**Պոստմոդեռն ֆեմինիզմ** (անգլ.՝ postmodern feminism), ֆեմինիզմի տեսակ, որը հիմնված է պոստստրուկտուրալիզմի, պոստմոդեռնիզմի և ֆրանսիական ֆեմինիզմի վրա։ Պոստմոդեռն ֆեմինիզմի նպատակն է ապակայունացնել նահապետական նորմերը, որոնք արմատացած են հասարակության մեջ և հանգեցնում են գենդերային անհավասարության։

Հիմունքներ
----------

Այս ուղղության հետևորդները ձգտում են հասնել իրենց նպատակին՝ մերժելով էսենցիալիզմը և համընդհանուր ճշմարտությունները՝ հօգուտ կանանց միջև առկա տարբերություններն ընդունելու՝ ցույց տալու համար, որ ոչ բոլոր կանայք են միանման։ Նրանք կարծում են, որ եթե համընդհանուր ճշմարտությունը կիրառվի բոլոր կանանց նկատմամբ, դա նվազագույնի կհասցնի անհատական փորձը։ Այս առումով կարևոր է կանանց կրթելը, որ հասարակության մեջ որպես «նորմալ» ներկայացված գաղափարները կարող են բխել կանանց մասին տղամարդկանց պատկերացումներից։

Պոստմոդեռն սոցիալական տեսության ընդհանուր նախադրյալը «մեծ գաղափարների» արևմտյան իդեալի մերժումն է՝ որպես հասարակության զարգացման ուղղությունները հասկանալու և բացատրելու գործիք։

Պոստմոդեռն տեսությունն ու պրակտիկան ճանաչում են տեսակետների և կարծիքների տարբերությունները՝ տեղ բացելով բոլոր խմբերի ներկայացուցիչների համար ի նպաստ հասարակությանը։ Այսպիսով, այս ուղղության ներկայացուցիչները պայքարում են իրականության մեկ տեսակետը որպես միակ հնարավոր դիրքորոշում կամ «ճշմարտություն» պատկերացնելու պրակտիկայի դեմ։

«Պոստմոդեռն տեսության» և «ֆեմինիզմ» հասկացությունների համադրությունը հնարավորություն է տալիս կասկածի տակ դնել էսենցիալիստական մոտեցումները ֆեմինիզմին, ընդլայնել ֆեմինիզմի փիլիսոփայությունը։

Պոստմոդեռնիզմ և իդեալիզմ
------------------------

Պոստմոդեռն ֆեմինիզմը կասկածի տակ է դնում բոլոր կայացած արժեքներն ու գաղափարները (բանականություն, ճշմարտություն, գեղեցկություն, արվեստ, գիտություն), քանի որ ժամանակակից հասարակությունը հիմնված է արևմտյան իդեալիստական փիլիսոփայական մոտեցման վրա։ Պոստմոդեռնիստական տեսության առաջացման հանգամանքները բավականին բարդ են. «Պոստմոդեռնը սոսկ ժամանակագրական հասկացություն չէ, որն արտացոլում է մոդեռնից «հետո» ժամանակահատվածը. այն միշտ ներկառուցված է մոդեռնի մեջ և նախատեսված է «արթնացնելու» սուբյեկտի գիտակցությունը, որի պատկերացումներն այլևս չեն ձևավորվում արևմտյան սպիտակամորթ տղամարդու կողմից»։

Պոստմոդեռնը կասկածի տակ է դնում ծագում, էություն, բնություն հասկացությունները։ Կիբերֆեմինիզմի ներկայացուցիչներից մեկը ՝ Էնն Բալզամոն, ասում է. «Բնական» մարմինն անհետացել է, այն փոխարինվել է տեխնոլոգիական արտապատկերով»։ Հետևաբար, պոստմոդեռն ֆեմինիզմը մարտահրավեր է նետում էականական մոտեցմանը` ընդգծելով մարմին, սեռ, ռասա, սեքսուալություն, կանացիություն հասկացությունների արհեստականությունը։ Պոստմոդեռնիստները գենդերը դիրքորոշում են որպես հասարակության կառավարման գործիք և տեխնոլոգիա։

Պոստմոդեռն ֆեմինիզմի հիմքում այն թեզն է, որ տղամարդկանց և կանանց մեջ տարբերությունները սոցիալական կառուցվածք ունեն, իսկ «բնականությունը» ոչ այլ ինչ է, քան գաղափարապես ամրագրված կարծրատիպ։

Պոստմոդեռն գաղափարախոսության ծնունդը զգալի հետևանքներ է ունեցել հիմնական ֆեմինիստական դիսկուրսի վրա, որը հաճախ քննադատվում է «բնական կնոջ» իդեալիստական ներկայացման համար՝ որպես արևմտյան, սպիտակամորթ, միջին խավի, հետերոսեքսուալ և աշխատունակ։ Պոստմոդեռնիզմը կոչված է ապակենտրոնացնելու ֆեմինիստական տեսությունը՝ տարածք ստեղծելով նոր իրողություններ հասկանալու համար։

Պոստմոդեռն ֆեմինիստները ձգտում են վերլուծել ցանկացած հասկացություն, որը հանգեցրել է հասարակության մեջ գենդերային անհավասարության՝ խթանելով գենդերային հավասարությունը լոգոցենտրիզմի քննադատության, բազմաթիվ տեսանկյուններից դատողությունների աջակցության, տեքստերի ապակառուցման և սուբյեկտիվության խթանման միջոցով։ Պոստմոդեռն ֆեմինիստները ձգտում են հասարակության ուշադրությունը հրավիրել հասարակության երկփեղկվածության վրա և ցույց տալ, թե ինչպես է լեզուն ազդում տարբեր սեռերի ներկայացուցիչների վարվեցողության տարբերությունների վրա։

Պոստմոդեռնիզմի ընդգրկումը ֆեմինիստական տեսության մեջ ֆեմինիստական շարժման ոչ բոլոր ներկայացուցիչների կողմից է ընդունվում։ Ոմանք կարծում են, որ պոստմոդեռնիստական գաղափարները բերում են անհամապատասխանություններ և տարբերություններ՝ համարելով, որ ֆեմինիզմի հիմնական գաղափարը կանանց միավորումն է։

Ծագման պատմություն
------------------

Պոստմոդեռն ֆեմինիզմը ի հայտ է եկել 20-րդ դարի վերջին քառորդում։

Այս ուղղությունը ձևավորվեց ֆեմինիզմի երրորդ ալիքի գալստյամբ, որը սկսվեց 1990-ականներին։

Պոստմոդեռն ֆեմինիստական փիլիսոփայության ամենանշանավոր տեսաբաններն են Էլեն Սիքսուն, Լյուսի Իրիգարեյը և Յուլյա Քրիստևան։

Տերմինը հիմնականում ստեղծվել է Ջուդիթ Բաթլերի կողմից 1990 թվականին «Գենդերային խնդիր. ֆեմինիզմը և ինքնության տապալումը» (անգլ.՝ Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity) գրքում։

Նա քննադատում է Սիմոնա դը Բովուարի, Միշել Ֆուկոյի, Ժակ Լականի աշխատանքը և Լյուսի Իրիգարեյի փաստարկն այն մասին, որ «կանացիությունը» միայն արտացոլումն է այն ամենի, ինչ կառուցված է որպես արական։ Բաթլերը քննադատում է կենսաբանական սեռի և սոցիալապես պայմանավորված գենդերի միջև նախկին ֆեմինիզմների տարբերությունը։ Նա զարմանում է, թե ինչու ենք մենք ենթադրում, որ նյութական իրերը (օրինակ՝ մարմինը) իրենք չեն ենթարկվում սոցիալական կառուցման գործընթացներին։

Ջ. Բաթլերը պնդում է, որ նույնիսկ «կին» հասկացությունը միանշանակ չէ, քանի որ այն ներառում է շատ ավելին, քան կենսաբանական սեռը՝ դասակարգ, ռասա, սեքսուալություն և անհատականության այլ ասպեկտներ, որոնք յուրովի են սահմանում յուրաքանչյուր կնոջ։ Հետևաբար, ինչպես նշում է Բաթլերը, «գենդեր» տերմինն իր բնույթով կատարողական է, ինչը նշանակում է, որ չկա կանանց ենթակայության միասնական հիմք և չկա կանանց հիմնախնդրի լուծման մեկ մեթոդ։

Ընդունելով, որ սեռը սոցիալական կառուցվածք է, ֆեմինիստները ենթադրում են, որ սեռը միշտ կառուցվում է նույն կերպ։ Նրա փաստարկը ենթադրում է, որ կանանց ճնշումը մեկ պատճառ չունի, իսկ դրա հետ կապված խնդիրները՝ միակ լուծումը։ Այսպիսով, պոստմոդեռն ֆեմինիզմը քննադատվում է գործողությունների հստակ ուղի չառաջարկելու համար։ Ինքը՝ Բաթլերը, մերժում է «պոստմոդեռնիզմ» տերմինը՝ որպես չափազանց անորոշ։

### Մերի Ջո Ֆրուգ

Մերի Ջո Ֆրուգն ենթադրում էր, որ պոստմոդեռնիզմի «սկզբունքներից» մեկն այն է, որ մարդկային փորձը «անխուսափելիորեն ընկած է լեզվի մեջ»։ Իշխանությունն իրականացվում է ոչ միայն ուղղակի հարկադրանքի միջոցով, այլ նաև այն բանի միջոցով, թե ինչպես է լեզուն ձևավորում և սահմանափակում մեր իրականությունը։ Եվ որ քանի որ լեզուն միշտ բաց է վերաիմաստավորման համար, այն կարող է օգտագործվել նաև սահմանված սահմանափակումներին դիմակայելու համար, ինչը նույնպես խոստումնալից կետ է քաղաքական պայքարի համար։

Ֆրուգի երկրորդ պոստմոդեռն սկզբունքն այն է, որ գենդերը ինչ որ մի բնական բան չէ, միանգամայն ոորոշակի և սահմանված մի բան։

Սեռը լեզվի օգնությամբ վերարտադրվող իմաստների համակարգի մի մասն է։ Ֆրուգը պնդում է, որ «մշակութային մեխանիզմները կոդավորում են կանացի մարմինը իմաստներով», և որ այդ մշակութային մեխանիզմներն այնուհետև շարունակում են բացատրել այդ իմաստները «վկայակոչելով սեռերի միջև «բնական» տարբերությունները, տարբերություններ, որոնք հենց այս կանոններն են օգնում ստեղծել»։

### Ֆրանսիական ֆեմինիզմ

Ֆեմինիզմում պոստմոդեռն գաղափարի զարգացումը կապված է Ժակ Դերիդայի, Միշել Ֆուկոյի ստեղծագործությունների, արմատական ֆեմինիզմի և պոստստրուկտուրալիզմի գաղափարների օգտագործման հետ։ Ֆեմինիստական տեսության մեջ կանացիության շեշտադրումը հնարավորություն տվեց առանձնացնել սուբյեկտիվության նոր փիլիսոփայական կառուցումը` գենդերային սուբյեկտիվությունը, ի տարբերություն ասեքսուալ դասականի։

Քննադատություն
--------------

Պոստմոդեռն ֆեմինիզմը ի հայտ եկավ 1990-ական թվականներին և, որպես համեմատաբար նոր շարժում, արդեն ենթարկվել է զգալի քննադատության։ Քննադատության ճնշող մեծամասնությունը գալիս է մոդեռնիստներից և ֆեմինիստներից, ովքեր պաշտպանում են մոդեռնիստական գաղափարները։ Նրանք կենտրոնացել են ռելատիվիզմի և նիհիլիզմի թեմաների վրա, որոնք սահմանվել են պոստմոդեռնիզմի կողմից։

Մասնավորապես, նրանք պնդում են, որ պոստմոդեռն ֆեմինիզմը «բացառում է ազատագրման հնարավորությունը», քանի որ այն չի ներառում որևէ կոնկրետ գործողություն։ Այս միտքն արտահայտվել է Մեգան Մորիսի աշխատություններումԷլիսոն ասիթեր։ Նա պնդում է, որ պոստմոդեռն ֆեմինիզմը վտանգում է խարխլել գործող քաղաքականության հիմքը, որը հիմնված է գենդերային տարբերությունների վրա։

Էլիսոն Ասիթերը հրատարակել է գիրք, որի հիմնական թեզն այն է, որ պետք է վերադարձ լինի մոդեռնիստական ֆեմինիզմին։ Գլորիա Սթայնեմը նաև քննադատել է ֆեմինիստական տեսությունը և հատկապես պոստմոդեռն ֆեմինիստական տեսությունը՝ որպես չափազանց ակադեմիական, որտեղ ժարգոններով լի և անլուսավոր մարդկանց համար անհասկանալի դիսկուրսը անօգուտ է և վնասում է ֆեմինիզմի զարգացմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Postmodern Feminist Theory and Social Work: A Deconstruction». *Social Work* (անգլերեն). 1995. doi:10.1093/sw/40.6.831. ISSN 1545-6846.
2. ↑  Агафонова Елена Евгеньевна Динамика представлений о женской самоидентификации: от модернизма к постмодернистскому феминизму // Вестник РУДН. Серия: Социология. 2009. № 3.
3. ↑  Агафонова Е. Е. Мещерякова Л. Ю. Феминизм и постмодернизм: к вопросу о теоретических основаниях гендерных исследований — М. МАКС Пресс, 2007. — С. 23-39
4. ↑  Сиксу Э. Хохот Медузы // В кн.: Введение в гендерные исследования // В 3-х частях. — Хрестоматия. — Харьков: ХЦГИ; М.: Алетейя, 2001.
5. ↑  Иригарей Л. Этика полового различия. — М.: Художественный журнал, 2004.
6. ↑  Кристева Ю. Силы ужаса: эссе об отвращении. — Харьков: Ф-Пресс, ХЦГИ; СПб.: Алетейя, 2003.
7. ↑  Judith Butler, «Contingent Foundations» in Seyla Benhabib et al. *Feminist Contentions: A Philosophical Exchange* (New York: Routledge, 1995), pp. 35-58
8. ↑  *Frug, Mary Joe* A Postmodern Feminist Manifesto (An Unfinished Draft)(անգլ.) : journal. — 1992. — Т. 105. — № 5. — С. 1045—1075. — doi:10.2307/1341520
9. ↑  *Assiter, Alison* Enlightened Women. — London: Routledge, 1995.
10. ↑  Denes, Melissa (2005 թ․ հունվարի 17). «'Feminism? It's hardly begun'». *The Guardian* (անգլերեն). ISSN 0261-3077. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 31-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 29-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)