recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ստեղի** , հայկական մոնոդիայում ձայնեղանակ, որն առանձնանում է իր բազմաճյուղ լադային հիմքով։ Հայ հոգևոր երաժշտության ութձայնի համակարգում ստեղի-ները անվանապես այդ համակարգից «դուրս գտնվող», «լրացուցիչ» ձայնեղանակներ են՝ խարսխված Չորրորդ կողմ (Դկ) և Երկրորդ կողմ (Բկ) հիմնական ձայնեղանակներին [ըստ Ս․ Սալխասյանցի՝ դրանց «ճյուղավորումներն» են, այդ պատճառով Էլ ստեղի (ճյուղ) են կոչվում]։ Սակայն, ըստ Էության, դրանք ևս ինքնուրույն ձայնեղանակներ են և որպես այդպիսին տեսականորեն յուրացվել են դարձյալ վաղ միջնադարում, բուն ութձայնի համակարգի հետ միաժամանակ ու համատեղ։ «Ս․» նշում պարունակող խազագրության պահպանված հնագույն օրինակը Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի JVC 1378 պատառիկն է (ընդգրկում Է Հատված Դկ ստեղի եղանակներից «Ուրախացիր, պըսակ կուսից» շարականը, ընդօրինակություն 10 դ․ պատկանած բնագրից)։ Մեզ հասած երաժշտության մեջ Մ․ ձայնեղանակներում ընթացող շարականները (տես Շարական) ունեն ծանր տեմպ, զարդարանք ու բազմազան ռիթմ, ազատ զարգացող, ծորուն մեղեդիներ, որ նաև ներառել են ժողովրդի նվագարանային երաժշտության ելևէջային տարրեր։ Դրանցից յուրաքանչյուրում համադրվում կամ մոդուլացվելով փոխհաջորդվում են մինչև 7—8 տարբեր լադային հնչյունաշարեր․ գեղեցիկ թարմություն է առաջ բերում «հարմոնիկ» քառալար պարունակող հընչյունաշարի միջամտությունը (հաճախ ժող «Կռունկ» տաղի Ելևէջներով)։ Բկ-ի Մ․ եղանակները հիմնականում Գկ-ի ստեղի եղանակների կվարտա վեր հնչող տարբերակներ են։ Նման ընդհանրություններ հայտնաբերվել են նաև նույն եղանակների խազագրություններում, ինչից կարելի է ենթադրել, որ սկզբնապես Դկ-ի և Բկ՜ի Մ․ եղանակների տարբերությունը միայն դրանց համեմատական բարձրության մեջ
է եղել։ Խազագրված շարականներում երբեմն հանդիպում են նաև Չորրորդ ձայնի (Դձ), իսկ մանրուսման երգերում՝ նաև Առաջին կողմի (Ակ) ստեղի-ներ։ Անցյալում կատարվել են փորձեր ութձայնի համակարգը լրացնելու բոլոր չորս՝ Ա-Դ ձայների ստեղի-ներով։ Մ․ եղանակները հայկական շարականներում մեղեդիական խոշոր կառույցի առավել զարգացած նմուշներից են։

Գրականություն
-------------

* Թաշճյան Ն․, Դասագիրք եկեղեցական ձայնագրության հայոց, Վաղարշապատ, 1874,
* Աթայան Ռ․, ’՝Հայկական խազային նոտագրությունը, Ե․, 1959,
* ТагмизянЕ, Теория музыки в древней Армении, Е․, 1977:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 113)։*  |
**Սուխումի հայկական թատրոն**, կազմակերպվել է 1928 թվականին, Աբխազական պետթատրոնին առընթեր՝ Հ․ Շահենի ղեկավարությամբ։

Պատմություն
-----------

Բացվել է Բ․ Լավրենյովի «Բեկում» պիեսի ներկայացումով։ 1930-1931 թվականներին գեղարվեստական ղեկավարն է եղել Արմեն Արմենյանը։ Բեմադրություններով հանդես են եկել նաև Աբխազական ԻՀ ժողովրդական արտիստուհի Է․ Շահինյանը, Հ․ Մանվելանը և ուրիշներ։

Թատրոնը ելույթներ է ունեցել Բաթումում, Սոչիում և այլուր։ Խաղացանկում եղել են Շիրվանզադեի «Նամուս», «Մորգանի խնամին», «Չար ոգի», Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո», «Խաթաբալա», Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար», Ս․ Բաղդասարյանի «Արյունոտ անապատ», Լ․ Միքայելյանի «Գոշ», Նիկոլայ Գոգոլի «Ռևիզոր», Ս․ Լևիտինայի «Դատավճիռ», Ջ․ Զաբարլիի «Սևիլ», «Ցաշար», Շեքսպիրի «Օթելլո», Շիլլերի «Ավազակներ» և այլ պիեսներ։ Թատրոնում աշխատել են՝ է․ Շահինյանը, Լ․ Խշտոյանը, Վ․ Նիկողոսյանը, Բ․ Վարդանյանը, Ա․ Նալչաջյանը, Պ․ Թադևոսյանը, Լ․ Թորոսյանը, Ա․ Ջիդարյանը, Ա․ և Մ․ Սանամյանները և ուրիշներ։ Սուխումի հայկական թատրոնում հյուրախաղերով հանդես են եկել Հովհաննես Աբելյանը, Վահրամ Փափազյանը, Ա․ Ավետիսյանը։ Թատրոնը փակվել է 1938 թվականին։ 1950-1960 ական թթ․ գործել է դրամատիկական խումբ՝ Ա․ Զիդարյանի ակտիվ մասնակցությամբ։ Բեմադրվել են Շիրվանզադեի «Պատվի համար», «Չար ոգի», Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», «Ատամնաբույժն արևելյան» և այլ պիեսներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 189)։*  |
**Բուսական աշխարհի օբյեկտներ**, վայրի բուսատեսակները, դրանց համակեցությունները (կիսաանապատային, տափաստանային, անտառային, մարգագետնային, ջրաճահճային և այլն), աճելավայրերը, բուսական ծագում ունեցող բնության հուշարձանները, ինչպես նաև բուսաբանական այգիները, դենդրոպարկերը, անտառային տնկարկները։ Բուսական աշխարհի օբյեկտները կարող են օգտագործել ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք՝ գյուղատնտեսական (ընտրասերում, կենդանիների արածեցում, խոտհունձ, մեղվաբուծություն), արդյունագործական (բնափայտային, սննդային, դեղատու, տեխնիկական բույսերի և դրանց առանձին մասերի ու արգասիքների հավաքում և մթերում), սոցիալական, բնապահպանական և գեղագիտական (ռեկրեացիա, առողջապահություն, կանաչապատում, վերակուլտիվացում, դաշտապաշտպանություն, հողապաշտպանություն), գիտահետազոտական և կրթական նպատակներով։

ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսերի օգտագործումը թույլատրվում է բացառիկ դեպքերում՝ գիտահետազոտական, մշակության մեջ ներդրման և բնական պայմաններում դրանց վերարտադրության նպատակներով՝ ՀՀ Կառավարության որոշմամբ։

Բուսական աշխարհի օբյեկտների պաշտպանության նպատակով արգելվում է դրանց հրկիզումը, հանքային պարարտանյութերի և պեստիցիդների չկանոնակարգված օգտագործումը, բուսատեսակների ապօրինի ներմուծումը ՀՀ, կլիմայավարժեցումն ու ընտրասերման նպատակով օգտագործումը, կենսատեխնոլոգիաների միջոցով ստացված կենդանի ձևափոխված օրգանիզմների ինքնակամ օգտագործումը։ Բուսական աշխարհի օբյեկտների և դրանց աճելավայրերի անվտանգությունը, ինչպես նաև բուսածածկույթի ջրապահպանական, հողապաշտպանական, կլիմայակարգավորիչ և ռեկրեացիոն հատկությունների անխաթարությունն ապահովելու նպատակով նախատեսվող տնտեսական, շինարարական, սոցիալական և այլ գործունեությունն իրականացվում է ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։ Բուսական աշխարհի հազվագյուտ և անհետացման եզրին գտնվող օբյեկտները պահպանության նպատակով ընդգրկվում են Կարմիր գրքում, կազմավորվում են բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ, մշակվում և ներդրվում են հազվագյուտ ու անհետացման եզրին գտնվող բուսատեսակների և դրանց համակեցությունների վերականգնման կենսաբանական տեխնոլոգիաներ։ Արգելվում է ցանկացած գործունեություն, որը հանգեցնում է ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված տեսակների թվաքանակի կրճատման և դրանց աճելավայրերի վատթարացման։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Եվմենես II** (մ.թ.ա. 197-159 թթ.), Պերգամոնի կառավարիչ, որի օրոք Պերգամոնի թագավորությունը հասել է իր հզորության գագաթնակետին, իսկ Պերգամոն քաղաքը սկսել է մրցակցել Ալեքսանդրիայի հետ հելլենիստական մշակույթի կենտրոն կոչվելու համար։

