recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Լավուազյեի ու Լապլասի կոլոմետր
**Կալորաչափ** կամ **կալորիմետր** (լատ.՝ *calor — ջերմություն*), սարք, որի օգնությամբ չափում են ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական որևէ գործընթացքում անջատված կամ կլանված ջերմության քանակությունը։

Կալորաչափ տերմինն առաջարկել են Ա. Լավուազիեն և Պ. Լապլասը 1780 թվականին։

Ժամանակակից կալորաչափերն աշխատում են 0,1-ից մինչև 3500 K ջերմաստիճանների տիրույթում, դրանցով հնարավոր է չափել ջերմության քանակությունը 10−2% ֊ի ճշգրտությամբ։ Կալորաչափերի կառուցվածքը տարբեր է և կախված է ուսումնասիրվող գործընթացի բնույթից և տևողությունից, պրոցեսի իրականացման ջերմաստիճանների տիրույթից, չափվող ջերմության քանակից ու պահանջվող ճշգրտությունից։ Պրոցեսի սկզբից մինչև ավարտն անջատվող ջերմության գումարային քանակությունը չափող սարքը կոչվում է *կալորաչափ-ինտեգրատոր*, գործընթացի տարբեր փուլերում ջերմության հզորությունը և դրա փոփոխությունը չափող սարքը՝ *սցիլիոգրաֆ*։ 

Ըստ կալորաչափման համակարգի կառուցվածքի և չափման եղանակի, տարբերում են հեղուկային ու զանգվածային կալորաչափ, *եզակի* (մի մասից կազմված) և *կրկնակի* (դիֆերենցիալ) կալորաչափ։ Իզոթերմ պատյանով փոփոխական ջերմաստիճանի հեղուկային կալորաչափ ինտեգրատորը օգտագործում են լուծման և քիմիական ռեակցիաների ջերմությունները չափելու համար։

Զանգվածային կալորաչափ ինտեգրատորը գլխավորապես օգտագործում են բարձր ջերմաստիճաններում (մինչև 2500 °C) նյութերի էնթալպիան որոշելու համար։ Հզորություն չափող կալորաչափ, ի տարբերություն կալորաչափ -ինտեգրատորի, պետք է օժտված լինի զգալի ջերմափոխանակությամբ, որպեսզի դրան արված ջերմության քանակությունն արագ հեռանա, և կալորաչափի վիճակը որոշվի ջերմային պրոցեսի հզորության ակնթարթային արժեքով։ Հզորությունը չափող կալորաչափի օրինակ է ֆրանսիացի գիտնական Է. Կալվեի (1895-1966) ստեղծած կալորաչափը։

Ադիաբատիկ կալորաչափի օգնությամբ որոշվում են պինդ և հեղուկ նյութերի ջերմությունները 0,1-ից մինչև 1000 K տիրույթում։ Սենյակային և ավելի ցածր ջերմաստիճաններում ադիաբատիկ կալորաչափը պաշտպանում է վակուումային պատյանով և տեղավորում Դյուարի անոթում, որը լցված է հեղուկ հելիումով, ջրածնով կամ ազոտով։ Բարձր ջերմաստիճաններում (100 °C-ից բարձր) կալորաչափը տեղավորում են ջերմակայունացված էլեկտրական վառարանում։

Գրականություն
-------------

* Dieter Meschede։ Gehrtsen Physik. 24 Auflage. Springer, Heidelberg, Dordrecht, London, New York 2010, ISBN 978-3-642-12893-6, S. 260.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 182)։*  |
«Կոլոկոլի» առաջին համարի առաջին էջը, Լոնդոն, 1857 թ.
«Կոլոկոլի» հիմնադիրներ Օգարյովն ու Գերցենը, 1861 թ. ամառ
**Կոլոկոլ** (ռուս.՝ «Колокол», «Հնչակ»), ռուսական հեղափոխական առաջին թերթը։ Հրատարակել են Ալեքսանդր Գերցենը և Նիկոլայ Օգարյովը 1857-1865 թվականներին՝ Լոնդոնում, 1865-1867 թվականներին՝ Ժնևում (սկզբում որպես «Պոլյարնայա զվեզդա» տարեգրքի հավելյալ թերթիկ)։

«Կոլոկոլ»-ի ծրագիրը նախատեսում էր «գյուղացիության ազատագրում» և «համայնքային հողատիրություն, գրաքննության և մարմնական պատիժների վերացում»։

Տպագրել է Գերցենի և Օգարյովի ռեֆորմին դեմ արտահայտվող հոդվածներ, թռուցիկներ, ռուսական հեղափոխական ընդհատակի փաստաթղթեր։ Խմբագրության կապը ռուսական հեղափոխական մտավորականության հետ նպաստեց վերջինիս համախմբմանն ու «Զեմլյա ի վոլյա» գաղտնի ընկերության ստեղծմանը։

«Կոլոկոլ»-ի թղթակիցներից և տարածողներից են եղել Նիկոլայ Դոբրոլյուբովը, Ն. Սերնո-Սոլովևիչը, Մ. Միխայլովը, դեկաբրիստներ, գրողներ (Ի. Ակսակով, Յ. Սամարիկ, Ա. Կոշելև, Իվան Տուրգենև), հեղափոխական վտարանդիներ։ 1867-1869 թվականներին հրատարակվել են. «Колокол. Прибавочный лист к первому десятилетию», «Колокол. Pyccкoe прибавление» (6 համար) և «Supplement du Kolokol» ֆրանսերեն։

1870 թվականին Օգարյովը և Ս. Նեչաևը լույս են ընծայել «Կոլոկոլ»-ի ևս 6 համար, որոնք զգալիորեն տարբերվում էին գերցենյան «Կոլոկոլ»-ից։

Թերթն անդրադարձել է նաև Թուրքիայում ապրող հայերի վիճակին։ Միքայել Նալբանդյանը բարեկամական կապեր է ունեցել «Կոլոկոլ»-ի շուրջ համախմբված ռուս հեղափոխական դեմոկրատների հետ (Գերցեն, Օգարյով, Բակունին, Սերնո-Սոլովևիչ և ուրիշներ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 514)։*  |
**Կախիչներ,** հարմարանք, որը նախատեսված է հագուստը կախված վիճակում պահելու համար։

Գոյություն ունի կախիչների տարբեր տեսակներ` պատի մեջ մտնող մինչև արվեստի գործ հանդիսացող կախիչներ։ Կախիչները կարող են լինել պատի, հատակի, փոխադրվող։ Հագուստը կախում են կեռիկից կամ  կախարանից։ Կախարանները օգտագործվում են խանութներում և առևտրի սրահներում հագուստի ցուցադրման համար։ Այդ պատճառով հագուստով կախարանները կախված են առանձին կախիչների վրա։ Պահարանում կախիչի վրա կախված հագուստը չի փոխվում և չի հնանում։ 

Կամ զգեստապահարան`որոշ հաստատությունների կարևոր մասն է կազմում։ Օրինակ` թատրոնի մասին Ստանիսլավսկին ասել էր, որ այն սկսում է կախիչներից։

Արտադրվում են կախիչների տարբեր տեսակներ որոնք օգտագործում են տարբեր նպատակներով (միջանցքում, լոգարանի համար), նյութերի (փայտի և մետաղի)։

Այժմ առավել տարածված են պլաստմասե կախիչները, որպես գործնական և ոչ թանկարժեք լուծում։ Խանութների մեծամասնությունը օգտագործում են կախիչները հագուստի հավաքածուները ցուցադրելու համար։

Պատմություն
-----------

Առաջին կախիչները հայտնվել են 1903 թվականին, Ալբերտ Պարկհաուսի ձեռքին, ով աշխատում էր մետաղալարերի գործարանում։ Նա չկարողացավ գտնել ազատ կեռիկ իր բաճկոնը կախելու համար։ Այդ պատճառով վերցրեց մի կտոր մետաղալար և դրանից պատրաստեց հարմարանք, որի վրա կախեց իր բաճկոնը։

