Եվրոպայի քաղաք պետություններ
Աշխարհի պետությունների գրեթե մեկ քառորդը իրենց ամբողջ տարածքով կամ դրա մի մասով գտնվում են Եվրոպա աշխարհամասում։ Դրանց թվում են Ռուսաստանը, Գերմանիան, Ֆրանսիան, ձեզ հայտնի ուրիշ խոշոր պետություններ։

Դրանց կողքին հարյուրամյակներ անընդմեջ իրենց գոյությունը պահպանում են, ինչպես ընդունված է ասել, **գաճաճները**։ Դրանք սովորաբար մեկ քաղաք(քաղաք-պետություն)՝ միկրոպետություններ են, որոնց տարածքը ավտոմոբիլով կարելի է անցնել մի քանի րոպեում։ Դրանք են Լյուքսեմբուրգը, Լիխտենշտեյնը, Անդորրան, Մոնակոն, Սան Մարինոն, Մալթան, Վատիկանը։ Վերջին հինգը Հարավային Եվրոպայում են։

Եվրոպայի միկրոպետությունները չունեն ոչ հարուստ բնական ռեսուրսներ և ոչ էլ հզոր արդյունաբերություն։ Բայց նրանք բոլորն էլ ունեն բնակչության եվրոպական չափանիշի կենսամակարդակ։ Այդ երկրների տնտեսության հիմքում, բացառությամբ Լյուքսեմբուրգի, ընկած է միջազգային զբոսաշրջությունը և դրա հետ կապված հուշանվերների, ինչպես նաև նամականիշների արտադրությունն ու վաճառքը։ Օրինակ, Անդորրայի 1 բնակչին տարեկան ընկնում է ավելի քան 250 արտասահմանյան զբոսաշրջիկ, որը մեծ եկամուտ է տալիս քաղաք-պետությանը։

Վատիկան
-------

Ամենափոքրը Վատիկանն է, որը զբաղեցնում է Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմի մի փոքր թաղամասը։ Չնայած դրան Վատիկանը համաշխարհային հռչակ ու ազդեցություն ունեցող պետություն է։ Այստեղ են գտնվում Սուրբ Պետրոսի՝ աշխարհի խոշորագույն կաթոլիկական տաճարը և Վատիկանի հռչակավոր թանգարաններն ու պատկերասրահները։ Վատիկանը, չնայած իր միկրոչափերի, աշխարհի հարուստ պետություններից է։ Այն խոշոր կապիտալ ունի՝ ներդրած արտասահմանյան շատ երկրներում, այդ թվում Իտալիայում, Շվեյցարիայում, ԱՄՆ-ում։ Վատիկանը աշխարհի ամենատարբեր երկրներում 50 լեզուներով հրատարակում է 1500 թերթ ու ամսագիր։ Նրան է պատկանում աշխարհի ամենահզոր ռադիոկայաններից մեկը։

Անդորրա
-------

Պիրենեյան լեռների մեջ աննկատ ծվարել է փոքրիկ Անդորրան։ Անդորրան հանրապետություն է, ունի իր կառավարությունը բայց երկրի համատեղ կառավարողներ են համարվում նաև Ֆրանսիայի նախագահը և Ուրխելի (Իսպանիա) եպիսկոպոսը։ Անդորրայով է անցնում Իսպանիան Ֆրանսիային միացնող խճուղին։ Ձյունապատ լեռները տարվա մեջ ութ ամիս անանցանելի են։ Իսկ ավելի ցածում, լեռնային հրաշալի արոտավայրերում, արածում են ոչխարները։ Անդորրան հարևաններին վաճառում է բուրդ, պանիր և փայտածուխ։ Բնակիչները խոսում են ֆրանսերեն և իսպաներեն։ Անդորրա են գալիս օտարերկրյա շատ զբոսաշրջիկներ։

Մոնակո
------

Գաճաճ պետություններից հայտնի է նաև Մոնակոյի իշխանությունը։Այն գտնվում է Ֆրանսիայի խնամակալության ներքո, և այստեղ ֆրանսերեն են խոսում։ Միջերկրական ծովի ափին գտնվող մեղմ կլիմայով և մերձարևադարձային հարուստ բուսականությամբ գեղատեսիլ այդ անկյունը վեր է ածվել թանկ առողջավայրի։ Բայց ողջ աշխարհի հարուստներին Մոնակոն հրապուրում է ոչ միայն բնության հրաշալիքներով,այլև օվկիանոսագիտական հիանալի թանգարանով, որտեղ օվկիանարիումի հաստ ապակիների ետևում լողում են ստորջրյա աշխարհի բնակիչները։ Նրանց գրավում է նաև Մոնտե Կարլոյի խաղատունը, ուր շահում կամ տանուլ են տալիս հսկայական գումարներ։ Եվ Մոնակոյի ամբողջ բնակչությունը, իշխանի գլխավորությամբ, հիմնականում ապրում է խաղատան և օտարերկրյա հարուստ զբոսաշրջիկների սպասարկման եկամուտների հաշվին։

Լիխտենշտայն
-----------

Հռենոսի աջ ափին, Ավստրիայի և Շվեյցարիայի միջև, պատսպարվել է Լիխտենշտայնի իշխանությունը։ Նրա երեք քառորդը զբաղեցնում են փշատերև անտառներով և մարգագետիններով ծածկված լեռները։ Կլիման լեռներում խիստ է, հարթավայրում՝ մեղմ, տաք ամառով։ Բնակիչներն զբաղվում են անասնապահությամբ, մշակում հացահատիկ, խաղող, եփում գարեջուր։ Գործարաններն ու ֆաբրիկաները մշակում են փայտանյութ, արտադրում մեքենաներ, գործվածքներ, մսի պահածոներ։ Ֆաբրիկաներից մեկն էլ հայտնի է ողջ աշխարհին․ այնտեղ պատրաստում են արհեստական ատամներ։ Լիխտենշտայնի իշխանությունում խոսում են, հիմնականում, գերմաներեն։ Այս փոքր պետությունը բանակ չունի, իսկ ամբողջ ոստիկանությունը հաշվվում է 18 մարդ։ Պետությունը գլխավորում է իշխանը։

Սան Մարինո
----------

Ապենինյան լեռներում է գտնվում Սան Մարինո փոքրիկ պետությունը։ Այս երկրի բնակիչները մշակում են մրգի ու խաղողի այգիներ, զբաղվում անասնապահությամբ։ Այստեղ գալիս են բազմաթիվ զբոսաշրջիկներ։ Հատկապես հայտնի է մայրաքաղաքը՝ Սան Մարինոն։

Լյուքսեմբուրգ
-------------

Եվրոպայում, այս չորս գաճաճ պետություններից բացի, կա նաև մեկ ուրիշ փոքր պետություն՝ Լյուքսեմբուրգի մեծ դքսությունը։ Նա համարվում է անկախ պետություն։ Բայց, այնուամենայնիվ, երկրում մեծ դեր են խաղում հարևան երկրների՝ Բելգիայի և Ֆրանսիայի, խոշոր կապիտալիստները։

Լյուքսեմբուրգում զարգացած է արդյունաբերությունը, առանձնապես սև մետալուրգիան, որն օգտագործում է տեղի երկաթի հանքաքարը։ Այստեղ ձուլում են ավելի շատ թուջ և պողպատ, քան որոշ, անհամեմատ ավելի խոշոր երկրներում։

Ինժեներները, բժիշկները, ուսուցիչները կրթություն են ստանում Լյուքսեմբուրգից դուրս, որովհետև այնտեղ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ չկան։

Լյուքսեմբուրգի ինքնատիպ բնությունը՝ արագահոս գետերը, ընդարձակ հովիտները, փարթամ անտառները և հինավուրց հուշարձանները հրապուրում են բազում զբոսաշրջիկների։

ՀԵտաքրքիր փաստեր
----------------

Հետաքրքիր է նաև, որ այդ երկրները մշտապես բանակ չեն պահում, կամ ունեցած բանակը բաղկացած է մի քանի տասնյակ մարդուց։ Այդ պետությունները չունեն սեփական կալանավայր, կամ էլ եթե այդպիսին կա, ապա սովորաբար դատարկ է։ Շատ հազվադեպ են հանցագործությունները, որոնց համար մարդիկ կարող են բանտարկվել։

Տես նաև
-------

* Քաղաք-պետություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Եվրոպայի ինքնիշխան պետություններ և կախյալ երկրներ |
| --- |
|  |
| Միջազգայնորեն ճանաչված պետություններ | Ալբանիա Ալբանիա • Անդորրա Անդորրա • Ավստրիա Ավստրիա • Բելառուս Բելառուս • Բելգիա Բելգիա • Բոսնիա և Հերցեգովինա Բոսնիա և Հերցեգովինա • Բուլղարիա Բուլղարիա • Գերմանիա Գերմանիա • Դանիա Դանիա • Էստոնիա Էստոնիա • Իռլանդիա Իռլանդիա • Իսլանդիա Իսլանդիա • Իսպանիա Իսպանիա • Իտալիա Իտալիա • Լատվիա Լատվիա • Լեհաստան Լեհաստան • Լիխտենշտայն Լիխտենշտայն • Լիտվա Լիտվա • Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ • Խորվաթիա Խորվաթիա • Հունաստան Հունաստան • Հունգարիա Հունգարիա • Մալթա Մալթա • Հյուսիսային Մակեդոնիա Հյուսիսային Մակեդոնիա • Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա • Մոլդովա Մոլդովա • Մոնակո Մոնակո • Չեռնոգորիա Չեռնոգորիա • Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ • Նորվեգիա Նորվեգիա • Շվեդիա Շվեդիա • Շվեյցարիա Շվեյցարիա • Ուկրաինա Ուկրաինա • Չեխիա Չեխիա • Պորտուգալիա Պորտուգալիա • Ռումինիա Ռումինիա • Ռուսաստան Ռուսաստան • Սան Մարինո Սան Մարինո • Սերբիա Սերբիա • Սլովակիա Սլովակիա • Սլովենիա Սլովենիա • Վատիկան Վատիկան • Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա • Ֆրանսիա Ֆրանսիա |
|  |
| Մասամբ ճանաչված ևչճանաչված պետություններ | Կոսովո Կոսովո4 • Մերձդնեստր Մերձդնեստր |
|  |
| Կախյալ տարածքներ | Ակրոտիրի և Դեկելիա • Ալանդյան կղզիներ • Գերնսի • Ջիբրալթար • Ջերսի • Մեն կղզի • Ֆարերյան կղզիներ |
|  |
| Ասիայի պետություններ, որոնք ունեն տարածքներԵվրոպայում | Թուրքիա Թուրքիա1 • Ղազախստան Ղազախստան1 |
|  |
| Ասիայի պետություններ, որոնց Եվրոպայում տարածքունենալու փաստըքննարկելի/վիճարկելի է համարվում | Ադրբեջան Ադրբեջան2 • Վրաստան Վրաստան2 |
|  |
| Ասիայի պետություններ, որոնք դասվում են Եվրոպային,ոչ թե աշխարհագրական,այլ քաղաքական և մշակութային սկզբունքներով | Հայաստան Հայաստան • Կիպրոսի Հանրապետություն Կիպրոս • Հյուսիսային Կիպրոս Հյուսիսային Կիպրոս5 • Աբխազիա Աբխազիա3 • Հարավային Օսիա Հարավային Օսիա3 • Արցախ Արցախ6 |
|  |
| 1 Տարածքի հիմնական մասը գտնվում է Ասիայում, 2Ամբողջությամբ կամ հիմնականում գտնվում են Ասիայում, կախված նրանից թե Եվրոպայի և Ասիայի սահմանները ինչպես են անցկացվում։3 Ճանաչված է ՄԱԿ-ի 4 պետություն-անդամների կողմից։ 4 Ճանաչված է ՄԱԿ-ի 72 պետություն-անդամների կողմից։ 5 Ճանաչել է Թուրքիան։ 6 Չճանաչված պետություն |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Եվրոպա ըստ թեմայի |
| --- |
|  |
| Պատմություն | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ժամանակագրություն | 
* Նախապատմական
* Անտիկ աշխարհ
* Ուշ անտիկ ժամանակաշրջան
* Միջնադար
* Ուշ նորագույն
* Առաջին համաշխարհային պատերազմ
* Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
* *Pax Europaea*
* Ճգնաժամային իրավիճակներն ու անկարգությունները 2000 թվականից ի վեր

 |
|  |
| Ըստ թեմատիկայի | 
* Ռազմական
* Ինքնիշխան
	+ իրավանախորդ երկրներ

 |

 |
|  |
| Աշխարհագրություն | 

|  |
| --- |
| 
* Տարածքներ և բնակչություն
* Եվրոպայի երկրներն ըստ տարածքի
	+ Եվրոպայի քաղաք-պետություններ
* Խոշորագույն մերձքաղաքային շրջաններ
* Քաղաքներ
* Ամենաբարձր կետեր
* Երկրաբանություն
* Կղզիներ
* Լճեր
* Լեռներ
* Գետեր
* Ինքնիշխան և կախյալ երկրներ
	+ ըստ բնակչության
* Գյուղեր

 |

 |
|  |
| Քաղաքականություն | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* Եվրոլորտ
* Միջազգային կազմակերպություններ
* Ինտեգրում
* Իրավունք
* Քաղաքականություն
* Հետխորհրդային Եվրոպա
* Մերձատլանտյան հարաբերություններ

 |
|  |
| Միջկառավարական | 
* Անկախ Պետությունների Համագործակցություն
* Եվրոպայի խորհուրդ
* Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն
* ՎՈւԱՄ
* Բաց Բալկաններ
* ՆԱՏՕ
* Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն
	+ վիճակագրություն

 |
|  |
| Եվրոպական միություն | 
* Եվրոպական միության տնտեսություն
	+ հարաբերություններ
	+ ազատ առևտրի մասին համաձայնագրեր
* Կրթություն
* Եվրոպական տնտեսական տարածք
* Հարևանության քաղաքականություն
* ԵՄ մաքսային միություն
* Եվրագոտի
* Արտաքին հարաբերություններ
* ԵՄ անդամ պետություններ
	+ հետագա ընդլայնում
* Քաղաքականություն
* Շենգեն գոտի
* Վիճակագրություն
* Վիզային քաղաքականություն

 |

 |

 |
|  |
| Տնտեսություն | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* Պատմություն
* Ֆինանսական (և սոցիալական) վարկանիշներ
* Ազատ առևտրի գոտիներ
* Էներգետիկա
* Հեռուստահաղորդակցություն
* Տրանսպորտ

 |
|  |
| Միջկառավարական | 
* Կենտրոնաեվրոպական ազատ առևտրի համաձայնագիր
* Մաքսային միություն
* Եվրասիական տնտեսական միություն
* Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցացիա

 |
|  |
| Ինքնիշխան պետություններ ըստ | 
* Միջին աշխատավարձի
* Բյուջեի եկամուտների
	+ մեկ շնչի հաշվով
* Անվանական ՀՆԱ-ի
	+ մեկ շնչի հաշվով
* ՀՆԱ-ի (գնողունակության համարժեքություն)
	+ մեկ շնչի հաշվով
* մեկ շնչի հաշվով ՀՆԵ-ի (անվանական)
* մեկ շնչի հաշվով ՀՆԵ-ի (գնողունակության համարժեքություն)
* Մարդկային զարգացման ինդեքսի
* Ինտերնետից օգտվողների (%)
* Նվազագույն աշխատավարձի
* Մամուլի ազատության ինդեքսի
* Գործազրկության մակարդակի (%)
* Մեկ շնչի հաշվով առողջական ծախսերի
* Ռազմական ծախսերի (%)
* Քաղաքային բնակչության (%)
* Մեկ շնչի հաշվով էլեկտրաէներգիայի սպառման

 |

 |

 |
|  |
| Հասարակություն | 

|  |
| --- |
| 
* Վարվելակարգ
* Ֆինանսական (և սոցիալական) վարկանիշներ
* Լեզուներ
	+ վտանգված
* Համալսարաններ
	+ Բոլոնյան հռչակագիր
	+ Էրազմուս

 |
|  |
| Մշակույթ | 
* Արվեստ
	+ գեղարնկարչություն
	+ Քանդակագործություն
* Ճարտարապետություն
* Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք
* Կինո
	+ կինոփառատոներ
* Դասական երաժշտություն
* Խոհանոց
* Պար
* Գրականություն
* Փիլիսոփայություն
* Կրոն
	+ Քրիստոնեություն
	+ Իսլամ
	+ Հուդայականություն
* Սպորտ
* Խորհրդանիշներ (Զինանշաններ, Դրոշներ)

 |
|  |
| Ժողովրդագրություն | 
* Ծերացում
* Մանուկ բնակչություն (%)
* Էթնիկ խմբեր
	+ գենետիկական պատմություն
* Ներգաղթ
* Կյանքի տևողություն
* Կենսաթոշակ

 |

 |
|  |
| 
* Կատեգորիա
* Պորտալ
* Քարտեզներ

 |

 |