**«Թագադրական»** (ռուս.՝ Коронационное), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Ձուն պատրաստվել է 1897 թվականին և նվիրված է Նիկոլայ II կայսեր թագադրման մեկամյակին։ «Թագադրականը» Նիկոլայ II-ը նվիրել է կնոջը՝ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային։

Ոսկերիչ վարպետներն են՝ Միխայիլ Պերխինը, Հենրիկ Վիգսթրյոմը և Գեորգ Շթեյնը։

Այսօր «Թագադրական» կայսերական ոսկերչական ձուն պատկանում է Վիկտոր Վեկսելբերգի ֆոնդին։ «Թագադրական» ոսկերչական ձուն պահպանվում և ցուցադրվում է Ֆաբերժեի թանգարանում (Նարիշկինների և Շուվալովների պալատ, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան)։

Դիզայն
------

Ձվի անակնկալ
«Թագադրական» կայսերական ոսկերչական ձուն պատված է կանաչավուն դեղին էմալով, որն արված է ճառագայթաձև շեղանկյունանման նախշերով։ Ձուն պատված է ոսկե նրբաճաղով, որոնք արված են դափնու տերևի տեսքով։ Այն կայսրուհու հագուստի վերարտադրությունն է, որով մասնակցել է թագադրման արարողությանը։ Ձվի գագաթին նրբաճաղերը հատվում են ադամանդների դրասանգով։ Նրբաճաղերի հատման տեղերում տեղադրված են երկգլխանի արծիվներ։ Դրանք սև էմալից են, վահանների վրա ադամանդներ են, իսկ ժապավեններին՝ երկնագույն էմալ։ Ձվի գագաթի մեծ ադամանդի տակ տեղադրված է Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի միացագիրը՝ վարդազարդ՝ սուտակներով և ադամանդներով՝ սպիտակ էմալե ֆոնի վրա։ Ձվի մյուս գագաթին ամրացված է ծաղկաբաժակի տեսքով ոսկի, իսկ կենտրոնում սև և սպիտակ էմալով գրված է ստեղծման տարեթիվը՝ «1897». այն գտնվում է մեծ ադամանդի տակ՝ շրջապատված մանր ադամանդներով։

Անակնկալ
--------

Ձվի ներսում սպիտակ թավիշով է պատված, որտեղ պահվում է 1793 թվականի Եկատերինա II-ի կայսերական ծածկակառքի մանրակերտ կրկնօրինակը։ Վերջինիս երկարությունը 100 մմ է։ Այդ ծածկաքառքն է օգտագործվել Նիկոլայի և Ալեքսանդրայի թագադրման արարողության ժամանակ, որն անցկացվել է Մոսկվայի Վերափոխման մայր տաճարում։ Ծածկակառքի մանրակերտը ստեղծված է խիստ մանրամասնորեն։ Այն պատված է մորեգույն կարմիր էմալով, ադամանդակուռ է։ Տանիքին, անկյուններին և կողային հատվածներում կայսերական արծիվներ են, իսկ կենտրոնում՝ Ռուսական կայսրության թագը։ Դռներին Ռուսական կայսրության զինանշանն է՝ ոսկյա, ադամանդակուռ։ Ապակիները լեռնային բյուրեղապակուց են։ Վարագույրները նկարազարդված են և վեր բարձրացված։ Դուռը բացելիս կարելի է իջեցնել փոքրիկ ոտնատեղը։ Ծածկակառքի ներսում նստատեղերը և բարձերը պատված են թափանցիկ մորեգույն կարմիր էմալով, առաստաղը նկարազարդված է խաղողի վազով, բաց երկնագույն էմալե մեդալիոններով, ոսկե դրասանգներով, իսկ կենտրոնում ոսկե կեռիկ կա։ Կառքը տեղադրված է ոսկե ռեսորների վրա, անիվները ոսկուց են՝ պատված պլատինից անվադողերով։

Ծածկակառքի ներսում, առաստաղին կեռիկից կախված է եղել զմրուխտից կամ ադամանդից կախազարդ, թափանցիկ ժադեիտից տակդիր և արծաթից ոսկեջրած թելեր. այսօր դրանք կորսված են։

Պատմություն
-----------

Նիկոլայ II-ի և Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի թագարդրումը (Լաուրից Թուքսեն, 1898 թվական) 
Նիկոլայ II-ի և նրա կնոջ՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի թագադրումը պատճառ դարձավ, որպեսզի ստեղծվի «Թագադրական» ոսկերչական ձուն։ Թագադրման արարողությունը տեղի է ունեցել 1896 թվականի մայիսի 14-ին։ Այդ օրը կայսեր գահը, որը նախկինում եղել է Միխայիլ Ռոմանովինը, զարդարված էր 870 ադամանդով, սուտակներով և մարգարիտներով։ Կայսրուհու փղոսկրե գահը, որը նախկինում եղել է Իվան III-ինը, նույնպես զարդարված էր բազմաթիվ թանկարժեք քարերով։

