«**Բարեկենդանը**», Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթներից։

Սյուժե
------

Մի մարդ ու մի կին են լինում, որ իրար չէին սիրում և միշտ վիճում էին. «մարդը կնկանն է ասում հիմար, կնիկը՝ մարդուն»։

Մի օր ամուսինը մի քանի փութ յուղ ու բրինձ է առնում, տանում տուն, իսկ երբ կինը բարկանում է, թե ինչի է այդքանն առել, ամուսինը պատվիրում է պահել, քանի որ բարեկենդանի համար է։

Որոշ ժամանակ կինն սպասում է, մի էր էլ տեսնում է իրենց տան մոտով շտապ-շտապ անցնող մի մարդու ու հարցնում է, թե արդյոք նա չէ Բարեկենդանը։ Իսկ երբ անցորդը (մտածելով, որ կինը հիմար է), ասում է, թե ինքն է, կինը բարկանում է, որ այդքան ժամանակ ստիպված են եղել պահել նրա ապրանքը։ Անցորդը վերցնում է յուղն ու բրինձը և արագ հեռանում։

Երբ ամուսինը վերադառնում է, կինն ասում է, որ բարեկենդանը եկել էր. «Կանչեցի, մի լավ էլ խայտառակ արի, շալակը տվի, տարավ»։

Իմանալով, թե որ կողմն է գնացել անցորդը, ամուսինը ձիով գնում է նրա հետևից։ Ճանապարհին հանդիպում է բարեկենդանին ու հարցնում, թե արդյոք յուղ ու բրինձ շալակած մարդ չի անցել այդ ճանապարհով։ Բարեկենդանն ասում է, թե անցել է, բայց ձիով դժվար կլինի հասնել նրա հետևից. «մինչև քու ձին չորս ոտը կփոխի՝ մի՜ն, երկո՜ւ, երե՜ք, չո՜րս, նա երկու ոտով մե՛կ-երկո՛ւ, մե՛կ-երկո՛ւ, մե՛կ-երկո՛ւ, շուտ-շուտ կգնա, անց կկենա»։ Նա խորհդուրդ է տալիս ձին թողնել իր մոտ, ոտքով գնա։ Մարդն այդպես էլ անում է, տեսնում է՝ չի կարողանում հասնել, վերադառնում է, տեսնում է՝ ձին էլ չկա։ Գնում է տուն, ու նորից սկսում են կռվել. «մարդը՝ եղ ու բրինձի համար, կնիկը՝ ձիու»։

> Մինչև օրս էլ էս մարդ ու կնիկը կռվում են դեռ։ Սա նրան է ասում՝ հիմար, նա՝ սրան, իսկ բարեկենդանը լսում է ու ծիծաղում։
> 
>

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ տպագրվել է 1910 թվականին Թիֆլիսում լույս տեսած «Հասկեր» մանկական ամսագրի № 11-ում (էջ 318-319)` «*Հեքիաթ»* ենթավերնագրով, տպագրվել է նաև վրացերեն «*Չեչիլի*» ամսագրում, (Թիֆլիս, 1911, № 2), Լ․ Կարապետյանի թարգմանությամբ։

Այնուհետև՝ Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության երրորդ հատորում (էջ 172-173)։

Հեքիաթի համար Թումանյանը նկատի է ունեցել հայկական «*Рамазан*», իմերեթական «*Кто глупее*», «*Где есть дураки?*» և այլ հեքիաթներ, հիմնականում օգտագործելով հայկական տարբերակի առաջին մասը։

Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 5-րդ հատորում տպագրվել է «Հասկեր» ամսագրից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Թումանյան, Հովհաննես (1994). *Երկերի լիակատար ժողովածու*. Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն. pp. 780–781.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հովհաննես Թումանյան |
| --- |
|  |
| Պոեմներ | Ալեք  • Անուշ  • Դեպի անհունը  • Թմկաբերդի առումը  • Լոռեցի Սաքոն  • Հազարան Բըլբուլ  • Հառաչանք  • Հին կռիվը  • Մարոն  • Մեհրի  • Մերժած օրենք  • Պոետն ու Մուսան  • Սասունցի Դավիթ |  |
|  |
| Հեքիաթներ | Անխելք մարդը  • Չախչախ թագավորը  • Ծիտը  • Ուլիկը  • Սուտասանը  • Ճամփորդները  • Կացին ախպեր  • Խոսող ձուկը  • Խելոքն ու հիմարը  • Ոսկու կարասը  • Տերն ու ծառան  • Պոչատ աղվես  • Անհաղթ աքլորը  • Սուտլիկ որսկանը  • Բարեկենդանը  • Եդեմական ծաղիկը  • Անբան Հուռին  • Քեֆ անողի քեֆը չի պակասի  • Քաջ Նազար  • Կիկոսի մահը  • Ձախորդ Փանոսը  • Մարդակերի աղջիկն ու խորհրդավոր վարպետը  • Աստղերից իջած կինը  • Որոտ թագավորը  • Անգին քարը  • Կախարդի քսակը  • Ոսկի բանալին  • |
|  |
| Պատմվածքներ | Սովի ժամանակից  • Քաջերի կյանքից  • Աղքատի պատիվը  • Լեռների հովիվը  • Գիքորը  • Երկաթուղու շինությունը  • Եղջերուի մահը  • Արջաորս  • Խորհրդավոր ծերունին  • Գաբո բիձու շերամապահությունը  • Երկու հայր  • Խրիմյան Հայրիկի օրերից մինը  • Մայրը  • Ահմադը  • Գրազը  • Եղջերուն  • Քեռի Խեչանը  • Նեսոյի քարաբաղնիսը  • Ուրախ գիշեր  • Ալլահից ղրկված  • Գելը • Ծղրիդը  • Շունը  • Իմ ընկեր Նեսոն |

 |

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Բարեկենդանը (հեքիաթ)**