**Փարիզի համաձայնագիր** (ֆր.՝ Accord de Paris sur le climat), միջազգային փաստաթուղթ, որն ընդունվել է Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում 2015 թվականի դեկտեմբերին` ի հավելումն ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության շրջադարձային կոնվենցիային։ Այն նպատակ ուներ մինչև 2020 թվականը կրճատել կամ կայունացնել ջերմոցային գազերի արտանետումները մթնոլորտ։ Համաձայնագիրը ստորագրվել է 2016 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Նյու Յորքում՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։

Փարիզյան համաձայնագիրը վավերացվել է Միավորված Ազգերի Կազմակերպության անդամ 96 պետությունների (այդ թվում և Հայաստանի) կողմից։ Համաձայնագիրը փոխարինել է 1997 թվականի դեկտեմբերին Ճապոնիայում կնքված Կիոտոյի արձանագրությանը։

Գլխավոր ասուլիսի ժամանակ Ֆրանսիայի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Լորան Ֆաբիուսը հայտարարել է, որ «պատվախնդիր և հաշվեկշռված» ծրագիրը դարձել է «պատմական շրջադարձային կետ» գլոբալ տաքացման հավանականության տոկոսայի հարաբերակցության իջեցման ճանապարհին։ Ըստ երկրորդ հոդվածի՝ կնքված համաձայնագիրը պետք է արագացնի ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության շրջադարձային կոնվենցիայի նախաձեռնությամբ իրականացվող գործողությունները, մասնավորապես, գլոբալ միջին ջերմաստիճանային աճը պետք է պահել «շատ ցածր»՝ 2 °C և ջանքեր ներդնել, որպեսզի այս ցուցանիշը հասնի 1.5 °C-ի։

Բոլոր Կողմերը, նկատի առնելով իրենց ընդհանուր, սակայն տարբերակված պատասխանատվությունը և ազգային կամ տարածաշրջանային զարգացման իրենց որոշակի առաջնայնությունները, նպատակներն ու պայմանները օժանդակություն են ցուցաբերում և համագործակցում են Մոնրեալի արձանագրությամբ չկարգավորվող ջերմոցային գազերի մարդածին արտանետումների սահմանափակմանը, նվազեցմանը կամ դադարեցմանը բերող տեխնոլոգիաների, մեթոդների և գործընթացների մշակման, կիրառման, տարածման, այդ թվում` փոխանցման գործում` համապատասխան բոլոր ոլորտներում` ներառյալ էներգետիկան, տրանսպորտը, արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը, անտառտնտեսությունը և թափոնների հեռացումը։ Համաձայնագրի բնօրինակը, որի արաբերեն, չինարեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն և իսպաներեն տեքստերը հավասարազոր են, ի պահ է հանձնվում Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին։

Նպատակներ
---------

Կլիմայի փոփոխության անբարենպաստ հատևանքները ֆիզիկական միջավայրում կամ բիոտայում կլիմայի փոփոխության արդյունքում առաջացած այն փոփոխություններն են, որոնք զգալի բացասական ազդեցություն են գործում բնական և կառավարվող էկոհամակարգերի կառուցվածքի, վերարտադրման կարողության կամ արտադրողականության, սոցիալ-տնտեսական համակարգերի գործունեության կամ մարդու առողջության և բարեկեցության վրա։ Կլիմայի փոփոխությունը կլիմայի այնպիսի փոփոխություն է, որն ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն պայմանավորված է գլոբալ մթնոլորտի բաղադրության մեջ փոփոխություններ առաջացնող մարդկային գործունեությամբ, և որը հավելվում է համեմատելի ժամանակահատվածների ընթացքում դիտարկվող կլիմայի բնական տատանումներին։

Փարիզի համաձայնագրի նպատակը ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության շրջադարձային կոնվենցիայի համապատասխան դրույթների համաձայն` մթնոլորտում ջերմոցային գազերի պարունակության այնպիսի մակարդակի ապահովումն է, որը կբացառի վտանգավոր մարդածին ներգործությունը կլիմայական համակարգի վրա։ Այդպիսի մակարդակը պետք է ապահովվի կլիմայի փոփոխությանը էկոհամակարգերի բնական հարմարեցման համար բավարար ժամկետներում, ինչը թույլ կտա վտանգի տակ չդնել սննդի արտադրությունը և կապահովի հետագա տնտեսական զարգացումը կայուն հիմքերի վրա։

Կողմերը պետք է պահպանեն կլիմայական համակարգը` ի շահ մարդկության ներկա և ապագա սերունդների` հավասարության հիմունքներին և իրենց ընդհանուր, սակայն տարբերակված պատասխանատվության և իրենց առկա կարողություններին համապատասխան։ Ուստի զարգացած երկրներ հանդիսացող Կողմերը պետք է առաջատար դերը տանեն կլիմայի փոփոխության և դրա բացասական հետևանքների դեմ պայքարում։

ԱՄՆ-ի չեղարկում
---------------

2017 թվականի հունիսի 1-ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարեց, որ իր ղեկավարած երիկիրը չեղարկում է ՄԱԿ-ի մի շարք անդամ երկրների հետ Փարիզում կնքված համաձայնագիրը՝ այն համարելով ԱՄՆ-ի տնտեսության թռիչքային զարգացման առջև ծառացած խոչընդոտ։

Հիշեցնելով իր *«Առաջին հերթին՝ Ամերիկան»* կարգախոսը, Թրամփը պնդեց՝ որ Փարիզում կնքված բազմակողմ այդ փաստաթուղթը միայն այլ պետությունների ազգային շահերին է ծառայում, այն դեպքում, երբ ամերիկյան տնտեսությունը տուժում է, ինքնիշխանությունը՝ թուլանում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այսօրվանից Միացյալ Նահանգները դադարեցնում է Փարիզյան համաձայնագրի իրագործումը, որը հրեշավոր ֆինանսական ու տնտեսական խոչընդոտներ էր սահմանում մեր երկրի նկատմամբ։ Ինչո՞ւ պետք է Ամերիկան ստորացվի, ի՞նչ հիմքով պետք է նրանք ծիծաղեն մեզ վրա։ Մենք ուզում ենք արդար վերաբերմունք մեր քաղաքացիների ու հարկատուների նկատմամբ, ես ընտրվել եմ՝ ներկայացնելու Փիթսբուրգի շահերը, և ոչ թե Փարիզի- Դոնալդ Թրամփ |  |

Ի պատասխան սրա՝ Գերմանիայի, Իտալիայի և Ֆրանսիայի ղեկավարները հանդես եկան հայտարարությամբ, որ կլիմայի մասին Փարիզյան համաձայնագիրը չի կարող վերանայվել։ Առաջնորդները իրենց դաշնակիցներին կոչ են արել ուժեղացնել կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարին ուղղված ջանքերը։ ԱՄՆ նախկին նախագահ Բարաք Օբաման իր ափսոսանքն է հայտնել Թրամփի որոշման կապակցությամբ։

Իրենց համատեղ հայտարարության մեջ նրանք նշել են՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մենք համարում ենք, որ 2015-ին Փարիզում ստորագրված համաձայնագիրն անշրջելի է, ու մենք վստահ ենք, որ այն չի կարող վերանայվել, քանի որ այն կենսական կարեւոր գործիք է մեր մոլորակի, հասարակության ու տնտեսության համար |  |

Տես նաև
-------

* Կիոտոյի արձանագրություն
* ՄԱԿ-ի շրջանակային կոնվենցիան կլիմայի փոփոխությունների մասին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Թրամփ․ Փարիզի համաձայնագիրը հրեշավոր խոչընդոտներ էր սահմանում ԱՄՆ-ի նկատմամբ»։ *«Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան*։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 2
2. ↑  «Թրամփ. ԱՄՆ-ն դուրս է գալիս Կլիմայի վերաբերյալ փարիզյան համաձայնագրից»։ *PanARMENIAN.Net*։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 2
3. 1 2  «Իտալիան, Ֆրանսիան ու Գերմանիան հայտնել են, որ կլիմայի մասին Փարիզյան համաձայնագիրը չի կարող վերանայվել»։ *news.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 2  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1113618760 |

 |