**Կալման Տիհանյի** (հունգ.`Tihanyi Kálmán, ապրիլի 28, 1897(1897-04-28), Zbehy, Ավստրո-Հունգարիա - փետրվարի 26, 1947(1947-02-26), Բուդապեշտ, Հունգարիայի երկրորդ հանրապետություն), հունգարացի ֆիզիկոս և գյուտարար, էլեկտրոնային հեռուստատեսության առաջատարներից մեկը, որը նպաստել է էլեկտրոնային ճառագայթման սարքերի զարգացմանը և հայտնաբերմանը, որոնք արտադրվել են *RCA*], *Loewe* և *Fernseh AG* ընկերությունների կողմից։ Մեծ Բրիտանիայում թողարկված առաջին անօդաչու թռչող սարքի գյուտարարը։

Կենսագրություն
--------------

Կալման Տիհանյին ուսումնասիրել է էլեկտրատեխնիկա և ֆիզիկա Պոշոնիի (այժմ [[Բրատիսլավա]]) և Բուդապեշտի համալսարաններում։ Հայտնագործել է էլեկտրոնային հեռուստատեսության համակարգը, որը նա անվանել է «ռադիոսկոպ». արտոնագրման հայտը պարունակել է գյուտի նկարագրության 42 էջը և դրա արտադրության սկզբունքները, որոնք այժմ ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում։ Տիհանյիի հայտնագործությունը նման էր էլեկտրոնաճառագայթային խողովակին (ներառյալ ընդունիչի և հաղորդչի առկայության առումով), սակայն ունեցել է իր արմատական տարբերությունները։ Այն ստեղծվել է «պահպանման սկզբունքով»` տեսազգայուն շերտից դետեկտորի խողովակի ֆոտոէմիսիայի պահպանումը հանգեցրել է լիցքի կուտակմանը և էլեկտրական ազդանշանների տեսքով որոշակի պատկերների պահպանմանը։ Գյուտը նման էր Վլադիմիր Զվորիկինի իկոնոսկոպին։

1928 թվականին Եվրոպական արտոնագրային կազմակերպությունը գյուտարարին «Հեռուստատեսության սարքի բարելավման» արտոնագիր տվեց։ Տիհանյին, արտոնագրի երկու հայտ ներկայացնելով, ընդլայնել է գերմանական արտոնագրի շրջանակը Ֆրանսիա, Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ և այլ երկրներ։ Նույն թվականին նա ժամանել է Բեռլին, որտեղ Նիպկովի սկավառակի օգնությամբ մեխանիկական հեռուստատեսության զարգացումը արդեն սկսվել էր սարքերը արտադրվել են *German Post Office* -ի և ավելի մեծ արտադրողների կողմից։ Տիհանյիի գյուտը ողջունվեց *Telefunken* և *Siemens* ընկերությունների կողմից, որոնք, այնուամենայնիվ, նախընտրել են շարունակել զարգացնել մեխանիկական հեռուստատեսությունը։

1929 թվականին Տիհանյին սկսել է զարգացնել կիրառական հեռուստատեսային տեխնիկան զինվորականների համար. նա ստեղծել է տեսախցիկ Լոնդոնի հեռակառավարվվող ինքնաթիռների համար Մեծ Բրիտանիայի ավիացիայի նախարարության պատվերովМинистерства авиации Великобритании[en], հետագայում փոփոխել է իտալական ռազմածովայի ուժերի կարիքների համար։ 1929 թվականին նա հայտնագործել է ինֆրակարմիր տեսախցիկը (գիշերային տեսողության սարքը) բրիտանական հակաօդային պաշտպանության կարիքների համար։ 1938 և 1939 թվականներին հաստատվել են *RCA* -ին պատկանող էկրանի և էլեկտրոնային ճառագայթների խողովակների ամերիկյան արտոնագրերը։

1936 թվականին Տիհանյին նկարագրել է «պլազմային հեռուստատեսության» և պլազմային հեռուստատեսության էկրանների սկզբունքը, փաստորեն, կանխատեսել է հարթ էկրանով հեռուստացույցների տեսքը։ Տիհանյիի նկարագրությամբ, նման հեռուստացույցներում ընդամենը մեկ «փոխանցման կետ» է եղել, որը շարժվում է հսկայական արագությամբ բջիջների հետևից բարակ էկրանների վահանակի վրա։ Կախված հաղորդվող լարման կիրառությունից, այն կտեղափոխվի էկրանի տարբեր մակարդակների վրա։

Տիհանյին մտերիմ է եղել հակաֆաշիստական քաղաքական գործիչ Էնդրե Բահչի-Ժիլինինսկու հետ, և 1944 թվականին Խաչված նետերի նացիստական կուսակցության կողմից իշխանության բռնազավթումից հետո անցել է ընդհատակ։ Կալման Տիհանյին մահացել է 49 տարեկան հասակում սրտի երկրորդ կաթվածից հետո։

Դուստրը Կատալին Տիհանյին է, *Technikatörténeti Szemle* ամսագրում նա պնդում էր, որ հայրը հայտնաբերել է նաև լուսանկարչական հաղորդականության ազդեցությունը, որը հաշվի էր առնված «պահպանման սկզբունքի» տակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  PIM identifier
3. 1 2  United States Patent Office, Patent No. 2,133,123, Oct. 11, 1938.
4. 1 2  United States Patent Office, Patent No. 2,158,259, May 16, 1939.
5. ↑  "Kalman Tihanyi's 1926 Patent Application "Radioskop"". ЮНЕСКО, Память мира. 2001. Retrieved 2009 թ․ հունվարի 29.
6. ↑  Как Зворыкин сбежал от коммунистов по тайге и стал отцом телевидения (ռուս.)
7. ↑  Tihanyi, Koloman, *Improvements in television apparatus*. European Patent Office, Patent No. GB313456. Convention date (Germany): 1928-06-11, UK application: 1929-06-11, published: 1930-11-11, retrieved: 2009-12-25.
8. ↑  German appl. 424822/June 11, 1928
9. ↑  German appl. 482422/July 3, 1928
10. ↑  Fr. Pat. 676.546/June 10, 1928
11. ↑  Br. Pat 313,456/June 11, 1928
12. ↑  Br. Pat 315,362/July 11, 1928
13. 1 2  "KÁLMÁN TIHANYI (1897 - 1947)". Hungarian Intellectual Property Office. Retrieved 2014 թ․ հունիսի 3.
14. ↑
15. ↑  "Archived copy". Արխիվացված է the original 2011 թ․ հուլիսի 12-ին. Retrieved 2009 թ․ օգոստոսի 15.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
16. ↑
17. ↑  Tihanyi, Katalin, "Kalman Tihanyi's plasma television, invented in the 1930s. Introduction to the article written by Julius Horvath." Archived 2007-07-02 at the Wayback Machine. *MTESZ SCITECH*, 2007-01-16, retrieved 2009-05-30.
18. ↑  "Արխիվացված պատճենը" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2013 թ․ օգոստոսի 7-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 26.
19. ↑  K. Tihanyi: "Az elektromos távolbavetítésről" ("About electric teleprojection"), *Nemzeti Újság* magazine, May 3, 1925, p. 23
20. ↑  Glass, Katalin Tihanyi, *The Iconoscope: Kalman Tihanyi and the Development of Modern Television* Archived 2011-07-16 at the Wayback Machine.. Revised 2000-06-23, retrieved 2009-12-25.

Գրականություն
-------------

* "Radioskop", filed March 2o, 1926. File No. T-3768, Patent Office Documents, Hungarian National Archives.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kálmán Tihanyi
* Ungarisches Staatsarchiv Archived 2007-06-07 at the Wayback Machine. at www.mol.gov.hu

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1077388276 · LCCN: no2019034821 · VIAF: 79144648306376703582 · WorldCat VIAF: 79144648306376703582 |

 |