Եվմենոսը շարունակել է հոր քաղաքականությունը՝ դաշնակցել Հռոմի հետ սիրիացիների ու մակեդոնացիների դեմ։ Մ.թ.ա. 190 թ.-ին Մագնեսիայի ճակատամարտում ջախջախել է Սելևկյաններին և տիրացել նրանց փոքրասիական տիրույթներին ու Թրակիական Խերսոնեսին։ Մ.թ.ա. 176 թվականին Սելևկյան գահին հաստատեց Անտիոքոս IV Եպիփանեսին։ Դրանից հետո Եվմենեսը հայացքը թեքել է հյուսիս և ոազմական գործողություններ սկսել Պոնտոսի և Բութանիայի դեմ, որի կողմում էր ինքը՝ Հաննիբալը։ Երրորդ Մակեդոնյան պատերազմի ժամանակ դաշնակցել է հռոմեացիներին և Հռոմի հետ կապերը սերտացնելու համար մ.թ.ա. 172 թվականին այցելել է Հռոմ։

Եվմենոսի կառավարման տարիներին են կառուցվել Պերգամոնի ակրոպոլիսի համարյա բոլոր սքանչելի շինությունները, նաև հանրահայտ Զևսի զոհասեղանը (Պերգամյան զոհասեղան)։ Նրա օրոք Պերգամի գրադարանը սկսել է մրցակցել Ալեքսանդրիայի գրադարանի հետ, ինչը ստիպել է Պտղոմեոսյաններին արգելել պապիրուսի արտահանումը Եգիպտոսից։ Ի պատասխան այս քայլի պերգամցիները հայտնագործել են նոր տեսակի նյութ՝ մագաղաթ (պերգամենտ)։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 12456870X · ISNI: 0000 0000 3128 8781 · LCCN: n87867593 · NLP: A33583626 · SUDOC: 132843293 · VIAF: 10782836, 45828548, 1931159474355527662902, 37162664050655000140 · ULAN: 500353597 · WorldCat VIAF: 10782836, 45828548, 1931159474355527662902, 37162664050655000140 |

 |

 |
**2011 թվականի Ռեգբիի Աշխարհի Առաջնությունը**, որը անց է կացվում չորս տարին մեկ անգամ և լինելու է թվով յոթերորդը, իր սկիզբն է առել 1987 թվականին։ Ռեգբիի Միջազգային Խորհուրդը (IRB) որպես առաջնությունը ընդունող երկիր ընտրել է Նոր Զելանդիային։ 2005 թվականի Նոյեմբերի 17-ին կայացած ժողովին առաջնությունը ընդունող երկրների հավակնորդ էին նաև Ճապոնիան և Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունը։ Առաջին երկու քվեարկություններում IRB խորհուրդը հանեց Հարավաֆրիկյան Հանրապետությանը հավակնորդների ցուցակից։

Այս առաջնությունը կլինի ամենածավալունը, որը անց է կացվել Նոր Զելանդիաում ստվեր նետելով հետևյալ իրադարձությունների վրա - 1987 թվականի Ռեգբիի Աշխարհի Առաջնություն, 1990 թվականի Commonwealth խաղեր, 1992 թվականի Կրիկետի Աշխարհի Առաջնություն, 2003 թվականի Ամերիկայի գավաթ և 2005 թվականի Բրիտանական և Իռլանդական Առյուծների (British and Irish Lions) տուր դեպի Նոր Զելանդիա։ Կազմակերպիչները ակնկալում են 95,000 արտերկրյա այցելու, որոնք կայցելեն Նոր Զելանդիա։

Հանդիպումները կսկսվեն 2011 թվականի սեպտեմբերի 9–ից և կտևեն ավելի քան յոթ շաբաթ։ Եզրափակիչ հանդիպումը տեղի կունենա հոկտեմբերի 23-ին Աուքլենդի Էդեն Պարկում։

Ենթադրությունները, որ մասնակցող հավաքականները լինելու են 16-ը, հերքվեց և IRB-ն 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին հայտարարեց 20 թիմերի մասնակցության մասին, որոնցից տասներկուսը որակավորվել են 2007 թվականի առաջնությանը գրավելով իրենց խմբերում առաջինից երրորդ տեղերը, իսկ մնացած ութը որոշվել են իրենց տարածքային առաջնություններով։

Առաջնության կանոնները
---------------------

20 թիմերը բաշխվել են 4 խբմերի մեջ, ամեն խմբում կա հինգ հավաքական։ Խմբային փուլը անց է կացվելու մեկ շրջանով, և ամեն թիմ կմրցի խմբակիցների հետ մեկական անգամ։ Բոլոր դեպքերում ամեն խմբում կխաղարկվի 10-ական խաղ և 40 ընդհանուր խմբային հանդիպում։

Միավորային համակարգը
--------------------

Խմբային մրցաշարում կգործածվի հետևյալ միավորային համակարգը –

* Հաղթանակ – 4 միավոր
* Ոչ ոքի – 2 միավոր
* Պարտություն – 0 միավոր
* 4 կամ ավելի փորձեր – 1 միավոր
* Պարտություն 7 կամ ավելի միավորով – 1 միավոր

Խմբային մրցաշարի որակավորում
----------------------------

Ամեն խմբի հաղթողը և երկրորդ տեղ զբաղեցրած թիմը կմասնակցի քառորդ-եզրափակչին։ Թիմերը, որոնք կզբաղեցնեն երրորդ, չորրորդ և հինգերորդ տեղերը դուրս կմնան առաջնությունից։

Որակավորում
-----------

2011 թվականի Ռեգբիի Աշխարհի Առաջնությանը կմասնակցեն քսան թիմեր։ Հետևյալ տասներկու թիմերը որակավորվել են 2007-ի Աշխարհի Առաջնությունը՝ խմբային մրցաշարում գրավելով առաջին երեք տեղերը։ 

* Արգենտինա
* Ավստրալիա
* Անգլիա
* Ֆիջի
* Ֆրանսիա
* Իռլանդիա
* Իտալիա
* Նոր Զելանդիա
* Շոտլանդիա
* Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն
* Տոնգա
* Ուեյլզ

Մնացած ութ թիմերը որակավորվել են իրենց տարածքային առաջնությունների շնորհիվ։

* Կանադա
* Վրաստան
* Ճապոնիա
* Նամիբիա
* Ռումինիա
* Ռուսաստան
* Սամոա
* ԱՄՆ

Ռուսաստանը կլինի միակ երկիրը, որը 2011 թվականին առաջին անգամ է մասնակցելու Աշխարհի Առաջնությանը։

Տես նաև
-------

* Ռեգբի 15
«Բայիլյան քարեր» սալաքար՝ Սաբայիլի ամրոցի մնացորդների վրա փորագրված արձանագրություններ և պատկերներ
**Սաբայիլյան ամրոցը** (ադրբ.՝ Bayıl qalası), կառույց, որը գտնվում է Բայիլյան ծովածոցի ափին (Բաքու, Ադրբեջան)։ Հետագայում կոչվել է նաև Սաբայիլյան ամրոց, Շահրի Սաբա, Շահրի Նայ, ստորջրյա քաղաք, բայիլյան քարեր, քարվանսարա և այլն։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը կառուցել է Ֆարիբուս III շիրվանշահի կողմից 1234 թվականին։ Ըստ լեգենդի՝ մինչև վերջերս ամրոցը ամբողջովին ջրի տակ է եղել և ափից գտնվել 350 մետր հեռավորության վրա։ Ուղղանկյունաձև սալաքարերի չափերը 70×25-50 սմ են, որոնք հայտնաբերվել են 1939 թվականին՝ հնագիտական արշավախմբի կողմից։

