**Կոլումբիայի պատմություն**, հարավամերիկյան պետության պատմություն։

Նախակոլումբոսյան շրջան
----------------------

Ամազոնի արևադարձային անտառների ժայռային արվեստի ամենամեծ հավաքածուն Գուավիարե դեպարտամենտում գտնվող Սերանհա-Լա Լինդոսա (իսպ.՝ Serranha-La Lindosa) ժայռային զանգվածի վրա (Չիրիբիքեթեի ազգային այգում) կոչվել է «Հին ժամանակների Սիքստինյան կապելլա»։ Ժայռերից մեկի վրա հայտնաբերվել է մաստոդոնի պատկեր, որը Հարավային Ամերիկայում անհետացել է առնվազն 12 հազար տարի առաջ։ Երեք ժայռային ապաստարանները թվագրվում են ~12600-ից մինչև 11800 տարի առաջ։ Լա Լինդոսում հայտնաբերվել են նաև հսկա գետնային համրուկի, պրոբոսկիս գոմֆոթերիումի, ձիու և եռամատ, կնճիթավոր սմբակավորների պատկերներ։ Չիրիբիքեթե լեռնաշղթայի քարանձավներում՝ ծովի մակարդակից 200-ից 1000 մետր բարձրության վրա, ահռելի քանակությամբ հայտնաբերվել են լավ պահպանված ժայռապատկերներ։

Մեր դարաշրջանի սկզբից հնդկացիները (կարիբներ, արավակներ, չիբչա-մուիսկաներ) ապրել են ներկայիս Կոլումբիայի տարածքում, և նրանց մեջ գերակշռել են չիբչաները։ Միևնույն ժամանակ, չիբչա ցեղը տարբերվել է երկու մշակութային ավանդույթներով՝ Տայրոնա և Մուիսկա։ Առաջինները հիմնականում ապրում էին Կարիբյան ծովի ափին, երկրորդները՝ Կունդինամարկայի բարձր սարահարթում։ Ներկայիս Բոգոտայում եղել են որսորդ-հավաքողների ցեղեր, որոնք հիմնականում ապրել են Մագդալենա գետի հովտում։

Չիբչա-մուիսկաներն այն ժամանակների համար շատ զարգացած հասարակություն են ունեցել՝ Հարավային Ամերիկայի ամենազարգացած քաղաքակրթություններից մեկը (մայաներից և ինկերից հետո)։ Նրանք ստեղծել են զարդեր՝ ոսկուց, ինչպես նաև՝ ոսկու և պղնձի համաձուլվածքից։ Ոսկե թիթեղները օգտագործել են որպես դրամական համարժեք։ Չիբչա-մուիսկաները երկրպագել են Արևի աստծուն՝ որպես պտղաբերության աղբյուրի, և կենդանիներ են զոհաբերել նրան։

Մինչ գաղութացումը այդ տարածքում ապրել է 2 միլիոն հնդկացի։ Գերակշռել են մուիսկաները, որոնք բնակվել են Կունդինամարկա սարահարթում։ Մուիսկաների 5 տարածքային միավոր է եղել, որոնցից ամենամեծը՝ Բակատան։

Պոլինեզիայի և խաղաղօվկիանոսյան ափի բնիկ ամերիկացիների 17 կղզիներից 807 անհատների գենոմային տատանումների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ մոտ 1200 թվականին շփում է տեղի ունեցել պոլինեզիացիների և բնիկ ամերիկացիների խմբերի միջև, որոնք առավել սերտ առնչություն են ունեցել ժամանակակից սենու հնդկացիների հետ։

Նվաճում
-------

Ժամանակակից Կոլումբիայի տարածքի գաղութացումը սկսվել է Քրիստափոր Կոլումբոսի կողմից՝ Ամերիկայի հայտնաբերումից հետո։ Իսպանացիները սկզբում փորձել են գաղութացնել Կարիբյան ծովի ափերը, սակայն՝ ապարդյուն։ Երկրորդ փորձը նույնպես անհաջող է եղել։ Սակայն 1525 թվականին իսպանացիներին այնուամենայնիվ հաջողվել է ստեղծել Սանտա Մարտա առաջին քաղաքը։ Այս քաղաքից իսպանացիները շարժվել են Մագդալենա գետով։ 1536 թվականին կոնկիստադորների ջոկատը Սանտա Մարտայից տեղափոխվել է ցամաք՝ Գոնսալո Խիմենես դե Կեսադայի ղեկավարությամբ։ Հնդկացիների հետ մարտերում կոնկիստադորները կորցրել են իրենց ուժի 3/4-ը, բայց, այնուամենայնիվ, հասել են մուիսկաների հողերը և նրանց նվաճելը դժվար չի եղել։

