Կանայք պատրաստում են ռադիո
**Էստոնական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն** (**Էստոնական ԽՍՀ, Էստոնիայի ԽՍՀ, ԷԽՍՀ** էստ․՝ *Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik*, {{lang-ru|*Эстонская Советская Социалистическая Республика*}), Խորհրդային Միության վարչատարածքային միավոր եվրոպական մասի հյուսիսարևմուտքում։ Տարածքը կազմել է 45,1 հազար քառակուսի կմ, բնակչությունը 1 519 000 (1984), այդ թվում 948 հազար էստոնացիներ, 409 հազար ռուսներ և ուրիշներ (1979 թվականի մարդահամարով)։ Բնակչության միջին խտությունը կազմել է 33,4 մարդ 1 կմ քառակուսու հաշվով (1983)։ Մայրաքաղաքը՝ Տալլին (458 հազար բնակիչ, 1984)։ Խոշոր քաղաքներից են համարվել Տարտուն (109 հազար, 1983)։ Բաժանված է եղել 15 շրջանի, ունեցել է 33 քաղաք և 24 քտա։ 

1918 փետրվարի 23 Էստոնիայի անկախության հայտարարումը
1917 թվականի հոկտեմբերի վերջին հաստատվել է խորհրդային իշխանություն։ 1918—1920 թվականներին քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Նարվայում հռչակվել է (1918 թվականի նոյեմբերի 29) խորհրդային հանրապետություն (Էստոնիայի աշխատավոր ժողովրդի կոմունա), որը, սակայն, դադարեցրել է գոյությունը 1919 թ. հունվարի 7-ին, Էստոնիայի ժողովրդական ուժերի (*Ռահվավգի*) շնորհիվ, որը միջազգային ռազմական օգնությամբ (հիմնականում՝ Բրիտանական կայսրությունից) Կարմիր բանակը դուրս մղեց երկրից։

1939 թվականի օգոստոսի 23-ի Խորհրդա-Գերմանական («Մոլոտով–Ռիբենտրոպ») պայմանագրի գաղտնի արձանագրությունների պայմաններին համապատասխան, 1940 թվականին Խորհրդային Կարմիր բանակն օկուպացրել է Բալթյան երեք հանրապետությունները։ Էստոնական ԽՍՀ կազմավորվել է 1940 թվականի հուլիսի 21-ին, որպես մարիոնետային պետություն Խորհրդային Միության կազմում։ 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (1941-1944) ժամանակ Էստոնական ԽՍՀ տարածքն օկուպացվել է Նացիստական Գերմանիայի կողմից, իսկ 1944 թվականին վերագրավվել Կարմիր բանակի կողմից։ ԷԽՍՀ պարգևատրվել է Լենինի (1965), ժողովուրդների բարեկամության (1972) և Հոկտեմբերյան հեղափոխության (1980) շքանշաններով։ 

Խորհրդային Միության տարիներին Էստոնական ԽՍՀ-ն ԽՍՀՄ ստանդարտներով համարվել է ինդուստրիալ-ագրարային հանրապետություն։ ԽՍՀՄ տնտեսության առանցնացել է այրվող թերթաքարերի արդյունահանմամբ (գլխավոր կենտրոնը՝ Կոխտլա Ցարվե) և վերամշակմամբ, մեքենաշինությամբ, թեթև և սննդի արդյունաբերությամբ։ Առաջատար ճյուղեր են համարվել նաև մեքենաշինությունը և մետաղամշակությունը, հատկապես էլեկտրատեխնիկական մեքենաշինությունը (գլխավոր կենտրոնները՝ Տարտու և Տալլին)։ Քիմիական արդյունաբերության մեջ առանձացել է հանքային պարարտանյութերի արտադրությունը։ Գյուղատնտեսության մեջ առաջնային ճյուղ է համարվել անասնապահությունը։ Բուսաբուծությունը հիմնականում սպասարկել է անասնապահությանը։ 

1988 թվականի նոյեմբերի 16-ին Էստոնիայի ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդն ընդունում է «Էստոնիայի ինքնիշխանության մասին» հռչակագիրը։ 1990 թվականի մարտի 30-ին Էստոնական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը հայտարարեց, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր երկիրն օկուպացված է Խորհրդային Միության կողմից, ուստի անցումային շրջանից հետո երկիրը պիտի պաշտոնապես վերականգնի իր անկախությունը։ Նույն տարվա մայիսի 8-ին Էստոնական ԽՍՀ վերանվանվեց **Էստոնիայի Հանրապետության**։

Էստոնական Կոմկուսի առաջին քարտուղարներ
--------------------------------------

* Կարլ Սարե – 1940-1943
* Նիկոլայ Գեորգիևիչ Կարոտամ – 1944-1950
* Յոհաննես Կեբին – 1950-1978
* Կարլ Վաինո – 1978-1988
* Վաինո Վալյաս – 1988-1990

Պատկերասրահ
-----------


|  |  |  |  |
| Սուրբ Նիկոլայի եկեղեցի Տալլինում | Երկաթուղային կայարան Նարվայում | Տումպեա պալատ Տալլինում
  | Տարտուի համալսարան |

Տես նաև
-------

* Լիտվական ԽՍՀ
* Լատվիական ԽՍՀ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Литература, изданная в ЭССР и СССР Archived 2008-06-08 at the Wayback Machine.
* Книги, изданные в СССР Archived 2007-08-19 at the Wayback Machine.
* 1945-1985 гг. Советский период Archived 2015-08-19 at the Wayback Machine.
* Eestimaa»
* Estonian Institute of Historical Memory Archived 2012-08-18 at the Wayback Machine.
* The White Book (անգլ.)
* Этап III — Оккупация Эстонии Советским Союзом с 1944 года Archived 2013-04-12 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 732)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Խորհրդային Սոցիալիստական Միության հանրապետություններ |
| --- |
|  |
| Գլխավոր | 
* Հայկական ԽՍՀ
* Ադրբեջանական ԽՍՀ
* Բելառուսական ԽՍՀ
* Էստոնական ԽՍՀ
* Վրացական ԽՍՀ
* Ղազախական ԽՍՀ
* Ղրղզական ԽՍՀ
* Լատվիական ԽՍՀ
* Լիտվական ԽՍՀ
* Մոլդովական ԽՍՀ
* Ռուսաստանի ԽՖՍՀ
* Տաջիկական ԽՍՀ
* Թուրքմենական ԽՍՀ
* Ուկրաինական ԽՍՀ
* Ուզբեկական ԽՍՀ

 | State Emblem of the Soviet Union |
|  |
| Կարճ ժամանակովգոյություն ունեցած | 
* Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ (1940–1956)
* Անդրկովկասի ԽՖՍՀ (1922–1936)

 |
|  |
| Ոչմիութեանական հանրապետություններ | 
* Աբխազիայի ԽՍՀ (1921–1931)
* Բուխարական ԽՍՀ (1920–1925)
* Խորեզմի ԺԽՀ (1920–1925)
* Նախիջևանի ԻԽՍՀ (1920–1923)
* Մերձդնեստրի Մոլդովական ԽՍՀ (1990–1991)

 |

 |