recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Քաղաքային հեռախոսային ցանցի դեկադա-քայլային (***ա***), կոորդինատային (***բ***) և քվազի-էլեկարոնային (***գ***) ավտոմատ հեռախոսային կայանների պարզեցված կառուցվածքային սխեման. ***ՆՓ, ԽՓ, ԳՓ, ԱՓ***-նախնական, խմբային, գծային և աբոնենտային փնտրման աստիճաններ, ***ԱԳԲ***-աբոնենտային գծերի բլոկ, ***ՄԳԲ***-միացման գծերի բլոկ, ***ԱՀԿ***-ավտոմատ հեռախոսային կայան, ***ԱԳ***-աբոնենտային գծեր, ***ՄԳ***-միացման գծեր
**Հեռախոսային կայան**, հեռախոսակայան, հեռախոսային ցանցի կապուղիների կոմուտացման համար նախատեսված տեխնիկական միջոցների համալիր։ Հեռախոսային կայանում կատարվում է հեռախոսային որոշակի կապուղիների միացում և անջատում, այդ նպատակով միավորվում և բաշխվում է հեռախոսային հաղորդումների հոսքը՝ ըստ կապի ուղղությունների։ Հեռախոսային կայանի կապի հանգույցի մի տարատեսակն է. սովորաբար այն տեղավորվում է հատուկ շենքում։ Ըստ կոմուտացման եղանակի՝ հեռախոսային կայանները լինում են ձեռքի (ՁՀԿ) և ավտոմատ (ԱՀԿ)։ 

* ՁՀԿ-ում կապուղիների կոմուտացումը կատարում է օպերատոր-հեռախոսավարուհին՝ հեռախոսային կոմուտատորով,
* ԱՀԿ-ում միացումները կատարվում են ավտոմատ կերպով, կառավարվելով էլեկտրական հոսանքի իմպուլսներով, որոնք ձևավորվում են կանչող աբոնենտի հեռախոսային ապարատի համարա հավաքիչով։

Քաղաքային ԱՀԿ (տես նկարում) կազմված է կրոսից, ավտոմատների սրահից, գեներատորային, կուտակիչային և օժանդակ բաժիններից։ Կրոսում տեղադրված է փոխարկման գլխավոր վահանը, որի գծային կողմին միացվում են աբոնենտային գծերը, իսկ կայանային կողմին՝ ավտոմատային սրահից եկող լարերը։ Ավտոմատային սրահամ տեղադրված են կոմուտացիոն սարքերը, որոնց միջոցով կատարվում է աբոնենտային գծերի անհրաժեշտ կոմուտացումը։

ԱՀԿ-ի էլեկտրասնուցումը կատարվում է փոփոխական հոսանքի ցանցից, էլեկտրական ուղղիչի միջոցով, որին զուգահեռ միացվում է կուտակիչային մարտկոցը՝ լարման բաբախումները հարթելու համար։ Կուտակիչային մարտկոցը, բացի այդ, ծառայում է իբրև հոսանքի պահեստային աղբյուր՝ ցանցի լարման կարճատև անջատման դեպքում։ Ըստ կոմուտացման սարքերի տեսակի տարբերում են՝ դեկադա-քայլային համակարգի, կոորդինատային համակարգի, էլեկտրոնային և քվազիէլեկտրոնային ԱՀԿ։ 

1. Դեկադա-քայլային համակարգի ԱՀԿ-ում կոմուտացման հիմնական տարրերը սահող կոնտակտներով քայլային և դեկադա-քայլային փնտրիչներն են։
2. Կոորդինատային համակարգի ԱՀԿ-ում կոմուտացման հիմնական մեխանիզմը ռելեային կոնտակտներով բազմապատիկ կոորդինատային միացուցիչն է։
3. Էլեկտրոնային ԱՀԿ-ի սարքավորման մեջ օգտագործված են մագնիսական և կիսահաղորդչային նյութերի հատկությունները։ Այդպիսի ԱՀԿ բնութագրվում է բարձր հուսալիությամբ ու արագագործությամբ, շահավետությամբ և ոչ մեծ չափերով։ Սակայն էլեկտրոնային ԱՀԿ-ի օգտագործումը դանդաղում է էլեկտրոնային կոնտակտների ոչ բավարար որակի պատճառով։
4. Քվազիէլեկտրոնային ԱՀԿ զերծ է հիշյալ թերությունից։ Նրա կառավարող սարքավորումը հագեցած է էլեկտրոնային գործիքներով, իսկ կոմուտացման սարքերը պատրաստված են էլեկտրամեխանիկական փոքրածավալ, արագագործ, հերմետիկ փակված ռելեներից (հերկոններից)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 357)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պիգմենտներ (այլ կիրառումներ)
Գունավորող նյութեր, Հնդկաստան
**Պիգմենտ** կամ **գունափոշի** (լատ.՝ pigmentum — գույն), գունավոր նյութ, փոշի, որը ներկերի բոլոր տարատեսակների կարևորագույն բաղկացուցիչ մասն է կազմում՝ որոշելով նրա գունային հատկանիշները։ Լինում են բնական և արհեստական։

