**Տայհու** (չին. 太湖), ***Tai*** կամ ***Taihu***), Չինաստանի ամենամեծ քաղցրահամ լճերից մեկն է, գտնվում է Յանցզի գետի դելտայում, հայտնի է նաև որպես **Տայ** լիճ անունով։ Լիճը գտնվում է Ցզյանսու նահանգում, հարավային ափի զգալի մասով սահմանակից է Չժեցյան գավառին։ Ունի 2250 կմ² մակերես (869 քառակուսի մղոն) և 2 մետր միջին խորություն (6,6 ֆուտ)։ Այն Չինաստանում ամենամեծ քաղցրահամ լճերից երրորդ է՝ Պոյա Նհուից և Դունտինհուից հետո։

Լիճն ունի մոտ 90 կղզի, որոնց չափերը մի քանի մ²-ուց մի քանի կմ² են։

Տայ լիճը կապված է հայտնի Գրանդ ջրանցքի հետ և աղբյուր է հանդիսանում մի շարք գետերի, այդ թվում՝ Սուչժոու գետի համար։ Վերջին տարիներին հարակից տարածաշրջանի արդյունաբերական զարգացումը հանգեցրել է Տայի լճի աղտոտմանը։

Կազմավորում
-----------

Գիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Թայի լճի շրջանաձև կառուցվածքը երկնաքարի հետ բախման արդյունք է, որը հիմնված է հայտնաբերված փշրված կոների (shatter cones), հարվածային մետամորֆոզացված որձաքարի, միկրոտեկտիտների և հարվածային-փոխակերպիչ պարպման փշրվածքների վրա։

Ենթադրյալ հարվածային խառնարանը ավելի քան 70 միլիոն տարվա պատմություն ունի և հնարավոր է թվագրել Դևոնի ժամանակաշրջանից ավելի վաղ։ Այնուամենայնիվ, նոր հետազոտությունները ենթադրում են, որ առկա տվյալները տեղեկություն չեն տալիս Տայ լճում հարվածային խառնարանի կամ հանքանյութային կառուցվածքի մասին։ Բրածո մնացորդները հուշում են, որ տեղանքում չոր հող է եղել նախքան Հոլոցենի ժամանակաշրջանում Արևելաչինական ծովի ներթափանցումը։ Յանցզի և Քիանթանգ գետերի աճող դելտաներն, ի վերջո, փակել են Տայի լիճը ծովից, իսկ գետերից ու անձրևներից քաղցրահամ ջրի հոսքը այն վերածել է քաղցրահամ լճի։

Գեղատեսիլ վայրեր
----------------

Լիճը հայտնի է հարակից Դոնտինգ լեռան ստորոտում գտնվող յուրահատուկ կրաքարային կազմավորումներով (洞庭 山): Այս «*գիտնականի քարերը*» կամ «*Տայհու քարերը*» հաճախ գնահատվում են որպես դեկորատիվ նյութ չինական ավանդական այգիների համար։ Դրա վառ օրինակ են Սուչժոու քաղաքի հարևանությամբ գտնվող թանգարաններում պահպանվողները։

Տայհուն ամենից լավ երևում է *Dragon Light* պագոդայի գագաթից, որը գտնվում է արևմտյան Վուքսի քաղաքի *Xihui* այգում, այստեղից երևում են և՛ Վուքսին, և՛ Տայհու լիճը։ Եվս մեկ հայտնի համայնապատկերային տեսարան է Լոնգշանի տեսարանը՝ ներկայացված 11-րդ դարի բանաստեղծ Սու Շիի ստեղծագործություններում։

Լճի երեք կղզիները պահպանվում են որպես ազգային երկրաբանական պարկ և կրում է Սանշան անունը։ Նրանք հայտնի են որպես տեղական ավազակների նախկին ապաստարան։ Մեյ Յուան (Չինական սալորի այգին) բուսաբանական այգին նույնպես գտնվում է Տայի լճում՝ Յուանտոուժու թերակղզու երկայնքով։ Յուանտոուժուն անունը («Կրիայի գլխով կղզին») ստացել է իր ուրվագծի պատճառով։

### Սատանի անիվ

«Տայի լճի աստղը» հսկա կարուսելն է՝ 115 մետր (377 ոտնաչափ) բարձրությամբ Սատանի անիվը, որը գտնվում է լճի ափին։ Կառուցումն ավարտվել է 2008 թվականին, մեկ պտույտը տևում է 18 րոպե։ Ուղևորները կարող են վայելել Տայի լճի տեսարանն ու քաղաքի կենտրոնը։ Գիշերը լուսավորության էֆեկտներ են միացվում Սատանի անիվի շուրջ։

### Տեսարժան վայրեր

* *Sheraton Huzhou Hot Spring Resort* հյուրանոցը գտնվում է լճի հարավային ափին։

Բիզնես և արդյունաբերություն
---------------------------

Սատանի անիվ՝ Տայի լճի «աստղը»
Լիճը հայտնի է ձկան արդյունաբերությամբ և հաճախ ծածկված է փոքր մասնավոր ձկնորսական նավերով։ 1970-ական թվականների վերջերից ի վեր լճի ափին ապրող մարդկանց համար անգնահատելի ձեռքբերում էր ձկների և ծովախեցգետնի օգտագործումը որպես սնունդ։ Դա զգալի ներդրում էր շրջակա միջավայրի տնտեսության մեջ։

Լիճը հայտնի է կերամիկայի լայն արդյունաբերությամբ, ներառյալ Իսինի խեցեղենի գործարանը, որն արտադրում է աշխարհահռչակ իսինական կավե թեյնիկները։

Աղտոտում
--------

Լճի աղտոտումը նվազեցնելու փորձերի անկայուն և անարդյունավետ լինելու պատճառով, տասնամյակների ընթացքում շարունակվել է լճի աղտոտումը։ 1980-1990-ական թվականներից լճի տարածքում արդյունաբերական ձեռնարկությունների թիվը եռապատկվել է, իսկ բնակչությունը զգալիորեն աճել է։ Միայն 1993 թվականին լճի մակերեսին թափվել են 1 միլիարդ տոննա կեղտաջրեր, 450 000 տոննա աղբ և 880 000 տոննա կենդանական թափոններ։ Կենտրոնական կառավարությունը միջամտել է և սկսել լճի մաքրման արշավ՝ սահմանելով վերջնաժամկետ աղտոտման չափանիշներին համապատասխանելու համար։ Երբ վերջնաժամկետը չի բավարարվել, 1999 թվականին՝ Ամանորի նախաշեմին, փակվել են 128 գործարաններ։ Դրանից հետո վիճակը փոքր-ինչ բարելավվել է, բայց աղտոտվածության խնդիրը մնացել է։

2007 թվականի մայիսին լիճը ենթարկվել է ջրի ծաղկման և ցիանոբակտերիալ զգալի աղտոտման։ Չինաստանի կառավարությունը սա անվանել է լուրջ տարերային աղետ՝ չնայած էկոլոգիական աղետի մարդաբանական ծագմանը։ Շշալցված ջրի միջին գինը իր նորմայից 6 անգամ բարձրանալուց հետո կառավարությունը արգելել է տարածաշրջանային բոլոր ջրամատակարարողներին գների բարձրացումը։ Լիճը ջուր է ապահովում 30 միլիոն մարդու, այդ թվում՝ մոտ մեկ միլիոն մարդ Վուքսիում։ 2007 թվականի հոկտեմբերին հաղորդվել է, որ Չինաստանի կառավարությունը փակել կամ ծանուցել է լճի շրջակայքում գործող ավելի քան 1300 գործարանների։ Լճի աղտոտումը խթանող առաջատար բնապահպաններից մեկը՝ Ու Լիհոնգը, դատապարտվել է երեք տարվա ազատազրկման՝ աղտոտողներից մեկից դրամաշորթման ենթադյալ մեղադրանքով։ Չնայած այս ամենին, 2010 թվականին հայտարարվել է, որ ոչ մի գործարան չի փակվել։

Մաքրում
-------

Ցզյանսու նահանգը նախատեսել էր մաքրել լիճը։ Վեն Ցզյաբաոյի նախագահությամբ՝ Պետական խորհուրդը պահանջել է ավարտել այդ խնդիրը մինչ 2012 թվականը։ Այնուամենայնիվ, 2010 թվականին *The Economist* շաբաթաթերթը հայտնել է, որ աղտոտումը կրկին նոր թափ է ստացել, իսկ ապրիլին բանտից ազատված Ու Լիհոնգը պնդել է, որ կառավարությունը փորձում է կոծկել աղտոտման աճի մասին լուրերը՝ անցնելով լճի ջրից բացի խմելու ջրի այլ աղբյուրների։