Ձվի սեփականատերեր
-----------------

### Թագավորական ընտանիք

Նիկոլայ II կայսրն ընտանիքի հետ: Ձախից աջ՝ Օլգա, Մարիա, Նիկոլայ, Ալեքսանդրա, Անաստասիա, Ալեքսեյ և Տատյանա: Լիվադիա, 1913 թվական
«Թագադրական» ոսկերչական ձուն կայսրը նվիրել է կնոջը՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային 1897 թվականի Զատկի տոնին։ Այն գտնվել է կայսրուհու սենյակում՝ Սանկտ Պետերբուրգի Ձմեռային պալատում։ 1917 թվականի Ռուսական հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարությունը բռնագրավում է ձուն և Անիչկովների պալատի զարդերի հետ տեղափոխում Կրեմլի զինապալատ։ 1922 թվականին ԽՍՀՄ ազգային կոմիսարների խորհուրդը վաճառքի է հանում կայսերական ձուն։

### Հետագա տեղափոխություններ

Բիզնեսմեն Արմանդ Համմերը 1921 թվականին ձեռք է բերում 11 կայսերական ձու։ Սակայն «Թագադրական» ձվի գնի շուրջ չի կարող պայմանավորվածություն ձեռք բերել։ 1927 թվականին ձուն գնում է Էմանուել Սնոումենը լոնդոնյան «Wartski» պատկերասրահի համար։ 1934 թվականին ձուն վաճառվում է կոլեկցիոներ Չարլզ Փարսոնսին, սակայն 1945 թվականին կրկին հայտնվում է «Wartski» պատկերասրահում։ «Թագադրական» ձուն այստեղ է մնում ընդհուպ մինչև 1979 թվականը։

### XX դարի վերջ

1979 թվականի մարտին ձուն վաճառվում է Մալկոլմ Ֆորբսին՝ 2.160.000 դոլարով «Երեք մանրակերտով նարդոսավարդագույն ձվի» հետ միասին։ 2004 թվականի փետրվարի 4-ին Սոթբիս աճուրդի տունը հայտարարեց, որ Վիկտոր Վեկսելբերգը գնել է Ֆաբերժեի 180 արվեստի գործ, այդ թվում և 9 հազվագյուտ ոսկերչական ձու։ Սոթբիսը չհայտարարեց «Թագադրականի» գինը։ Սակայն CNN-ը հաջորդ օրը, վաճառքից հետո հայտարարեց. «…այն շատ լուրջ առաջարկություն էր Ֆորբս ընտանիքի համար»։ Ըստ մոտավոր հաշվարկների՝ ձվի գինը կազմել է 24 միլիոն դոլար։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ... Հավաքածուն իրականում անգին է։ Դրա նշանակությունը ռուսական պատմության համար հսկայական է։ Եվ ես շատ ուրախ եմ, որ կարողացա այն գնել և վերադարձնել մեր հայրենիքին։- Վիկտոր Վեկսելբերգ |  |

Ձուն մշակույթում
----------------

«Թագադրական» ձվի ճշգրիտ կրկնօրինակը օգտագործվել է «Օուշենի տասներկու ընկերները» քրեական ֆիլմում, որը թողարկվել է 2004 թվականին։ Կրկնօրինակը պատրաստվել է «*Vivian Alexander»* դիզայն-ստուդիայում։ Ձվի կրկնօրինակի գինը կազմել է մոտավորապես 4000 դոլար։ Ֆիլմում ձուն գողանում են Հռոմի թանգարաններից մեկից՝ Օուշենի տասներկու ընկերների կողմից։

1983 թվականին Ջեյմս Բոնդի մասին նկարահանված «Ութոտնուկը» ֆիլմում կա մի դրվագ, որտեղ խորհրդավոր կերպով «Թագադրական» կեղծ ձուն հայտնվում է Արևմտյան Բեռլինում Միացյալ Թագավորության դեսպանատանն անցկացվող երեկույթին։