Գունափոշուն կապակցող նյութեր ավելացնելով ստացվում են տարբեր տեխնիկական հատկություններով օժտված զանազան ներկեր՝ յուղաներկ, ջրաներկ, պաստել և այլն։

**Պիգմենտներ** (լատիներեն՝ pigmentum-ներկ), գունակներ, կենսաբանության մեջ, օրգանիզմների հյուսվածքների կազմության մեջ մտնող գունավոր նյութեր։ Պայմանավորում են բույսերի, միկրոօրգանիզմների, կենդանիների մաշկի, մազերի, աչքերի ևն գույնը և կարևոր դեր են խաղում կենսագործունեության պրոցեսներում։ Բուսական և կենդանական օրգանիզմների մեծ մասում առավել տարածված են կարոտինոիդները և պորֆիրինները՝ Քիմիական բնույթով ամենատարբեր օրգանական միացություններ են։ Պիգմենտներ գտնվում են բջջի կառուցվածքային գոյացություններում, երբեմն օրգանիզմի հեղուկներում (լուծված վիճակում), օրինակ, քլորոֆիլը կենտրոնացած է քլորոպլաստներում, հեմոգլոբինը էրիթրոցիտներում, ֆլավոնոիդները՝ բույսերի բջջահյութում։ Սպիտակուցների և լիպիդների հետ կապված Պիգմենտներ մտնում են կենսաբանական թաղանթների կառուցվածքի մեջ։ Պիգմենտների գույնը պայմանավորված է նրանց մոլեկուլներում գունակիրների առկայությամբ։ Պիգմենտներ լայնորեն տարածված են բնության մեջ։ Պիգմենտային համակարգը այն օղակն է, որը կապում է արտաքին միջավայրի լուսային պայմանները օրգանիզմի նյութափոխանակության հետ։ Բույսերում Պիգմենտների ամենակարևոր ֆունկցիաներից մեկը դրանց մասնակցությունն է ֆոտոսինթեզին։ Բացի այդ լույսի կլանումը մեծ դեր է կատարում բույսերի աճման, զարգացման և շարժման պրոցեսներում։ Կենդանիների օրգանիզմում Պիգմենտների կարևորագույն ֆունկցիան է տեսողության պրոցեսին մասնակցելը։ Հեմոգլոբինը և արյան մյուս Պիգմենտները շնչառության օրգաններից թթվածինը տեղափոխում են դեպի հյուսվածքները։ Ցիտորոմները, շնչառական քրոմոգենները ևն լինելով ֆերմենտներ մասնակցում են հյուսվածքային շնչառությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երզնկյան Մերի, Բաղդասարյան Արմինե, Կերպարվեստի բառագիրք, հ. Ա, Երևան, ««Զանգակ―97»», 2002 — 13, էջեր 13 — 13 էջ. — 500 հատ։


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11976099n · GND: 4132245-9 · LCCN: sh85102093 · Microsoft: 64584667 · NDL: 00562237 · NKC: ph124075, ph118770 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 289)։*  |
3D ակնոց
Եռաչափ ֆիլմի ցուցադրում Սպիտակ տան կինոդահլիճում
Ստերեոգրամային պատկեր (անհրաժեշտ է դիտել 3D ակնոցով)
**Ստերեոկինո**, **եռաչափ կինո**, **3D կինո**, կինեմատոգրաֆի տեսակ, որի տեխնիկական միջոցները հնարավորություն են տալիս հանդիսատեսի համար էկրանի վրա ստեղծելու պատկերի ծավալայնության պատրանք։ Ստերեոկինո հաճախ կոչվում է նաև ծավալային կամ եռաչափ կինո։ Միևնույն տարածական առարկայից բնական պայմաններում մարդու տարբեր աչքերի ցանցաթաղանթների վրա առաջացած պատկերները որոշ չափով իրարից տարբերվում են վերադրելիս ուրվագծերը չեն համընկնում։ Բիբերն իրար միացնող գծի երկայնքով պատկերների ուրվագծերի շեղումների (լայնական դիսպարատություն) շնորհիվ առաջանում է բնական ֆիզիոլոգիական ստերեոէֆեկտ, որով մարդ կարողանում է որոշել առարկաների տարածական դասավորությունը, ծավալայնությունը, ռելիեֆը և արտաքին այլ հատկանիշներ։ Ստերեոկինոի միջոցները հնարավորություն են ընձեռում էկրանի վրա յուրաքանչյուր աչքով տեսնելու միևնույն առարկայի տարբեր կետերից նկարահանված պատկերները։ Ստերեոսկոպիկ կինոնկարահանումը, ըստ էության, երկաչ (բինօկուլյար) տեսողության գործողության պատճենահանումն է։

