recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Զոլավոր մողես |
| --- |
| Զոլավոր մողես  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Չի նշված միջազգային լատիներեն անվանումը:Դուք կարող եք օգնել նախագծին,  հոդվածի տեքստում՝ taxobox կաղապարում ավելացնելով **latin=անվանումը** 

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Զոլավոր մողես** (լատին․՝ Lacerta strigata), մողեսների ենթակարգի իսկական մողեսների ընտանիքի նույնանուն ցեղի մողես։ 
Հանդիպում է ՀՀ բոլոր մարզերում։ Բնակվում է թփուտային ու նոսրանտառային բուսականությամբ քարքարոտ տարածքներում, հաճախ նաև այգիներում ու մշակահողերում, առուների ու լճերի ափամերձ վայրերում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 3, 5-11, 2 սմ է, պոչը՝ կրկնակի երկար ու ինքնահատվող։ Գլուխը բարձր է՝ ծածկված խոշոր, համաչափ տեղադրված վահանիկներով։ Կոպերը շարժուն են, արտաքին ականջային անցքը լավ է արտահայտված։ Մեջքային մակերեսի թեփուկները մանր են՝ կատարավոր։ Որովայնային մակերեսը ծածկված է 6 երկայնակի շարքեր ձևավորող խոշոր ու լայն վահանիկներով։ Երիտասարդի մոտ մուգ գորշ ընդհանուր գունավորում ունեցող մարմնի երկայնքով ձգվում են 5 նեղ, կանաչավուն զոլեր, որոնց գույնը տարիքի հետ կարող է խամրել կամ բոլորովին աննկատելի դառնալ։ Այդ զոլերի միջև սովորաբար տեղադրված են տձև, մուգ խալերի
շարքեր։ Տարիքի հետ մեջքի առջևի կեսի ընդհանուր գունավորումը դառնում է կանաչ, իսկ մարմնի հետևի կեսը, հետևի վերջույթներն ու պոչը մնում են գորշաշագանակագույն։ Արուների ներքևի ծնոտը սովորաբար ձեռք է բերում կապտավուն գունավորում։ Որովայնային մակերեսն ունի սպիտակավուն կամ դեղնավուն գունավորում։ Որոշ տարածքներում համատեղ հանդիպում է միջին և ճարպիկ մողեսների հետ, որոնցից տարբերվում է թեփուկավորման ու գունավորման մի շարք առանձնահատկություններով։

Ձմեռում
-------

Ձմեռում է հոկտեմբերի վերջից մարտ։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է հիմնականում անողնաշարավորներով, ինչպես նաև բուսականությամբ։

Նշանակություն
-------------

Օգտակար է, ոչնչացնում է վնասատու միջատներին։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Բազմացումն սկսվում է ապրիլի վերջից։ Տարեկան 2 անգամ էգը դնում է 4-12 ձու (երկարությունը՝ մինչև 1, 5 սմ)։ Ձագերը ծնվում են հուլիսի կեսից սեպտեմբերի սկիզբը։ 
Հակառակ լայնորեն տարածված կարծիքի՝ զոլավոր մողեսը թունավոր չէ։ Հաճախ խնամվում է անազատ պայմաններում՝ որպես գեղազարդիչ տեսակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**«Զրույց բարբարոսի հետ»**, ամերիկացի լրագրող Փոլ Խլեբնիկովի գիրքը, որի հիմքում ընկած է չեչեն քրեական գործիչ և դաշտային հրամանատար Խոժ Ահմեդ Նուխաևի հետ հեղինակի զրույցը (մականունը՝ «Խոժա»)։ Լույս է տեսել 2003 թվականին՝ «Детектив-Пресс» հրատարակչության կողմից։ 2004 թվականին Խլեբնիկովն սպանվել էր, իսկ Ռուսաստանի գլխավոր դատախազությունը Նուխաևին մեղադրել լրագրողի սպանության կազմակերպման մեջ։ Լրագրողների վկայությամբ՝ այս գործում բազմաթիվ անհամապատասխանություններ կան։

Նախաբանում Խլեբնիկովը Նուխաևին անվանում է 1980-ական թվականներին «մոսկովյան ավազակային աշխարհի գլխավոր կերպարներից մեկը և «իսլամական արմատական»։ Խլեբնիկովը գրում է.

> Նուխաևն իրոք բարբարոս է, նա պետության և նույնիսկ քաղաքակրթության բուն գաղափարի թշնամին է։ Իսլամի նրա ծայրահեղական տարբերակն ակնհայտորեն ներծծված է ավազակային աշխարհայացքով։
> 
>

Բովանդակություն
---------------

Խլեբնիկովը Նուխաևի հետ հանդիպել է 2000 թվականին Բաքվի հյուրանոցներից մեկում, որը, հեղինակի խոսքով, վեր էր ածվել «չեչեն անջատողականների որջ»։ Հեղինակը, Նուխաևի հետ հարցազրույցից զատ, գրքում ներկայացնում է նաև Ռուսաստանի ՆԳՆ կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի տարածքային վարչության աշխատակիցներից մեկի մեկնաբանությունները։

Նուխաևը պատմում է իր կենսագրության առանձին հատվածների մասին, վրացի հանցագործ Օթարի Կվանտրիշվիլիի հետ հանդիպման, ռուսական իշխանության դեմ չեչեն անջատողականների դեմ մարտական գործողությունների, Մոսկվայում չեչենական մաֆիայի կայացման մասին։ Նուխաևի խոսքով՝ ազատազրկման վայրերում նա անց է կացրել մոտ 7 տարի։ Խլեբնիկովը բացասաբար է վերաբերվում չեչենական հանցավոր խմբավորումների գործունեությանը և Նուխաևին մեղադրում այն բանի մեջ, որ վերջինիս կողմից հիշատակված «բիզնեսը» հանդիսանում է զենքի ու թմրանյութերի առևտուր, կանանց ներգրավում մարմնավաճառության մեջ, հանցավոր հարձակումներ, սպանություններ և քրեական այլ գործունեություն։

Նուխաևը շարադրում է նաև կրոնի ու եվրոպական քաղաքակրթության վերաբերյալ (մասնավորապես իսլամի) իր հայացքները։ Մեկ այլ գլխում Նուխաևը քննադատության է ենթարկում ԱՄՆ-ին ու ամերիկյան քաղաքացիներին։ Հիշատակելով 1977 թվականին Նյու Յորքում էներգացանցի վթարների ժամանակ զանգվածային անկարգությունները՝ Նուխաևը պնդում է, որ նյույորքցիները, էլեկտրականության անջատումից անմիջապես հետո, զբաղվել են թալանով, կողոպուտով ու բռնությամբ ու, իբր, նույնիսկ ոստիկանությունը չի համարձակվել խառնվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дело Пола Хлебникова

Արտաքին հղումներ
----------------

* Разговор с варваром. Заказчиком убийства Пола Хлебникова считают бывшего сподвижника Дудаева
**Բեռլին**, քանդակ Գերմանիայի մայրաքաղաք Բեռլինի արևմտյան մասում՝ Թաուենցինշտարս փողոցում։

Հուշարձանի ստեղծման միտքն առաջացել է 1985 թվականին, բացվել է 1987 թվականին քանդակագործ ամուսիններ Բրիգետ Մացչինսկի-Դենինհոֆի և Մարտին Մացչինսկու կողմից։ Քանդակի հիմնական մոտիվը՝ «կոտրված շղթան», խորհրդանշում է Բեռլինի պատի կառուցմամբ Արևմտյան և Արևելյան Գերմանիաների միջև առաջացած կապը։

Թեև պատն ապամոնտաժվել է, քաղաքապետարանը գնել է քանդակը տիկին Մացչինսկի-Դենինհոֆից՝ ի հիշատակ Գերմանիայի պատմության ցավալի էջի։

Պատմություն
-----------

«Բեռլին» քանդակը Կուրֆյուրստենդամ քանդակների բուլվարում ստեղծված ութ քանդակներից մեկն է՝ ստեղծված 1987 թվականին "Skulpturenboulevard Kurfürstendamm" միջոցառման ժամանակ, որն Արևմտյան Բեռլինի քաղաքապետարանը նախաձեռնել էր Բեռլինի 750-ամյա տարելիցի առթիվ։ Տեղադրված ութ քանդակներից միայն երեքը ստացան տարելիցից հետո տեղայնքում մնալու թույլտվություն (*Բեռլին, Բուրգ,* և *der nackten Maja տեսքով կադիլաներ*), «Բեռլին» քանդակը քաղաքապետարանն ու Deutsche Bank ձեռք բերեցին սկզբնական վարձակալության ժամկետի ավարտից հետո։

Միջոցառման համար քանդակագործներին թույլատրել էին ազատ կերպով որոշելու, թե որտեղ կամ Կուրֆյուրստենդամ շրջակայքում տեղադրել իրենց աշխատանքը։ Մացչինսկի-Դենինհո զույգը հուշարձանի տեղադրման համար ընտրեց Թաուենցինշտաս փողոցը՝ Վիլհելմ I Հոհենցոլեռնի հիշատակի եկեղեցու դիմաց, որն էական վնաս էր կրել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռմբակոծությունից։

Քանդակը բաղկացած է մոտ 2 մետր տրամագծով դեպի երկինք հառնող չորս պողպատե խողովակներից՝ ամրացված բետոնե հիմքով։ Յուրաքանչյուր կողմի երկու կողմերից մեկը մոտ կես մետր թեքվում է, այնուհետև ամբողջությամբ փոխելով ուղղությունը՝ հանգույցվում է՝ խորհրդանշելով Բեռլինի երկու կողմերի միջև սերտությունն ու մեկուսացումը։ Խողովակների մակերեսը ծածկված է քրոմի նիկելի պողպատով, որը նրան հաղորդում է «շողացող ազդեցություն», ինչը, կախված օրվա ժամից, կարող է մթնել կամ փայլել։

Նկարագրելով Բեռլինի քանդակի նպատակն ու ազդեցությունը՝ Բրիգետ Մացչինսկի-Դենինհոֆը նշել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Քանդակը հասանելի է բոլոր կողմերից և ընկալելի է դիտողների համար։ Շեշտադրված է Արևմտյան Արևելք և Արևելյան Արևմուտքի ուղղությունը։ Մեր քանդակը հատուկ նախագծված է որպես մեծ, «օրգանապես աճեցված» դարպաս, որը ձևավորում է կրկնակի կամար, որը ոչ միայն անհրաժեշտ է և գործնական, այլև ոգեշնչող շեշտադրում է... մենք փորձում ենք Բեռլինի իրավիճակը ներկայացնել խորհրդանշական ձևով։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5
2. 1 2  Berlin (skulptur) - Berlin: von A bis Z (գերմաներեն)
3. 1 2 3 4 5 6  Bildhauerei in Berlin - Berlin, 1985-87 Archived June 14, 2008, at the Wayback Machine. (գերմաներեն)
4. 1 2  Skulpturenboulevard - Berlin: von A bis Z (in German)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Բեռլին (քանդակ)** կատեգորիայում։ |
| **՞**Հարթ մրջյուն |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Երկրաչափ թիթեռներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հարթ մրջյուն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tetramorium levigatus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հարթ մրջյուն** (լատին․՝ Tetramorium levigatus), մրջյունների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մանր մրջյուններ են, որոնց աշխատավոր առանձնյակների մարմնի երկարությունը 1,8-2,2 մմ է։ Գունավորումը բաց դեղնադարչնագույն է, գլուխը և կուրծքը՝ շատ բաց գույնի, փորիկը՝ փոքր-ինչ մուգ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված են Հարավային Կովկասում և Թուրքմենստանի հարավում (Կոպետդաղի լեռներ)։ Հայաստանում հայտնի է միայն Սյունիքի մարզից (Մեղրի քաղաքի և Լեհվազ գյուղի շրջակայք)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են գիհու նոսրանտառներում՝ ծովի մակարդակից 2000-2500 մետր բարձրություններում։ Հասարակական միջատներ են, գաղութները կարող են պարունակել մի քանի հարյուր առանձնյակ։ Բները պատրաստում են քարերի տակ։ Սեռական առանձնյակները հայտնաբերվել են մրջնանոցում հունիս ամսին։ Սնվում են անողնաշար կենդանիներով և նրանց դիերով։

Պահպանություն
-------------

Հանրապետությունում խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Հայտնի են եզակի գաղութներ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները պարզված չեն։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Լա Արագոնեսայի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de la Aragonesa), փոքրիկ բերդ կամ ամրոց է, որը գտնվում է Իսպանիայի Անդալուզիա տարածաշրջանի Խաեն և Կորդոբա պրովինցիաների արանքում, Սան Խուլիան բնակավայրի մոտ, Լա Արագոնեսա տեղանքում։

Իսլամական տիրապետության ժամանակահատվածում ենթադրվում է, որ իրենից ներկայացրել է փոքր գյուղ կամ ֆերմա Մարմալեխոյում։ Մինչև 1311 թվականը ոչ մի քրոնիկներում չի եղել տեղեկատվություն բնակավայրի մասին։ 1311 թվականի քրոնիկում նշվում է, որ այն իրենից ներկայացրել է փոքրիկ եկեղեցիական ծխարան։ Այն ունեցել է փոքրիկ ամրոց, որտեղ գտնվել է Սան Լորենցոյի փաստաթուղթը։ Այդ փաստաթղթում կար ինֆորմացիա այն բանի մասին, որ 15-րդ դարում ամրոցը եղել է մարկիզ Վիլլենայի և 
կոնդեստաբլ Միգել Լուկաս դե Իրանցոյի միջև։

1949 թվականի ապրիլի 22-ին Լա Արագոնեսայի ամրոցն հրամանագրով անցել է պետության պաշտպանության տակ, իսկ 1985 թվականին դարձել է Իսպանիայի սեփականություն։ Անդալուզիայի ինքնավար համայնքի կողմից 1993 թվականին Լա Արագոնեսայի ամրոցն ստացել է հատուկ կարգավիճակ։

Այժմ այն գտնվում է կիսավեր վիճակում և քանի որ ամրոցը հանդիսանում է մասնավոր մարդկանց սեփականություն, մեծ վտանգ է ներկայացնում նրա ապագա պահպանությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2  Digital Guide to the Cultural Heritage of Andalusia (իսպ.)
3. ↑
Խառնարանի մոտակայքում գտնված հարվածային բեկոր
**Լագոյսկի խառնարան**, նաև՝ **Լագոյսկի աստրոբլեմ** (բելառուսերեն՝ Лагойская астраблема) — աստղակերպի (աստերոիդի) հարվածից առաջացած խառնարան, որի կենտրոնը գտնվում է Բելառուսի Հանրապետության Մինսկի մարզի Լագոյսկի շրջանի Մալինովկա գյուղի մերձակայքում։