### Ջրիմուռե կոշիկներ

Գիտական առաջընթացը և առևտրային շահույթները նպաստել են լճի մաքրմանը։

Այժմ լիճը մարդկանց ապահովում է ոչ միայն ջրով, այլ նաև կոշիկներով։ *Bloom* անունով ընկերությունը ստեղծել է շարժական հարթակ, որը ջրիմուռները ծծում է լճից, ջուրը մաքրում և վերադարձնում լիճ, իսկ ջրիմուռները վերածում է փոքրիկ գնդիկների, որոնք կարող են օգտագործվել որպես պլաստմասա։ Ընկերության հիմնադիր Ռոբ Ֆալկենը ցանկանում է փոխարինել պլաստմասսե արտադրանքներին, որոնք հաճախ սկսվում են նավթի փոքր գնդիկներից։ *Vivobarefoot* կոշիկ արտադրող ընկերությունը վերջերս սկսել է աշխատել *Bloom*-ի հետ՝ ջրիմուռների հատիկները հյուսելով իր սեփական *Ultra III* դիզայնի մեջ։ Մեկ կոշիկը պատրաստվում է այն ջրիմուռներից, որոնք արդյունահանվել են 57 *գալոն* ջրից և որի շնորհիվ բացառվում է ածխածին պարունակող 40 հելիումե օդապարիկների մթնոլորտ արտանետումը։ Ներկայումս, կոշիկների 40% -ը կազմված է ջրիմուռներից և 60% -ը նավթից, բայց ընկերությունն ապագայում պլանավորում է բարելավել այդ հարաբերակցությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Նշումներ
--------

1. ↑  Չնայած Խանկա լիճը (Սինկայ) ավելի մեծ տարածք է զբաղեցնում, քան Պոյա Նհու լիճը, դրա մեծ մասը գտնվում է Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասում։
2. ↑  Հեղուկ և սորուն մարմինների չափման միավոր Անգլիայում 4546 լիտր, ԱՄՆ-ում՝ հեղուկների համար 3785 լիտր և 4405 լիտր սորուն նյութերի համար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «:::::::苏州科普之窗:::::::». *www.szkp.org.cn*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
3. ↑  Wang, K.; Geldsetzer, H. H. J. (1992). «A late Devonian impact event and its association with a possible extinction event on Eastern Gondwana». *Large Meteorite Impacts and Planetary Evolution* (անգլերեն): 77–78.
4. ↑  Sun, S.C.; Mao, R. *Lake Taihu, China*. Dordrecht: Springer Netherlands. էջեր 1–67. ISBN 978-1-4020-8554-3.
5. ↑  «习近平致信祝贺"奋斗者"号全海深载人潜水器成功完成万米海试并胜利返航 全文».(չաշխատող հղում)
6. ↑  «JS Online: China offers open waters». *web.archive.org*. 2008 թ․ փետրվարի 28. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 28-ին.
7. ↑  Ma, Jun, 1968- (2004). *China's water crisis = Zhongguo shui weiji*. Norwalk, CT: EastBridge. ISBN 1-891936-27-1. OCLC 52431001.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
8. 1 2  *The Roger Kahn Reader*. UNP - Nebraska. էջեր 13–15. ISBN 978-1-4962-0718-0.
9. ↑  «Neely, William Robert Nicholas, (born 21 May 1959), Chief Global Correspondent, NBC News, since 2013». Oxford University Press. 2007 թ․ դեկտեմբերի 1. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
10. ↑  «China's third-largest freshwater lake faces algae threat». *www.chinadaily.com.cn*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 28-ին.
11. ↑  «Bolingbroke, 8th Viscount, (Henry Fitzroy St John) (18 May 1957–21 May 2011)». Oxford University Press. 2010 թ․ դեկտեմբերի 1. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
12. ↑  «Gracie, Carrie, (born 1962), China Editor, BBC News, since 2014». Oxford University Press. 2017 թ․ դեկտեմբերի 1. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
13. ↑  *SPG/SEG 2016 International Geophysical Conference, Beijing, China, 20-22 April 2016*. Society of Exploration Geophysicists and Society of Petroleum Geophysicists. 2016 թ․ ապրիլի 22.
14. ↑  Vaughan, Adam (2020-08). «How do we clean up planet plastic?». *New Scientist*. **247** (3293): 17. doi:10.1016/s0262-4079(20)31318-x. ISSN 0262-4079.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տայհու լիճ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4594142-7 · NDL: 00640004 · VIAF: 128940332 · WorldCat VIAF: 128940332 |

 |