Կինոժապավենի վրա հաջորդաբար սևեռվում են ստերեոզույգերը դիսպարատ պատկերների հետ, որոնք կրում են նկարահանվող օբյեկտի տարածական բնութագրերը։ Եթե ստերեոկինոն նկարահանված է մեկ կինոժապավենի վրա՝ ապա պրոյեկտվում է երկու օբյեկտիվով, երկու կինոժապավենի դեպքում՝ սինքրոն գործող կինոպրոյեկտորներով։ Կադրերը միաժամանակ պրոյեկտվում և վերադրվում են էկրանին։ Տարածական պատկեր տեսնելու համար օգտվում են օպտիկական զտող հարմարանքներից, որոնք լուսային հոսքն այնպես են բաժանում առանձին աչքերի միջև, որ յուրաքանչյուր աչք տեսնի «իր» պատկերը։ Զտող հարմարանքները լինում են անհատական (սպեկտրալ բևեռացող և ժամանակային ակնոցներ) և կոլեկտիվ՝ առանց ակնոցի։ Որպես կոլեկտիվ զտող հարմարանքները օգտագործում են ռաստրային ստերեոէկրանները, որոնք հանդիսատեսի աչքի մակարդակի վրա հորիզոնական հարթության մեջ ստեղծում են բացառապես միայն աջ կամ միայն ձախ պատկերի տեսանելիության գոտիներ (ընտրողական տեսանելիության գոտի)։ էկրանից հեռացմանը զուգընթաց այդ գոտիների լայնությունը մեծանում է, որը սահմանափակում է հանդիսասրահի օգտակար երկարությունը։ Սրանց այն մասերում, որտեղ ընտրողական տեսանելիության գոտու լայնությունը գերազանցում է աչքերի միջբիբային հեռավորությունը (65 մմ), երկու աչքերը հայտնվում են միևնույն պատկերի տեսանելիության ընդհանուր գոտում, իսկ այն մասերում, ուր երկու հարևան գոտիների լայնությունը փոքր է միջբիբային հեռավորությունից, հանդիսատեսը կարող է տեսնել միայն հարթ պատկեր։

Ռաստրային էկրանի վրա պրոյեկտման ավելի կատարյալ համակարգ է բազմաստերեոզույգային պրոյեկտումը, երբ էկրանի վրա միաժամանակ պրոյեկտվում է տարբեր կետերից նկարահանված միևնույն օբյեկտի պատկերների հաջորդական սերիա։ Մշակվում են ստերեոկինոի հոլոգրաֆիաիայի միջոցներով իրականացնելու եղանակներ։ Ստերեոկինե ստեղծելու փորձեր արվել են XIX դարի վերջերին։ 1928 թվականին Նոայոնը (Բելգիա) ցույց է տվել ստերեոկինոյի համար ռաստրային էկրանների օգտագործման սկզբունքային հնարավորությունը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 121)։*  |
**World of tanks**, Այսօր մեծ ճանաչում ունեցող World of Tanks խաղը նախատեսված է օն-լայն ռեժիմի համար։ Խաղացողներն առանց նախապատրաստվելու միանգամից անցնում են մարտի։ Ի սկզբանե խաղացողը ստանում է ամեն երկրի առաջին մակարդակի մեկական տանկ։ Տանկերը տրամադրում է ՍՍՀՄ-ը, Գերմանիան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, Ֆրանսիան, Չինաստանը, Ճապոնիան և Մեծ Բրիտանիան։ Մասմակցելով մարտերին, խաղացողը կուտակում է վարկեր, հավաքելով փորձի միավորներ, ինչը հնարավորություն կտա ձեռք բերել նոր մեքենաներ։ Կուտակած վարկերը խաղացողը ծախսում է նաև տանկի վերանորոգման, ռազմամթերքի և նոր մեքենաների ձեռքբերման համար։

