**Ֆեդերիկո Ֆելինի** (իտալ.՝ Federico Fellini; հունվարի 20, 1920(1920-01-20)[…], Ռիմինի, Էմիլիա Ռոմանիա, Իտալիայի թագավորություն - հոկտեմբերի 31, 1993(1993-10-31)[…], Հռոմ, Իտալիա), իտալացի ռեժիսոր և սցենարիստ։ Համաշխարհային կինոյի ամենանշանավոր կինոգործիչներից մեկը։ Գրեթե 50 տարի տևած կարիերայի ընթացքում Ֆելինին արժանացել է Ոսկյա արմավենու ճյուղ մրցանակին «Քաղցր կյանք» ֆիլմի համար, ներկայացվել է ակադեմիական 12 պարգևների։ Հինգ անգամ արժանացել է «Օսկար» մրցանակի։ Նրա պատվին է կոչվել Ռիմինիի օդանավակայանը։ 
1993 թվականին Լոս Անջելեսում նա Օսկար մրցանակի է արժանացել իր ամբողջ աշխատանքային գործունեության համար։ 
Ռեժիսորը հայտնի է իր տարբերվող ոճով, որտեղ իրականությունն ու երևակայությունը միախառնվում են իրար։ Նրա ֆիլմերն ընդգրկվում են բոլոր ժամանակների լավագույն ֆիլմերի ցանկերում։ «Sight & Sound» բրիտանական կինոամսագիրը Ֆելինիի «Ութ ու կեսը» դասում է բոլոր ժամանակների լավագույն ֆիլմերի 10-նյակում։

Ֆելինիի առավել հայտնի գործերից են նաև «Ճանապարհ», «Կաբիրիայի գիշերները», «Ջուլիետը և ոգիները», «Սատիրիկոնը», «Ամարկորդ» և «Ֆելինիի Կազանովան» ֆիլմերը։

Վաղ կյանք և կրթություն
----------------------

### Ռիմինի (1920–1938)

Ֆելինին ծնվել է 1920 թվականի հունվարի 20-ին, միջին դասի ընտանիքում, Ռիմինիում, որն այն ժամանակ փոքրիկ քաղաք էր Ադրիատիկ ծովի վրա։ Նրա հայրը, Ուրբանո Ֆելինին (1894-1956), ծնվել է ռոմանացի գյուղացիների ընտանիքում, ովքեր ապրում էին Գամբետոլայում, և Հռոմ են տեղափոխվել 1915 թվականին։ Նրա մայրը, Իդա Բարբիանին (1896-1984) հռոմեացի բուրժուական կաթոլիկ առևտրականների ընտանիքից էր։ Չնայած իր ընտանիքի խիստ դիմադրությանը` նա 1917 թվականին փախել է Ուրբանոյի հետ` Գամբետոլայում նրա ծնողների տանն ապրելու։ Քաղաքացիական ամուսնությանը 1918 թվականին հաջորդել է եկեղեցական ծեսը, որը տեղի է ունեցել Հռոմի Սանտա Մարիա Մաջորե եկեղեցում։

Զույգը հաստատվել է Ռիմինիում, որտեղ Ուրբանոն դարձել է ճամփորդող առևտրական։ Ֆելինին ունեցել է եղբայր` Ռիկարդո Ֆելինին (1921-1991) և Մարիա Մադալենա Ֆելինին (1929-2002)։

1924 թվականին Ֆելինին սկսել է հաճախել Սան Վինչենցոյի միանձնուհիների կողմից ղեկավարվող տարրական դպրոցը Ռիմինիում, երկու տարի անց սկսել է հաճախել Կառլո Տոնի հանրային դպրոցը։ Ուշիմ աշակերտ լինելով` նա իր ազատ ժամերն անց է կացրել նկարելով, տիկնիկային բեմադրություններ անելով և մանկական հայտնի *Il corriere dei piccoli* ամսագօրը կարդալով, որը վերաթողարկում էր Ուինզոր Մաքքեյի, Ջորջ Մաքմանուսի և Ֆրեդերիկ Բար Օփերի ամերիկյան հայտնի մուլտֆիլները։ Հետագայում Օփերի *Happy Hooligan*-ը Ֆելինիին ներշնչել է ստեղծելու Ջելսոմինայի կերպարը 1954 թվականին նկարահանված Ճանապարհ ֆիլմի համար, Մաքքեյի «Փոքրիկ Նեմոն» ուղղակի ազդեցություն է ունեցել նրա 1980 թվականին նկարահանած Կանանց քաղաքը ֆիլմի վրա։ 1926 թվականին նա բացահայտել է Գրանդ Գինյոլի աշխարհը, Պիեռո ծաղրածուի կրկեսն ու ֆիլմերը։ Իր դիտած առաջին` Գուիդո Բրինյոնի *Maciste all’Inferno* (1926) ֆիլմը, նախանշելու էր կապը Դանթեի ու կինոյի հետ իր ամբողջ կարիերայի ընթացքում։

