recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վետո (այլ կիրառումներ)
**Վետո** (լատիներեն veto — արգելում եմ), Հին Հռոմում հռոմեացի մագիստրատի՝ մյուս մագիստրատների որոշումների վրա արգելք դնելու իրավունքը։ Հատուկ նշանակություն է ունեցել ժողովրդական տրիբունների վետո Լեհաստանում, 17-րդ դարում գործում էր, այսպես կոչված, վետո լիբերում սովորույթը, ըստ որի սեյմում որոշում ընդունելու համար պարտադիր էր ողջ կազմի համաձայնությունը։ Բուրժուական պետություններում վետո օրենսդիր մարմնի ընդունած օրինագիծը գործողության մեջ մտցնելուց հրաժարվելու պետության գլխի իրավունքն է։ Ձևավորվել է միապետություններում, գործադիր իշխանության (ներկայացնում էր թագավորը) և պառլամենտի միջև ստեղծված հավասարակշռության շրջանում։ Միապետների վետոյի իրավունքը բացարձակ էր․ օրինագիծը վերջնականապես մերժվում էր և հետագա քննարկման չէր դրվում։ Պառլամենտարիզմի և կառավարության լիիշխանության հաստատմամբ թագավորը գործնականորեն կորցրեց վետոյի իրավունքը (Անգլիայում, օրինակ, վերջին անգամ կիրառվել է 1707 թվականին), թեև ձևականորեն մինչև այժմ պահպանվում է։ Ժամանակակից բուրժուական երկրների մեծ մասում վետոյի իրավունքը վերապահված է պետության գլխին։ Վերջինս պառլամենտի ընդունած օրինագիծը մերժելիս այն վերադարձնում է նոր քննարկման այսպես կոչված, հետաձգված (սուսպենզ) վետո։ Եթե օրինագիծը երկրորդ անգամ է ընդունվում, ապա այն առանց պետության գլխի սանկցիայի մտնում է ուժի մեջ։ Մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ում, մերժված օրինագիծը որոշակի ժամանակահատվածում պառլամենտում նոր քննարկման չդրվելու դեպքում համարվում է վերացված, եթե այդ ընթացքում պառլամենտի պալատները նիստ չեն հրավիրում (այսպես կոչված վետոն գրպանում է, այսինքն ապահովված է)։ Սոցիալիստական երկրների սահմանադրություններով պետության ղեկավարին վետոյի իրավունք չի տրվում։ Միջազգային իրավունքում վետո է համարվում Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամների միասնականության բացակայությունը (միաձայնության սկզբունք)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 384)։*  |
**Օ. Ս. Տոլոկոննիկովայի տուն** (ռուս.՝ Дом О. С. Толоконниковой), ճարտարապետության հուշարձան, որը գտնվում է Մոսկվայում (Ռուսաստան)։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցվել է XVIII դարի վերջին - XIX դարի սկզբին։

Առաջին վերակառուցմանը շինությունը ենթարկվել է 1840-ական թվականներին, որի ընթացքում հայտնվել է անկյունային մուտքը, որը պահպանվանել է բավական երկար ժամանակ, բակում կառուցվել են նոր ծառայողական շինություններ, փոխվել է պատուհանների ձևավորումը։ Շենքի ներքին հարդարումը նույնպես բազմիցս փոփոխվել է։

1852 թվականին շենքը դարձել է մոսկվացի վաճառական Գրիգորի Կիրիլովիչ Սոլովյովի սեփականությունը։ Ճարտարապետական կառույցի հաջորդ տերը դարձել է ոմն Սալովը, որը 1889 թվականին իր գույքը ժառանգել է Սուրբ Հարության եկեղեցուն, որը գտնվում էր Մոնետչիկովսկի նրբանցքում։ Եկեղեցին եղել է առանձնատան օրինական սեփականատերը մինչև Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը։

Հետհեղափոխական տարիներին թմբուկի կիսաշրջանաձև պատուհանը ձեռք է բերել ուղղանկյուն ձև։ Ներկայումս շենքն ունի կորնթոսյան օրդերի սյուներ, որմնասյուներ կողային ճակատներին և մուտք շինության հետնամասից։ Ավելացել է առանձնատան բարձրությունը, փոխվել են պատուհանների երեսկալները։

Օ. Ս. Տոլոկոննիկովայի տունը մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ է (գրանցման համար՝ 7735979000)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
2. 1 2 3 4  Дом конца XVIII века — Знаменитые и известные исторические здания и дома Москвы
3. ↑  Дом, конец XVIII в. — начало XIX в.

Աղբյուրներ
----------

* Дом конца XVIII века — Знаменитые и известные исторические здания и дома Москвы Archived 2018-06-29 at the Wayback Machine.
* ДЕПАРТАМЕНТ КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ ГОРОДА МОСКВЫ — Дом, конец XVIII в. — начало XIX в. Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Կարմրախածի սագ** |
| Կարմրախածի սագԿարմրախածի սագ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | *Կենդանիներ* |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Սագանմաններ (Anseriformes) |
| **Ընտանիք** | *Բադեր* |
| **Ցեղ** | **Branta** |
| **Տեսակ** | **Կարմրախածի սագ** *(B. Կարմրախածի)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Branta Կարմրախածի սագ***Pallas, 1769 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Խոցելի տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Կարմրախածի սագ** (լատ.՝ Branta ruficollis), բադերի ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Զբաղեցնում է տունդրայի և անտառատունդրայի խիստ սահմանափակ տարածք Յամալ թերակղզուց մինչև Թայմիր։ Ձմռանը հանդիպում է Անդրկովկասում, Կասպից ծովի ափերին, Իրանում, Միջագետքում։ Հայաստանում գրանցված է ընդամենը երկու անգամ՝ Սևանա լճի ավազանում և Արմաշի ձկնաբուծական լճակներում։

Էկոլոգիա
--------

Բնադրման շրջանում հանդիպում է տունդրայի և անտառատունդրայի առավել չոր ու բարձրադիր, ջրին մոտ տարածքներում, ձմռանը` ջրամբարներին մոտ գտնվող տափաստաններում, մշակովի դաշտերում, լճերում։

Բնադրում են գետերի խոտաբույսերով և թփուտներով պատված թեք ափերին՝ 4-5 զույգերից կազմված գաղութներով։ Ձվերը 3-6 հատ են, կաթնագույն, կանաչակապտավուն երանգով, 63-69 մմ։ Թխսումը տևում է 24-26 օր։ Երբեմն նույն բնում կարող են բնադրել մի քանի էգ, և դրանցում կուտակվում է մինչև 50 ձու, որոնցից դուրս եկած ձագերը խնամվում են երկու ծնողների կողմից։

Պահպանություն
-------------

Հազվագյուտ, պատահական չվահյուր տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և Վտանգնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Գրանցված է Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված 2-ում։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները բացակայում են։

