recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալիքային հավասարում**, վերջավոր v արագությամբ տարածվող տատանողական տարբեր պրոցեսներ նկարագրող մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարում։ Օրինակ, լարի տատանումը նկարագրվում է՝

{\displaystyle {\frac {\partial ^{2}U}{\partial t^{2}}}=a^{2}{\frac {\partial ^{2}U}{\partial x^{2}}}}
ալիքային հավասարումով (a հաստատուն է և կախված է լարի ձգվածությունից և խտությունից)։ Ալիքային հավասարումը երկչափ և եռաչափ միջավայրերի համար համապատասխանաբար կլինի՝

{\displaystyle {\frac {\partial ^{2}U}{\partial t^{2}}}=a^{2}({\frac {\partial ^{2}U}{\partial x^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}U}{\partial y^{2}}})}
և

{\displaystyle {\frac {\partial ^{2}U}{\partial t^{2}}}=a^{2}({\frac {\partial ^{2}U}{\partial x^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}U}{\partial y^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}U}{\partial y^{2}}})}
Ալիքային հավասարման լուծումը կախված է սկզբնական պայմաններից (U-ի և {\displaystyle {\frac {\partial U}{\partial t}}}–ի արժեքներից, երբ {\displaystyle t=0}) և եզրային պայմաններից (ալիքային հավասարման ուսումնասիրման տիրույթի եզրում U ֆունկցիայի կամ նրա ածանցյալների արժեքից)։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 59696629 · NDL: 00562751 · NKC: ph327629 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 176)։*  |
**«Բասկետբոլի Եվրալիգա»** (անգլ.՝ Euroleague Basketball), Եվրոպայի մասշտաբով ակումբային բասկետբոլի բարձրագույն առաջնություն, որտեղ հանդես են գալիս ակումբներ՝ ՖԻԲԱ-ի եվրոպական բաժանմունքի անդամ 18 երկրներից։ Հովանավորչական պատճառներով լիգան սկսած 2010-11 խաղաշրջանից կոչվում է **«Թուրքական ավիաուղիների եվրալիգա»** (անգլ.` *Turkish Airlines Euroleague*): Մրցումները կառավարվում են Եվրոպական բասկետբոլային լիգաների միության (ULEB) կողմից։ Յուրաքանչյուր խաղաշրջանի ընթացքում Եվրալիգան ցուցադրվում է աշխարհի շուրջ 191 երկրներում։ Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում ցուցադրվում է NBA TV-ով։

Պատմություն
-----------

Եվրալիգայի առաջին խաղարկությունը տեղի է ունենում 1958 թ.-ին։ Այդ ժամանակ լիգան կոչվում էր **«Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթ»**, որն իր հերթին ստեղծվել էր ՖԻԲԱ-ի կողմից և ղեկավարվում էր հենց վերջինիս կողմից մինչև 2000 թ.-ը, որից հետո ղեկավարությունն անցնում է ULEB-ի՝ Եվրոպական բասկետբոլային լիգաների միության ձեռքը։

Առաջին չեմպիոնը դառնում է Ռիգայի բանակայինների ակումբը (ASK Rīga)։ Ամենաշատ տիտղոսներ հաղթել է «Ռեալ Մադրիդը» (ընդահուր՝ 8 անգամ)։ Իտալական ակումբները միասին նվաճել են 13 տիտղոս։ Եզրափակիչ խաղերում ամենաշատը հանդես է եկել Թել Ավիվի «Մակկաբի» ակումբը (14 անգամ, որոնցից 5 անգամը դարձել է չեմպիոն)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եվրալիգայի պաշտոնական վեբկայք
* Եվրալիգայի պատմություն - վիճակագրական տվյալներ Archived 2018-08-24 at the Wayback Machine.
* Ֆորում interbasket.net կայքումArchived 2012-04-24 at the Wayback Machine.
* Յութուբ ալիք
* Fantaziranje.com – Ադտրիատիկի լիգա Archived 2010-11-11 at the Wayback Machine.
* Յութուբ ալիք (Իսպաներեն)
**Եվրասիական զարգացման բանկ** (**ԵԱԶԲ**), տարածաշրջանային զարգացման բանկ հիմնադրված Ռուսաստանի և Ղազախստանի կողմից 2006 թվականին։ 
Ներկայումս բանկն ունի վեց անդամ պետություններ տեղակայված Ասիայում և Եվրոպայում, ներառյալ Հայաստանը, Բելառուսը, Ղրղզստանը և Տաջիկստան։ Այլ երկրները և միջազգային կազմակերպությունները կարող են դառնալ բանկի անդամ` ստորագրելով հիմնադիր պայմանագիր։

Անդամ երկրներ
-------------

* Հայաստան Հայաստան
* Բելառուս Բելառուս
* Ղազախստան Ղազախստան
* Ղրղզստան Ղրղզստան
* Տաջիկստան Տաջիկստան
* Ռուսաստան Ռուսաստան

Պատմություն և գործառնություններ
-------------------------------

ԵԱԶԲ-ն ստեղծել է Ռուսաստանի և Ղազախստանի նախագահների նախաձեռնությամբ` ստորագրելով միջազգային համաձայնագիր 2006 թվականի հունվարի 12-ին։

Բանկը սկսել է իր գործունեությունը 2006 թվականի հունիսին, եր ընդունվեցին համապատասխան կանոններ և համաձայնագիրը սկսեց գործել։ Հայաստանը և Տաջիկստանը միացել են ԵԱԶԲ-ին 2009 թվականից, Բելառուսը` 2010 թվականից և Ղրղզստանը` 2011 թվականից։

Բանկի նպատակն է խթանել անդամ երկրներում ներդրումային ակտիվությունը, զարգացնել շուկայական տնտեսությունը, խթանել տնտեսական աճը և լուծել այլ տնտեսական խնդիրներ։

Բանկի բաժնեհավաք կապիտալը կազմում է 7 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Անդամ երկրները ունեն հետևյալ բաժնեմասերը. Ռուսաստան` 65,97%, Ղազխստան` 32,99%, Բելառուս 0,99%, Տաջիկստան` 0,03%, Հայաստան` 0,01% և Ղրղզստան` 0,01%։

ԵԱԶԲ գործունեությունը կարգավորվում է միջազգային իրավունքով։ Այսպիսով բանկն ունի.

* միջազգային կարգավիճակ,
* ունի որոշակի իրավունքներ իր անդամ երկրներում,
* ունի հատուկ կարգավիճակ, որոնք տալիս են որոշակի առավելություններ իր անդամ երկներում, այդ թվում սեփականության և արդարադաական իմունիտետ, հատուկ հարկային արտոնություններ, որոշ գնային և այլ ռիսկերից երաշխավորություն ըստ անդամ երկրների բանկային օրենսդրությունների,
* գերադասելի վարկատուի կարգավիճակ։

Բանկի գլխամասը գտնվում է Ղազախստանի Ալմաթի քաղաքում։

ԵԱԶԲ-ն մասնաճյուղ ունի Սանկտ Պետերբուրգում և ներկայացչություններ Աստանայում, Բիշկեկում, Դուշանբեում, Երևանում, Մինսկում և Մոսկվա։

Բանկն ունի միջազգային կազմակերպության կարգավիճակ։ 2013 թվականին Տնտեսական կոոպերացիայի և զագացման կազմակերպությունը ճանաչել է ԵԱԶԲ-ին որպես ֆինանսական ինստիտուտ 3 ռիսկի դասակարգմամբ և գնորդի ռիսկի դասարակագման SOV/CC0 աստիճանով։

ԵԱԶԲ-ն խորհրդատուի կարգավիճակ ունի.

* Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեայում 2007 թվականից,
* ՄԱԿ-ի Առևտրի և զարգացման համաժողովում 2009 թվականից,
* Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի Եվրասիական խմբում 2008 թվականից,
* Միջազգային ներդրումային բանկում 2014 թվականից։

ԵԱԶԲ-ն.

* Ղազախստանի ֆոնդային բորսայի, Միջազգային կապիտալի շուկայի ասոցացիայի, Սվոպի և ածանցյալ գործիքների միջազգային ասոցացիայի ու ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Արմենիայի անդամ է,
* Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի անդամ 2014 թվականից
* Բազմագործառույթ ֆինանսական կազմակերպությունների անդամ 2012 թվականից։

Տես նաև
-------

* Անկախ Պետությունների Համագործակցություն
* Մաքսային միություն
* Եվրասիական տնտեսական միություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԵԱԶԲ-ն հասանելիություն է ստացել «ՆԱՍԴԱՔ Արմենիա»-ին

* ԵԱԶԲ պաշտոնական կայքէջ Archived 2018-08-05 at the Wayback Machine.
**Հողի ջրաթափանցելիություն**, հողի հատկություն, երբ մակերևույթի ջուրը ներծծվում է ստորին շերտերը, և խոնավունակության շնորհիվ հողն իր մեջ է պահում դրա մի մասը։ Ջրաթափանցելիությունը կախված է հողի մեխանիկական և քիմիական կազմից, կառուցվածքից, խտությունից, ինչպես նաև հողի ծակոտիների մեծությունից ու բնույթից։ Հողում որքան շատ են խոշոր (ոչ մազանոթային) անցքերը, այնքան բարձր է ջրաթափանցելիությունը։ Հողի ջրաթափանցելիությունը բաժանում են ներծծման և ծծանցման փուլերի։ Առաջին փուլում ծանրության ուժի, ջրի սյան ճնշման ու մենիսկային ուժերի ազդեցությամբ հողի ծակոտիները լցվում են ջրով։ Երկրորդ փուլում ջրով հագեցած հողի ծակոտիներում հեղուկի շարժումը ընթանում է միայն ճնշման ուժի ազդեցությամբ։ Հողի ջրաթափանցելիությունը չափվում է հողի լայնակի կտրվածքով անցնող ջրի շարժման արագությամբ (մմ/ր, մմ/ժ, մ/վրկ)։ Բնական պայմաններում ներծծման և ծծանցման փուլերը դժվար է սահմանազատել միմյանցից։ Մելիորացվող հողերը ըստ ջրաթափանցման արագության բաժանվում են 3 խմբի. ուժեղ ջրաթափանց, երբ 1 ժամում ջուրը թափանցում է 150 մմ, միջակ՝ 50-150 մմ, թույլ՝ 50 մմ և պակաս խորություններ։ ՀՍՍՀ-ում բարձր հողի ջրաթափանցելիություն ունեն լեռնամարգագետնային, անտառային գորշ և դարչնագույն հողերը, բավարար՝ սևահողերը, միջակ՝ շագանակագույն և կիսաանապատային գորշ հողերի այն տարբերակները, որոնց հողային պրոֆիլը չունի ջրամերժ կարբոնատային ցեմենտացած հորիզոն։ Վատ՝ շագանակագույն կիսաանապատային գորշ հողերի կարբոնատային ցեմենտացած հորիզոններ ունեցող տարբերակներն ու սոդային աղուտ ալկալի հողերը։ Հողի ջրաթափանցելիությունը կանոնավորում են քիմիական մելիորացիայի (աղուտ ալկալի հողեր), մեխանիկական փխրեցման, վերին հորիզոնների ստրուկտուրայի բարելավման (ցեմենտացած կարբոնատային ջրամերժ հորիզոն ունեցող շագանակագույն և գորշ հողեր) միջոցով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անտոն Չեխովի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Ուսանող Չեխովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник студенту Чехову), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, Մոսկվայի պետական համալսարանի տարածքում։

Քանդակի հեղինակն է քանդակագործ Ալեքսանդր Ռուկավիշնիկովը՝ Օլեգ Դերիպասկայի «Վոլնոյե դելո» հիմնադրամի ֆինանսական աջակցությամբ։

Նկարագրություն
--------------

Ռուս մեծ գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի բրոնզե քանդակը տեղադրված է ոճավորված գրանիտե նստարանին, նա ձախ ձեռքով գրկում է շանը։ Ձախ կողմում տեղադրված է պղնձե թերթ՝ դիպլոմ տրամադրելու վերաբերյալ Չեխովի դիմումի ֆաքսիմիլային տեքստով։ Հուշարձանի պատվանդանի հետևի մակերևույթը ձևավորված է գրողի կեղծանունների ցանկով (*Անտոշա Չեխոնտե, Արկադի Տարանտուլով, Մակար Բալդաստով, Իմ եղբոր եղբայր, Բժիշկ առանց պացիենտների, Մանեկ թիվ 6, Մանեկ թիվ 9* և այլն)։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը բացվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Մոսկվայի պետական համալսարանի տարածքում՝ ՄՊՀ բժշկական գիտակրթական կենտրոնի ուսումնական մասնաշենքի առջև։

Հուշարձանի բացման արարողության ժամանակ ՄՊՀ ռեկտոր Վիկտոր Սադովնիչին ասել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Մեր մտահղացումն էր Չեխովին պատկերել երիտասարդ։ Մինչև վերջերս ես մտածում էի, որ Չեխովը հիվանդ էր, հյուծված, քթակնոցով... բայց երբ սկսեցի մանրամասն ուսումնասիրել նրա կենսագրությունը, պարզեցի, որ նա շատ բարձրահասակ երիտասարդ էր, մոտ երկու մետր հասակով, շքեղ թխահեր սանրվածքով, կանանց սիրահար, շատ աշխույժ և կենսուրախ։* |  |

Ա. Պ. Չեխովը սովորել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում 1879-1884 թվականներին և համալսարանն ավարտել բժշկի և գավառական բժշկի կոչումով։

2015 թվականի ապրիլի 25-ին հուշարձանի մոտ տնկվել է բալենու այգի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Чехов в Мелихово с таксой Хиной. 1897
2. ↑  ОТКРЫТИЕ ПАМЯТНИКА СТУДЕНТУ ЧЕХОВУ
3. ↑  У памятника А. П. Чехову заложили вишневый сад

Արտաքին հղումներ
----------------

* На территории МГУ открыт памятник А.П. Чехову
**Նատրիումի սուլֆիդ**, ծծմբաջրածնական թթվի նատրիումական չեզոք աղը՝ Na2S։

Նկարագրություն
--------------

Նատրիումի սուլֆիդը անթթվածին աղ է։ Նորմալ պայմաններում անգույն բյուրեղական նյութ է, խիստ խոնավածույծ։ Հալվում է առանց քայքայվելու, ջերմակայուն է։ Ջրում հիդրոլիզվում է, լուծույթում ստեղծում է ուժեղ հիմնային միջավայր։ Օդում գտնվելիս լուծութը մգվում և դեղնում է։ Տիպիկ վերականգնիչ է։ Իոնափոխանակման ռեակցիաների մեջ է մտնում։

Ստացումը
--------

Արդյունաբերության մեջ ստացվում է միրաբիլիտի՝ Na2SO4 · 10H2O թրծումից В промышленности — прокаливание минерала мирабилит Na2SO4 · 10H2O

1. {\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SO\_{4}+4H\_{2}\longrightarrow Na\_{2}S+4H\_{2}O}}}
2. {\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SO\_{4}+4C\longrightarrow Na\_{2}S+4CO}}}
3. {\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SO\_{4}+4CO\longrightarrow Na\_{2}S+4CO\_{2}}}}

Քիմիական հատկությունները
------------------------

Նատրիումի սուլֆիդ
Փոխազդում է հեղուկ աղաթթվի՝

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}S+2HCl\longrightarrow 2NaCl+H\_{2}S}}}

Փողազդում է խիտ ծծմբական թթվի հետ՝

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}S+3H\_{2}SO\_{4}\longrightarrow SO\_{2}+S+2H\_{2}O+2NaHSO\_{4}}}}

Փոխազդում է կալիումի պերմանգանատի ջրային լուծույթի հետ՝

{\displaystyle {\mathsf {3Na\_{2}S+2KMnO\_{4}+4H\_{2}O\longrightarrow 2MnO\_{2}+6NaOH+2KOH+3S}}}

Բրոմի հետ փոխազդելիս մաքուր ծծումբ է առաջանում՝

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}S+Br\_{2}\longrightarrow 2NaBr+S}}}

Կիրառությունը
-------------

Նատրիումի սուլֆիդը օգտագործվում է ծծմբային ներկանութերի և ցելյուլոզայի արտադրության մեջ, հանքանյութերի ֆլոտացիոն հարստացման մեջ, նաև մանածագործական և կաշվի արդյունաբերություններում։

Գրականություն
-------------

* Лидин Р. А. «Справочник школьника. Химия» М.։ Астерель, 2003։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  PubChem
**Նատրիումի օրտովանադատ** , ոչ օրգանական միացություն, նատրիումի աղի և գոյություն չունեցող օրտովանադատի թթվի հետևյալ բանաձևով՝ Na3VO4, սպիտակ բյուրեղ, լավ լուծվող սառը ջրի մեջ լուծցում է տաք ջրում, ստեղծում է բյուրեղահիդրատներ.

Ստացում
-------

* Լուծում վանադիումի օքսիդ(V) նատրիումի հիդրօքսիդի լուծույթի մեջ։

{\displaystyle {\mathsf {V\_{2}O\_{5}+6NaOH\ {\xrightarrow {}}\ 2Na\_{3}VO\_{4}+3H\_{2}O}}}
* Ռեակցիա նատրիումի մետավանադատ նատրիումի հիդրօքսիդի լուծույթի մեջ։

{\displaystyle {\mathsf {NaVO\_{3}+2NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{3}VO\_{4}+H\_{2}O}}}
* Ռեակցիա ամոնիումի մետավանադատ նատրիումի հիդրօքսիդի լուծույթի հետ։

{\displaystyle {\mathsf {NH\_{4}VO\_{3}+3NaOH\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ Na\_{3}VO\_{4}+NH\_{3}\uparrow +2H\_{2}O}}}

Ֆիզիկական հատկությունները
-------------------------

Նատրիումի օրտավանադատը ստեղծում է սպիտակ բյուրեղներ։

Լավ լուծվում է ջրի մեջ հիդրոլիզով ըստ անիոնի, չի լուծվում էթանոլում.

Ստեղծում է բյուրեղահիդրատ հետևյալ կառուցվածքով՝ Na3VO4•*n* H2O, որտեղ *n* = 7, 9, 10, 12, 13 և 16.

Քիմիական միացւոթյուններ
-----------------------

* Անջուր աղը ստանում են բյուրեղահիդրատի քայքայմամբ։

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{3}VO\_{4}\cdot 10H\_{2}O\ {\xrightarrow {300^{o}C}}\ Na\_{3}VO\_{4}+10H\_{2}O}}}
* Քայքայվում է տաք ջրի մեջ։

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{3}VO\_{4}+H\_{2}O\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ NaVO\_{3}+2NaOH}}}
* Լուծվող ծծմբաթթվի հետ ստեղծում է նարնջագույն նատրիումի դեկավանադատ։

{\displaystyle {\mathsf {10Na\_{3}VO\_{4}+12H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{6}V\_{10}O\_{28}+12Na\_{2}SO\_{4}+12H\_{2}O}}}
* Ծծմբաթթուն աղը քանդում է միացությունը մինչև օքսիդ։

{\displaystyle {\mathsf {2Na\_{3}VO\_{4}+6H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {}}\ V\_{2}O\_{5}\downarrow +6Na\_{2}SO\_{4}+3H\_{2}O}}}
* Վերականգնվում է ցինկի օգնությամբ մինչև վանադիլի սուլֆատ։

{\displaystyle {\mathsf {2Na\_{3}VO\_{4}+Zn+6H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {\tau }}\ 2VOSO\_{4}+3Na\_{2}SO\_{4}+ZnSO\_{4}+6H\_{2}O}}}

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Trisodium vanadate
**Նատրիումի մանգանատ**, անօրգանական միացություն Na2MnO4 բանաձևով։ Առաջացնում է սև բյուրեղներ։ Փոխազդում է ջրի հետ։ Առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ։

Ստացումը
--------

* Ստացվում է մանգանի սուլֆիտի, նատրիումի կարբոնատի և կալիումի նիտրատի փոխազդեցությունից.

{\displaystyle {\mathsf {MnSO\_{4}+2Na\_{2}CO\_{3}+2KNO\_{3}\ {\xrightarrow {T}}\ Na\_{2}MnO\_{4}+2KNO\_{2}+Na\_{2}SO\_{4}+2CO\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {MnO\_{2}+2NaOH+KNO\_{3}\ {\xrightarrow {T}}\ Na\_{2}MnO\_{4}+KNO\_{2}+H\_{2}O}}}
* Ստացվում է մանգանի օքսիդի և նատրիումի հիդրօքսիդի լուծույթի այրումից.

{\displaystyle {\mathsf {2MnO\_{2}+4NaOH+O\_{2}\ {\xrightarrow {T}}\ 2Na\_{2}MnO\_{4}+2H\_{2}O}}}
* Ստացվում է նատրիումի պերմանգանատի և նատրիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությունից.

{\displaystyle {\mathsf {4NaMnO\_{4}+4NaOH\ {\xrightarrow {T}}\ 4Na\_{2}MnO\_{4}+O\_{2}+2H\_{2}O}}}

Ֆիզիկական հատկությունները
-------------------------

Նատրիումի մանգանատը առաջացնում է սև բյուրեղներ։

Առաջացնում է կանաչ բյուրեղահիդրատներ՝ Na2MnO4•n H2O բաղադրությոամբ, որտեղ n = 4, 6, 10։

Քիմիական հատկությունները
------------------------

* Բարձր ջերմաստիճաններում քայքայվում է.

{\displaystyle {\mathsf {3Na\_{2}MnO\_{4}\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ 2Na\_{3}MnO\_{4}+MnO\_{2}+O\_{2}}}}
* Փոխազդում է ջրի հետ.

{\displaystyle {\mathsf {3Na\_{2}MnO\_{4}+2H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ 2NaMnO\_{4}+MnO\_{2}+4NaOH}}}
* Փոխազդում է քլորաջրածնի հետ.

{\displaystyle {\mathsf {3Na\_{2}MnO\_{4}+4HCl\ {\xrightarrow {}}\ 2NaMnO\_{4}+H\_{2}MnO\_{3}+4NaCl+H\_{2}O}}}

Գրականություն
-------------

* Химическая энциклопедия / Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.. — М.։ Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — 671 с. — ISBN 5-82270-035-5.
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.։ Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Рипан Р. Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.։ Мир, 1972. — Т. 2. — 871 с.
**Սերգեյ Ռաֆալովիչ** (1875 - 1943), ռուս գրող, դրամատուրգ։

1918-1920 թվականներին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Անդրկովկասի (Թիֆլիս, Բաքու) հասարակական-գրական կյանքին։ Գրել է հոդվածներ Հայաստանի, հայ ժողովրդի ողբերգության մասին։ Ռաֆալովիչը ականատեսն էր 1918 թվականի Բաքվի սեպտեմբերյան իրադարձությունների, երբ կոտորվեց մոտ 30 հազար հայ։ «Ճշմարտությունը Բաքվի դեպքերի մասին» հոդվածում նա գրել է. «Իմ վկայությունները պետք է ընկալվեն իբրև բացարձակ անկողմնակալ ականատեսի ցուցմունք... որը բխում է բացառապես արդարության և ճշմարտության վրդովված զգացումից, տալ փաստերի անկողմնակալ և իրական մեկնաբանությունը. փաստեր, որոնք խեղաթյուրվում են անթույլատրելի թեթևամտությամբ...»։ Հոդվածը մեկ անգամ ևս հաստատում է այն փաստը, որ Բաքվի կոմունայի անկումից (1918), քաղաքը թուրք, գրավումից և մուսավաթական կառավարության ստեղծումից հետո իրագործվել է հայ բնակչության նպատակադրված ջարդ։ «Ազատություն մեռյալներին» ("Pro Armenia") հոդվածում Ռաֆալովիչը մեղադրել է եվրոպական տերություններին՝ նշելով որ վերջիններս ծանր մեղք ունեն բազմաթիվ փոքր ժողովուրդների հանդեպ, որոնց թվում՝ «իրեն բաժին ընկած տառապանքների չափով, կարևորագույն տեղ ունի հայ ժողովուրդը»։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Նատրիումի պոլիսուլֆիդներ**, նատրիումի և ծծմբի անօրգանական միացություն, դեղնաշագանակագույն բյուրեղ, Na2Sn քիմիական բանաձևով, որտեղ n=2-5։

Ստացում
-------

* Նատրիումի սուլֆատի և ծծմբի փոխազդեցությունից ստացվում է պոլիսուլֆիդի խառնուրդը.

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}S+{\mathit {n}}S\ {\xrightarrow {\tau ^{o}C}}\ Na\_{2}S\_{{\mathit {n}}+1}}}}
արդյունքը կարելի է վերահսկել ծծմբով և ջերմաստիճանով, 600 °С-ում ստացվում է Na2S2, իսկ 400 °С-ում՝ Na2S4, 200°С-ում՝ Na2S5։

* Ինչպես նաև կարելի է ստանալ սինթեզի միջոցով հեղուկ ամոնիակից.