2000-ականների վերջերին, ջրի իջեցումների շնորհիվ, ի հայտ է գալիս ամրոցի վերին հատվածը։ Հնագետներին հատկապես հետաքրքրեց ամրոցի ֆրիզի մի մասը, որը ցուցադրվեց «Շիրվանշահերի ամրոցի» թանգարանում։ Ծովի հատակում հայտնաբերվել են շուրջ 706 սալաքարեր` կենդանիների, բույսերի պատկերներով, ինչպես նաև արաբական տառեր։ Գտնվել են 12 դիմանկարներ, որտեղ ներկայացված են տվյալ ժամանակաշրջանի հայտնի անձիք։ Քարերից մեկին պատկերված է Շիրվանշահը, ում օրոք էլ կառուցվել է ամրոցը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ամրոցը կառուցվել է ճարտարապետ Զեյնադին իբն Աբու Ռաշիդ Շիրվանի նախագծով։ Կառույցը հյուսիսից հարավ ուժեղ ձգվածություն ունեցող անկանոն քառանկյան տեսք ունի՝ 180 մետր երկարությամբ և 40 մետր լայնությամբ։ Այդ ձևը համապատասխանում է կղզու ուրվագծին, որի վրա էլ հիմնված էր ամրոցը։ Այն շրջապատված էր պարսպով, որի պատերի հաստությունը կազմում էր 1,5-2 մետր, կային նաև 15 աշտարակներ, որոնցից 3-ը շրջանաձև, իսկ 12-ը կիսաշրջանաձև էին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jonathan M. Bloom, Sheila Blair. The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture, հ. 2, «Oxford University Press», 2009 — 513, էջ 240, էջեր 513 — 513 էջ, ISBN 9780195309911։
2. ↑  *Բաբաև Կ.* Բայիլյան քար // *Գիտություն և կյանք*. — № 4.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jonathan M. Bloom, Sheila Blair. The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture, հ. 2, «Oxford University Press», 2009 — 513, էջ 240, էջեր 513 — 513 էջ, ISBN 9780195309911։
**Ճոճանակ** պինդ մարմին, որը կիրառված ուժերի ազդեցությամբ տատանվում է անշարժ կետի կամ առանցքի նկատմամբ։

Պարզագույն ճոճանակը բաղկացած է *С* ծանր ոչ մեծ բեռից, որը կախված է 1 երկարության թելից կամ թեթև ձողից։ Եթե թելը համարենք չձգվող և արհամարհենք բեռի չափսերը թելի երկարության, իսկ թելի զանգվածը՝ բեռի զանգվածի համեմատությամբ, ապա թելից կախված բեռը կարելի է դիտել որպես *Օ* կետից 1 անփոփոխ հեռավորության վրա գտնվող նյութական կետ։ Այդպիսի ճոճանակը կոչվում է մաթեմատիկական ճոճանակ։

Եթե *СՕ* հավասարակշռության դիրքից շեղված ճոճանակը բաց թողնենք առանց սկզբնական արագության կամ *С* կետին հաղորդենք *OC*-ին ուղղահայաց և սկզբնական շեղման հարթության մեջ գտնվող արագություն, ապա ճոճանակ կտատանվի ուղղաձիգ հարթության մեջ՝ շրջանագծի աղեղով (հարթ կամ շրջանային մաթեմատիկական ճոճանակ)։

Ընդհանուր դեպքում ճոճանակի տատանումները ներդաշնակ չեն․ *Т* պարբերությունը կախված է ամպլիտուդից։ Ճոճանակի փոքր *φ* շեղման անկյունների դեպքում տատանումները կարելի է համարել ներդաշնակ՝

{\displaystyle T\approx 2\pi {\sqrt {\frac {I}{g}}}\,}
պարբերությամբ, որտեղ g-ն ազատ անկման արագացումն է։ Հաղորդվող արագության ուղղությունից կախված ճոճանակները կարող են լինել.

* գնդային,
* կոնային,
* ցիկլոիդային։

Եթե տատանվող մարմինը չի կարելի դիտել որպես նյութական կետ, ճոճանակը կոչվում է ֆիզիկական։ Ֆիզիկական ճոճանակը սովորաբար անվանում են ծանրության ուժի ազդեցությամբ կախման հորիզոնական առանցքի շուրջը տատանվող պինդ մարմինը։ Շեղման փոքր *φ* անկյունների դեպքում ճոճանակի տատանումները նույնպես կարելի է համարել ներդաշնակ՝

{\displaystyle T\approx 2\pi {\sqrt {\frac {L}{g}}}\qquad \qquad \qquad \theta \_{0}\ll 1\qquad \,}
պարբերությամբ, որտեղ I-ն ճոճանակի իներցիայի մոմենտն է կախման առանցքի նկատմամբ, 1-ը՝ С ծանրության կենտրոնի հեռավորությունը Օ կախման առանցքից, M-ը՝ ճոճանակի զանգվածը։ Հետևաբար, ֆիզիկական ճոճանակի տատանումների պարբերությունը համընկնում է այնպիսի մաթեմատիկական ճոճանակի տատանումների պարբերության հետ, որի երկարությունը I0= I/MI։ Այդ երկարությունը կոչվում է ֆիզիկական ճոճանակի բերված երկարություն։

Կիրառություն
------------

Ճոճանակի հատկությունները լայնորեն կիրառվում են ժամացույցներում, գիրոսկոէցային սարքերում, շարժվող մարմինների արագացումների, երկրակեղևի տատանումների որոշման սարքերում և այլուր։

Տես նաև
-------

* Ֆուկոյի ճոճանակ
* Մաթեմատիկական ճոճանակ
* Ֆիզիկական ճոճանակ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 103)։*  |
**Ասլաուգ** (նաև հայտնի է որպես **Ասլյոուգ**, **Կրակա** և **Կրաբա**), սկանդինավյան դիցաբանության թագուհի, որը հայտնվում է Սնորիի «Էդդա»-ում, «Վյոլսունգների սագա»-ում և Ռագնար Լոդբրոկի սագայում՝ որպես նրա երրորդ կին։

Ասլաուգի լեգենդ
---------------

Ըստ «Սագա Ռագնար Լոդբրոկի մասին» գրքի Ասլաուգը Զիգֆրիդի և Բրյունհիլդայի դուստրն էր, բայց դաստիարակվել է Բրյունհիլդ Գեյմերի խորթ հոր կողմից։ Զիգֆրիդի և Բրյունհիլդայի մահից հետո Գեյիմին մտահոգված էր Ասլաուգի անվտանգությամբ, ուստի նա խորամանկության գնաց աղջկան թաքցնելու համար։ Նա շրջագայել է աղքատ Հարփերի անվան տակ և իր հետ տարել մի եղնիկ որի մեջ էլ տաքնվել էր աղջիկը։

Մի անգամ նրանք ժամանում են Նորվեգիայում գտնվող Լինեսնեսս Սփանգերեյդ, որտեղ գիշերում են գյուղացի Ակեի և նրա կնոջ՝ Գրիմայի տանը:Սակայն ամուսինները սպանում են Գեյմերին և փոքրիկ աղջկան իրենց դուստրը համարեցին և տվեցին Կրակա անվանումը։

Մի անգամ լոգանքի ժամանակ աղջկան տեսնում են լեգենդար թագավոր Ռագնար Լոդբրոկի զինվորիներից մի քանիսը։ Նրանք հիանում էին Կրակայի գեղեցկությամբ, և հացը, որ թխում էին, այրվեց, երբ Ռագնարը հարցրեց նրանց պատահարի պատճառների մասին, նրանք պատմեցին նրան աղջկա մասին։ Ռագնարը հրավիրեց նրան իր մոտ բայց որպեսզի ստոգի աղջկա իմաստության չափը նրան հրամայեց որ նա գա ոչ հագնված և ոչ մերկ, ոչ կուշտ և ոչ քաղցած, ոչ միայնակ, այլ ուղեկցվի։ Կրական փաթաթվեց ձկնորսական ցանցում, սոխ կծեց և ուղեկցվեց միայն մեկ շան կողմից։ Ռագնարը հիանալով Կրակայի իմաստությամբ և գեղեցկությամբ նրան առաջարկում է ամաուսնանլ իր հետ բայց աղջիկը հրաժարվեց ամուսնանալ մինչև որ Ռագնարը ավարտի իր առաքելությունը Նորվեգիայում։ Նրանք ունեցան չորս որդի Իվար Անոսկրը, Սիգուրտ Օձաչկանին,Վիցերգը և Ուբբեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jurich Marilyn (1998)։ *Scheherazade's Sisters: Trickster Heroines and Their Stories in World Literature* (անգլերեն)։ Greenwood Publishing Group։ ISBN 9780313297243

Գրականություն
-------------

* Thorpe Benjamin (1851)։ «Of Ragnar and Aslaug»։ *Northern Mythology, Comprising the Principal Popular Traditions and Superstitions of Scandinavia, North Germany and the Netherlands*։ Lumley։ էջեր 109—113
* Morris William (1870)։ «The Fostering of Aslaug»։ *The Earthly Paradise*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · WeRelate |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
**Կարկասոն ամրոց** (ֆր.՝ Cité de Carcassonne, ville fortifiée de Carcassonne), միջնադարյան ճարտարապետական համալիր ֆրանսիական Օդ դեպարտամենտի Կարկասոն քաղաքում։ Ամրոցը տեղակայված է Օդ գետի աջ ափին` ժամանակակից քաղաքից հարավ-արևելք։

Միջնադարյան այս քաղաքի պատմությունն սկսվում է ֆրանսիական պատմության գալիական շրջանից։ Քաղաքը շրջապատված է եղել ամրոցային երկու շարք պատերով, որոնց երկարությունը կազմում է շուրջ 3 կմ։ Պատերից վեր են խոյանում 52 աշտարակներ։ Քաղաքի տարածքում գտնվում են իշխանական ամրոցը և Սուրբ Նազարոսի բազիլիկը։

19-րդ դարում աշտարակը տարերային ձևով վերակառուցվել է Էժեն Վիոլե լե Դյուկայի գլխավորությամբ։ Վերակառուցման աշխատանքները խիստ քննադատության են ենթարկվում։ Դյուկայի մահից հետո վերականգնողական աշխատանքները գլխավորում է Պոլ Բոեսվիլվալդը, ավելի ուշ` Նոդեն։ 1997 թվականից Սիտեն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Ամրոցը, դրան կից շինությունները և աշտարակները Ֆրանսիայի պատմական հուշարձաններ են։ Քաղաքի մի մասը գտնվում է տեղի իշխանությունների ենթակայության տակ։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Կարկասոն ամրոցը գտնվում է Օդ գետի աջ ափին։ Այն խոյանում է ժամանակակից Կարկասոն քաղաքի մերձակայքում։ Միջնադարյան քաղաքը գտնվում է Սև լեռան և Պիրենեյների միջև` Միջերկրական ծովի և Ատլանտյան օվկիանոսի ճանապարհին։ Այդպիսով` միջնադարյան քաղաքը ռազմավարական կարևոր դեր է զբաղեցրել Ֆրանսիայի հարավում։

Սիտեն կառուցված է եղել ոչ մեծ բարձրավանդակի եզրին` ժամանակակից Կարկասոնից 150 մ բարձրության վրա։ Այն բանից հետո, երբ վեստգոթերը կառուցել են ամրությունների առաջին շարքը, հողը այդ տեղանքում փոքր-ինչ նստել է, քանի որ բարձրավանդակը, սկսվելով Կորբյեր լեռան ստորոտից, Սիտեի տարածքում ցածրանում է մինչև 148 մ, իսկ Օդ գետի մոտ ծովի մակարդակից բարձր է ընդամենը 100 մ։ Արևմտյան մասը զառիթափ է, ինչը բնական արգելք է հանդիսացել թշնամու` ամրոց ներխուժելուն։ Առևտրականների մուտքը և թշնամու հարձակումները եղել են արևելյան մասից. այդ պատճառով էլ պաշտպանական ամենակարևոր կառույցները գտնվել են հենց այդ կողմում։

2500-ամյա պատմություն
---------------------

Ամրոցի ընդհանուր տեսք
Կարկասոն ամրոցը պատմության մի քանի փուլեր է ունեցել։ Սկզբնական շրջանում այն նախնադարյան բնակավայր է եղել։ Հետագայում գալլահռոմեական շրջանում այստեղ հիմնադրվել են քաղաք, վեստգոթյան ամրոց, կոմսություն։ Պատմական այս փուլերից յուրաքանչյուրը իր դրոշմն է թողել Սիտեի ճարտարապետության վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  Carcassonne, A61 world heritage fortified city – Abelard Public Education Site.
3. ↑  Historic Fortified City of Carcassonne at the World Heritage Convention.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Կարկասոն* ամրոցը Ֆրամսիայի մշակույթի նախարարության կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00102588 |

 |
Հունոտի կիրճ
**Կարկառի ամրոց**, գտնվում է Արցախի Հունոտի կիրճ կոչվող քարանձավի մոտ։

**Հունոտի կիրճ**, Արցախի հիանալի վայրերից մեկը, որը հիացնում է բոլորին իր աննկարագրելի գեղեցկությամբ։

Բնութագիր
---------

Հունոտի կիրճի պետական բնապատմական արգելոցի աննման գեղեցկությունը այցելուներին զարմանալի մի զգացողություն է ներշնչում։ Ջդրդուզի ամենաբարձր կետից դուք կարող եք տեսնել կիրճի 250 մետր բարձրությամբ պատերը, որոնք վեր են խոյանում բերդաքաղաք Շուշիի հարավարևմտյան մասում գտնվող Կարկառ գետի վրա։ Ճանապարհորդներին, որոնք նախընտրում են ոտքով զբոսնել կիրճի միջով, բախտ է ընձեռվում ականատեսը լինել աննման ջրվեժների, խիտ անտառների, դեռևս քարի դարում բնակելի քարանձավների, Հունոտ գյուղի ավերակներին, հնամենի կամուրջների… և այս ամենը պարփակված հսկայական լեռներով և գետակով, որը համառորեն սլանում է ժայռերի միջով։ Պատմական, բնական և ճարտարապետական բազում հրաշքներ հավաքվել են շուրջ 400 հեկտար մակերես ունեցող այս հրաշք արգելոցում։ Կիրճը բոլորին զարմացնում և գայթակղում է իր աննկարագրելի գեղեցկությամբ։

Երթուղիներ
----------

Հունոտի կիրճի պետական բնապատմական արգելոցի տեսարժան վայրերը հեշտացնող միայն 3 ուղի կա։

*I-ուղի* – Կիրճը տանող գլխավոր երթուղին տանում են դեպի հրաշագեղ Մամռոտ Քար ջրվեժը, որը հայտնի է նաև Հովանոցներ և ռուսերեն Զոնտիկի անվանումներով։ Անշուշտ սա կիրճի անկրկնելի զարդերից մեկն է, որ անհնար է բաց թողնել։ Ճանապարհին այցելուները կտեսնեն նաև հնագույն ջրաղացների ավերակները և կկարողանան համտեսել բնական աղբյուրների զուլալ ու քաղցրահամ ջուրը։

*II- ուղի* – Կարմիր ուղեցույցերով նշվաց գլխավոր ճանապարհի ճյուղավորումը այցելուներին կտանի դեպի Ամարաթ և Զույգ Աչք քարանձավները։

*III–ուղի* Գլխավոր ճանապարհից մեկ այլ ճյուղավորումվ, որը տանում է դեպի Հունոտ գյուղի ավերակները, կամարաձև քարե կամուրջը և ականակիտ աղբյուրները։

Պատմություն
-----------

Առաջին պեղումներն իրականացվել են 12-14-րդ դարերում և հայտնաբերվել են բազմաթիվ նմուշներ։ Հատկապես ուշագրավ են մոնղոլական տիպի նետասլաքն ու չինական սելադոնի բեկորը, որոնք ոչ միայն ապացուցում են, որ Շուշիի սարահարթի արևելյան մասը՝ Հունոտի կիրճը, բնակեցված էր այդ ժամանակ, այլև փաստում այդտեղով առևտրի ճանապարհի առկայության մասին, որի պահպանության համար էլ Խաչենի իշխանները ստեղծել էին այդ ամրությունները։

Պեղումներ
---------

Վերոնշյալ պեղումները հիմք են մտածելու, որ այդտեղ է գտնվել Կարկառ ամրոցը, որը 17-րդ դարի վերջին՝ հայ ազատագրական շարժման ժամանակ, վերակառուցվեց և ստացավ Ավանի կամ Փոքր սղնախ անունը։ Պեղումները նաև հիմք են եզրակացնելու, որ ոչ թե պարսիկ ու թուրք եկվորները, այլ Մելիք Շահնազարը ու Ավան հարյուրապետը 18-րդ դարի սկզբներին վերակառուցել են դարեր առաջ հայ իշխանների կողմից հիմնված ամրակետերը։

Աղբյուրներ
----------

ԼՂՀ կառավարությանն առընթեր «Զբոսաշրջության վարչություն», «ՀՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ԱՐՑԱԽՈՒՄ 2005-2010 թթ.», Ստեփանականրտ, 2011 թ.
Ադամանդե հերակալ Եկատերինա II-ի միացագրի տեսքով
**Միացագիր** (հուն․՝ μόνος — մեկ, γραμμα - գիր), նշան, որը կազմված է միմյանց միացված, իրար կողք դրված կամ մեկը մյուսին անվան կամ ազգանվան սկզբնական տառերին միահյուսված կամ ամբողջական անվան կրճատումից։

Պատմություն
-----------

Միացագրերը հանդիպում են մ.թ.ա. 350 թվականից սկսած՝ հունական դրամների վրա։ Ամենավաղ հանդիպող միացագրերը հունական դրամների վրա հաճախ կազմված են քաղաքի անվան առաջին երկու տառերից։ Օրինակ, Ահայա անտիկ քաղաքի դրամների վրայի միացագիրը կազմված է ալֆա և խի՝ իրար միացված տառերից։ Մեր թվարկության առաջին դարերում միացագրերը օգտագործվում էին Տրայանոս-Դեցիոսի և այլոց ժամանակաշրջանների շքանշանների վրա։

Միացագրերը արվեստում
--------------------

Շատ հաճախ են նման նշաները հանդիպում արվեստի մեջ։ Շատ արվեստագետներ, հիմնականում նկարիչները և փորագրողները, ցուցադրել են դրանք իրենց ստորագրության փոխարեն։ Երբեմն աշխատանքի պատկանելությունը նշելու համար նկարիչը նկարի մի ամենատեսանելի տեղում մշտապես նկարում է միևնույն պատկերը, օրինակ, թևավոր օձ (Լուկաս Կրանախ Ավագ), մեխակ ծաղիկը (Բենվենուտո Տիզի Գարոֆալո), ակնոց (Պ. Բրիլ), միջատ (Չիմա դե Կոնելյանո), բվեր (Հերրի մետ դե Բլես) տեսքով։

Պատկերասրահ
-----------

* Միացագիր հին թատրոնումՄիացագիր հին թատրոնում
* Միացագիր Վլադիմիր Մեծի մետաղադրամի վրա (գծագիր)Միացագիր Վլադիմիր Մեծի մետաղադրամի վրա (գծագիր)
* Ալբրեխտ Դյուրերի միացագիրըԱլբրեխտ Դյուրերի միացագիրը
* Միացագիր Ալբրեխտ Դյուրերի գրավյուրայի վրաՄիացագիր Ալբրեխտ Դյուրերի գրավյուրայի վրա
* Կրանախի միացագիրըԿրանախի միացագիրը
* Միացագիր Մարկ Տվենի գրքի վրաՄիացագիր Մարկ Տվենի գրքի վրա
* 
* 
* Ջովաննի Դալ’Օռտոյի միացագիրըՋովաննի Դալ’Օռտոյի միացագիրը
* 
* Միացագիր Դրոսինի սարկոֆագի վրաՄիացագիր Դրոսինի սարկոֆագի վրա
* Բուլղարիայի թագավոր Բորիս III-ի միացագիրըԲուլղարիայի թագավոր Բորիս III-ի միացագիրը
* Պետրոս II-ի միացագիրըՊետրոս II-ի միացագիրը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ф. Брюильо. Dictionnare des monogrammes. В 2-х тт. 1817—18
2. ↑  Ф. Брюильо. Table générale des monogrammes. 1820
3. ↑  Г.-К. Наглер. Die Monogrammisten. В 5-ти тт. 1858—76

Գրականություն
-------------

* Большая советская энциклопедия, 2-й выпуск /Б. А. Введенский. — М։ Большая советская энциклопедия, 1954 г. — Т. 28 — С. 236.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Монограмма или вензель — особенности применения
**Պոլենտա**, իտալական ուտեստ պատրաստված եգիպտացորենի ալյուրից՝ եգիպտացորենի շիլա։ Այն առավել տարածված է Իտալիայի հյուսիսում, ինչպես նաև Շվեյցարիայի իտալական մասում։

Պատմություն
-----------

Պոլենտան ի հայտ է եկել դեռևս 16-րդ դարում, երբ եգիպտացորենը Ամերիկայից ներկրվեց Եվրոպա։ Այս շիլայի նախատիպը պատրաստվում էր Հին Հռոմում։ Ի սկզբանե պոլենտան համարվում էր իտալացի գյուղացիների կերակուր, սակայն ժամանակի ընթացքում ավելացվելով տարբեր բաղադրիչներ և մատուցելով այլ ուտեստների հետ այն ներգրավվեց անգամ թանկարժեք ռեստորանների ճաշացանկերում։ Ավանդական պոլետան պատրաստում են մեծ կաթսայի մեջ և խառնում փայտե գդալով։ Տաք ջրին ավելացնում են եգիպտացորենի ալյուր, լավ խառնում մինչև թանձրանա՝ այնքան որ մնա գդալի վրա, որը տևում է մոտ 40 րոպե։ Հետո այն լցվում է սկուտեղի մեջ, բաժանվում մասերի և մատուցվում։ Պոլետան մատուցվում է և որպես գարնիր, և որպես առանձին ուտեստ տարբեր բաղադրիչների հետ միասին. օրիակ՝ խորոված մսի կամ սունկի հետ։

Պոլենտան լինում է տարբեր՝ քաղցր, փափուկ կամ պինդ, որը կարելի է գնել նույնիսկ խանութներից։ Պոլետա օգտագործում են նաև Բալկաններում և արևելաեվրոպական երկրներում։
**Պսակային շրջանառություն**, սրտամկանի արյան շրջանառություն, իրականանում է սրտում գտնվող պսակային աջ և ձախ զարկերակների և դրանց հետ հաղորդակցվող երակների միջոցով։

Տիպեր
-----

Գոյություն ունի արյունամատակարարման 3 տիպ՝ 

* ձախ պսակային,
* աջ պսակային
* հավասարաչափ։

Վերջինս որոշում է պսակային շրջանառյության ախտաբանության բնույթը՝ սրտի անոթների հիվանդության դեպքում։ Երակները քանակով և չափերով գերազանցում են զարկերակներին ու բացվում են աջ նախասրտում։

Զարկերակային և երակային հիմնական ցողունները կապված են լավ զարգացած բերանակցումների (անաստոմոզների) ցանցով, որը հեշտացնում է կողմնային (կոլատերալ) շրջանառությունը՝ սրտի արյունամատակարարման տարբեր խանգարումների ժամանակ։ Սրտամկանի արյունամատակարարման բարձր ինտենսիվությունն ապահովվում է մազանոթների խիտ ցանցով։

Օրգանիզմում
-----------

Առողջ օրգանիզմում պսակային շրջանառության մակարդակը համապատասխանում է սրտխփոցների ուժին ու հաճախականությանը և կարգավորվում է ինչպես ֆիզիկական գործոններով (արյան ճնշումն աորտայում են), այնպես էլ նյարդային ու հումորալ մեխանիզմներով։ Պսակային շրջանառության վրա ազդում են ֆիզիկական և հոգեկան վիճակները, ինչպես նաև օրգանիզմի ծանրաբեռնվածության բնույթը։

Խանգարումներ
------------

Պսակային շրջանառության խիստ խանգարվում է նիկոտինի և աթերոսկլերոզին, հիպերտոնիային ու սրտի սակավարյունային հիվանդությանը նպաստող մի շարք այլ գործոնների ազդեցությունից, ինչպես նաև նյարդային համակարգի գերլարվածության, բացասական հուզումների, անկանոն սնման, ֆիզիկական մարզվածության բացակայության պայմաններում։ Պսակային շրջանառության անբավարարությունը և խանգարումները տնտեսապես զարգացած երկրներում մահվան առավել հաճախ հանդիպող պատճարներից են, ուստի դրանց (հատկապես ինֆարկտի) կանխարգելումն ու բուժումը ժամանակակից բժշկության առավել կարևոր խնդիրն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 402)։*  |
**Դարիա Մորգենդորֆեր** (անգլ.՝ Daria Morgendorffer), «Դարիա» մուլտսերիալի գլխավոր և «Բիվիս և Բետհեդ»-ի երկրորդական հերոսուհին։

Դարիան կա բոլոր սերիաներում և համարյա ամբողջ սյուժեն պտտվում է նրա շուրջ։ Նրա արտահայտությունները սովորաբար կոպիտ են և անցնում են ցինիզմի սահմաններից, սակայն մյուս կողմից նրա ինքնագնահատականը շատ ցածր է։ Դարիան շատ քիչ է փոխում իր դեմքի արտահայտությունը և ձայնի տոնը, որը համարվում է նրա տարբերվող կողմը։ Սակայն սովորաբար նրա դեմքին հայտնվում է գոհ ժպիտ, որը հիշեցնում է Մոնա Լիզայի ժպիտը։ Դարիային հնչունավորել է Թրեյսի Գրենստեֆը (երկրապագուների միջև երկար ժամանակ կարծիք էր տարածվել, որ նրան հնչունավորում է Ջանին Գարոֆալոն)։

Դարիայի կարգախոսն է. «Ներդը վիավորանք չէ։ Երբեք»։

«Բիվիս և Բետհեդ» սերիալում
--------------------------

«Բիվիս և Բետհեդ» սերիալում Դարիան երկրորդական կերպար էր։ Նա խելացի աղջիկ է, ում հետ Բիվիսը և Բետհեդը ավելի հիմար էին երևում։ Սերիալում նրան անվանում էին «Դիարեա»։ Դարիան ի տարբերություն Մակվիկերի, Բազկատին ու շատ այլ կերպարների, Բիվիսը և Բետհեդը նրան չեն բարկացնում։

Դրիան այդտեղ ունի անկիրթ, ոչ չափահասի տեսք, ի տարբերություն «Դարիա» սերիալի։

«Դարիա» սերիալում
-----------------

«Դարիա» սերիալի սկզբում նա 16 տարեկան է, վերջին սերիաներում և «Շուտով քոլե՞ջ» լիամետրաժ ֆիլմում նա 18 տարեկան է։ Սերիալը սկսվում է նրանով, որ Դարիայի ընտանիքը տեղափոխվում է Հայլենդից (այնտեղ նա սովորում էր Բիվիսի և Բետհեդի հետ) Լոնդեյլ։ Դարիան հաճախում է այնտեղի ավագ դպրոցը, որտեղ հենց առաջին օրն էլ ծանոթանում է Ջեյն Լեյնի հետ։

Այդ սերիալում նա ավելի փակ է, ցինիկ, լեզվանի և անտիսոցիալիստ, քան «Բիվիս և Բետհեդ»-ում։ Դարիայի միակ ընկերուհին տաղանդավոր նկարչուհի Ջեյն Լեյնն է։ Դարիան հագնում է գործնական հագուստ և չի հետևում նորաձևությանը։

Ծաղրերգություններում
--------------------

«Մուլտռեալիթի» շոուում շատ «հրավիրված հյուրերից» էր մեկը նաև Դարիան է։ Ինչպես և շատ «հրավիրվածներ», որոնք ըստ կանոնի մահանում են գլխավոր հերոսների հիմարությունից, Դարիան ընկնում է բանավեճի մեջ և բոլոր մահացու մեղքերի մեջ մեղադրում է տղամարդկանց։ Քանի որ Դարիան չի ատում տղամարդկանց, շոուի հեղինակներին բողոքներ եկան այն մասին, որ մինչ կերպարին ծաղրերգելը պետք էր ծանոթանալ բնօրինակի հետ։
**Պսամետիհ II** (կամ Պսամտիկոս II, ամբողջական անունը` Նեֆերիբրա Պսամետիհ II), Հին Եգիպտոսի XXVI (Սաիսյան) դինաստիայի փարավոն, Նեխո II-ի որդին, կառավարել է մոտ մ.թ.ա. 595-588 թվականներին։

Կենսագրություն
--------------

Գահին բազմելուց անմիջապես հետո, Պսամետիհը սկսեց պատրաստվել մեծ պատերազմի Բաբելոնի հետ։ Մ.թ.ա. 591 թվականին եգիպտական նավատորմը փարավոնի գլխավորությամբ և մի մեծ խումբ քրմերի ուղեկցությամբ, իբր կրոնական նպատակներով, ափ իջան փյունիկյան Գեբալ (արդի Բիբլոս) քաղաքում։ Փյունիկիան գտնվում էր Բաբելոնի տիրապետության տակ և եգիպացիների այդ քայլը պարզ սադրանք էր Բաբելոնի դեմ։ Փարավոնը ափամերձ շրջանների բնակչությանը ի ցույց դրեց իր ռազմածովային ուժը, դրանով իսկ նրանց մեջ ապստամբության գաղափարներ սերմանեց։ Փարավոնին էին միացել Հրեաստանը, Լիդիան, Տյուրոսը, Սիդոնը, Մոավը, Ամմոնը և Էդոմը։ Մ.թ.ա. 590 թվականին Եգիպտոսի դաշնակից Լիդիայի և Բաբելոնի դաշնակից Մարաստանի միջև խոշոր պատերազմ բռնկվեց։

Մ.թ.ա. 589 թվականին Պսամետիհը հարձակվեց Նուբիայի վրա։ Նրա զորքի առաջնային ջոկատները հասել էին Աբու Սիմբել, որտեղ Ռամզես II տաճարի` մոտ նրա հսկայական արձաններից մեկի վրա, հունական վարձկանները հունարեն լեզվով գրություն էին թողել իրենց այցելության մասին։ Այնուամենայնիվ, այդ արշավանքի հաջողությունը հաստատուն չէր, և Ներքին Նուբիան չանցավ Եգիպտոսի տիրապետության տակ։ Սակայն մայրաքաղաք Նապատը ավերվել էր և նոր մայրաքաղաք դարձավ Մերոեն։

Նույն թվականի աշնանը Եգիպտոսի հրահրությամբ հրեաներն ապստամբեցին Բաբելոնի դեմ։ Մ.թ.ա. 588 թվականի հունվարի 15-ին Նաբուգոդոնոսորն իր բանակով ներխուժեց Պաղեստին և պաշարեց Երուսաղեմը։ Իսկ Պսամետիհ II, Նուբիայից վերադանալուց հետո, նույն թվականի փետրվարի 8-ին մահացել էր, և հրեաներին չցուցաբերվեց խոստացված օգնությունը։

Սեկստոս Աֆրիկանոսը` վկայակոչելով Մանեթոնին, նշել է, որ Պսամետիհ II (Պսամուտիս) կառավարել է 6 տարի, իսկ Եվսեբիոս Կեսարացին` վկայակոչելով նույն Մանեթոնին, նշել է, որ Պսամետիհը կառավարել է 17 տարի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Манефон*. Египтика. Книга III, XXVI Династия

Գրականություն
-------------

* Книга:Тураев Б.А.: История древнего Востока
* Книга:Эрлихман В.В.: Правители мира
* «Псаметих»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Псамметих II на сайте livius.org
* Псамметих II на сайте antikforever.com Archived 2016-05-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |

 |
**Լուսնագնաց**, լուսնային շարժվող գիտական լաբարատորիա։ Առաջին լուսնագնացը 1970 թվականին Լուսին է հասել «Լուսին-17» խորհրդային ավտոմատ կայանով։ Լուսնագնացների շնորհիվ գիտնականները կարևոր տեղեկություններ են ստացել Երկրի արբանյակի մասին։ Լուսնագնացի անձնակազմը՝ հրամանատարը, ինժեները, ղեկապետը, վարորդը ռադիստը, բորտեմեխանիկը կառավարում էր Երկրից՝ տիեզերական հեռավոր կապի կենտրոնից։

Լուսնագնաց-1
------------

Լուսնագնաց-1 (Խորհրդային մոդել)
«Լուսնագնաց-1»-ը «Մոսկվիչ» ավտոմոբիլի մեծության էր, ութ անիվով, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ իր շարժիչը։ Անիվների նման կառուցվածքի շնորհիվ լուսնագնացը կարող էր շարժվել առաջ, ետ, պտտվել և՛ տեղում, և՛ շարժվել ցանկացած ուղղությամբ։ Լուսնագնացի «աչքերը» հեռուստատեսային խցիկներն էին, որոնք Երկիր էին հաղորդում Լուսնի մակերևույթի պատկերները։ Ռադիոանտենաները կապ էին պահպանում լուսնագնացի և երկրի միջև։ Լուսնի վրա ջերմաստիճանի տատանումները ցափազանց մեծ են․ ցերեկը՝ 130 աստիճանի տաքություն, գիշերը՝ 170 աստիճանի սառնություն։ Որպեսզի ապարատուրան չսառչեր, լուսնագնացը պետք է պահպաներ իր ջերմությունը։ Նա գիշերելու հարմար տեղ էր ընտրում, ծածկում էր կափարիչն ու միացնում ջեռուցումը։ Արեգակի առաջին շողերի հետ լուսնագնացը բարձրացնում էր արևային մարտկոցներով կափարիչը, Արեգակն էներգիայով լիցքավորում էր կուտակիչները, և լուսնագնացը ճանապարհ էր ընկնում։ «Լուսնագնաց-1»-ը Լուսնի վրա աշխատել է տաս ու կես ամիս։ Այդ ընթացքում նա կտրել անցել է ավելի քան 10 կմ ճանապարհ՝ հետազոտելով Լուսնի մակերևույթի մի մեծ հատված։ Լուսնագնացը բնահողի նմուշներ էր վերցրել և ուսումնասիրել նրա քիմիական բաղադրությունը։

### Լուսնագնաց-2

Լուսնագնաց-2 (Խորհրդային մեքենա)
«Լուսնագնաց-2»-ը, որը հանդերձված էր ավելի մեծաթիվ գիտական սարքերով, Լուսին հասցվեց 1973 թվականի հունվարին։ Այն կարողանում էր ավելի ազատ տեղաշարժվել Լուսնի մակերևույթի վրայով։ Այս լուսնագնացի աչքերը՝ հեռուստախցիկները, ավելի բարձր էին տեղադրված, և նա ավելի հեռուն էր տեսնում։ Չորս ու կես ամիս տևած աշխատանքի ընթացքում «Լուսնագնաց-2»-ն անցավ 37 կմ ճանապարհ, Երկիր հաղորդեց Լուսնի մակերևույթի 80 հազար լուսանկար և գիտության համար կարևոր ուրիշ շատ տեղեկություններ։
Ամերիկյան տիեզերագնացները Լուսնի վրա տեղաշարժվում էին էլեկտրական քառանիվ «լուսնային» ավտոմոբիլով, բազկաթոռներին նստած, և ավտոմոբիլը կառավարում էին ձեռքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ինչ է ով է, հայկական սովետական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն, Երևվան 1985
Ուրի զիկկուրատ
**Զիկկուրատ** (աքադերեն *sigguratu* բառից, որը նշանակում է «բարձունք» կամ «լեռան գագաթ»), բազմաստիճան պաշտամունքային կառույց Հին Միջագետքում, որը տիպիկ էր շումերական, ասորական, բաբելոնյան և էլամյան ճարտարապետության համար։ Այլ տիպերի կողքին առաջացել է մ. թ. ա. 3-րդ հազարամյակի վերջերին, այնուհետև դարձել հին Միջագետքի ամենաբնորոշ շինություններից։

Ձևով աստիճանավոր, հոծ զանգվածեղ բուրգ էր` բաղկացած հաջորդաբար փոքրացող, մեկը մյուսին դրված հատած բուրգերից, որոնց փոխադարձ անցումն աստիճանների և թեք հարթակների (պանդուսների) միջոցով էր։ Բուրգն ավարտվում էր տաճարով, որ քաղաքի գլխավոր աստծո «բնակատեղին» էր։ Շինանյութը հում, երբեմն թրծված աղյուսն էր։ Տարբեր գույնի (հիմնականում՝ սև, կարմիր, սպիտակ) հարկերի պատերը մշակվում էին ուղղանկյուն, ոչ խորը խորշերով կամ ելուստներով, իսկ հարթակները՝ կանաչազարդվում։ Չափերով շատ մեծ էին․ էտեմենանկի զիկկուրատի («Բաբելոնի աշտարակ») միայն առաջին հարկն ուներ 33 մ բարձրություն` 90մХ90մ հատակագծային չափերով։ Զիկկուրատի կողքին, որը «վերինն» էր, պարտադիր լինում էր մի այլ տիպի «ներքևի» տաճարը։ Զիկկուրատներ պահպանվել են ժամանակակից Իրաքի (Բորսիպպա, Բաբելոն, Դուր Շարրուքին, բոլորը` մ.թ.ա. 1 հազարամյակից) ու Իրանի (Չողա Զանբիլ հնավայր, մ.թ.ա. 2 հազարամյակ) տարածքներում։

Համեմատաբար լավ է պահպանվել Ուրի զիկկուրատը։

Որոշ աստվածաշնչագետներ Բաբելոնի աշտարակի առասպելը կապում են Միջագետքի բարձր զիկկուրատների հետ։.

Տես նաև
-------

* Բաբելոնի աշտարակ
* Կանչո Ռոանչո
* Ուրի զիկկուրատ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Զիկուռատներ Վիքիպահեստում |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վարդան Հովհաննիսյանի «Վարդանանք» հաղորդման թողարկումը նվիրված զիկկուրատներին

Գրականություն
-------------

* Б.Байер, У. Бирштайн и др. История человечества 2002 ISBN 5-17-012785-5

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  William W. Hallo. *Origins: The Ancient Near Eastern Background of Some Modern Western Institutions*. Brill Academic Publishers, 1996. Page 279.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 689)։*  |
**Թինա Լիֆֆորդ**(անգլ.՝ Tina Lifford, մայիսի 1, 1966(1966-05-01), Էվանստոն, Կուկ շրջան, Իլինոյս, ԱՄՆ), ամերիկյան դերասանուհի և դրամատուրգ։ Նա հայտնի է դարձել ի շնորհիվ Fox հեռուստաալիքի «Հարավային Լոս-Անջելես»(1994) սերիալում ունեցած գլխավոր դերի, որը իհարկե երկար չի տևել, սակայն քննադատների կողմից բարձր գնահատականի է արժանացել։ Դրանից հետո Լիֆֆորդը նկարահանվել է մի շարք հեռուստաֆիլմերում, ներառյալ խաղացել է պատմության մեջ նշանավոր կանանց դերեր, որոնց թվում են Վիննի Մանդելան` «Մանդելա և դը Կլերկ» ֆիլմում, Ջեկի Ջոյներ-Կերսին` «Վազք դեպի երազանք։ Գեյլ Դիվերսի պատմությունը» ֆիլմում։

Կենսագրությունը
---------------

Լիֆֆորդը իր կարիերան սկսել է 1980-ական թվականներին`«Բլյուզ-Հիլլ-փողոց», «Կենգի և Լեյսի» և «Նա սպանություն է գրել» սերիալներում` փոքր դերեր տանելով։ 1983 թվականից մինչև 1988 թվականը երկրորդային դեր է ստացել «Խաղաղ ալեհերձ»-ում։ Որպես լրացում South Central-ին, Լիֆֆորդը 1997 թվականին նկարահանվել է ոչ երկար գոյություն ունեցող NBC Crisis Center սերիալում։ Ընդհանուր առմամբ նա նկարահանվել է ավելի քան 50 հեռուստաշոուներում, որոնց թվում են «Հրեշտակի հպում»-ը, «Նյու-Յորքի ոստիկանությունը», «Ծովային ոստիկանություն.Հատուկ բաժին»-ը, «Շտապ օգնություն»-ը և «Մարմնի մասեր»-ը։ Լիֆֆորդը նաև պարբերական դերեր է ունեցել «Ընտանեկան օրենք» (1999-2001), «C.S.I.: Հանցագործության վայրը» (2004-2005), «Լինկոլն-Հայթս» (2007-2009), «Ծնողները» (2010-2015) և «Սկանդալ» (2015) սերիալներում։

Ֆիլմագրություն
--------------

Մեծ էկրանին Լիֆֆորդը խաղացել է մի քանի հեռուստաֆիլմերում, երկրորդային դերեր տանելով, որոնց թվում են «Գույներ» (1988), «Պերիս Տրաուտ» (1991), «Մեծ կանիոն» (1991), «Մարդասպանի նամակը» (1998), «Այլ կերպ վճարիր» (2000), «Հիանալի Ջոնը» (2001), «Արյունալից աշխատանք» (2002), «Պատանտ» (2005), «Քաղաքային լեգենդներ 3։ Արյունալից Մերին» (2005)։

2016 թվականին Լիֆֆորդը սկսել է նկարահանվել Oprah Winfrey Network «Ավազների թագուհին» սերիալում, որը Ավա Դյուվերնեյի և Օփրա Ուինֆրիի արտադրությունն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
**Սաբահեդդին** (1877-1948), թուրք հասարակական-քաղաքական գործիչ։ Երիտթուրքերի շարժման հիմնադիրներից և ղեկավարներից։ Սուլթան Աբդուլ Համիդ ll-ի զարմիկը։ Հայրը, որը ծագումով քրիստոնյա էր, «զուլումի» տարիներին փախել է Ֆրանսիա։ Սաբահեդդինը դարձել է այդտեղ գործող երիտթուրքերի ղեկավարը։ Անգլիասեր էր. հույս ուներ Մեծ Բրիտանիայի օգնությամբ Օսմանյան կայսրությունում իրագործել սոցիալական հեղափոխություն։ Օսմանյան կայսրության հետամնացության պատճառ է համարել պետական սեփականության տիրապետությունը և պայքարել է մասնավոր սեփականությունը տարածելու համար։ Ազգային հարցում՝ լայն ինքնուրույնություն շնորհելու կողմնակից, ընդհուպ մինչև ազգային ծայրամասերին ինքնավարություն տալը և իրավահավասար պետական կազմավորումների կոնֆեդերացիայի ստեղծումը։ Սերտ կապեր է ունեցել հայ քաղաքական շրջանակների հետ։ Սաբահեդդին ի ջանքերով հնարավոր է դարձել երիտթուրքերի ժամանակավոր դաշինքը ոչ թուրք, ժողովուրդների հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների հետ։ Երիտթուրքերի շարժման պառակտումից հետո նրա անդամների մեծ մասը համախմբվել է Սաբահեդդին ի շուրջ և ստեղծել «Մասնավոր նախաձեռնության և ապակենտրոնացման ընկերությունը»։ Սաբահեդդինը պաշտպանել է օտարերկրյա միջամտության անհրաժեշտության գաղափարը։ Անգլիացիների օգնությամբ փորձել է դավադրություն կազմակերպել Աբդուլ Համիդ ll-ի դեմ, սակայն մատնվել է անհաջողության։ 1908 թվականի հեղաշրջման հետևանքով, երբ իշխանությունը զավթել են երիտթուրքերի ազգայնական թևի ներկայացուցիչները, Սաբահեդդինը փախել է Եվրոպա։ 1918 թվականի վերջին փորձել է վերադառնալ քաղաքական ասպարեզ, սակայն, հաջողություն չունենալով, հաստատվել է Շվեյցարիայում։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
|  |
| --- |
| **Լայնատերևուկ օրհնված** |
| Լայնատերևուկ օրհնվածԼայնատերևուկ օրհնված |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ցեղ** | Լայնատերևուկ *(Cnicus)* |
| **Տեսակ** | **Լայնատերևուկ օրհնված** *(C. benedictus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Cnicus benedictus***L. 1753 |

**Լայնատերևուկ օրհնված** (լատ.՝ Cnicus benedictus), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 50 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Արմատը առանցքային է, ցողունը՝ ոստայնաթավ ճյուղավոր։ Կոշտ, փետրափև կտրտված, բաց կանաչ տերևները ունեն փշոտ եզրեր։ Սուր ատամնաեզր, ստորին երկար տերևները կոթունավոր են, իսկ ցողունի միջին և վերին տերևները՝ նստադիր և ցողունագիրկ։ Գագաթային զամբյուղի հիմքային մասում գտնվող բազմաշարք տերևակերպ փաթաթոցում հավաքված են դեղնավուն-սպիտակավուն ծաղիկները։ Կղմինդրաձև դասավորված փաթաթոցի տերևիկները ավարտվում են սուր և կոշտ փշերով։ Մերկ և փայլուն պտուղը նիստավոր, դեղնաշագանակագույն սերմիկ է՝ կոշտ փոփուլիկով։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների քարքարոտ և կավային լանջերին, կիսաանապատներում լեռնային տափաստաններում, ճանապարհների եզրերին, աղբավայրերում։ Հանդիպում է Շիրակի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Արմավիրի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում։ Երբեմն աճեցվում է։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակով օգտագործվում են այս բույսի տերևներն ու ցողունների վերին հատվածը ծաղկաբողբոջներով։ Երբեմն օգտագործում են դառը լիկյուրներ պատրաստելիս (բենեդիկտին), օծանելիքի արտադրության մեջ և որպես համեմունք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* APDB: 99870
* APNI: 72702
* APSA: 286-315-1
* Ecocrop: 4700
* EUNIS: 153260
* GBIF: 3127698
* GRIN: 10967
* iNaturalist: 160761
* IPNI: 61760-2
* IRMNG: 11157498
* ITIS: 37103
* NBN: NBNSYS0000013998
* NZOR: 3b0d0ab9-bde9-4b8f-b3b5-4f5f8d463744
* PLANTS: CNBE
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:61760-2
* SANBI: 3179-1
* Tropicos: 2702310
* VASCAN: 10933
* VicFlora: 6de02a96-2a74-4d4b-ac1e-d74d961428c5
* WoI: 1253
* WoRMS: 1198675

 |

 |
**Ատիխիֆոբիա** (լատ․ atyches — «դժբախտ» և հին հունարեն՝ φόβος — «վախ»), հիվանդագին և անհիմն վախ անհաջողությունից։ Կործանարար ազդեցություն է ունենում մարդու կենսակերպի և որոշումների վրա։
Մարդիկ, որոնք ենթարկվում են անտիխիֆոբիայի, միշտ տեսնում են ուղիղ կապ հնարավոր անհաջողության և մրցակցության մեջ, նրանք գտնում են, որ անհաջողությունից խուսափելու համար ավելի լավ է չբախվել խնդիրների։ Հաջողության հասնելը նրանց համար գրեթե անհնարին է։ Իրենց հանդեպ նվազեցնելով վստահությունը և մոտիվացիայի կորուստը կարող է հասցնել ընկճվածության, իսկ հետո ավելի լուրջ հոգեկան խանգարումների։
Ատիխիֆոբիան կարելի է զգալ մի քանի ախտանիշներից՝ անկանոն սրտի աշխատանք, սրտխառնոց, նյարդային վիճակ, թուլություն, ուժեղ քրտնարտադրություն, ստամոքսի խանգարում, մկանների լարվածություն։ Այս ախտանիշները հայտնվում են, երբ մարդիկ այս վախի պատճառով հանդիպում են անհաջողության. օրինակ, երբ նրանց խնդրում են ինչ-որ առաջադրանք կատարել, իրենց կարծիքով իրենք չեն կարող հաջող կատարել այն։
մեծ մասամբ ատիխոֆոբիան դրսևորվում է այն վայրերում, որտեղ մարդիկ մրցակցում են ինչ-որ պարգևների համար․ դրանք են՝ դպրոցները, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Colman, Andrew M. A Dictionary of Psychology. (3rd edn, 2009). WP:ISBN 978-0-19-953406-7
2. ↑  Bauers, Deborah. "An Overview of Atychiphobia." Helium. (Nov. 23, 2010). Retrieved 2011-11-17.
3. 1 2  Funk & Wagnalls New World Encyclopedia, Ipswich, MA. Accessed November 18, 2011.
4. 1 2 3  Williams, Glen. "Atychiphobia – Fear of Failure." E Home Fellowship Help With Life. Retrieved 2011-11-18.
5. ↑  All About Counseling. (1998)(June 30, 2010)
6. ↑  Segal, Judith W. Susan F. Chipman, and Robert Glaser. Thinking and Learning Skills: Relating instruction to research. 1. Hillsdale: Lawrence Earlbaum Associates, 1985. Print.p.391.

Գրականություն
-------------

* *Стивен Джуан* Странности наших фобий: почему мы боимся летать на самолетах. — М.: Рипол-классик, 2012. — 415 с. — (Занимательная психология). — ISBN 538604026X
**Հովհաննես Սարգսի Քարամյան** (օգոստոսի 12, 1886(1886-08-12), Ներքին Ազա, Ջուղա - օգոստոսի 5, 1955(1955-08-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քանդակազարդող վարպետ։

Կենսագրություն
--------------

1924 թվականին ավարտել է Երևանի շինարարական ուսումնարանը։ Հայ քարգործ վարպետների քանդակազարդման արվեստի ավանդույթներով իրականացրել է իր ժամանակի ճարտարապետների նշանավոր կառույցների (Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն (գրանիտ, 1935-1936), Կառավարական տուն (ֆելզիտ, 1936 թվականից), «Արարատ» կոնյակի, գինու, օղու կոմբինատը (բազալտ, 1936), Լենինի հուշարձանի պատվանդան (գրանիտ, 1937-1940 թվականներ, չի պահպանվել), Հաղթանակի մոնումենտի «Մայր Հայաստան» թանգարան (սև տուֆ, 1950), Երևանի կոնյակի գործարան (տուֆ, 1952-53), Կառավարական 2-րդ տուն (ֆելզիտ, 1954), Արհեստակցական միությունների տան և ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարարության միացյալ շենքերի (ֆելզիտ, 1957) և այլն) քանդակազարդումները։

Պատկերասրահ
-----------

* Արհեստակցական միությունների տան և ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարարության միացյալ շենքերԱրհեստակցական միությունների տան և ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարարության միացյալ շենքեր
* «Արարատ» կոնյակի, գինու, օղու կոմբինատ«Արարատ» կոնյակի, գինու, օղու կոմբինատ
* Երևանի կոնյակի գործարան Երևանի կոնյակի գործարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*