1538 թվականի օգոստոսի 6-ին Խիմենես դե Կեսադան հիմնել է Սանտա Ֆե դե Բոգոտա քաղաքը։ Հողերի նվաճմանը մասնակցել է նաև Սեբաստիան դե Բելալկասարը։ Նա 1536 թվականին հիմնադրել է Պոպայան և Կալի քաղաքները։ Իսպանիայի թագավորը Բելալկազարին նշանակել է Կավկա հովտի տարածքի ղեկավար, իսկ Կեսադան դարձել է Նոր Գրանադայի նահանգապետ, որը նվաճված տարածքին տվել է Կեսադա անունը։

Կապիտան Խորխե Ռոբլեդոյի արշավի գծապատկեր Անսերմա և Կվիմբայա նահանգում, 1539-1540 թվականներ
1539-1540 թվականներին նավապետ Խորխե Ռոբլեդոն նվաճել է Անսերմա և Կվիմբայա նահանգները։ Կոլումբիայի գավառները, նրանց նվաճումը իսպանացիների կողմից, տեղացի հնդկացիների սովորույթները, դրանցից տարբեր լեզուներն ու բառերը նույնպես հանգամանորեն նկարագրել են մատենագիրներ Սիեզա դե Լեոն Պեդրոն, ինչպես նաև՝ Չիբչա քաղաքակրթության հետազոտող Սիմոն Պեդրոն։

### Չիբչա-մուիսկաների գանձեր

1539 թվականի հուլիսին կատարված արշավի արդյունքում թագավորական պաշտոնյաներ Խուան դե Սան Մարտինի և Անտոնիո դե Լեբրիայի զեկույցի համաձայն՝ Կոլումբիայում չիբչա-մուիսկաներից գրավված կոնկիստադոր Գոնսալո Խիմենես դե Կեսադայի գանձերը ավելի քիչ են եղել, քան ինկերից Ֆրանցիսկո Պիզարոյի գրաված գանձերը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Երբ պատգամավորը՝ Խիմենես դե Կեսադան վերադարձավ Թունջա, առկա ոսկին կշռվեց, և կշռվածը հավասարվեց ինչպես Թունջայում, այնպես էլ Սոգամոսոյում գրավվածին, և տարածաշրջանում գրավված մյուս փոքր քանակությամբ ոսկին։ Հարյուր իննսունմեկ հազար հարյուր իննսունչորս պեսո մաքուր ոսկի, և այլ ցածր կարգի ոսկի, երեսունյոթ հազար երկու հարյուր երեսունութ պեսո և այլ ոսկի, որը կոչվում է ջարդոն, կազմում է տասնութ հազար երեք հարյուր իննսուն պեսո։ Հազար ութ հարյուր տասնհինգ զմրուխտ քարեր են որսացել, որոնց մեջ կան բարձրորակ քարեր՝ մի քանիսը մեծ, մյուսները՝ փոքր և բազմազան։ |  |

Գաղութային շրջան
----------------

1549 թվականին Պերուի փոխարքայի ենթակայությամբ ստեղծվել է Բոգոտայի թագավորական դատարանը։ Հետագայում նույն փոխարքայության կազմում ստեղծվել է գեներալ-կապիտալություն՝ մայրաքաղաք Բոգոտայում։ 1718 թվականին Նոր Գրանադան դարձել է փոխարքայություն (այս կարգավիճակը վերացել է 1723 թվականին և վերականգնվել 1740 թվականին)։ Նոր փոխարքայության կազմում ներառվել են նաև ժամանակակից Էկվադորի, Վենեսուելայի և Պանամայի տարածքները։ Բոլոր բերրի հողերը պատկանել են իսպանացիներին, բայց գյուղատնտեսությունը նրանց համար երկրորդական խնդիր է եղել։ Նրանց հետաքրքրել է զմրուխտի, ոսկու և աղի արդյունահանումը։ Այնուհետև՝ կրթությունը տնօրինվել է եկեղեցու կողմից և հասանելի է եղել միայն ազնվականության երեխաներին։ Գրագետ է եղել բնակչության 5%-ը։