Վտանգման հիմնական գործոնները հայտնի չեն։

Անհրաժեշտ է կազմակերպել թվաքանակի հաշվառումներ ողջ տարվա ընթացքում։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
**Վարդան Խաչերի Քեշիշյան** (1883, Մարաշ, Մարաշի գավառ, Հալեպի նահանգ, Օսմանյան կայսրություն- 20 հունվարի, 1920, Մարաշ), հայ դեղագործ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1883 թվականին Օս­մա­նյան կայս­րու­թյան Հա­լե­պի նա­հան­գի Մա­րա­շի գա­վա­ռի կենտ­րոն Մա­րաշ քա­ղա­քում։ Դե­ղա­գործ-բժիշկ Խաչեր Քեշիշյանի ավագ որ­դին է։ Սո­վո­րել է ամե­րի­կա­ցի մի­սի­ո­ներ­նե­րի Մա­րա­շի «Ակա­դե­մի» բարձ­րա­գույն վար­ժա­րա­նում, այ­նու­հե­տև՝ ամե­րի­կա­ցի մի­սի­ո­ներ­նե­րի Տարսոնի Սեյնթ Պոլ քո­լե­ջում, որը թե­րա­վարտ է թո­ղել։ 1906 թվականին ավար­տել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական համալսարանի դե­ղա­գոր­ծա­կան բա­ժի­նը և դե­ղա­գոր­ծի վկա­յա­կան ստա­ցել։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժա­մա­նակ զո­րա­կոչ­վել է օս­մա­նյան բա­նակ և ու­ղարկ­վել Զեյթուն` զին­վո­րա­կան դե­ղա­գործ ծա­ռա­յե­լու։ Զեյ­թու­նում 8 ամիս ծա­ռա­յե­լուց հե­տո տա­րագր­վել է Կոնիա, որ­տե­ղից էլ ըն­տա­նի­քով` Մեսքենե։ Այս­տե­ղից փախ­ել է Հալեպ, ուր կրկին մտել է օս­մա­նյան բա­նակ և զին­վո­րա­կան դե­ղա­գործ ծա­ռա­յել Նաբլուսի (Պաղեստին) ռազ­մա­ճա­կա­տում։ 1918 թվականի զի­նա­դա­դա­րից հե­տո վե­րա­դար­ձել է Մա­րաշ։ 1920 թվականի հուն­վա­րի 26-ին՝ Մա­րա­շի հա­յե­րի կո­տո­րա­ծի ժա­մա­նակ, թուր­քե­րը նրան սրա­խող­խող են արել՝ 37 տա­րե­կա­նում։

Գրականություն
-------------

* Գա­լուս­տե­ան Գրի­գոր Հ. Մա­րաշ, Նիւ Եորք, 1934։
* Գա­լուս­տե­ան Գրի­գոր Հ. Մա­րաշ կամ Գեր­մա­նիկ եւ հե­րոս Զէյ­թուն, Նիւ Եորք, 1988։
* «Գե­ղարդ» սու­րի­ա­հայ տա­րե­գիրք, Ե. գիրք, Հա­լէպ, 1996։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Կարմրաներկ

**Կարմրաներկ**, դեկորատիվ կոսմետիկ միջոց է, օգտագործվում է կանանց կողմից՝ այտերի երանգավորման, ավելի երիտասարդ տեսք ստանալու, կամ այտոսկրերն ընդգծելու համար։

Բաղադրություն
-------------

Ներկայումս կարմրաներկը պատրասվում է տալկե հիմքով գունափոշուց, որին վրձինի օգնությամբ ներկում են այտերը։ Որպես ներկանյութ սովորաբար օգտագործվում է ներկային քրքումը, որդան կարմիրի և ամոնիակի հիդրօքսիդի միացությունը, վարդագույն ջուր, ինչպես նաև ուրիշ այլ ներկանյութեր։

Գոյություն ունեն հեղուկ, ինչպես նաև ճարպային հիմքով կարմրաներկեր։

Մարքիզուհի դե Պոմպադուր նկարը՝ վրձնած Ֆրանսուա Բուշեի կողմից (1758), Մադամ Պոմպադուրը պատկերված է իր արդուզարդի ընթացքում,այտերը կարմրաներկով ներկելու պահին

Լրացուցիչ փաստեր
----------------

* Կային ժամանակներ, երբ և կանայք և տղամարդիկ օգտագործել են կարմրաներկ (օրինակ ռեգենտեւթյան դարաշրջանում)
* Վիկտորյական դարաշրջանում, երբ դիմահարդարումը նույնացվում էր ցածր բարոյականության հետ, կանայք կսմթել են իրենց այտերը ( և կծել են իրենց շուրթերը), որպեսզի դրանք վարդագույն դառնան
* «կարմրաներկ» բառը ռուսերենում օգտագործվել է միայն հոգնակի թվով, (ինչպես օրինակ թանաք բառը)։

Գրականություն
-------------

* Румяна // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства / под ред. А. И. Ревина. — М.: Советская энциклопедия, 1960. — Т. 2. — С. 539. — 770 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Modes In Makeup, a brief history of cosmetics
* The History of Makeup
* The Pervasion of Rouge
**Վարդանով** (Վարդանյան) Վարդան Իվանի (ծնվել է 1853 թվականի հունվարի 12-ին Թիֆլիսում - մահացել է 1919 թվականին, Պետրոգրաֆում), հայ ֆիզիոլոգ։ Իվան Պավլովի առաջին հայ աշխատակիցը, Պետերբուրգի բժշկական բարձրագույն դպրոցների առաջին հայ պրոֆեսորը։ 1871 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի դասական գիմնազիան, ընդունվել Պետերբուրգի բժշկավիրաբուժական ակադեմիա։ 1877—1878 թվականներին ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ ծառայել է Բալկանյան ռազմաճակատում։ 1898 թվականից Վարդանովը ֆիզիոլոգիա է դասավանդել Պետերբուրգի կանանց բժշկական համալսարանում, 1904 թվականից՝ նույն համալսարանի օրդինար պրոֆեսոր, կյանքի վերջին տարիներին՝ տնօրենի գիտական գծով տեղակալ։

Այդտեղ Վարդանովը հիմնել է ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը և լաբորատորիան։ 1895 թվականից մինչև կյանքի վերջը Իվան Պավլովի ասիստենտն էր Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիայում։ Վարդանովը ֆիզիոլոգիա է դասավանդել նաև Պետերբուրգի նյարդահոգեբուժական համալսարանում, մանկավարժական ակադեմիայում և այլ ուսումնական հաստատություններում։

Վարդանովի գիտական աշխատանքները վերաբերում են դեպրեսոր և թափառող նյարդերի փոխհարաբերության, օրգանիզմի գազափոխանակության, ջերմակարգավորման հարցերին։ Վարդանովը 1892 թվականին դոկտորական դիսերտացիա է պաշտպանել «Գալվանական երևույթներ գորտի մաշկում» թեմայով։ Վարդանովը «Ֆիզիոլոգիայի դասընթաց» (1906) և «Նոթեր ֆիզիոլոգիայի վերաբերյալ (1915) ձեռնարկների հեղինակ է։ 1908 թվականին Վարդանովը ընտրվել է Պետերբուրգի ռուս բժիշկների ընկերության իսկական անդամ, 1911 թվականին՝ փորձառական մանկավարժության ընկերության պատվավոր անդամ։

Գրականություն
-------------

* Լալայան Ա. Ա. Նշանավոր հայ ֆիզիոլոգ Վ. Ի. Վարդանովը, Երևան, 1969։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 324)։*  |
Միջուկային սնկի բարձրությունը կախված էներգիայի տրոտիլային համարժեքից։
**Տրոտիլային համարժեք**, բարձր էներգետիկ երևույթների էներգիայի անջատման չափ, արտահայտված տրինիտրոտոլուոլի (ՏՆՏ) չափով, որի պայթյունի ժամանակ անջատված էներգիային հավասար չափն է։ Տրոտիլը, տրինիտրատոլուոլ, տոլ, 2, 4, 6, եռնիարաաոլուոլ, օրգանական միացություն է, փշրտող պայթուցիկ նյութ։ Անգույն բյուրեղներ են, որոնք հնանալիս դեղնում են՝ չկորցնելով պայթելու ունակությունը։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 80,85 °C, եռմանը՝ 290 °C, խտությունը՝ 1600 կգ/մ3։ Բռնկվում է 290 °C–ում, պայթման ջերմությունը՝ 4190 կՋ/կգ։ Վատ է լուծվում ջրում (0,013%), եթերում, ծծմբածխածնում, լավ՝ բենզինում, ացետոնում, քլորաֆորմում, խիտ ազոտական թթվում։ Քիմիապես կայուն է, սկսում է քայքայվել 150 °C–ից բարձր տաքացնելիս։ Ալկալիների հետ առաջացնում է անկայուն աղեր՝ տրոտիլատներ, որոնք պայթում են շփման և մեխանիկական այլ ազդակների ներգործությամբ։ Տրոտիլը ստանում են տոլուոլի նիտրմամբ։ Տրոտիլը և նրա խառնուրդները ամոնիումի նիտրատի, ալյումինի և այլ նյութերի հետ (ամոնիտներ, ամոնալներ, ամոտոլներ և այլն) օգտագործվում են ռազմական գործում և պայթեցման աշխատանքներում։ ՏՆՏ-ի պայթյունային քայքայման էներգիան, կախված պայթյունի պայմաններից փոփոխվում է 980—1100 կալ/գ։ Տարբեր տեսակի պայթուցիկ նյութերի համեմատության համար պայմանականորեն ընդունված է 1000 կալ/գ և 4184 Ջ/գ։

