| **՞**Մրիկասնկեր |
| --- |
| Մրիկասնկեր Ustilago avenae*Ustilago avenae*  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Սնկեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Բազիդիոմիցետներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ցեղ | **Մրիկասնկեր**  |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ustilaginales
G. Winter |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մրիկասնկեր** (լատին․՝ *Ustilaginales*), բազիդիումավոր սնկերի կարգ, բարձրակարգ բույսերի մակաբույծներ՝ մրիկ կոչվող հիվանդության հարուցիչներ։ Հատկապես մեծ վնաս են պատճառում հացազգի բույսերին։ Հայտնի է մրիկասնկերի մոտ 900 տեսակ։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ustilago maydis
Ունեն բազմաբջիջ սնկամարմին, որը անբարենպաստ պայմաններում կարող է միջնապատերով բաժանվել առանձին բջիջների, մասնիկների, որոնք մեկական կամ կնձիկներով պատվում են հարթ կամ փշավոր թաղանթով և վերածվում մրիկասպորների՝ քլամիդասպորների (պատյանավորված սպոր)։

Հայաստանում
-----------

ՀՀ-ում՝ 10 տեսակ՝

* ցորենի փոշեմրիկ (*Ustilago tritici*),
* վարսակի փոշեմրիկ (*Ustilagozeae*),
* ցորենի քարամրիկ (*Tilletiatritici*) և այլն։

Տարածում
--------

Տարածված են գրեթե ամենուրեք։ Մրիկասնկերից բույսի առանձին օրգաններ կամ մասեր քայքայվում են, վերածվում մրագույն սպորային զանգվածի (այստեղից էլ սնկերի և դրանց առաջացրած հիվանդության անվանումները)։

Բազմացում
---------

*Ustilago nuda*
Բարձրակարգ, հատկապես հացահատիկային բույսերի մակաբույծներ են, առաջացնում են «մրիկ» հիվանդությունը։ Վերջիններիս ծլումից ձևավորվում են բագիդիումները՝ բազիդիոսպորներով (հապլոիդ փուլ), դրանք զուգավորվում են, և գոյացած նոր բջջից առաջանում է վարակիչ միցելիում (դիպլոիդ փուլ)։ Ըստ քլամիդասպորների ծլման եղանակի, տարբերում են մրիկասնկերի երկու ընտանիք՝

* տիլետիացեա (*Tilletiaceae*), ձևավորվում է միաբջիջ, կարճ բազիդիում, որի վրա գտնվում են թելանման բազիդիասպորներ,

մյուսը՝ 

* ուստիլագինացեա (*Ustilaginaceae*)՝ առաջացնում է բազմաբջիջ բազիդիում, որի յուրաքանչյուր բջջից առանձնացվող հավելվածների վրա գտնվում են բազիդիասպորները։

Քլամիդասպորներն առաջանում են ծաղիկների, տերևների, ցողունների, հազվադեպ՝ արմատների վրա։ Մրիկասնկերի յուրաքանչյուր տեսակի քլամիդասպորները կարող են լինել տեր-բույսի միայն որոշակի օրգաններում օրինակ՝ կարծրամրիկը (քարամրիկ) ծաղկի սերմնարանում, հատիկը վերածվում է մրիկապարկի (ցորեն, գարի, աշորա), ցողունային մրիկը՝ ցողունների վրա (ցորեն, աշորա), փոշեմրիկը քայքայում է բույսի բոլոր մասերը, բացառությամբ առանցքի, այն վերածվում է սև, փոշիացող զանգվածի, գաճաճային մրիկը՝ հատիկները վերածվում են մրիկապարկի (աշնանացան ցորեն), բշտիկավոր մրիկը ցողունի, տերևների, կողրերի վրա գոյացնում է սպորալեցուն բշտեր (եգիպտացորեն)։ Բույսերը վարակվում են ծլման (հատիկների մակերեսին, թեփուկների տակ կամ հողի վերին շերտում գտնվող սպորներից), ծաղկման և աճման (ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում) փուլերում։

Դասակարգում
-----------

* Anthracoideaceae
	+ *Anthracoidea*
	+ *Cintractia*
	+ *Dermatosorus*
	+ *Farysia*
	+ *Heterotolyposporium*
	+ *Moreaua*
	+ *Planetella*
	+ *Schizonella*
	+ *Stegocintractia*
	+ *Tolyposporium*
	+ *Trichocintractia*
	+ *Cintractiella*
	+ *Farysporium*
	+ *Gymnocintractia*
	+ *Kuntzeomyces*
	+ *Leucocintractia*
	+ *Orphanomyces*
	+ *Pilocintractia*
	+ *Testicularia*
	+ *Ustanciosporium*
* Melanotaeniaceae
	+ *Exoteliospora*
	+ *Melanotaenium*
	+ *Yelsemia*
* Brandpilzverwandte
	+ *Melanopsichium*
	+ *Moesziomyces*
	+ *Pseudozyma* (Anamorphe)
	+ *Sporisorium*
	+ *Ustilago*
	+ *Franzpetrakia*
	+ *Macalpinomyces*
	+ *Tranzscheliella*
* Websdaneaceae։
	+ *Restiosporium*
	+ *Websdanea*
* incertae sedis
	+ *Clintamra*
	+ *Eriocaulago*
	+ *Eriomoeszia*
	+ *Eriosporium*
	+ *Geminago*
	+ *Pericladium*
	+ *Uleiella*

Գրականություն
-------------

* C.J. Alexopolous, Charles W. Mims, M. Blackwell et al. *Introductory Mycology, 4th ed.* (John Wiley and Sons, Hoboken NJ, 2004) ISBN 0-471-52229-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Catalogue of Life (CoL) Archived 2013-09-21 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 67)։*  |