Անկախություն
------------

Անկախության համար պայքարը սկսվել է 18-րդ դարի վերջին։ 1781 թվականին տեղի է ունեցել մետիսների և կրեոլների զինված ապստամբությունը՝ տարածվելով ամբողջ երկրում։ Ապստամբությունը հազիվ է ճնշվել։ 1809 թվականին Նապոլեոնը ներխուժել է Իսպանիա։ Հուլիսի 20-ին կրեոլական վերնախավը հռչակել է Նոր Գրանադայի ինքնակառավարումը։ Այդ օրը համարվել է երկրի անկախության օրը։ Մի շարք տեղական խունտաներ միավորվել են՝ ստեղծելով Նոր Գրանադայի Միացյալ Նահանգները։

1815 թվականին իսպանացիների բազմաթիվ ջոկատներ ուղարկվել են Նոր Գրանադա՝ կարգուկանոն հաստատելու համար, իսկ 1816 թվականին նրանց հաջողվել է վերականգնել իսպանական իշխանությունը։ 1819 թվականին Բոյակայի ճակատամարտում իսպանացիները պարտության են մատնվել Սիմոն Բոլիվարի կողմից։ Հռչակվել է Գրան Կոլումբիան, որը, բացի ժամանակակից Կոլումբիայից, ներառել է ժամանակակից Վենեսուելան, Պանաման և Էկվադորը։ 1830 թվականին Վենեսուելան և Էկվադորը բաժանվել են։

Նոր Գրանադա
-----------

1832 թվականին Բոլիվարի մահից հետո երկրի նախագահ է ընտրվել Սանտանդերը։ Նա նպաստել է ֆինանսների և կրթության զարգացմանը և կարողացել է պահպանել երկրի ներքին կայունությունը, սակայն 1839 թվականին երկրում բռնկվել է քաղաքացիական պատերազմ, որը տևել է մինչև 1842 թվականը։ Երկրում առաջացել է երկու կուսակցություն՝ լիբերալ և պահպանողական։ 1845 թվականին երկրի նախագահ է ընտրվել Թոմաս Սիպրիանո դե Մոսկերա ի Արբոլեդան, որը պահպանողական կուսակցության անդամ է եղել։ Նրա օրոք կարգավորվել են ֆինանսները, կառուցվել են նոր ճանապարհներ, զարգացել է նավագնացությունը։ Իսկ 1849 թվականին ընտրություններում հաղթել է լիբերալ Խոսե Իլարիո Լոպեսը։ 1853 թվականին ընդունվել է նոր սահմանադրություն, որը վերացրել է ստրկությունը և հռչակել եկեղեցու և պետության բաժանումը։ Դա մի շարք ապստամբությունների և քաղաքացիական պատերազմների պատճառ է դարձել։ 1863 թվականին ընդունվել է նոր սահմանադրություն, որը նահանգներին տվել է ավելի մեծ ինքնավարություն, իսկ երկիրը վերանվանվել է Կոլումբիայի Միացյալ Նահանգներ։

1867 թվականին նախագահ Մոսկերան գահընկեց է արվել և վտարվել երկրից։ Սուրճի արտադրությունն ավելի ու ավելի մեծ դեր է սկսել խաղալ երկրի տնտեսության մեջ, որն ի վերջո դարձել է մոնոմշակույթ։ Արտահանվել է նաև ծխախոտ, քինաքինա, ոսկի և բամբակ։ 1880 թվականին նախագահ է դարձել Ռաֆայել Նունյեսը, որը հետագայում միացել է պահպանողականներին։ 1880-1882 թվականներին նա զբաղեցրել է նախագահի պաշտոնը։ 1884-1894 թվականներին նախագահել է երկրորդ անգամ։