Մեծությունների ածանցյալներ
--------------------------

* 1 գրամ ՏՆՏ առաջացնում է 1000 թերմոքիմիական կալորիա կամ 4184 Ջ
* 1 կգ ՏՆՏ = 4,184×106 Ջ = 4,184 ՄՋ
* 1 տ ՏՆՏ = 4,184×109 Ջ = 4,184 ԳՋ
* 1 կիլոտոննա ՏՆՏ = 4,184×1012 Ջ = 4,184 ՏՋ
* 1 մեգատոննա ՏՆՏ = 4,184×1015 Ջ = 4,184 ՊՋ
* 1 գիգատոննա ՏՆՏ = 4,184×1018 Ջ = 4,184 ԷՋ

Այս միավորներն օգտագործվում են միջուկային և քիմիական պայթյունների, աստերոիդների և գիսավորների ընկնելու, հրաբուխների պայթյունների էներգիայի չափը գնահատման համար։

Օրինակ, ի գրամ ուրան-235 կամ պլոտոնի-239 լրիվ տրոհման դեպքում, տալիս է 20000 տոննա տրատիլին համարժեք էներգիա։

1945 թվականի օգոստոսի 6-ին Հիրոսիմայի վրա պայթած միջուկային Մալիշ ռումբը համարժեք էր 13-ից 18 կիլոտոննա ՏՆՏ։ Դա համարժեք է 7 գր մատերիայի էներգիային։

*E* = *mc*2 = 0,0007 կգ · (3×108 մ/վ)2 = 63×1012 Ջ ≈ 15 կտ ՏՆՏ։

Պայթուցիկ նյութերի տրոտիլային համարժեք
--------------------------------------

Տրոտիլային համարժեքը ցույց է տալիս՝ քանի անգամ է ուժեղ կամ թույլ տրված պայթուցիկ նյութը տրոտիլից[1][2]։

* Տրոտիլ — 1,0
* Տրիտոնալ — 1,53
* Հեքսոգեն — до 1,3—1,6
* ՏԷՆ— 1,39
* Ամոնալ — 0,99
* Բարութ— 0,55—0,66
* ՏՆՌՑ — 0,39
* Տետրիլ— 1,15—1,25
* ԷԳԴՆ — 1,6
* Օկտոգեն— 1,7

Տես նաև
-------

* Պայթուցիկ նյութեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Курс «БЖД:Защита в ЧС и ГО»*
2. ↑  John Pichtel, Terrorism and WMDs: Awareness and Response - CRC Press, 2011, ISBN 9781439851760, page 255-257 "Box 6.5 Relative effectiveness factor for explosives".

Արտաքին հղումներ
----------------

* U.S. Army Explosives and Demolitions Handbook 2013, page 6 "Section II. Military explosives and special charges, 4. Definitions. d"
* Explosives 101: RE Factor, Dixon Hill, 2012
**Լատինական փոխառություններ**, հայերենի` լատիներենից փոխառյալ բառերը։

Լատիներենի ազդեցությունը հայերենի վրա Հրաչյա Աճառյանը երկու շրջանների է բաժանում` հին և նոր։

Հայերենի բառապաշարի վրա հռոմեական ազդեցության հին շրջանն ընկնում է մ.թ.ա. 2-րդ դարից մինչ մ.թ. 2-3-րդ դարերը։ Այդ շրջանում գրաբարը փոխառել է 10 բառ, որից *արկղ, սկուտեղ, կառք, մարգարիտ, ղենջակ (գոգնոց)* բառերը գործածվում են նաև ժամանակակից հայերենում։

Հին շրջանին են վերաբերում նաև գրաբարում հունարենի միջոցով կատարված լատինական միջնորդավորված փոխառությունները, որոնցից ժամանակակից հայերենում գործածական են կյանքի ու կենցաղի առտնին հարաբերություններին, կրոնական-եկեղեցական, պետական-պաշտոնական, ռազմական և վարչական մարզերի մոտ երեք տասնյակ բառեր, օրինակ՝ *հունվար, փետրվար, մարտ, ապրիլ, մայիս, հունիս, հուլիս, օգոստոս, սեպտեմբեր, հոկտեմբեր, նոյեմբեր, դեկտեմբեր* ամիսների անունները, կամ *դինար (դրամական միավոր), թուղթ, լեգիոն, կաղանդ, կանթեղ, կարդինալ, կիտրոն, կնգուղ, կուրապաղատ, կրկես, մագիստրոս, մանկլավիկ, նոտար, պալատ, սապոն, սենատոր, վեղար, տիտղոս, տորդիկ (թռչուն), ունկի (չափի միավոր), ուրուր (եկեղեցական սքեմ), փոս, փուռ և այլն*։

Հիշյալ բառերը փոխառության միջնորդ լեզուն հունարենն է համարվում, քանզի հայերենը լատինական բառերը փոխառել է հունարենի տառադարձությամբ։ Օրինակ՝ *կիտրոն* - հունարեն՝ *kitron*, լատ.՝ *citrus*, *մագիստրոս* - հունարեն՝ *magistros*, լատ.՝ *magister*, *տիտղոս* - հունարեն՝ *titlos*, լատ.՝ *titulos* և այլն։

Հունարենի միջոցով հին շրջանում գրաբարի փոխառյալ լատինական որոշ բառեր հետագայում ժամանակակից հայերենը կրկին փոխառել է եվրոպական լեզուներից և առաջին հերթին՝ ռուսերենի միջոցով, օրինակ՝ *դիկտատոր, կուրատոր, ռեկտոր, սենատոր* և այլն։

Նոր շրջանում հայերենի լատինական բոլոր փոխառությունները միջնորդավորված են։

Տես նաև
-------

* Լատինաբան հայերեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Աճառյան, Հայոց լեզվի պատմություն, Ա մաս, Երևան, 1940, էջ 329։
2. ↑  Հ. Աճառյան, Հայոց լեզվի պատմություն, Բ մաս, Երևան, 1951, էջ 41-44։

Աղբյուրներ
----------

* Հր. Աճառյան, Հայերեն արմատական բառարան, Երևան, 1926։
* Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008, էջ 199-202։
Հայոց լեզվի հնուց եկող բառապաշարից և հատկապես պաշտամունքից երևում է, թե որքան մեծ դեր է խաղում երկրագործությունը հայ ժողովրդի կյանքում։ Նախաքրիստոնեական Հայաստանում խիստ զարգացած էր երկրագործության պաշտամունքը, որը ստացել էր սինկրետիկ բնույթ և միաձուլվել էր հելլենական, ապա հելլենիստական աշխարհի պանթեոնին։ Մարդիկ հատկապես պաշտում էին Արա Գեղեցիկին՝ բերրիության և բնության զարթոնքի աստծուն, որը միաձուլվում է Տիր և Միհր աստվածների պաշտամունքների հետ։ Հատկապես Վասպուրականում ժողովուրդը ուներ «Տիր դնել» արտահայտությունը, որը նշանակում է ցորենի հատիկը ցանել գետնում։ Տիր աստծու անունից առաջ է եկել հացահատիկի մի տեսակ, որը կոչվում է «տիր» կամ «դիր»։ Արա Գեղեցիկ-Տիր-Միհրից հետո ժողովուրդն առանձնապես պաշտում էր բնության արտադրող ուժերի աստվածուհուն՝ «Ոսկեմայր» Անահիտին։ Նա նույնացվել էր Արտեմիսի, ապա Դեմետրա աստվածուհու հետ։ Այս տեսակետից պատահական չէ այն, որ Վաղարշապատի (այժմ՝ Էջմիածին) քաղաքամերձ հողերի 1-ին-2-րդ դարերի շերտերի պեղումների ժամանակ գտնվել է գեմմա, որի վրա պատկերված է Դեմետրե աստվածուհին՝ հասկը ձեռքին։ Հավանաբար գոյություն է ունեցել նաև խաղողի վազի պաշտամունք, այդ մասին վկայում են քրիստոնեական տոնակատարություններում և հնուց եկող քանդակներում նրա մնացուկները։ Հյուսիսային Կովկասում գտնված հայոց Բակուր Ա Արշակունի թագավորի (161-163 թվականներ) հայտնի գավաթի վրա պատկերված են Սիլենի նման զգեստավորված դերասան, ինքը՝ Դիոնիսոսը, և դիոնիսիաների հետ կապված ատրիբուտներ։

