recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Գիրք ոչինչ»** գիրքը կազմված է բացառապես մաքուր էջերից, հրատարակված է ԱՄՆ-ում 1974 թվականին։
Այսպես ասած, գիրքը կազմված մաքուր էջերից համարվում է սովորական նոթատետր։ Գրքի և նոթատետրի միջև եղած փոքր տարբերության վրա որոշել է խաղալ Harmony Books հրատարակչությունը, հրատարակելով «Գիրք ոչինչ»-ը 1974 թվականին, որը 192 էջից կազմված հատոր էր (ստանդարտ ծավալը մալեսկինի և ուրիշ նշումների գրքույկների)։ Հրապարակախոս Ստեֆան Կենֆերը նշել է այդ առիթով Time թերթում, որ ««Գիրք ոչինչ»-ը լավագույն ծաղրանքն է աննշան գրքերի նկատմամբ»։ Ըստ էության գիրքը պահանջված էր, քանի որ արդեն այդ նույն տարվա վերջում գիրքը երկրորդ անգամ է վերահրատարակվում, 160 էջ ծավալով։ Այս վերահրատարակման մեջ կար ենթագլուխ. «Ուզո՞ւմ ես նրանից ինչ-որ բան անել» (անգլերեն Wanna make something of it?): Գրքի առնված էր հատուկ կազմաշապիկի մեջ, որի կափարիչի վրա զետեղված էր Էդուարդ Դալբերգի բնաբանը. «Անհրաժեշտ է երկար ժամանակ, որպեսզի հասկանանք ոչինչը», և հաջորդ պարզաբանումը հրատարակողից. «Երբ Բեռնարդ Շոուին հարցրեցին թե ո՞ր հինգ գրքերը նա իր հետ կվերցներ անմարդաբնակ կղզի, նա պատասխանեց, որ կուզենար վերցներ իր հետ հինգ գիրք մաքուր էջերով։ Գիրք ոչինչը հենց այդպիսի գիրք է։ Անսահման բազմության հնարավորության։ Գրեք սեփական վեպը, կազմեք հեղինակային խոհանոցային բաղադրատոմսերի հավաքածու , նկարեք, կազմեք ցուցակներ, հավաքեք ստորագրություններ, բանաստեղծություններ գրեք, նկարներ ամրացրեք, հնարեք հագուստի մոդելներ, ստեղծեք ձեր կարի կամ ասեղնագործության տեսակը, խզբզեք հենց այնպես, տեղադրեք երգեր, գրի առեք կարևոր ամսաթվեր, պահեք հյուրերի կարծիքների համար գիրք, ծաղիկներ չորացրեք, սիրելի ասույթները գրի առեք, հավաքեք կամ հորինեք ծիծաղելի դեպքեր, միացրեք ձեր երևակայությունը, արեք ինչ-որ բան։ «Գիրք ոչինչ»ը ձեր գիրքն է, նա կարող է դառնալ ամեն ինչ, ինչ Դուք ուզեք։

Ըստ էության, ժամանակի ընթացքում աճեց գրքի հեղինակությունը, քանի որ հրատարակչությունը ամբողջ հզորությամբ թողարկեց «Գիրք ոչինչ»-ը. այսպես, 1980 թվականին թողարկված «Երազահան գիրք ոչինչ»-ը ազդարարում էր հրատարակչություններին հանրաճանաչ շարքի նորագույն թողարկումը։

Հետագայում «Գիրք ոչինչ»-ը հիշատակվում է որպես իր տեսակի մեջ կոնցեպտուալ ակցիա, համանման Կազիմիր Մալևիչի «Սև քառակուսի», Ջոն Քեյջի «4 րոպե 33 վայրկյան» պիեսի և այլ գրքերի։ Արդյունքում հայտնվեցին ուրիշ գրքերի հրատարակություններ, որոնք իրենցից ներկայացնում էին անկախ իրենց շապիկի անվանումից՝ մաքուր թղթերի բլոկ։ Այսպես 2011 թվականին բրիտանացի Շերիդան Սայմը գիրք թողարկեց հետևյալ անվան տակ «Ինչի մասին են մտածում տղամարդիկ բացի սեքսից» դատարկ թղթերից բաղկացած գիրքը, հեղինակի կարծիքով, այն պետք է արտացոլի իր «ապշեցուցիչ եզրակացությունը» այն մասին, որ բացի սեքսից տղամարդիկ ուրիշ ոչ մի բանի մասին չեն մտածում, ինչպես հաղորդում է Daily Telegraph-ը, գիրքը մեծ հաջողությամբ տարածվել է ուսանողների մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Stefan Kanfer. Making the Most of The Best Archived 2013-02-05 at Archive.is // Time, 9 сентября 1974.
2. ↑  Второе издание «Книги Ничто» на amazon.com
3. ↑  «Сновидческая Книга Ничто» на amazon.com
4. ↑  What Every Man Thinks About Apart From Sex: book of blank pages become surprise bestseller // Daily Telegraph, 3 March 2011.
**Արդարադատության նախարարություն ՀՍՍՀ**, պետական կառավարման կենտրոնական մարմին։ Կազմակերպվել է ՀՍՍՀ Հեղկոմի կողմից, 1920 թվականի, դեկտեմբերի 12-ին, որպես Արդարադատության ժողովրդական կոմիսարիատ։ Գործել է ՀՍՍՀ ԿԳԿ-ի նախագահության՝ 1923 թվականի, դեկտեմբերի 29-ին ընդունած կանոնադրությամբ։ Նրան կից էր դատախազությունը, և արդարադատության ժողկոմը միաժամանակ հանրապետության դատախազն էր։ 1930 թվականի հունվարի 31-ին ժողկոմատը վերացվել է և վերստին ստեղծվել 1933 թվականի հունվարի 5-ին։ Այդ ժամանակամիջոցում արդարադատության ժողկոմատի խնդիրները կատարել են ՀՍՍՀ դատախազությունը և գերագույն դատարանը։ 1936-ին արդարադատության ժողկոմատից անջատվել են դատախազական և քննչական մարմինները, որոնք անմիջականորեն ենթարկվել են ՍՍՀՄ դատախազությանը։ 1936 թվականին ժողկոմատը վերակազմվել է Ա․ մ-յան և գործել մինչև 1959 թվականի ապրիլի 13-ը։ 1959 թվականից (Ա․ մ․ վերացվելուց հետո) մինչև 1970 թվականը նրա ֆունկցիաները կատարել են ՀՍՍՀ գերագույն դատարանը և ՀՍՍՀ Մինիստրների սովետին առընթեր իրավաբանական հանձնաժողովը (ստեղծվել է 1959 թվականի ապրիլի 3-ին)։ ՀՍՍՀ Գերագույն սովետի Նախագահության 1970 թվականի նոյեմբերի 2-ի հրամանագրով վերստեղծվել է ՀՍՍՀ Ա․ մ․։ Նրա հիմնական խնդիրներն են՝ դատական, նոտարական, զագսի մարմինների, փաստաբանների կոլեգիայի, իրավախորհրդատուների գործունեության ղեկավարումը, իրավունքի պրոպագանդման և քաղաքացիների իրավական դաստիարակության գործի մեթոդական ղեկավարությունը, դատական մարմինների գործունեության ընդհանրացումը։ Ա․ մ․ մասնակցում է նաև գործող օրենսդրության համակարգմանը։

ՀՍՍՀ արդարադատության ժողկոմներ են եղել Ս․ Բադդատյանը (1920—1921), Ա․ Կարինյանը (1921), Ա․ Շահվերդյանը (1921), Դ․ Շահվերդյանը (1922-1923), Լ․ Վարդապետյանը (1924—1927), Զ․ Աշրաֆյանը (1927—1929), Ա․ Հովսեփյանը (1929, 1936—1937), Ս․ Խանոյանը (1929—1930), Պ․ Թորոսյանը (1933-1936), Ալի Մահմեդով Մաֆար Հուսեին Զաղեն (1937—1941), Գ․ Նազարյանը (1941—1946),մինիստրներ՝ նույն Գ․Նազարյանը (1946—1948), Հ․ Մեղավորյանը (1948—1951),Ա․ Կարապետյանը (1951—1959)։ 1970 թվականից մինիստր է Ա․ Գևորգյանը։ *Ա․ Լալայան*։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 8)։*  |
|  |
| --- |
| **Սոխ անհարթացողուն** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Շքանարգիզազգիներ (Amaryllidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Սոխայիններ (Allioideae) |
| **Տրիբա** | *Allieae* |
| **Ցեղ** | Սոխ *(Allium)* |
| **Տեսակ** | **Սոխ անհարթացողուն** *(A. eriocoleum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Allium eriocoleum***Vved. 1952 |

**Սոխ անհարթացողուն** (լատ.՝ Allium scabriscapum), սոխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սոխուկավոր բույս է։ Ցողունի բարձրությունը հասնում է 20-40 սմ-ի։ Տերևները տափակ են։ Ծաղկաբույլը կիսագնդաձև է և սակավածաղիկ։ Ծաղկապատը գավաթանման է, իսկ մասերը դեղին և էլիպսաձև։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Այարի կիրճ, Ագարակաձոր և Բոլորաբերդ գյուղերի միջև)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Հարավարևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում, Հյուսիսային և Հարավային Իրանում և Թուրքմենիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 1000-1500 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնային գոտում, խճաքարոտ-քարաթափվածքային կրային լանջերին։ Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիս ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Գտնվում է ընդհանուր արեալի հյուսիսային սահմանում։ Հայտնի է միայն մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր, որպես անհետացած տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Allium scabriscapum
* EoL: 1084472
* GBIF: 2857967
* GRIN: 315330
* iNaturalist: 1003515
* IPNI: 527994-1
* NCBI: 2056023
* Plant List: kew-295506
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:527994-1
* Tropicos: 18404592
* WCSP: 295506

 |

 |
**Խորհուրդների համագումար**, ՀԽՍՀ պետական իշխանության բարձրագույն մարմինը 1922-1937 թվականներին։ Կազմավորվել է գավառային խորհուրդների ներկայացուցիչներից՝ 5 հազար բնակչից մեկ պատգամավոր հաշվով։ Դրա կազմի մեջ էին մտնում բանվորների, գյուղացիների, կարմիրգվարդիականների ներկայացուցիչները՝ անկախ սեռից ու ազգային պատկանելությունից։ Համագումարը տնօրինում էր հանրապետության սահմանադրության հաստատման, փոփոխման և լրացման, տնտեսական և մշակութային շինարարության ղեկավարման, պետական գործունեության մյուս կարևորագույն հարցերը։ Համագումարների միջև ընկած ժամանակահատվածում ՀԽՍՀ պետական իշխանության բարձրագույն մարմինը համագումարի ընտրած հանրապետության Կենտրոնական գործադիր կոմիտեն էր։ Համագումարի և Կենտգործկոմի տնօրինությանը վերապահված չէր միայն ԽՍՀՄ իրավասությանը ենթակա հարցերի քննարկումը (ԽՍՀՄ կազմավորումից հետո)։ Մինչև 1937 թվականը գումարվել է ՀԽՍՀ սովետների 9 համագումար․

* I համագումար, 1922 թվականիի հունվար-փետրվար
* II համագումար, 1922 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր
* III համագումար, 1923 թվականի դեկտեմբեր
* IV համագումար, 1925 թվականի մարտ
* V համագումար, 1927 թվականի մարտ-ապրիլ
* VI համագումար, 1929 թվականի ապրիլ
* VII համագումար, 1931 թվականի փետրվար
* VIII համագումար, 1935 թվականի հունվար
* IX համագումար, 1937 թվականի մարտ

ՀԽՍՀ սովետների IX արտակարգ համագումարն ընդունեց ՀԽՍՀ նոր սահմանադրությունը, որով ՀԽՍՀ պետական իշխանության բարձրագույն մարմին հռչակեց ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 13)։*  |
|  |
| --- |
| **Սոխ Օլթիի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Շքանարգիզազգիներ (Amaryllidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Սոխայիններ (Allioideae) |
| **Տրիբա** | *Allieae* |
| **Ցեղ** | Սոխ *(Allium)* |
| **Տեսակ** | **Սոխ Օլթիի** *(A. oltense)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Allium oltense***Grossh. 1928 |

**Սոխ Օլթիի** (լատ.՝ Allium oltense), սոխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սոխուկավոր, 30-50 սմ բարձրությամբ բույս է։ Տափակ, գծային տերևները խոզանանման ոլորված են։ Գնդաձև ծաղկաբույլը բազմածաղիկ է։ Ծաղկապատը ձվաձև է, մասերը՝ նշտարաձև, սուր, հիմքում՝ սպիտակավուն, ավելի վեր՝ բաց կանաչավուն-դարչնագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի (Ջաջուռի լեռնանցք, Մաստարա, Լանջիկ, Բագրավան, Հացաշեն, Արագած գյուղերի շրջակայք) և Երևանի (Նոր Գեղի և Եղվարդ գյուղերի միջև) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հայաստանի սահմաններից դուրս տարածված է Արևելյան Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1500-2300 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ լեռնային տափաստանում։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Գտնվում է ընդհանուր արեալի արևելյան սահմանին։ Հայաստանում հայտնի են միմյանցից բավականին հեռու գտնվող չորս լոկալիտետներ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տափաստանների հերկման և արածեցման հետևանքով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 1084767
* GBIF: 2856918
* IPNI: 528529-1
* Plant List: kew-296148
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:528529-1
* Tropicos: 18404890
* WCSP: 296148

 |

 |
**Օրգանիզմի ցրտահարություն**, հյուսվածքների վնասումը ցրտի ազդեցության հետևանքով։

Առավել հաճախ ցրտահարվում են ստորին, հազվադեպ՝ վերին վերջույթները, քիթը, ականջախեցիները և այլն։ Երբեմն ցրտահարությունը առաջանում է ոչ մեծ սառնամանիքի (–3 °C-ից մինչև 5 °C) ժամանակ և նույնիսկ 0 °C-ից բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում, որը սովորաբար պայմանավորված է օրգանիզմի դիմադրողականության անկումով (արյան կորուստ, քաղց, հարբածություն և այլն)։ Նպաստող գործոններն են քամին, օդի բարձր խոնավությունը։ Ցրտի ազդեցությանն օրգանիզմը հակազդում է ծայրամասային արյան անոթների ռեֆլեքսային կծկանքով։ Հյուսվածքների փոփոխությունները կախված են ցրտի ազդեցության տևողությունից և ինտենսիվությունից։

Ցրտահարության տեսակներ
----------------------

Տարբերում են ցրտահարության 4 աստիճաններ,

* առաջին աստիճանի դեպքում մարմնի ցրտահարված հատվածը սկզբում կարմրում է, ապա գունատվում, կորցնում զգացողությունը, երբեմն առաջանում է ծակոցների և կսկծոցի զգացում։ Ցրտահարված հատվածը տաքացնելուց հետո մաշկը կարմրում է և ուռչում, նկատվում են թեթևակի ցավեր, այրոց, 2–3 օր անց բոլոր ախտանշանները լրիվ վերանում են։
* երկրորդ աստիճանի ցրտահանությունից խանգարվում է արյան շրջանառությունը, սակայն արյան անոթների փոփոխությունները դարձելի են․ մաշկը խիստ գունատվում է, առաջանում են հեղուկով լցված բշտիկներ։ Երկարատև ցրտահարվելիս կամ շատ ցածր ջերմաստիճանի ազդեցությունից առաջանում է 3-րդ աստիճանի ցրտահարություն, որի դեպքում խիստ խանգարվում է արյան շրջանառությունը։
* երրորդ աստիճանի ցրտահարության առաջին օրերին նկատվում է զգացողության լրիվ կորուստ, այնուհետև առաջանում են ուժեղ ցավեր։
* չորրորդ աստիճանի ցրտահարությունն ուղեկցվում է ոչ միայն փափուկ հյուսվածքների, այլև ոսկրերի մեռուկացումով։

Առաջին օգնության միջոցներ
-------------------------

Առաջին օգնության հիմնական նպատակը մարմնի ցրտահարված հատվածի արյան շրջանառության անհապաղ վերականգնումն է։ Ոտքերի և ձեռքերի առաջին և երկրորդ աստիճանների ցրտահարության դեպքում վերջիններս տաքացնել 18–20 °C ջրում, աստիճանաբար ջրի ջերմաստիճանը բարձրացնելով 37–38 °C, կատարել սպիրտով շփումներ, դնել մանրէազերծ չոր վիրակապ, տալ տաք թեյ, ոչ մեծ քանակությամբ ալկոհոլային խմիչք։ Երկրորդ և երրորդ աստիճանների ցրտահարության դեպքում հակափայտացման շիճուկի ներարկում, անտիբիոտիկներ և այլն։ Երրորդ և չորրորդ աստիճանների տարածուն ախտահարման ժամանակ մարմնի ցրտահարված հատվածը ծածկում են մանրէազերծ անձեռոցիկով, կապում և տեղափոխում վիրաբուժական բաժանմունք։

Կանխարգելում
------------

Տաք, չսեղմող հագուստ և չթրջվող կոշիկներ, ոտքերի գերքրտնարտադրությունը վերացնող միջոցներ, տաք սննդի կանոնավոր ընդունում և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 171)։*  |
**«Կոմպոզիցիա սևի և մոխրագույնի մեջ։ Ուիսթլերի մայրը»** (անգլ.՝ Arrangement in Grey and Black: The Artist's Mother), Ջեյմս Ուիսթլերի ամենահայտնի նկարը։ Նկարը այժմ գտնվում է Օրսե թանգարանում (Փարիզ), սակայն նկարը հաճախ «մեկնում է ճամփորդության» ամբողջ աշխարհով։

Ստեղծման պատմությունը
---------------------

Նկարի համար դեմք է հանդիսացել նկարչի մայրը՝ Աննա Մաք-Նեյլ Ուիսթլերը (Anna McNeill Whistler), որն ապրում էր Լոնդոնում որդու հետ։ Կան տարբեր պատմություններ նկարի ստեղծման վերաբերյալ, դրանցից մեկն այն է, որ մայրը փոխարինել է մեկ այլ մոդելի վերջին պահին։ Մյուս տարբերակով մայրը պետք է պատկերվեր կանգնած դիրքում, սակայն մայրը չէր կարող այդքան երկար կանգնած մնալ։ Նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է Լոնդոնի թագավորական ակադեմիայի արվեստի 104-րդ ցուցահանդեսում՝ 1872 թվականին, բայց մերժված էր ակադեմիայի կողմից։ Սա մեծ ազդեցություն թողեց բրիտանական արվեստի և նկարչի հարաբերությունների միջև։ Սրանից հետո նկարիչը այլևս չհամագործակցեց ակադեմիայի հետ։

Նկարի իմաստը
------------

Այս նկարը դարձավ հայտնի, որպես «մոր պաշտամունք»-ի սիմվոլ։ Նկարը տարածվեց մինչև մեր ժամանակները։ Նկարիչը շատ էր ցանկացել, որ իր նկարները գնահատեն միայն իր իմաստի համար։ «Կոմպոզիցիա սևի և մոխրագույնի մեջ» կարելի է հանդիպել ֆիլմերում, սերիալներում և անգամ մուլտֆիլմներում։ Ուիսթլերն իր նկարները համարել է երաժշտական «սիմֆոնիաներ»։

Հայտնությունը մշակույթում
-------------------------

* Նկարը հայնտվում է Սիմպսոնի մի քանի դրվագներում. «Rosebud», «Միլիոնավոր խնդիրներ», «Բարնսը և մեղուները»
* Այս նկարի հիման վրա նկարահանվել է «Միսթր Բին» ֆիլմի որոշ դրվագներ։
* Քոլ Փորթերի Anything Goes մյուզիքլում
* «Մերկ ատրճանակ 2½» ֆիլմում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Make Lists, Not War — 2013.
2. ↑  Make Lists, Not War — 2013.
3. 1 2 3  JocondeLab — 2014.

Աղբյուրներ
----------

* Whistler’s Mother։ An American Icon edited by Margaret F. MacDonald. ISBN 978-0-85331-856-9.
Քրմապետ Սլակ Կակոսյանի կիսանդրին, քանդակագործ՝ Կորյուն Գևորգյան
**Սլակ Կակոսյան** (1936 հունվարի 25 Երևան - 2005 օգոստոսի 24), Արորդիների Ուխտ շարժման առաջնորդ, որոնց կողմից ճանաչվել է որպես քրմապետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1936 թվականին Երևանում, մտավորականի ընտանիքում։ Նախնիները սերում են Տարոն գավառի Սլկունյաց նախարարական տնից։ 1961 թվականին ստեղծել է «Մեսրոպ Մաշտոց» ուսանողական կազմակերպությունը, որի նպատակն էր պահպանել հայերենի անաղարտությունը։ 1964 թվականին յոթ հայրենասերների գործով խորհրդային իշխանությունները աքսորել են նրան Սիբիր։

Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ աշխատել է հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ Քաղսի գյուղում, հետո՝ դասախոս Երևանի տարբեր բուհերում։

1979 թվականին ԽՍՀՄ իշխանության կողմից խորհրդային վարք ու բարքին չենթարկվելու համար վտարվում է երկրից և բնակվում է ԱՄՆ-ում։

ԱՄՆ-ում ուսումնասիրում է Գարեգին Նժդեհի կյանքն ու գործունեությունը և ընդունում է ցեղակրոնության գաղափարախոսությունը, որի հավատքային կողմի զարգացմանն էլ նվիրում է իր հետագա գործունեությունը։

Սփյուռքում Կակոսյանը ծանոթանում է Նժդեհի մյուս հետևորդներին, որոնք նրանք կնքում են որպես Արորդի (Ցեղամարդ) և օծում որպես հայոց քրմապետ։

1988 թվականին վերադառնում է Հայաստան։ 1990 թվականին հիմնում է Արորդիների Ուխտը` նոր հայ հեթանոսների համայնքը, որը նույն թվականին էլ պետական գրանցում է ստանում։

Կակոսյանի գլխավոր աշխատությունն է այսպես կոչված Ուխտագիրքը (Արորդիների սուրբ գիրքը)։

Վախճանվում է 2005 թվականի օգոստոսի 24-ին։

Աշխատություններ
---------------

* «Ուխտագիրք»
* «Արարատյան Դիցաբանություն»
* «Հայոց լեզվի խորհրդարան»
* «Բնախոսություն» և այլն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Յուլյա Անտոնյան, «Արորդիների ուխտ»` նեոհեթանոսությունը Հայաստանում Archived 2017-03-30 at the Wayback Machine. Հայաստանի կրոնները՝ religions.am կայքից
2. ↑  Антонян Юлия Юрьевна, "ВОССОЗДАНИЕ" РЕЛИГИИ: НЕОЯЗЫЧЕСТВО В АРМЕНИИ, Laboratorium - Журнал социальных исследований № 1, 2010, стр.103–128.(ռուս.)
3. ↑  Սլակ (Էդվարդ) Կակոսյան
4. ↑  Ուխտագիրք արորդյաց, Արորդիների ուխտ, Լուսակն, 2005, 528 էջ։  
Անմիջական ընթերցման համար՝ Ուխտագիրք։
|  |
| --- |
| **Մատնունի քարանձավային** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Վարդայիններ (Rosoideae) |
| **Տրիբա** | *Potentilleae* |
| **Ենթատրիբա** | *Potentillinae* |
| **Ցեղ** | Մատնունի *(Potentilla)* |
| **Տեսակ** | **Մատնունի քարանձավային** *(P. cryptophila)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Potentilla cryptophila***Bornm. 1906 |

**Մատնունի քարանձավային** (լատ.՝ Potentilla cryptophila), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10 սմ բարձրությամբ, գլխավոր հաստ առանցքային արմատով, բազմամյա գեղազարդային մետաքսանման առսեղմ թավոտությամբ, սպիտակավուն բույս է։ Երկար կոթերով արմատամերձ տերևները փոքր են, մատնաձև և կազմված են 5 հաստավուն հակաձվաձև տերևիկներից։ Ցողունային տերևները եռմասնյա են։ Սակավածաղիկ ծաղկաբույլը նոսր է։ Պտուղը բազմաընկույզիկ է։ Ծաղիկները 3-5–ն են, պսակաթերթերը և բաժակաթերթերը 5–ական են, սպիտակավուն, մուգ ծիրանագույն ջղերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Գեղամի (լեռնագագաթ՝ Սպիտակ սար), Դարեղեգիսի (լեռնագագաթ՝ Գոգի) և Զանգեզուրի (Դարաբաս գյուղից վերև) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Թալիշում և Իրանում (Էլբուրս)։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2800-3400 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ խճաքարոտ զառիթափ լանջերին, քարաթափվածքների և հրաբխային ապարների վրա։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս–սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանների մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանների մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 636164
* GBIF: 5368801
* IPNI: 727930-1
* IRMNG: 10179249
* Plant List: rjp-1960
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:727930-1
* Tropicos: 27804527

 |

 |
**Berthillon**, պաղպաղակի արտադրման ընտանեկան ձեռնարկություն, որը գտնվում է Փարիզի 4-րդ շրջանի Սեն Լուի կղզում, նրա տեսարժան վայրերից է։

Նկարագրություն
--------------

Berthillon արտադրում է զանազան հոտ ու համով (վիսկիի, մորու, կարամելի, կիվիի, մեղրի, պապայայի և լիմոնի) ավելի քան 70 տեսակի պաղպաղակ։ Սրճարանի դիմաց մշտապես հերթ է։ Համաձայն Նաթանիել Լանդի The Ten Best of Everything, The Ultimate Guide for Travelers ուղեցույցի՝ այն մտնում է պաղպաղակ-սրճարանների լավագույն տասնյակի մեջ։ Պաղպաղակի արտադրման ժամանակ չեն օգտագործվում քիմիական կոնսերվանտներ և գունանյութեր, այլ միայն բնական մթերքներ՝ կաթ, սերուցք, շաքար ու ձու։ Պաղպաղակի մեջ օգտագործվող մրգերը, կակաոն և վանիլը հաղորդում են նրան հոտային և համային երանգներ։

Պատմություն
-----------

Berthillon ապրանքանիշի պատմության սկիզբն է համարվում 1954 թվականը, երբ 30 տարեկան երիտասարդ ձեռներեց Ռայմոն Բերտիյոնը, որը ղեկավարում էր իր կնոջը և զոքանչին պատկանող «Le Bourgogne» սրճարանը, որոշում է գործի մեջ կիրառել մի քանի տարի առաջ ձեռք բերած պաղպաղակի սարքավորումը։ Սրճարանի հաջողությունը հիմնված էր բարձր որակի բնական արտադրանքի վրա։ Աստիճանաբար պաղպաղակի սրճարանը հայտնի է դարձել նաև Սուրբ Լյուդովիկոս կղզու սահմաններից դուրս։ 1961 թվականին այն այցելած Henri Gault et Christian Millau-ի քննադատները թողել են լավագույն մեկնաբանությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  SIRENE (ֆր.)
2. ↑  Ice cream to melt the world’s heart
3. ↑  SAGA d’une FAMILLE… Archived 2010-12-30 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Յուրի (Գեորգի) Իվանովիչ Պիմենով** (նոյեմբերի 26, 1903(1903-11-26), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 6, 1977(1977-09-06), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային նկարիչ, գրաֆիկ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1970)։ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1962)։

Կենսագրություն
--------------

1920-1925 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Վխուտեմասում (Բարձրագույն գեղարվեստական տեխնիկական արվեստանոցներ)՝ Մ․ Վ․ Մալյուտինի, Վ․ Ա․ Ֆավորսկու մոտ։ Դասավանդել է (1945-1972,1947 թվականից՝ պրոֆեսիոնալ) Մոսկվայի կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտում։ Պիմենովի վաղ շրջանի գործերին բնորոշ է հորինվածքի մոնումենտալությունը։ 1930-ական թվականներից սկսած Պիմենովը հիմնականում ստեղծել է ժանրային նկարներ, ինչպես և բնանկարներ ու նատյուրմորտներ։ Մարդուն պատկերելով աշխատանքում և ամենօրյա հոգսերով՝ Պիմենովը բացահայտել է խորհրդային իրականության առօրյա երևույթների բանաստեղծականությունն ու կարևորությունը։ Ստեղծելով հիմնականում խորհրդային կանանց կերպարներ՝ քնարականորեն հավաստում է նրանց հոգևոր և ֆիզիկական գեղեցկությունը։ Աշխատել է նաև գրաֆիկայի և բեմանկարչության ասպարեզներում։

Լավագույն աշխատանքներ
---------------------

«Նոր Մոսկվան» (1937), «Անվադողերի հետքերը» (1944, երկուսն էլ՝ Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա), «Նոր թաղամասեր» (1963-1967, լենինյան մրցանակ, 1967), Լավրենյովի «Նրանց համար, ովքեր ծովում են» (1946, Փոքր թատրոն, Մոսկվա, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1947) և Վիննիկովի «Լայնարձակ տափաստան» (1949, Խորհրդային բանակի կենտրոնական թատրոն, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950) պիեսների ներկայացումների ձևավորումները։ Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
2. 1 2  Пименов Юрий Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1071022 · GND: 12828563X · ISNI: 0000 0001 0951 097X · LCCN: n81037121 · NKC: jx20080110013 · NTA: 271262842 · NUKAT: n2008085219 · SUDOC: 26207351X · VIAF: 6251252 · ULAN: 500026985 · WorldCat VIAF: 6251252 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 296)։*  |
**Յուրի Հակոբյան** (1953, փետրվարի 5, Ադրբեջան, Սումգայիթ - 1992, նոյեմբերի 1, գյուղ Առաջաձոր, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն), հայ ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Յուրի Հակոբյանը ծնվել է 1953 թվականի փետրվարի 5-ին, Ադրբեջանի Սումգայիթ քաղաքում։

Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։

Ծառայել է Խորհրդային Հայաստանում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է որպես էլեկտրամոնտյոր։ Սումգայիթի ջարդերից հետո ընտանիքի հետ բնակություն է հաստատել Ստեփանակերտում։

Արցախյան ազատամարտի ակտիվ գործիչներից էր։ Նրա նախաձեռնությամբ ստեղծվել է «Վրեժ» ջոկատը, որտեղ ընդգրկվել են Սումգայիթի փախստականները։

Յուրին մասնակցել է նաև Ասկերանի շրջանի գյուղերի պաշտպանական մարտերին։

Յուրի Հակոբյանը մահացել է 1992 թվականի նոյեմբերի 1-ին, Արցախի Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Թաղված է Ստեփանակերտի Արմենավան գերեզմանոցում

Մրցանակներ
----------

* Արցախի Հանրապետության «Արիության համար» մեդալի դափնեկիր (Հայաստան, հետմահու)։

Աղբյուրներ
----------

* Յուրի Հակոբյանը «Հայազգ» կայքում

Մատենագրություն
---------------

* Արցախյան ազատամարտում զոհվածների թանգարան Archived 2015-09-20 at the Wayback Machine.
Ողջունում երեք մատով
**Երեք մատով ողջունում** (սերբ.՝ Поздрав са три прста), սերբական ազգային ողջույնի ձև՝ բացած բութ մատով, ցուցամատով ու միջնամատով։ Առավել հաճախ կատարվում է աջ ձեռքով։

Նշանակություն
-------------

Ժեստի նշանակության մի քանի տարբերակներ կան։ Հիմնական տեսակետի համաձայն՝ այն խորհրդանշում է Սուրբ Երրորդությունը։ Տարածում ունեցող մեկ այլ վարկածով մատերից մեկը խորհրդանշում է սուրբ Սավա Սերբացուն, երկրորդը՝ մետրոպոլիտ Պետր II Պետրովիչին (1830-1851), իսկ երրորդը՝ Կարագեորգիին։

Մեծ Սերբիայի որոշ կողմնակիցներ ողջույնի այս ձևը մեկնաբանում են այսպես. մի մատը խորհրդանշում է Սերբիան, մյուսը՝ Չեռնոգորիան, իսկ երրորդը՝ Սերբական Հանրապետությունն ու Սերբական Կրաինա հանրապետությունը որպես մեկ ամբողջություն։

Կիրառում
--------

Ողջույնի այս ձևն առաջին անգամ կիրառել է Միլոշ Օբրենովիչը Սերբական երկրորդ ապստամբության ժամանակ՝ 1815 թվականին։

20-րդ դարի 90-ական թվականներին ողջույնի ձևը հանրահռչակել է «Վերագործարկման սերբական շարժման» առաջնորդ Վուկ Դրաշկովիչը, ինչպես նաև Սերբական Կրաինայի «Սերբական դեմոկրատական կուսակցության» նախագահ։ Հետագայում այն լայն տարածում է գտել և դարձել սերբական ինքնության համընդհանուր խորհրդանիշ։ Խորվաթիայում ու Բոսնիայում պատերազմի ժամանակ ողջույնը կիրառել են սերբ զինվորականները։

Ներկայումս լայնորեն կիրառվում է սերբերի կողմից որպես ազգային հպարտության արտահայտություն։ Տարածում ունի սերբ ազգայնականների, ինչպես նաև մարզիկների ու քաղաքական գործիչների շրջանակներում։

Հակադրույթներ
-------------

Հայտնի է, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նմանատիպ ողջույնի ձև օգտագործել են գերմանացի նացիստները և խորվաթ ուստաշները, սակայն բացի արտաքին նմանությունից՝ ողջույնի այս ձևերն ընդհանրություններ չունեն։

Նախկին Հարավսլավիայի որոշ երկրներում՝ Խորվաթիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, սերբական «եռամատ ողջունումն» ընկալվում է որպես սադրանք ու անարգանք։ Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ Հարավսլավական պատերազմներում ողջույնի այս ձևը հաճախ են կիրառել սերբ զինվորականները և ռազմական խմբավորումների ներկայացուցիչները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Марко Хајдињак. (2000) Југославија Archived 2007-04-15 at the Wayback Machine..
2. ↑  Међународни кривични суд, случај бр. IT-94-1-T
3. ↑  Курир: «Енигма»(չաշխատող հղում)
4. ↑  Вечерње Новости: Три прста за победу(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճշմարտությունը երեք մատով ողջունման մասին
* Facebook: група Երեք մատ՝ սերբական ողջույն
* You Tube: Tri prsta — istina o srpskom pozdravu
**Հակոբ Չիլինգարյան (Աշոտ Հայկունի)**, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1912, Վլադիկավկազ, Ռուսական կայսրություն), ՀՅԴ գործիչ, ռուսական բանակի սպա։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Չիլինգարյանը (Աշոտ Հայկունի) ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ Եղել է ՀՅԴ Կարսի կառույցի մշտական և առանցքային գործիչներից, ռուսական բանակի նախկին սպա։ Ռուս-ճապոնական պատերազմի նախօրեին, խուսափելով զինվորական ծառայությունից, 1903 թվականին Բաքվից անցել էր Կարս, որտեղ լծվել էր կուսակցական աշխատանքի՝ իրեն նվիրելով Երկիր անցնող խմբերի կազմավորման ու զինման գործին։ Հակոբ Չիլինգարյանը 1903 թվականին Արամ Մանուկյանի հետ միասին լինում է ՀՅԴ Կարսի «Ջրաբերդ» կենտրոնական կոմիտեի ներկայացուցիչը։ Ռուբեն Տեր-Մինասյանի բնորոշմամբ 1903-1904 թվականներին Կարսում նա էր «Դաշնակցութեան տէրն ու տնօրէնը», ղեկավարում էր դրամական հավաքույթները, վիճակախաղերը, զենք ու զինամթերք ձեռք բերելու և դրանք Կարսի մարզի ՀՅԴ զինապահեստները փոխադրելու գործը։ 1904 թվականի հունվարին Չիլինգարյանն ակտիվ մասնակցություն է ունենում Ալեքսանդրապոլի պետական զինապահեստի «մաքրագործման» հերթական արարին։

Հակոբ Չիլինգարյանը 1904 թվականի աշնանը ՀՅԴ շատ գործիչների նման ձերբակալությունից խուսափելու համար ստիպված հեռանում է Կարսի մարզից։ Հայ-թաթարական կռիվների օրերին (1905-1906) Ստեփան Տեր-Մկրտչյանի և Լևոն Քալանթարյանի հետ ձեռնամուխ է լինում Տուլայից և այլ քաղաքներից զենքի գնման և փոխադրման գործին, որի համար հասնում է մինչև Վլադիվոստոկ և Խարբին։ 1906-1908 թվականներին եղել է Հ. Յ. Դաշնակցության Վլադիկավկազի կենտրոնական կոմիտեի անդամ։ Նույն կոմիտեի հանձնարարությամբ այցելել է Ստավրոպոլ, Արմավիր, Պյատիգորսկ, Դոնի Ռոստով, գնել զենք ու զինամթերք և դրանք հասցրել Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության Վլադիկավկազի և Թիֆլիսի կենտրոնական կոմիտեներին։ Ցարական ռեակցիայի տարիներին (1908-1911 թթ.) նրան ևս ձերբակալում են՝ մի շարք մեղադրանքների կողքին մեղադրելով նաև խմբապետ Միհրանի (Գաբրիել Քեշիշյան) սպանությանը գործուն աջակցություն ունենալու մեջ։

Հակոբ Չիլինգարյանը, չդիմանալով բանտի ծանր պայմաններին, 1912 թվականի սկզբին, մինչև դատավարությունը, ծանր հիվանդությունից մահանում է Վլադիկավկազի բանտում։

Գրականություն
-------------

* Գիւլխանդանեան Աբրահամ, Յեղափոխական դէմքեր, «Հայրենիք» ամսագիր, Բոստոն, 1936, թիւ 1։
* ՀՅ Դաշնակցության մեծ դատավարության թղթածրարները, կազմեց Աւագ Յարութիւնեան, «Վէմ (համահայկական հանդես)», խմբ. Գ. Խուդինեան, Երեւան, 2011, թիւ 3, էջ 221-240, թիւ 4, էջ 182-209։
* Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Ա. հատ. Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀՅ Դաշնակցության մեծ դատավարության թղթածրարները, կազմեց Աւագ Յարութիւնեան, «Վէմ (համահայկական հանդես)», խմբ. Գ. Խուդինեան, Երեւան, 2009-2011 Archived 2018-09-01 at the Wayback Machine.
**Շահերի ներդաշնակության տեսություն**, տասնիներորդ դարի կեսերի բուրժուական քաղաքատնտեսության հիմնական դրույթներից։ Առավել հայտնի ներկայացուցիչներն են Ֆրեդերիկ Բաստիան (Ֆրանսիա) և Հ. Չ. Քերին (ԱՄՆ)։ Շահերի ներդաշնակության տեսության հետևորդներից էին նաև Ֆ․ Ուոքերն ու Գ․ Ջորջը (ԱՄՆ), Մ․ Վիրտն ու Եվգենի Դյուրինգը (Գերմանիա), Ն․ Բունգեն (Ռուսաստան)։ Հասարակության դասակարգային «ներդաշնակության» գաղափարների վրա են խարսխված «Մասնակցություն», «Սոցիալական գործընկերություն», «ժողովրդական կապիտալիզմ», «Սահմանային արտադրողականություն» և այլ կոնցեպցիաները, որոնց նպատակն է կապիտալիզմը ներկայացնել ներհակություններից զերծ բանական հասարակարգ։