Կոլուբիայի Հանրապետություն
--------------------------

1886 թվականին ընդունվել է պահպանողական սահմանադրությունը, որը համախմբել է կենտրոնացված իշխանությունը, նահանգները փոխակերպել գերատեսչությունների, երկիրը վերանվանել Կոլումբիայի Հանրապետություն և եկեղեցուն վերադարձրել նրա երբեմնի արտոնյալ դիրքը։ Նունյեսի մահից հետո կառավարել են պահպանողականներ Միգել Անտոնիո Կարոն (1894–1898), Մանուել Անտոնիո Սանկլեմենտեն (1898–1900) և գեներալ Խոսե Մանուել Մարոկինը (1900–1904)։ 1899 թվականին սկսվել է լիբերալների զինված ապստամբությունը, որը վերաճել է քաղաքացիական պատերազմի։ Այդ պատերազմը տևել է մինչև 1902 թվականը։

Կոլումբիայի կառավարությունը հրաժարվել է թույլ տալ ԱՄՆ-ին ժամանակակից Պանամայի տարածքում անդրօվկիանոսային ջրանցք կառուցել։ Ի պատասխան՝ Պանամայում սկսվել է անջատողական ապստամբություն, որին աջակցել է ԱՄՆ-ը։ 1903 թվականի նոյեմբերի 3-ին ապստամբները հայտարարել են Կոլումբիայից Պանամայի անջատման և Պանամայի Անկախ Հանրապետության ձևավորման մասին։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ հարաբերությունները լարված են մնացել մինչև 1921 թվականը։ 1909 թվականին Պանամայի անջատման դեմ սկսվել են ժողովրդական բողոքի ցույցեր, որոնք էլ 1909 թվականին հանգեցրել են կառավարության հրաժարականին։

1910 թվականին ընդունվել է նոր սահմանադրություն, ըստ որի՝ նախագահը պետք է ընտրվեր 4 տարի ժամկետով։

1914-1918 թվականներին երկիրը ղեկավարել են պահպանողականները։ Այդ ժամանակաշրջանում նրանց հաջողվել է երկրում կայունություն հաստատել։ 1916-1918 թվականներին Կոլումբիայում հայտնաբերվել են նավթի հարուստ պաշարներ, և այդ ժամանակվանից սկսվել է ամերիկյան կորպորացիաների ներթափանցումը Կոլումբիայի տնտեսություն։ Գյուղատնտեսության ոլորտում հսկայական հողեր է ձեռք բերել «Միացյալ միրգ» ընկերությունը։ Նավթի աշխատողների և «Միացյալ միրգ» ընկերության աշխատողների հաճախադեպ գործադուլները նույնիսկ հանգեցրել են արյունալի բախումների, որոնցից ամենամեծը տեղի է ունեցել 1928 թվականին՝ Մագդալենայի դեպարտամենտում։ 1929-1933 թվականների համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը ծանր հարված է հասցրել Կոլումբիայի տնտեսությանը՝ համաշխարհային շուկայում սուրճի գների անկման պատճառով։ Պահպանողական կուսակցությունը պառակտվել է և իշխանության են եկել լիբերալները՝ Էնրիկե Օլայ Հերերայի գլխավորությամբ։

1934 թվականին նախագահ է դարձել Ալֆոնսո Լոպես Պումարեխոն, որը փոփոխություններ է մտցրել 1886 թվականի հնացած սահմանադրության մեջ։ Փոփոխությունների արդյունքում աշխատողները ապահովվել են իրենց իրավունքների շատ ավելի մեծ պաշտպանությամբ։ Բարեփոխումները շարունակվել են Սանտոս Մոնտեխոյի օրոք, որը եկեղեցին անջատել է դպրոցական կրթությունից։ 1942 թվականին Լոպես Պումարեխոն վերադարձել է իշխանության։ Սակայն երկրում գնաճի հետևանքով դժգոհություն է նկատվել ինչպես աշխատողների, այնպես էլ՝ զինվորականների շրջանում։ 1945 թվականին նա հրաժարական է տվել։ Մինչև 1946 թվականի օգոստոսը նախագահի պաշտոնակատարը Ալբերտո Լլերաս Կամարգոն է եղել։