Գրականություն
-------------

* Աղայան Ծ.Պ. Առաքելյան Բ.Ն, Գալոյան Գ. Ա.Երեմյան Ս. Տ, Խաչիկյան Լ.Ս, Հակոբյան Ա.Մ, Հովհաննիսյան Ա.Գ, Ներսիսյան Մ.Գ «Հայ ժողովրդի պատմություն», հատոր 1,Երևան 1971, էջ 805
Սեռական հավասարության խորհրդանիշը
**Սեռական հավասարություն**, **գենդերային հավասարություն**, հասկացություն, որը ենթադրում է իրավահավասարություն կնոջ և տղամարդու միջև տարբեր բնագավառներում՝ սոցիալ-տնտեսական և մշակութային, քաղաքական և քաղաքացիական ոլորտներում։

Արդի ժամանակներս քաղաքակրթության զարգացման արդյունքում երկրների զգալի մեծամասնությունում գործում է սեռական հավասարությունը։

Որոշ իսլամադավան երկրներում՝ Սաուդյան Արաբիայում, Աֆրիկյան մի շարք երկրներում կինը զրկված է վերոհիշյալ իրավունքներից։ Այդ երևույթը 18-րդ դարում հաղթահարվել է մի շարք զարգացած երկրներում, ինչպիսիք են Մեծ Բրիտանիան, ԱՄՆ-ն, Ճապոնիան և այլն։ Այդ առումով մեծ դեր է խաղացել «Կանանց խտրականության դեմ» կոնվենցիան, որի դրույթները սահմանում են կանանց և տղամարդկանց իրավահավասարությունը պետական կառավարման ոլորտում

Արաբական երկրներում, որոնք հայտնի են կանաց ավելի ցածր իրավական կարգավիճակով, տեղի են ունեցել որոշ դրական փոփոխություններ։
Օրինակ այստեղ առաջին անգամ դատավոր է ընտրվել արաբ կին։ Քաղաքականության առումով դրականապես՝ գնահատվում նաև այն հանգամանքը, որ որոշ երկրներում պետության գլխի պաշտոնում են գտնվում կինը օրինակ Կոստա Ռիկայի նախագահը Լաուրա Չինչիլիան է.
Սեռային տարբերությունը չի կարող առնչվել գործնական հատկությունների հետ, դրա վառ օրինակ է Եկատերինա Երկրորդը

Գրականություն
-------------

* Антонов А. И. Медков В. М. Социология семьи. — М. 1996.
* Волков А. Г. Семья — объект демографии. — М. 1986.
* Зидер Р. И. Социальная история семьи в Западной и Центральной Европе (конец XVIII—XX вв.). — М. 1997.
* Ковалев С. В. Психология современной семьи: Информационно-методические материалы к курсу «Этика и психология семейной жизни»։ Книга для учителя. - М. 1988.
* Tюгашев Е. А. Попкова Т. В. Семьеведение. - М. 2002.
Բավարիական կարտոֆիլային կնեդլ պատրաստման ընթացքում
Հյուսիսգերմանական ալյուրային խմորագնդիկներ
**Խմորագնդիկներ** (գերմ.՝ Kloß) կամ **կնեդլիկ** (կնեդլիկ, գերմ.՝ Knödel), եվրոպական ուտեստ, որը որպես կանոն բաղկացած է ալյուրից և ձվից։ Սովորաբար ավելացվում են ապուրների մեջ կամ մատուցվում նրանց հետ, բայց կարող են մատուցվել նաև որպես առանձին (երկրորդ) ուտեստ կամ որպես աղանդերի ալյուրային բաղադրիչ։ Չինական խմորագնդիկները պատրաստվւմ են նաև մսային միջուկով։ Բելառուսում հայտնի են կարտոֆիլային խմորագնդիկները։

Տարբեր երկրների խոհանոցում
--------------------------

Խմորագնդիկները գոյություն ունեն բելառուսական, ավստրիական, գերմանական, իտալական, ֆիննական, չեխական (կնեդլիկներ), եվրոպական (կնեդլիկ), լատինական, էստոնական (կամա), ռուսական, լեհական, ուկրաինական, թաթարական, բաշկիրական խոհանոցներում։ Այս կամ այն տարբերակներով խմորագնդիկները կան նաև կանադական, նորվեգական և սլավոնական խոհանոցներում։ Լիտվական խոհանոցում կան կարտոֆիլային խմորագնդիկներ (կուկուլյայ)։

Տես նաև
-------

* Խմորագնդիկներ (կարտոֆիլային ) - բելառուսական խմորագնդիկներ
* Կնեդլիկ - չեխական կնեդլ
* Նյոկի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Готовим с «Думской»: ароматный узбекский мампар

Գրականություն
-------------

* Клецки // *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства*. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Клёцка»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
|  |
| --- |
| **Յուրինեա նրբագեղ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Տատասկափշայիններ (Carduoideae) |
| **Տրիբա** | *Cynareae* |
| **Ենթատրիբա** | *Carduinae* |
| **Ցեղ** | **Jurinea** |
| **Տեսակ** | **Յուրինեա նրբագեղ** *(J. elegans)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Jurinea elegans***Steven, 1838 |

**Յուրինեա նրբագեղ** (լատ.՝ Jurinea elegans), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ճիպոտանման ցողուններով և մինչև 30 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Զամբյուղներն ունեն 5 սմ տրամագիծ։ Ծածկոցը մերկ է։ Ծաղիկները վարդագույն են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Նախիջևանի սահմանից մինչև Շվանիձոր)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 500-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ժայռոտ տեղերում, ֆրիգանանման համակեցություններում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնացող հիմնական վտանգը կապված է լեռնաարդյունահանող արդյունաբերության ընդլայնման և դրանից բխող ենթակառուցվածքի զարգացման հետ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Մեղրու շրջանի Ագարակավանի շրջակայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Հայկական ժողովրդային շարժում** (ՀԺՇ), քաղաքական շարժում։ Ձևավորվել է 1980 թվականին, թեև սկզբնավորվել է 1970-ական թվականների կեսին։ Հանդես է եկել իբրև Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի (ՀԱՀԳԲ) քաղաքական ուղուն համակիր շարժում, որը, դժգոհ հայ քաղաքական կուսակցությունների ավանդ, գործելակերպից, պահանջում է հրաժարվել հակամարտությունից և ամբողջությամբ լծվել Հայ դատի հետապնդման գործին։ Հայկական ժողովրդային շարժում հիմնական նպատակն է սփյուռքում (մասնավորապես Մերձ, և Միջին Արևելքում) հայերեն ժողովրդական զանգվածներին նախապատրաստել զինված պայքարի Թուրքիայի բռնագրաված հայկական հողերի ազատագրման համար։ հայկական ժողովրդային շարժում գտնում է, որ ժողովուրդն ինքը, աոանց միջնորդների (կուսակցությունների, կազմակերպությունների), պետք է արտահայտի իր ցանկությունները. չի ընդունում, որ սփյուռքի ճակատագիրը տնօրինեն քաղաքական կուսակցությունները, քանի որ նրանք որակական և քանակական չափանիշներով փոքրամասնություն են կազմում։ Հայկական ժողովրդային շարժում պաշտպանել է ՀԱՀԳԲ-ի մղած պայքարը, բայց ժխտում է կազմակերպչական որևէ կապ ունենալը նրա հետ։ Հայկական ժողովրդային շարժում սերտորեն գործակցում է հունական, կիպրոսական, արաբական, քրդական հեղափոխական ու դեմոկրատական կուսակցությունների և կազմակերպությունների հետ։

