Ֆլորենցիայի մկրտարանի համար Պիզանոյի արած զարդաքանդակներից
**Անդրեա Պիզանո** (իտալերեն՝ *Andrea Pisano*, 1290, Պոնտեդերա, Պիզա, Տոսկանա, Իտալիա - 1348, Օրվեիտո, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն), հայտնի է նաև **Անդրեա դա Պոնտեդերա** (**Andrea da Pontedera**) անունով, վաղ Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի ոսկերիչ, քանդակագործ, ճարտարապետ։

Կենսագրություն
--------------

Պիզանոն նախ տիրապետել է ոսկերչի արհեստին, ապա, մոտավորապես 1300 թվականից, աշակերտել է պիզացի քանդակագործ Մինո դի Ջովանիին, դարձել վերջինիս օգնականը, և միասին արձաններ են կերտել Պիզայի Սանտա Մարիա դելլա Սպինա (*S. Maria della Spina*) եկեղեցում և այլուր։ Քանդակագործական իր գլխավոր աշխատանքները Պիզանոն իրականացրել է Ֆլորենցիայում։ Ընդ որում՝ դրանցում առավել զգալի է Ջոտտոյի (*Giotto di Bondone*), քան իր նախկին վարպետի՝ դի Ջովանիի ազդեցությունը։ Ֆլորենցիայի Սան Ջովանի մկրտարանի (*Battistero di San Giovanni*) բրոնզաձույլ և ոսկեզօծ երեք հանրահայտ դռներից հարավային կողմում գտնվողը Պիզանոյի աշխատանքներից է։ Վեց տարում՝ 1330-1336 թվականներին պատրաստված այդ դուռը զարդարված է 28 հարթաքանդակներով, որոնց մի մասը այլաբանորեն ներկայացնում է արատներն ու առաքինությունները, մյուսները պատկերում են տեսարաններ Հովհաննես Մկրտչի կյանքից։

Ֆլորենցիայում գտնված տարիներին Պիզանոն կերտել է նաև մարմարե արձաններ, որոնցում ակնհայտ դրսևորված է Ջոտտոյի ազդեցությունը։ 1340 թվականին նա փոխարինել է Ջոտտոյին Ֆլորենցիայի տաճարի աշխատանքները ղեկավարողի պաշտոնում։ Այստեղ նա, հավանաբար՝ ըստ վարպետի թողած գծագրերի, մարմարե կամ մետաղյա տախտակների վրա քանդակել է չորս մեծ մարգարեներին, յոթ առաքինությունները, յոթ մահացու մեղքերը, ողորմածության յոթ գործերը, յոթ մոլորակները։ Իսկ Ջոտտոյի նշանավոր աշտարակում՝ Մեծ կամպանիելում, այդ կարգի փորագրաքանդակներից զատ, նա կերտել է մարմարե արձաններ։

1347 թվականին Անդրեա Պիզանոն նշանակվել է Օրվիետոյի տաճարի աշխատանքների ղեկավար (գործերի կառավարիչ), այդտեղ նույնպես մի շարք զարդաքանդակներ հեղինակել։ Նրա ճարտարապետական աշխատանքներից հիշատակման արժանի են Սկարպերիա ամրոցը Ապենինյան լեռների ստորոտում՝ Մուջելլոյում, մկրտարանը (բապտիստերիան) Պիստոյայում և մի քանի շենք Ֆլորենցիայում։ Ենթադրվում է, որ Վենետիկի զինանոցը ևս կառուցվել է նրա պատրաստած գծագրերի հիման վրա։

Արվեստի պատմաբանները գտնում են, որ Անդրեա Պիզանոն իր ողջ ստեղծագործությամբ զգալի ավանդ է ներդրել նոր ժամանակների արվեստը բյուզանդականի ազդեցությունից ազատելու գործում։ Պատահական չէ, որ Ջորջո Վազարին նրա կենսագրությունն ընդգրկել է լավագույն նկարիչների, քանդակագործների ու ճարտարապետների մասին իր նշանավոր աշխատության մեջ։

Պիզանոն մահացել է 1348 թվականին՝ զոհ դառնալով ժանտախտի համաճարակին։ 

Նրա լավագույն աշակերտները եղել են Անդրեա դի Չոնեն՝ Օրկանյան և Ջովանի դի Բալդուչոն (վերջինս հայտնի է որպես Միլանի Sant'Eustorgio բազիլիկ եկեղեցուն կից մի սրբավայրի հեղինակ):

Պիզանոյի երկու տղաները՝ Նինոն և Տոմազոն, նույնպես արվեստագետներ էին և իրենց հոր մահից հետո փոխարինել են նրան Օրվիետոյի տաճարի գործերի կառավարչի պաշտոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Athenaeum
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
3. ↑  Union List of Artist Names — 2019.
4. ↑
5. 1 2 3 4  Huntley, G. Haydn (1976). «Pisano, Andrea». In William D. Halsey (ed.). *Collier's Encyclopedia*. Vol. 19. New York: Macmillan Educational Corporation. էջ 82.
6. ↑  Murray, P. & L. (1996). *Dictionary of art and artists*. Penguin Books. 0-14-051300-0.
7. ↑  wstitle=Andrea Pisano}}
8. 1 2 3 4   One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). «Pisano, Andrea». *Encyclopædia Britannica* (անգլերեն). Vol. 21 (11th ed.). Cambridge University Press. էջեր 647–648.

Գրականություն
-------------

* Лазарев В. Н. Происхождение итальянского Возрождения, т. 2. М. 1959

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Андреа Пизано». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
* Panels by Andrea Pisano in Santa Maria del Fiore, Florence, Italy
* Ֆլորենցիայի մկրտարանի բրոնզե դուռը և Անդրեա Պիզանոյի այլ աշխատանքներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անդրեա Պիզանո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Կրուգոսվետ · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 99024208 · BNE: XX1401292 · BNF: 119963031 · CONOR: 62830435 · GND: 118742736 · ICCU: CFIV001254 · ISNI: 0000000118449189 · LCCN: n85084473 · NKC: xx0030202 · NLA: 35655875 · NTA: 155700804 · SUDOC: 028049837 · VIAF: 316880790, 1437618, 29543639 · ULAN: 500005015 · WorldCat VIAF: 316880790, 1437618, 29543639 |

 |

 |