World of Tanks-ը թիմային խաղ է։ Ամեն թիմում ընդգրկված են պատահական ընտրված 15 խաղացող։ Ընդ որում նույն թիմում կարող են լինել տարբեր մոդելի տանկեր։ Խաղի նպատակն է վերացնել հակառակ թիմի բոլոր տանկերը։ Խաղացողներն իրար մեջ կարող են նաև զրույց ծավալել՝ ինչը և արվում է չաթի օգնությամբ։

Այս խաղում կարևորվում է նաև տանկերի պատմական ճշգրիտ նկարագրությանը։ Սա վերաբերում է և մեքենաների արտաքին տեսքին, և իրական ամրագրմանը, և ագրեգատներին ու նաև՝ ներքին անձնակազմին։ Ամեն տանկի մշակման աշխատանքների ժամանակ, հեղինակները խորհրդակցել են ռազմական պատմաբանների ու էքսպերտների հետ։

Այսօր խաղը ստեղծողները մտադիր են որպես օգնության միջոց, ավելացնել նաև ավիացիա, հրետանի, ինչպես նաև հետևակ։ Խաղում առկա են նաև ռազմական քարտեզները։ Ստանդարտ քարտեզի չափը 1 կիլոմետրը՝ 1 կիլոմետրի վրա։ Որոշ քարտեզներ՝ օրինակ <Էնսկը> ունի ավելի փոքր չափեր։ Մոտ ժամանակներս խաղի հեղինակները ծրագրավորում են մշակել նաև ավելի մեծ չափի քարտեզներ։ Քարտեզների վրա նշված են ավերված օբյեկտները։

Խաղում ներկայացված է մոտ 300 տեսակի տանկ։ Հատկանշական է, որ խաղում կան ինչպես տանկեր, որոնք իրականում մասնակցել են մարտական գործողություններին, այնպես էլ էքսպերեմենտալ տանկեր, որոնք նկարագրված են միայն գծագրերի վրա։ Հարցումներից ելնելով, խաղի հեղինակները ժամանակ առ ժամանակ փոփոխում են տարբեր տանկերի մարտավարությունը՝ այն ավելի հետաքրքիր դարձնելու համար։

World of Tanks խաղն ունի բազում երկրպագուներ։ Այն նաև արժանացել է մի շարք մրցանակների։ Իսկ հիմա վերջերս կատարված նորարարությունների մասին։

Վերջերս խաղում տեղի են ունեցել փոփոխություններ, որոնք իհարկե՝ շատ ավելի հետաքրքիր են այն դարձրել։ Առաջին հերթին փոփոխություններն ազդել են որոշակի մոդելների տանկերի վրա։ Մշակվել է նաև տանկերի վնասվածքներ ստանալու ընթացքը։ Խանութում արդեն կարելի է տեսնել տանկերի մի քանի նոր մոդելներ։ Տեստավորման համար Սուպերթեստի մասնակիցների կողմից խաղում նույնպես ավեացված են տանկերի նոր մոդելներ։ 
Խաղի որոշ հատվածներում ավելացված են հատուկ ռազմական ռեզերվները, որոնք կարելի է օգտագործել հատուկ հանձնարարաությունների դեպքերում։
Նշենք, որ քարտեզների վրա նույնպես գրանցվել են որոշակի փոփոխություններ։ Ավելացվել են նաև ռեժիմներ։ Դրանք են. <Լեսվիլը>, <Հանքավայրերն> ու <Ավազե գետը>։ Խաղում բարելավվել է նաև հրամանային մարտերի ռեժիմը՝ Հիմելսդորֆ քարտեզի վրա։ Ստալինգրադին ուղղված բարրիկադները նույնպես ենթարկվել են փոփոխությունների։ Հատուկ էֆֆեկտները խաղում ակնհայտ են դարձել։ Հիշեցնենք նաև, որ խաղում նոր տանկերը նշված են աստղանիշով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22  Steam — 2003.
2. ↑
3. ↑  PEGI Pan European Game Information - Advanced Search
4. ↑
**Տիեզերք. անձնական ուղևորություն** (անգլ.՝ Cosmos: A Personal Voyage), Կառլ Սագանի, Էնն Դուրյանի և Սթիվեն Սոթերի հեղինակած գիտահանրամատչելի վավերագրական սերիալ։ Սերիալի վարողն է Կառլ Սագանը։ Կազմված է տասներեք էպիզոդներից և նվիրված է տարբեր գիտական թեմաների՝ սկսած կյանքի ծագումից մինչև Տիեզերքում մարդկության տեղը։