1947 թվականին քաղաքական հակամարտություն է ծագել պահպանողականների և լիբերալների միջև, և պահպանողականները՝ Մարիանո Օսպինա Պերեսի գլխավորությամբ, վտարել են լիբերալներին կառավարությունից։ Վերջիններս, ի պատասխան, որոշել են հաջորդ ընտրություններում առաջադրել ձախ գաղափարների կողմնակից Խորխե Գայտանի թեկնածությունը։ 1948 թվականի ապրիլի 9-ին Գայտանը սպանվել է, որը զինված ապստամբության պատճառ է դարձել։

1949-ին նախագահ է ընտրվել Լաուրեանո Էլեուտերիո Գոմես Կաստրոն, որը արագորեն վերածվել է բռնապետի։ Կոնգրեսը ցրվել է, հաստատվել է գրաքննություն, իսկ սահմանադրությունը կասեցվել է։ Գյուղերում լատիֆունդիստները գյուղացիներին քշել են իրենց հողերից, և ձևավորվել է կուսակցական շարժում։ Սկսված քաղաքացիական պատերազմը կոչվել է «Բռնություն» (իսպ.՝ La Violencia) և տևել է 10 տարի, որի ընթացքում զոհվել է մոտ 250 հազար մարդ։

1953 թվականին նախագահ է ընտրվել Գուստավո Ռոխաս Պինիլյան, որը խոստացել է վերականգնել ժողովրդավարությունը, բայց իրականում ոչինչ չի արել և սկսել է հետապնդել ընդդիմության առաջնորդներին։ 1957 թվականի մայիսի 8-ին Պինիլյան գահընկեց է արվել։ Դրանից հետո պահպանողականներն ու լիբերալները պայմանավորվել են պարիտետի շուրջ՝ ստեղծելով Ազգային ճակատը։

1958 թվականին սկսել է նախագահել Ալբերտո Լյերաս Կամարգոն։ Նա հանել է երկրում արտակարգ դրությունը և ագրարային բարեփոխումներ իրականացրել։ Նրա կառավարությունն ընդունել է Միացյալ Նահանգների առաջարկած «Դաշինք հանուն առաջընթացի» ծրագիրը։ Տնտեսական անկումը կասեցվել է՝ սուրճի համաշխարհային գների բարձրացման արդյունքում։

1964 թվականին քաղաքացիական պատերազմ է սկսվել կառավարության և ձախ պարտիզանների (Կոլումբիայի հեղափոխական զինված ուժեր՝ Ժողովրդական բանակ, Ազգային ազատագրական բանակ) միջև, որը տևել է ընդհուպ մինչև 2016 թվականը։

1970 թվականին Ռոխաս Պինիլյան վերադարձել է քաղաքականություն և առաջադրվել է Միսաել Պաստրանա Բորերոյի դեմ։ Վերջինս հաղթող է ճանաչվել ապրիլի 19-ին։ Սա դժգոհություն է առաջացրել աշխատողների և ուսանողների շրջանում։ Միևնույն ժամանակ կտրուկ գնաճ է եղել։ Ի հայտ է եկել ևս մեկ խոշոր կուսակցական կազմակերպություն՝ «Ապրիլի 19-ի շարժումը» (Մ-19)։

1974 թվականին հաղթած Ալֆոնսո Լոպես Միխելսենը հրաժարվել է Ամերիկայի օգնությունից, բայց դա գնաճի նոր աճ է առաջացրել։ Ապստամբությունը տարածվել է ամբողջ երկրում, և 1975 թվականին հայտարարվել է արտակարգ դրություն։

1977 թվականի ամռանը հարուստ նարկոբարոններ Պաբլո Էսկոբարը, Խոսե Գոնսալո Ռոդրիգես Գաչան և Օչոա եղբայրները միավորվել են և ստեղծել Մեդելին կոկաինի կարտելը։