Մշակույթում
-----------

ԱՄՆ-ում կախիչը անօրինական վիժումների խորհրդանիշն է, քանի որ անցանկալի հղիության պատճառով կանայք հաճախ օգտագործում են կախիչներ հղիության դադարեցման համար։

Հետաքրքիր է
-----------

19-րդ դարում Խարկովում հագուստի արտադրող Թրեմփլ անունով գերմանացու մասին մի լեգենդ կա։ Լեգենդի համաձայն, նրա յուրաքանչյուր արտադրանքը կախված էր կախիչի վրա, որի վրա «Թրեմպել» ընկերության ապրանքանիշն էր։ Այդի իսկ պատճառով ամբողջ Հարավային Ռուսաստանում և Ուկրաինայում կոստյումների համար նախատեսված կախիչները սկսեցին անվանել տրեմպել։

Գրականություն
-------------

* Daniel Rozensztroch: Cintres Hangers, Verlag le Passage 06/2002 — ISBN 2-84742-007-X
* Вешалка // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Журавлёва И. К.* Город, в котором говорят «тремпель», или взгляд библиотекаря на городские памятники. — Харьковский национальный университет им В. Н. Каразина, 2010.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh89006429 · Microsoft: 2780782217 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայկաբերդ (այլ կիրառումներ)

**Հայկաբերդ** (նաև՝ **Սարդուրիխինիլի**, Սարդուրիհուրդա, թուրքական անվանումն է՝ թուրքերեն՝ Çavuştepe /Չավուշթեփե/, քրդական անվանումն է քրդ.՝ Aspeşîn /*Ասպեսին*/), ամրոց-բնակատեղի պատմական Հայաստանի Հայոց ձոր գավառի Աստվածաշեն գյուղի հյուսիսարևելյան եզրին գտնվող բլրաշարի արևմտյան հրվանդանաձև ծայրին, ներկայի Թուրքիայի Հանրապետության Վանի նահանգի Գյուրպընար շրջանի Չավուշթեփե գյուղում։ Ամրոցը կազմված է երկու մասից՝ Վերին և Ներքին բերդերից։ Վերին բերդը գտնվում է արևելքում՝ ծովի մակերևույթից 1862 մետր բարձրության վրա։ Ներքին բերդը գտնվում է արևմուտքում ծովի մակերևույթից 1849 մետր բարձրության վրա։

Պատմություն
-----------

Գոյութուն ունեն Հայկաբերդ ամրոցի հիմնադրման և ժամանակագրության մասին մի շարք տեսակետներ։ Համաձայն Մծուրք քաղաքում ծնված ասորի պատմիչ Մար Աբաս Կատինայի տեղեկության հիման վրա 18-րդ դարի հայազգի աշխարհագրագետ, Մխիթարյան միաբանության անդամ Ղուկաս Ինճիճյանը ենթադրել է, որ Հայկաբերդը այն վայրն է, որտեղ Բելի դեմ հաղթական ճակատամարտից հետո Հայկը հիմնեց Հայք դաստակերտը, որի անունով շրջակա տարածքը կոչվեց Հայոց ձոր։ Համաձայն մի այլ պատմիչների՝ Հայկաբերդը հիմնադրել է Վանի թագավորության արքա Սարդուրի Բ-ն՝ այն անվանելով Սարդուրիհուրդա կամ Սարդուրիխինիլի։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Կառուցվածք
----------

Հայկաբերդը կառուցված է լեռնաճյուղի վրա և պայմանականորեն բաժանվում է երկու մասի՝ Վերին և Ներքին ամրոցներ։ Վերին ամրոցը ներքևի հատվածից բարձր է շուրջ 30 մետրով։ Այստեղ գտնվում է Խալդի աստծո տաճարը, որն ունի 80 x 65 մետր մակերես։ Ներկայում գրեթե ավերված է, մասամբ պահպանվում են հիմքերը։ Ներքին հատվածը ստորոտից բարձր է շուրջ 50 մետրով և ունի 430 x 75 մետր մակերես։ Ընդհանուր առմամբ ամրոցն ունի 1 կիլոմետր երկարություն ունեցող շրջապարիսպ, որի յուրաքանչյուր 6-10 մետրը մեկ հզորացված է եղել ուղղանկյուն որմնահեցերով։ Ամրոցի երկու հատվածները միմյանց հետ կապված են եղել մեջտեղում գտնվող դարպասով։ Ստորին հատվածում գտնվում է Վանի թագավորության դիցարանի ներկայացուցիչ բժշկության աստված Իրմուշինի տաճարի ավերակները, ինչպես նաև արևելքից արևմուտք տեղակայված մի շարք շինությունների մնացորդներ։ Շինությունների մի մասը նայելիս են եղել գլխավոր փողոցի կողմը։ Առկա են վիմափոր հորեր և կարասների սրահը, որի ներսում հսկայական կարասները դասավորված են չորս շարքով։

### Խալդիի տաճար

Խալդիի տաճարի հատակագիծ
### Իրմուշինի տաճար

Իրմուշինի տաճարի հատակագիծ
### Սեպագիր արձանագրություններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Սամվել Կարապետյան, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ, «Հայոց ձոր, Հայաստանի պատմություն գրքաշար, հատոր Ա», Երևան 2015 թվական։
2. ↑  Հայկ Նահապետի հիմնած դաստակերտը՝ Հայկաբերդ, *«armfvn.com»*։
3. ↑  Urartu: Savaş ve Estetik, İstanbul 2004, s. 63-64.(թուրքերեն)
4. ↑  Erzen A. Bilgiç E. Boysal Y. Öğün B. Van Çeversi 1963 Çalişmalari, "Türk Arkeoloji Dergisi", № XII-2, Ankara, 1965, s. 35.(թուրքերեն)
5. ↑  Եսայան Ս. Քիլիմջյան Գ. Հայկաբերդ ամրոցը, «ԼՀԳ», 1991 թվական, № 6, էջ 102-103։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 167)։*  |
**Կաղանկատույք**, ավան Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Ուտի Առանձնակ գավառում, Մատաղիս և Գյուտական ավանների մոտերքում, Տրտու (Թարթառ) գետից ձախ (այժմ՝ ավերակ)։ Հայ պատմիչ Մովսես Կաղանկատվացին իր ծննդավայր Կաղանկատույքը հիշատակում է 7-րդ դարի սկզբի պարսկա-բյուզանդական ընդհարումների կապակցությամբ։ 10-րդ դարի արաբ հեղինակ ալ-Իսթահրին Կաղանկատույքը նշում է որպես կարևոր կայան Դվին-Պարտավ կարավանային ճանապարհին։
18-19-րդ դարերում կոչվել է Վարսնակաթաղ։
Առաջին անգամ հիշատակվում է Ալբանիայի թագավոր Վաչագանի «Ալուանկ երկիր պատմությունը» գրքում։

> Ես՝ Վաչագանն եմ Ալուանկա երկիր թագավորը և Շուպհալիշոն, արքեպիսկոպոս Պարտավաը, Մանասե եպիսկոպոսը,... Հովսեփը, քահանա Կալանկատույկան,... Բաքրը, նահապետ Կալանկատույկան և շատ ուրիշները եկան ինձ մոտ տաճար՝ Ալուեն, իմ ամառային հանգստի ժամանակ։
> 
> 
> 

Գյուղը տեղի բնակիչները անվանում են Կաղանկատույք։ Համաձայն 10-րդ դարի Իսթահիր արարաբական պատմությունները «Թագավորության ճանհապարին» գրքի, Կալկատուսը գտնվում է հայկական հողերում։

> Ճանհապարը բերդից դեպի Դաբիլ 63 կմ է. բերդից մինչև Կալկատուս 9 ֆարցախ է, Կալկատուսից Մետրիս 13 ֆարսախ է, [...] Կիլ Կույից մինչև Սիսաջանա (Ե. «Սիսայան») 16 ֆարսախ և Սիսաջանից մինչև Դաբիլյա 16 ֆարսախ է։
> 
> Ճանապարհը բերդից Դաբիլ անցնում է հայկական հողերով, և բոլոր այդ քաղաքները Սանբատ թագավորությունում են, ով Աշոտ 1-ինի տղան էր։
> 
> 