Հայկական ժողովրդային շարժում առաջին կենտրոնը հաստատվել է Բեյրութում, 1981 թվականին, Կարապետ Փաշապեզյանի (սպանվել է 1983 թվականին) և այլոց կողմից։ հայկական ժողովրդային շարժում ցույցեր է կազմակերպել Բեյրութում" պահանջելով ազատ արձակել Շվեյցարիայում և Ֆրանսիայում բանտարկված ՀԱՀԳԲ անդամներին, հովանավորել է «Լիբանանահայության ձայն» ռադիոժամը։ 1982 թվականին հայկական ժողովրդային շարժում կենտրոնատեղին փոխադրվել է Աթենք։

Մասնաճյուղեր
------------

Հայկական ժողովրդային շարժում մասնաճյուղեր ունի ԱՄՆ-ում, Քուվեյթում, Կանադայում, Հնդկաստանում և այլուր։ Իրանում հայկական ժողովրդային շարժում գործում է հայկական ժողովրդային միություն (ՀԺՄ) անունով։

Տարբեր տարիներ Հունաստանում, Լիբանանում, Իրանում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում, Հնդկաստանում և այլուր հրատարակվել է «Ազատ հայ» (հայերեն և անգլերեն), «Կայծեր» (անգլերեն), «Վան» (ֆրանսերեն), «Մուշ» (անգլերեն), «Հայ ֆետայի» (հունարեն), «Ապրիլ» (պարսկերեն), «Կարին» (թուրքերեն), «Սարդարապատ» և «Մարտկոց» (հայկական) պարբերականները։ Հայկական ժողովրդային շարժում կենտրոնական խորհրդի պաշտոնաթերթը «ժողովրդային պայքար» ամսաթերթն է, որը լույս է տեսնում Աթենքում, Բեյրութում են լույս տեսնում «Սփյուռք» շաբաթաթերթը (1990 թվականից) և «Սատա Արարատ» («Արարատի արձագանքը») պարբերականը (արաբերեն, 1990 թվականից), Իրանում հրատարակվում է «Արաքս» ամսաթերթը (1987 թվականից)։ Իր գաղափարները հայերին մատչելի դարձնելու և Հայ դատը օտարներին ծանոթացնելու նպատակով հայկական ժողովրդային շարժում տարբեր լեզուներով հրատարակում է պատմական ու քաղաքական բնույթի ինքնագիր և թարգմանական գրքեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Թորոս Նազլըյան** (1881, Կեսարիա, Թուրքիա), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1881 թվականին, Անկարայի նահանգի Կեսարիայի գավառի Կեսարիա քաղաքում / Կեսարիայի գավառի Էվերեկի գավառակի կենտրոն Էվերեկ ավանում / Էվերեկի գավառակի Ֆենեսե գյուղում՝ աղքատ ընտանիքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1906 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Բժիշկ է աշխատել և շուտով բոլորից հարգված մասնագետ դարձել։ Ամուսնացել է և զավակներ ունեցել։ Եղել է Գևորգ Փամբուքջյանի մոր՝ Նազելի-Հաջիգյուլ հանըմի առաջին ամուսինը։ Եղել է ՀՅԴ անդամ և աչքի ընկել իր ազգային ազատական գաղափարներով։ Եղել է թիկնեղ և կրակոտ երիտասարդ, կորովի կամքի տեր, անվախ, առաջնակարգ ատենաբան և հավատացել խոսքի ազատությանն ու սահմանադրությանը։ Բալկանյան պատերազմների ժամանակ զինվորական բժիշկ է ծառայել օսմանյան բանակում։ 1914 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Դարդանելի ռազմաճակատում զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականին ընկերների մատնությամբ ձերբակալվել է։ Ի թիվս 36 ձերբակալվածների, Կոստանդնուպոլսից տարվել է Էվերեկի բանտը, որտեղ ենթարկվել է հարցաքննության։ Այնուհետ և խիստ հսկողության տակ Կեսարիայի բանտն են տեղափոխվել։ Ըստ դոկտոր Լեփսիուսի՝ 1915 թվականին այն օրը, երբ Կոստանդնուպոլսում 20 հնչակյաններ կախաղան բարձրացվեցին, Կեսարիայում 12 կուսակցական հայեր, որպես հեղափոխական մահվան՝ դատապարտվեցին։ Վերջիններիս մեջ էր նաև բժիշկ Թորոս Նազլըյանը։ 1915 թվականին հուլիսի 30/31-ին, Պատերազմական ատյանի դատավճռով Կեսարիայում կախաղան է բարձրացվել 34 տարեկանում։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպոլիս, 1919։
* Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմու-թիւն հայ Կեսարիոյ, հ. Բ, Գահիրէ, 1937։
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Իսթանպուլ, 1940։
* Գալֆայեան Կարապետ աւագ քահանայ, Գիրք ելից հայոց, Պէյրութ, 1955։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները), Պոսթոն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հին եւ նոր Կեսարիա։ Յուշամատեան, Փա­րիզ, 1989։
* Գէորգ Միքայէլի Բամբուքճեան, (Ինքնակենսագրութիւն), «Սուրբ Փրկիչ», Ստամ­բուլ, մարտ-ապրիլ, 2003։
* Փամբուքջյան Գևորգ, Հայերը իրենց կենսագ րականներով (թուրքերեն),Ստամբուլ, 2003։
* Շահբազյան Հասմիկ և Միրզոյան Անահիտ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թվականներ), հ. 3, Անկարայի նահանգ, Երև­ան, 2006։
**Զրոյական էներգիա** ֆիզիկական համակարգի նվազագույն հնարավոր էներգիան։ Զրոյական էներգիայի գոյությունը անորոշությունների առնչություններով պայմանավորված քվանտային երևույթ է։ Այն կարելի է դիտարկել ներդաշնակ օսցիլյատորի օրինակով։ Առաձգական ուժի ազդեցությամբ նյութական կետի միաչափ շարժումը անշարժ կենտրոնի նկատմամբ բնորոշվում է էներգիայի քվանտային մակարդակներով՝ {\displaystyle E\_{n}=\hbar \omega (n+{\frac {1}{2}})}, որտեղ \hbar -ը Պլանկի հաստատունն է, \omega -ն՝ օսցիլյատորի սեփական հաճախականությունը, իսկ n-ը քվանտային թիվ է, որն ընդունում է զրո և բոլոր ամբողջ դրական արժեքները։ Ըստ բերված բանաձնի, ներդաշնակ օսցիլյատորի ամենափոքր զրոյական էներգիան հավասար է {\displaystyle {\frac {1}{2}}\hbar \omega }, մինչդեռ դասական տեսության համաձայն այդ էներգիան հավասար է զրոյի։ Զրայական էներգիան կարելի է փոքրացնել՝ փոփոխելով միայն սեփական \omega  հաճախականությունը։ Զրայական էներգիայով օժտված են բոլոր ֆիզիկական համակարգերը։ Մասնավորապես, ատոմի ներքին շարժման զրոյական էներգիան կարելի է համարել ատոմի էլեկտրոնների կինետիկ էներգիան ամենացածր էներգետիկ վիճակում։ Այդ զրոյական էներգիան էլ հենց այն գործոնն է, որն ապահովում է ատոմի կայունությունը՝ հակակշռելով էլեկտրաստատիկ ձգողական ուժերը էլեկտրոնների և միջուկի միջև։ Զրոյական էներգիայի հասկացությունը հանդիպում է նաև դաշտի քվանտայիև տեսությունում և բնորոշում է քվանտային վակուումի՝ տվյալ դաշտի այն վիճակի էներգիան, որում բացակայում են այդ դաշտի քվանտները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 712)։*  |
**Մեխանիցիզմ**, աշխարհըմբռնում և մտածողության եղանակ, ըստ որի բնության բազմազան երևույթների հիմքում ընկած են մեխանիկական շարժման օրենքները, ուստի և դրանք հանգեցնելի են այդ օրենքներին, բացատրելի են դրանցով։ Մեխանիցիզմը բնորոշ է եղել նոր ժամանակի բնագիտությանը և փիլիսոփայությանը, որոնց դասական ներկայացուցիչները (Ռ․ Դեկարտ, Գ․ Գալիլեյ, Ի․ Նյուտոն, Պ․ Լապլաս, Ֆ․ Բեկոն, Թ․ Հոբս, ֆրանսիացի մատերիալիստներ) հնարավոր էին համարում բնության բոլոր երևույթներն արտածել մեխանիկայի օրենքներից և ներկայացնել մաթեմատիկական հավասարումների տեսքով։ Այս մտածելակերպին համապատասխանում է մեխանիկական պատկերացումը մատերիայի ներքին կառուցվածքի մասին, երբ բոլոր մարմինները դիտվում են որպես հեռավորութան վրա անմիջականորեն փոխազդող նյութական կետերի հավաքականություն (ագրեգատ)։ Համապատասխանաբար, աշխարհի ընդհանրական պատկերը ներկայանում է որպես ներփակ մեխանիկական համակարգ, որի վիճակների նկարագրության համար միանգամայն բավարար է մեխանիկական պատճառականության սկզբունքը (այսպես կոչված, լապլասյան դետերմինիզմ)։ Սակայն մեխանիկայի սկզբունքների տարածումը որակական նոր բնագավառների վրա՝ ջերմային, էլեկտրամագնիսական, քիմիական երևույթների մեխանիկական տեսությունների կառուցումը, պահանջում էր մուծել փորձնական հաստատում չգտնող մտակառույց էություններ (եթեր, ֆլյուիդներ և այլն), իսկ դա հակասում էր փորձնական բնագիտության աշխարհայացքային և մեթոդաբանական ելակետային սկզբունքներին։ Ուստի, 19-րդ դարի վերջին դասական մեխանիկայի քննադատության հետ միասին մեխանիցիզմն իջավ ասպարեզից։ Ներկայումս «Մեխանիցիզմ» անվանում են ամեն մի մոտեցում, ըստ որի առհասարակ մատերիայի շարժման բարձր ձևերը հանգեցնելի են ավելի ցածր ձևերին (հասարակական երևույթները՝ կենսաբանական-հոգեբանական օրինաչափություններին, գիտակցությունն ու մտածողությունը՝ նյարդային գործունեության ֆիզիոլոգիային, կենսաբանական երևույթները՝ ֆիզիկական և քիմիական օրինաչափություններին և այլն)։ ժամանակակից մեխանիցիզմին առանձնապես սնում են մարդու վարքի, գործունեության, մտածողության կիբեռնետիկական մոդելավորման հաջողությունները։ Աշխարհի որակական բազմազանության իր մեկնաբանությամբ՝ վերլուծման և հանգեցման (ռեդուկցիայի) մտածելակերպով, մեխանիցիզմը մետաֆիզիկայի, որպես հակադիալեկտիկայի, առաջացման և գոյության նախապայմաններից է։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 401)։*  |
**Յուրի Քավթարաձե** (վրաց.՝ იური ქავთარაძე, փետրվարի 12, 1923(1923-02-12), Բաթում, Վրացական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 5, 1979(1979-04-05), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային շրջանի վրացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ։

Կենսագրություն
--------------

Յուրի Քավթարաձեն ծնվել է 1923 թվականի փետրվարի 12-ին Վրացական ԽՍՀ-ի Բաթում քաղաքում։ 1946-1948 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարչության ֆակուլտետում, իսկ հետո՝ Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի արվեստի բաժնում։

Մոսկովյան կրթությունն ավարտել է 1956 թվականին։ 1939 թվականից, որպես դերասան աշխատել է Թբիլիսիի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է Նիկոլայ Շչորսի անունը կրող պարտիզանական միավորման շտաբի պետը, ինչպես նաև գլխավորել է հակաավազակային խմբավորում։

Զորացրվելուց հետո, որպես նկարիչ աշխատել է Թբիլիսիի տարբեր թերթերում և ամսագրերում, որից հետո աշխատել է Վրաստանի հեռուստատեսությունում։ Հեղինակել է բազմաթիվ ռեժիսորական աշխատանքներ՝ վրացերեն և ռուսերեն լեզուներով։

Մահացել է 1979 թվականի ապրիլի 5-ին Մոսկվայում։

Սկավառակագրություն
------------------

### Ռեժիսորական աշխատանքներ

* 1961՝ Կեղևաքոլքն է այրվում
* 1966՝ Խաղ, առանց ոչ ոքի
* 1974՝ Խիղճ
* 1976՝ Հերքումը

### Սցենարներ

* 1966՝ Խաղ, առանց ոչ ոքի
* 1974՝ Խիղճ
* 1976՝ Հերքումը
* 1980՝ Փառավոր գործերի սկզբում
* 1980՝ Պետրոսի պատանեկությունը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
2. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
3. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Աղբյուրներ
----------

* Տեղեկություններ կինոռեժիսոր Յուրի Քավթարաձեի մասին ինտերնետային ֆիլմադարանից

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BIBSYS: 15035385 · BNF: 17091725h · GND: 1061815374 · ISNI: 0000 0004 4341 7957 · VIAF: 311659265 · WorldCat VIAF: 311659265 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Վրաստան**   **Կինո**
 |
**«Տաճկահայաստանում»**, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի 1940 թվականին ստեղծած կտավը։ Գտնվում է Իսաբեկյան ընտանիքի հավաքածուում։ Նյութը՝ կտավ, յուղաներկ, չափերը՝ 40×70 սմ։

Պատմություն
-----------

Էդուարդ Իսաբեկյանի ամենավաղ ստեղծագործական շրջանը եղել է հայրենասիրական, հերոսական դիմակայման, աննկունության գաղափարների արտացոլման տասնամյակը։ Իսաբեկյանի արվեստում ողջ 40-ականների ընթացքում թեմատիկ-կոմպոզիցիոն աշխատանքների համար հիմք են հանդիսանում պայքարի ու հայրենասիրական թեմաները։ Անդրադառնալով ժամանակի կոնկրետ իրադարձություններին՝ նկարիչը դիմում է հայ ժողովրդի պատմական անցյալի հերոսական և ողբերգական էջերին։

1940-ականներին ստեղծված մի շարք կտավներում Էդուարդ Իսաբեկյանը մտահղացել է 20-րդ դարասկզբի հայ ժողովրդի դեմ օսմանյան թուրք բարբարոսների անօրեն դաժանությունն ու ողբերգական իրադարձությունները պատկերել որպես փաստ, առանց պաթոսից, ինչպես օրինակ «Տաճկահայաստանում» (Արևմտյան Հայաստան) կտավում։

Նկարագրություն
--------------

Կատարվող իրադարձության ամբողջ դրամատիզմը արտահայտված է կերպարների դեմքերի վրա, աչքերի արտահայտության, սպասողական շարժումների մեջ, իսկ հետին պլանի անհանգսիտ երկինքը ավելի է ամբողջականացնում տիրող տրամադրությունը։ Ստվերն ու լույսը ամենակարևոր դերն են խաղում կտավում. նկարիչը կարողացել է լուսավորել շողերով այն, ինչի վրա դիտողը պետք է ուշադրություն դարձնի։ Ստացվել է միասնական մի պատկեր, որտեղ բոլորը տոգորված են մի դժբախտությամբ, բայց բոլորի մեջ կա օպտիմիստական ինչ-որ մի պահ։ Կտավի ձախ անկյունում տեսնում ենք նկարչի ինքնադիմանկարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Տաճկահայաստանում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էդուարդ Իսաբեկյանի պաշտոնական կայքը

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարներ |
| --- |
|  |
| 
* Բնանկար: Մախինջաուրի
* Ավարայրի ճակատամարտը
* Պատանի Դավիթ
* Պատասխան Հազկերտին
* Աշտիշատի ժողովը
* Վարդանանք
* Դուրս տաճարից
* Ձեր կենացը
* Ակսել Բակունց
* Իգդիրի երևելիները. Թաղում Իգդիրում
* Իգդիրյան նախաճաշ
* Աբովյանը Արարատի բարձունքներում
* Ակադեմիկոս Գամսախուրդիայի դիմանկարը
* Դավիթ Բեկ
* Դերենիկ Դեմիրճյանի դիմանկարը
* Երեկոն այգում
* Ծերունու առավոտը
* Ծովինար
* Հաղպատի գյուղացիների ապստամբությունը
* Հարսանյաց երթ Կողբից Իգդիր
* Հորովել
* Մոր դիմանկար
* Մայրս և ես
* Անհանգիստ ձիեր (նկարաշար)
* Արտավազդի կործանումը (կտավ)
* Սայաթ-Նովա
* Անդորր. Բնության գրկում
* Տանյա
* Նավզիկե
* Գիշերային Աշտարակ
* Վրացի ծերուկը
* Հեռացողը
* Գնչուհին թութակով
* Առևանգումներ
* Բնորդուհին (Արվեստանոցում)
* Ոտքդ զգույշ դիր հողին
* Բանջարանոցում
* Այդ տղաները
* Չվերադարձան
* Մթնշաղ
* Ինքնանկար
* Տաճկահայաստանում

 |  |

 |
**Թիմոթի Ջոն Գրին** (1969, Քեյփթաուն, ՀԱՀ), հարավաֆրիկացի դերասան, կինոռեժիսոր և գրող։ Նա նաև հայտնի է որպես Թիմ Գրին անունով և շատ հոդվածներում մեջբերվում է այդ անվան ներքո։

Թվիսթ անունով տղայի ստեղծումը
-----------------------------

Գրինի առաջին գեղարվեստական ֆիլմը՝ «*Boy Called Twist*», հարավաֆրիկյան ֆիլմերի ֆինանսավորման մեջ նորարարություն էր։ 2002 թվականին Գրինը հայտնեց, որ փնտրում է 1000 ներդրողի, ովքեր կարող էին յուրաքանչյուր ռիսկի դիմել մոտավորապես 1000.00 ռանդ (145 ԱՄՆ դոլար)` տարածելով այդ ռիսկը համախոհ մարդկանց լայն հասարակության մեջ։ 2003 թվականի օգոստոսին ապահովվել էր մեկ միլիոն ռանդ։

Երկու հավատարմատարը ծրագրի համար ընդհանուր առմամբ հանգանակեցին 400,000.00 ռանդ։

Հիմնական լուսանկարչությունը տևեց 21 օր և ավարտվեց ժամանակացույցով և բյուջեի շրջանակներում։ Ֆիլմին մասնակցում էին իրական կյանքից փողոցում գտնվող երեխաներ։ Ֆիլմն անցանց ցուցադրվել է 2004 թվականին, իսկ Հարավային Աֆրիկայի Ազգային կինո և տեսաֆիլմերի ազգային հիմնադրամի կողմից կինոնկարի ավարտին ստացվել է ևս 1,000,000.00 ռանդ։

2004 թվականի նոյեմբերի 18-ին ֆիլմի պրեմիերան կայացել է Քեյփթաունի համաշխարհային կինոփառատոնում։ 2005 թվականի մայիսին ֆիլմը ցուցադրվել է Կաննի կինոփառատոնում՝ ներկայացնելով Հարավային Աֆրիկան *Tous Les Cinema de Monde* (Աշխարհի բոլոր կինոթատրոնները) բաժնում։ Գրինը Քեյփթաունում փողոցի երեխաների համար կազմակերպել է ֆիլմի բացօթյա ցուցադրությունը։

Ֆիլմի նկարահանման ընթացքում Գրինը էլեկտրոնային փոստով ֆինանսավորողներին տեղեկացրել է ֆիլմի առաջընթացի մասին, և բոլոր 1000 ասոցացված պրոդյուսերներն ընդգրկվել են ֆիլմի երախտավորների ցանկում։

Ընտրյալ ֆիլմագրություն
----------------------

Խաղարկային ֆիլմեր

* 2011 *Skeem*
* 2004 *Boy Called Twist*

TV

* 2006 *Hard Copy*
* 2003 *Zero Tolerance*
* 2002 *Tsha Tsha*

Կարճամետրաժ ֆիլմեր

* 1998 *Kap ‘an, Driver*
* 1995 *Corner Caffie*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  BOY CALLED TWIST (South Africa 2004)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թիմոթի Գրին Internet Movie Database կայքում
* Tim Greene SA

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2009182101 · VIAF: 103035626 · WorldCat VIAF: 103035626 |

 |
**Սուրբ Հոգու եկեղեցի** (ուկր. ՝ *Церква Святого Духа*) , ուղղափառ, փայտաշեն եկեղեցի է Պոտելիչ գյուղում ( Լվովյան շրջան, Ուկրաինա), որն կառուցվել է 1502 թվականին։ Այն համարվում է Լվովյան շրջանի ամենահին եկեղեցին։ Ճարտարապետության և մոնումենտալ մշակույթի հուշարձան է։ 2013 թվականի հունիսիի 21-ի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժսռանգության 37-րդ նստաշրջանին, որն անցկացվում էր Կամբոջայում, Սուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին, Կարպատյան շրջանի մյուս փայտաշեն եկեղեցիների հետ միասին , ներառվեց ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի Համաշխարհային ժսռանգության ցուցակի մեջ։

### Պատմություն

Եկեղեցին կառուցվել է 1502 թվականին, Պոտելիչ գյուղի բրուտների կողմից՝ Բորիսի և Գլեբի եկեղեցու տեղում, որն այրել էին թաթարները։ Ըստ ավանդության Բոգդան Խմելնիցկին եղել է Սուրբ Հոգու եկեղեցում ժամերգության, երբ սպասում էր հետախուզությունից բանբեր Բունյակի վերադարձին ։

Եկեղեցին եռահատված է (եռամաս), չափսերը հասնում են 18,3 × 7,0 մետրի։ XVII դարում եկեղեցում տեղադրված է եղել նոր երկհարկանի (երկդստիկոն ) պատկերակալը։ Եկեղեցու որմնանկարները 1620-ից 1640 թվականներին են կատարվել։ «Դեիսուս» սրբապատկերը նկարվել է հայտնի սրբապատկերագրիչ Իվան Ռուտկովիչի կողմից1683թվականին։ 1718 թվականին կատարվել է եկեղեցու վերականգնման աշխատանքներ՝ վարպետ Կազիմիր Դոմինիկովիչ գլխավորությամբ։ 1736 և 1753 թվականներին հենց ինքն էլ անցկացրել է աշխատանքներ, որոնց արդյունքում էլ փոփոխվել են եկեղեցու զոհարանի վրայի հիմնակմախքը և վերածածկը, վերանորոգվել է սանղամուտքը, ինչպես նաև արևմտյան և հարավային դռները։

Եկեղեցու վերակնգնման աշխատանքները շարունակվել են նաև 1831,1903 և 1923 թվականներին, որոնց ընթացքում էլ եկեղեցու կտուրի բոլոր կավարածածկ հատվածները և պատերի կավարածածկ երեսվածքները փոխարինվել են թիթեղներով:1970-ից 1972 թվականների վերականգնման աշխատանքների ընթացքում վերականգնվել է եկեղեցու և որմնագրերի նախնական տեսքը։

Եկեղեցու հարևանությամբ է գտնվում խորանարդաձև, երկհարկանի 20 մետր բարձրություն ունեցող զանգակատուն-աշտարակը՝ 4,4 × 4,4 մ չափսերով, որը կառուցվել է եկեղեցու հետ միաժամանակ։ Զանգակատունը վերականգնել է Կազիմիր Դոմինիկովիչը 1736 թվականին, որի վերջին վերականգնումը եղել է 1970 թվականին։

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дерев’яні церкви Карпат внесли до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО
2. ↑  Карпатські церкви стали спадщиною ЮНЕСКО // Українська правда / Історична правда. — Неділя, 23 червня 2013
|  |
| --- |
| **Կարմրան պայծառ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Կարմրանազգիներ (Tamaricaceae) |
| **Ցեղ** | Կարմրան *(Tamarix)* |
| **Տեսակ** | **Կարմրան պայծառ** *(T. florida)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tamarix florida***Bunge, 1852 |

**Կարմրան պայծառ** (լատ.՝ Tamarix florida), կարմրանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ ծառ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

1,5-2 մ բարձրությամբ, ծիրանագույն կեղևով ոչ մեծ ծառ է։ Սաղարթը կազմված է բազմաթիվ ճիպոտանման ճյուղերից։ Փոքրիշատե ցողունագիրկ տերևները հերթադիր են, թեփանման, նստադիր։ Ծաղկաբույլը եզրային է։ Ողկույզները զարգանում են նախորդ տարվա ընձյուղների վրա և մինչև տերևների հայտնվելը, միշտ պարզ, հաճախ փնջերով։ Բաժակից երկար են ծաղկակիցները պսակաթերթերից կարճ են։ Հնգանդամ ծաղիկները մանր են, պսակաթերթերը՝ գավաթանման բացված, թափվող։ Տեսակին, կախված ծաղկման ֆազայից, բնորոշ է ծաղկակիցների ձևի փոփոխությունը՝ սուր եռանկյունուց մինչև բթավուն գծային։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Արաքս գետի ափին)։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասը, Իրանը, Միջին և Կենտրոնական Ասիան։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 700-900 մ բարձրությունների վրա, գետերի ափերին, ավազային և կավային տեղերում։ Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում վտանգված տեսակ է համարվում։ Հայտնի է միայն մեկ ֆլորիստիկական շրջանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 3613075
* GRIN: 36226
* iNaturalist: 928624
* IPNI: 828105-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:828105-1
* Tropicos: 31100082

 |

 |
Հավի տիկնիկ, որը ստեղծված է ստոպ֊կադր ֆիլմի համար։
**Ստոպ-կադր անիմացիա** կամ տիկնիկային մուլտիպլիկացիա։ Ֆիլմը ստեղծելուց օգտագործվում է մակետ֊բեմ և տիկինիկ֊դերասաններ։ Դիրքը նկարահանվում է կադրերով և յուրաքանչյուր կադրից հետո, կատարվում է շատ փոքր դիրքափոխում (օրինակ փոխվում է տիկնիկների դիրքը)։ Հետագայում օգտագործելով կադրերը, առաջանում է տպավորություն, որ տիկնիկները շարժվում են։

Տերմինալոգիա
------------

«Ստոպ֊կադր» տերմինը պատկանում է անիմացիոն տեխնիկային, որը հիմնականում գրվում է գծիկով՝ ստոպ֊կադր։ Ե՛վ գծիկով, և՛ առանց գծիկի գրեաձևերը ճիշտ են, սակայն երկորդը չի պատկանում կինեմատոգրաֆիային։

Պատմություն
-----------

Ստոպ֊կադրն ունի մեծ պատմություն կինոյի պատմության մեջ։ Դա հիմնկնում օգտագործվում էր, արպեսզի ասվեր, որ տիկնիկները շարժվում են կախարդանքի միջոցով։ Այս ժանրում առաջին անգամ ստեղծագործել են Ալբերտ Սմիթը և Ստյուարտ Բլեքսթոնը, ովքեր ստեղծեցին «Համթի Դամթի կրկեսը» (1898) որտեղ խաղալիք֊կրկեսը, ակրոբատների և կենդանիների հետ կենդանություն են ստանում։

Մի քանի հայտնի տիկնիկային ֆիլմեր
--------------------------------

* «Նոր Գուլիվերը» (1935) Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ
* «Ձեռքը» (1965) Չեխիա Չեխիա
* «Օպերատոր Կիպսը» (ֆիլմի շարքեր) (1964֊68) Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ
* «Վարեժկա» (1967) Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ
* «Կոկորդիլոս Գենան» (1969) Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ
* «38 թութակները» (1976֊1991) Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ
* «Մղձավանջ Սուրբ Ծննդից առաջ» (1993) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
* «Հարսնացուի դիակը» (2005) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա, Կանադա Կանադա
* «Աննման պարոն Ֆոքսը» (2009) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
* «Քերոլայն» (2009) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
* «Պիրատնե՜ր․ անհաջողակների խմբավորումը» (2012) Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
* «ՊառաՆորման» (2012) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
* «Ֆրանկենվինի» (2012) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
**Լեգե՞նդ, թե՞ իրականություն** (այլ անվանում` **Լեգենդ մահվան հետ մենամարտի մասին**, ճապ.՝ 死闘の伝説, անգլ.՝ A Legend or Was It?), ճապոնական սև-սպիտակ (գունավոր ներդիրներով) ֆիլմ-դրամա, որի ռեժիսորը Կեյսուկե Կինոսյիտան է։

Սյուժե
------

1945 թվականի ամառ։ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմի ավարտին Սոնոբե ընտանիքն ապրում է Հոկայդո կղզում, ուր տարհանվել է Տոկիոյից։ Ընտանիքի դեռահաս դուստր Կիեկոն պետք է ամուսնանա գյուղապետի որդու` Տակամորիի հետ։ Սակայն գյուղ եկած Կիեկոյի եղբայրը պատմում է նրան ճշմարտությունը Տակամորիի մասին, ում հետ նա Չինաստանում ծառայում էր բանակում։ Տակամորիի մասին ճշմարտությունը շատ տհաճ է․ նա կատարել է բազմաթիվ ոճրագործություններ գրավված տարածքներում։ Իմանալով այդ մասին` Կիեկոն մերժում է Տակամորիին և չեղարկում նրա հետ նշանադրությունը։

Տեղի բնակչության շրջանում անվստահության ալիք է բարձրանում Սոնոբե ընտանիքի հանդեպ, ինչին մեծապես նպաստում է զայրացած Տակամորին։ Մի օր ճանապարհին նա հանդիպում է իրեն մերժած Կիեկոյին և փորձում է բռնաբարել նրան։ Աղջկան պաշտպանում է իր զարմուհի Յուրին` սպանելով Տամակորիին։

Գյուղապետը համագյուղացիներին կոչ է անում վրեժ լուծել իր որդու համար։ Գյուղի բնակիչները, ովքեր հուսահատության էին հասել Ճապոնիային սպառնացող անձնատվության վտանգի, Հիրոսիմայի և Նագասակիի ատոմային ռմբակոծությունների, ռազմաճակատում զոհված տասնմեկ համագյուղացիների պատճառով, իրենց ամբողջ ատելությունն արտահայտում են սառնասիրտ վրեժխնդրության մեջ, որը միավորում է գրեթե ամբողջ բնակչությանը օտարների` Սոնոբե ընտանիքի դեմ։ Տեղացիների և Սոնոբե ընտանիքի միջև բախումը հանգեցնում է երկու կողմերից մի քանի մարդկանց մահվան։

Դերերում
--------

* Սիմա Իվասիտա - *Կիեկո Սոնոբե*
* Մարիկո Կագա - *Յուրի Սիմիձու*
* Գո Կատո - *Հիդեյուկի Սոնոբե*
* Կինույո Թանակա - *Սիձուկո Սոնոբե*
* Յոսի Կատո - *Սինտարո Սիմիձու*
* Բունտա Սուգավարա - *Գոիտի Տակամորի*
* Ցուտոմու Մացուկավա - *Նորիո Սոնոբե*
* Օսամու Տակիձավա - *հեղինակի խոսք*
* Տացույա Իսիգուրո - *Կինբեի Կանամորի*
* Տոկուե Հանաձավա - *Սանսուկե*
* Կիյոսի Նոնոմուրա - *ոստիկան Հայասի*
* Տակեշի Սակամոտո - *Գեն-սան*

Պրեմիերա
--------

* Ճապոնիա Ճապոնիա - 1963 թվականի օգոստոսի 11-ին Տոկիոյում տեղի է ունեցել ֆիլմի ազգային պրեմիերան։

Պարգևներ
--------

**«Կինեմա Ձյումպո» (ճապ.՝ キネマ旬報) ամսագրի մրցանակ** (1964)

* 1963 թվականին առաջադրվել է «Լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում, սակայն քվեարկության արդյունքներով զբաղեցրել է միայն 19-րդ տեղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Shitô no densetsu (1963) *on IMDb-Release Info* (անգլ.)
2. ↑  Kinema Junpo Top YBY *on Rinkworks.com*(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* ««Легенда или быль?»»(անգլ.) ֆիլմը Allmovie կայքում:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |