**Ումեո** (շվեդերեն արտասանություն: [ˈʉːmɛo] ( լսել), ֆիններեն՝ Uumaja), քաղաք Շվեդիայի հյուսիսում, Վեստերբոթեն լենի և համանուն կոմունայի վարչական կենտրոնը։

Բնակչությունը՝ մոտ 115․0 հազար մարդ (2010), որի մեկ երրորդը՝ ուսանողներ։

Քաղաքում է գտնվում հյուսիսային Շվեդիայի ամենամեծ համալսարանը։ Վերջինումս գործում է նաև հիվանդանոց։ Ումեոն Շվեդիայի բժշկական հետազոտությունների կենտրոնն է։

Քաղաքում կա 2 ցերեկային և 1 գիշերային դպրոց (ներգաղթյալների համար շվեդերենի ուսուցման և որակավորման բարձրացման համար)։

Ումեոն 2014 թվականի Լատվիայի մայրաքաղաք Ռիգայի հետ եղել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքը։

Ումեոն 2014 թվականի դրությամբ համարվում է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքներից մեկը։

Քաղաքի պատմություն
------------------

Բաքենի եկեղեցի
մայր տաճարը
Քաղաքի մասին առաջին հիշատակումները թվագրվում են 1314 թվականին։ 14-րդ դարը Շվեդիայի դեպի հյուսիս ընդարձակման ժամանակաշրջանն էր։ Ի սկզբանե քաղաքն իրենից ներկայացնում էր ոչ մեծ բնակավայր, որի փայտե եկեղեցիով, շուկայով և նավահանգստով կենտրոնը գտնվում էր ժամանակակից Բաքենի տարածքում։ 15-րդ դարում Շվեդիայի ազդեցությունը ժամանակակից Վեստերբոթեն լենի տարածքում զգալիորեն մեծացել է։ 1443 թվականին հայտնվում են Սևարա և Տեֆտեո գյուղերի մասին առաջին հիշատակումները, որոնք այժմ գտնվում են Ումեո կոմունայի կազմում։

1501-1508 թվականներին փայտե եկեղեցու փոխարեն կառուցվել է քարե եկեղեցի, իսկ 1526 թվականին համայնքը բողոքականություն է ընդունել այն բանից հետո, երբ նրա քահանան է դառնում լյութերանական Բու Վարնիկսոնը (շվեդ.՝ Bo Warniksson)։

1652 թվականին քաղաքում կառուցվել է առաջին դպրոցը։ Ումեո բնակավայրի բնակչությունը այդ պահին կազմում էր մոտ 200 մարդ։ Քաղաքում առկա էին երկու երկար, նեղ փողոցներ և մի քանի ոչ մեծ նրբանցքներ։ Քաղաքը շրջապատում էր երեք մուտքերով պարիսպը, որտեղ հարկեր էին գանձվում ապրանքների տեղափոխման համար։

1735 թվականին քաղաքում ստեղծվել է առաջին դեղատունը, իսկ 1764 թվականին կառուցվել է առաջին հիվանդանոցը։

### Քաղաքի զինանշան

Քաղաքը հիմնադրվել է 1622 թվականին, իսկ նրա առաջին զինանշանն, որն իրենից ներկայացնում է հյուսիսային եղջերուի երեք գլուխ, ստեղծվել է 1642 թվականին։ Այն հաստատվել է որպես պաշտոնական զինանշան 1646 թվականին Շվեդիայի թագավորի կողմից։ Հետագայում զինանշանի արտաքին տեսքը և եղջերուների գլուխների դասավորությունը փոփոխվել է, սակայն դրանց թիվը մնացել է անփոփոխ։

Աշխարհագրություն և կլիմա
------------------------

Նյուդալաշյոն լիճ
Քաղաքը գտնվում է Ումեէլվ գետի ափին՝ Բոտնիկի ծոցի մեջ թափվելու վայրից ոչ հեռու։ Քաղաքի տարածքում կան բազմաթիվ լճեր։ Դրանցից խոշորներն են՝ Նյուդալաշյոն և Գրեսշյոն լճերը, ինչպես նաև Էսթերֆյորդեն ծոցը։