Տես նաև
-------

* Ֆաբերժեի ձվեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Fabergé Research Site | Eggs - Fabergé Imperial Egg Chronology". *Fabergé Research Site* (in ամերիկյան անգլերեն). Retrieved 2019 թ․ հունվարի 17.
2. 1 2 3  "Коронационное - яйцо Фаберже". *eggs.zhukovich.ru*. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 17.
3. 1 2  "Fabergé Research Site | Eggs - Fabergé Imperial Egg Chronology". *Fabergé Research Site* (in ամերիկյան անգլերեն). Retrieved 2018 թ․ դեկտեմբերի 25.
4. 1 2  "Яйцо Коронационное Фаберже 1897". *faberge-eggs.info*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ մայիսի 8-ին. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. 1 2 3  "Mieks Fabergé Eggs". *www.wintraecken.nl*. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 17.
6. 1 2  "Глава из книги «Сокровища российской империи» про *Коронационное* яйцо". Արխիվացված է the original 2012 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Retrieved 2018 թ․ դեկտեմբերի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. 1 2  "Թագադրական ձվի անակնկալը". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հոկտեմբերի 27-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
8. ↑  1897 Coronation Egg Archived 2012-03-31 at the Wayback Machine. (անգլ.)
9. ↑  Российский бизнесмен оптом купил яйца Фаберже: уникальная коллекция возвращается в Россию

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հոդված ձվի մասին (անգլ.)
* Ֆաբերժեի թանգարանի կայք Archived 2017-04-04 at the Wayback Machine.
* A detailed article on the *Coronation* Egg
* Excerpts from a book written about the *Coronation* Egg
* Mieks Fabergé Eggs - Detailed articles on all Fabergé Imperial Easter Eggs

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
 Ֆաբերժեի ձվեր |
| --- |
|  |
| Կայսերական ձվեր | Հավիկ (1885)  • Շափյուղայից կախազարդով հավիկ (1886)  • Ժամացույցով ոսկե ձու (1887)  • Քերովբե և կառք (1888)  • Պիտույքատուփ (1889)  • Դանիական դղյակներ (1890)  • Ազովի հիշողություն (1891)  • Ադամանդե ցանց (1892)  • Կովկասյան (1893)  • Վերածնունդ (1894)  • Քրիստոսի հարություն (մինչև 1899, հնարավոր է «Վերածնունդ» ձվի անակնկալը)  • Կապույտ ձու-ժամացույց օձով (1895)  • Վարդի կոկոնով ձու (1895)  • Ալեքսանդր III-ի դիմանկարները (1896)  • Պտտվող մանրակերտերով ձու (1896)  • Երեք մանրակերտով նարդոսավարդագույն ձու (1897)  • Թագադրական (1897)  • Հավալուսն (1898)  • Հովտաշուշաններ (1898)  • Անյուտայի աչիկներ (1899)  • Շուշանների փունջ (1899)  • Աքաղաղ (1900)  • Տրանսսիբիրյան մայրուղի (1900)  • Գատչինյան պալատ (1901)  • Ծաղիկների զամբյուղ  (1901)  • Ամպիր (1902)  • Երեքնուկ (1902)  • Դանիական հոբելյան (1903)  • Պետրոս Մեծ (1903)  • Կարապ (1906)  • Մոսկովյան Կրեմլ (1906)  • Շղթայազարդ օրորոց (1907)  • Վանդակով և վարդերով ձու (1907)  • Սիրամարգ (1908)  • Ալեքսանդրյան պալատ (1908)  • Ալեքսանդր III-ի հիշատակին (1909)  • Շտանդարտ զբոսանավը (1909)  • Ալեքսանդր III-ի ձիարձան (1910)  • Սյունաշար (1910)  • Դափնի (1911)  • Թագավորման տասնհինգամյակ (1911)  • Նապոլեոնյան (1912)  • Արքայորդի (1912)  • Ձմեռային (1913)  • Ռոմանովների տան երեքհարյուրամյակ (1913)  • Եկատերինա Մեծ (1914)  • Խճանկարային (1914)  • Դիմանկարներով կարմիր խաչ (1915)  • Կարմիր խաչ տրիպտիխ (1915)  • Սուրբ Գևորգի շքանշան (1916)  • Ռազմական մետաղական (1916)  • Կեչուց (1917)  • Համաստեղություն (1917, անավարտ) |
|  |
| Կելխիձվեր | Կելխի հավիկ (1898)  • Տախտակադրվագներով ձու (1899)  • Սոճու կոն (1900)  • Խնձորենու ծաղիկներ (1901)  • Ռոկայլ (1902)  • Կոնֆետատուփ (1903)  • Կելխի շանտեկլեր (1904) |
|  |
| Այլ ձվեր | Լազուրիտե (1886)  • Կապույտ էմալե զոլերով ձու (1885—1891)  • Վարդագույն քվարցե ձու (1899)  • Գարնանային ծաղիկներ (1899)  • Սկանդինավյան (1899—1903)  • Մալբորո դքսուհու ժամացույց-ձու (1902)  • Ռոտշիլդյան (1902)  • Ժամացույց  (1903)  • Յուսուպովի ձու (1907)  • Նոբելի սառցե ձու (1914)  • Գիշերային (1917)  • Ձու-կնիք (1895) |

 |