1929 թվականին ընկերանում է Լուիջի «Տիտա» Բենզիի հետ, ով հետագայում դառնում է հայտնի փաստաբան (Ամարկորդ (1973) ֆիլմի երիտասարդ Տիտայի նախատիպն է)։ Բենիտո Մուսոլինիի իշխանության ժամանակ Ֆելինին ու Ռիկարդոն դառնում է տղամարդկանց համար պարտադիր ֆաշիստական երիտասարդական *Avanguardista* խմբի անդամ։ Առաջին անգամ ծնողների հետ Հռոմ է այցելել 1933 թվականին։ Այստեղ տեսած որոշ իրադարձություններ տեղ են գտել նրա հետագա ֆիլմերում։

Չնայած Ֆելինին իր մանկության և երիտասարդության տարիներին տեղի ունեցած էական իրադարձությունները ներկայացրել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են I Vitelloni (1953), Ութ ու կես (1963) և Ամարկորդը (1973), նա պնդում էր, որ ինքնակենսագրական հիշողությունները հորինված են.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Իմ ֆիլմերում հիշողություններն իշխող չեն։ Իմ ֆիլմերն ինքնակենսագրական համարելն ուղղակի չկշռադատված դասակարգում է։ Ինձ թվում է, թե ես հորինել եմ գրեթե ամեն ինչ. մանկությունը, բնավորությունները, կարոտը, հիշողությունները` դրանք վերզգալու հաճույքի համար |  |

1937 թվականին Ֆելինին նկարիչ Դեմո Բոնինիի հետ Ռիմինիում բացում է դիմանկարների խանութ։ Նրա առաջին երգիծական հոդվածը տպագրվել է միլանյան *Domenica del Corriere* թերթի «Բացիկներ մեր ընթերցողներին» բաժնում։ Որոշելով դառնալ ծաղրանկարիչ և երգիծական գրող` Ֆելինին 1938 թվականին ճամփորդել է Ֆլորենցիա, որտեղ *420* շաբաթաթերթում հրապարակել է իր առաջին ծաղրանկարը։ Ըստ կենսագրի, Ֆելինին այս դպրոցը «զայրացնող» է համարել և, մեկ տարում բացակայել է 67 անգամ։ Ձախողելով ռազմական մշակույթի իր քննությունը` նա ավարտել է ավագ դպրոցը 1938 թվականի հուլիսին` կրկնակի քննությունից հետո։

### Հռոմ (1939)

1939 թվականին ընդունվել է Հռոմի համալսարանի իրավաբանության բաժին` իր ծնողներին ուրախացնելու համար։ Կենսագիր Հոլիս Ալփերտը նշել է, որ «որևէ վկայություն չկա դասերի հաճախելիության վերաբերյալ»։ Այս ժամանակ նա հանդիպել է նկարիչ Ռինալդո Ջելենգին, ով դարձել է նրա մտերիմ ընկերը։ Աղքատությունից հուսահատ` նրանք սկսել են ուրվանկարել ռեստորանների և սրճարանների մշտական հաճախորդներին։ Ֆելինին պատահաբար աշխատանք է գտել *Il Piccolo* և *Il Popolo di Roma* պարբերականներում որպես կրտսեր լրագրող, սակայն կարճ ժամանակում դուրս է եկել աշխատանքից` ձանձրանալով տեղական դատարանների նորություններ հաղորդելուց։

Ազդեցիկ երգիծական *Marc’Aurelio-ում* իր առաջին հոդվածը հրապարակելուց չորս ամիս անց նա միացել է խմբագրակազմին` հաջողության հասնելով «Բայց արդյո՞ք մենք լսում ենք» սյունյակի շնորհիվ։ Ֆելինիի «կյանքի որոշիչ պահին» ամսագիրը նրան մշտական աշխատանք է տվել, և 1939-1942 թվականներին նա աշխատել է գրողների, երիգիծական գրողների ու սցենարիստների հետ։ Այս մարդիկ կապեր էին ստեղծում շոու բիզնեսի և կինեմատոգրաֆիայի ոլորտում։ Ամսագրում նրա աշխատակիցների թվում էին ապագա ռեժիսոր Էտոր Սկոլան, մարքսիստ տեսաբան և սցենարիստ Չեզարե Ձավատինին և Բերնարդինո Զապոնին, ով հետագայում դառնալու էր Ֆելինիի սցենարիստը։ *CineMagazzino*-ի համար վարած հարցազրույցները ևս կապեր են ստեղծել. իտալացի հայտնի բեմադրիչ Ալդո Ֆաբրիզիի հետ հարցազրույց վարելու արդյունքում նրա հետ հաստատել է երկարատև գործնական համագործակցություն։