Հակիրճ տեղեկատվություն
----------------------

Խառնարանն առաջացել է մոտավորապես 42,3 ± 1,1 միլիոն տարի առաջ, մի աստերոիդի անկման հետևանքով, որն ունեցել է մոտավորապես 650 մետր շառավիղ, 1,150 միլիարդ մ³ ծավալ, շուրջ 9,201 տրիլիոն տոննա զանգված, շարժվել է վայրկյանում մինչև 18 կիլոմետր արագությամբ։ Երկրի մթնոլորտ մուտք գործելու պահին տեղի ունեցած պայթյունի ժամանակ արտազատվել է 1,49 զետաջոուլ էներգիա, որը հավասար է = 356 տրոտիլային էկվավալենտի, այսինքն՝ Հիրոսիմայի և Նագասակիի վրա նետված ատոմային ռումբերի 25 միլիոնապատիկի պայթյունի։ Խառնարանի կոորդինատներն են՝ 54°12′ հս․. լ. 27°48′ ավ. ե.HGЯOL։ Խառնարանի տրամագիծը նրա կազմավորման պահին եղել է մոտավորապես 15—17 կիլոմետր, խորությունը՝ մինչև 1000 մետր։ Ներկայումս խառնարանը ամբողջովին ծածկված է Չորրորդական ժամանակաշրջանի սառցադաշտերի նստվածքների՝ 800–200 մետր հզորությամբ հաստ շերտերի տակ։

Խառնարանը, միանգամայն պատահականորեն, հայտնաբերվել է 1973 թվականին, Կուզևիչի գյուղի մերձակայքում երկրաբանական դիտարկումներ, նկարահանումներ, հետազոտություններ կատարելու նպատակով հորատանցք փորելու ժամանակ։ Հետագայում՝ 1979—1984 թվականներին խառնարանը հանգամանալի հետազոտոթյան է ենթարկվել․ այդ նպատակով փորվել է մինչև 300—500 մետր խորությամբ 30 հորատանցք և 1254 մետր խորությամբ մեկ հորատանցք։

Գրականություն
-------------

* *Глазовская Л.И. Громов Е.И. Парфенова О.В. Илькевич Г.И.* **Логойская астроблема** / Маракушев А.А. — М.: Наука, 1991. — С. 141, с илл.
* т. 1, Земля и недра // **Природа Беларуси: энциклопедия, в 3 т.**  / Веретенников Н.В. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — С. 424. стр. 226

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Logoisk| accessdate = 2009-08-19}}

Արտաքին հղումներ
----------------

* Логойский метеорит Archived 2019-04-15 at the Wayback Machine.
| **՞**Գլխակտուց Կիրպիչնիկովի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Գլխակտուց Կիրպիչնիկովի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cephalorrhynchus kirpicznikovii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Գլխակտուց Կիրպիչնիկովի** (լատին․՝ Cephalorrhynchus kirpicznikovii), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Հանգուցավոր–կոնաձև արմատներով բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունների բարձրությունը 30–50 սմ է, սովորաբար գեղձային թավոտությամբ։ Զամբյուղները հավաքված են 15–18 ծաղիկներով վահանիկանման–հուրանաձև ծաղկաբույլերում։ Ծաղիկները դեղին են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Տիգրանաշենի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Եղեգիս գետի կիրճ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Պոպուլյացիայի տարածումը շարունակվում է նաև Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1500–1800 մ բարձրությունների վրա, նոսր անտառներում, տափաստանային թփերի մացառուտներում։ Ծաղկում է հունիս–հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս–օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ խիստ մասնատված պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանները 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
| **՞**Բուասիերա չռված |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հացազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Բուասիերա չռված |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Boissiera squarrosa

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բուասիերա չռված** (լատին․՝ Boissiera squarrosa) հացազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ է, որը ներկայումս ավելի շատ տարածված է Երևանի և Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանների կիսաանապատային գոտում։ Բույսի գոյությանը որևէ վտանգ չի սպառնում, նույնիսկ վերջին տարիներին նկատվում է արեալի ընդարձակման միտում։ Կախված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության և տարածքների ինտենսիվ յուրացման ու արածեցման հետ՝ տեսակին սպառնում է բնակության շրջանի կրճատում։ Տարածման շրջանը հիմնականում գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, որի հետևանքով կատեգորիան նվազել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Էնվեր Աբլյակիմով** (ռուս.՝ Энвер Азизович Аблякимов, ապրիլի 2, 1948(1948-04-02), Սերով, Սվերդլովսկի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), չուվաշ քաղաքական գործիչ, Չուվաշիայի նախարարների կաբինետի նախագահ (1994-2001 թվական), Չուվաշիայի փոխնախագահ (1994-1998 թվական), Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր շինարար։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1948 թվականի ապրիլի 2-ին, Սվերդլովսկի մարզի Սերով քաղաքում։

1965-1970 թվականներին սովորել է Ուրալի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։

1972-1983 թվականներին աշխատել է շինարար (վարիչ, վարպետ, գլխավոր ինժեներ, շինարարության բաժնի վարիչ) Չավուշիայի տարածքային շինարարության բաժնի թիվ 5 շինարարությունում։

1983-1985 թվականներին աշխատել է Չեբոքսարիի Կալինինի շրջանի գործկոմի նախագահ, աշխատել է որպես ԽՄԿԿ Չավուշիայի շրջկոմի շինարարության բաժնի վարիչ։

1985-1993 թվականներին աշխատել է որպես «Չուվաշելստրոյ» տրեստի կառավարիչ, նաև աշխատել է որպես «Չուվաշգրոպրոմստրոյ» ԲԲ-ի նախագահ։

1993-1994 թվականներին եղել է Չուվաշիայի փոխնախագահ (1993 թվականի դեկտեմբեր - 1994 թվականի հունվար)։

1994-1998 թվականներին եղել է Չուվաշիայի Հանրապետության նախարարների կաբինետի փոխնախագահ։

1998 թվականի հունվար-օգոստոսին եղել է Չուվաշիայի հանրապետության նախարարների կաբինետի նախագահի տեղակալ։

1998-2001 թվականներին աշխատել է Չուվաշիայի Հանրապետության նախարարների կաբինետի նախագահ (Չուվաշիայի Հանրապետության նախագահի 1998 թվականի դեկտեմբերի 21-ի հրամանագրով)։

2002-2005 թվականներին եղել է «Նեչերնոզեմագրոպրոմստրոյ» ԲԲԸ կորպորացիայի գլխավոր տնօրեն (Մոսկվա)։

2005-2007 թվականներին եղել է Չուվաշիայի Հանրապետության նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, Չուվաշիայի Հանրապետության նախագահի լիազոր ներկայացուցիչ Չուվաշիայի Հանրապետության պետական խորհրդում (2005 թվականի սեպտեմբեր - 2007 թվականի դեկտեմբեր)։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* «Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր շինարար»
* Բարեկամության շքանշան
* Պատվո նշանի շքանշան
* Չուվաշական ինքնավար խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Администрацию президента Чувашии возглавит Энвер Аблякимов
2. ↑  Аблякимов Энвер Азизович Archived 2015-04-02 at the Wayback Machine..
3. ↑  Государственные и политические деятели : Аблякимов Энвер Азизович.
4. ↑  *Петров Н.* Орден дружбы — достойная награда // Совет. Чувашия. — 1998. — 3 апр.

Գրականություն
-------------

* *Харитонова В. Г.* Аблякимов Энвер Азизович // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. — С. 47.
* *Харитонова В. Г.* Аблякимов Энвер Азизович // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1 : А-Ĕ. — С. 13.
* Аблякимов Энвер Азизович // Чувашская Республика : органы государственной власти и местного самоуправления. Административно-территориальное деление. — Чебоксары, 2000. — С. 9.
Նենու Վաշկու
**Անարխիստական** շարժումները Պորտուգալիայում գոյություն ունեն 19-րդ դարի 70-ական թվականներից։ Պրուդոնի գաղափարները (պորտուգալերեն թարգմանությունը` «Ֆեդերատիվ սկզբունքի մասին», լույս է տեսել 1874 թվականին) ազդեցություն թողեցին դի Կենտալի և Էսի դի Կեյրոշի արվեստների վրա։ Առաջին ինտերնացիոնալում Պորտուգալիան ներկայացնում էր Կրոպոտկինի կողմնակից բժիշկ Էդուարդո Մաիյան։

