| **՞**Դեղին սրաքիթ շնաձուկ |
| --- |
| Դեղին սրաքիթ շնաձուկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Կռճիկային ձկներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մոխրագույն ձկներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Քորդավորներ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Scoliodon laticaudus
Müller et Henle, 1837 |
|  Հոմանիշներ |
| 
*Carcharias macrorhynchos* Bleeker, 1852
*Carcharias muelleri* Müller et Henle, 1839
*Carcharias palasoora* Bleeker, 1853
*Carcharias sorrahkowah* Bleeker, 1853
 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Near Threatened* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Դեղին սրաքիթ շնաձուկ** (լատ.՝ Scoliodon laticaudus), միակ հայտնի տեսակը *Scoliodon* ցեղից և մոխրագույն ձկների ընտանիքից, (Carcharhiniformes) ենթադասից։
Տարածված է հնդկական օվկիանոսի և խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան մասում, որտեղ ծանծաղուտներում կազմում են մեծ վտառներ։ Շնաձուկը ոչ մեծ չափերի է, երկարությամբ մոտ 74սմ։ Այս շնաձկան անգլերեն լեզվով անվանումը (անգլ.՝ Spandenose shark) արտացոլում է եռանկյուն դնչի կառուցվածքը։ Նա որսում է ոչ մեծ ոսկրային ձկներին և անողնաշարավորների։ Սա կենդանածին շնաձուկ է։ Էգերը ամբողջ տարին սերունդ են տալիս։ Հղիությունը տևում է 5-6 ամիս։

Դեղին սրաքիթ շնաձուկը մարդու համար վտանգ չի ներկայացնում և հանդիսանում է ձկնորսության արդյունաբերական օբյեկտ մսի և լողաթևերի համար։ Բազմաքանակությունը այս շնաձկանը դարձնում է ձկնորսության կարևոր օբյեկտ հարավային և հարավարևելյան Ասիայում։

Բնության պահպանության միջազգային միությունը այս տեսակի պահպանման ստատուսը գնահատել է «խոցելիին մոտ կարգավիճակ» (**NT**)։

Արեալ
-----

Բնակվում է Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսների արևմտյան մասում` Բանգլադեշի, Բրունեյի, Կամբոջայի, Չինաստանի, Հնդկաստանի, Ինդոնեզիայի, Ճապոնիայի, Մակաոի, Մալայզիայի, Մյանմայի, Շրի Լանկայի, Օմանի, Պակիստանի, Ֆիլիպինների, Թայվանի, Սինգապուրի, Թայլանդի և Վիետնամի ափերի մոտ։ Հանդիպում է նաև Մալազիայի, Սումատրայի և Կալիմանտանի ստորի հոսանքներում։

Նկարագրություն
--------------

Մարմինը ձգված է, գլուխը լայն, աչքերը և քթածակերը փոքր են։ Բերանի անկյուններիը տեղադրված են աչքերի ետևում, անկյուններով ձգվում են թերզարգացած ակոսներ։ 25-33 ատամ վերին և 24-34 ատամ ստորն ծնոըների վրա կա, ամեն ատամ ունի նեղ, սուր ծայր։ Մեջքի առաջին լողաթևը ավելի մեը է տեղադրված որովայնային, քան կրծքային լողաթևերին։ Կրծքային լողաթևերը կարճ են և լայն։ Մեջքի երկրորդ լողաթևը ավելի փոքր է քան սրբանային լողաթևը։ Մեջքի առաջին և երկրորդ լողաթևերի մեջ սանդերքը բացակայում է։

Գունավորումը բրոնզա-մոխրագույն է, որովայնը սպիտակ։ Լողաթևերը ներկված են հավասարաչափ, սակայն կարող են մարմնից մուգ լինել։ Առավելագույն արձանագրված երկարությունը կազմում է 74 սմ, սակայն կա չհաստատված տվյալներ 1,2 մ երկարությամբ տեսակների գոյության մասին։

Բիոլոգիա և էկոլոգիա
-------------------

Շատ շրջաններում այս շնաձկերը հանդիպում են մեծ քանակությամբ և ձևավորում են մեծաքանակ վտառներ։ Սնվում են հիմանկանում ոսկրային ձկներով, այդ թվում նաև անչոուսներով, ցլիկաձկներով։ Մանր ծովախեցգետինները, ծովախեցգետինները, կաղամարները և Խեցգետնանմանները նույնպես մտնում են նրա սննդակարգի մեջ։.

