**«Հաթհա յոգա պրադիպիկա»** կամ **Հաթհապրադիպիկա** (սանսկրիտ՝ haṭhayogapradīpikā ***IAST***, हठयोगप्रदीपिका կամ հաթհա յոգայի լույս), տասնհինգերորդ դարի սանսկրիտ դասական ձեռնարկ հաթհա յոգայի մասին, որի հեղինակն է Սվամի Սվատմարաման, ով կապում է ուսմունքի ծագումը *Նաթհա* յոգ*:* Մատսիենդրանաթի հետ։ *Հաթհապրադիպիկան* հաթհա յոգայի վերաբերյալ պահպանված հնագույն ամենաազդեցիկ երեք դասական տեքստերից մեկն է։ Մյուս երկուսը` *Գհերանդա Սամհիտա* և *Շիվա Սամհիտա* տրակտատները, ավելի վաղ են գրվել։

Վերջերս հայտնաբերվել են հաթհա յոգայի ավելի վաղ ստեղծված ութ աշխատանքներ, որոնք հավանաբար իրենց ներդրումն ունեն *Հաթա յոգա պրադիպիկայի* ստեղծման գործում։

Տեքստը գրվել է յոգայի հնդուական փիլիսոփայական դպրոցի շրջանակներում և նվիրված է Շիվա աստծուն, ով, ըստ հինդուիզմի ավանդույթի, հաթհա յոգայի գաղտնիքներն է փոխանցել իր աստվածային կնոջը՝ Պարվատիին։

Վերնագիր և ստեղծագործություն
----------------------------

| *Հաթհա յոգա պրադիպիկա* 2.40–41, 2.77, թարգմանությունը Mallinson & Singleton |
| --- |
| Քանի դեռ շնչառությունը զսպված է մարմնում, միտքը հանգիստ է։ Քանի դեռ հայացքը հոնքերի արանքում է, մահվան վտանգ չկա։ Երբ բոլոր ուղիները մաքրվել են՝ ճիշտ շնչարգելանքով, քամին հեշտությամբ թափանցում է և մտնում *Սուշումնայի* բացվածքը:
*Կումբհակայում* շնչառության պահպանման վերջում միտքը ազատ թողեք։ Յոգայով զբաղվելու միջոցով մարդը հասնում է ռաջայոգայի վիճակին: |

Տարբեր ձեռագրեր առաջարկում են տարբեր վերնագրեր տեքստի համար, այդ թվում՝ **Հաթհայոգապրադիպիկա**, **Հաթհապրադիպիկա**, **Հաթհապրադի** և **Հաթհ-պրադիպիկա**։ Այն ստեղծվել է Սվատմարմայի կողմից 15-րդ դարում՝ որպես հաթհա յոգայի ավելի վաղ տեքստերի մրցակցային գրականություն։ Svātmārāma-ն իր սինթեզի մեջ ներառում է ավելի հին սանսկրիտ հասկացություններ։ Նա ներկայացնում է իր համակարգը որպես ֆիզիկական մաքրման նախապատրաստական փուլ՝ բարձրագույն մեդիտացիայից կամ Ռաջա յոգայից առաջ։

Հակիրճ բովանդակություն
----------------------

Ձեռգրի մեջ յոգինի նկարը մեդիտացիայի վիճակում, որը ցույց է տալիս չակրաները և նուրբ մարմնի երեք հիմնական *նադիները* (կենսական էներգիայի հոսքի ուղիները): Փոքր օձը, որը Կունդալինին է, բարձրանում է կենտրոնական *նադիի* հիմքից:
*Հաթհա յոգա պրադիպիկաում* թվարկված են երեսունհինգ ավելի վաղ Հաթհա յոգայի վարպետներ (*siddha*-ներ), ներառյալ Ադի Նաթան, Մացյենդրանաթը և Գորակշանաթը։ Աշխատանքը բաղկացած է 389 շլոկաներից (հատվածներ) չորս գլուխներում, որոնք նկարագրում են թեմաներ, ներառյալ մաքրումը (սանսկրիտ. *ṣaṭkarma*), կեցվածքը (*āsana*), շնչառության վերահսկումը (*prāṇāyāma*), մարմնի հոգևոր կենտրոնները (*chakra*), *kuṇḍalinī*, էներգետիկ կողպեքները (*bandha*), էներգիան (*prāṇa*), նուրբ մարմնի ուղիները (*nāḍī*) և ժեստերի էներգետիկ կնիքները (*mudrā*):