Գյուղում հայտնաբերվել են մեծ կարասներ, թոնիր, գերեզմանոցներ, պասրիսպների հետքեր, ամրոցներ, ջրանցքներ։ 
Կաղանկատույքում անտառներում մնացել են շենքերի մնացորդներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թվականներին, Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն։ Հատոր Բ, էջ 902։
2. ↑  *Мовсес Каганкатваци.* История страны Алуанк, с. 58, 77 — 79, 153
3. ↑  МОВСЕС КАЛАНКАТУАЦИ. «ИСТОРИЯ СТРАНЫ АЛУАНК». ГЛАВА XXVI "Вехи"
4. ↑  *Манандян Я. Н.* Главные дороги древней Армении, Ереван, 1936, с. 201
5. ↑  *Караулов Н. А.* Сведения арабских писателей о Кавказе, Армении и Азербайджане. Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа, 1901, Тифлис, т. 29, с. 33


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 194)։*  |
**Խոսեպ Մարիա Բարտոմեու Ֆլորենտան** (կատ.՝ Josep Maria Bartomeu i Floreta, փետրվարի 6, 1963(1963-02-06), Բարսելոնա, Իսպանիա), հանդիսանում է իսպանացի խոշոր գործարար։ 2014 թվականից զբաղեցնում է Բարսելոնա ֆուտբոլային ակումբի տնօրենի պաշտոնը։ Այդ պաշտոնում փոխարինել է Սանդրո Ռոսելին։

Բարտոմեուն ADELTE և EFS ընկերությունների գլխավոր գործադիր տնօրենն է։ Նա գտնվում է Բարսելոնայում սկսած Ժոան Լապորտայի նախագահության տարիներից՝ որպես բասկետբոլային հատվածի տնօրեն։ Այդ ժամանակ համատեղ աշխատել է Սանդրո Ռոսելի հետ, ով հետագայում հրաժարական տվեց, երբ որ զբաղեցնում էր նախագահի պաշտոնը։ Այնուհետև Բարտոմեուն զբաղեցրել է Բարսելոնայի փոխնահագահի պաշտոնը 2010 թվականի հուլիսից մինչև 2014 թվականի հունվարը, որից հետո ակումբի անդամների քվեարկության արդյունքում ստանալով 61.35% ընտրվեց ակումբի նախագահ։ Ռոսելի 2014 թվականի հունվարի 23֊ին ներկայացրած հրաժարականից հետո (այսպես կոչված «Նեյմարի գործով») Բարտոմեուն ակումբի սահմանադրության համաձայն ընտրվեց 14֊րդ նախագահ և մինչև 2021 թվականի հունիսի 30֊ը իրականացնելու է նախագահի գործառույթները։

Տիտղոսներ, որոնք հաղթել է Բարսելոնան Բարտոմեուի օրոք
----------------------------------------------------

* **Լա Լիգա (2):**
	+ 2014–15, 2015–16
* **Կոպա ԴԵլ Ռեյ (2):**
	+ 2014-15, 2015-16
* **ՈւԵՖԱ֊ի Չեմպիոնների ԼԻգա (1):**
	+ 2014-15
* **ՈւԵՖԱ֊ի Սուպեր գավաթ (1):**
	+ 2015
* **ՖԻՖԱ֊ի Ակումբային աշխարհի առաջնություն (1):**
	+ 2015

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Así es Josep Maria Bartomeu

Արտաքին հղումներ
----------------
**Կամ** (գերմ.՝ kamm, բառացի՝ կատար), Մորենային հարթավայրերում հանդիպող ռելիեֆի դրական ձև։ Ֆլյուվիագլյացիալ (ջրասառցադաշտային) նստվածքներից կազմված, շերտավոր հորինվածքով, անկանոն ձևի բլուրներ են։ Հաճախ ունենում են կլորավուն գմբեթների տեսք, մինչև 45° թեքության լանջեր և բութ, տափարակ «կատար»։

Բազմաթիվ կամեր Օկանգան Լոբում, Կասկադյան լեռներ

Ձևաբանություն
-------------

Կամի ներքին կառուցվածքը ըստ Նյուբերիի՝ 1874 թվական
Կամերի առաջացման վերաբերյալ տիրապետող կարծիքն այն է, որ այսպես կոչված «դասական» կամերն իրենցից ներկայացնում են սառցադաշտերի վրա կամ նրանց տակ գոյություն ունեցած լճային գոգավորություններում առաջացած նստվածքների կուտակումներ, որոնք սառցադաշտի հալվելուց հետո առանձնացել են։ Երբեմն կամերը համեմատվում են դրումլինների հետ, սակայն նրանց կազմությունը խիստ տարբեր է։ Ի տարբերություն դրումլինների, կամերը կանոնավոր ձև չունեն։ Դրումլինները առաջացել են սառույցից, իսկ կամերը՝ ջրասառցադաշտային նստվածքներից։

Կամերի օրինակներ
----------------

Կամեր Կորդիլերների սառցե վահանում՝ Վաշինգտոն նահանգի Կոլումբիա դաշտավայրում
Կամերի օրինակներ կան Կանադայի Ալբերտա պրովինսիայում, Միացյալ Նահանգների Վիսկոնսին, Օնտարիո և Վաշինգտոն նահանգներում, Ռուսաստանի Կարելիայի Հանրապետությունում, Սանկտ Պետերբուրգի շրջանում, Էստոնիայում, Լատվիայում և Լիտվայում։

Տես նաև
-------

* Դրումլին
* Մորեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պողոսյան, Ընդհանուր երկրագիտություն, 1984թ. էջ 43


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 48018230 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 202)։*  |
Իռլանդացի գրողներ
**Իռլանդական գրականություն**, իռլանդացի ժողովրդի գրականությունը։ Զարգանում է իռլանդերեն և անգլերեն։

Հնագույն գրական հուշարձանը հերոսական էպոսն է՝ գրառված 8-9-րդ դարերում։ Միջին դարերում բարձր մակարդակի է հասել բարդերի պոեզիան։ Իռլանդիայի պատմությունը և գրականությունն արմատական փոփոխություն են կրել 16-18-րդ դարերում։ Աշխարհիկ ու կրոնական գրականությունում գերիշխել է հայրենասիրության թեման։ 17-րդ դարում հավաքվել և արտագրվել են ոչնչացման վտանգի տակ եղած հին ձեռագրերը, որի հիման վրա ստեղծվել է բազմահատոր «Չորս մագիստրոսների տարեգրությունները» (1632-1936)։ 18-րդ դարի վերջերից ավելի մեծ տեսակարար կշիռ է ստացել անգլերենով իռլանդական գրականությունը։ 1840-ական թվականներին ծաղկել է հեղափոխական բնույթի ռոմանտիզմը՝ կապված ազգային-ազատագրական շարժման հետ (Թոմաս Դեյվիս, Ջեյմս Կլերենս Մանգան, Ջերալդ Գրիֆին, Ջոն Բեյնիմ, Մարիա էջուորթ, Ուիլյամ Կառլտոն)։ 19-րդ դարի վերջի «Իռլանդական վերածնունդ» մշակութային շարժումը զգալի հաջողությունների հասավ պոեզիայի ու դրամայի ասպարեզում։ Այդ շարժման ոգեշնչողն էր Ուիլյամ Բաթլեր Եյթսը (1865-1939)։