Դեղին սրաքիթ շնաձուկը հանդիսանում է կենդանածին և և ունի ամենազարգացած ընկերքը կենդանածին կենդանիների մեջ, եթե դատենք ըստ բարդության ընկերքի միացումը սաղմի հետ և տարբերությունը ձվի և նորածին շնաձկան հետ։ Ձուն բեղմնավորումից հետո ունի 1մմ տրամագիծ, և այդ ժամանակ ձևավորված սաղմը դառնում է կախյալ մորից, հասնելով մինչև 3մմ երկարության։ Յուօրինակ ընկերքը, ձևավորված դեղնուցային պարկից, ունի սյունանման կառուցվածք և պատված է ահռելի քանակներով երկար ելուստներով, պահպանելով մազանոթային ցանցը, որը ապահովում է գազափոխանակություն համար մեծ տարածք։ Ընկերքային կտորը շփվում է արգանդի հետ, ձևավորելով յուրօրինակ կառուցվածք - *«трофонемную манжетку»* (անգլ.՝ "trophonematal cup")։
Դեղին սրաքիթ շնաձկան էգերը սերունդ են տալիս տարին մեկ անգամից ոչ հաճախ։ Բազմացումը կատարվում է կլոր տարի։ Հղիությունը տևում է հինգից վեց ամիս։ Նորածինների երկարությունը կազմում է 12-15սմ։ Արուները սեռահասուն են դառնում 24-36սմ երկարության ժամանակ, իսկ էգերը - 33-35սմ։ Սեռական հասունությունը սկսում է վեց ամսականից մինչև մեկ տարի։ Կյանքի տևողությունը արուների մոտ 5 տարի է, իսկ էգերի մոտ 6։

Տաքսոնոմիա և ֆիլոգենիա
----------------------

Դեղին սրաքիթ շնաձկան առաջին գիտական նկարագրությունը հրապարակվել է 1838թ-ին գերմանական կենսաբան Յոհաննես Մյուլլերի և Ֆրիդրիխ Գուստավ Յակոբի կողմից իրենց *Systematische Beschreibung der Plagiostomen*: Տեսակի տիպային նմուշահատը իրենից ներկայացնում էր խրտվիլակ` 42սմ երկարությամբ, որը պահպանվում էր Բեռլինի կենդանաբանական թանգարանում։ Տոհմային անունը *Scoliodon* ծագել է հունական բառերից հին հունարեն՝ σκουλήκι - որդ և ὀδούς - ատամ։ Տեսակային մականունը *laticaudus* ծագել է լատինական բառերից լատ.՝ lata - լայն և cauda - պոչ։

Փոխներգործությունը մարդու հետ
-----------------------------

Դեղին սրաքիթ շնաձուկը մարդու համար վտանգ չի ներկայացնում։ Այս տեսակը հանդիսանում է ձկնորսության արդյունաբերական օբյեկտ ամբողջ արեալում։ Շնաձկներին բռնում են ֆիքսող և լողացող խռիկային ցանցերով, կարթապարաններով, հատակի ցանցերով, թակարդներով, ձկնորսական ուռկանապարկներով և կարթով։ Միսը օգտագործում են սննդում և որպես խայծ այլ ձկներ բռնելու համար։ Լողաթևորը օգտագործվում են ճաշի մեջ, իսկ մնացորդները վերամշակում են ձկնային ալյուրի։.

Չնայած այդ առևտրական նշանակության, դեղին սրաքիթ շնաձկան` ըստ արտահանման վիճակագրության բացակայում է։ 1996 թ-ին հայտնաբերվել էր, որ դա մերձափնյա շնաձկների առավել տարածված տեսակ է չինական շուկայում, նաև այս շնաձկանը ակտիվ որսում հյուսիսային Ավստրալիայի ափերում։ Մեծաքանակ որս կատարվում է Պակիստանում և Հնդկաստանում։

Բնության պահպանության միջազգային միությունը այս տեսակի պահպանման ստատուսը գնահատել է «խոցելիին մոտ կարգավիճակ» (**NT**)։

Աղբյուրներ
----------

* FishBase|Жёлтая остроносая акула|genus=Scoliodon|species=laticadus
* WoRMS|Вид|217364

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Рыбы|страницы=31}}
2. 1 2 3 4  *Fowler, S.L. Cavanagh, R.D. Camhi, M. Burgess, G.H. Cailliet, G.M. Fordham, S.V. Simpfendorfer, C.A. and Musick, J.A.* Sharks, Rays and Chimaeras: The Status of the Chondrichthyan Fishes. — International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, 2005. — ISBN 2831707005
3. ↑  *Wourms, J.P.* Maximization of evolutionary trends for placental viviparity in the spadenose shark, *Scoliodon laticaudus* // *Environmental Biology of Fishes*. — 1993. — Vol. 38. — P. 269-294. — doi:10.1007/BF00842922
4. 1 2  *Compagno, Leonard J.V* Sharks of the World: An Annotated and Illustrated Catalogue of Shark Species Known to Date. — Rome: Food and Agricultural Organization, 1984. — P. 455–457. — ISBN 92-5-101384-5
5. ↑  FishBase|genus=Scoliodon|species= laticaudus}}
6. ↑  *Simpfendorfer, C.* (2000). Scoliodon laticaudus. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on August 30, 2009.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |