ որոշ դեպքերում պատժվում էր մահով, իսկ նման ամուսնության երեխաները համարվում էին դասերից դուրս, այսինքն սոցիալական կարգավիճակով երկու ծնողներից էլ ցածր։

Ժամանակակից մեզալյանսի օրինակ է բրիտանական արքայազն Էդուարդի ամուսնությունը ամուսնալուծված Ուոլիս Սիմփսոնի հետ, որի համար Էդուարդը ստիպված եղավ հրաժարվել գահից։ Ավելի ուշ օրինակ է ճապոնական արքայադուստր Սայակոյի հարսանիքը, որը 2005 թվականին ամուսնացավ հասարակ քաղաքացի Յոսիկի Կուրոդայի հետ։ Արդյունքում Սայակոն ևս զրկվեց արքայադստեր տիտղոսից։

Մեզալյանսի թեման հաճախ է կիրառվել 18-րդ դարից մինչև 20-րդ դարասկզբի ստեղծագործություններում։ Ջորջ Բեռնարդ Շոուի պիեսներից մեկն այդպես էլ անվանվում է՝ «Մեզալյանս»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Friedrich Wilhelm Korff*. Der Philosoph und die Frau. Zur Geschichte einer Mesalliance. Essays. Reclam, Leipzig, 2000.

Գրականություն
-------------

* Jürgen Beyer: *Estin aus Kielkond auf Oesel und dänischer Ratsherr in Visby auf Gotland. Eine Mesalliance um die Mitte des 16. Jahrhunderts?* In: Marju Luts-Sootak, Sanita Osipova, Frank Ludwig Schäfer (Hrsg.): *Einheit und Vielfalt in der Rechtsgeschichte im Ostseeraum. Sechster Rechtshistorikertag im Ostseeraum, 3.-5. Juni 2010, Tartu (Estland) / Riga (Lettland)* (= *Rechtshistorische Reihe.* Band 428). Lang, Frankfurt 2012, S. 39–51. (գերմ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
**2Б18** կամ **«Нона-М»**, ռուսական քարշակվող ականանետ։

Մշակվել է «Ճշգրիտ մեքենաշինության կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտի» կողմից։ Սերիական արտադրության դրված չէ։ Զինված ուժերում չի օգտագործվում։

Ստեծման պատմություն
-------------------

Քարշակվող հրետանային 2Б16 «Нона-К» ստեղծմանը զուգընթաց առաջադրվել էր ստեղծել զենքի կոմբինացված տարբերակը։ Մշակման ընթացքում արտադրվել են մի քանի փորձանմուշ։ Զինամթերքի ապահովման և օգտագործման բարդության պատճառով քարշակվող զենքի այս տարբերակը մերժվել է։ Արդյունքում սպառազինության մեջ է մտել 2А51 քարշակվող ականանտը 2Б16-ի կամ «Нона-К» ամբողջությամբ ունիֆիկացված տարբերակը։ Մշակումների ընթացքում ստեղծված նմուշները հետագայում օգտագործվել են որպես բալիստիկ զինամթերքների վերամշակման սարքավորումներ։

1990-ականների վերջերին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը կրկին հետաքրքրություն է ցուցաբերել քարշակավոր ականանետի ստեղծման նկատմամբ։ Գլխավոր հրթիռահրետանային վարչությունը ՏՏԱ ավտոշինության կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտին հանձնարարական է տվել մշակել «Нона-М» համարանիշով քարշակային ականանետ, սակայն որոշ ժամանակ անց այդ աշխատանքները ֆինանսավորման բացակայության պատճառով դադարեցվել են։ Հետագայում «Нона-М»-ի բոլոր մշակումները օգտագործվել են 2Б23 կամ «Нона-М1»-քարշակային ականանետի պատրաստման ժամանակ։

Կառուցվածքային նկարագիր
-----------------------

Ականանետը տեղաշարժվում է անվային ընթացքով։ Որպես քարշակ՝ օգտագործում են ГАЗ-66 և УАЗ-469 ավտոմեքենաները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Техника и вооружение» №5(2005), 120-мм буксируемый казнозарядный миномёт «Нона-М1», стр. 14—16
2. ↑  *Карпенко А. В. Ганин С. М.*, Отечественные бомбомёты и миномёты, стр. 43

Գրականություն
-------------

* *Карпенко А. В. Ганин С. М.* 120-мм миномёт «Нона-М» // Отечественные бомбомёты и миномёты. Часть 2. — Санкт-Петербург: Гангут, 1997. — С. 43. — 60 с. — 500 экз. — ISBN 5-85875-123-7
* *Федосеев С.* 120-мм буксируемый казнозарядный миномёт «Нона-М1» // *Техника и вооружение. Вчера, сегодня, завтра*  / Муратов М.. — 2008. — № 5. — С. 14—16. — ISSN 1682-7597.
* КГ017.00.000ТО. 120-мм нарезной полуавтоматический казнозарядный миномёт «Нона-М». Техническое описание. — Климовск, 1983.
**2 աննան** *(2 annas)* Բրիտանական Հնդկաստանում լայն շրջանառություն ունեցող բրիտանական գաղութային մետաղադրամ էր։ Հատվել է 1841 թ.-ից մինչև 1947 թվականը։ Սկզբում Բրիտանական Հնդկաստանի 2 աննա դրամը արծաթից էր հատվում, ապա (1918-ից սկսյալ)՝ պղնձի և նիկելի համաձուլվածքից։ Գոյություն ունեն նաև 2 աննա դրամներ, հատված ալյումինից և ոսկուց, բայց այս տարբերակները կամ փորձնական են, կամ էլ արտադրվել են որպես հուշանվեր։

Երկու աննայի արժեք ունեցող մետաղադրամները Բրիտանական Հնդկաստանում շրջանառության են թողվել 7 տարբեր տեսակներով.