Կարիերա և ուշ կյանք
-------------------

### Առաջին սցենարներ (1940–1943)

Ֆեդերիկո Ֆելինին 1950-ական թվականներին
Աշխատանքն ավարտելով Ռիմինիում` Ուրբանոն 1940 թվականին իր կնոջն ու ընտանիքին ուղարկում է Հռոմ` ապրելու որդու հետ։ Ֆելինին ու Ռուժերո Մակարին սկսում են միասին աշխատել` հումորային սցենարներ գրելով ռադիոյի ու ֆիլմերի համար։

20 տարին դեռ չլրացած` Ֆաբրիցիի օգնությամբ Ֆելինին գրում է իր առաջին հումորային սցենարը Մարիո Մատոլիի *Il pirata sono io* (*Ծովահենի երազանքը*) ֆիլմի համար։ Չինեչիտտա կինստուդիայում աշխատելու տարիներին նրա մասնագիտական ծանոթությունների շրջանակն ընդլայնվում է` ընդգրկելով գրող Վիտալիանո Բրանչատիին և սցենարիստ Պիեռո Տելինիին։ 1940 թվականի հունիսի 10-ին Մուսոլինիի` Ֆրանսիային ու Անգլիային պատերազմ հայտարարելու նախաշեմին Ֆելինին բացահայտում է Կաֆկայի Կերպարանափոխությունը, Գոգոլին, Ջոն Ստայնբեքին և Ուիլյամ Ֆոլքներին, ինչպես նաև` Մարսել Կառնեի, Ռենե Կլերի և Ժուլիեն Դուվիվիերի ֆրանսիական ֆիլմերը։ 1941 թվականին հրապարապում է 74 էջից և տասը գլխից բաղկացած *Il mio amico Pasqualino* բուկլետը, որտեղ նկարագրում է ալտեր էգո Պասկուալինոյի աբսուրդային արկածները։

Ռադիոյում աշխատելու տարիներին, 1942 թվականին աշնանը Ֆելինին հանդիպում է իր ապագա կնոջը` Ջուլիետա Մազինային։ Ֆելինիի ռադիո սերիալի Պալինայի դերը հնչյունավորող Մազինան նաև հայտնի էր իր հումորային երաժշտական հեռարձակումներով, որոնք քաջալերում էին պատերազմից ընկճված մարդկանց։ 1942 թվականի նոյեմբերին Ֆելինին ուղարկվում է ֆաշիստական Իտալիայի կողմից շրջափակված Լիբիա` աշխատելու «Անապատի ասպետները» (*I cavalieri del deserto*) ֆիլմի սցենարի վրա, որի ռեժիսորները Օսվալդո Վալենտին ու Ջինո Տալամոն էին։ Ֆելինին ուրախությամբ է ընդունում առաջադրանքը։ Պատասխանատու լինելով սցենարի համար` նա նաև նկարահանում է ֆիլմի առաջին տեսարանները։ Երբ Տրիպոլին անցնում է բրիտանական ուժերի վերահսկողության տակ, նա իր գործընկերների հետ կարողանում է գերմանական ռազմական ինքնաթիռով հասնել Սիցիլիա։ Նրա աֆրիկյան արկածը, որ հետագայում տպագրվել է *Marc’Aurelio*-ում «Առաջին թռիչք» վերնագրով, նշանավորում է «նոր Ֆելինիի ի հայտ գալը, ով այլևս միայն սցենարիստ չէ, որ աշխատում է գրասեղանի մոտ, այլ դաշտում աշխատող ռեժիսոր»։
Ապաքաղաքական Ֆելինին վերջնականապես ազատվում է ուրվանկարներից, երբ Բոլոնյան ռմբակոծող Դաշնակիցների օդային ուժերը ոչնչացնում են նրա բժշկական արձանագրությունները։ Ֆելինին ու Ջուլիետան թաքնվում են վերջինիս մորաքրոջ տանը, մինչև 1943 թվականի հուլիսի 25-ին Մուսոլինիի տապալումը։ 9 ամիս հանդիպելուց հետո զույգն ամուսնանում է 1943 թվականի հոկտեմբերի 30-ին։ Մի քանի ամիս անց Մազինան ընկնում է աստիճաններից ու կորցնում երեխային։ 1945 թվականի մարտի 22-ին նա որդի է ունենում, սակայն երեխան մահանում է մեկ ամիս անց, 1945 թվականի ապրիլի 24-ին։ Ողբերգությունը զգայական ու գեղարվեստական անդրադարձներ է ունենում։

### Նեոռեալիստական ուսումնառություն (1944–1949)

1944 թվականի հունիսի 4-ին Դաշնակիցների կողմից Հռոմն ազատագրելուց հետո Ֆելինին և Էնրիկո Դե Սետան բացում են Զվարճալի դեմքեր խանութը, որտեղ նրանք պատկերում էին ամերիկացի զինվորների ծաղրանկարներ։ Նա ներգրավվում է իտալական նեոռեալիզմում, երբ Ռոբերտո Ռոսսելինին հանդիպում է նրան խանութում և առաջարկում նրան հումորային սցենար և երկխոսություն գրել։

Տեղյակ լինելով Ֆելինիի` Ալդո Ֆաբրիցիի «ստեղծագործ մուսա» լինելու մասին` Ռոսելինին նրան առաջարկում է նաև փորձել համոզել դերասանին խաղալու Հայր Ջուզեպպե Մորոսինիի դերը 1944 թվականի ապրիլի 4-ին։

1947 թվականին Ֆելինին ու Սերխիո Ամիդեին առաջադրվում են Օսկար մրցանակաբաշխությանը` «Հռոմ, բաց քաղաք» սցենարի համար։

1946 թվականին որպես սցենարիստ և ռեժիսորի օգնական աշխատելով Ռոսելինիի *Paisà* ֆիլմում` Ֆելինիին վստահվում է նկարահանել սիցիլիական տեսարանները Մայորիում։ 1948 թվականին նա ներկայացվել է Մարչելո Մաստրոյանիին, ով այն ժամանակ թատրոնի երիտասարդ դերասան էր և խաղում էր Ջուլիետա Մազինայի հետ։ Մտերիմ աշխատանքային հարաբերություններ հաստատելով Ալբերտո Լատուադայի հետ` Ֆելինին դարձել է *Senza pietà* («Առանց զղջման») և *Il mulino del Po* ֆիլմերի համառեժիսորը։ Ֆելինին նաև աշխատել է Ռոսելինիի հետ` L'Amore (1948) անթոլոգիական ֆիլմի վրա` լինելով ֆիլմի համահեղինակն ու «Հրաշք» կոչվող մի հատվածում խաղալով Աննա Մանյանիի հետ։ Խաղալով թափառաշրջիկ խաբեբայի դերը, ում Մանյանին շփոթում է սրբի հետ` Ֆելինին ստիպված է լինում իր սև մազերը խարտյաշ դարձնել։

### Վաղ ֆիլմեր (1950–1953)

Ֆելինին, Մազինան, Կառլա դե Փոգիոն և Ալբերտո Լատուադան, 1952
1950 թվականին Ֆելինին Ալբերտո Լատուադայի հետ որպես համապրոդյուսեր և համառեժիսոր աշխատել է իր առաջին գեղարվեստական` «Տարբեր լույսեր» (*Luci del varietà*) ֆիլմում։ Կատակերգությունը, որը կազմված էր փոքրիկ ներկայացումներից, ներկայացրել են Ջուլիետա Մազինան և Լատուադայի կինը` Կառլա դե Պոգիոն։ Ֆիլմն ստանում է բացասական արձագանքներ։ Արտադրող ընկերությունը սնանկանում է` Ֆելինիին և Լատուադային թողնելով պարտքերի մեջ, որոնք նրանք վճարել են հաջորդ տասնամյակի ընթացքում։ 1950 թվականին *Paisà*-ն առաջադրվել է Օսկար մրցանակաբաշխության` Ռոսելինիի, Սերխիո Ամիդեիի և Ֆելինի սցենարի համար։

Ռոսելինիի հետ Փարիզ ճամփորդելուց հետո Ֆելինին 1951 թվականի սեպտեմբերից սկսել է աշխատել *Սպիտակ շեյխ* ֆիլմի վրա, որը նրա առաջին անհատական ռեժիսորական աշխատանքն էր։ Գլխավոր դերում խաղում էր Ալբերտո Սորդին, ֆիլմը Միքելանջելո Անտոնիոնիի կողմից գրված սցենարի կրկնվող տարբերակն է։ Պրոդյուսեր Կառլո Պոնտին լիազորել է Ֆելինիին և Տուլիո Պինելիին գրել տեսքտը, սակայն Անտոնիոնին մերժել է նրանց սկսած պատմությունը։ Էննիո Ֆլաիանոյի հետ համատեղ Ֆելինին աշխատել է նոր ամուսնացած զույգի` Իվան և Վանդա Կավալիների թեթև սատիրական պատմության վրա, ովքեր պետք է այցելեն Հռոմի պապին։ Իվանի` օրինավոր լինելու կեղծ դիմակը պատռվում է նրա կնոջ և Սպիտակ Շեյխի մտերիմ կապվածության արդյունքում։ Հաշվի առնելով Նինո Ռոտայի երաժշտությունը` ֆիլմն ընդգրկվել է Կաննի կինոփառատոնում, սակայն հետագայում հետ է ուղարկվել։ Ցուցադրվելով Վենետիկի 13-րդ միջազգային կինոփառատոնի ժամանակ` այն ոչնչացվել է կինոգետեների քննադատությամբ։ Մի սյունակագիր հայտարարել է, որ Ֆելինին «կինոռեժիսորի որևէ ընդունակություն չունի»։

1953 թվականին *I Vitelloni*-ն ընդունվել է քննադատների ու հասարակության կողմից։ Շահելով Վենետիկի Արծաթե առյուծ մրցանակը` այն ապահովել է Ֆելինիի առաջին միջազգային ճանաչումը։

### Նեոռեալիզմից հետո (1954–1960)

Չինեչիտտա - Teatro 5, Ֆելինիի սիրելի ստուդիան
Ֆելինին նկարահանել է Ճանապարհ ֆիլմը` ըստ 1952 թվականին Պինելիի և Ֆլաիանոյի հետ համատեղ գրված սցենարով։ Նկարահանման վերջին երեք շաբաթների ընթացքում Ֆելինիի մոտ ի հայտ են եկել դաժան կլինիկական դեպրեսիայի առաջին նշանները։ Իր կնոջ օգնությամբ նա կարճ թերապիա է անցել ֆրեյդյան հոգեվերլուծաբան Էմիլիո Սերվադիոյի հետ։

Ֆելինիի ֆիլմում ընդգրկված ամերիկացի դերասան Բրոդերիկ Քրոուֆորդը խաղում է ծեր խաբեբայի դերը *Il Bidone-ում*։ «Ճանապարհ» ֆիլմն ստեղծելու ընթացքում իր լսած պատմությունները Ֆելինին զարգացրել է այս սցենարում` ցույց տալով խաբեբայի դանդաղ անկումը մինչև միայնության մեջ մահ։ Դերի «ուժգին, ողբերգական դեմքը» ցույց տալու համար Ֆելինիի առաջին ընտրությունը Համֆրի Բոգարտն էր, սակայն իմանալով դերասանի թոքի քաղցկեղի մասին, ընտրել է Քրոուֆորդին` «Բոլոր մարդկանց թագավորը» թատերական ներկայացման պաստառին նրա դեմքը տեսնելուց հետո։ Ֆիլմի նկարահանումները բարդանում էին Քրոուֆորդի` ալկոհոլից կախվածության պատճառով։ Վենետիկի 16-րդ միջազգային կինոփառատոնում խիստ քննադատվելով կինոքննադատների կողմից` ֆիլմը ձախողվել է և միջազգային ճանաչում չի ունեցել մինչև 1964 թվականը։

Աշնան ընթացքում Ֆելինին աշխատել է Մարիո Թոբինոյի «Մագլիանոյի երեք կանայք» վեպի վրա։ Ֆինանսավորողները համարել են, որ նյութը զուրկ է պոտենցիալից, և նախագիծը դադարեցվել է։

1956 թվականի գարնանը, «Կաբիրիայի գիշերները» ֆիլմը նախապատրաստելիս Ֆելինին իմացել է հոր մահվան մասին։ Ֆիլմի պրոդյուսերը Դինո դե Լոուրենտիիսն էր, գլխավոր դերում խաղացել է Ջուլիետա Մազինան։ Ֆիլմի սյուժեն վերցված էր լճում գտնված կնոջ գլխի մասին պատմող օրաթերթի նորությունից և մի մարմնավաճառի` Վանդայի, պատմություններից, ում Ֆելինին հանդիպել էր Il Bidone-ն նկարահանելու ժամանակ։ Պիեռ Պաոլո Պազոլինին վարձվել էր` հռոմեական բարբառով թարգմանելու Ֆլաիանոյի և Պինելիի երկխոսությունը և առաջնորդելու Հռոմի արվարձաններում անցկացվող հետազոտությունները։ Ֆիլմն Օսկարի 30-րդ մրցանակաբաշխությանն հաղթել է Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ անվանակարգում, իսկ Մազինան ստացել է Կաննի կինոփառատոնի մրցանակը` Լավագույն դերասանուհի անվանակարգում։

Պինելիի հետ Ֆելինին աշխատել է *Ճանապարհորդություն Անիտայի հետ* ֆիլմի վրա, որտեղ խաղում են Սոֆի Լորենն ու Գրեգորի Պեկը։ Սցենարը հիմնված է Ֆելինիի ապրումների վրա, երբ նա վերադարձել է Ռիմինի` ներկա լինելու հոր թաղման արարողությանը։ Լորենի մասնակցության անհնարինության պատճառով նախագիծը ձախողվել է վերականգնվել է միայն 25 տարի անց, որպես «Սիրեկաններ և ստախոսներ» (1981) կատակերգություն, որը նկարահանել է Մարիո Մոնիցելին Գոլդի Հոունի և Ջիանկառլո Ջիանինիի հետ։

1958 թվականից ի հայտ եկած **Հոլիվուդը Տիբերի վրա** ֆենոմենը, որով ամերիկյան ստուդիաները Հռոմում հասանելի էժան աշխատուժի միջոցով շահույթ էին ձեռք բերում, ֆոտոլրագրողների համար միջավայր էր ապահովում` վիա Վենետո փողոցից հայտնի մարդկանց լուսանկարերը գողանալու համար։ Գիշերային ակումբի թուրք մերկապարուհի Հաիշ Նանայի հրահրած սկանդալը գրավում է Ֆելինիի երևակայությունը. նա որոշում է վերջացնել իր «Մորալդոն քաղաքում» սցենարը ծովափնյա վիլլայում ամբողջ գիշեր տևած օրգիայի տեսարանով։ Անիտա Էկբերգի` Տրևի շատրվանի մոտ արված լուսանկարները Ֆելինիին ներշնչանք են տալիս հետագա զարգացման համար։

Սցենարի անվանումը դարձնելով Դոլչե Վիտա` Ֆելինին բախում է ունենում քասթինգի պրոդյուսերի հետ. ռեժիսորը պնդում էր համեմատաբար անհայտ Մաստրոիանիի թեկնածությունը, մինչդեռ Դե Լոուրենտիիսը ցանկանում էր ֆիլմում տեսնել Փոլ Նյումանին։ Անելանելի դրության մեջ հայտնվելով` Դե Լոուրենտիիսն իրավունքները վաճառում է Անգելո Ռիզոլիին։ Նկարահանումներն սկսվում են 1959 թվականի մարտի 16-ին, Անիտա Էկբերգի` Չինեչիտտայի կողմից պատրաստած հսկա դեկորով Սուրբ Պետրոսի գմբեթի աստիճանները բարձրանալու տեսարանով։ Հռոմի Սուրբ Պետրոսի հրապարակի վրա Քրիստոսի արձանի թռչելու տեսարանը Ֆելինին վերցրել էր 1956 թվականի մայիսի 1-ին տեղի ունեցած իրադարձությունից, որին ինքն ականատես էր եղել։ Նկարահանումներն ավարտվում են օգոստոսի 15-ին Պասո Օսկուրոյի լքված ափում ապխտած մուտանտ ձկան տեսարանով։

Դոլչե Վիտան գերազանցել է տոմսերի վաճառքի բոլոր ռեկորդները։ Չնայած վերավաճառողները տոսմերը վաճառում էին 1000 լիրայով, «անբարոյական ֆիլմը» տեսնելու համար հերթեր էին գոյանում` նախքան գրաքննությունը կարգելեր այն։ 1960 թվականի ֆետրվարի 5-ին Միլանում բացառիկ ցուցադրության ժամանակ հանդիսատեսից մեկը թքում է Ֆելինիի վրա, իսկ մյուսները վիրավորում են նրան։ Դատապարտվելով խորհրդարանի աջ-պահպանողական ուժերի կողմից` Քրիստոնյա-դեմոկրատական կուսակցությունից Դոմենիկո Մագրին հանդուրժողականություն է պահանջում ֆիլմի համար։ Վատիկանի մամուլի պաշտոնական l'Osservatore Romano օրգանը պայքարում է գրաքննության համար. ֆիլմը հարձակման է ենթարկվում այլ պահպանողական կազմակերպությունների կողմից ևս։ Կաննի կինոփառատոնում ֆիլմն արժանանում է մրցանակի ժյուրիի անդամ Ժորժ Սիմենոնի կողմից։ Բելգիացի գրողը փառատոնի հանդիսատեսի կողմից «սուլոցների» է արժանանում։

### Արվեստի ֆիլմեր և երազանքներ (1961–1969)

Ֆեդերիկո Ֆելինին
Իտալական նեոռեալզիմի շրջանից հետո (1950-1959) Ֆելինիի համար ամենամեծ բացահայտումը Կարլ Գուստավ Յունգի աշխատանքն էր։

Վաղ 1960-ականներին հանդիպելով յունգյան հոգեվերլուծաբան Էռնեստ Բեռնարդին` նա կարդում է Յունգի ինքնակենսագրական «Հիշողություններ, երազանքներ, անդրադարձեր» գիրքը և առաջին անգամ փորձում է LSD: Բեռնարդը նաև խորհուրդ է տալիս կարդալ *Փոփոխությունների գիրքը* և գրառել իր երազները։ Բեռնարդի կենտրոնացումը յունգյան խորը հոգեվերլուծության վրա մեծ ազդեցություն է ունենում Ֆելինիի վրա և ֆիլմագրության մեջ նշանավորել է նրա` նեոռեալիզմից անցումը «նախնական երազայինի»։ Արդյունքում Յունգի հիմնական գաղափարները «անիմայի» և «անիմուսի» մասին, նախատիպերի և կոլեկտիվ ենթագիտակցության դերն ուղղակիորեն ազդում են այնպիսի ֆիլմերի վրա, ինչպիսիք են *Ութ ու կեսը* (1963), *Հոգիների Ջուլիետը* (1965), *Կազանովան* (1976) և *Կանանց քաղաքը* (1980)։ Նրա աշխատանքները մեծապես ազդեցություն են կրել նաև Լուիս Բունյուելից, Չառլի Չապլինից, Սերգեյ Էյզենշտեյնից, Բաստեր Քիթոնից, Մարքս եղբայրներից և Ռոբերտո Ռոսսելինիից։

Օգտագործելով *Դոլչե Վիտայի* հաջողությունը` ֆինանսիստ Անգելո Ռիզոլին 1960 թվականին Ֆելինիի և պրոդյուսեր Կլիմենտ Ֆրակասիի համար հիմնադրում է Ֆեդերիզ ֆիլմարտադրող անկախ ընկերությունը։ Չնայած լավագույն մտադրություններին` ընկերության չափազանց անփույթ խմբագրական և բիզնես մոտեցումների արդյունքում ընկերությունը փակվում է։

Ֆիլմագրություն
--------------

25 ֆիմի ռեժիսոր է, 51 ֆիլմի համար գրել է սցենար։ 

Ֆիլմերը| Տարի | Անուն | Հայերեն անուն | Մրցանակներ և տեղեկություն |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 | La voce della luna | Լուսնի ձայնը |  |
| 1987 | Intervista | Հարցազրույց | 1987 թ. պատվոգիր Կաննի կինոփառատոն - Ֆեդերիկո Ֆելինի1988 թ. նոմինացիա «Սեզար» - Ֆեդերիկո Ֆելինի1987 թ.«Ոսկե մրցանակ» Մոսկվայի կինոփառատոն - Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1985 | Ginger e Fred | Ջիներ և Ֆրեդ | 1987 թ. նոմինացիա լավագույն օտարալեզու ֆիլմ «Ոսկե Գլոբուս»1987 թ.David di Donatello մրցանակ «Ռենե Կլեր» Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1983 | E la nave va | Եվ նավը լողում է | 1984 թ. մրցանակ David di Donatello լավագույն սցենարի համար Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1980 | La città delle donne | Կանանց քաղաք |  |
| 1978 | Prova d'orchestra | Նվագախմբի փորձը |  |
| 1976 | Il Casanova di Federico Fellini | Ֆելինիի Կազանովան | 1977 թ. նոմինացիա «Օսկար» լավագույն սցենար Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1973 | Amarcord | Ամարկորդ | 1975 թ. «Օսկար» մրցանակ Օսկար լավագույն օտարալեզու ֆիլմի համար1975 թ. նոմինացիա լավագույն օտարալեզու ֆիլմ «Ոսկե Գլոբուս»1976 թ. «Օսկար» նոմինացիա Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1972 | Roma | Հռոմ | 1972 թ. մրցանակ Կաննի կինոփառատոն - Ֆեդերիկո Ֆելինի1935 թ. նոմինացիա լավագույն օտարալեզու ֆիլմ «Ոսկե Գլոբուս» |
| 1970 | I clowns | Ծաղրածուները | *հեռուստաֆիլմ* |
| 1969 | Fellini - Satyricon | Ֆելինիի Սատիրիկոնը | 1971 թ. նոմինացիա «Օսկար» լավագույն ռեժիսոր Ֆեդերիկո Ֆելինի1970 թ. նոմինացիա լավագույն օտարալեզու ֆիլմ «Ոսկե Գլոբուս» |
| 1969 | Block-notes di un regista | Ռեժիսորի նշումները | *հեռուստաֆիլմ* |
| 1968 | Histoires extraordinaires | Արտահերթ պատմություններ | *հատված (Toby Dammit)* |
| 1965 | Giulietta degli spiriti | Ջուլիետան և հոգիները | 1967 թ. երկու նոմինացիա «Օսկար» լավագույն հագուստներ և դեկորացիա |
| 1963 | 8½ | 8½ | 1964 թ. մրցանակ «Օսկար» լավագույն օտարալեզու ֆիլմ1964 թ. նոմինացիա «Օսկար» լավագույն սցենար Ֆեդերիկո Ֆելինի1963 թ.«Գրան պրի» Մոսկվայի կինոփառատոն - Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1962 | Boccaccio '70 | Բոկաչչո 70 | *հատված (Le tentazioni del dottor Antonio)* |
| 1959 | La dolce vita | Քաղցր կյանք | 1962 թ. երկու նոմինացիա «Օսկար» լավագույն սցենար և ռեժիսոր Ֆեդերիկո Ֆելինի1960 թ. մրցանակ Կաննի կինոփառատոն «Ոսկե արմավենու ճյուղ» Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1957 | Le notti di Cabiria | Կաբիրիայի գիշերները | 1958 թ. մրցանակ «Օսկար» լավագույն օտարալեզու ֆիլմ1957 թ. նոմինացիա Կաննի կինոփառատոն «Ոսկե արմավենու ճյուղ» Ֆեդերիկո Ֆելինի1957 թ. David di Donatello լավագույն ռեժիսոր Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1955 | Il bidone | Խարդախություն | 1955 թ. Վենետիկի կինոփառատոն նոմինացիա «Ոսկե առյուծ» Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1954 | La strada | Ճանապարհ | 1957 թ. մրցանակ «Օսկար» լավագույն օտարալեզու ֆիլմ Դինո դե Լաուրենտիս և Կառլո Պոնտի1957 թ. նոմինացիա «Օսկար» լավագույն սցենար Ֆեդերիկո Ֆելինի և Տուլիո Պինելի1954 թ. Վենետիկի կինոփառատոն մրցանակ «Արծաթե առյուծ» Ֆեդերիկո Ֆելինի1954 թ. Վենետիկի կինոփառատոն նոմինացիա «Ոսկե առյուծ» Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1953 | L'amore in città | Սերը քաղաքում | *հատված (Un Agenzia matrimoniale)* |
| 1953 | I vitelloni | Մամայի բալիկները | 1958 թ. նոմինացիա «Օսկար» լավագույն սցենար Ֆեդերիկո Ֆելինի, Էնիո Ֆլայանո, Տուլիո Պինելի1953 թ. Վենետիկի կինոփառատոն մրցանակ «Արծաթե առյուծ» Ֆեդերիկո Ֆելինի1953 թ. Վենետիկի կինոփառատոն նոմինացիա «Ոսկե առյուծ» Ֆեդերիկո Ֆելինի |
| 1952 | Lo sceicco bianco | Սպիտակ շեյխ |  |
| 1950 | Luci del varietà | Վարյետեի լույսերը |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