Սոցիալիստական շարժումների դիրքերի ուժեղացումն իր հետին պլաններ ուներ` Նապոլեոնի դարաշրջանում ազգային-ազատագրական պայքարի փորձը, բուրժուական հեղափոխությունը, 19-րդ դարի քրիստոնեական ապստամբությունները, երկրի տնտեսապես զարգացած լինելուց ետ մնալը, Մեծ Բրիտանիայի մի արբանյակի վերածվելը։

Պորտուգալիայում անարխիստական շարժումների սկսման տարեթիվը համարվում է 1886 թվականը, երբ երկրաբան Էլիզ Ռեկլյուն այցելեց Պորտու և Լիսաբոն և հանդիպեց պորտուգալացի մտավորականների հետ։ Նույն թվականին հիմնադրվեց կոմիտեն և սկսվեց «A Centelha» («Կայծ») թերթի տպագրությունը, հայտնվեցին Կրոպոտնիկի աշխատանքների առաջին պորտուգալերեն թարգմանությունները։ 19-րդ դարի վերջին պորտուգալացի անարխիստները ստեղծեցին ավելի քան քսան ժամանակավոր կառույցներ, որոնց մեծամասնությունը երկար չգոյատևեց։ 1896 թվականին լույս տեսավ Սիլվի Մենդեշի «Ազատական սոցիալիզմ կամ անարխիզմ» գիրքը։

Սկսած 1890 թվականից` շատ անարխիստներ տեղափոխվեցին Բրազիլիա։ Նրանց թվում էր նկարիչ Կոնստանտինու Պաչեկուն, «Ինտերնացիոնալի» թարգմանիչ Նենու Վաշկուն և այլք։

Անարխիստները կասկածվում էին 1908 թվականի արքայասպանության մեւ, սակայն նրանք դա ժխտում էին։ Ավելին, նրանք աջակցում էին բուժուական հեղափոխությունը և շարունակում իրենց գործունեությունը 1910-1920-ական թվականներին։ Հայտնիություն ձեռք բերեցին պացիֆիստական «A Aurora» («Ավրորա») թերթը` Առաջին համաշխարհային պատերազմին դեմ գնացող և «A Batalha» («Կռիվ») պարբերականը` հիմնված 1919 թվականին ստեղծված «Աշխատանքի համադաշնակցության» վրա։ Պորտուգալացիները մասնակցեցին անարխիստների իբերեյան միության ստեղծման մեջ։

Դիկտատուրայի ժամանակաշրջանում անարխիստական խմբերը հալածվում էին։

Մեխակների հեղափոխությունից հետո նկատվեց անարխիստական շարժումների վերածնունդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Brazilian Anarchist Chronology 1823—1937
2. ↑  Анархизм в Бразилии
3. ↑  Португальская литература
4. ↑  Убийство португальского короля

Արտաքին հղումներ
----------------

* J. Freire. Freedom Fighters Archived 2010-09-22 at the Wayback Machine.
**Պալացցո Կորեջո** (իտալ.՝ Palazzo Correggio), պալատ իտալական Վենետիկ քաղաքում, որը տեղակայված է Մեծ ջրանցքի Սանտա Կրոչե շրջանում՝ Պալացցո Դոնայի և Կա Կորներ դելլա Ռեջինայի միջև՝ Կա Պեզարոյից ոչ հեռու։

Պատմություն
-----------

Պալատը կառուցվել է 18-րդ դարում ճարտարապետ Անդրեա Տիրալիի (իտալ.՝ Andrea Tirali) աշակերտի նախագծով այն տեղում, որտեղ նախկինում կանգնած էր 16-րդ դարի շենք, որը պատկանում էր Օրազիո Կորեջոյին (իտալ.՝ Orazio Correggio): Կորեջոյի ընտանիքի այս ճյուղը մահացել է Զանդոնա Կորեջիոյի հետ, ով ինքնասպան է եղել 1738 թվականի հունիսի 25-ին ֆինանսական խնդիրների պատճառով։

Տես նաև
-------

* Վենետիկի պալատներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Marcello Brusegan*. I palazzi di Venezia, Roma, Newton & Compton, 2007 (p. 93)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Marcello Brusegan. *La grande guida dei monumenti di Venezia*. Roma, Newton & Compton, 2005 ISBN 88-541-0475-2
* *Guida d'Italia – Venezia*. 3a ed. Milano, Touring Editore, 2007 ISBN 978-88-365-4347-2
* Պալացցո Կորջոյի պաշտոնական վեբկայք
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գոբուստան

**Գոբուստանը** (ադրբ.՝ Qobustan) հնագիտական արգելանոց է ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում, Բաքվի մոտ։ Գտնվում է Մեծ Կովկասյան լեռնաշղթայի հարավարևելյան ստորոտներում` Կասպից ծովի ափից ոչ հեռու, դաշտավայրում։ Գտնվում է Մեծ Հայքի Փայտակարան աշխարհից հս. Աղվանքի Բազկան գա­վա­ռում։ Այս տարածքը հայոց պատ­մ­ու­թ­յան որոշ փուլերում եղել է Մեծ Հայքի կազմում կամ ազդեցության ոլորտում։

Ստուգաբանություն
----------------

Գոբուստան թարգմանվում է որպես «հեղեղատներ երկիր», որը ծագում է «գուբ» - փոս, հեղեղատ և *ստան* - երկրամաս, երկիր։

Ժայռանկարներ
------------

Ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում գտնվող Գոբուստանի, Բեյուքդաշի, Քիչիքդաշի, Ջինգիրդաղի, Շոնղարդաղի և Շիհգայի լեռներում կենտրոնացված են վկայություններ այս տարածքի քարեդարի և հաջորդող ժամանակաշրջանների բնակիչների մասին՝ ժայռանկարներ, մարդու կայան, տապանաքարեր և այլն։ Գոբուստանում հաճախ են հանդիպվում տղամարդու և կնոջ նկարներ։ Տղամարդիկ պատկերված են որսորդների հագուստով, աղեղով և նետով։ Նրանք բարձրահասակ են և ատլետիկ մարմնով։ Գոբուստանի ժայռապատկերներում հանդիպում են կենդանիների պատկերների, որոնք ապրել են այստեղ վերջին 25 հազար տարիներին՝ ջեյրան, վայրի այծ, եղնիկ, վայրի խոզ, ձի, առյուծ և այլն։ Ժայռերին նույնպես կարելի է տեսնել թռչունների, ձկներ, օձերի, մողեսների և բազմաթիվ միջատների նկարներ։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ՅՈւՆԵՍԿՕ Համաշխարհային ժառանգությունն Ադրբեջանում Ադրբեջան |
| --- |
|  |
| Իչարի Շահար  · Շիրվանշահերի ապարանքներ և Կույսի աշտարակ  · Գոբուստան արգելոց |

 |
**Բուրֆի**, հնդկական խոհանոցի հանրահայտ աղանդեր, պատրաստում են նաև Պակիստանում և Բանգլադեշում։ Իրենից ներկայացնում է եփած խտացրած կաթից պատրաստած կոնֆետի մի տեսակ՝ պոմադկա։

Նկարագրություն
--------------

«Բուրֆի» բառը ծագել է պարսկերեն «բարֆ» բառից, որ նշանակում է ձյուն։ Այս անվանումն աղանդերի գույնի պատճառով է։ Սակայն, տարբեր բաղադրիչներ ավելացնելիս, գույնը կարող է փոխվել։ Օրինակ՝ մրգեր (մանգո), ընդեղեն, համեմունքներ (հիլ, վարդաջուր)։ Երբեմն ավելացնում են կոկոսի քերուք։ Բուրֆին զարդարում են մանրեցված ընկույզով, իսկ հատուկ տոնական առիթների ժամանակ զարդարում են նաև արծաթի բարակ շերտերով, որը Հնդկաստանում ուտում են, չնայած շատ անհամ են։ Հնդկաստանում բուրֆիի յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր անվանումը։ Պատրաստի բուրֆին կտրտում են խորանարդներով կամ շեղանկյունաձև, ինչպես փախլավան, երբեմն նաև շրջանաձև։ Այն մատուցում են հարսանիքների ժամանակ և հինդուիզմի կրոնական տոներին, օրինակ՝ Դիվալիի ժամանակ։

Պատկերասրահ
-----------

* Բուրֆիի տարբեր տեսակներ
* Նուշը, շաքարը և կաթնեղենի պինդ տեսակները Հնդկաստանում կոնֆետների պատրաստման հիմնական բաղադրիչներն են հանդիսանում։ Վերը ներկայացված է Մումբայի խանութներից մեկում բուրֆիի տեսականին։Նուշը, շաքարը և կաթնեղենի պինդ տեսակները Հնդկաստանում կոնֆետների պատրաստման հիմնական բաղադրիչներն են հանդիսանում։ Վերը ներկայացված է Մումբայի խանութներից մեկում բուրֆիի տեսականին։
* Sooji Ki BerfiSooji Ki Berfi
* Քաղցր ուտեստների փառատոնՔաղցր ուտեստների փառատոն
* Moong Daal BarfiMoong Daal Barfi
* Բուրֆիով լի ափսե։ Բուրֆիի տեսքը նախքան կտրտելը։ Փետրվար,2015 г.Բուրֆիով լի ափսե։ Բուրֆիի տեսքը նախքան կտրտելը։ Փետրվար,2015 г.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Barfi Recipes: Barfi Food Recipes»։ Smartcooky։ «This dish derives it's [sic] name from the word 'barf' which means snow since they are similar in appearance. This is the reason its [sic] served cold.»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Chu, Anita. Field Guide to Candy: How to Identify and Make Virtually Every Candy Imaginable. Philadelphia: Quirk, 2009. Print.
**Էսպերանտոյի ակումբ** կամ **էսպերանտոյի խումբ** (էսպերանտո՝ **Esperanto-klubo** կամ **Esperanto-grupo**), էսպերանտո լեզվին տիրապետողների և տիրապետել ցանկացողների տեղական կամավոր կազմակերպություն՝ բաղկացած առնվազն 10 անդամներից, ովքեր կանոնավոր կերպով հանդիպում են որոշակիացված հավաքատեղիում, էսպերանտոյով հաղորդակցվում են միմյանց հետ, միջոցառումներ կազմակերպում՝ նպատակ հետապնդելով զարգացնելու իրենց լեզվական հմտությունները, նոր անդամներ ներգրավելու, տարածելու էսպերանտոն։

Պատմություն
-----------

Էսպերանտոյի առաջին ակումբն ստեղծվել է գերմանական Նյուրնբերգ քաղաքում։ Ակումբը հրատարակել է իր լրագիրը՝ *La Esperantisto*-ն։ 1889 թվականին էսպերանտոյի ակումբներ են հիմնվել Մոսկվայում և Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում։ 1895 թվականին աշխարհի տարբեր վայրերում արդեն ստեղծվել էին այդպիսի երկու տասնյակից ավելի ակումբներ, սակայն դրանց մեծ մասը գոյատևել է ոչ ավելի, քան մեկ տարի։ 1904 թվականին ակտիվ էին Ուպսալայի, Սանկտ Պետերբուրգի, Օդեսայի ակումբները։

1907 թվականին հիմնվել է *Բուլղարիայի էսպերանտիստների միությունը*, որը 1919 թվականից սկսել է հրատարակել *Български есперантист* ամսագիրը։ 1963 թվականին բուլղարական Վառնա քաղաքում անց է կացվել երիտասարդ էսպերանտիստների 19-րդ միջազգային կոնգրեսը։

Էսպերանտիստների համբավավոր ակումբներ են Կիևի *Золоти Ворота*-ն և Մոսկվայի *Лев Толстой*-ը։

Աշխարհում ներկայումս գործում են էսպերանտոյի 500-ից ավելի ակումբներ։ 2017 թվականի հունվարին Գերմանիայի Սաարբրյուկեն քաղաքում կայացել է էսպերանտոյի ակումբների ներկայացուցիչների 15-րդ միջազգային հանդիպումը։

Տես նաև
-------

Էսպերանտո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Какво е есперанто?
2. ↑  Актуално за есперанто (2005-12-21)
3. ↑  За Георги Михалков есперанто е битката на живота
4. ↑  Есперантисти честват юбилей във Враца
5. ↑  Travel 579 Esperanto groups from around the world

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեղեկատվություն աշխարհի էսպերանտոյի ակումբների մասին
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անի (այլ կիրառումներ)

**«Անի»**, գրականության և արվեստի ամսագիր։ Լույս է տեսել 1946-1955 թվականներին (ընդհատումներով)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Վահե Վահյան։ Տպագրել է հայ և միջազգային գրողների գործեր։ Աշխատակցել են Սմբատ Տերունյանը, Զարեհ Մելքոնյանը, Դևը, Բյուզանդ Թոփալյանը, Սմբատ Փանոսյանը, Անդրանիկ Անդրեասյանը, Տիգրան Վարժապետյանը, Զարեհ Որբունին, Հրաչ Զարդարյանը, Գեղամ Սևանը, Արմեն Դարյանը։ Անդրադարձել է խորհրդահայ գրականության զարգացման ուղիներին, տպագրել ու գրախոսել հայ գրողների ստեղծագործությունները։ Հանդեսում զգալի տեղ են գրավել բանասիրական, գրաքննադատական և արվեստի վերաբերյալ հոդվածները։ Նպաստել է սփյուռք-հայրենիք մշակութային կապերի ամրապնդմանը։ Նյութեր է տպագրել սփյուռքահայ աշխատավորության վիճակի մասին։ Փակվել է դիմագրաված անհաղթահարելի նյութական դժվարությունների հետևանքով։ Ունեցել է նաև «Անի» մատենաշար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 412.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 412)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Լաուլասմաա դաստակերտ** (էստ․՝ Laulasmaa mõis, գերմ.՝ Laulasma), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանում՝ Լաուլասմաա գյուղից ոչ հեռու։

Պատմություն
-----------

Լաուլասմաա դաստակերտը հարևան Լեետսե դաստակերտի տարածքներից առանձնացվել է 1787 թվականին։ Լաուլասմաա դաստակերտի առաջին սեփականատերը եղել է Աննա Բարբարա ֆոն Շարենբերգը։

Հետագայում Լաուլասմաա դաստակերտը պատկանել է տարբեր մարդկանց, այդ թվում՝ «Ziliacus», «Hoppener», «von Rosen», «von Uexküll», «von Mohrenschildt», ինչպես նաև «von Fersen» ընտանիքներին։

Հավանաբար դաստակերտը հիմնումից քիչ ժամանակ անց կառուցվել է նրա գլխավոր շինությունը, որ քարե համեստ շենք է։ Շենքի առանձնահատկություններից կարելի է նշել նրա կենտրոնում գտնվող մեծ ծխնելույզը։

Լաուլասմաա դաստակերտի օժանդակ շինությունները փոքրաքանակ էին և եղածներն էլ փոքր կառույցներ էին։

Ներկայումս դաստակերտից պահպանվել են միայն մի քանի ծառեր ու ցանկապատի մի մասը։ Իսկ դաստակերտի տարածքի ծայրամասերը պատկանում են տարբեր ամառանոցատերերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Laulasmaa ms, www.eki.ee
2. ↑  Laulasmaa mõis (Keila khk), Kinnistute register Eesti Rahvusarhiivis

Արտաքին հղումներ
----------------

*
**Պակիստանի Անկախության օր** (ուրդու՝ یوم استقلال‎), Պակիստանի ազգային տոն։ Նշվում է յուրաքանչյուր տարի՝ 1947 թվականից ի վեր։

Պատմություն
-----------

Տոնը նշվում է օգոստոսի 14-ին. այդ օրը Պակիստանը դարձավ անկախ պետություն։ Անկախության տոնը նշվում է ողջ երկրում՝ պետական դրոշի բարձրացման արարողությամբ, հարգանքի տուրք է մատուցվում ազգային հերոսներին, հրավառություն է կատարվում Իսլամաբադում։ Հիմնական տոնակատարությունները անցկացվում են մայրաքաղաքում, որտեղ նախագահն ու վարչապետը Պառլամենտի շենքի վրա բարձրացնում են ազգային դրոշը և ելույթ են ունենում շնորհավորական ուղերձներով (դրանք ուղիղ հեռարձակվում են)։ Իրենց ելույթներում առաջնորդները ներկայացնում են կառավարության ձեռքբերումները, ապագա նպատակները։

Տոնակատարություն
----------------

Օգոստոսի 14-ին Պակիստանի բոլոր գավառների կենտրոններում անցկացվում են մասսայական-մշակութային միջոցառումներ։ Երկրի բոլոր քաղաքներում նազիմների կողմից իրականացվում են դրոշի բարձրացման արարողություններ։ Տարբեր մասնավոր կազմակերպություններում դրոշը բարձրացնում են տվյալ կազմակերպությունների ղեկավարները։ Միաժամանակ, Մուհամմեդ Ալի Ջիննայի դամբարանի մոտ տեղի է ունենում պատվո պահակների փոփոխություն։

Անկախության օրը չի նշվել 2010 թ. օգոստոսի 14-ին, քանի որ այդ ժամանակ երկիրը պայքարում էր հեղեղումների դեմ։ Պաշտոնական և ռազմական բոլոր միջոցառումները, որոնք ավանդաբար անցկացվում էին այդ օրը, չեղյալ հայտարարվեցին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Aug 14 official functions scrapped due to devastating floods Archived 2010-08-16 at the Wayback Machine. (անգլ.)
| **՞**Բրոմոպսիս Գաբրիելյանի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հացազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Բրոմոպսիս Գաբրիելյանի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Bromopsis gabrielianae

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բրոմոպսիս Գաբրիելյանի** (լատին․՝ Bromopsis gabrielianae), հացազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Կարճ փայտացող մուգ դարչնագույն կոճղարմատով բազմամյա խոտաբույս է։ 20-60 սմ բարձրությամբ ցողունները ուղիղ կանգնած են, մերկ և թխակապույտ, հիմքում ունեն փաթաթված մահացած տերևապատյանների ճեղքված մնացորդներ։ 3-10 սմ երկարությամբ ծաղկաբույլը ողկուզանման է, սեղմված և սակավահասկիկ։ Ստորին ծաղկային թփերն ունեն բարակ, 2-5 մմ երկարությամբ քիստ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (լեռնագագաթ Կապուտջուղ)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 3300-3500 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև քարացրոնների վրա և ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է հուլիսին, պտղաբերում է օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ խոտաբույս է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված կլիմայի փոփոխության պատճառով առաջացած աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մամիջանյան (այլ կիրառումներ)

**Էրիկ Արտաշեսի Մամիջանյան** (օգոստոսի 7, 1936(1936-08-07), Կիսլովոդսկ - հունիսի 16, 2023(2023-06-16), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1975 թ.), պրոֆեսոր (1980 թ.)։ 

Ավարտել է Երևանի համալսարանը (1958 թ.), ուր և աշխատել է մինչև 1970 թվականը։ 1970 թվականից եղել է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տիեզերական ճառագայթների բաժնի վարիչը։ Աշխատանքները վերաբերում են գերբարձր էներգիայի տարրական մասնիկների ֆիզիկային։ Զբաղվել է 1011-1013 *էվ* էներգետիկ տիրույթի նեյտրոնմիջուկային փոխազդեցության կոմպլեքսային հետազոտությամբ, մասնակցել տիեզերական ճառագայթներում լիցքավորված հադրոնների նույնականացման աշխատանքներին։ Մշակել է իոնացման կալորիմետրի և նեյտրոնային սուպերմոնիտորի հնարավորությունների ընդլայնման մեթոդաբանությունը, ուսումնասիրել իոնացման կալորիմետրի և էմուլսիոն ու տրեկային դետեկտորների զուգակցման պրոբլեմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 194.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 194)։*  |
**Էրիսթավի** (վրաց.՝ ერისთავი, բառացի՝ «ժողովրդի գլուխ» («էրի» — «ժողովուրդ» և «թավի» — «գլուխ»), պաշտոն ավատատիրական Վրաստանում, որ մոտավորապես համապատասխանում է բյուզանդական ստրատեգոսին։ Սովորաբար անգլերեն թարգմանվում է որպես «հերցոգ»։ Վրաստանի ազնվականների շարքում էրիսթավիի տիտղոսը սովորաբար զբաղեցնում էր երրորդ տեղը թագավորից ու մթավարիից հետո և համապատասխանում էր խոշոր գավառների կառավարիչներին։ Տիտղոսակիրն ուներ իր ռազմական դրոշակը, կրում էր հատուկ հագուստ, մատանի, գոտի ու նիզակ, ինչպես նաև նստում էր հատուկ ցեղատեսակի ձի։

Բարձրաստիճան էրիսթավիներից ոմանք կրում էին էրիսթավթ էրիսթավի (վրաց.՝ ერისთავთ-ერისთავი), այսինքն՝ «հերցոգների հերցոգ» տիտղոս, սակայն քիչ հավանական է, որ այդ տիտղոսը կրողը ունենար իրեն ենթարկվող էրիսթավիներ։ Էրիսմթավարի (վրաց.՝ ერისმთავარი, բառացի՝ «մարդկանց գլուխ») տիտղոսը գործածվել է հիմնականում մինչ Բագրատիոնիների թագավորության ժամանակաշրջանը, իսկ հետագայում գործածվել *էրիսթավի* տիտղոսի հետ։

Վրացերեն գրությամբ արծաթե մետաղադրամներ՝ հատված վրացի էրիսմթավարի Ստեֆանոզ Առաջինի կողմից յոթերորդ դարում
Օգտվելով այն հանգամանքից, որ Վրաստանը հաճախ չէր ունենում թագավոր, էրիսթավիներից ոմանք իրենց տիտղոսը դարձրին ժառանգական և իրենք էլ դարձան կալվածատեր իշխաններ, իսկ ոմանք դարձան փաստացի ինքնիշխան (օրինակ՝ Մինգրելիայի, Աբխազիայի, Գուրիի, Սվանեթիայի և Ախալցխայի էրիսթավիները)։

Այս տիտղոսից են ծագում վրացական ազնվական հինգ տոհմերի ազգանունները, որոնք ռուսական իշխանության ժամանակաշրջանում՝ XIX դարում, ստացել են իշխանի կոչում։ Ռուսաստանում էյդ հինգ ընտանիքները հայտնի են եղել պարզապես որպես Էրիսթով իշխաններ, սակայն նրանք ունեցել են տարբեր ծագում։

Աղբյուրներ
----------

* Джавахишвили И. История Грузии: Кн. 2: Т.1. - Тбилиси, 1928.
* Վրացական սովետական հանրագիտարան, հատոր 4, Թբիլիսի, 1979, էջ 192։


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Էրիսթավի***էջը Վիքիպահեստում |
**Գաղափարախոսական դիվերսիա** (ռուս.՝ Идеологическая диверсия), Խորհրդային Միությունում պետական մակարդակով պաշտոնապես կիրառվող հասկացություն, որով սահմանվում էին ոչ կոմունիստական հայացքների դրսևորումները որպես ոչ խորհրդային «բուրժուական» կամ «արևմտյան» հոգեբանության և մտածելակերպի ուղիղ կամ կողմնակի ազդեցություն։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ «գաղափարախոսական դիվերսիա» եզրն առաջացել է Ռուսաստանում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ 1919 թվականին՝ խորհրդային քաղաքական բառապաշարում։ Դրա կիրառումը կապված էր կոմունիստական աշխարհահայացքի հաստատման բոլշևիկյան պայքարի և ռուսական հասարակության այն ժամանակվա ավանդական էթիկայի և բարոյականության ճնշման հետ։ Հասկացությունը կրում է բացահայտ հակամարտական, ռազմական բնույթ, ինչպես և զուգակցող այլ հասկացություներ, ինչպիսիք են. «գաղափարախոսական ճակատ», «գաղափարախոսական ճակատի մարտիկ», «գաղափարախոսական պայքար» և այլն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետ Սառը պատերազմի սկսման և Արևմտյան աշխարհի հետ պայքարի թեժացման պատճառով հասկացությունը սկսել է ավելի ակտիվորեն կիրառվել, այն մտել է ԽՍՀՄ ԿԿ բոլոր մակարդակների ամենօրյա բառապաշարի մեջ։ Հասկացությունը ավելի լայն տարածում և պրակտիկ կիրառում է ստացել ԽՍՀՄ ԿԿ Կենտկոմի գաղափարախոսության այնպիսի քարտուղարների աշխատանքներում, ինչպիսիք էն Անդրեյ Ժդանովը և Միխայիլ Սուսլովը։

1960-1980-ականներին «գաղափարախոսական դիվերսիա» հասկացության մեջ են սկսում ընդգրկել պետական մակարդակով արտասահմանյան քարոզչության արդյունք դիտարկվող այլախոհությունը։ «Գաղափարախոսական ուղղությամբ» աշխատանքների համար 1967 թվականին ստեղծվել է ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի 5-րդ վարչությունը, որի խնդիրն էր «գաղափարախոսական դիվերսիաների» դեմ պայքարը։

Օգտագործման օրինակներ
---------------------

Լեոնիդ Բրեժնև։ ԽՄԿԿ ԿԿ զեկույց և ներքին ու արտաքին քաղաքականության կուսակցության հիմնական խնդիրները.

> 
> 
> Երկու աշխարհահայցքների պայքարում չեզոքականությունն ու կոմպրոմիսները տեղ չունեն։ Այստեղ պետք է քաղաքական բարձր զգոնություն, ակտիվ, օպերատիվ և համոզիչ քարոզչական աշխատանք, թշնամական գաղափարախոսական դիվերսիաների դեմ ժամանակակից դիմադրություն։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *В борьбе двух мировоззрений не может быть места нейтрализму и компромиссам. Здесь нужна высокая политическая бдительность, активная, оперативная и убедительная пропагандистская работа, своевременный отпор враждебным* идеологическим диверсиям.
> 
> 
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ. Բարինով։ Գաղափարախոսական դիվերսիաները՝ հոգեբանական պատերազմի մաս: (ռուս.)
2. ↑  Докл. XXV съезду КПСС 24 февр. 1976 г. М. 1976, с. 89
**Գաղտնի լեզու** կամ **թաքուն լեզու**, հատուկ խմբի շփման հաստատված համակարգ, որի հիմնական նպատակն է թաքցնել օտարներից հաղորդակցման մտադրությունների իմաստը։ Գաղտնի լեզուները կարող են ունենալ լեզվական, ոչ լեզվական (ժեստեր, նշաններ, նկարներ), ինչպես նաև խառը բնույթ։ Գաղտնի լեզուն հայտնի է հին ժամանակներից։

Ներազգային
----------

Գաղտնի լեզուները կարող են պարտադրել երեխաներին, որպեսզի թաքցնեն իրենց մտադրությունները մեծահասակներից (մանկական գաղտնի լեզուներ)։

Նույն մարտավարությանը հաճախ դիմում են մեծահասակները՝ երեխաներից տեղեկացվածի իմաստը թաքցնելու նպատակով։ Օրինակ, բառերը ոչ թե ամբողջությամբ են արտահայտվում, այլ տառերով։ Լեզվի տեղաշարժի պայմաններում մեծահասակները կարող են օգտվել մեռնող լեզվից՝ տեղեկացվածը երեխաների համար անհասկանալի դարձնելու նպատակով։ Այսպես, օրինակ, 20-րդ դարի սկզբին բրիտանական Տրինիդադում մեծահասակները աստիճանաբար օգտվում էին ֆրանսերեն լեզվից՝ նպատակ ունենալով թաքցնել այն, ինչ հաղորդվում էր երեխաներից, որոնց հետ սովորաբար օգտագործում էին միայն անգլերենը։

Ազգամիջյան
----------

Ըստ էության, այս տարածաշրջանում քիչ հայտնի ցանկացած լեզու կարող է օգտագործվել որպես գաղտնի։ Այսպիսին են, օրինակ, գերմանական հրեաների լեզուն, նաև մուղաթերեն լեզուն, որը մշակել են միջինասիական գնչուները՝ լյուլները։ Տրանսվեստիտները Ջակարտայում օգտագործում են որպես գաղտնի լեզու հոլանդերենը (նախկին մետրոպոլիայի լեզուն, որը աստիճանաբար մոռացվեց անկախությունից հետո)։

### Ռազմական

Ռազմական նպատակներով գաղտնի լեզուներն օգտագործվում են բավական հաճախ։ Այսպես, Արևելյան Թիմորի ապստամբներն օգտագործել են պորտուգալերեն լեզուն, որին գրեթե չէին տիրապետում իրենց գլխավոր հակառակորդները՝ ինդոնեզացիները։ Արևմտյան Սահարայի ապստամբներն օգտագործում են իսպաներեն, որոնց թույլ են տիրապետում մարոկկացիները։ 20-րդ դարում ԱՄՆ բանակը որպես նավահոյի գաղտնի լեզու է օգտագործել։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Կարմիր բանակի կապավորները՝ ԽՍՀՄ փոքր ժողովուրդներից եկվորները, հաճախ նույն նպատակների հետ օգտագործել են իրենց մայրենի լեզուները՝ իմանալով, որ կապի գծի մյուս ծայրում իրենց հայրենակիցն է, իսկ նրանց բանակցությունները գաղտնալսող կապավոր վերմախտը չի տիրապետում իրեն քիչ հայտնի լեզվին։

Տես նաև
-------

* Գաղտնագրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Виноградов, 1926
2. ↑  Тилав Расул-заде Цыгане-люли: Музыкальный талант, секретный язык и перспективы на будущее // Фергана.ру, 14.01.2010

Գրականություն
-------------

* Тайные языки / Арапов М. В. // Социальное партнёрство — Телевидение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2016. — С. 589. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 31). — ISBN 978-5-85270-368-2.
* *Виноградов Г. С.* — Детские тайные языки. — Иркутск: Тип. изд-ва «Власть труда», 1926. — 28 с.
* Малахов А. Под тенью фени // Журнал "[Коммерсантъ Деньги]" №28 от 18.07.2005, стр. 81
* Приёмышева М. Н. Тайные и условные языки в России XIX в.: В 2-х книгах. — СПб.: Нестор-История, 2009. — 455 с. + 696 с.
**Յուրի Լեյզարենկո** (ռուս.՝ Юрий Тимофеевич Лейзаренко, ապրիլի 17, 1937(1937-04-17)), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։

Կենսագրություն
--------------

1966 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը և 1979 թվականին ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարությա բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։

1966 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։

Զբաղեցրել Է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության անվտանգության դեպարտամենտի տնօրենի տեղակալի պաշտոնը։

1993 թվականի հուլիսի 5-ից մինչև 1998 թվականի օգոստոսի 1-ը Գաբոնում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպանը։

