Մեկ դոլարանոց թղթադրամ՝ Սերիա 692 (Վիետնամի պատերազմի ժամանակաշրջան՝ 1970–1973 թվականներ)
**Ռազմական վճարման վկայագրեր** (**MPC),** արժույթի ձև, որն օգտագործվում էր որոշ օտար երկրներում ԱՄՆ զինվորական անձնակազմին վճարելու համար։ Դրանք օգտագործվել են այս կամ այն տարածքում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից մի քանի ամիս հետո՝ մինչև Վիետնամի պատերազմին ԱՄՆ-ի մասնակցության ավարտից մի քանի ամիս անց՝ 1946 թվականից մինչև 1973 թվականը։ MPC-ն օգտագործել է գծային լիտոգրաֆիայի շերտեր՝ գունեղ թղթադրամներ ստեղծելու համար, որոնք կարող էին էժան արտադրվել։ Ստեղծվել է MPC-ների տասնհինգ սերիա։ Սակայն թողարկվել է ընդամենը 13 սերիա։ Մնացած երկուսը հիմնականում ավերվել են, թեև որոշ օրինակներ մնացել են։ Թողարկված 13 շարքերից ընդհանուր առմամբ ճանաչվել է 94 նշում։

MPC-ների պատմություն
--------------------

MPC-ները առաջացել են դաշնակից ռազմական արժույթից՝ որպես պատասխան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Եվրոպայում ամերիկացի զինծառայողների կողմից շրջանառվող մեծ քանակությամբ ԱՄՆ դոլարների։ Տեղի քաղաքացիները կարող էին չվստահել տեղական արժույթներին, քանի որ նրանց կառավարությունների ապագան անհասկանալի էր։ Նախընտրելով կայուն արժույթ՝ ինչպիսին է ԱՄՆ դոլարը, տեղի քաղաքացիական անձինք հաճախ ընդունում էին դոլարով վճարումներ՝ ընդունված փոխարկման փոխարժեքից ցածր գնով։ Դոլարները ավելի բարենպաստ դարձան պահելու համար՝ ուռճացնելով տեղական արժույթները և խափանելով տեղական տնտեսությունները կայունացնելու ծրագրերը։ Այս խնդրին նպաստում էր այն փաստը, որ զորքերը վճարվում էին դոլարով, որը նրանք կարող էին անսահմանափակ չափերով փոխարկել տեղական արժույթով վաճառականների հետ լողացող (սև շուկայական) փոխարժեքով, ինչը շատ ավելի բարենպաստ էր GI-ների համար, քան կառավարության կողմից հաստատված փոխարկման տոկոսադրույքը։ Փոխարկման փոխարժեքի այս անհավասարակշռությունից առաջացավ սև շուկա, որտեղ զինծառայողները կարող էին շահույթ ստանալ ավելի բարենպաստ փոխարժեքից։

Արժութային արբիտրաժից շահույթը նվազեցնելու համար՝ ԱՄՆ զինվորականները մշակեցին MPC ծրագիրը։ MPC-ները թղթային փողեր էին՝ ի սկզբանե արտահայտված 5¢, 10¢, 25¢, 50¢, $1, $5 և $10 գումարներով, իսկ 1968 թվականին ավելացվել է նաև 20 դոլարանոց թղթադրամ։ Ի տարբերություն ԱՄՆ արժույթի, այս վկայագրերը տրվել են ոչ թե ֆինանսների նախարարության, այլ պատերազմի նախարարության (հետագայում՝ պաշտպանության նախարարության) իրավասության ներքո։ Հետևաբար, դրանք չեն կրում ԱՄՆ գանձապետարանի կնիքը, որը գտնվել է ԱՄՆ քաղաքացիական արժույթի գրեթե յուրաքանչյուր օրինակի վրա։ MPC-ները լիովին փոխարկելի էին ԱՄՆ դոլարի՝ MPC տարածքից դուրս գալուց հետո, իսկ արձակուրդ գնալիս փոխարկելի էին տեղական արժույթներով (բայց ոչ հակառակը)։ Չլիազորված անձնակազմի կողմից MPC ունենալն անօրինական էր, և այդ քաղաքականությունը, տեսականորեն, վերացրեց ԱՄՆ դոլարները տեղական տնտեսություններից։ Թեև փաստացի կանաչ դրամները չէին շրջանառվում, տեղական շատ առևտրականներ MPC-ն ընդունեցին ԱՄՆ դոլարին համարժեք, քանի որ կարող էին դրանք օգտագործել սև շուկայում։ Սա հատկապես ակնհայտ էր Վիետնամի պատերազմի ժամանակ, երբ MPC ծրագիրը գտնվում էր իր զենիթում։ MPC-ն ընդունող երկրում որպես հիմնական արժույթ չօգտագործելը և տեղական արժույթի արժեքն ու տնտեսությունը ոչնչացնելու համար MPC-ի թղթադրամների ոճերը հաճախ փոխվել են՝ սև շուկայավարներին զսպելու և կուտակումները նվազեցնելու համար։ «Փոխակերպման օրը» կամ «C-օրը» զինվորների միակ հնարավորությունն էր՝ փոխանակելու իրենց հին MPC-ով նոր թողարկման համար, որից հետո հին MPC-ն անարժեք դարձավ։