Բաստիայի տեսությունը
--------------------

Բաստիան ձգտում էր ապացուցել, որ ժամանակակից բուրժուական հասարակարգում բացակայում են հակասություններն ու դասակարգային հակամարտությունները, տիրող սիստեմը կատարյալ է, արդարացի, ներդաշնակ և հիմնվում է փոխադարձ ծառայությունների վրա։ Ժխտում էր արժեքի օբյեկտիվ բովանդակությունը, այն համարում երկու փոխանակվող ծառայությունների հարաբերություն։ Այդ ծառայությունները, ըստ Բաստիայի, կատարում են ոչ միայն բանվորները, այլև կապիտալիստներն ու հողատերերը։ Շահույթը համարում էր կապիտալի սպառումը հետաձգելու համար կապիտալիստների, իսկ հողային ռենտան՝ հողը մշակելու և բարելավելու ծառայության համար հողատիրոջ ու նրա նախնիների վարձահատուցումը։ Նրա կարծիքով, ստեղծված արդյունքի մեջ կապիտալիստների բաժինը կրճատվում է, բանվորներինը՝ աճում։ Այդ ներդաշնակությունը կարող է խախտել միայն մարդկանց տնտեսական հարաբերությունների մեջ պետության միջամտությունը, այստեղից էլ՝ կողմ էր կապիտալիզմի ոչնչով չսահմանափակվող (մրցակցության, ձեռնարկատիրության ազատություն) զարգացմանը։

Քերիի տեսությունը
-----------------

Քերին ոչ միայն պաշտպանում էր կապիտալիզմը, այլև արդարացնում ԱՄՆ-ի հարավում գոյություն ունեցող ստրկատիրությունը։ Իր տեսության հիմքում դնելով «բաշխման օրենքը»՝ ցանկանում էր ապացուցել, որ բուրժուական հասարակարգում տարբեր դասակարգերի շահերը ներդաշնակ են։ Բանվորների աշխատավարձը, նրա կարծիքով, աճում է աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման համապատասխան, որի հետևանքով բանվորների ու կապիտալիստների տնտեաական դրության տարբերություններն աստիճանաբար վերանում են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 421)։*  |
Եթովպական գրականություն
**Եթովպական գրականություն**, բազմալեզու։ Եթովպիայի ժողովուրդներն ստեղծել են բազմաժանր բանահյուսություն՝ առակ, հեքիաթ, առած, որոնցում արտացոլվել է սոցիալական անարդարությունը, ծաղրվել ագահությունն ու ժլատությունը, ձաղկվել անազնվությունն ու եսասիրությունը։

Գրականությունը 5-14-րդ դարերում
-------------------------------

Եթովպիան հռչակված է եղել իր բանասացներով՝ ազմարներով, որոնք հորինել են լիրիկական, կենցաղային և այլ ևրգեր։ Բանահյուսության հիմքի վրա զարգացել է ժամանակակից գեղարվեստական գրականությունը։ Եթովպիայում գիրն ու վիմագրությունը երևացել են մեր թվարկությունից առաջ 5-րդ դար։ 5-14-րդ դարերում գրականությունը եղել է հույնբյուզանդական եկեղեցու ազդեցության տակ։ 14-15-րդ դարերում ընթացել է պատմական ժամանակագրության ուղիով։

15-17-րդ դարերում
-----------------

Մինչև 17-րդ դարի սկիզբը առավելապես զարգացել է հին եթովպական գեեզ լեզվով, որը ծաղկում է ապրել 1434-1468 ժամանակ։ Այդ ժամանակաշրջանի նշանավոր բանաստեղծներից է Գևորգ Հայը՝ «Արգանոնե-Մարիամ» հիմների (նվիրված աստվածամորը) հեղինակը։ 17-րդ դարում պատմական ստեղծագործություններն ու հերոսական երգերը գրվել են ամհարերենով՝ ժամանակակից Եթովպիայի պետական լեզվով։

19-20-րդ դարերում
-----------------

19-րդ դարում ստեղծվել է Թեոդորոս 2-ը (1855-1868) և Իոննիս 4-ը (1868-1889) նեգուսների կայսրության ժամանակագրությունը։ 20-րդ դար գրողներ Աֆեորկ Գեբրե Իեսուսը, Խիրույ Վոլդե Սելասիեն, Ալեկու Թայեն և ուրիշներ ստեղծել են նոր ամհարական գրականություն։ Իտալա-ֆաշիստական օկուպացիայից ազատագրվելուց հետո Եթովպիայում լույս են տեսել վեպեր, վիպակներ, պիեսներ, պոեմներ, բանաստեղծություններ։ ժամանակակից ամհարական արձակում դեմոկրատական ուղղությունը գլխավորում է Հադեսե Լիբենը։ 1850-ական թվականներին ծնունդ առած դրամատուրգիան ամհարական գրականության կարևոր մասն է կազմում (Գիտմաչեու Տեկլե Խավարյաթ, Մեկոնին Էնդուլկաչեու, Բիրխանու Դինկե)։ Զարգանում է նաև աիգրայ, գալլա լեզուներով գրականությունը։ 9-րդ դարի ճարտարապետությունը, կերպարվեստը Եթովպիայի տարածքում հայտնաբերվել են մեր թվարկությունից առաջ 1-ին հազարամյակի արվեստի հուշարձաններ։ ճարտարապետությունն ու քաղաքաշինությունը ծաղկման են հասել Ակսումում․ ակսումյան ստելլաները համաշխարհային մշակույթի նշանավոր հուշարձաններից են։ Տայտնի են Լալիբելայի ժայռափոր տաճար-եկեղեցիները (12-րդ դար)։ 1950-ական թվականներից զարգանում է ժամանակակից ճարտարապետությունը և քաղաքաշինությունը (գլխավորապես Աղիս Աբհբայումյ։ Մինչև 19-րդ դարը գեղանկաըչությունը հիմնականում պաշտամունքային բնույթի էր (եկեղեցական որմնանկարչություն, սրբանկարչություն, գրքի մանրանկարչություն)։ Ավելի ուշ տեղ է գրավել նաև աշխարհիկ թեմատիկան (գլխավորապես մարտանկարչությունը)։ Ավանդական գեղանկարչությանը բնորոշ է ոճավորումը։ ժամանակակից գեղանկարչությունը իր արտացոլումն է գտել հայտնի նկարիչներ Ալե Ֆելլեգե Սելամի, Աֆնորկ տևկլեի, Գեբրե Մարիամ Վագայեի և ուրիշների գործերում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 491)։*  |
**Նազարեթի վրացերեն արձանագրություններ**, 1955-1960 թվականների հնագիտական պեղումների ժամանակ Նազարեթ[1] քաղաքում հայտնաբերված արձանագրությունների պատ։ Պեղումները ղեկավարում էր իտալացի հնագետ, քահանա և վանական շաքնշանի դափնեկիր Բելեմինո Բագատտին։

Այն հայտնաբերվել է Նազարթեի Ավետման եկեղեցում։ Արձանագրությունները, ըստ հնագիտական մեթոդների, թվագրվում են մինչև 427 թվականը, քանի որ դրանք տեղադրվել էին ավելի ուշ կառուցված եկեղեցու տակ։ Հատակների նախշերի տակ հայտնաբերվել են նաև բազմաթիվ խաչեր, որոնց պատկերն արգելված է 427 թվականի հրովարտակով։