**Քույր նախագծում*** Մեջբերումներ Վիքիքաղվածքում
* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Феллини Федерико // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Federico Fellini (նիդերլ.)
4. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808.
5. 1 2  Internet Broadway Database — 2000.
6. ↑
7. ↑
8. ↑  «Federico Fellini».
9. ↑  Alpert, 16
10. ↑  Bondanella, *The Films of Federico Fellini*, 7
11. ↑  Burke and Waller, 5–13
12. ↑  Fellini interview in *Panorama* 18 (14 January 1980). Screenwriters Tullio Pinelli and Bernardino Zapponi, cinematographer Giuseppe Rotunno and set designer Dante Ferretti also reported that Fellini imagined many of his "memories". Cf. Bernardino Zapponi's memoir, *Il mio Fellini* and Fellini's own insistence on having created his cinematic autobiography in *I'm a Born Liar: A Fellini Lexicon*, 32
13. ↑  Kezich, 17
14. ↑  Kezich, 14
15. ↑  Alpert, 33
16. ↑  Kezich, 31
17. ↑  Alpert, 42
18. ↑  Kezich, 35
19. ↑  "Giulietta is practical, and likes the fact that she earns a handsome fee for her radio work, whereas theater never pays well. And of course the fame counts for something too. Radio is a booming business and comedy reviews have a broad and devoted public." Kezich, 48
20. ↑  Kezich, 70
21. ↑  Kezich, 71
22. ↑  Kezich, 74
23. ↑  Kezich, 157. Cf. filmed interview with Luigi 'Titta' Benzi in *Fellini: I'm a Born Liar* (2003)
24. ↑  Kezich, 78
25. ↑  Kezich, 404
26. ↑  Kezich, 114
27. ↑  Kezich, 128
28. ↑  «Our flexible giant». Cinecittà Studios. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
29. 1 2  Kezich, 158
30. ↑  Kezich, p. 167
31. ↑  Kezich, pp. 168-69
32. ↑  Kezich, p. 177
33. ↑  Kezich, 189
34. ↑  Alpert, 122
35. ↑  Kezich, 208
36. ↑  Kezich, p. 209
37. ↑  Alpert, p. 145
38. ↑  «FELLINI E L' LSD - sostanze.info». *www.sostanze.info*.
39. ↑  Kezich, p. 227
40. ↑  Bondanella, *Cinema of Federico Fellini*, pp. 151-54
41. ↑  Kezich, pp. 218-219

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ֆեդերիկո Ֆելինի***էջը Վիքիպահեստում |

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Ֆեդերիկո Ֆելինի*** հոդվածին
* Ֆեդերիկո Ֆելինի կայք
* Ֆեդերիկո Ֆելինիի ֆիլմերի մասին Արխիվացված 2006-10-19 Wayback Machine
* Rotten Tomatoes
* տեսահոլովակ Ֆեդերիկո Ֆելինին ստանում է «Օսկար» համաշխարհային կինոյում խոշոր վաստակի համար
* Ֆեդերիկո Ֆելինին դասարան․ամ կայքում Արխիվացված 2016-09-05 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · RKDartists · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Լարուսի · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Universalis · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12253086 · BIBSYS: 90059208 · BNC: a11726945 · BNE: XX855667 · BNF: 11902511c · CiNii: DA02983269 · CONOR: 15294563 · EGAXA: vtls001105063 · GND: 118532421 · GTAA: 95657, 95658 · ICCU: CFIV000288 · ISNI: 0000000440378307 · LCCN: n79056202 · LNB: 000036945 · NDL: 00439366 · NKC: jn19990002219 · NLA: 35080071 · NLG: 70346 · NLP: a0000001178814 · NSK: 000009606 · NTA: 069205515 · NUKAT: n96402302 · PTBNP: 27710 · LIBRIS: 186745 · SUDOC: 027291537 · VIAF: 76315386 · ULAN: 500081169 · WorldCat VIAF: 76315386 |

 |

 |