Վիետնամում C-օրերը միշտ դասակարգված էին՝ նախապես չհայտարարված։ C-ի օրը զինվորները կսահմանափակվեն բազայում՝ թույլ չտալով նրանց օգնել վիետնամցի խաղաղ բնակիչներին, հատկապես տեղական բարերին, հասարակաց տներին, բար աղջիկներին և սև շուկայի այլ մարդկանց՝ հին MPC-ն փոխակերպելու ավելի նոր տարբերակի։ Քանի որ վիետնամցիներին արգելված էր փոխարկել արժույթը, նրանք հաճախ կորցնում էին խնայողությունները՝ պահելով հին MPC-ն, որը կորցրեց ամբողջ արժեքը C-օրն ավարտելուց հետո։

MPC-ի տասներեք սերիան թողարկվել է 1946 թվականից 1973 թվականներին՝ տարբեր դիզայնով, որոնք հաճախ համեմատվում են Monopoly փողերի հետ՝ իրենց գույների պատճառով։ 1973 թվականի սկզբին՝ Վիետնամի պատերազմին ԱՄՆ-ի մասնակցության պաշտոնական ավարտից հետո միակ վայրը, որտեղ MPC-ն շարունակում էր օգտագործվել, Հարավային Կորեան էր։ MPC-ն այլևս երբեք չի թողարկվել, և հայեցակարգը քնած էր մինչև 1990-ականների վերջը, երբ այն որոշ չափով վերածնվեց Eagle Cash-ի պահվող արժեքային քարտերի համակարգի տեսքով, որն օգտագործվում էր ԱՄՆ զինված ուժերի կողմից Բոսնիայում, Կոսովոյում, Ջիբութիում, Իրաքում և Աֆղանստանում, ինչպես նաև սահմանափակ հիմունքներով այլ ոչ մարտական գոտիներում։

Քանի որ MPC-ները չեն թողարկվել որպես Միացյալ Նահանգների գանձապետարանի պաշտոնական պարտավորություններ, դրանք այլևս չեն կարող մարվել արժույթով։

MPC-ն ժողովրդական մշակույթում
-----------------------------

Կորեական պատերազմի C-օրը «*Change Day*»-ի հիմնական սյուժետային տարրն է, որը դրվագ է M\*A\*S\*H հեռուստասերիալի վեցերորդ սեզոնից։ Մայոր Չարլզ Էմերսոն Վինչեստեր III-ը ծրագրում է տեղական ֆերմերներից և առևտրականներից շուտով անարժեք MPC գնել կանխիկ գումարով անվանական արժեքի 10%-ով, այնուհետև առևտուր անել և ստանալ 900% շահույթ։ Նրա ծրագիրը խափանվում է, երբ Հոքի Փիրսը և Բի Ջեյ Հաննիկուտը կազմակերպեցին, որ ռազմական ոստիկանությունը ճանապարհի արգելք ստեղծի, որը խանգարեց նրան փոխանակման ժամանակ ճամբար հասնել։

Գուստավ Հասֆորդի «*Կարճ ժամանակներ*» վեպում Վիետնամի պատերազմի ժամանակ ծովային ծառայության սերժանտ Ջեյմս Թ. «*Ջոկեր»* Դևիսը հանդիպում է սպայի, ով սովորաբար խաղում է Մոնոպոլիա իր ենթականերից մեկի հետ։ Երկուսն օգտագործում են MPC-ն խաղի ստանդարտ խաղային փողի փոխարեն և բոլոր թվարկված վարձավճարներն ու գները բաժանում են 10-ի (օրինակ՝ 35 դոլար վարձավճար վճարել 350 դոլարի փոխարեն՝ Արևելյան պողոտայում հյուրանոցում վայրէջք կատարելու համար)։

1989 թվականի «*Hard Stripe*»-ի *Tour of Duty* հաղորդաշարի մի դրվագում 1968 թվականին Ֆինանսական կորպուսի լեյտենանտը Թան Սոն Նհութում նկատում է մի զինվորի, ով անօրինական տիրապետում է հինգ դոլարի գանձանակի թղթադրամին և զգուշացնում նրան, որ այն փոխարկի MPC-ի, երբ հաջորդ առավոտ բացվում է գանձապետարանի գրասենյակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Military Payment Certificate (series 691 & 701)". Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 26-ին. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

* Fred Schwan (1997) Military Payment Certificates. 0-931960-54-1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Vietnam era MPC
* South Viet Nam: Soul Alley
* MPC Central
* A gallery of United States Military Payment Certificates at Banknote Museum