Առանձնահատուկ տեղ է գրավում անգլիացի գրող (ծագումով իռլանդացի) Բեռբարդ Շոուի (1856-1950) ստեղծագործությունը։ 1920-30-ական թվականներին հանդես են եկել ազգային-ազատագրական շարժման մասնակից գրողներ, որոնցից է Շոն Օ՛ Քեյսին (1880-1964), որի դրամաներում և վեց հատորանոց ինքնակենսագրականում փորձ է կատարվում ռեալիստորեն ներկայացվնել իռլանդական իրականությունը։ 1950-60-ական թվականների 2-րդ կեսի գրականության որոշ հատվածին բնորոշ էր ազգայնական գաղափարների մերժումը և ուշադրությունը սոցիալական խնդիրների նկատմամբ (Օսթին Կլարկ (1896–1974), Յուարտ Միլն (1903-1987), Պատրիկ Կավանա (1905-1967), Բրենդան Բիեն (1923-1964), Ռիչարդ Մերֆի (1927-2018), Ջwn Մոնտեգյու (1929-2016), Շեյմաս Հինի (1939-2013) և ուրիշներ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 388)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11932281b · LCCN: sh85068106 · NDL: 00560112 · NKC: ph114792 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գալուստյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հայկազուն Գալստյան (Գալուստյան)** (օգոստոսի 20, 1920(1920-08-20) կամ 1923, Ստամբուլ - փետրվարի 4, 1985(1985-02-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է Մեսրոպյան և Կեդրոնական վարժարաններում։ Հետագայում հետևել է Իստամբուլի համալսարանի գրական ֆակուլտետի փիլիսոփայական բաժանմունքի դասընթացներին։ Ավարտել է 1964 թվականին, զբաղվել ուսուցչությամբ։ Գրական-հրապարակախոսական ասպարեզ է մտել 1940-ականների սկզբներից։ Գրել է հայերեն և թուրքերեն բանաստեղծություններ։ Թուրքերենները տեղ են գտել 1942 թվականին հրատարակված «Բալքըս» ժողովածուում։ Հայերեն բանաստեղծություններն ամփոփված են «Քարյուղի լամբարը» (Իստանբուլ, 1948) և «Գործիս ճամբուն վրա» (1962) ժողովածուներում։ 1965 թվականի վերջերին եկել է Հայաստան, աշխատանքի ընդունվել ՀԽՍՀ ԳԱ արևելագիտության սեկտորում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ էջ 218-219


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16137815q · GND: 1056147709 · ISNI: 0000000139554332 · VIAF: 186009228 · WorldCat VIAF: 186009228 |

 |
**Կամերային նվագախումբ**, 12–20 երաժիշտ-կատարողներից բաղկացած փոքր նվագախումբ՝ գործիքային անսամբլ 17-18-րդ դարերում, որը հիմնականում կատարել է անսամբլ-նվագախմբային երաժշտություն (կոնչերտո գրոսսոներ, նվագախմբային սյուիտներ և մենանվագ գործիքների կոնցերտներ). կազմում ընդգրկվել են լարային (աղեղնավոր) գործիքների բոլոր տեսակները (ջութակներ, ալտեր, թավջութակներ, կոնտրաբասեր), մի քանի փողային (ֆլեյտա, հոբոյ և այլն), երբեմն 1 կամ մի քանի հնագույն գործիքներ (կլավիչեմբալո և այլն)։

17-րդ դարից փոքր կազմով կամերային նվագախմբեր եղել են ազնվականների դղյակներում (օր.՝ Յ. Ս. Բախը 1703 թվականից Յոհան Էռնստ III-ի դղյակում եղել է նվագախմբի ջութակահար)։

19-րդ դարից կամերային նվագախմբերն աստիճանաբար փոխարինվել են սիմֆոնիկ նվագախմբով։ Կամերային նվագախմբերն առավել տարածվել է 1920-ական թվականներին, որը, հավանաբար, պայմանավորված էր այդ տարիներին անսամբլային ու նվագախմբային հնագույն երաժշտության նկատմամբ առաջացած մեծ հետաքրքրությամբ, նաև արձագանք էր ուշ ռոմանտիկ շրջանի սիմֆոնիկ նվագախմբերի հսկայական կազմերի դեմ (ընդլայնված նվագախմբային կազմի համար երկեր են գրել Ռ. Վագները, Ա. Բրուքները, Գ. Մահլերը, Ռիխարդ Շտրաուսը, Ա. Սկրյաբինը և ուրիշներ)։

20-րդ դարում կամերային նվագախմբի համար գործեր են գրել Ա. Շյոնբերգը (1-ին կամերային սիմֆոնիան), Ալան Հովհաննեսը («Անահիտ» ֆանտազիան, 6-րդ սիմֆոնիան), Ա. Շնիտկեն (3-րդ կոնցերտը՝ ջութակի և կամերային նվագախմբի համար) և ուրիշներ։

Ներկայում կամերային նվագախմբրը կատարում են ոչ միայն արդի, այլև հնագույն շրջանի կոմպոզիտորների երկեր նվագախմբի այն կազմով, որի համար գրվել են։ Հանրահայտ են Վիեննայի, Լիտվայի կամերային, «Մոսկվայի վիրտուոզներ», Կազանի, Հայաստանի և այլ կամերային նվագախմբեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Խոտակերաց** կամ **Քարակոփ վանքը**, եկեղեցական վանքային չգործող համալիր է, որը գտնվում է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Խաչիկ գյուղից 1.8-2 կմ հյուսիս-արևմուտքում, լեռան լանջին գտնվող փոքր հարթության վրա։

Պատմություն
-----------

Այս վանքի հիմնադրման և շեն շրջանի պատմությունը մանրամասն շարադրել է պատմագիր Ստեփանոս Օրբելյանը՝ օգտվելով վանքի արձանագրություններից և իր ժամանակ դեռևս կենդանի զրույցներից։

Համաձայն պատմիչի Առաստամուղ (Առաստամուխ) գյուղի շրջակայքի ձորերում և այրերում ապրում էին շատ ճգնավորներ։ Սյունյաց իշխան Աշոտը նույն գյուղի մոտ շինում է այս վանքը և այնտեղ հավաքում այդ խոտաճարակ ճգնավորներին, որից և առաջացել է «Խոտակերաց» անունը։ Աշոտի շինած եկեղեցին շուտով հիմնովին ավերվում է երկրաշարժից։ 910 թվականին նրա այրի Շուշանիկը վանքի ավերակների վրա շինում է հինգ եկեղեցիներ և այդ առթիվ գրել տալիս մի մեծ արձանագրություն (13 տող), որը հիմնականում մնացել է մինչև այժմ։

Այնուհետև Օրբելյան Սմբատ մեծ իշխանը նորոգել է վանքը XIII դարի կեսերին։

Ավելի ուշ, 1300 թվականին Պռոշյան Էաչին վանքում պահվող նրանց նշանավոր մասունքի՝ Սուրբ Նշանի համար, որը Խոտակերաց խաչ էլ է կոչվել, պատրաստել է տալիս արծաթյա գեղեցիկ պահարան և երեսին գրում ընդաձակ հիշատակարան։

Հետագա դարերում երկար ժամանակ վանքը անմարդաբնակ է մնացել այդ պատճառով էլ այն այժմ խիստ քայքայված վիճակում է։ Կանգուն են միայն գլխավոր եկեղեցու՝ Սուրբ Աստվածածնի պատերը, իսկ գմբեթը ծածկը և պատերի վերին մասերն ամբողջովին փլված են։ Եկեղեցին ներքուստ խաչաձև, չորս անկյուններում ավանդատներով, դրսից ուղղանկյուն, գմբեթավոր հորինվածք է։ Պատերը շարված են կոպիտ մշակված բազալտի ոչ մեծ քարերից, իսկ պատասխանատու հանգույցները՝ սրբատաշ քարերից։ Գմբեթը և ծածկի թաղերը չեն պահպանվել։ Գավթի պատերի հիմքերն են մնացել։ Գավիթը թաղածածկ դահլիճ էր՝ արևմտյան կողմում երկու սենյակներով։ Խոտակերաց վանքի Ս. Աստվածածին եկեղեցու հորինվածքի ստեղծումը Սյունիքի ճարտարապետական դպրոցի նվաճումն է և ավանդը՝ հայկական հուշարձանների այդ տիպի զարգացման գործում։ Այն մի ընդարձակ գմբեթավոր դահլիճ է, որի ներսի չորս անկյուններում կան մեկական խորաններ։

Այս եկեղեցու արևմտյան կողմում մնում են գավիթի և փոքր մատուռների հիմնապատերը միայն։

Բոլոր շենքերը կառուցված են կոփածո քարերով, այդ պատճառով էլ, հավանաբար, վանքի երկրորդ անունը Քարակոփի վանք է։

Պատկերներ
---------

* Քարակոփի վանքը դեռ վերանորգման փուլումՔարակոփի վանքը դեռ վերանորգման փուլում
* Քարակոփի վանքը նախքան վերանորոգումը (նույն դիտանկյունից)Քարակոփի վանքը նախքան վերանորոգումը (նույն դիտանկյունից)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Աղբյուրներ
----------

* Ստեփանոս Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, Երևան 1986
* Հայկական Սովետական հանրագիտարան, Երևան 1986, 5-րդ հատոր (Խոտակերաց վանք), 81 էջ.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002
* ՀՀԻ, Կրոն համացանցային նախագիծ, Խոր Վիրապի վանք Archived 2018-03-20 at the Wayback Machine.:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 81)։*  |
**Հայկական աշխարհագրական ընկերություն**, գիտական-հասարակական կազմակերպություն։ Զբաղվում է գիտական, լուսավորական, բնապահպանական, քարտեզագրական գործունեությամբ։

Պատմություն
-----------

Հիմնվել է 1935 թ. Երևանում։ 1947-1995-ին գործել է ՀՀ ԳԱԱ նախագահությանն առընթեր (1995-ից՝ ինքնակառավարվող)։

Խնդիրներ
--------

Միավորում է աշխարհագրության, բնապահպանության և բնօգտագործման ու հարակից բնագավառների մասնագետների, գիտության, կրթության, մշակույթի ու այլ ոլորտների գործիչների և կազմակերպությունների։

Հիմնական խնդիրներն են նպաստել աշխարհագրական գիտությունների զարգացմանը, ուսումնական հաստատություններում աշխարհագրության դասավանդմանը, բնակչության բնապահպանական դաստիարակությանը, կոորդինացնել աշխարհագրական ԳՀ աշխատանքները, մասսայականացնել ու պրոպագանդել աշխարհագրական գիտությունների նվաճումները և այլն։

Կառուցվածք
----------

1999 թվականին ուներ մարզային ու քաղաքային բաժանմունքներ, մոտ 300 իսկական, 14 կոլեկտիվ անդամ։

Բարձրագույն մարմինը համագումարն է, որը հրավիրվում է 5 տարին մեկ։

Պատվավոր անդամներ
-----------------

* Ավետիք Իսահակյան
* Դերենիկ Դեմիրճյան
* Հովհաննես Իսակով
* Զ․ Խանզադյան
* Ա․ Գաբրիելյան
* Վիկտոր Համբարձումյան
* Սերո Խանզադյան և այլք։

Կից մարմիններ
-------------

Ընկերությանը կից գործում են ֆիզիկական, տնտեսական աշխարհագրության ու այլ բաժանմունքներ, հանձնաժողովներ (ֆենոլոգիական և այլն), քարանձավագիտության կենտրոն, աշխարհագրական գրադարան։

Հրատարակություններ
------------------

Հրատարակում է մենագրություններ (Հովհաննես Ստեփանյան, «Հայ քարտեզագրական հրատարակությունները 260 տարում», 1955), գիտական ժողովածուներ («Հայկական ՍՍՀ հանգստի ռեսուրսները», 1977, «Աշխարհագրություն», 1978, «Հայրենագիտական հարցեր», 1984, և այլն), «Անդրկովկասի բնօգտագործման էկոլոգիական և բժշկաաշխարհագրական պրոբլեմները» (հայերեն և ռուսերեն, 1990), աշխարհագրական ատլասներ («Հայկական ՍՍՀ ատլաս», հայերեն և ռուսերեն, 1961), ուսումնական քարտեզներ, կազմակերպում գիտաժողովներ, դասախոսություններ։

Նախագահներ
----------

* Ա․ Եղիազարյան
* Բ․ Մարտիրոսյան
* Ա․ Թախտաջյան
* Ա․ Պաֆենհոլց
* Ս․ Մկրտչյան
* Ա․ Բաղդասարյան
* Լեմվել Վալեսյան (1976-ից)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 169)։*  |
**Կամո Գեդեոնի Հովհաննիսյան** (սեպտեմբերի 23, 1945(1945-09-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ջութակահար։ ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2004)։

Կենսագրություն
--------------

Կամո Հովհաննիսյանը ծնվել է 1945 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Երևանում։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը, 1972 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիա։ 

1966-1967 թվականներին դասավանդել է Դիլիջանի երաժշտական դպրոցում (ջութակի դասարան), 1977-1982 թվականներին՝ Երևանի № 10 դպրոցի, 1982-1999 թվականներին՝ Ա. Գաբրիելյանի անվան երաժշտական դպրոցների տնօրեն և ջութակի դասատու։ 1999-2014 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի տնօրեն, 2014-2018 թվականին՝ ՀՀ մշակույթի նախարարի խորհրդական։

Մասնակցել է միջազգային հյուրախաղերի, համապետական միջոցառումների, ընդգրկվել պետական հանձնաժողովների կազմում։ 

Հովհաննիսյանի ղեկավարությամբ ընդլայնվել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի խաղացանկը, բեմադրություններով հանդես են եկել հանրահայտ ռեժիսորներ և բալետմայստերներ (Յ. Գրիգորովիչ և ուրիշներ), ստեղծվել են Ա. Տիգրանյանի «Անուշ», «Դավիթ Բեկ», Տ. Չուխաջյանի «Արշակ Երկրորդ», Ա. Հարությունյանի «Սայաթ-Նովա», Ա. Խաչատրյանի «Գայանե», Ջ. Վերդիի «Աիդա», «Տրավիատա», «Տրուբադուր», Վ. Բելինիի «Նորմա», Լ. Մինկուսի «Դոն Կիխոտ», Ս. Ս. Պրոկոֆևի «Ռոմեո և Ջուլիետ», Ս. Վ. Ռախմանինովի «Ալեկո» և այլ օպերաների, նաև բալետների բեմադրություններ։

Մրցանակներ և պարգևներ
---------------------

* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ (2011),
* Երևանի քաղաքապետի ոսկե մեդալ (2013),
* ՀՀ «Մովսես Խորենացի» մեդալ (2013)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կամո Հովհաննիսյան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կամպհենգփհեթ պատմական քաղաք** (թաի.՝ อุทยานประวัติศาสตร์ กำแพงเพชร), պատմական վայր, որը գտնվում է Թաիլանդի հյուսիսում և ներառում է բազմաթիվ տաճարներ։ Գտնվում է Պինգ գետի ափին։ Կամպհենգփհեթ քաղաքը կառուցվել է 15-րդ դարում որպես Սիամի մայրաքաղաք Սուխոթայի քաղաք-արբանյակ։ Հին քաղաքի տարածքը պատված է անկանոն վեցանկյուն հատակագծով պարսպապատով, որն ունի մոտ 500 մ և մոտ 2 կմ չափեր, շրջապատված խրամով։ Պարսպի ներսում տեղակայված են Կամպհենգփհեթի ազգային թանգարանը, ինչպես նաև Վաթ Փհրատհատի և Վաթ Փհրա Քեո տաճարները, որոնցում պահպանվել են սանդեր, վիհանաներ և Բուդդայի մասամբ վերականգնված երեք արձաններ։

Պատից դուրս գտնվում են Արանյուիկ բնակավայրի ավերակները, որը 14-16-րդ դարերում օգտագործվել է որպես մեդիտացիոն օրդեն, որը հայտնի է եղել որպես «Անտառի բնակիչների աղանդ»։ Այստեղ մասամբ պահպանվել են Վաթ Փհրանոնի, Վաթ Փհրա Սի Իրիյաբոտի, Վաթ Չանգրոպի և այլ տաճարները։ Գետի հակառակ ափին գտնվում է Վաթ Փհրա Բորոմաթհաթը, որը կառուցվել է բիրմայական ոճով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Historic Town of Sukhothai and Associated Historic Towns