Ումեո բնակավայրը գտնվում է մերձարկտիկական կլիմայական գոտում, սահմանային գոտում տարածված է ցամաքային կլիման՝ կարճ և տաք ամառներով։ Ձմեռները երկարատև են և ցուրտ, մեծ է Գոլֆստրիմ տաք հոսանքի ազդեցությունը։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը կազմում է -8 ˚C, իսկ հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 16 ˚C: Պատմության ընթացքում գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է 2014 թվականի հուլիսի 23-ին (32.2 ˚C)։ Ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1978 թվականի փետրվարի 15-ին (38.2 ˚C)։

| Ումեոի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 10.6 (51.1) | 9.0 (48.2) | 14.2 (57.6) | 21.5 (70.7) | 26.6 (79.9) | 30.1 (86.2) | 32.2 (90) | 30.2 (86.4) | 24.5 (76.1) | 18.8 (65.8) | 13.2 (55.8) | 9.5 (49.1) | 32.2 (90) |
| Միջին բարձր °C (°F) | −3.1 (26.4) | −2.5 (27.5) | 1.7 (35.1) | 7.2 (45) | 13.3 (55.9) | 18.0 (64.4) | 21.2 (70.2) | 19.8 (67.6) | 14.8 (58.6) | 7.4 (45.3) | 2.2 (36) | −0.7 (30.7) | 8.28 (46.89) |
| Միջին օրական °C (°F) | −6.7 (19.9) | −6.8 (19.8) | −3.0 (26.6) | 2.4 (36.3) | 7.9 (46.2) | 12.5 (54.5) | 15.9 (60.6) | 14.7 (58.5) | 9.9 (49.8) | 3.5 (38.3) | −0.9 (30.4) | −4.4 (24.1) | 3.75 (38.75) |
| Միջին ցածր °C (°F) | −10.3 (13.5) | −11.0 (12.2) | −7.7 (18.1) | −2.3 (27.9) | 2.5 (36.5) | 7.0 (44.6) | 10.7 (51.3) | 9.6 (49.3) | 5.1 (41.2) | −0.3 (31.5) | −4.0 (24.8) | −8.2 (17.2) | −0.74 (30.67) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | −35.6 (−32.1) | −38.2 (−36.8) | −32.4 (−26.3) | −25.5 (−13.9) | −9.0 (15.8) | −3.6 (25.5) | 1.1 (34) | −1.9 (28.6) | −7.3 (18.9) | −20.2 (−4.4) | −28.0 (−18.4) | −32.7 (−26.9) | −38.2 (−36.8) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 45 (1.77) | 34 (1.34) | 33 (1.3) | 32 (1.26) | 35 (1.38) | 41 (1.61) | 57 (2.24) | 70 (2.76) | 62 (2.44) | 52 (2.05) | 62 (2.44) | 49 (1.93) | 572 (22.52) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ {{{միավոր տեղումների օրեր}}}) | 24 | 20 | 22 | 16 | 16 | 15 | 16 | 18 | 19 | 20 | 21 | 23 | 230 |
| Միջին ամսական արևային ժամ | 33 | 73 | 167 | 214 | 258 | 286 | 282 | 223 | 158 | 100 | 45 | 22 | 1861 |
| *աղբյուր: {{{աղբյուր 1}}}* |

Էկոլոգիա
--------

2021 թվականին Շրջակա միջավայրի եվրոպական գործակալությունը հայտարարեց, որ այս քաղաքն ունի ԵՄ ամենամաքուր օդը։ Մասնիկների պարունակությունը 3.7 մկգ խորանարդ մետրի համար։  Եվրամիության առավելագույն մակարդակը 25 է։