1978 թվականին նախագահ է դարձել Խուլիո Սեսար Տուրբայ Այալան, որի օրոք տնտեսությունը շարունակել է կայուն աճել։ Սակայն 1981 թվականին սկսվել է համաշխարհային տնտեսական անկում, որի արդյունքում տուժել է նաև Կոլումբիան։ Պարտիզանական խմբերն ու հանցավոր կառույցները սկսել են իրենց գործունեությունը ողջ երկրում։

1982 թվականի ընտրություններում ընտրվել է պահպանողական Բելիսարիո Բետանկուրը։ 1984 թվականին ապստամբների հետ զինադադար է կնքվել, բայց 1985 թվականի նոյեմբերին այն խախտվել է, երբ «M-19»-ի ապստամբները գրավել են Արդարադատության պալատը Բոգոտայում։ Դրան հաջորդած հարձակման և ճակատամարտի ժամանակ բազմաթիվ զոհեր են եղել։

1985 թվականի նոյեմբերի 13-ի գիշերը Բոգոտայից 200 կմ դեպի արևմուտք ժայթքել է Ռուիս լեռը։ Ժայթքման և դրան հաջորդած հզոր սելավի հետևանքով զոհվել է մոտ 25 հազար մարդ, մոտ 227 հազարը վիրավորվել է, իսկ Արմերո քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել է։

1989 թվականին երկրի նախագահ Բարկո Վարգասը «տոտալ պատերազմ» է հայտարարել նարկոբարոններին, բայց դա չի հանգեցրել ցանկալի արդյունքների և նույնիսկ վատթարացրել է իրավիճակը. նարկոբարոնները նույն կերպ են արձագանքել բռնաճնշումներին։

1990 թվականին երկրում տեղի է ունեցել նոր քաղաքական ճգնաժամ. Հաջորդ նախագահական ընտրություններում նարկոբարոնների կողմից սպանվել են երեք թեկնածուներ։ Ի վերջո հաղթել է Սեզար Գավիրիա Տրուխիլյոն, որը մի շարք տնտեսական բարեփոխումներ է իրականացրել և բանակցել է ապստամբների հետ։ 1991 թվականին ընդունվել է նոր սահմանադրություն։ Բայց իրավիճակը շարունակել է վատթարանալ՝ նույնիսկ գլխավոր թմրաբարոն Պաբլո Էսկոբարի մահից հետո, որը սպանվել է 1993 թվականի դեկտեմբերի 2-ին՝ Մեդելինում ոստիկանական գործողության ժամանակ։ Հանցագործությունների թիվը շարունակել է աճել, իսկ պարտիզանական պատերազմը՝ անդադար շարունակվել։

1994 թվականին նախագահ է դարձել Էռնեստո Սամպեր Պիզանոն, որը խոստացել է բարելավել սոցիալական համակարգը, բայց իրականում ոչինչ չի արել։

1998 թվականին ընտրություններում հաղթել է Անդրես Պաստրանան և ապստամբներին է դիմել՝ զինադադարի նոր առաջարկով։

### Ալվարո Ուրիբեի նախագահություն

2002 թվականի նախագահական ընտրությունների առաջին փուլում Ալվարո Ուրիբեն է հաղթել՝ հավաքելով ձայների 54%-ը։ Ուրիբեն կոշտ քաղաքականություն է վարել ձախ արմատական ապստամբների նկատմամբ, ինչը նրան մեծ ժողովրդականություն է բերել երկրի բնակչության շրջանում։ 2006 թվականի մայիսի 28-ին նա վերընտրվել է Կոլումբիայի նախագահ՝ հավաքելով աննախադեպ 62,2% ձայն։

2008 թվականի մարտին Էկվադորի տարածքում *FARC* ծայրահեղ ձախ ահաբեկչական խմբավորման առաջնորդներից մեկի՝ Ռաուլ Ռեյեսի ոչնչացումը Կոլումբիայի անվտանգության ուժերի միջսահմանային գործողության ընթացքում հանգեցրել է Էկվադորի, Վենեսուելայի և Կոլումբիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների խզմանը։ Միաժամանակ, Լատինական Ամերիկայի երկրների մեծ մասը դատապարտել է Կոլումբիայի իշխանությունների գործողությունները, մինչդեռ ԱՄՆ-ն իր աջակցությունն է հայտնել նախագահ Ուրիբեին։ Երկրների միջև հարաբերությունները կարգավորվել են Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության միջնորդությամբ և Կոլումբիայի կողմից՝ Էկվադորից ներողություն հայցելուց հետո։

2008 թվականի հուլիսի 2-ին հատուկ գործողության արդյունքում ազատ են արձակվել 15 գերիներ, այդ թվում՝ 2002 թվականի ընտրություններում հաղթած նախկին սենատոր, նախագահի թեկնածու Ինգրիդ Բետանկուրը, որին 6 տարի գերության մեջ են պահել *FARC*-ի զինյալները։

Ուրիբեն, որի ժողովրդականության վարկանիշը գերազանցել է 60%-ը, չի կարողացել առաջադրվել երրորդ անգամ անընդմեջ՝ համաձայն Սահմանադրական դատարանի 2010 թվականի փետրվարի որոշման։

### Խուան Մանուել Սանտոսի նախագահություն

2010 թվականի մայիսի 30-ին Կոլումբիայում տեղի է ունեցել նախագահական ընտրությունների առաջին փուլը։ Ամենաշատ ձայները (ավելի քան 47%) ստացել է պաշտպանության նախկին նախարար, իշխող Ազգային միասնության սոցիալական կուսակցության անդամ և Ուրիբեի դաշնակից Խուան Մանուել Սանտոսը։ Երկրորդ տեղը (22%) զբաղեցրել է բնապահպանական «Կանաչների կուսակցության» ներկայացուցիչ, Բոգոտայի նախկին քաղաքապետ Անտանաս Մոկուս Սիվիցկասը (լիտվացի էմիգրանտների ընտանիքից)։ Սանտոսը նախագահ է դարձել երկրորդ փուլում և 2014 թվականին վերընտրվել է նախագահի պաշտոնում։

2015 թվականի օգոստոսին Վենեսուելայի և Կոլումբիայի միջև դիվանագիտական հակամարտություն է սկսվել՝ Վենեսուելայի կողմից ռազմականացված խմբավորումների և մաքսանենգների դեմ պայքարելուն ուղղված միջոցառումներից հետո, որոնք ներառել են Վենեսուելայի տարածքում բնակվող կոլումբիացիների զանգվածային արտաքսումը և սահմանների փակումը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռոբլեդո Խորխե ««Զեկույց կապիտան Խորխե Ռոբլեդոյի արշավի մասին Անսերմա և Կվիմբայա նահանգներում»». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 13-ին.
* 16-17-րդ դարերի Նոր Գրանադայի պատմության վերաբերյալ մատենագիտություն, Կոլումբիա, Վենեսուելա, Էկվադոր, Պանամա։ պատմագրություն. ժամանակագիրներ, պատմաբաններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Gaspar Morcote-Ríos* et al. Colonisation and early peopling of the Colombian Amazon during the Late Pleistocene and the Early Holocene: New evidence from La Serranía La Lindosa Արխիվացված 2020-11-30 Wayback Machine // Quaternary International. Volume 578, 20 March 2021, Pages 5—19 (PDF Արխիվացված 2021-10-17 Wayback Machine)
2. ↑  'Sistine Chapel of the ancients' rock art discovered in remote Amazon forest Արխիվացված 2020-11-30 Wayback Machine, 29 Nov 2020
3. ↑  The Sistine Chapel of the ancients: Eight-mile wall of prehistoric paintings of extinct animals and people painted by first humans to reach South America 12,500 years ago is discovered in the Amazon rainforest Արխիվացված 2020-11-30 Wayback Machine, 30 November 2020
4. ↑  *José Iriarte* et al. Ice Age megafauna rock art in the Colombian Amazon? Արխիվացված 2022-03-19 Wayback Machine, 07 March 2022
5. ↑  *Alexander G. Ioannidis* et al. Native American gene flow into Polynesia predating Easter Island settlement Արխիվացված 2020-07-09 Wayback Machine // Nature, 2020
6. ↑  Хименес де Кесада, Гонсало (2010 թ․ ապրիլի 20). «Краткое изложение завоевания Нового Королевства Гранада» (1539; 1548—1549)». www.kuprienko.info (А. Скромницкий). Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 20-ին.