**«Հիշիր քո անունը»** (լեհ.՝ Zapamiętaj imię swoje, ռուս.՝ «Помни имя своё»), լեհ-խորհրդային ռազմական-դրամատիկական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Սերգեյ Կոլոսովը 1974 թվականին «Մոսֆիլմ» (ԽՍՀՄ) և «Իլյուզիոն» (Iluzjon, ԼԺՀ) ստուդիաներում։ Լեհական վարձույթում ֆիլմը ցուցադրվել է ենթագրերով լեհ դերասանների ձայնը չի փոխարինվել թարգմանչի ձայնով։

Ֆիլմի գլխավոր հերոսուհու դերը կատարել է ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ Լյուդմիլա Կասատկինան՝ ռեժիսոր Սերգեյ Կոլոսովի կինը։

Ֆիլմի իրադարձությունները ծավալվում են Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ և դրա ավարտից հետո։ Ֆիլմը հիմնված է նացիստական Գերմանիայի Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարի խորհրդային բանտարկյալի իրական դրամատիկ պատմության վրա, որն այնտեղ բաժանվել է իր որդուց և գտել նրան միայն քսան տարի անց։

Սյուժե
------

1941 թվականի հունիսի 22-ին՝ ԽՍՀՄ-ի վրա նացիստական Գերմանիայի հարձակման օրը, Բելառուսի բնակչուհի Զինա Վորոբյովան որդի է ունենում, որին կոչում է Գենա։ Որոշ ժամանակ անց մայրն ու որդին հայտնվում են Լեհաստանի գրավված տարածքում գտնվող գերմանական Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարում, որտեղ կարանտինից հետո նրանց տեղավորում են տարբեր բարաքներում, բայց Զինան հնարավորության դեպքում անընդհատ այցելում է Գենային և կերակրում նրան։ Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտին՝ բելառուսական «Բագրատիոն» հարձակողական գործողության շրջանակներում Կարմիր բանակի հարձակման ժամանակ, Զինան այլ անձանց հետ ուղարկվում է «մահվան երթի», և ճամբարից դուրս գալիս սարսափով տեսնում է, որ բարաքը, որում գտնվում է իր որդին, փակում են. նացիստները ակնհայտորեն պատրաստվում են սպանել երեխաներին։

Հետագայում՝ այլ հայրենադարձների հետ գնացքով վերադառնալու ժամանակ, Զինան պատահաբար հանդիպում է ամուսնու նախկին ծառայակցին, որից իմանում է, որ նա զոհվել է պատերազմի հենց առաջին օրը, և շոկից կորցնում է տեսողությունը։ Նա դժվարությամբ ապաքինվում է, բնակություն է հաստատում Լենինգրադում, որտեղ այնուհետև սկսում է աշխատել հեռուստացույցների արտադրության գործարանի որակի լաբորատորիայում, բայց դադարում փնտրել որդուն՝ Գենային, քանի որ վստահ է, որ նա ողջ է. դեռ հիվանդանոցում նա հանդիպել է Գենայի բարաքից բուժքույր Նադեժդային և նրանից իմացել, որ բանտարկյալ երեխաները, ամենայն հավանականությամբ, պարզապես լքվել են համակենտրոնացման ճամբարի անձնակազմի կողմից նահանջի ժամանակ։ Լսելով, որ պատերազմից հետո Լեհաստանի Օսվենցիմի թանգարանն ակտիվորեն օգնում է ճամբարի նախկին բանտարկյալների անհայտ կորած երեխաների որոնմանը, նա անընդհատ հարցումներ է ուղարկում այնտեղ։ Մի անգամ նա հեռուստատեսությամբ տեսնում է Օսվենցիմի մասին պատմող ֆիլմ, որը նկարահանվել է խորհրդային զինվորների կողմից նրա ազատագրումից հետո, և ազատագրված երեխաների խմբի մեջ ճանաչում է Գենային։

Զուգահեռաբար ցույց է տրվում, որ Գենան իսկապես կենդանի է։ Պատերազմից հետո նա և հարազատներին չգտած մյուս երեխաները հայտնվում են հանպատրաստից մանկատանը, որտեղ նրա հանդեպ հետաքրքրություն է ցուցաբերում Օսվենցիմի նախկին բանտարկյալ լեհ Գալինա Տրուշչինսկայան։ Այդ ժամանակ Գենան այլևս չի խոսում ռուսերեն, այլ միայն լեհերեն ու գերմաներեն և կարծում է, որ ինքը ֆրանսիացի է (նա իր Գենայի անունը վերափոխում է լեհական Գենեկի)։ Որոշ ժամանակ անց Գալինան որդեգրում է Գենային, և այժմ նրա անունը Էուգենիուշ Տրուշչինսկի է։ Տարիներն անցնում են, և Էուգենիուշը դառնում է ծովային կապիտան։ Մի օր նա իր ընկերուհու հետ էքսկուրսիայի է գնում Օսվենցիմի թանգարան և ցնցվում, երբ Զինայի դիտած նույն կինոխրոնիկայի կադրում տեսնում է իրեն։ Թանգարանի տնօրենը նրան հրավիրում է իր մոտ և իմանալով նրա ճամբարի համարը՝ հայտնում է Զինաիդայի հարցման մասին։ Չնայած ներքին հակասություններին՝ Էուգենիուշը մեկնում է Լենինգրադ և վերամիավորվում է իր մոր հետ, բայց որոշ ժամանակ անց հեռանում է, քանի որ իր կյանքն արդեն դասավորվել է Լեհաստանում։

Դերերում
--------

* Լյուդմիլա Կասատկինա – *Զինաիդա Գրիգորևնա Վորոբյովա*
* Լյուդմիլա Իվանովա – *Նադեժդա*
* Թադեուշ Բորովսկի — Էուգենիուշ Տրուշչինսկի (Գենադի Վորոբյով)
* Սլավա Աստախով – *Գենադի Վորոբյովը մանկության տարիներին*
* Ռիշարդա Խանին – *Գալինա Տրուշչինսկայա*
* Լիլիա Դավիդովիչ – *Մարիա Գուբարևիչ*
* Վլադիմիր Իվաշով – *մայոր*
* Լեոն Նեմչիկ – *Պյոտրովսկի, նավի նավապետ*
* Պավել Վիննիկ – *խորհրդային ժամապահ*
* Ելենա Վոլսկայա – *դայակ*
* Գելենա Իվլիևա – *Նինա Պետրուխինա*
* Դանուտա Ստոլյարսկայա – *Նատալյա*
* Լյուբով Սոկոլովա – *փոստատար*
* Վալենտինա Տելեգինա – *դայակ ծննդատանը*
* Վերա Տիտովա – *Զինաիդայի գործընկերուհին*
* Վիկտոր Շուլգին – *Պյոտր Ֆեոդորովիչ*
* Ելենա Չուխրայ – *Օքսանա*
* Ստանիսլավ Յասկևիչ – *Օսվենցիմի թանգարանի տնօրեն*
* Բորիս Կորդունով – *բժիշկ-ակնաբույժ*
* Ալեքսեյ Կոժևնիկով – *էպիզոդ (լուսագրերում նշված չէ)*
* Յանա Պոպլավսկայա – *էպիզոդը հանվել է*
* Դիտեր Կնուստ – *Յոզեֆ Մենգելե*
* Անջեյ Կրասիցկի – *էսէռական երեխաներին առանձնացնելու տեսարանում*
* Սիլվեստր Պշեդվոևսկի – *էսէռական երեխաներին առանձնացնելու տեսարանում*
* Աննա Յարաչովնա – *կալանավոր, որը լիզում է ափսեն*
* Ալեքսեյ Կոլոսով – *բրդյա սաղավարտով գերմանացի զինվոր (լուսագրերում նշված չէ)*