* Գլուխ 1. «Ասանա», վերաբերում է յոգայի համար համապատասխան միջավայրի ստեղծմանը, յոգի էթիկական պարտականություններին և *ասանաներին*։
* Գլուխ 2. «Պրանայանա», վերաբերում է *պրանայամային* և *սատ-կարմաներին*։
* Գլուխ 3. «Մուդրաներ», քննարկվում են *մուդրաները* և դրանց օգուտները։
* Գլուխ 4. «Սամադհի», վերաբերում է *մեդիտացիային* և *սամադհիին* որպես անձնական հոգևոր աճի ճանապարհորդություն։

Այն ընթանում է հինդու յոգայի ուղով (ի տարբերություն բուդդայական և ջայնական ավանդույթների) և նվիրված է Առաջին Տիրոջը (Ādi Natha)՝ Լորդ Շիվա (հինդու կործանման և նորացման աստված) անուններից մեկին։ Նաթհի մի քանի տեքստերում նա նկարագրվում է, որ նա իր աստվածային զուգընկեր Պարվատիին փոխանցել է հաթհա յոգայի գաղտնիքը։

### Մեխանիզմներ


***Հաթհա յոգա պրադիպիկան* ներկայացնում է երկու հակասական մոդելներ, որոնցից մեկը ներառում է *Բինդուի* հոսքի դադարեցում, մյուսը ներառում է *Կունդալինի*** էներիգիայի **հոսքը և խրախուսում *Ամրիտայի* հոսքը՝ բացատրելու, թե ինչպես է հաթհա յոգան տանում դեպի անմահություն (*մոկշա*)՝ չփորձելով դրանք ներդաշնակեցնել****:**|  |  |
| Early Bindu Model of Hatha Yoga | Late Kundalini Model of Hatha Yoga |

Ավելի վաղ մոդելը ներառում է *բինդուի* մանիպուլյացիա։ Այն անընդհատ կաթում է գլխին լուսնի կենտրոնից՝ ընկնելով և քայքայվելով կա՛մ որովայնի մարսողական կրակի մեջ (արևի կենտրոն), կա՛մ դուրս հորդելով սերմնահեղուկի տեսքով, որի հետ այն նույնացվում է։ Բինդուի կորուստը առաջացնում է աստիճանական թուլացում և, ի վերջո, մահ։ Այս մոդելում Բինդուն պետք է պահպանվի, և տարբեր մուդրաներն արգելափակում են նրա ներքև անցումը Սուշումնա նադիով` նուրբ մարմնի կենտրոնական ուղիով։

Կունդալինի, չակրաներ և նադիներ
Հետագա մոդելը ներառում է մարդու ողնաշարի ստորին մասում գտնվող Կունդալինի էներգիայի խթանումը, որը պատկերված է որպես փոքրիկ օձ, որը ոլորված է Սուշումնա նադիի հիմքի շուրջը։ Այս մոդելում մուդրաները ծառայում են ուղին ապաշրջափակելու համար՝ թույլ տալով Կունդալինիին բարձրանալ։ Երբ Կունդալինին վերջապես հասնում է *Սահասրարա* չակրայի գագաթին, ազատվում է հազարաթերթ լոտոսը՝ *Ամրիտայի* պահեստը՝ գլխում պահվող անմահության նեկտարը։ Այնուհետև Ամրիտան հեղեղվում է մարմնի միջով՝ դարձնելով այն անմահ։

Ժամանակակից հետազոտություն
--------------------------

*Հաթհա յոգա պրակրինին* հաթա յոգայի տեքստն է, որը պատմականորեն ուսումնասիրվել է յոգայի ուսուցիչների վերապատրաստման ծրագրերում, դասական յոգայի տեքստերի հետ մեկտեղ, ինչպիսիք են Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները։ Քսանմեկերորդ դարում յոգայի պատմության հետազոտությունները հանգեցրել են հաթհա յոգայի ծագման ավելի զարգացած ըմբռնմանը։

Ջեյմս Մալինսոնը ուսումնասիրել է հաթհա յոգայի ծագումը դասական յոգայի տեքստերում, ինչպիսին է Խեքարիվիդյան (*Khecarīvidyā*): Նա բացահայտել է վաղ հաթհա յոգայի ութ գործեր, որոնք կարող են նպաստել դրա պաշտոնական ձևավորմանը *հաթհա յոգա պրադիպիկայում*։ Սա նպաստել է հաթհա յոգայի ձևավորումը հասկանալու հետագա հետազոտությունների համար։

Ջեյսոն Բիրչը ուսումնասիրել է *Հաթհա յոգա պրադիպիկայի* դերը սանսկրիտ *haṭha* բառի մեկնաբանության տարածման գործում։ Տեքստը բխում էր յոգայի տարբեր համակարգերի վերաբերյալ դասական տեքստերից, և Սվատմարաման խմբավորեց այն, ինչ գտել էր «haṭha յոգա» ընդհանուր տերմինի ներքո։ Ուսումնասիրելով բուդդայական տանտրիկ մեկնաբանությունները և ավելի վաղ միջնադարյան յոգայի տեքստերը՝ Բիրչը պարզել է, որ բառի մակդիրային օգտագործումը ենթադրում է, որ այն նշանակում է «զորություն», այլ ոչ թե «14-րդ դարում արևը (*ha*) և լուսինը (*ṭha*) միավորելու *Յոգաբիջայում* առաջարկված մետաֆիզիկական բացատրությունը»։

Նշումներ
--------

1. ↑  Թույլ է տալիս, որ *Կունդալինի* էներգիան բարձրանա և առաջացնի ազատագրում։
2. ↑  Kumbhaka-ն շնչառության պահպանումն է յոգայի պրանայամա պրակտիկայում։ Այն ունի երկու տեսակ՝ ուղեկցվող (շնչառությամբ)՝ ներշնչումից կամ արտաշնչումից հետո, իսկ վերջնական նպատակը՝ առանց ուղեկցության։ Այդ վիճակը "կևալա կումբhակա" է, շնչառության ամբողջական կասեցում այնքան ժամանակ, որքան ցանկանում է յոգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Feuerstein Georg (2003)։ *Enciklopedija jogi*։ Moskva: Fair-Press։ էջեր 637–728։ ISBN 978-5-8183-0397-0
2. ↑  Master Murugan, Chillayah (2012 թ․ հոկտեմբերի 20)։ «Veda Studies and Knowledge (Pengetahuan Asas Kitab Veda)»։ Silambam։ Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 31
3. ↑  Mallinson, Singleton, էջ 162
4. ↑  «Svātmārāma - Collected Information./ *Haṭhayogapradīpikā*, *Haṭhapradīpikā*, *Haṭhapradī*, և *Hath-Pradipika*»։ *A Study of the Manuscripts of the Woolner Collection, Lahore*։ University of Vienna։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 2-ին։ Վերցված է 2014 թ․ մարտի 24  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. ↑  Pandit Moti Lal (1991)։ *Towards Transcendence: A Historico-analytical Study of Yoga as a Method of Liberation*։ Intercultural։ էջ 205։ ISBN 978-81-85574-01-1
6. ↑  Burley Mikel (2000)։ *Haṭha-Yoga: Its Context, Theory, and Practice*։ Motilal Banarsidass։ էջեր 6–7։ ISBN 978-81-208-1706-7  `|url-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
7. 1 2 3  Mallinson, Singleton, էջեր 32, 180-181
8. ↑  Pawandevi։ «Bindu Chakra - Moon center»։ *www.chakras.net* (en-gb)։ Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 7
9. ↑  Mallinson, Singleton, էջ ix
10. ↑  See, e.g. the work of the members of the Modern Yoga Research cooperative
11. ↑  «Dr James Mallinson»։ *Modern Yoga Research*։ Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 17
12. ↑  Birch Jason (2011)։ «The Meaning of haṭha in Early Haṭhayoga»։ *Journal of the American Oriental Society* **131**: 527–554։ JSTOR 41440511

Գրականություն
-------------

* Mallinson James, Singleton Mark (2017)։ *Roots of Yoga*։ Penguin Books։ ISBN 978-0-241-25304-5։ OCLC 928480104

Արտաքին հղումներ
----------------

* Iyangar et al 1972 Translation with Jyotsnā commentary
* Sanskrit text and translation of Pancham Sinh edition at sacred-texts.com
* *Hatha Yoga Pradipika* Pancham Sinh edition from LibriPass Archived 25 June 2014 at the Wayback Machine.
* Sample of new translation by Brian Akers
* 2003 translation with Jyotsnā commentary
* Light on Haṭha Yoga project: a critical edition and translation, 2021
* Хатха йога прадипика. Սանսկրիտից թարգմանությունը՝ Ալեքսանդր Ռիգինի

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հաթհապրադիպիկա** կատեգորիայում։ |