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kamphaeng Phet Historical Park (անգլ.)
Պարզագույն մուլտիվիբրատորի սխեմա
**Մուլտիվիբրատոր** ( մուլտի․․․ և լատին․՝ vibro — տատանել), խզվող էլեկտրական տատանումների ռելաքսացիոն գեներատոր։ Բաղկացած է երկու ուժեղացուցիչներից, որոնք իրար հետ կապված են փոխադարձ միջկասկադային դրական հակադարձ կապով։ Տարբերում են սիմետրիկ (կազմված սիմետրիկ սխեմայով ) և ոչ սիմետրիկ մուլտիվիբրատորներ։ Առաջիններում T1 և Т2 աշխատանքային տակտերի (գումարը կազմում է տատանումների պարբերությունը՝ Tպ) տևողությունը նույնն է, իսկ երկրորդներում՝ տարբեր։ Կան մուլտիվիբրատորների բազմաթիվ տարբերակներ էլեկտրոնային լամպերով, տրանզիստորներով, տիրիստորներով և ինտեգրալային սխեմաներով։

Առավել լայնորեն կիրառվում են տրանզիստորներով մուլտիվիբրատորները։ Միատիպ տրանզիստորների կիրառման դեպքում մուլտիվիբրատորներում ուժեղացուցիչները գրգռվում են հաջորդաբար, T1 ժամանակահատվածում գրգռված վիճակում է գտնվում մի ուժեղացուցիչը, իսկ T2 ժամանակահատվածում՝ մյուսը։ Այդպիսի մուլտիվիբրատորները կոչվում են երկֆազ։ Տարատեսակ տրանզիստորների կիրառման դեպքում երկու ուժեղացուցիչները գրգռվում են միաժամանակ և այդ վիճակում են գտնվում T1 ժամանակի ընթացքում։ Այնուհետև (համարյա միաժամանակ) անցնում են չգրգռված վիճակի T2 ժամանակով։ Այդպիսի մուլտիվիբրատոր աշխատանքի սկզբունքով նման է տրանզիստորով բլոկինգ-գեներատորին։

Ավտոմատիկայի, հաշվողական և չափիչ տեխնիկայի, այդ թվում և ժամանակի ռելեի ԹՀՄ-ների մատուցող և ձևավորող սարքերում մուլտիվիբրատորը կիրառվում է որպես իմպուլսների գեներատոր, հաճախականության բաժանարար, իմպուլսների ձևավորիչ, ոչ կոնտակտային անջատիչ և այլն։ Մյուս ռելաքսացիոն գեներատորների նման մուլտիվիբրատորը կարող է աշխատել ինչպես ինքնատատանման, այնպես Էլ արգելակման (սպասող) ռեժիմում։ Բացի երկֆազերից կան նաև բազմաֆազ մուլտիվիբրատորներ, որոնք հաճախ կիրառվում են ինֆորմացիայի ընտրման, հաղորդման և փոխակերպման բազմականալային համակարգերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 75)։*  |
**Հայկական գործերի կոմիսարիատ**, ազգային քաղաքականության մարմին ՌԽՖՍՀ Ազգությունների ժողկոմատին առընթեր։

Ստեղծվել է 1917 թվականին, ի թիվս այլ կոմիսարիատների ու բաժինների (լեհական, լիտվական, հրեական, էստոնական, լատիշական, ուկրաինական և այլն), նույն ժողկոմատի կազմում։ Ժողովրդական կոմիսարի պաշտոնը զբաղեցրել է Վ. Ավանեսովը, տեղակալը՝ Վահան Տերյանը։ Խնդիրն էր Ռուսաստանի հայ բնակչության շրջանում, նաև Հայաստանում քարոզել խորհրդային իշխանության գաղափարները և դրա ազգային քաղաքականության իրականացման սկզբունքները։

Կոմիսարիատի անդամները գործուն մասնակցել են Դեկրետ «Թուրքահայաստանի մասին» փաստաթղթի մշակմանը։

Կոմիսարիատը և դրա տեղական բաժանմունքները (Աստրախան, Սարատով, Դոնի Ռոստով, Խարկով, Կիև, Արմավիր և այլն) որոշակի աշխատանք են կատարել Արևմտյան Հայաստանից գաղթածներին օգնություն կազմակերպելու համար, այդ նպատակով ստեղծվել է գաղթականների հարցերով զբաղվող հատուկ բաժին։ Կոմիսարիատի ջանքերով արևմտահայ գաղթականները ստացել են հող, բնակարան, լուծվել են նրանց աշխատանքի տեղավորելու և նյութական օգնություն կազմակերպելու հարցերը։ Բացվել են հիվանդանոցներ, որբանոցներ։

1918 թվականին, երբ թուրքական զորքերը ներխուժում են Հայաստան, Հայկական գործերի կոմիսարիատը և դրա տեղական բաժանմունքները կազմավորում են հայկական զորամասեր, որոնք մեկնելու էին Հայաստանին օգնության։

Կոմիսարիատն ունեցել է տպագիր մարմիններ՝ «Կարմիր օրեր», «Կարմիր դրոշակ» (Թիֆլիս), «Կարմիր բանվոր» (Աստրախան), «Կոմունիստ» (Մոսկվա)։

Հայաստանում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո, ՌԽՖՍՀ Ազգությունների ժողկոմատի 1921 թվականի մարտի 5-ի որոշմամբ Հայկական գործերի կոմիսարիատը դադարեցնում է գործունեությունը։

Գրականություն
-------------

* «Հայկական գործերի կոմիսարիատի գործունեությունը», Ալիխանյան Ս. Տ. (1917-1921), ե. 1958։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 173)։*  |
**Իսկ դու արև ունե՞ս** (ռուս.՝ А у тебя есть солнце?), խորհրդային տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը ստեղծվել է 1974 թվականին, Անատոլի Ալյաշևի կողմից, Սվերդլովսկյան հեռուստատեսությունում։

Սյուժե
------

Ձվից դուրս է գալիս մի ճուտիկ։ Չորանալով` նա գնում է զբոսնելու։ Նրա ճանապարհին հանդիպում է մի փայտե տնակ, որի մեջ շնիկ էր քնած։ Շնիկը հարցնում է գլխավոր հերոսին, թե ի՞նչ նա ունի։ Ճուտիկը պատասխանում է, որ ոչինչ չունի, բացի ձվի կճեպներից։ Շնիկը ծիծաղում է և ասում, որ նա ունի փայտե տնակ, և քանի որ ճուտիկը ոչինչ չունի, նա ոչ ոք է։ Ճուտիկը վիրավորվում է, բայց հետո, մտածում է, և պատասխանում, որ նա ունի արև, քանի որ առաջ այն ոչ մեկինը չէր, իսկ հիմա նա այն իրեն է վերցնում։ Շնիկը սկսում է նախանձել ճուտիկին, և առաջարկում է նրան իր տնակի կեսը, միայն թե ճուտիկը չվերցնի իրեն արևը։ Ճուտիկը համաձայնում է։ Շնիկը տնակը մասերի է բաժանում և տեղաշարժում, հերոսները նստում են ամենքն իր մասի մեջ։ Այդ ժամանակ անձրև է սկսվում և քամի, և նրանք մրսում են։ Այն ժամանակ ճուտիկը առաջարկում է միացնել կրպակի կեսերը։ Շնիկը համաձայնում է։ Այժմ ընկերների համար ջերմ է, ուրախ և հարմարավետ։