Պատմական աղբյուրների համաձայն, վրացերեն այս արձանագրությունները կարող էին հայտնվել Նազարեթի Ավետման եկեղեցում միայն 330-427 թվականներին։ Արձանագրությունները ուսումնասիրվել են գիտնական և վերծանող Զազա Ալեքսիձեի կողմից։ Նրա եզարակացությունն է՝


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Նազարեթի եկեղեցու գրաֆիտիները մեծ նշանակություն ունեն վրացական ձեռագրերի համար և ընդհանրապես վրացական մշակույթի պատմության համար։ |  |

Վրացական արձանագրությունները հանվել են Նազարթեի Ավետման եկեղեցուց և պահպանվում են աշխարհի տարբեր թանգարաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Yana Tchekhanovets, Early Georgian Pilgrimage to the Holy Land

Մատենագրություն
---------------

* History of Georgian Traditional Culture, Tbilisi, 2017
* B. Bagatti, Excavations in Nazareth. I: From the Beginning till the XII Century (SBF. Collectio Maior 17), Jerusalem 1969
* Z. Alexidze, "Louvre, Mt. Sinai, Nazareth: Epigraphic Etudes", Tbilisi 2000, 10-25 (in Georgian).
**Երկաթուղայինների հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի Ազատամարտիկների այգում։ Տեղադրվել է 2011 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը նվիրված է Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներում, Արցախի ազատագրման ժամանակ զոհված հայ երկաթուղայինների հիշատակին։

Հուշարձանի բացման արարողությանը մասնակցել են «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ ղեկավարության ներկայացուցիչները, պատգամավորներ, Երևանի քաղաքապետարանի ու Էրեբունի վարչական շրջանի աշխատակիցներ, վետերան-երկաթուղայիններ և համայնքի բնակիչներ։

2013 թվականին Գյումրիում բացվել է հուշարձան՝ նվիրված 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժի ժամանակ զոհված երկաթուղայինների հիշատակին[1]։

Տվյալներ
--------

Հուշարձանի բարձրությունը հինգ մետր է, կառուցվել է երկաթուղայինների և հովանավորների կողմից կատարված նվիրատվությունների հաշվին։

### Հեղինակ

* Քանդակագործ՝ Վյաչեսլավ Վերդյան

Մեջբերումներ հուշարձանի մասին
-----------------------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հեղինակին հաջողվել է ոչ միայն այդ փոքր ստեղծագործությունում սեղմել ժամանակը, այնպես էլ իր գաղափարը մարմնավորել ինչ-որ երաժշտական ձևով՝ երկաթուղային գծերը որպես օրգանական շեփոր են ընկալվում։- Հաղթանակ Շահումյան |  |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Վերդյանն արվեստի մեր լավագույն գործիչներից մեկն է, և այդ հուշարձանն իր ամենահաջողված աշխատանքներից մեկն է։- Տիգրան Արզումանյան |  |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այդ հուշարձանը մեր բոլոր զոհված մարտիկների փառահեղ պատիվն է։- Սերգեյ Մալցև, Նկարիչ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գյումրիում բացվել է երկրաշարժի ժամանակ զոհված երկաթուղայինների հիշատակին նվիրված հուշարձան
հեմատիտ
Պղինձ
ծծումբ
**Երկաթի հանքաքար**, երկաթ պարունակող բնական միներալային հումք, որից մետաղի ստացումը տնտեսապես շահավետ Է։ Երկաթի հանքաքարի հիմնական միներալներն են՝ մագնետիտը (FeFe2Օ4, 72,4% Fe), տիտանամագնետիտը (մինչև 7,5% TiՕ2 պարունակող մագնետիտ), հեմատիտը (Fe2Օ3, 70,0% Fe), հիդրոհեմատիտը (Fe2Օ3 nH20, մոտ 50% Fe), գյոթիտը (Fe2Օ3·H2Օ (մոտ 63% Fe), սիդերիտը (FeCՕ3, 48,2% Fe) և երկաթ պարունակող քլորիտները (27-38% Fe)։ Ըստ գերակշռող հանքային միներալի, առանձնացվում են երկաթի հանքաքարի հետևյալ արդյունաբերական տիպերը՝

* Գորշ երկաթաքարեր կամ երկաթի հիդրօքսիդային հանքանյութեր
* Կարմիր երկաթաքարեր կամ հեմատիտայիև հանքանյութեր
* Մագնիսային երկաթաքարեր կամ մագնետիտ-տիտանամագնետիտային հանքանյութեր
* Սիդերիտային կամ կարբոնատային հանքանյութեր
* Սիլիկատային հանքանյութեր
* Երկաթաբեր քվարցիտներ

Հայտնի են նաև երկաթի համալիր հանքանյութեր, որոնք պարունակում են նիկելի, քրոմի, վանադիումի, կոբալտի, մանգանի, պղնձի և այլ մետաղների զգալի խառնուրդներ։ Երկաթի հանքաքարերը սովորաբար պարունակում են նաև վնասակար խառնուրդներ՝ ծծումբ, ֆոսֆոր, արսեն։

Ըստ առաջացման պայմանների երկաթի հանքաքարի հանքավայրերը լինում են՝

* Մագմատիկ, օրինակ, Կուսայի, Կաչկանարի, Այրոն-Մաունթինի (ԱՄՆ), Բուշվելդի (Հարավային Աֆրիկա)
* Կոնտակտ-մետասոմատիկական, հիմնականում սկառնային՝ Կուստանայի, Լեռնային Շորիայի, Դաշքեսանի , Այրոն-Սպրինգսի (ԱՄՆ)
* Հիդրոթերմալ՝ Չատախիի, Աբայիլի
* Նստվածքային՝ Կերչի, Այատի, Տուլայի, Լիպեցկի (ՌԴ), Լոթարինգիայի (Ֆրանսիա, Լյուքսեմբուրգ)
* Հողմնահարման կեղևի՝ Մալկայի, Ալապանսկի
* Մետամորֆային՝ Կուրսկի մագնիսային անոմալիայի, Կրիվոյ ռոգի (ՌԴ), Վերին լճի (ԱՄՆ), Հնդկաստանի, Բրազիլիայի և ուրիշ վայրերի երկաթաբեր քվարցիտների խոշորագույն հանքավայրերը։

Հայաստանում երկաթի հանքաքարի զգալի կուտակումներ կան Սվարանցի (մագմատիկ), Կողբի, Հրազդանի (սկառնային), Բովերի-Ղաշի, Աբովյանի (հիդրոթերմալ) և Հաղարծինի (նստվածքային) հանքավայրերում։ Ըստ առաջացման և երկաթի գերակշռության՝ Հայաստանի տարածքում առանձնացվում են մագմայական տիտանամագնետիտային (Սվարանցի), սկառնային մագնետիտային (Հրազդանի, Բազումի, Աղավնաձորի), փոխակերպային, ջրաջերմային հեմատիտային (Կողբի, Այրիջրի), ջրաջերմային-միներալատեղակալված մագնետիտ-ապատիտային (Կապուտանի), փոխակերպային մագնետիտ-քվարցիտային (Մեղրածորի), նստվածքային մագնետիտ-ավազաքարային (Հաղարծնի և Լալվարի) արդյունաբերական և ծագումնաբանական տիպերը։ Արդյունաբերական նշանակություն ունեն մագմայական, ջրաջերմային միներալատեղակալված և սկառնային տիպի հանքավայրերը։

Երկաթի հանքաքարի համաշխարհային պաշարների 90%-ը կենտրոնացած է մետամորֆային,մագմատիկ և նստվածքային հանքավայրերում։

Գրականություն
-------------

* Մաղաքյան Ի․ Գ-, Մետաղային հանքավայրեր, Երևան, 1958
* Геология Армянской ССР, т․ 6․ Металлические полезные ископаемые, Eреван, 1967

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 596)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Շահկերտի ապստամբություն** 1750 թվական, Շահկերա գյուղի (Երնջակ գավառում) հայ բնակիչների հերոսական պայքարը Նախիջևանի խան Հեյդարկուլի զորքի դեմ։ Նադիր շահի սպանությունից (1747 թվական) հետո Իրանում սկիզբ առած անիշխանության, ֆեոդալական հակամարտ խմբավորումների միջև գահակալական պայքարի սրման պայմաններում, նորից դաժան հալածանք ու կեղեքում Էր սկսվել հայ բնակչության նկատմամբ։ Դավիթ Բեկի հաղթական կռիվների ավանդները վառ պահած Նախիջևանի և Դողթնի հայերը նախ ապստամբել են Նախիջևանի Մուհամմադկուլի, ապա Հեյդարկուլի խանի դեմ։ Իսկ երբ Նախիջևանի խան է նշանակվել ազգությամբ վրացի Բեհնամը, հայերին ազատել է ծանր հարկերից, նրանցից զորք հավաքել և պաշարել իր դեմ ապստամբած Օրդուբադրը։ Սակայն կաշառքով իր պաշտոնը ետ ստացած Հեյդարկուլին վերադարձել Է, Նախիջևանից վտարել Բեհնամ խանին և հարձակման անցեյ հայերի դեմ։ Հայերի դիմադրության կենտրոնը դարձել է Շահկերտ գյուղը, որի պղնձագործ վարպետները ձուլել են պաշտպանության համար անհրաժեշտ թնդանոթներ և արկեր։ Շահկերտցիները (մոտ 500 հոգի), Հովհաննես Խանդամիրյանի գլխավորությամբ ամրանալով մոտակա լեռան վրա գտնվող ամրոցում, հերոսաբար ետ են մղել Հեյդարկուլի խանի հարձակումները, մեծ կորուստներ պատճառել թշնամուն։ Հեյդարկուլին դիմել է բանակցությունների։ Դիմադրության առաջնորդ Հովհաննես Խանդամիրյանը ցանկացել է շարունակել պայքարը, հասկանալով, որ Հեյդարկուլի խանը չի պահպանի հաշտության պայմանները, բայց ապստամբների գերակշռող մասի ճնշման տակ տեղի է տվել։ Հեյդարկուլին խնջույքի է հրավիրել ու նենգորեն թունավորել Հովհաննես Խանդամիրյանին ու աչքի ընկնող այլ հայ առաջնորդների, կրկին հալածանք սկսել հայերի դեմ։ Շահկերտցիներից շատերը ստիպված հեռացել են Ղափան, հետագայում գաղթել Շուշի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 426)։*  |
**Մալտեզիա**, շան ցեղատեսակ։

Նկարագրություն
--------------

Մալտեզիաները նուրբ և զգայուն փոքրիկ շներ են, որոնց մաշկը ծածկված է խիտ բրդով։ Նրանք նույնպես ունեն մեծ և ուռուցիկ աչքեր։

Ցեղատեսակի պատմությունը
-----------------------

Ցեղատեսակի առաջացման հստակ տեղեկություններ չկան։ Ասում են, որ Մելեդա կղզում դեռ 2000 տարի առաջ ապրում էին շներ, որոնց ցեղատեսակին սկսեցին անվանել մելիտա (կղզու պատվին, այդպիսին էր Մելեդի կղզու հին անվանումը Ադրիատիկ ծովի վրա, Դաղմատիայի ափին)։ Կապված նրա հետ, որ Մալթա կղզին նույն անունն ունի և 16-րդ դարում ցեղատեսակին անվանեցին մալտեզիա։ Ինչպես առաջ հիմա նույնպես մալտեզիաներին օգտագործում են որպես ուղեկից շներ։

Խաղերը
------

Մալտեզիաները շատ հնարամիտ և խաղալ սիրող շներ են։ Իրենց փոքր լինելու շնորհիվ մալտեզիաները բնակարաններում իրենց զգում են հարմար և կատարում են իրենց հաճույքները։ Այս շները պարզապես պաշտում են ֆիզիկական վարժանքները։ Մալտեզիաները շատ սիրում են խաղալ իրենց տերերի հետ։

Առողջություն
------------

Հիմնականում շների մոտ գրանցվում են տեսողական խանգարումներ, ատամների և լնդերի խնդիր, ինչպես նաև հիպոգլիկեմիա։ Հիշեք, որ ձեր շան դիետան որոշ քանակությամբ պետք է լինի չոր սնունդ՝ հակառակ դեպքում մալտեզիաների մարսողությունը կարող է խախտվել։ Նրանք հակում ունեն հիվանդանալու ասթմայով։ Երբ ընտրում եք ձագին ուշադիր եղեք, մի շտապեք և ինչպես պետք է ծանոթացեք ծնողների բժշկական քարտի հետ։
**Լատինական միություն** Լացիոյի հնագույն քաղաքների ֆեդերացիա (ժամանակակից Լացիո, Իտալիա, ինչը ծագել է մ․թ․ա․ 1-ին հազարամյակի սկզբին ըստ հին ավանդույթի, հաշվվում են 30 համայնքներ։ Լատինական միության անդամները ունեցել տարածված կրոնական տոներ։ Միության ներկայացուցիչները անդրադառնում են շատ հարցերի և լուծում միության անդամների միջև ծագած վեճերը։
Լատինական միությունը ի սկզբանե գլխավորում է Ալբա-Լոնգան։ Մ․թ․ա․ 6-րդ դարում միությունը գլխավորում էր Հռոմը, ըստ լեգենդար ավանդույթի։ Հռոմում աճող քաղաքական իրադրության բարդացման պատճառով, որոշ լատին համայնքներ պետք է ազատվեին հռոմեական ազդեցությունից։ Հռոմի գլխավորությամբ այս միությունը վերակառուցվել է մ․թ․ա․ 493 թ-ին։ Այն պայմանով, որ Պատերազմում փոխադարձ օգնություն ցուցաբերեն։
Գալիական արշավանքների ներխուժման պատճառով Լատինական միությունը փլուզվեց (390 կամ 387 թ. Մ.թ.ա.)
Լատինական Միությունը փլուզվեց, մ․թ․ա․ 358 վերակառուցվել է ավելի բարենպաստ պայմանների Հռոմում, և հասավ մինչև Լատինական պատերազմ( մ․թ․ա․340-338 ), որի արդյունքում վերացվեց։

Գրականություն
-------------

* *Немировский, Александр Иосифович|Немировский А. И.* История раннего Рима и Италии. Воронеж, 1962;
* *Нечай Ф. М.* Рим и италики. Минск, 1963;
* *Розенберг, Адольф|Rosenberg A.* Der Staat der alten Italiker. Berlin, 1913.
**Ծաղկավիժում**, բույսերի կոկոնների և ծաղիկների թափվելու երևույթը։

Տեղի է ունենում բույսերի ծաղկման և պտղաբերման շրջանում լուսավորվածության, խոնավության և սննդանյութերի անբավարարությունից։ Կարող է առաջանալ նաև օդի ջերմաստիճանի տևական նվազումից կամ բարձրացումից, ցածր հարաբերական խոնավությունից, երաշտից, երկարատև անձրևներից (անբարենպաստ պայմանների պատճառով ծաղիկների մի մասը չի փոշոտվում, և ծաղկավիժումն ավելանում է)։ Այն դաշտերում, որտեղ բույսերն ունենում են միակողմանի փարթամ աճ, իսկ զարգացումը ետ է մնում (բույսերի հոռացում), ծաղկավիժումն ավելանում է։ Ծաղկավիժումն ուժեղ է արտահայտվում բամբակենու (60-70%), պտղատու, բոստանային և բանջարանոցային որոշ մշակաբույսերի մոտ։

Պայքարի միջոցներ
----------------

Պայքարի միջոցներն են ագրոտեխնիկական միջոցառումների կիրառումը՝ 

* բույսերի լավագույն խտություն
* պարարտացում և սնուցում
* միջշարային տարածությունների մշակում
* ոռոգում
* ծերատում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 112)։*  |