{\displaystyle {\mathsf {2Na+{\mathit {n}}S\ {\xrightarrow {-30^{o}C}}\ Na\_{2}S\_{\mathit {n}}}}}

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Նատրիումի պոլիսուլֆիդը պինդ, դեղինից մինչև դեղնանարնջագույն գույնի նյութ է։ Լավ լուծվում է ջրում, բարձր պոլիսուլֆիդները լուծվում են էթանոլում։

Նատրիումի պոլիսուլֆիդի որոշ հատկությունները| Պոլիսուլֆիդներ | Մոլային զանգված | Հալման ջերմաստիճան (°С) |
| --- | --- | --- |
| Na2S2 | 110,11 | 445; 475; 490 |
| Na2S3•3H2O | 196,22 | 100 |
| Na2S4 | 174,23 | 275; 285; 286 |
| Na2S5 | 206,31 | 255; 253; 260 |

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

Բյուրեղացումը ջրային լուծույթներում փոխվում է բյուրեղահալոգիդների. Na2S2•5H2O, Na2S3•3H2O, Na2S3•8H2O։

Բարձր ջերմաստիճանում քայքայվում է անջատելով ծծումբ.

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}S\_{\mathit {n}}\ {\xrightarrow {>600^{o}C}}\ Na\_{2}S+({{\mathit {n}}-1})S}}}
* Ջրային լուծույթներում ունեն ալկալիական ռեակցիաներ անիոնի հիդրոլիզի պատճառով.

{\displaystyle {\mathsf {S\_{\mathit {n}}^{2-}+H\_{2}O\ \rightleftarrows \ HS\_{\mathit {n}}^{-}+OH^{-}}}}
* Սենյակային ջերմաստիճանում նոսր թթուների հետ առաջացնում է ծծումբ.

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}S\_{\mathit {n}}+2HCl\ {\xrightarrow {20^{o}C}}\ 2NaCl+H\_{2}S\uparrow +({{\mathit {n}}-1})S\downarrow }}}
* Ցածր ջերմաստիճանում կոնցենտրացված թթվից կարելի է ստանալ պոլիսուլֆիդներ.

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}S\_{\mathit {n}}+2HCl\ {\xrightarrow {-15^{o}C}}\ 2NaCl+H\_{2}S\_{\mathit {n}}}}}

Կիրառություն
------------

* Պողպատի և երկաթի արտադրությունում,
* Ծծմբական թթուների ստացման համար,
* Պոլիսուլֆիդե ռետիների սինթեզի համար,
* Բժշկության մեջ,
* Վերլուծական քիմիայում

Գրականություն
-------------

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — 639 с. — ISBN 5-82270-039-8
* *Лидин Р.А. и др.* Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* *Рипан Р. Четяну И.* Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1971. — Т. 1. — 561 с.
**Նատրիումի օկտաֆտորնեպտունատ**, անօրգանական միացություն, նատրիումական աղի կոմպլեքս միացություն կազմված նատրիումից, նեպտունից և պլավիկյան թթվից։ Դրանց ընդհանուր բանաձևն է՝ Na3[NpF8], ունի բաց մանուշակագույն բյուրեղիկների տեսք։

Ստացում
-------

Նեպտունի (VI) ֆտորիդի և մետաղական նատրիումի տաքացումով։

{\displaystyle {\mathsf {6NaF+2NpF\_{6}\ {\xrightarrow {250-400^{o}C}}\ 2Na\_{3}[NpF\_{8}]+F\_{2}}}}

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Նատրիումի օկտաֆտորնեպտունատը ձևավորում է մանուշակագույն բյուրեղների ամբողջություն, որի պարամետրերն են a=0.5410 նմ, С=1.089 նմ։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

Ֆոսֆորիլացման ժամանակ առաջանում է նեպտունի (VI) ֆտորիդ։

{\displaystyle {\mathsf {2Na\_{3}[NpF\_{8}]+F\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ 6NaF+2NpF\_{6}}}}

Գրականություն
-------------

* Химическая энциклопедия / Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.. — М.։ Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — 639 с. — ISBN 5-82270-039-8.
* *Бекман И. Н. Нептуний*. Учебное пособие
**Իոանե Շավթելի** (վրաց.՝ იოანე შავთელი, 1150 - 1215), վրացի բանաստեղծ, ներբողագիր։

Համարվում է «Աբդուլմեսիանի» (վրաց.՝ აბდულმესიანი) պոեմի հեղինակը։ Վրաց բանասերներից ոմանք գտնում են, որ այն նվիրված է Թամար թագուհուն և նրա ամուսնուն՝ Դավիթ Սոսլանին։ Մյուսները՝ Թամար թագուհուն և Դավիթ IV Շինարարին։ Պոեմը գրվել է 1203-1207 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում, Բասենի նշանավոր ճակատամարտում վրացական զորքերի հաղթանակի տպավորությամբ։ Բավական վերամբարձ ոճով գրված ներբող է։ Հեղինակն օգտագործել է չախրուխաուլի վանկաչափը։

«Աբդուլմեսիանին» աղճատված վիճակում մեզ է հասել 18-19-րդ դարերի գրչությամբ։

Իոանե Շավթելին հայերեն
----------------------

* Աբդուլմեսիանի (հատվածներ)։ Վրացական պոեզիա, Ե. Երևանի համալսարանի հրատ. 1983, էջ 11-13։ Թարգմ.՝ Վաղարշակ Նորենց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հրաչիկ Բայրամյան, Վրաց գրականությունը V-XIX դդ. գիրք Ա, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2007, էջ 32-33։
2. ↑  Վրացական պոեզիա, Ե. Երևանի համալսարանի հրատ. 1983, էջ 409։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 101178209X · ISNI: 0000 0001 1932 5858 · LCCN: n2001052846 · NTA: 392073358 · VIAF: 251001947 · WorldCat VIAF: 251001947 |

 |
**Յաննիս Մակրիյանիս** (հուն․՝ Ιωάννης Μακρυγιάννης, 1797[…], Դորիդա, Հունաստան - ապրիլի 27, 1864(1864-04-27), Աթենք, Հունաստան), հույն ռազմական գործիչ, գեներալ, քաղաքական գործիչ, ինչպես նաև Հունաստանի 1821-1829 թվականներին ազգային-ազատագրական պայքարի հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Յաննիս Մակրիյանիսը (իսկական անունը՝ **Յաննիս Տրիանտաֆիլու**) ծնվել է 1797 թվականին Կենտրոնական Հունաստանի Դորիդա քաղաքային շրջանի Ավորիտի գյուղում՝ աղքատի ընտանիքում։

Մակրիյանիս մականունը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է «երկար Յաննիս»։

Յաննիս Մակրիյանիսի հայրը՝ Դիմիտրի Տրիանտաֆիլուն զոհվել է Հունաստանի մղած ճակատամարտերից մեկում։ Հոր մահից հետո Յաննիսի ընտանիքը ստիպված է լինում մեկնել Լիվադիա, որտեղ նա անցկացրել է իր մանկության օրերը։

Յոթ տարեկան հասակում Յաննիսը դառնում է Լիվադիայի հարուստ ընտանիքներից մեկի ծառան, որտեղ ենթարկվում է ծեծի։

1811 թվականին Մակրիյանիսը թողնում է Լիվադիան և ուղևորվում Արտա քաղաք։ Այնտեղ նա Ա. Լիդերիկիսի հետ ընդունվում է աշխատանքի Ալի փաշայի արքունիքում։

Նրա նախաձեռնությամբ 1820 թվականին ստեղծվում է «Ֆիլիկի Հատերիա» գաղտնի խմբակցությունը, որը պայքարում է Հունաստանի անկախության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Լորդ Բայրոնը և իր ժամանակները
3. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ուղղափառ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12067416v · CiNii: DA14247657 · GND: 119062615 · ISNI: 0000 0003 5927 3671 · LCCN: n83031862 · NLG: 90969, 23306 · NTA: 071112626 · NUKAT: n2017052881 · SUDOC: 028943171 · VIAF: 215549702 · WorldCat VIAF: 215549702 |

 |

 |
**Առկայացման քերականական կարգը** առաջացել և զարգացել է բառի ընդհանուր և մասնավոր իմաստների փոխհարաբերության հիմքի վրա։ Գոյականը (ինչպես ամեն մի բառ) ունի և՛ ընդհանուր, և՛ մասնավոր նշանակություն, որը բխում է հենց լեզվի էությունից։ Իսկ որպեսզի պարզ լինի, թե տվյալ դեպքում խոսքն ինչի մասին է՝ տվյալ տեսակի մասին ընդհանրապես, թե որևէ կոնկրետ առարկայի մասին, լեզվի մեջ գործածվում են կոնկրետացման միջոցներ, որոնցից են հոդերը։

Հայերենի զարգացման գրաբարյան շրջանում արդեն կազմավորված էր առկայացման քերականական կարգը, ըստ որում, եթե բառը որոշյալ է, ստանում է *ս, դ, ն* հոդերից որևէ մեկը, իսկ եթե անորոշ է, հոդ չի ստանում կամ սռանձին դեպքերում կարող է ստանալ *մի* հոդը, որը փաստորեն *մի* թվականի իմաստային առանձնահատուկ զարգացման արդյունք է։

Ժամանակակից հայերենում գոյականն ունի երկու առում՝ որոշյալ ու անորոշ։

Որոշյալ առումով դրված գոյականները ցույց են տալիս խոսողին ու խոսակցին հայտնի առարկաներ։ Անորոշ առումով դրվում են այն գոյականները, որոնց անվանած առարկաները հայտնի չեն խոսողին։ Որոշյալի կարգը ժամանակակից հայերենում արտահայտվում է *Ն* կամ *Ը* հոդերի միջոցով, որոնց հակադրվում են 0 կամ *Մի* ձևերը, որոնք արտահայտում են անորոշի կարգը։

Ժամանակակից հայերենում *Ն* կամ *Ը* որոշիչ հոդ են ստանում միայն ուղղական ու տրական հոլովաձևերը։, ընդ որում *Ն* հոդ ստանում են ձայնավորով վերջացող բառերը, *Ը* հոդ՝ բաղաձայնով վերջացողները։ Կապակցված խոսքում բաղաձայնով վերջացող բառերի *Ը* որոշիչ հոդը կարող է փոխարինվել *Ն* հոդով, եթե բառին հաջորդում է ձայնավորով սկսվող բառ։

Աղբյուրներ
----------

* Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու։ Ձևաբանություն, Երևան, 2002, էջ 89-102։
**Աերոարանձգականություն**, մեխանիկայի բաժին, ուսումնասիրում է գազային (հեղուկ) միջավայրում շարժվող առաձգական մարմինների լարվածադեֆորմացիոն վիճակները։

Նշանակություն
-------------

Հիմնականում զբաղվում է միջավայրում գերձայնային արագությամբ շարժվող սարքերի մասերի (ձողեր, սալեր, թաղանթներ) տատանումների և կայունության հարցերով։ Փոքր գրգռումների դեպքում այդ հարցերը հանգում են որոշակի հաստատուն գործակիցներով գծային դիֆերենցիալ հավասարումների սեփական արժեքների ուսումնասիրմանը։

Յուրաքանչյուր թաղանթի կամ սալի համար գոյություն ունի շարժման որոշակի արագություն, որը գերազանցելու դեպքում նրա տատանում ների ամպլիտուդները ժամանակի ընթացքում անվերջորեն աճում են։

Խնդիրներ
--------

Աերոարանձգականությունյան խնդիրները լուծելիս հարկավոր է միաժամանակ ուսումնասիրել առաձգականության տեսության և աերոհիդրոմեխանիկայի հավասարումները։ Այդ խնդիրները բացառիկ կարևորություն ունեն ավիացիայում և հրթիռային տեխնիկայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 92)։*  |
**Սեգնետաէլեկտրիկներ,** բևեռային դիէլեկտրիկներ, որոնց բևեռացման վեկտորի կախումը էլեկտրական դաշտի լարվածությունից ոչ գծային է։ Սեգնետաէլեկտրիկներում, նույնիսկ էլեկտրական դաշտի բացակայության պայմաններում, ինքնաբերաբար առաջացնում են այնպիսի տիրույթներ, որոնց բևեռացման վեկտորը զրոյից տարբեր է։ Այդ տիրույթները կոչվում են դիէլեկտրական դոմեններ (ֆրանսերեն «դոմեն»` տիրույթ բառից)։ Դրանց չափը 1-100 միկրոմետր է։

Հատկություններ
--------------

Էլեկտրական դաշտի բացակայությամբ դոմենների բևեռացման վեկտորների ուղությունները տարբեր են, բայց էլեկտրական դաշտի առկայությամբ դոմենները կողմնորոշվում են լարվածության վեկտորի ուղղությամբ` բևեռացնելով դիէլեկտրիկը։ Ուժեղացնելով էլեկտրական դաշտը՝ կարելի է սեգնետաէլեկտրիկի բոլոր դոմենների ուղղությունները դարձնել նույնը։ Էլեկտրական դաշտը վերացնելուց հետո սեգնետաէլեկտրիկի բևեռացված վիճակը լրիվ չի անհետանում։ Դոմենների մի մասը դրանից հետո էլ պահպանում է իր սկզբնական կողմնորոշումը, որի հետևանքով ամբողջ սեգնետաէլեկտրիկը դեռևս մնում է բևեռացված։ Բևեռացման այս տեսակը կոչվում է *մնացորդային բևեռացում*։

### Ջերմաստիճանային կախում

Սեգնետաէլեկտրիկները, որպես կանոն, իրենց այդօրինակ բևեռացված վիճակը պահպանում են որոշակի ջերմաստիճանային միջակայքում։ Օրինակ՝ բարիումի տիտանատը` BaTiO3, 120 °C-ից բարձր ջերմաստիճանում արդեն դառնում է սովորական բևեռային դիէլեկտրիկ։ Սեգնետյան աղը` NaKC4H4O6·4H2O (որից էլ առաջացել է դիէլեկտրիկների այս դասի անվանումը), սովորական դիէլեկտրիկի է վերածվում -18 °C-ից ցածր և 24 °C-ից բարձր ջերմաստիճաններում։

### Դիէլեկտրական թափանցելիություն

Սեգնետաէլեկտրիկներում դիէլեկտրական թափանցելիությունը սովորաբար չափազանց մեծ է (ε~104)։

Աղբյուրներ
----------

«Ֆիզիկա 11», Էդիտ Պրինտ
Աերոբիկայի դասընթաց
**Աերոբիկա**, արագ քայլք, վազք, լող, հեծանվազբոսանք և այլ վարժաձևերի ու վարժությունների հատուկ համակարգ, որը նպաստում է մարդու առողջության ամրապնդմանն ու պահպանմանը։ Կարճ ժամանակամիջոցում աերոբիկան դարձել է ամենատարածված վարժաձևը։ «Աերոբիկա» տերմինը շրջանառության մեջ է դրել ամերիկացի նախկին վարորդ և ճանաչված բժիշկ Քենետ Կուպերը, որի «Նոր աերոբիկա» գիրքը ունեցել է մի քանի հրատարակություն, թարգմանվել բազմաթիվ լեզուներով։ Քենետ Կուպերի հետազոտությունների արդյունքների համաձայն մարդու օրգանիզմի վրա աերոբիկան դրական է ներգործում երեք հիմնական պահանջների բավարարման աերոբային ֆիզիկական բեռնվածության (երբ երկար ժամանակ անհրաժեշտություն է առաջանում առավել շատ թթվածին օգտագործել), ռացիոնալ սննդի և հուզականության ապահովման շնորհիվ։ Ներկայումս գոյություն ունեն նաև Սիդնեյ Ռոմի, Ջեյն Ֆոնդայի, Մառլեն Շարելի, Մոնիկա Միլդենբերգ Շվիտցի, Մերիի մեծ ճանաչում գտած ծրագրերը։ աերոբիկայի ծրագրերը հիմնականում կազմված են 10 բաղադրիչներից նախավար ժանք, ոտքերի, այնուհետև ձեռքերի և ուսագոտու դիմադրությամբ, իրանի, հատակի վրա պառկած դրությամբ, ող նաշարը ձգելուն ուղղված նստելատեղի մկանների և մկանների լարվածությունը թուլացնող վարժություններ։ Աերոբիկայի համալիրը կազմելիս անհրաժեշտ է հստակորեն պլանավորել օրգանիզմի վրա մեկ շաբաթվա ընթացքում ներգործող ֆիզիկական բեռնվածության ու հանգստի չափը։ Պարապմունքները (30-40 րոպե) նպատակահարմար է անցկացնել շաբաթական առնվազն 3 անգամ, վարժություններն սկսելով և ավարտելով դանդաղ տեմպով։ Ինքնազգացողությունը վատանալու դեպքում ծրագիրն անհրաժեշտ է պարզեցնել-թեթևացնել կամ որոշ ժամանակ ընդհատել պարապմունքները։ Հարկավոր է մշտական բժշկական ինքնավերահսկողություն չափել երակազարկի հաճախությունը։ Սնունդը հարկավոր է ընդունել պարապմունքից առնվազն 1-1,5 ժամ առաջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Տնային տնտեսության հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
|  |
| --- |
| **Առյուծաթաթ հայկական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Ծորենազգիներ (Berberidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Ծորենայիններ (Berberidoideae) |
| **Տրիբա** | *Leonticeae* |
| **Ցեղ** | Առյուծաճանկ *(Leontice)* |
| **Տեսակ** | **Առյուծաթաթ հայկական** *(L. armeniaca)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Leontice armeniaca*** |

**Առյուծաթաթ հայկական** (լատ.՝ Leontice armeniaca), ծորենազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Պալարանման, փքված ստորերկրյա մասով թխակապույտ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները եռմասնյա են։ Բարձրությունը 10-25 սմ է։ Ծաղիկները դեղին են և հավաքված են ողկույզում։ Պտուղը օվալ տուփիկ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արարատյան հարթավայր, Երասխի լեռնաշղթա, Ուրծի լեռնաշղթայի ստորոտ)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 900–1200 մ բարձրությունների վրա, կիսաանապատում, չոր քարքարոտ, աղային-կավոտ լանջերին։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Ներկայումս հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որը մասնատված է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 5516069
* GBIF: 3981516
* IPNI: 107363-1
* NCBI: 2567863
* Plant List: tro-3500348
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:107363-1
* Tropicos: 3500348

 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Այս էջում կա կորեերեն տեքստ։** Առանց արևելաասիական լեզուների գրերի օժանդակ ծրագրի՝ դուք կարող եք կորեերեն պայմանանշանների փոխարեն տեսնել հարցականներ կամ այլ նշաններ։ |

**Պակ Է Ըն** (մայիսի 26, 1989(1989-05-26), Գոյանգ, Գյոնգի, Հարավային Կորեա, ավելի շատ հայտնի է **Էննի** կամ **Նա; tfelt**)` հարավկորեական երգչուհի և երգերի հեղինակ։ Ավելի հայտնի է որպես Wonder Girls խմբի մասնակից (2007-2017): 2014 թվականի հուլիսին կայացավ նրա առաջին մենահամերգը իր Me? մինի ալբոմով, Ha: tfelt բեմական անունով։ Էընը հանդիսանում է Wonder Girls խմբի միակ մասնակիցը ում փոխրինող դեռ չի եղել, սկսած իր առաջնաելույթից մինչև հիմա։

Կարիերա
-------

**2007-2012 Wonder Girls կարիերայից սկսած**

Էընը 2012 թվականին
2007 թվականի հունվարին Էընը եղել է խմբի հինգերորդ մասնակիցը և առաջնաելույթը կայացավ փետրվարի 10-ին Music Core երաժշտական շոույում։ Նա համարվում է «Saying I Love You» և «For Wonderful» երգերի կոմպոզիտոր, որոնք հետո երգեց Ամերիկյան համերգներում։

2012 թվականին երգչուհին գրեց «Բարձրիկ երազանքը 2» դորամայի երգը, որը հեռարձակվեց փետրվարի 14-ին։ Երգչուհին Wonder Girls խմբի մի շարք երգերի ձայնագրության կոմպոզիտորն է։

2014 թվականի հուլիսի 23-ին հայտարարվեց որ Էընը կդադարեցնի իր մենահամերգները Ha։ tfelt բամական անունով։ Իր առաջնաելույթային մինի-ալբոմը՝ Me?-մ իր առաջին երգի՝«Ain’t Nobody» հետ ցուցադրվեց հուլիսի 30-ին։ Հուլիսի 31-ին նա ելույթ է ունենում M! Countdown շոույում։ Ալբոմը հայտնվեց Թոփ-10 2014 թվականի ամենալավ կորեական ալբոմները, Billboard տարբերակով։

**2015-ակտիվ ժամանակ. Wonder Girls վերադարձը և JYP Entertainment դուրս գալը**

2015 թվականի հունիսի 24-ին հայտարարված էր, որ Wonder Girls-ը դադարից հետո վերադառնում է։ Հետո Էընը դարձավ REBOOT ալբոմի, «One Black Night» երգի կոմպոզիտորը։ 2016 թվականին նույնպես եղել է «Sweet & Easy»ի կոմպոզիտոր։

Անձնական կյանք
--------------

2016 թվականի սեպտեմբերի 21-ին JYP Entertainment-ը հայտնեց, որ 2013 թվականից Էընը Չինունի հետ հարաբերություններ ունի։ 2017 թվականի ապրիլի 24-ին պարզվեց որ զույգը բաժանվել է։

Ձայնագրություն
--------------

Wonder Girls
------------

Մինի-ալբոմ

* Me?(2014)

Ֆիլմագրություն
--------------

**Ֆիլմեր**

* Վերջին կնքահայրը
* The Wonder Girls

**Սերիալներ**

* Բարձրագույն երազանք 2
* Բասկետբոլ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.

Արտաքին հղումներ
----------------

1. ..
2. ..
3. «Yenny (HA:TFELT), Zion.T, Crush, and more take home awards from the 'Korean Music Awards' | allkpop.com». Retrieved 2016-08-28.
4.
**«Ուսանողի գրադարան»**, Երևանի պետական համալսարանի հրատարակչության մատենաշար։ Լույս է տեսել 1980-1996 թվականներին Երևանում։ Նպատակը Հայաստանի բուհերի ուսումնական ծրագրերում ներառված հայ և օտարազգի (թարգմանաբար) գրողների ստեղծագործությունների տպագրումն էր։

Գործունեություն
---------------

Լույս է ընծայվել շուրջ 50 անուն գիրք՝ Կորյունի (1980), Մովսես Խորենացու (1981), Ղազար Փարպեցու (1982), Ագաթանգեղոսի (1983), Թովմա Արծրունու (1985), Փավստոս Բուզանդի (1987), Եղիշեի (1989), Մատթեոս Ուռհայեցու (1991), Հովհաննես Դասխուրանցու (1996) երկերը, Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» (1981) վեպը, Եղիշե Չարենցի «Պոեմներ և բանաստեղծություններ» (1984) ժողովածուն, Սայաթ-Նովայի «Խաղերը» (1987), Մովսես Բաղրամյանի «Նոր տետրակ որ կոչի հորդորակ» (1991) աշխատությունը, Խրիմյան Հայրիկի «Երկերը» (1992), Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Պատմական դրամաները» (1982), Դանտե Ալիգիերիի «Աստվածային կատակերգություն» (1983) պոեմը, Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեի «Իմ կյանքից։ Բանաստեղծություն և ճշմարտություն» (1985) պատմափիլիսոփայական վերլուծությունը, Հոմերոսի «Իլիական» (1987) և «Ոդիսական» (1988) պոեմները, Շառլ Բոդլերի «Չարի ծաղիկները» (1990) քերթվածների շարքը, Ուիլյամ Շեքսպիրի «Երկերը» (1991), նաև «Սփյուռքահայ բանաստեղծություն» (1981), «Հին Արևելքի պոեզիա» (1982), «20-րդ դարասկզբի ռուսական բանաստեղծությունը» (1982), «20-րդ դարասկզբի արտասահմանյան դրամատուրգիա» (հհ. 1, 2, 1983, 1986), «Ֆրանսիական կլասիցիզմ» (1982), «Վրացական պոեզիա» (1983), «Ֆրանսիական պոեզիա» (1984), «19-րդ դարի գերմանական նովելներ» (1984), «20-րդ դարասկզբի արտասահմանյան արձակ» (1984), «Սփյուռքահայ պատմվածք» (հհ. 1, 2, 1984, 1988), «Ռուս սովետական պատմվածք» (հհ. 1-2, 1936-1987), «Ամերիկյան պատմվածք» (1989), «Օտարալեզու հայ գրողներ» (1989), «Հին հունական ողբերգություններ» (1990) և այլ ժողովածուներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջեր 1076–1077։ ISBN 978-5-89700-042-5
**Միլան** (ֆր.՝ **M**issile d´**i**nfanterie **l**éger **an**tichar), Ֆրանս-Գերմանական արտադրության թեթև հետևակի հակատանկային հրթիռ։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Միլան հակատանկային համակարգը նախատեսված է հետևակի հակատանկային պայքարի հնարավորություններն ընդլայնելու համար։ Հայտնի է օրինակ, որ Միլան հակատանկային համակարգը ընդհանուր առմամբ շուրջ 50000 մարտական և ուսումնական արձակումներից թիրախի խոցմամբ են ավարտվել ավելի քան 92%-ը։

Արտադրություն
-------------

Միլան հակատանկային համակարգեր ունեցող երկրներ
Միլան հակատանկային համակարգի զարգացումը սկսվել է 1960-ականներին՝ Ֆրանս-Գերմանական ծրագրի ընթացքում, որը կոչվում է Euromissile: Միլան հակատանկային համակարգը 1972 թվականին սկսվեց շահագործվել Գերմանիայի և Ֆրանսիայի զինված ուժերի կողմից, իսկ հետագայում նաև ՆԱՏՕ-ի անդամ պետությունների կողմից, որոշ ժամանակ անց արտահանվել է նաև Հնդկաստան։ Այժմ Միլան հակատանկային համակարգերը օգտագործվում են աշխարհի ավելի քան 41 երկրների և մի քանի ոչ պետական կազմակաերպությունների կողմից։

Հայաստանի սպառազինությունում
----------------------------

Ռուսաստանյան «Զենքի համաշխարհային առևտրի վերլուծության կենտրոնի» (ЦАМТО) նոր հրապարակած զեկույցից հայտնի է դառնում, որ Հայաստանը 2012 թ. Միլան հակատանկային համակարգերը գնել է Հունաստանից։ Ըստ կենտրոնի՝ Ֆրանս-Գերմանական արտադրության համակարգերը մատակարարվել են 2013 թվականին։ Կենտրոնի զեկույցում չի նշվում, թե քանի միավոր համակարգից է բաղկացած եղել Հունաստանից ստացած խմբաքանակը և որքան է դրանց համար վճարել Հայաստանը։

Աղբյուրներ
----------

* MILAN Anti-tank guided missile(անգլ.)
* Ադրբեջանական լրատվամիջոցներն անդրադառնում են ՄԻԼԱՆ-ի վերաբերյալ Ռազմինֆոյի հրապարակմանը
* Հայաստանը հակատանկային «Միլան» համակարգերը գնել է Հունաստանից. զեկույց
**Անողնուց թռչուններ,** հայտնի են շուրջ 60 տեսակ, դրանցից մի քանիսն անհետացած են (մադագասկարյան էպիորնիսը, նորզելանդական մոան և այլ)։ Ժամանակակակից ներկայացուցչներն են աֆրիկական ջայլամը, նանդուն (2 տեսակ), կիվին (5 տեսակ), կազուար (3 տեսակ), էմուն և տինամուին 47 տեսականեր։

Աֆրիկական ջայլամ
----------------

Հիմնական հոդված՝ Ջայլամ
Աֆրիկական ջայլամը անողնուց թռչունների վերնակարգի ջայլամների կարգի միակ ներկայացուցիչն է։ Ժամանակակից ամենախոշոր թռչունն է։ Ջայլամն ապրում է Աֆրիկայի տափաստաններում և անապատներում, սովորաբար խմբերով (1 արու և 3-5 էգ)։ Ջայլամն արագավազ է, կարող է զարգացնել մինչև 70 կմ/ժ արագություն։ Ջայլամի ձուն աշխարհի ամենախոշոր ձուն է, ունի մինչև 20 սմ մեծություն, քաշը՝ մինչև 2 կգ։ Հետաքրքիր է, որ ձվերի վրա թխսում է միայն արուն։

Նանդու
------

Հիմնական հոդված՝ Նանդուներ
Նանդուն ապրում է Հարավային Ամերիկայում, արտաքնապես նման է ջայլամին, սակայն շատ է տարբերվում նրանից։ Նանդուի 2 տեսակներից ամենախոշորհը սովորական նանդուն է, որի բարձրությունը հազիվ 1,5 մետրի կարող է հասնել։ Նանդուններն ապրում են բաց տեղանքում, մինչև 30 թռչունից բաղկացած խմբերով։
Նանդուն ամենակեր է։ Գերմանիայում փորձ են արվել կլիմայավարժեցնել սովորական նանդուին։ Փորձն առայժմ բարեհաջող է, շուրջ 100 նանդուներ այսօր ազատորեն շրջում են Գերմանիայի հյուսիսում։

Կազուար և էմու
--------------

Հիմնական հոդված՝ Կազուարներ
Հիմնական հոդված՝ Էմու ջայլամ
Կազուար և էմու թռչուններն ապրում են Ավստրալիայում և հարակից կղզիներում։ Կազուարը մեծությամբ աշխարհի երկրորդ թռչունն է ջայլամից հետո, բարձրությունը հասնում է մինչև 1,8 մետրի, քաշը մինչև 80 կգ։ Կազուարին կարելի է ճանաչել գլխին ունեցող սաղավարտով։ Հայտնի է կազուարի 3 տեսակ, որոնցից երկուսն ունեն սաղավարտ, իսկ ամենափոքրը կազուար-մուրուկը, զուրկ է սաղավարտից։

Էմուն նույնպես խոշոր է, երկարությունը մոտ 2 մ է, քաշը մինչև 60կգ։ Կարող է արագ վազել (մինչև 50 կմ/ժ արագությամբ)։ Լայնորեն տարածված է ողջ Ավստրալիա մայրցամաքում։

Կիվի
----

Հիմնական հոդված՝ Կիվիներ
Կիվին ապրում է Նոր Զելանդիայում, հավի մեծություն ունի, քաշը 1-4 կգ։ Գիշերային կենդանի է, սնվում է միջատներով, անձրևաորդերով, փափկամորթերով, պտուղներով։ Կիվին որսի է դուրս գալիս մայրամուտից կես ժամ անց։ Կիվին հանդիսանում է Նոր Զելանդիայի ոչ պաշտոնական Խորհրդանիշը։ Նորզելանդացիներին երբեմն կատակով անվանում են կիվի։
**2010 Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը** ուղեկցվեց բազմաթիվ հակասություններով, մրցավարական սխալներով, որոնք շատ դեպքերում ազդել են խաղի վերջնական արդյունքի վրա։

Մրցավարական սխալներ
-------------------

### Նախընտրական փուլ

Ֆրանսիայի և Իռլանդիայի միջև որակավորման փլեյ-օֆֆ փուլի պատասխան հանդիպման ժամանակ, ֆրանսիացիների ավագ Թիերրի Անրիի՝ մրցակցի տուգանայինում երկու անգամ ձեռքով խաղալուց և փոխանցումից հետո, խփվեց հաղթական գոլը և Ֆրանսիան անցավ աշխարհի առաջնության խմբային փուլ։ Իռլանդիայի ֆուտբոլի ասոցացիան (*FAI*) պահանջեց վերախաղարկել հանդիպումը, սակայն մերժում ստացավ ՖԻՖԱ-ի կողմից։

### Խմբային փուլ

* Սլովենիա — ԱՄՆ հանդիպման ժամանակ մրցավարը չի հաշվել 2-2 հաշվի ժամանակ Էդուի խփած հաղթական գոլը, առանց պատճառի։
* Արգենտինա — Կորեա խաղում Լիոնել Մեսսիի հարվածից հետո դարպասաձողից հետ մղված գնդակը ընկավ Գոնսալո Իգուաինի մոտ, որը խաղից դուրս էր դարպասը գրավելու ժամանակ։
* Գանա — Ավստրալիա խաղում Հարի Կյուելը ձեռքով էր խաղացել ոչ միտումնավոր, գնդակը հարվածից հետո դիպել էր նրա ուսին և նա չպետք է հեռացվեր։
* Ավստրալիա — Սերբիա խաղում Թիմ Կեյհիլը 2-1 հաշվի ժամանակ ձեռքով է խաղացել սեփական տուգանայինում, սակայն մրցավարը չի նշանակել 11-մետրանոց։ Ոչ-ոքիի դեպքում հաջորդ փուլ կանցներ Սերբիան՝ Գանայի փոխարեն։
* Իտալիա — Նոր Զելանդիա հանդիպման ժամանակ նորզելանդացիները գոլը խփել են խաղից դուրս վիճակից։
* Բրազիլիա — Կոտ Դ’Իվուար խաղում Լուիս Ֆաբիանոն գոլից առաջ 2 անգամ խաղացել է ձեռքով, իսկ խաղի վերջում մրցավարը հեռացրել է Կակային Կեյտայի սիմուլյացիայի պատճառով։

### Փլեյ-Օֆֆ

Փլեյ-Օֆֆ փուլի մրցավարական սխալներից հետո ՖԻՖԱ-ն արգելեց կրկնապատկերի ցուցադրումը խաղադաշտում։

* Գերմանիա — Անգլիա խաղի ընթացքը ամբողջությամբ փոխվեց, երբ 39-րդ րոպեին Ֆրենկ Լեմպարդը խփեց մաքուր գոլ, իսկ ուրուգվայցի մրցավարը այն չհաշվեց։
* Արգենտինա — Մեքսիկա խաղում Կառլոս Տևեսի առաջին գոլը խփվել է խաղից դուրս վիճակից։
* Իսպանիա — Պորտուգալիա խաղոմ Դավիդ Վիլյան հաղթական գոլը խփել է 0.22 մետր խաղից դուրս վիճակից։

Սուարեսի հանդբոլը
-----------------

1/4 եզրափակչի Ուրուգվայ - Գանա խաղի ավելացրած ժամանակի վերջին րոպեին ուրուգվայցի հարձակվող Լուիս Ալբերտո Սուարեսը, գանացիների հարվածը սեփական դարպասից պահեց ձեռքով։ Մրցավարը հեռացրեց նրան դաշտից և նշանակեց 11-մետրանոց հարված։ Հաղթանակի դեպքում Գանան կդառնար առաջին աֆրիկյան թիմը, որն երբևէ անցել է կիսաեզրափակիչ, սակայն Ասամոա Գյանը այն չիրացրեց։ Հետխաղյա 11-մետրանոցներով հաղթեց Ուրուգվայի հավաքականը։

Աֆրիկյան մամուլը ուրուգվայցուն համարեց համար մեկ թշնամի։ Սուարեսը ներողություն չխնդրեց՝ հայտնելով, որ դա առաջնության լավագույն սեյվն էր։ Նա նաև նշեց, որ «Աստծո ձեռքը» տիտղոսը հիմա պատկանում է իրեն։

ՖԻՖԱ-ի եզրակացությունը
----------------------

ՖԻՖԱ-ի մրցավարական կոմիտեն դրական է գնահատել 2010 թ Աշխարհի գավաթի մրցավարությունը՝ նշելով, որ 96% դեպքերում մրցավարների որոշումները ճիշտ էին։
**Սեդա Սմբատի Գրիգորյան** (ապրիլի 12, 1990(1990-04-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վավերագրող ռեժիսոր։ Հայաստանի անկախ կինոգործիչների համայնքի անդամ (2018)։

Գործունեություն
---------------

Սեդա Գրիգորյանը վավերագրող ռեժիսոր և մեդիա մասնագետ է։ Կինոյի և մեդիա ոլորտում մասնագիտական կրթություն է ստացել Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում, Ֆլորիդայի Նահանգային համալսարանում (ԱՄՆ) և Արևմտյան Լոնդոնի համալսարանում (Մեծ Բրիտանիա)։

2011-2016 թվականներին Սեդա Գրիգորյանը հանդիսացել է ՍիվիլՆեթ ինտերնետային հեռուստաընկերության գլխավոր ռեժիսորը, նկարահանել հեռուստատեսային և վավերագրական ֆիլմեր, ռեպորտաժներ Հայաստանում, Թուրքիայում, Սիրիայում, Լիբանանում, ԱՄՆ-ում։

Սեդա Գրիգորյանը տևական ժամանակ ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հայաստանում քաղաքացիական նախաձեռնություններում, որոնց բարձրացրած խնդիրների մասին պատմող մի շարք վավերագրական աշխատանքներ ունի։

2017 թվականին նկարահանված «Ճանապարհ դեպի տուն» վավերագրական ֆիլմը, որը պատմում է սփյուռքահայ անվանի արվեստագետներ Արսինե Խանջյանի, Ատոմ Էգոյանի, Սերժ Թանկյանի, Էրիկ Նազարյանի և Վահե Բերբերյանի «Արդարություն Հայաստանում» քաղաքացիական նախաձեռնության ստեղծման և 2017 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին դիտորդական առաքելությամբ մասնակցության մասին, Կանադայում՝ Տորոնտոյի ՆՈՒՌ միջազգային կինոփառատոնում, արժանացել է լավագույն կարճամետրաժ վավերագրական ֆիլմ մրցանակին, մասնակցել Ոսկե ծիրան կինոփառատոնին՝ Հայկական համայանապատկեր ծրագրում (2018), ԱՐՓԱ կինոփառատոնին (2018), Բրյուսելում կայացած «Bridges. East of West» տարածաշրջանային կինոփառատոնին (2019) և այլն։

Սեդա Գրիգորյանը մասնակցել է մի շարք մասնագիտական վերապատրաստման դասընթացների և ֆորումների՝ Ինտերնյուս (Մեդիանախաձեռնությունների Կենտրոն) ՀԿ-ի, Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի, Canal France International-ի, EAVE On-Demand-ի իրակայնացրած ծրագրերի շրջանակներում և այլն։ 

2018 թվականից Սեդա Գրիգորյանը «Ստեղծագործ Եվրոպա» ծրագրի հայաստանյան գրասենյակի ղեկավարն է։ 2018 թվականին ղեկավարել է GAIFF Pro կինոյի զարգացման հարթակի C2C տարածաշրջանային համատեղ կինոարտադրության շուկան։ 2018 թվականից Հայաստանի անկախ կինոգործիչների համայնքի անդամ է։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Անվանում | Ժանր | Տարեթիվ |
| --- | --- | --- |
| «Հայկական Շեքսպիր» | վավերագրական (work-in-progress) | 2019 |
| «Ճանապարհ դեպի տուն» | վավերագրական | 2018 |
| «Ապագայի հիշողությոն» | էքսպերիմենտալ կարճամետրաժ | 2017 |
| «Լոնդոնի ձայները» | վավերագրական | 2016 |
| «Սկյուտարում՝ Զաբել Եսայանի հետքերով» | TV վավերագրական | 2014 |
| «Բարի լույս» | էքսպերիմենտալ վավերագրական | 2011 |
| «Ընդհատված թռիչք» | վավերագրական | 2008 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Seda Grigoryan, a filmmaker from Yerevan
2. ↑  Սեդա Գրիգորյանը Տորոնտոյից վերադարձել է մրցանակով

Արտաքին հղումներ
----------------

* Seda Grigoryan at imdb.com

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Աքքերմանի կոնվենցիան** կնքվել է Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև 1826 թ.-ի հոկտեմբերի 7-ին։ Նախօրյակին խիստ սրվել էին ռուս-թուրքական հարաբերությունները (հունական հարցի բարդացումների հետևանքով)։
1826 թ մարտի 17-ին Ռուսաստանի հավատարմատարը Կ.Պոլսում վերջնագիր ներկայացրեց Բարձրագույն դռանը, որով պահանջում էր՝

1. Թուրքական զորքերը հանել Մոլդովայից և Վալախիայից։
2. Այնտեղ վերականգնել այն կարգն ու կանոնը, որ սահմանել էր Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև նախկինում կնքված պայմանագրով և Թուրքերի կողմից խախտված էր 1821 թ.-ից հետո։
3. Անհապաղ ազատ արձակել Կ.Պոլսում ձերբակալված սերբ դեպուտատներին։ Սերբիային վերադարձնել այն բոլոր իրավունքները, որոնք նա ստացել էր 1812 թ.-ի Բուխարեստի հաշտության պայմանագրով։
4. Վերաբացել ռուս-թուրքական բանակցությունները, որ անհետևանք էին մնացել տակավին 1821 թ.-ից։

Այս բոլոր պայմանները Բ. Դուռը պետք է կատարեր վեց շաբաթվա ընթացքում։ Եվրոպական տերություններին հանգստացնելու նպատակով Նիկոլայ Ա-ն մի կողմից հայտարարեց հունական գործերում իր շահագրգռվածության մասին, մյուս կողմից, 1826 թ.-ի ապրիլի 4-ին ստորագրեց Պետերբուրգի արձանագրությունը հունական հարցում ռուս-անգլիական համատեղ ելույթի մասին։
Բ. Դուռն ընդունեց Ռուսաստանի վերջնագիրն, և 1826 թ.-ի հուլիսի 13-ին սկսվեցին ռուս-թուրքական բանակցություններն Աքքերմանում։ Ռուս դիվանագետները թելադրեցին իրենց պայմանները, որոնք թուրքերն ընդունեցին անփոփոխ։ Աքքերմանի կոնվենցիան ուներ ութ հոդված և երկու հավելված։ Այն հաստատում էր Բուխարեստի խաղաղության պայմանագիրը (1812 թ.), նրա որոշ դրույթներ հօգուտ Ռուսաստանի։ Ռուսաստանն ընդլայնում էր իր տիրույթները Սև ծովի արևելյան ափին (Անակլիա, Սուխում և Ռեդութ կալե)։ Ռուսաստանն ազատ առևտրի իրավունք էր ստանում թուրքական կայսրության բոլոր մասերում։ Ռուսաց նավատորմ ազատ նավարկության իրավունք էր ստանում թուրքական ջրերում։ Թուրքիան պարտավորվում էր Մոլդովիային և Վալախիային վերադարձնել բոլոր այն իրավունքներն ու արտոնությունները, որ այդ իշխանություններն ունեին ըստ Բուխարեստի պայմանագրի (1812 թ.) և սուլթանական հրամանագրի (1802 թ.)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեո, Երկերի ժողովածու, չորրորդ հատոր, Երևան, 1984