**Թերեզ Կարաչ** (հունգ.՝ Karacs Teréz, ապրիլի 18, 1808(1808-04-18), Պեշտ, Պեշտ, Հունգարիա - հոկտեմբերի 7, 1892(1892-10-07), Békés, Բեքեշ, Հունգարիա), hունգարացի գրող, հասարակական գործիչ և կրթության բնագավարի գործիչ։ Հունգարիայում վաղ ֆեմինիստական շարժման և Հունգարիայում բարեփոխումների համար շարժման առաջնորդներից մեկը։ Միշկոլցի Իլոնա Զրինի քերականությա դպրոցի հիմնադիրը։

Կենսագրություն
--------------

Թերեզ Կարաչը ծնվել է 1808 թվականին Բուդապեշտում։ Մայրը` Եվա Տակաչը, կանանց իրավունքների համար պայքարող ակտիվիստ էր, հայրը` Ֆերենց Կարաչը, ճարտարագետ էր։ Ընտանեկան տունը հաճախ ծառայում էր որպես հանդիպման վայր մտավորականության համար։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Պեշտի դպրոցում, որտեղ նա սովորել է 1814-1819 թվականներին։ Հետո նա ինքնուրույն է սովորել, թեև պետք է հոգ տաներ իր եղբայրների և քույրերի մասին, որոնք հինգն էին։ 1824 թվականին նա տասը ամսով մեկնել է Վիեննա, ինչն էլ ազդել է իր աշխարհայացքի ձևավորման վրա։

Այդ ժամանակ մի քանի հունգարացի կին գրողներից քչերն էին ճանաչում իրենց մասնագիտական կարգավիճակը, սակայն 1922 թվականից Կարաչը հրապարակել է իր բանաստեղծությունները, հանելուկներ, վեպեր և այլ աշխատանքներ, դառնալով հայտնի գործիչ հունգարական գրականության մեջ։ Նա նաև դարձել է հունգարական գրական ամսագրերում ակտիվ թղթակից։ 1838 թվականից մինչև 1844 թվականը նա արիստոկրատական գավառի սեփականատեր էր, այն պահպանելով սեփական միջոցներով։ Այդ ժամանակ էլ հենց դարձել է կանանց իրավունքների համար պայքարող մարտիկ, նմանվելով իր մորը։ Որպես ակտիվ գործիչ, նա պայքարում էր տղաների և աղջիկների` դպրոցում ուսման հավասար իրավունքների համար և պայքարել է այն բանի համար, որ միայնակ կանայք իրավունք ունենան մասնագիտություն ստանալ իրենց ապահովման համար։

Կարաչը 1850 թվականին
1846 թվականին Կարաչը Միշկոլցում հիմնել է իր սեփական դպրոցը աղջիկների համար, որը ղեկավարել է մինչև 1859 թվականը։ Դպրոցում աշխատում էին չորս ուսուցիչ, իսկ ուսուցումը տևում էր երեք տարի։ Այնտեղ դասավանդվում էին հունգարերեն և գերմաներեն, թվաբանական, տնայնագործություն և կար։

1848 թվականի հեղափոխությունից առաջ ակտիվորեն տարածել է հեղափոխական թերթեր։ 1853 թվականին հրատարակել է կարճ ռոմանտիկ պատմությունների ժողովածու։ 1865-1877 թվականներին աշխատել է Բուդապեշտում որպես մասնավոր ուսուցիչ։ Իր հեղինակության շնորհիվ նա հրավիրված է եղել որպես Լուի Ֆիլիպ I-ի թոռան անձնական ուսուցիչ, սակայն հրաժարվել է և ղեկավարել է Միշկոլցի Իլոնա Զրինի քերականության դպրոցը։

1877 թվականին ապրուստի ծախսերը նվազեցնելու համար նա տեղափոխվել է Կիշկունհալաշ և ապրել է հարազատների հետ։ 1880-ական թվականներին որոշ ամսագրեր հրապարակել են նրա հուշերը, որոնք շատ քննադատորեն են ընդունվել։

Ժառանգություն
-------------

Կարաչի հիմնադրած քերականության դպրոցը դեռևս գործում է։ 1993 թվականին հրապարակվել է նրա կենսագրությունը։ 1985 թվականին Հունգարիայում մեկ այլ դպրոց անվանվել է Կարաչի անունով` *Karacs Teréz Középiskolai Leánykollégium*:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Teréz Karacs (1808-1892) (ֆր.) — 2011.
2. ↑  Kft Antikvarium hu։ *Szarka Ágota: Karacs Teréz (1808-1892) (Országos Pedagógiai Könyvtár és Múzeum, 1993)*
3. ↑  Haan Francisca de, Daskalova Krasimira, Loutfi Anna (2006 թ․ հունվարի 1)։ *Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries* (անգլերեն)։ Central European University Press։ ISBN 9789637326394
4. ↑  Karacs Teréz Középiskolai Leánykollégium Archived 2018-06-24 at the Wayback Machine.. Retrieved June 2015

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 10275834p · GND: 142604402 · ISNI: 0000000114375426 · LCCN: n97062783 · VIAF: 9130856 · WorldCat VIAF: 9130856 |

 |