1998 թվականից թոշակի է։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։

Դիվանագիտական աստիճան
---------------------

* Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1993 թվականի հունվարի 28)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 28.01.1993 № 151 «О присвоении Лейзаренко Ю. Т. дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посла»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը *eurasian-defence.ru կայքում* Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
**Թալաթ Մամեդաղա օկլի Ղասիմով** (ադրբ.՝ Tələt Məmmədağa oğlu Qasımov, հունիսի 21, 1933(1933-06-21), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 28, 2013(2013-07-28), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի խանենդե, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ (2006);

Կենսագրություն
--------------

Թալաթ Ղասիմովը ծնվել է 1933 թվականի հունիսի 21-ին Բաքվում։ Նա եղել է Զուլֆի Ադիգյոզալովի և Հաջիբաբա Հուսեյնովի նման խանենդեների ուսանող։ Թալաթ Ղասիմովի երգացանկը հարուստ է։ Նրա երգացանկում հատուկ տեղ են զբաղեցնում «Սեյգահ», «Սեյգահ-Զաբուլ», «Շյուշտարի», «Ղարաբաղյան շիկաստե», «Շուռ», «Ռասթ» մուղամները և այլ մուղամները։ Թալաթ Ղասիմովը բացառիկ ծառայություններ ունի Ադրբեջանի ազգային երաժշտական մշակույթի զարգացման գործում։ Նա երկար տարիներ եղել է «Ազերկոնսերտ» միության մենակատար։

Նա ներկայացնել է Ադրբեջանի երաժշտական մշակույթը աշխարհի տարբեր երկրներում `Թուրքիայում, Իրանում, Գերմանիայում, Ռուսաստանում, Եգիպտոսում, Ալժիրում, Թունիսում և Մարոկկոյում։ Թալաթ Ղասիմովը Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ է։

Նա մահացել է 2013 թվականի հուլիսի 28-ին։

Աղբյուրներ
----------

* QASIMOV Tələt Məmmədağa oğlu (*ադրբ.*) // Muğam ensiklopediyası. — Bakı: Musiqi dünyası, 2008. — S. 111-112.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թալաթ Ղասիմով
2. ↑  մահացել է Թալաթ Ղասիմովը
**Գրեմմիի փառքի սրահ** (անգլ.՝ Grammy Hall of Fame Award), փառքի սրահ, որը ստեղծվել է ի պատիվ երկար որակական կամ պատմական նշանակություն ունեցող երաժշտական ձայնագրությունների։ Նորակոչիկներն ընտրվում են ամեն տարի ձայնագրման արվեստի բոլոր ճյուղերի նշանավոր և բանիմաց մասնագետներից կազմված հատուկ կոմիտեի կողմից։ Սրահը կազմվել է ձայնագրման ակադեմիայի կողմից Միացյալ Նահանգներում և հիմնադրվել է 1973 թվականին։ Բոլոր ժանրերի ձայնագրություններն (սինգլներ և ալբոմներ) ընտրվելու իրավունք ունեն, սակայն դրանք պետք է 25 տարուց հին լինեն՝ դիտարկվելու համար։ 2012 թվականի դրությամբ մրցանակը շնորհվել է 906 ձայնագրություններին՝ 1900 թվականից ի վեր ենթադրաբար հարյուր հազարավոր ձայնագրված սինգլներից և ալբոմներից։ Այս ցուցակի լրացումներն ամեն տարի ընտրվում են ձայնագրման արվեստի մասնագետների կոմիտեի կողմից։

Դափնեկիրներ
-----------

Ամբողջական այբբենական ցանկն Անգլերեն Վիքիպեդիայի բաժնում․

* List of Grammy Hall of Fame Award recipients A–D (անգլ. թարգմանաբար՝ «Գրեմմիի փառքի սրահի դափնեկիրների ցուցակը՝ A-D»)
* List of Grammy Hall of Fame Award recipients E–I (անգլ. թարգմանաբար՝ «Գրեմմիի փառքի սրահի դափնեկիրների ցուցակը՝ E-I»)
* List of Grammy Hall of Fame Award recipients J–P (անգլ. թարգմանաբար՝ «Գրեմմիի փառքի սրահի դափնեկիրների ցուցակը՝ J-P»)
* List of Grammy Hall of Fame Award recipients Q–Z (անգլ. թարգմանաբար՝ «Գրեմմիի փառքի սրահի դափնեկիրների ցուցակը՝ Q-Z»)

Տես նաև
-------

* Ռոքնռոլի փառքի սրահ
* Գրեմմի մրցանակաբաշխության ռեկորդներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Amy Winehouse. — С. 62.  
Jean-Pierre Hombach։ «Amy Winehouse»։ էջ 785
2. 1 2  *Don Tyler* Hit Songs, 1900-1955: American Popular Music of the Pre-Rock Era.
3. ↑  Grammy Hall Of Fame Archived 2015-07-07 at the Wayback Machine.. Santa Monica, CA: The Recording Academy. Accessed April 2015.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գրեմմիի փառքի սրահի պաշտոնական կայքArchived 2011-08-29 at the Wayback Machine.
**Գարաշ**, շոկոլադե տորթ, որը ստեղծվել է մոտ 20-րդ դարի սկզբին Բուլղարիայում։ Համարվում է «Սաքեր» տորթի բուլղարական տարբերակը։ Առանձնանում է նրանով, որ նրա պատրաստման ժամանակ չի օգտագործվում ալյուր, դրա դերը կատարում է քերած հունական ընկույզը։

Պատմություն
-----------

Տորթը ստեղծել է ավստրո-հունգարացի հրուշակագործ Կոստոյ Գարաշեմը, որը 1885 թվականին տեղափոխվել է Ռուսե բուլղարական քաղաք։ Քաղաքում նա ղեկավարում էր «Islaj Hane» գրանդ հոթելը, որը գտնվում էր բուլղարական իշխան Ալեքսանդր Բատենբերգի նստավայրից ոչ հեռու, և հաճախ հյուրընկալում էր հայտնի մարդկանց։ Հայտնի իջևանողներին զարմացնելու համար Կոստա Գարաշը ստեղծում է իր հայտնի տորթը։ Ռուսեի պետական արխիվում պահվում է տորթի իսկական բաղադրատոմսը։

1900 թվականից հետո, Կոստա Գարաշը տեղափոխվել է Սոֆիա, որտեղ իր ձեռքն է վերցնում «Պանահ» հյուրանոցի ղեկավարությունը։ Առաջին հարկում գտնվում էր հրուշակարանը, որտեղ մայրաքաղաքի բնակչությունը կարող էր պատվիրել «Գարաշ»։ Տորթի բաղադրատոմսը լայն մասսաների համար առաջին անգամ հայտնվել է Պոլիքսեն Սեմերջիևոյի և Քրիստո Սեմերջիևի «Ժամանակակից հրուշակեղենի և բուսակերների խոհանոցի գործնական ուղեցույց» գրքում, որը հրատարակվել է 1935 թվականին Լեռնային Օրյախովիցում (վերահրատարակվել է 1936 թվականին Սոֆիայում)։

Պատրաստում
----------

Սպիտակուցը առանձնացնում են դեղնուցից և հարում են քերած ընկույզի և շաքարի հետ։ Ստացված մասսայից թխում են 5-6 շերտ բեզե։ Սերուցքային կարագից, ձվից, շաքարից, կակաոյի փոշուց պատրաստում են շոկոլադե կրեմ, որը քսում են շերտերին։ Վերջին շերտից հետո տորթի վրա են լցնում մնացած կրեմը, շաղ են տալիս կոկոսի քերուկ և 3-5 ժամ դնում սառնարան։ Սովորաբար տորթը ստացվում է ոչ բարձր՝ մոտավորապես 5 սմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  nova.bg
2. ↑  utroruse.com
3. ↑  utroruse.com
4. ↑  Торт «Гараш»

Գրականություն
-------------

* *Angela García, Hans Geel* Tartas del mundo. — Penguin Random House Grupo Editorial, 2015. — С. 76. — ISBN 978-84-03-51070-8