* 2 աննա («Վիկտորիա», 1841-1849) (1841 - 1849)
* 2 աննա («Վիկտորիա», 1862-1876) (1862 - 1876)
* 2 աննա («Վիկտորիա», 1877-1901) (1877 - 1901)
* 2 աննա («Էդվարդ VII») (1903 - 1910)
* 2 աննա («Ջորջ V», 1911-1917) (1911 - 1917)
* 2 աննա («Ջորջ V», 1918-1936) (1918 - 1936)
* 2 աննա («Ջորջ VI») (1939 - 1947)

2 աննա («Վիկտորիա», 1841-1849)
------------------------------

**2 աննա (1841 - 1849)** մետաղադրամը արտադրվել և բաց է թողվել բրիտանական Արևելա-հնդկական ընկերության կողմից՝ 1841 թվականից մինչև 1849 թ. բրիտանական կառավարության անունից։

### Պատմություն

Տվյալ տեսակի 2 աննա դրամը հատված է արծաթից, բրիտանական ստանդարտով (917 հարգի արծաթ), կշիռը՝ 1,5 գրամ, տրամագիծը՝ 15 մմ։ Հատվել է Բոմբեյի, Մադրասի և Կալկաթայի փողերանոցներում, մեծ քանակով։

### Դիմերես

Դրամի երեսի կողմի կենտրոնում պատկերված է Վիկտորիա թագուհու երիտասարդ պրոֆիլը, որի շուրջ, վերևում, անգլերեն գրված է՝ VICTORIA QUEEN («Վիկտորիա թագուհի»)։

### Դարձերես

Ետևի կողմում՝ պսակ, շրջապատված «EAST INDIA COMPANY» («Արևելա-հնդկական ընկերություն») գրությամբ, ներքևում՝ տարեթիվ, մեջտեղում՝ «2 աննա» լատինատառ և արաբատառ գրությունները՝ շրջապատված դափնե պսակով։

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բրիտանական Հնդկաստանի մետաղադրամներ |
| --- |
|  |
| 
* Մեկ տասներկուերորդ աննա
* Քառորդ աննա
* Կես աննա
* 1 աննա
* 2 աննա
* 4 աննա
* 8 աննա
* Կես փայսա
* 1 փայսա
* Քառորդ ռուփի
* Կես ռուփի
* 1 ռուփի
* 5 ռուփի
* 15 ռուփի
* 1 մոհուր
* 2 մոհուր
* 1 սովերեն

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թերզյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Տիրան Թերզյան** (Հաճըն - 15 հոկտեմբերի, 1920, Հաճըն), հայ բժիշկ, գյուտարար։

Կենսագրություն
--------------

Հավանաբար Հակոբ Թերզյանի եղբայրն է։ Իմացել է, որ Հակոբ Թերզյանը իրենց տան առաստաղի արանքներում թաքցրել է իր հեղինակած «Կի­լի­կի­ոյ Աղէ­տը» գրքի մի քանի հարյուր օրինակներ, ինչպես նաև զենքեր՝ վեցհարվածանի ատրճանակ, փամփուշտներ։

Տիրան Թերզյանը ծնվել է Լեռնային Կիլիկիայի Հաճըն քաղաքում։ Բժշկական կրթություն է ունեցել։ Եղել է բժիշկ և գյուտարար։ 1920 թվականի հոկտեմբերի 15-ին մասնակցել է Հա­ճը­նի ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թյա­նը և զոհվել։

Գրականություն
-------------

* Մազմանեան Վրոյր, Յուշեր Եւ Վկայութիւններ, Անթիլիաս, 1991, 345 էջ։
* Գրիգոր Գրաճեան, Ինկաւ Հաճընը, Կ’ապրի Հաճընցին, Պէյրութ, 25 Հոկտեմբեր 2010։
* Իսկահատեան Հարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ. Պէյրութ, 2011, 352 էջ։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցի** *(Լուզինսկայա եկեղեցի)* (ռուս.՝ Александро-Невская церковь (Лузинская церковь)), ուղղափառ երկգահանիստ քարե եկեղեցի Եկատերինբուրգում։ Հիմնադրվել է 1893 թվականի մայիսի 9-ին: Նեոռուսական ոճի եկեղեցին հիմնադրվել է ի հիշատակ 1888 թվականի հոկտեմբերի 17-ին կայսերական գնացքի վթարի։ Տաճարը կառուցվել է վաճառական Պ.Վ. Լուզինի մեկենասությամբ։ Այն կառուցվել է Մելկովսկայա հրապարակում և անվանվել շինարարի անունով՝ Լուզինյան։ Գլխավոր գահը օծվել է իշխան Ալեքսանդր Նևսկու անունով 1895 թվականի հունիսի 27-ին։ 1914 թվականին սկսվել է եկեղեցու ընդարձակման աշխատանքները։ Սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելու պատճառով դադարեցվել է։ Կառուցել միայն Նիկոլայի սեղանատունը։

Եկեղեցին փակվել է 1929 թվականին։ Իսկ 1930-1932 թվականներին ավերվել է։

Եկեղեցու տեղում այժմ "Ուրալգիպրոտրանս" ինստիտուտի շենքն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Храмы России. Александро-Невская церковь

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցի (Եկատերինբուրգ) Archived 2015-05-18 at the Wayback Machine.
Սեմինոլների առաջնորդ Օցեոլան, նկ. Ջորջ Քեթլին
**Սեմինոլներ** (Seminole), հնդկացիների ցեղ, ծագումը՝ Ֆլորիդա, այժմ բնակվում են նաև Օկլահոմայի տարածքում։

Պատմություն
===========

Ցեղախումբը ձևավորվել է XVIII դարի սկզբին՝ ժամանակակից Ջորջիայի, Միսսիսիպիի և Ալաբամայի նահանգների տարածքում ապրող հնդկացիների (հիմնականում կրիկական ծագման), ինչպես նաև Հարավային Կարոլինայի և Ջորջիայի փախստական սևամորթ ստրուկների՝ միավորման արդյունքում։

XIX դարի միջնամասում, ԱՄՆ-ի կառավարությունը սեմինոլների մեծամասնությանը Ֆլորիդայից բռնությամբ արտաքսել է Օկլահոմայի հնդացիների ռեզերվացիա։ Ցեղախմբի մի փոքր հատված (300-500 մարդ) մնաց Էվերգլեյդսում՝ Ֆլորիդայի հարավում և կատաղի դիմադրությում ցույց տվեց ԱՄՆ-ի բանակին, որը սեմինոլների հետ ճակատամարտերում կորցրեց շուրջ 1500 զինվոր։ Ֆլորիդայի սեմինոլները այդպես էլ չհանձնվեցին ԱՄՆ-ի իշխանություններին և հպարտորեն անվանում են իրենց «Չհպատակեցված ժողովուրդ». նրանք հանդիսանում են հնդկացիների միակ ցեղը, որը չի ստորագրել ԱՄՆ-ի հետ խաղաղության պայմանագիրը։ Միևնույն ժամանակ, սեմինոլները հանդիսանում են «Հինգ քաղաքակիրթ ցեղախմբերից» մեկը։

Շուրջ 12 հազ. մարդկանցից բաղկացած սեմինոլների ցեղախումբը հողատարածքների է տիրում Ֆլորիդայում և Օկլահոմայում։ Ցեղախմբի հիմնական գործարարական հետաքրքրություններն են ծխախոտը, զբոսաշրջությունը և խաղային բիզնեսը։ 2006 թ-ին ցեղախումբը 965 միլիոն դոլարով գնեց համաշխարհային ճանաչում ունեցող Hard Rock Cafe ռեստորանների ցանցը։

Այսօր շուրջ 3100 սեմինոլներ բնակվում են Ֆլորիդայում, իսկ 6000 սեմինոլներ՝ Օկլահոմայում։ Ֆլորիդայի ռեզերվացիաներն են՝ Բրայթոնը, Իմմոկալին, Բիգ-Սայփրեսսը, Հոլլիվուդը և այլն։

Գրականության մեջ
----------------

* Թոմաս Մայն Ռիդ, «Սեմինոլների առաջնորդ Օցեոլան»

Գրականություն
-------------

* Mahon, John K.; Brent R. Weisman (1996). «Florida’s Seminole and Miccosukee Peoples». In Gannon, Michael (Ed.). The New History of Florida, pp. 183–206. University Press of Florida. ISBN 0813014158.
**Հովհաննես Ավագերեց Լեհացի** (*անհայտ* - *անհայտ*), XIII դարի 1-ին կեսի ժամանակագիր։ Կենսագրական տվյալներ չեն պահպանվել։ Ժամանակագրությունը կազմել է 1225 թվականին, ընդգրկում է մ. թ. 1-ից մինչև 1032 թվականը կատարված անցքերի մասին համառոտ նյութեր։ Այն կազմված է սյունակներով, որոնցից առաջինում նշված են տարեթվերը (մ. թ. 1—556 թթ.), ապա լրացված հայկական թվականով՝ մինչև 1032 թվականը, երկրորդում տրված են հռոմեական, բյուգանդական կայսրերի գահակալության թվերը, երրորդում՝ պարսկական, հայկական թագավորների, նաև հայոց կաթողիկոսների գահակալության տարիները և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 556.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 556)։*  |
**Արթուր Հայկարամի Ութմազյան** (հունվարի 4, 1948(1948-01-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), դերասան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2003)։

Պատմաբան, կուսակցական, պետական աշխատող Հայկարամ Ութմազյանի և դերասանուհի, հաղորդավարուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Երևանի պատվավոր քաղաքացի Հրաչուհի Ջինանյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, բանասիրական ֆակուլտետը։ 1968 թվականից՝ ԵԴԹ դերասան։

Լավագույն դերերից են՝ Մանչուկ (Մակայոնոկի «Հալածված առաքյալը», համամիութենական թատերական փառատոնի 1-ին մրցանակ, Մոսկվա, 1973), Բրուտոս, Տիբալտ (Շեքսպիրի «Հուլիոս Կեսար», «Ռոմեո և Ջուլիետ»), Ռուբեն Սևակ, Հուդա (Զեյթունցյանի «Մեծ լռություն», «Հիսուս Նազովրեցին և նրա երկրորդ աշակերտը», վերջինը՝ ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակ 2000), Բանաստեղծ («Անվերջ վերադարձ», ըստ Պարույր Սևակի) և այլն։ Ասմունքով հանդես է եկել նաև արտերկրում (Անգլիա, ԱՄՆ, Բեյրութ, Կանադա). երկացանկում՝ Պարույր Սևակի, Սիլվա Կապուտիկյանի, Համո Սահյանի և այլոց գործերից։ Համարվում է Երևանի Դրամատիակական թատրոնի առաջատար դերասաններից։

Մրցանակներ
----------

* Մովսես Խորենացու մեդալ (1998)
* Հայաստանի պետական մրցանակ (2011)
* Հայաստանի վարչապետի հուշամեդալ (2012)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
3. ↑  Հայաստանի 2011 թվականի պետական մրցանակներ շնորհելու մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արթուր Ութմազյան Archived 2020-08-12 at the Wayback Machine.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ադամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Փարավոն Մեսրոպի Ադամյան** (հունվարի 18, 1935(1935-01-18), Կոճողոտ, Մարտակերտի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), վիրաբույժ-ուռուցքաբան։ ԽՍՀՄ առողջապահության գերազանցիկ, ԼՂՀ վաստակավոր բժիշկ (2015)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանը (1953) և Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1959)։ 1959-1963 թվականներին աշխատել է Մարտակերտի շրջանի Սրխավենդի գյուղական բուժամբուլատորիայի, 1960-1963 թվականներին՝ Ասկերանի շրջանի առողջապահության բաժնի վարիչ, 1963 թվականից՝ ԼՂՀ ուռուցքաբանական դիսպանսերի գլխավոր բժիշկ-տնօրեն (միաժամանակ՝ 1963-1970 թվականներին՝ ԼՂ աողջապահության բաժնի վարիչ, 1963 թվականից՝ Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանի դասախոս)։

1988-1994 թվականներին Ադամյանը մարզային հիվանդանոցում և մարզկոմի նկուղային հարկում տեղակայված զինվորական հոսպիտալում վիրահատել է հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալով, ԼՂ արհմիությունների ֆեդերացիայի, «Գիտելիք» ընկերության, «Միջազգային Կարմիր խաչի» Մտեփանակերտի գրասենյակի, ԼՂԻՄ մարզառբաժնի, ԼՂՀ առողջապահության նախարարության բազմաթիվ պատվոգրերով, այլ պարգևներով։

Երկեր
-----

* Պայքար կյանքի՝ անգամ հինգ րոպեի համար, Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ. տպ. 2009, 104 էջ։

Գրականություն
-------------

1. Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988-1994), Հանրագիտարան (մեկ հատորով), Ե. «Հայկական հանրագիտարան» հրատ. 2004, 864 էջ, նկ. քարտեզ (էջ 121)։
2. Արցախցի անվանի գործիչներ։ Գիրք II (Մարտակերտի շրջան), Ստեփանակերտ, Արցախի գիտական կենտրոն, «Դիզակ պլյուս» հրատ. տպ-ն, 2021 (էջ 21)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  
Պայքար կյանքի՝ անգամ հինգ րոպեի համար, Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ. տպ. 2009, 104 էջ (էջ 101)
Մամլիչ
Մամլիչը ջրի մեծ ուժի ազդեցությամբ ,բարձր ճնշման տակ դեֆորմացնում է թիթեղը
**Մամլիչ**, ճնշմամբ նյութերի մշակման ստատիկ գործողության մեքենա։ Լայնորեն կիրառվում է արդյունաբերության տարբեր բնագավառներում՝ մետաղների, պլաստիկ զանգվածների, ռետինի, սննդամթերքի և այլ նյութերի մշակման, ինչպես նաև բարձր ճնշման պայմաններում դրանց հատկությունների ուսումնասիրման համար։ Մամլիչներն առավելապես տարածված են մետաղամշակման արդյունաբերության մեջ՝ կռման, ծավալային և թերթային դրոշմման, ատամնանիվների հավաքման գործողությունների, մեխանիկական փորձարկումների ն այլ նպատակների համար։
Դեռևս XV-XVI դդ. մետաղամշակման հետ կապ չունեցող տարբեր արհեստներում կիրառում էին ձեռքի հաղորդակով պտուտակաձև մամլիչներ։ XVII դ. վերջին և XVIII դ. սկզբին պտուտակաձև մամլիչներն սկսեցին կիրառել ճնշմամբ մետաղների մշակման, մասնավորապես դրամահատման և մեդալների դրոշմման համար։
XIX-XX դ. կեսերին դարբնոցա-դրոշմիչ արտադրությունում լայն տարածում ստացան հիդրավլիկական մամլիչները։

Մամլիչի հիմնական մասերն են. սողանը, հենոցը՝ սողանի ուղղորդիչներով ու սեղանով, հաղորդակը, կառավարման մեխանիզմները, մեքենայացման ու ավտոմատացման միջոցները, գործիքը։ Գործիքի շարժական մասն ամրացվում է սողանին (որը կատարում է ետադարձհամընթաց շարժում), անշարժ մասը՝ սեղանին։ Շինվածքի ձևագոյացման համար նախապատրաստուկը դնում են գործիքի շարժական և անշարժ մասերի միջև ու ճնշում։ Մամլիչի գլխավոր պարամետրերն են. նոմինալ ճիգերը, սողանի շարժման ընթացքն ու արագությունը, սեղանի չափերը։ Ըստ հաղորդակի տեսակի մամլիչները լինում են հիդրավլիկական, մեխանիկական (շուռտվիկային, պտուտակավոր, ֆրիկցիոն) b հիդրոմեխանիկական։ Կան նաև պնևմատիկ, էլեկտրամագնիսական, էլեկտրահիդրավլիկական մամլիչներ, որոնք լայն կիրառում չեն ստացել արդյունաբերության մեջ։ Հիդրավլիկական մամլիչներում սողանը շարժվում է հեղուկի ճնշման տակ, իսկ մեխանիկական մամլիչներն աշխատում են շուռտվիկաշարժաթևային մեխանիզմների, արտակենտրոնակների, լծակների համակարգի առաջացրած ճիգերով։ Ըստ նշանակման տարբերում են սողանի ուղղաձիգ (օրինակ, դրոշմման համար) և հորիզոնական (օրինակ, մամլման համար) շարժումով մամլիչներ։ Ամենահզոր մամլիչները հիդրավլիկական մամլիչներն են։ Դրանցից առավել խոշորը՝ դրոշմիչ մամլիչը, զարգացնում է 735 Մն ճիգեր, շուռտվիկայինը՝ 100 Մն, իսկ պտուտակավորը՝ մոտ 125 Մն։ Մամլիչներով նյութերի մշակման սկզբունքային առավելությունն այն է, որ պրոցեսը տեղի է ունենում առանց կտրման, հետևաբար և առանց մնացուկների գոյացման։ Բացի այդ, մամլիչները բնութագրվում են բարձր արտադրողականությամբ և մշակվող դետալների լավ մեխանիկական հատկություններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 195)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աղաջանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արկադի Աղաջանյան** (4 օգոստոսի, 1960, Ստեփանակերտ - 22 օգոստոսի, 1992, Դրմբոն, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արկադի Աղաջանյանը ծնվել է 1972 թ. օգոստոսի 4-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 9 միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև սովորել է Մարտունի քաղաքի պրոֆտեխուսումնարանում։ 1990 թ. մասնակցել է աղետի գոտու շինարարական-վերականգնողական աշխատանքներին, զորակոչվել բանակ, մի քանի ամիս ծառայելուց հետո տեղափոխվել Երևան ու զինվորագրվել Ջիվան Աբրահամյանի հրամանատարությամբ գործող «Երկրապահ» կամավորականների ջոկատին, մասնակցել Շահումյանի շրջանի գյուղերի պաշտպանությանը։ 1992 թ. մասնակցել է Ասկերանի, Մարտակերտի շրջանների գյուղերի համար մղված մարտերին, Շուշիի ու Լաչինի ազատագրմանը։ 1992 թ. օգոստոսից ծառայել է ԼՂՀ զինվորական դատախազությունում։ Զոհվել է 1992 թ. օգոստոսի 22-ին՝ Մարտակերտի շրջանի Դրմբոն գյուղի պաշտպանության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արկադի Աղաջանյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում(չաշխատող հղում)
**Հարրիեթ Բաքեր** (նորվ.՝ Harriet Backer, հունվարի 21, 1845(1845-01-21)[…], Հոլմեսթրանդ, Վեստֆոլ, Նորվեգիա - մարտի 25, 1932(1932-03-25)[…], Օսլո, Նորվեգիա), XIX դարի նորվեգացի նկարչուհի, Սկանդինավիայի առաջին պրոֆեսիոնալ կին նկարչուհիներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

1857 թվականին, 12 տարեկան հասակում, Հարրիեթը ծնողների հետ տեղափոխվել է Քրիստիանա։ Գեղանկարչության և գրաֆիկայի դասեր է քաղել Իոահիմ Կալմեյերի և Յուհան Էքերսբերգի մոտ։ Քրոջ հետ միասին շատ է ճանապարհորդել Եվրոպայով։ Նրա քույրը եղել է հայտնի դաշնակաարուհի և կոմպոզիտոր Ագաթա Բաքքեր-Գրյոնդալը։ Գեղանկարչության դասեր է ստացել Մյունխենում (1874—1878) և Փարիզում, որտեղ ապրել է 1878-1888 թվականներին։ Փարիզում ապրել է Լեոն Ժոզեֆ Ֆլորանտեն Բոննի մոտ։

Ինքը՝ գեղանկարչուհին, իր ստեղծագործությունները չէր դասում արվեստի՝ այդ ժամանակ գոյություն ունեցող որևէ հոսանքի մեջ, սակայն նրա ստեղծագործությունները ստեղծված են ռեալիստական ոճով։ Փարիզ ժամանելուց և ֆրանսիացի վարպետների ստեղծագործությունների հետ ծանոթանալուց հետո՝ իր ստեղծագործություններում սկսել է ներդնել իմպրեսիոնիստական տարրեր։ Եղել է նաև իր մտերիմ ընկեր, նկարիչ Էյլիֆ Պետերսենի ստեղծագործությունների ազդեցության տակ։

Հարրիեթ Բաքերի կտավները արժանացել են 1889 թվականի Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսի արծաթե մեդալների։ 1908 թվականին նրան շնորհվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» թագավորական ոսկե մեդալով։ Նկարչուհու կտավները կարելի է տեսնել Նորվեգիայի խոշոր պատկերասրահներում և թանգարաններում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Harriet Backer (նիդերլ.)
3. 1 2  Harriet Backer // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00009651
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. 1 2  KulturNav — 2015.
6. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90221820 · BNF: 12530472w · GND: 11951611X · ISNI: 0000 0000 6674 9090 · LCCN: n84129014 · NTA: 133576094 · LIBRIS: 176470 · SUDOC: 034561307 · VIAF: 8199706 · ULAN: 500013350 · WorldCat VIAF: 8199706 |

 |

 |
Թթու դրած սոխ
**Տորշի** (արամեերեն, արաբերեն. مخلل *mukhallal*, պարսկերեն. ترشى *torshi*; քրդերեն. ترشى *Tirşîn, tirşî, trshin*; թուրքերեն՝ turşu; հունարեն՝ τουρσί *toursí*; բուլղար․՝ туршия *turshiya*; բոսնիերեն, խորվաթերեն, չեռնոգորերեն, սերբերեն. *turšija*/*туршија* ; ալբաներեն. *turshi* եբրայերեն. *חמוצים, khamutsim;* մակեդոներեն. *туршија*), Բալկանյան և Մերձավոր Արևելքի շատ երկրների խոհանոցների թթու դրած բանջարեղեն։ *turşu* բառը ծագել է պարսկական *tursh* բառից, ինչը նշանակում է թթու։ Թյուրքերեն լեզուներով, ինչպես թուրքերեն և ադրբեջաներեն, այն գրվում է *turşu*:

Տորշին տարածված է Մերձավոր Արևելյան խոհանոցներում, ինչպիսիք են արաբական խոհանոցը, թուրքական խոհանոցը և իրանական խոհանոցը։ Իրանը պարծենում է տորշիի հարյուրավոր տարբեր տեսակներով` կապված տարածաշրջանային սովորույթների և տարբեր իրադարձությունների հետ։ Որոշ ընտանիքներում սննդի մեջ ոչ մի կերակրատեսակ ամբողջական չի համարվում եթե սեղանի վրա չկա տորշի աման։ Բուլղարիայի խոհանոցում ամենատարածված տեսակներն են` *tsarska turshiya* (թագավորի թթու) և *selska turshiya* (գյուղական թթու)։ *Toursi* ավանդական նախուտեստ է (մեզե), որն օգտագործվում է արակի, ռակիի, ուզոյի, ցիպուրոյի և ռակիայի հետ։ Որոշ շրջաններում տորշիի ջուրը (*turşu suyu*) նույնպես խմում են և շատ տարածված է Թուրքիայում։

Տանը աշնանային ամիսների ընթացքում տորշիի պատրաստումը դեռևս շատ տարածված ավանդույթ է, նույնիսկ քաղաքներում։ Տորշին հաճախ մատուցվում է ռեստորաններում կամ արդեն պատրաստի կարելի է գնել սուպերմարկետներից։

Բաղադրատոմսեր
-------------

Տորշին պատրաստվում է սխտորով, կարմիր պղպեղով, նեխուրով, ծաղկակաղամբով, գազարով, ճակնդեղով, շալոտ սոխով, կաղամբով, սմբուկով և այլ բանջարեղենով, ինչպես նաև քացախի կամ կոնյակի մեջ մարինացված չորացրած կանաչիներով և համեմունքների տարբեր խառնուրդներով, որոնց մեջ սովորաբար լինում են սև պղպեղ, կոճապղպեղ և այլն։ Պարսկական ձևով պատրաստված տորշին պարունակում է ավելի շատ քացախ, իսկ թուրքականը՝ ավելի շատ աղ, որպես հակաբակտերիալ գործոն։

*Torshi Liteh*-ը պատրաստվում է սմբուկով և խոտաբույսերով (մաղադանոս, գինձ, անանուխ, թարխուն, ռեհան)։ Սմբուկները դնում են ջեռոցը, ապա դրվում են ապակե բանկայի մեջ համեմունքների և քացախի խառնուրդով և պահվում են երկու-երեք ամիս տաք, չոր տեղում։

*Tsarska turshiya*-ն պատրաստվում է ծաղկակաղամբով, կարմիր պղպեղով, գազարով և նեխուրով։ Բանջարեղենին մի փոքր աղ և շաքար են խառնում, և թողնում ամբողջ գիշեր։ Հաջորդ օրը հյութին քացախ խառնում և մի քանի րոպե եռացնում։ Բանջարեղենը դրվում է ապակե բանկաների մեջ և սեղմվում ներքև բալի ճյուղերով և գետի կլոր քարերով, ապա բանկաները լցվում են սառեցված թթու մարինադով։

*Selska turshiya*-ն պատրաստվում է կանաչ պղպեղով, կանաչ լոլիկով, գազարով, ծաղկակաղամբով, կաղամբով և նեխուրով։ Բանջարեղենը դրվում է տարայի մեջ, սեղմված մի քանի ճյուղերով և քարով, և ավելացվում է աղից, քացախից և ջրից պատրաստված մարինադ։ Թողնում են, որպեսզի թթուն խմորվի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ghillie Basan, (2005), *"The Middle Eastern Kitchen"*,Hippocrene Books, pp:56

Արտաքին հղումներ
----------------

* A detailed recipe for *torshi liteh* Archived 2017-02-18 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  Կապված թեմաներ |
| --- |
|  |
| Կաղապար:Եգիպտոսի խոհանոց
Կաղապար:Իրանի խոհանոց
Կաղապար:Թուրքիայի խոհանոց |

 |
**Մգեր Մկրտչյան** (), հայ նախկին պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ։ Ունի Եվրոպական հեռարձակողների միության միջին քաշային կարգում չեմպիոնի և Բռնցքամարտի համաշխարհային կազմակերպության Ասիական-Խաղաղօվկիանոսյան միջին քաշային կարգում չեմպիոնի տիտղոսներ։ 2004 թվականին պայքարում էր Բռնցքամարտի համաշխարհային կազմակերպության վարկածով միջին քաշային կարգում աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսի համար, սակայն 7-րդ ռաունդում տեխնիկական նոկաուտով պարտվել է Ջո Կալզագեին։

Մասնագիտական կարիերա
--------------------

Մկրտչյանն իր պրոֆեսիոնալ նորամուտը նշել է 2000 թվականի նոյեմբերի 29-ին։ Տասնհինգ մենամարտին մասնակցելուց և 14 հաղթանակ տանելուց հետո, նվաճել է իր առաջին Ասիական-Խաղաղօվկիանոսյան Բռնցքամարտի համաշխարհային կազմակերպության վարկածով միջին քաշային կարգում աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը Վահե Քոչարյանի դեմ խաղի ժամանակ՝ 2002 թվականի նոյեմբերի 19-ին Սանկ Պետերբուրգում։

Ֆրիմեն Բարի և Յոժեֆ Բալաժի նկատմամբ տարած հաղթանակներից հետո, հնարավորություն ստացավ մենամարտել աշխարհի չեմպիոն Ջո Կալզագեի հետ 2004 թվականի Բռնցքամարտի համաշխարհային կազմակերպության վարկածով միջին քաշային կարգում աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսի համար: Տեխնիկական նոկաուտով պարտվելուց առաջ դիմացել է յոթ ռաունդ։ 

2006 թվականի ապրիլի 14-ին Մկրտչյանը դարձել Է Եվրոպայի սուպերմիջին քաշային կարգում Եվրոպական հեռարձակողների միության վարկածով չեմպիոն՝ նոկաուտի ենթարկելով անպարտելի Ջեքսոն Չանին։ Դավիդ Գոգիայի որոշմամբ՝ հոկտեմբերին Մկրտչյանը կորցրել է տիտղոսի պաշտպանությունը։

1. ↑  «BoxRec - Mger Mkrtchyan»
2. ↑  «Upset: Mkrtchian KOs #1 Chanet! - World boxing - Boxing news - BOXNEWS.com.ua»
3. ↑  «RATINGS - WBC - Super Middleweight - October 2006 - Boxing news - BOXNEWS.com.ua»

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Mger Mkrtchyan»։ Վերցված է 18 August 2016
**Արտավազդ Բարդուղիմեոսի (Բագրատի) Փաշայան** (**Արթուր Փաշայան**, նոյեմբերի 1, 1910(1910-11-01), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 4, 1973(1973-09-04), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1956)։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1928-1930-թվականներին սովորել է Թիֆլիսի «Հայարտան» դրամատիկական ստուդիայում, աշակերտել Ա․ Բուրջալյանին, Ս․ Քափանակյանին։ Ավարտելուց հետո աշխատել է Թիֆլիսի Հայ դրամայի, 1931 թվականին՝ Ղարաքիլիսայի (այժմ՝ Կիրովական), 1932 թվականին՝ Երևանի Գորկու անվան բանվորական, 1933 թվականին՝ կրկին Թիֆլիսի Հայ դրամայի, 1934 թվականից՝ Լենինականի Մռավյանի անվան թատրոններում։ Մարմնավորել է ավելի քան 150 կերպար՝ հայկական, ռուսական, եվրոպական ժամանակակից և դասական դրամատուրգիայից։ Լավագույններից են՝ Դողուն (Լավրենյովի «Բեկում»), Ձերժինսկի (Կապլերի և Զլատոգորովայի «Լենին»), Վասկա Պեպել (Գորկու «Հատակում»), Պարատով (Ա․ Օստրովսկու «Անօժիտը»), Ֆաբրիցիո (Գոլդոնիի «Հյուրանոցի տիրուհին»), Արթուր (Վոյնիչի «Բոռը»), Դոմենիկո (Դե Ֆիլիպոյի «Ֆիլումենա Մարտուրանո»), Գոշ (Միքայելյանի «Գոշ»), Պահլավունի (Դեմիրճյանի «Երկիր հայրենի»), Օսեփ (Սունդուկյանի ««Քանդած օշախ»)։ Փաշայանը եղել է ռեալիստական ուղղության, ռոմանտիկ–հերոսական ոճի դերասան։ Նկարահանվել է կինոյում։

Գրականություն
-------------

* Բարսեղյան Ա. Արտավազդ Փաշայան, Երևան, 1963։
* Արտավազդ Փաշայան (ժողովածուն կազմող՝ Ռ. Փաշայան, Երևան, 1979։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արտավազդ Փաշայան Archived 2021-10-26 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Լենինի պողոտա** (ռուս.՝ Проспект им. Ленина), Թաթարստանի Հանրապետության Լենինոգորսկ քաղաքի կենտրոնական փողոցներից մեկը։ Անվանվել է Լենինի պատվին` Լենինոգորսկի քաղաքային խորհրդի 20.12.1968 թ. № 517 որոշմամբ։

Տեղայնք
-------

Պողոտան ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից մինչև հյուսիս-արևելք, քաղաքապետարանից մինչև լճի ստորին մաս, երկարությունը կազմում է 1100 մետր։

Հատվող փողոցներ՝

* Տուկայի փողոց
* Մորյակովի փողոց
* Կույբիշևի փողոց
* Հաղթանակի 50-ամյակի պողոտա
* Բուլգակովի փողոց

Պատմություն
-----------

Մինչև 1962 թվականը պողոտայի տեղում եղել է խոր կիրճ, որն աստիճանաբար լցվել է քաղաքի բնակիչների ուժերով։ Ապրիլի 23-ին հարթեցված փողոցում սկսեցին ծառերի զանգվածային տնկում։ 1967 թվականին Տուկայի փողոցի խաչմերուկում տեղադրվել է «Բալետի պարուհիներ» շատրվանը։ 1972 թվականի հուլիսին Յա. Սվերդլովի պողոտայի խաչմերուկում սկսվել է «Թաթարական նավթի հայտնաբերողների հուշարձանի» շինարարությունը, որի հանդիսավոր բացումը կայացել է1975 թվականի սեպտեմբերի 6-ին։ Քաղաքի 50-ամյա հոբելյանի կապակցությամբ պողոտան վերակառուցվել է, փողոցի հետիոտնային մասերը հարթեցվել են մայթեզրերով, տեղադրվել են ռոտունդաների տեսքով տաղավարներ և Ֆոմինի հարթաքանդակը։ 2009 թվականին «Թաթարական նավթի հայտնաբերողների հուշարձանը» վերակառուցվել է։ 2011 թվականին բացվել են երկու նոր հուշարձաններ` Աֆղանստանի վետերանների և Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի լիկվիդատորների։

Կառույցներ
----------

Պողոտայում են գտնվում քաղաքապետարանի և համայնքային կրթության խորհրդի «Լենինոգորսկ քաղաք» և «Լենինոգորսկի մունիցիպալ շրջան» շենքերը, «Алый парус» վերականգնողական կենտրոնը, Կազանի Ա. Ն. Տուպոլևի անվան ազգային հետազոտական տեխնիկական համալսարանի Լենինոգորսկի մասնաճյուղը, Մշակույթի տունը, Լենինոգորսկի նավթային տեխնիկումը, «Չուլպան» ՓԲԸ, Լենինոգորսկի տեխնիկական գրադարանը։

### Տեսարժանություններ

* Թաթարական նավթի հայտնաբերողների հուշարձան
* «Բալետի պարուհիներ» շատրվան
* Ֆոմինի հարթաքանդակ
* Միխայել Լոմոնոսովի հուշարձան
* Մուլանուր Վախիտովի հուշարձան
* Բագրել Տուկայի հուշարձան

#### Թաթարական նավթի հայտնաբերողների հուշարձան

Պողոտայում է գտնվում «Թաթարական նավթի հայտնաբերողների հուշարձանը», որի կենտրոնում վեր է խոյանում 33 մետր բարձրությամբ նավթի շատրվանը՝ պատրաստված չժանգոտվող պողպատից։ Շատրվանի շուրջը 18 մ տրամագծով, 2,5 մետր բարձրությամբ քանդակային օղակն է։ Այս հսկա օղակը հիմնված է մարմարով պատված սյուներով։ Հուշարձանը տեղադրված է բարձր հարթակի վրա, որի բոլոր կողմերից աստիճաններ են։ Հուշարձանը բացահայտում է Թաթարստանում նավթի արդյունահանման սկիզբը։ Նախագիծը համատեղ մշակել են ճարտարապետ Ա. Պեչյորկինը և քանդակագործ Բ. Ն. Ֆուզևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  РЕЕСТР названий улиц города Лениногорска по состоянию на 1марта 2010 г.(չաշխատող հղում)
2. ↑  Здравствуй мой добрый город:/ Р. И. Добрышина, Н. М. Игнатьев, Н. М. Исхаков и др.: — Лениногорск, 1995
3. ↑  Наш Лениногорск:/ Исхаков М. Ш.: — Казань, 2005 г.
4. ↑  «Фонтан нефти», скульптурная композиция(չաշխատող հղում)
 Архитектурно-дизайнерская площадка.
5. ↑  «Заветы Ильича» от 01.09.2005.
6. ↑  Бельские просторы — ТВОРЕЦ, ГРАЖДАНИН И СОЛДАТ
**«Հյուսիսային պարբերական»**` (ռուս.՝ Северный вестник, Сѣверный Вѣстникъ), 19-րդ դարի ռուս գրական ամսագիր, որը լույս է տեսել Ռուսական կայսրության մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգում 1885-1895 թվականներին։

Պատմությունը
------------

«Հյուսիսային պարբերական» ամսագիրը հրապարակվել է 1885 թվականին Անտոնինա Սաբաշնիկովայի կողմից, Աննա Եվրեինովայի խմբագրությամբ։

1884 թվականին «Հայրենական գրառումներ» ամսագրի փակումից հետո դարձել է նարոդնիկների խմբի ապաստանը Նիկոլայ Միխայլովկսու գլխավորությամբ։ «Հյուսիսային պարբերական» ամսագրում տպագրվում են Գլեբ Ուսպենսկին, Վլադիմիր Կորոլենկոն, Անտոն Չեխովը, Կոնստանտին Ստանյուկովիչը, Պյոտր Գոլուբևը, Իվան Գոլիշևը, Ալեքսանդր Տիմոֆեևը։

Այնուհետև հրատարակիչների մի խումբ, վիճեցին Նիկոլայ Միխայլովսկու հետ (վերջինս «Պարբերեկանից» տեղափոխվել էր «Ռուսական հարստություն» ամսագիր) ըթերցողների մեծ մասին կորցնելու պատճառով ստիպված են եղել փակել ամսագիրը։ Այդ ամենից օգտվեցին երիտասարդ գրողների մի խումբ, որոնք ակտիվորեն մասնակցում են ամսագրի 1880-ական թվականների վերջերն, և 1890 թվականի մայիսին « Հյուսիսային պարբերական» ամսագիրն անցավ բաժնետերերի ձեռքը՝ Ալեքսանդր Կաուֆմանի, Միտրոֆան Սվեշնիկովի և Բորիս Գլինսկու, որը 1890-1891 թվականներին փաստացի ղեկավարել է ամսագիրը։ Ընդ որում փաթեթը պատկանում էր Պետերբուրգի հայտնի մանկավարժի դստերը՝ գրող, թարգմանչուհի Լյուբով Գուրևիչին, որը իր իրավունքները հանձնեց փիլիսոփա և քննադատ Ակիմ Վոլինսկուն:125:

1891 թվականին Գլինսկին ստիպված էր հեռանալ «Հյուսիսային պարբերականից»։ Նրա տեղը զբաղեցրեց Լյուբով Գուրևիչը, Վոլինսկին ստսցավ ամսագիրը առանց որևէ բաժանման, որը և կանխորոշեց նրա կառավարման կտրուկ փոփոխությունը։
1890- ական թվականներից դեկադենտների անդամ, որտեղ ակտիվորեն համագործակցոըւմ էին Դմիտրի Մերեժկովսկին, Կոնստանտին Բալմոնտը, Զինաիդա Գիպպիուսը, Ֆյոդր Սոլոգուբը, Նիկոլայ Մինսկին և ուրիշներ։

Հասցեներ Սանկտ Պետերբուրգում
----------------------------

1890 թվական – «Հյուսիսային պարբերական» ամսագրի խմբագրություն Տրոիցկայա փողոց (1929 թվականից՝ Ռուբինշտեյի փողոց), տուն 9։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  WeChangEd
2. ↑  *Роза Чаурина* — Издательство «М. и С.Сабашниковы»
3. ↑  История русской журналистики XVIII—XIX вв./Под ред. А. В. Западнова. Изд. 3-е. — Москва: Высшая школа, 1973 г. (չաշխատող հղում)
4. 1 2  Ю. В. Зобнин. Дмитрий Мережковский: жизнь и деяния. Москва. — Молодая гвардия. 2008. Жизнь замечательных людей; Вып. 1291 (1091)). Стр. 125. ISBN 978-5-235-03072-5…
5. ↑  Энциклопедический словарь Петербурга

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Հյուսիսային պարբերական***էջը Վիքիպահեստում |

* «Северный Вестник, с.-петербургский журнал (1885—1897 гг.)»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Фундаментальная электронная библиотека: Литературная энциклопедия

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |

 |
**Բռնապետության բնույթը և ստրկացման վերացումը** 19-րդ դարի արաբ գրող և հրապարակախոս Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբիի ամենահայտնի ստեղծագործություններից է։ Տպագրվել է 1901 թվականին։

«Բռնապետության բնույթը» գրքի կազմ
Ալ-Քաուաքիբիի գրական գործունեության մեջ հաջորդ կարևոր հրապարակախոսական աշխատանքը, որը կրկին մեծ նշանակություն ունեցավ արաբական հրապարակախոսության զարգացման մեջ նրա «Բռնապետության բնույթն» է։ Այս գրքի մեջ ալ-Քաուաքիբին զարգացնում, խորացնում և համակարգի է բերում այն մտքերը, որոնք արտահայտվել են իր կողմից «Ումմ ալ-կուրա»-ում։ Այս աշխատության մեջ նույնպես ինչպես նրա մյուս հրապարակախոսական աշխատությունների մեջ առկա է ռացիոնալ-կրոնական աշխարհայացքը, նա քննադատում է բռնապետությունը։ Նրա համոզմամբ բռնապետությունը աղավաղում է կրոնական ուսմունքի իսկական իմաստը։ Բռնապետությունը կործանում է ազգի նյութական հարստությունները՝ վերածելով մարդկանց ունեցվածքը թալանի ապրանքի ինչպես բռնապետի կողմից, այնպես էլ օրենքը խախտողների կողմից։ Բռնապետությունը վերացնում է ցանկացած հետաքրքրություն աշխատանքի նկատմամբ, որի բարիքներից մարդիկ չեն կարող օգտվել։

Հարկ է նշել, որ ալ-Քաուաքիբին խոսելով բռնապետության մասին նկատի չունի միայն բռնապետությունը, որը տիրում է կոնկրետ երկրի ներսում, նա բռնապետություն ասելով հասկանում է նաև գաղութատիրական ռեժիմը՝ այն նույնպես համարելով կործանարար ազգի համար։ Ալ-Քաուաքիբիի այս երկու հրապարակախոսական աշխատությունները՝ «Ումմ ալ-կուրան» և «Բռնապետության բնույթը» համեմատելիս երևում է, որ նրանցում միայն քննադատություն առկա չէ, այն պարունակում է նաև դրական մասեր։ Օրինակ՝ ալ-Քաուաքիբին նշում է, բռնապետության դեմ պայքարի ուղիները, շարադրում է իր սեփական պատկերացումները հասարակության և պետության մասին։ Իր հրապարակախոսական աշխատությունների մեջ ալ-Քաուաքիբին անդրադարձ է կատարում նաև Եգիպտոսում իրականացվելիք ռեֆորմներին, որոնք նրա կարծիքով անհրաժեշտ են։

Օգտագործված գրականության ցանկ
-----------------------------

* Долинина А.А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М.1968.
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М. 1996.

Արտաքին հղումներ
----------------

Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբի, Բռնապետության բնույթը և ստրկացման վերացումը, անգլերեն
**Մկրտիչ Աճեմյան** (նոյեմբերի 10, 1838(1838-11-10), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - օգոստոսի 28, 1917(1917-08-28), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), հայ բանաստեղծ, թատերական գործիչ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Մկրտիչ Աճեմյանը ծնվել է Կ.Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Թարգմանչաց, Նարեկյան, Բերայի Մխիթարյան վարժարանում և Վենետիկի Մուրատ–Ռափայելյան վարժարանում, որտեղ աշակերտել է Ղևոնդ Ալիշանին։ 1858 թվականից մինչև կյանքի վերջը պաշտոնավարել է Կ.Պոլսի հեռագրատանը։ 1860-ականների վերջերից մասնակցել է մշակութային, հատկապես թատերական կյանքին, գրել բանաստեղծություններ, պիեսներ («Վահագն» և այլն), կատարել թարգմանություններ։

Մկրտիչ Աճեմյանը կնոջ հետ
Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն («Ժպիտք և արտասունք») լույս է տեսել 1871 թ.։ Աճեմյանի ստեղծագործությունների հիմնական էությունը բողոքն է սոցիալական անարդարությունների դեմ։ Սիրո և բնության երգերում բնության գեղեցկությունները հակադրել է մարդկանց ահավոր թշվառություններին («Ասուպներ», 1892)։ Աճեմյանի 1870-1880–ական թթ. ռեալիզմի համար ծավալված պայքարի առաջամարտիկներից էր արևմտահայ իրականության մեջ։ Շիլլերից, Լամընեից, Լաֆոնտենից, Բերանժեից և այլ ֆրանսիացի գրողներից կատարած թարգմանությունները լույս են տեսել առանձին գրքով, 1911 թ.՝ «Զանազան թարգմանությունք» վերնագրով։

Երկեր
-----

* Լույս և ստվերք, ԿՊ, 1887։ Գարնան հովեր, ԿՊ, 1892
* Թրթռուն հանգեր, ԿՊ, 1908

Գրականություն
-------------

* Հայ նոր գրականության պատմություն, հ. 3, Ե. 1964
* Գառնիկ Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան, հատոր 1, Ե. «Հայաստան», 1973, էջ 78

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 269.
2. 1 2 3 4  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 9537 · BNF: 15881576r · ISNI: 0000 0003 5602 9817 · LCCN: nb2005003833 · SUDOC: 257593551 · VIAF: 37252014 · WorldCat VIAF: 37252014 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 269)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աղասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վաչագան Աղասյան** (24 մայիսի, 1964, Ստեփանակերտ - 26 փետրվարի, 1992, Խոջալու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վաչագան Աղասյանը ծնվել է 1964 թ. մայիսի 24-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Թիվ 5 միջնակարգ դպրոցի ութերորդ դասարանն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է թիվ 21 միջնակարգ պրոֆտեխուսումնարանում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Ստեփանակերտի մեքենաշինական գործարանում, Էստոնիայում վեցամսյա դասընթացներ և մասնագիտական որակավորում ստանալուց հետո, աշխատանքի է անցել «Հայգազ» տրեստի թիվ 8 շինմոնտաժային վարչությունում։ Կամավորագրվել է պաշտպանական բանակում։ ԻՊՈՒ-ի 5-րդ վաշտում դասակի հրամանատար էր։ Զոհվել է 1992 թ. փետրվարի 26-ին՝ Խոջալուի կրակակետի վերացման ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վաչագան Աղասյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում(չաշխատող հղում)