Տես նաև
-------

* Անատոլի Ալյաշևայի մուլտֆիլմերը «ընկերության մասին.
* Հե՞շտ է խիզախ լինել (1975 թվական)
* Բուրյոնկան Մասլյոնկինոյից (1973 թվական)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իսկ դու արև ունե՞ս մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մուլտֆիլմի մասին «Կարուսել» հեռուսաալիքի կայքում
* Մուլտֆիլմի մասին bayun.ru կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Հայկական չափ**, պայմանական հասկացություն, որը ցույց է տալիս հայ բանաստեղծության մեջ կիրառված ձևերից մեկը։ «Հայկական չափը» ստեղծել և տեսականորեն հիմնավորել է հայ կլասիցիզմի խոշորագույն բանաստեղծ Արսեն Բագրատունին նախ` Վերգիլիոսի «Մշակականք» գրքի թարգմանության և առաջաբանի մեջ, ապա նշանավոր «Հայկ դյուցազն» պոեմում։ «Հայկական չափ» տողն ունենում է 13-16 վանկ, բայց միշտ բաղկացած է չորս անդամից։ Առավելագույն` 16 վանկից կազմված լինելու դեպքում տողն ունի չորս քառավանկ անդամ(4-4-4-4)։ Վանկերի թվի կրճատումը կապված է այն հանգամանքից, որ առաջին անդամը կարող է ունենալ ոչ միայն չորս, այլև երեք, երկու, նույնիսկ մեկ վանկ, իսկ երկրորդ անդամը երբեմն չորսի փոխարեն ունենում է երեք վանկ։ Երրորդ անդամը միշտ քառավանկ է, իսկ չորրորդը առանձին դեպքերում կարող է լինել եռավանկ։

Մթացան /երկինք և հողմք/ /չորից ծագաց/ ոստեան ի կռիւ/

Քարանձաւք /հեծէին/ճարճատէին/ լերանց մայրիք,
Եվ անդունք / Վասպուրական/ ամեհաբար/ գազանացեալ
Գոչեր /վիշապաձայն/, և մինչ ի գլլուխս / պարեխաց
Իբրև զունգ /յարդի մղեղեալ/ հոսեալ զփրփուր / ծովուն սրսկէր։
Գոռաց երկինք/որոտիւք / ծոց ամպոց ահագնացայտ,
Եւ ճայթոմունք /փայլատականաց/ ծագաց մինչև /ի ծագս երկնից
Պատառեալ /զխոր աղփամուղջ/ խաւարին զաչս/ շլացուցին։
Կիրառելով «Հայկական չափը»` Բագրատունին և նրա հետևորդները ուզում էին օգտագործել բանաստեղծության մեջ կիրառվող այնպիսի ձև, ինչպիսին օգտագործվում էր հին հունական և հին հռոմեական բանաստեղծության մեջ, ուր կային արտասանությամբ երկար ու կարճ վանկեր։ Հետևաբար վանկերի թվի կրճատումը պետք է հատուցվեր որոշ վանկերի երկարուձիգ արտասանությամբ։ Ելնելով իմաստից` վանկերն արտասանվում էին «արագաշարժ» կամ «ծանրաքայլ», որով պետք է հավասարակշռվեր տողերի արտասանության ժամանակամիջոցը։ Բայց սա չէր համապատասխանում հայկական տաղաչափության բնույթին. ահա թե ինչու XIX դարի վերջին «հայկական չափը» լրիվ հանվում է գործածությունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան,Հ.Մախչանյան,Գրականագիտական բառարան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 189)։*  |
Իսկրա թերթ
**«Իսկրա»** («ռուս.՝ Искра», «Կայծ»), Ռուսաստանի վտարանդի սոցիալիստների քաղաքական թերթ, որը ստեղծվել էր որպես Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության (ՌՍԴԲԿ) պաշտոնական օրգան։ Համարվել է ռուսական առաջին մարքսիստական ընդհատակյա պարբերաթերթը։ Լույս է տեսել 1900—1905 թվականներին։

խմբագրավայրը՝ Մյունխեն (1900-1902), Լոնդոն (1902), ժնև (1903—1905)։ Տպագրվել է Լայպցիգում։ Սկզբում եղել է ամսաթերթ, 1902 թվականից՝ երկշաբաթաթերթ։

Խմբագրության կազմում էին Վլադիմիր Լենինը, Գեորգի Պլեխանովը, Յուլի Մարտովը, Պավել Աքսելրոդը, Վերա Զասուլիչը և Ալեքսանդր Պոտրեսովը։ Սկզբնապես թերթի մշակումը կատարում էր Լենինը։ «Իսկրա»-ի հրատարակմանն աջակցել են Կլարա Ցետկինը, Ա. Բրաունը, Յուրի Մարխլեսկին, Կ. Կվելչը։ խմբագրությունը հրատարակել է նաև «Զարյա» ամսագիրը, ագիտացիոն գրքեր, բրոշյուրներ, թռուցիկներ։ Որպես բնաբան վերցված էր դեկաբրիստների «Կայծից բոց կբռնկվի» (ռուս.՝ *Из искры восгорится пламя*) ասույթը։ 1903 թվականի նոյեմբերի 1-ին Լենինը դուրս եկավ «Իսկրայի» խմբագրությունից, թերթը անցավ Պլեխանովի և նրա գործընկերների ղեկավարությանը։ Թերթն անցավ մենշևիկների վերահսկողության տակ և մինչև 1905 թվականը տպագրվում էր Պլեխանովի կողմից։ Միջին տպաքանակը կազմում էր 8000։

1902-ին Սամարայում հիմնադրվում է «Իսկրայի» ռուսական կազմակերպության բյուրոն՝ ռուս, մարքսիստների գաղափարական և կազմակերպչական կենտրոնը, ստեղծվում են թերթի գործակալական ցանց և իսկրայական խմբեր, որոնք հետագայում դարձան բոլշևիկյան կուսակցության միջուկը։ Թերթի հրատարակումը դադարեց 1905-ին, 112-րդ համարից։

Լենինյան «Իսկրան» խորհրդային գաղափարախոսությամբ լայնորեն լուսաբանել է Անդրկովկասի (մասնավորապես Հաղպատի) հեղափոխական իրադարձությունները, մեծ տեղ հատկացրել ծավալվող բանվորական շարժումներին։ Լենինը «Իսկրայի» 33-րդ համարում անդրադարձել է «Պրոլետար» թերթում տպագրված «Հայ սոցիալդեմոկրատների միության» մանիֆեստին։

Լենինյան «Իսկրայի» գործունեությանն ակտիվ մասնակցել են Բոգդան Կնունյանցը և Ստեփան Շահումյանը։
**«Կոմունիզմի դրոշով»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկօրյա թերթ, Նախկին ՀԿԿ (Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցություն) Թալինի շրջկոմի և ժողովրդական պատգամավորների շրջանային խորհրդի օրգան։ Լույս էր տեսնում 1953-1962 թվականներին, իսկ 1965 թվականից՝ Թալինում։

Լուսաբանել է շրջանի կուսակցական, արհմիութենական և կոմերիտական կազմակերպությունների աշխատանքները, կոլեկտիվ և խորհրդային տնտեսությունների առօրյան, նյութեր տպագրել գյուղատնտեսության և արդյունաբերության ենթադրյալ զարգացման ուղիների վերաբերյալ, անդրադարձել անասնապահության խնդիրներին, շրջանի աշխատավորությանը մոբիլիզացնել ԽՄԿԿ և ՀԿԿ համագումարների որոշումների իրագործման համար։

Լայն տեղ էր հատկացրել սոցմրցությանը, քարոզել առաջավոր համարվող տնտեսությունների փորձը, անդրադարձել երիտասարդության ագիտացիոն դաստիարակությանը, գիտության և արտադրության հարցերին։ Տպագրել է մշակութային ու մարզական կյանքը պատկերող հաղորդումներ ու լուրեր, գրական ստեղծագործություններ, բժշկական, իրավաբանական խորհրդատվություններ։ 

Հաջորդել է «Բոլշևիկյան դրոշով» (1932-1953 թվականներ) թերթին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 553)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոմունիստ (այլ կիրառումներ)

**«Կոմունիստ»** (ռուս.՝ *Koмунист*), մինչև 1952 թվականը՝ **«Բոլշևիկ»** (*Большевик*), խորհրդային շրջանի տեսական-քաղաքական հանդես, ԽՄԿԿ Կենտկոմի օրգան։