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսոր՝ Սերգեյ Կոլոսով
* Սցենարի հեղինակներ՝ Սերգեյ Կոլոսով, Էռնեստ Բրիլ, Յանուշ Կրասինսկի
* Օպերատոր՝ Բոգուսլավ Լյամբախ
* Բեմադրող նկարիչ՝ Միխայիլ Կարտաշով
* Կոմպոզիտոր՝ Անջեյ Կոժինսկի
* Մոնտաժող՝ Գալինա Սպիրինա
* Կոստյումների հեղինակ՝ Էդիթ Պրիդե, Իզաբելլա Կոնաժևսկա
* Ձայնը՝ Վլադիմիր Կրաչկովսկու

Արտադրություն
-------------

Ֆիլմում գլխավոր դերը կատարելու համար դերասանուհի Լյուդմիլա Կասատկինան իր ամուսնուց՝ ռեժիսոր Սերգեյ Կոլոսովից գաղտնի պահպանել է ամենադաժան դիետա՝ խմելով միայն լիմոնով ու մեղրով թեյ։ Արդյունքում նա նիհարել է 12 կիլոգրամ և նկարահանումների ժամանակ մի քանի անգամ կորցրել գիտակցությունը ուժասպառությունից։

Իրական պատմություն
------------------

Ֆիլմը հիմնված է Օսվենցիմի կալանավոր Գենադի Մուրավյովի կենսագրության վրա, բայց մեծ տարբերություններով։ Գենադին ծնվել է ԽՍՀՄ-ի վրա Գերմանիայի հարձակումից հինգ ամիս առաջ Զինաիդա և Պավել Մուրավյովների ընտանիքում՝ Վիտեբսկի մերձակայքում գտնվող Նովկա գյուղում։ Նրա հայրը մեկնել է ռազմաճակատ և 1945 թվականի ապրիլի 9-ին զոհվել Քյոնիգսբերգի մոտ տեղի ունեցած մարտում։ Գենադին և Զինաիդան սկզբում թաքնվել են անտառում, սակայն 1943 թվականին գերեվարվել են գերմանացիների կողմից և վեց ամիս անցկացրել Վիտեբսկի բանտում, քանի որ նրանց գյուղի բնակիչներին մեղադրել են պարտիզաններին օգնելու մեջ։

1943 թվականի սեպտեմբերի 19-ին երկուսն էլ հասել են Օսվենցիմ, որտեղ կարանտինից մեկ ամիս անց նրանց տեղավորել են տարբեր բարաքներում։ Զինաիդայի համարը եղել է 62105, Գենադիիի համարը՝ 149850։ Զինաիդան, կանխատեսելով, որ իրենք բաժանվելու են, անընդհատ Գենադիի համար կրկնում էր նրա լրիվ անունը՝ հուսալով, որ նա կհիշի այն, բայց հասկանալով, որ նա կարող է և չհիշել, միևնույն ժամանակ անգիր անել է տվել նրա ճամբարային համարը՝ 149850: Չնայած մոր ջանքերին՝ Գենադին հիշել է միայն իր անունը։ 1945 թվականի հունվարին Զինաիդան հայտնվել է «մահվան երթում» և արտաքսվեց Բերգեն-Բելզեն, որտեղ մնացել է մինչև 1945 թվականի ապրիլին ազատ արձակվելը։

Ազատություն ստանալուց հետո Գենադին, ի թիվս այլ ողջ մնացած երեխաների, հայտնվել է Հարբուրտովիցեի պլոֆիլակտորիայում, այնուհետև Բուչայի մանկատանը, որտեղ ուսուցչուհի Ելենա Գրուշչինսկայան հետաքրքրություն է ցուցաբերել նրա նկատմամբ և փորձել է որդեգրել նրան, բայց մի շարք պատճառներով չի կարողացել դա անել, սակայն նրանք շարունակել են կապ պահպանել։ Երբ Գենադին սկսել է սովորել տեխնիկումում, վերցրել է Գրուշչինսկի ազգանունը, իսկ անունը դարձրել է Էուգենիուշ (նա չի հիշել իր լրիվ անունը՝ Գենադի և Էուգենիուշ է ընտրել այն պատճառով, որ նրա փոքրացուցիչ ձևը՝ Գենկա, նման էր իր Գենա անվանը)։

Էուգենիուշը ծնողներին գտնելու փորձեր չի արել։ Զինաիդան որդուն մահացած էր համարում և ակտիվորեն սկսել է փնտրել նրան միայն այն ժամանակ, երբ պատահաբար որդուն տեսել է ազատագրման օրը նկարահանված կինոխրոնիկայի կադրում։ Այնուհետև, լինելով Շչեցինի պոլիտեխնիկականի ուսանող, Էուգենիուշը էքսկուրսիայի է գնացել Օսվենցիմ, որտեղ պատահաբար նկատել է իրեն հենց այդ կինոխրոնիկայում։ Դրանից հետո թանգարանի վերահսկիչ Թադեուշ Շիմանսկին նրան հայտնել է, որ վաղուց է փնտրում այդ երեխային և խնդրել է հայտնել իր ճամբարային համարը։ 1965 թվականին, երբ Էուգենիուշն արդեն աշխատում էր որպես աստստենտ պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, նա և Զինաիդան հանդիպել են Մինսկի երկաթուղային կայարանում՝ մամուլի բազմաթիվ ներկայացուցիչների ներկայությամբ։ Ինչ-որ պահի Էուգենիուշը դարձել է հայտնի անձ, և 1969 թվականին Լեհաստանում նրա մասին նկարահանվել է կես ժամանոց «Numer 149850» հեռուստաֆիլմը։

Հետագայում Զինաիդան և Էուգենիուշը ևս մի քանի անգամ հանդիպել են, բայց Էուգենիուշը փորձեր չի ձեռնարկել տեղափոխվելու ԽՍՀՄ։ Նա վերջնականապես հաստատվել է Շչեցինում, ամուսնացել և ունեցել երկու դուստր։ Զինաիդան մահացել է 1993 թվականին։ Էուգենիուշը դարձել է Լեհաստանի վետերանների միության և նախկին քաղբանտարկյալների Արևմտյան Պոմերանյան խորհրդի փոխնախագահ, որտեղ ակտիվորեն ներգրավվել է նրա անդամների սոցիալական, բժշկական և իրավական օգնության մեջ։ Էուգենիուշը եղել է այն տասներկու նախկին բանտարկյալների կազմում, որոնք ողջունել են Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսին 2016 թվականի հուլիսին Օսվենցիմ կատարած այցի ժամանակ։ Հենց Էուգենիուշն է Ֆրանցիսկոսին մոմ տվել, որը նա այնուհետև դրել է մահապատժի պատի առջև՝ 11-րդ բարաքի մոտ։

Մրցանակներ
----------

* 1975 – Քիշնևի 8-րդ համամիութենական կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակ
* Լեհական կինոփառատոն – Լավագույն դերասանուհի (Լյուդմիլա Կասատկինա)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «На съемках "Помни имя свое" Людмила Касаткина теряла сознание от истощения». *kp.ru*. Комсомольская правда — Интервью. 2010 թ․ մարտի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 26-ին.
2. ↑  Ефрейтор Муравьёв Павел Филиппович (1914 — 09.04.1945). Справочная информация. Электронная «Книга памяти» Калининградской области // prussia39.ru
3. 1 2 3 4 5  «Ludzkie losy - historia prawdziwe». *Stowarzyszenie S-PTP* (լեհերեն). Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 26-ին.(չաշխատող հղում)
4. ↑  Кино : Энциклопедический словарь / главный редактор С. И. Юткевич. — М. : Советская энциклопедия, 1987. — С. 82.
5. ↑  Красавицы советского кино

Արտաքին հղումներ
----------------

* Художественный фильм «Помни имя своё», СССР/ПНР, 1974 год. RUSKINO.RU կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Filmportal · Internet Movie Database |

 |