Սպորտ
-----

Ումեոն ֆուտբոլի կանանց թիմի հայրենի քաղաքն է, որը ժամանակին աշխարհի ամենաուժեղ թիմերից էր, 2000 -ականներին նվաճելով բազմաթիվ ազգային և եվրոպական տիտղոսներ։  Ֆուտբոլի տղամարդկանց լավագույն թիմը ՝ «Ումեա» ֆուտբոլային ակումբը, այս պահին խաղում է Շվեդիայի առաջնության «Սուպերետտան» -ում, որը շվեդական տղամարդկանց ֆուտբոլի երկրորդ ուժեղագույն դիվիզիոնն է։

Քաղաքն ունի նաև Բյորկլյովենի տղամարդկանց հոկեյի թիմ, որը խաղում է Ալսվենսկանում (Շվեդիայի երկրորդ ուժեղագույն լիգա) և ստորգետնյա ֆուտբոլի Dahlen ակումբը (անգլ.), որը խաղում է Շվեդիայի Սուպերլիգայում։

Փողոցներ
--------

Քաղաքի ամենաերկար փողոցներից մեկը ՝ Ստորգատանը, ունի մոտ 4 կմ երկարություն ՝ անցնելով քաղաքի հիմնական թաղամասերով ՝ Ումելվեն գետի հյուսիսային կողմում։  Ստորգատանում են գտնվում մի շարք պատմական շենքեր Ումեոյի քաղաքապետարանից և քաղաքի հինգ հիմնական զբոսայգիներից։

Տնտեսություն
------------

Ումեոյի համալսարանի հետազոտությունների հիմնական ոլորտներն են կենսաբանական և բժշկական գիտությունները (հատկապես բույսերի բջջային և մոլեկուլային կենսաբանությունը), էկոլոգիան և մի քանի այլ ոլորտներ։

Umeå համալսարանը համագործակցում է մի շարք շվեդական ընկերությունների հետ, ինչպիսիք են ABB- ն, Volvo- ն, Skanska- ն, Ericsson- ը և Ohrlings PricewaterhouseCoopers- ը։

Քաղաքում է գտնվում Volvo Trucks- ի բեռնատար խցիկների արտադրության գործարաններից մեկը, որտեղ աշխատում է մոտ 2 հազար մարդ։  Այն նաև տեղակայված է Կոմացու Ֆորեսթի եվրոպական շտաբ -բնակարանում։

Քաղաքի ծայրամասում կա նավահանգիստ Բալթիկ ծովի ափին, որտեղ կանոնավոր կերպով գործում են Ումեա - Վաասա լաստանավերը։  Քաղաքը հատում է նաև Հյուսիսային Շվեդիայի հիմնական մայրուղիները, մոտենում է Հարավային Շվեդիայի երկաթուղին, իսկ Ումեո օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 4 կիլոմետր հարավ։

Քույր-քաղաքներ
--------------

* Ֆինլանդիա Վաասա, Ֆինլանդիա
* Դանիա Հելսինգյոր, Դանիա
* Գերմանիա Վյուրցբուրգ, Գերմանիա
* Ռուսաստան Պետրոզավոդսկ, Ռուսաստան
* Կանադա Սասկատուն, Կանադա
* Իրան Քաշան, Իրան
* Միացյալ Թագավորություն Օքսֆորդ, Մեծ Բրիտանիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Befolkningsstatistik. // Folkmängd i riket, län och kommuner 30 september 2010 och befolkningsförändringar 1 januari — 30 september 2010 (Статистика численности населения по состоянию на 30 сентября 2010 и динамики изменения численности за период с 1 января по 30 сентября 2010)
2. ↑  *Håkan Göransson.* Umeås historia 1300—1652 Archived 2016-04-08 at the Wayback Machine. // Официальный сайт муниципалитета Умео
3. ↑  *Håkan Göransson.* Historien om Umeå stadsvapen Archived 2016-04-11 at the Wayback Machine. // Официальный сайт муниципалитета Умео
4. ↑  Ումեո քաղաքի մասին տեղեկատվություն Պետրոզավոդսկ քաղաքի կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4273179-3 · NKC: ge443676 · VIAF: 141346720 · WorldCat VIAF: 141346720 |

 |