Լույս էր տեսնում 1924 թվականից Մոսկվայում, տարեկան 18 համար (սկզբում՝ միամսյա)։ Մինչև 1952 թվականը լույս է տեսել «Բոլշևիկ» անվամբ։ Պրոպագանդել է մարքսիզմ-լենինիզմի գաղափարախոսությունը, արտահայտվել ԽՍՀՄ-ում կոմունիստական հասարակարգի ամրապնդման օգտին, լուսաբանել ԽՄԿԿ տնտեսական քաղաքականությունը, համաշխարհային կոմունիստական հեղափոխական անցուդարձը։

Արտացոլել է ԽՄԿԿ արտաքին քաղաքականությունը, միջազգային հարաբերությունները, ինտերնացիոնալիզմի և ազգայինի տեսական և քաղաքական դրույթները։ 

«Կոմունիստ»-ում են տպագրվել Վ. Ի. Լենինի շուրջ 100 չհրապարակված կամ նախկինում քիչ հայտնի աշխատություններ, նամակներ, փաստաթղթեր և այլն, ինչպես նաև Կարլ Մարքսի և Ֆրիդրիխ Էնգելսի՝ առաջին անգամ ռուսերեն թարգմանված գործեր։

Հանդեսին թղթակցում էին ԽՄԿԿ և խորհրդային Միության, միջազգային կոմունիստական և բանվորական շարժման նշանավոր համարվող գործիչներ։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1974)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 554)։*  |
**Խուրամյան շարժում** կամ **Բաբեկի ապստամբություն,** Աբբասյան խալիֆայության դեմ Իրանի տարածքում ծագած մի շարք ապստամբությունների ընդհանուր անվանումը։

Խուրամյան շարժման գաղափարախոսությունը համարվում է մազդակյան ուսմունքի հետագա զարգացումը։ Խուրամյան շարժման մասնակիցներն ընդունել են երկու հիմնական հոգևոր ուժ՝ լույսն ու խավարը, բարին ու չարը, պայքարում էին խալիֆայության դեմ, թշնամի էին իսլամին, քարոզել են սոցիալական հավասարություն, ժխտել մասնավոր սեփականությունը և ձգտել են վերականգնել հին գյուղացիական ազատ համայնքը։

Բաբեկի ապստամբության հիմնական ուժը խուրամյան շարժման հետևորդներն էին՝ շահագործվող գյուղացիությանը և արհեստավորները, որոնք պայքարում էին արաբական խալիֆայության տիրապետության, ֆեոդալական շահագործման և իսլամի դեմ։ Բաբեկն ու նրա հետևորդները պահանջել են գույքային հավասարություն՝ հասարակության բոլոր անդամների համար։ Ապստամբությանը ժամանակավորապես հարել է նաև տեղական մանր ազնվականությունը, որը տուժել էր խալիֆայության տիրապետությունից։ 820-ական թվականներին Բաբեկը գրավել է Ատրպատականի մեծագույն մասը և հասել Խորասան (Արևմտյան Իրան)։ Ապստամբությունը շուտով ընդգրկել է կենտրոնական Իրանն ու Հայաստանի արևելյան գավառները (Սյունիք)։ Ապստամբների թիվը հասել է 300 հզ։ 

Շարժման վերելքի ժամանակ ֆեոդալները երբեմն վախից կամ իրենց իրավունքները պահպանելու մտահոգությամբ աջակցել են ապստամբներին։ Սակայն, երբ նրանց համար պարզ է դարձել ապստամբության դասակարգային բնույթը, լքել են և թշնամական դիրք բռնել նրա հանդեպ։ Ապստամբությունն անհաջողության է մատնվել։ 837 թվականին Բաբեկը փորձել է անցնել Բյուզանդիա, սակայն ֆեոդալները բռնել են նրան և հանձնել արաբական իշխանություններին։ Բաբեկը տարվել է Բաղդադ 838 թվականին, ծանր խոշտանգումներից հետո՝ քառատվել։ Բաբեկի ապստամբությունը ծանր հարված է հասցրել խալիֆայությանը, որի դեմ նրա ազդեցությամբ ընդվզել են խալիֆայության տիրապետության տակ գտնվող մյուս ժողովուրդները։

Շարժումը սկզբնավորվել է 755 թվականին՝ Հյուսիս-Արևելյան Իրանում։ Ամենախոշոր արտահայտություններն էին Մուքաննայի ապստամբությունը և Բաբեկի ապստամբությունը։ Վերջինս ուներ երկակի բնույթ։ Ապստամբները, արաբական զորքերի դեմ պայքարելուն զուգընթաց, ասպատակել են Հայաստանի Սյունիք և Արցախ նահանգները (միայն Գեղարքունի գավառում Բաբեկը կոտորել է 15 000 մարդ, ավերել Մաքենոց նշանավոր վանքը)։ Արցախի իշխան Սմբատի որդի Սահլը, այդ չարագործություններից վրդովված, 837 թվականին Հայաստան ապաստանած Բաբեկին հանձնել է Աֆշին զորավարին։

Գրականություն
-------------

* Միխայել Ասորի, ժամանակագրութիւն, Երուսաղեմ, 1871, էջ 364—65
* Լեո, Երկ. ժող. հ. 2, Ե. 1967, էջ 414-24
* Томара M. Бебек, M. 1936
* Петрушевский И. П. К истории маздакитов в этоху посподства ислама, «Hapoды Азии и Африки» 1970, № 5

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 102)։*  |
|  |
| --- |
| **Կամպսիս արմատակալող** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Փողածաղկազգիներ (Bignoniaceae) |
| **Ցեղ** | Կամպսիս *(Campsis)* |
| **Տեսակ** | **Կամպսիս արմատակալող** *(C. radicans)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Campsis radicans***Bureau, 1867 |

**Կամպսիս արմատակալող** (լատին․՝ Campsis radicans), փողածաղկազգիների ընտանիքի, կամպսիսների ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ լիանա է՝ մինչև 15 մ երկարությամբ։ Ունի օդային արմատներ։ Տերևները կենտ փետրաձև են, կազմված 9-11 (երբեմն՝ 13) տերևիկներից, որոնք կարճ կոթունավոր են, ձվաձև կամ ձվաձև երկարավուն, 3-6 սմ երկարությամբ, սրածայր սեպաձև հիմքով, սղոցաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, մերկ, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, համատարած, կամ միայն ջղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ։ Ծաղիկները հավաքված են գագաթնային ողկույզներում։ Բաժակը կարճ է պսակի խողովակից, փողականման զանգակաձև է' 5 եռանկյունի մասերով։

Պսակը խողովակաձագարաձև է, 7-9 սմ երկարությամբ, 5 բլթակներով, դրսի կողմից նարնջագույն, ալ կարմիր, ծռվածքով, 4-5 սմ լայնությամբ և բաժակից 3 անգամ լայն փողակով։ Տուփիկը երկարավուն գլանաձև է, 8-12 սմ երկարությամբ, կարի վրա կեռիկով և գագաթին կտուցիկով։

Սերմերը բազմաթիվ են, տափակ, 2 խոշոր թևիկներով։ Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-դեկտեմբերին։

Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 7, 9—10, 18—20, 23-25, 28, 32:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Փենսիլվանիայից մինչև Միսսուրի, Ֆլորիդա և Տեխաս։ Դիմանում է մինչև -25 °C-ի սառնամանիքներին։ Երևանի պայմաններում շատ լավ է աճում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, մինչև 5—6 մ բարձրությամբ խիտ կենդանի ցանկապատ է առաջացնում։

Հրաշալի է աճում նաև Ռուսաստանի Դաշնության հյուսիսարևելյան շրջաններում։ Լուսասեր է, լավ է տանում խուզումը։ Երևանի պայմաններում թեթևակի ցրտահարվում է միայն արտակարգ ցուրտ և երկարատև ձմռան դեպքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (գրքի հատորը), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (գրքի էջը)։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780493723 |

 |