**Յակով Նիկոլաձե** (վրաց.՝ იაკობ ნიკოლაძე, մայիսի 16, մայիսի 16 (28), 1876, Քութայիս, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 10, 1951(1951-03-10), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացական խորհրդային ժամանակաշրջանի քանդակագործ և մանկավարժ, ժամանակակից վրացական քանդակագործության հիմնադիր։ Վրացական ՍՍՀ-ի ժողովրդական նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Յակով Նիկոլաձեն ծնվել է 1876 թվականին Քութայիսում, սովորել է Մոսկվայում՝ ստրագանովյան վարժարանումում (1892-1894), Օդեսայի նկարչական դպրոցում 1894-1895 և 1897-1898 թվականներին, Փարիզում 1899-1901, 1904-1910: Շատ տարիներ աշխատել է Օդեսայում, նաև Օ. Ռոդենի մոտ։ Փարիզում քանդակագործը ստեղծել է իր լավագույն ստեղծագործություններից մեկը` աչքի ընկնող վրացական գրող և գործիչ Իլյա Ճավճավաձեի տապանաքարը։ Այդ հուշարձանը 1913 թվականին տեղադրվել է Թիֆլիսի Պանթեոնում` Մթածմիդա լեռան վրա։ Այդ շրջանում Նիկոլաձեն ստեղծել է ժամանակակից վրացական մշակույթի գործիչների դիմանկարների մեծ մասը, օրինակ, արտիստ Վ. Ալեքսի Մեխիշվիլու (1897 Պետական թատերական թանգարան, Թբիլիսի), գրող Շ.Արագվիսպիրելու, 1902 և բանաստեղծ Վ.Գապրինդաշվիլու դիմանկարները։ Խորհրդային իշխանության առաջին տարիներից Նիկոլաձեն ակտիվորեն մասնակցել է Վրաստանի մշակույթի ստեղծմանը։ Նա դարձել է 1922 թվականին Թիֆլիսի գեղարվեստական ակադեմիայում բացված քանդակագործության ֆակուլտետի առաջին մանկավարժը և մշտական ղեկավարը, վրացական քանդակագործության առաջին սերնդի դաստիարակը։ Նրա նախագծով Թբիլիսիի զբոսայգիներում տեղադրվել են հուշարձան-դիմաքանդակները գրողներ Ծերեթելու (1924) և Ի. Իոնաշվիլու։ Խորհրդային տարիներին Նիկոլաձեն շատ է աշխատել պատմական դիմանկարների վրա։ Այդ ժանրում առանձնահատուկ է դրսևորվել քանդակագործի վարպետությունը։ Նա ստեղծել է Շոթա Ռուսթավելու պատկերասրահը։ Հանրաճանաչություն է ձեռք բերել XII-րդ դարի մտածող Չախրուխաձեի դիմանկարը (1944, 1948 Վրաստանի պետական թանգարան)։ Ստեղծագործական նվաճում է Նիկոլաձեի` Լենինի դիմանկարը (Լենինը «Իսկրայի» ստեղծման շրջանում, 1947)։ Լենինի հետ անձնական հանդիպումը, նրա ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը օգնել են վարպետին հակիրճ լուծումներով ստեղծել առաջնորդի արտահայտիչ, ճշմարտացի կերպարը։ Նիկոլաձեն ստեղծել է նաև իր ժամանակակիցներ Ի. Սեվերովի (1946, մաթեմատիկոս Ն. Մուսխելիշվիլու (1949), գեներալ Կ. Լեսելիձեի (1947) դիմանկարները, որոնք գտնվում են Նիկոլաձեի Թբիլիսիի տուն-թանգարանում։ Գեներալ Կ. Ն. Լեսինիձեի մարմարյա դիմաքանդակը տեղադրված է Թբիլիսի քաղաքում` Լեսինիձե փողոցի վրա։ 1990 թվականին դիմաքանդակը վնասվել է։ Նիկոլաձեն արժանացել է Վրաստանի Խորհրդային Հանրապետության ժողովրդական նկարչի կոչման, երկու անգամ եղել է Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր։ Նրա Ստեղծագործությունները հատկանշվում են կերպարների ոգեղենությամբ։ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություննների Գեղարվեստական ակադեմիայի անդամ է(1947)։ Յ. Ի. Նիկոլաձեն մահացել է 1951 թվականի մարտի 10-ին, թաղված է Թբիլիսիում՝ Մտածմիդե լեռան վրա գտնվող Պանթեոնում։

Գործունեություն
---------------

* Ի. Ճավյճավաձեի տապանաքար
* Շ. Ռուսթավելու, Ա. Ռ. Ծերեթելու, Գ. Վ. Տաբիձեի դիմաքանդակներ
* Չախրուաձեի դիմաքանդակ (1944), գիպս)
* Դիմաքանդակ «Լենինը «Իսկրա»յի ստեղծման ժամանակաշրջանում»
* Ճավճավաձեի տապանաքարը Մթածիդայի Պանթեոնում (1908-1910), բրոնզ, մարմար)
* Բարձրաքանդակ Մարքսի-Էնգելսի-Լենինի - Ստալինի ինստիտուտի Թբիլիսիի վրացական մասնաճյուղի շենքի դիմաց։
* Պլաստմասսայե դիմաքանդակ, գեներալ-գնդապետ Լեսինիձե Կոնստանտին Նիկոլաևիչի 1945, գիպս

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* Ստալինյան մրցանակ առաջին աստիճանի (1946) — Չախրուխաձեի պլասմասսայե դիմանկարի համար 1944
* Ստալինյան մրցանակ առաջին աստիճանի (1948) — պլասմասսայե դիմանկարի համար «Լենինը «Իսկրա»յի ստեղծման ժամանակաշրջանում (1947
* Վրաստանի ՍՍՀ-ի ժողովրդական նկարիչ (1946)
* Լենինի շքանշան
* նաև մեկ շքանշան և մեդալներ

Գրականություն
-------------

* Яков Николадзе. Жизнь и творчество. Урушадзе Игорь Аполлонович. Издательство «Мерани». Тбилиси. 1977. Тираж 5.000.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Николадзе Яков Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  *Kuznetsov S.* Nikoladze, Yakov // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T062512
3. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
4. ↑  Я. И. Николадзе, Биография Я. И. Николадзе с сайта philatelia.ru
5. ↑  Большая Советская Энциклопедия


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 14396321X · ISNI: 0000 0001 1874 5391 · LCCN: n2001053407 · NLP: A32533135 · SUDOC: 191689416 · VIAF: 31343204 · ULAN: 500323248 · WorldCat VIAF: 31343204 |

 |

 |