Ի սկզբանե սերիալը հեռարձակվում էր PBS հեռուստաալիքով 1980 թվականին։ Ի լրացումը սերիալի լույս է տեսել «Տիեզերք» (1980) գիրքը։

1989 թվականին սերիալի իրավունքները ձեռք է բերվում Turner Home Entertainment ընկերության կողմից։ Հեռուստատեսությամբ հեռարձակման համար ժամային էպիզոդները կրճատվել են, ինչպես նաև նկարահանվել են էպիզոդների նախաբաններ, որոնց մեջ Կառլ Սագանը պատմում է սերիալի առաջին ցուցադրությունից հետո կատարած նոր բացահայտումների մասին։ Հետագայում նաև նկարահանվել է 14-րդ էպիզոդը՝ Թեդ Թյորների և Կառլ Սագանի 1-ժամանոց հարցազրույցը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տիեզերք(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Կառլ Սագանի պորտալը
* Սերիալում օգտագործված երաժշտական ձայնագրությունների ամբողջական ցանկը
* Տիեզերքը Յություբ կայքում(ռուս.)
Տիեզերական ճառագայթ
**Տիեզերական ճառագայթների (Տճ) ֆիզիկա** Հայաստանում Տճ-ի ուսումնասիրություններ սկսվել են 1942-ին, երբ Աբրահամ Ալիխանովի, Արտեմ Ալիխանյանի և Նորայր Քոչարյանի ղեկավարությամբ չափվել են Տճ-ի ինտենսիվությունը ծովի մակերևույթից 3250 և 1960 մ. բարձրությունների վրա։ Տճ-ի բաղադրության մեջ հայտնաբերվել են 100 ՄԷՎ-ից բարձր էներգիայով պրոտոններ։ Հետագայում պարզվել է, որ հենց այդ բարձր էներգիայով օժտված պրոտոններն են պայմանավորում Տճ-ի անցումը մթնոլորտ և նոր՝ անկայուն մասնիկների առաջացումը բազմամասնիկային շարժընթացներում։ Տճ-ի բաղադրության որոշման և լայն մթնոլորտային հեղեղների հետազոտությունների արդյունքում հաստատվել է, որ Տճ-ում կան բարձր էներգիայի պրոտոններ, ապացուցվել է դեյտրոնների գոյությունը։ Այդ աշխատանքների շարքի համար և Աբրահամ Ալիխանյանը 1948-ին արժանացել են ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի։ Ստացվել են մինչև մի քանի ԳԷՎ էներգիաների մյոտնների և պրոտոնների էներգետիկ սպեկտրները (Նորայր Քոչարյան և ուրիշներ, 1952), որով ներկայացվել է մյու-մեզո-նից մինչև պրոտոն միջակայքում տեղակայված զանգվածով նոր մասնիկների գոյության առաջին վկայությունը։ Իոնացման կալորիաչափի օգնությամբ չափումներ կատարելով 10 ՏԷՎ-ից բարձր էներգիաների միջակայքում՝ Ն. Գրիգորովին, Խաչատուր Բաբայանին, Էրիկ Մամիջանյանին և Վ, Շեստոպյորովին հաջողվել է ստանալ առաջին վկայությունը, որ թեթև միջուկների հետ հադրոնների ոչ առաձգական փոխազդեցությունների կտրվածքներն աճում են։ Կալորիչափական գիտափորձերում հայտնաբերվել է ևս մեկ ուշագրավ արդյունք՝ կապված բարձր էներգիայի պիոնների բազմամասնիկային առաջացման առանձնահատկությունների հետ (Խաչատուր Բաբայան, 1965). պարզվել է, որ 1012-1014 ԷՎ էներգիայով նուկլոնների և թեթև միջուկների փոխազդեցության ժամանակ, 10 %-ի հավանականությամբ, առաջանում են մի քանի չեզոք պիոններ, որոնք տանում են սկզբնական մասնիկի էներգիայի կեսից ավելին։ Այդ արդյունքը 1990-ին գրանցվել է ԽՍՀՄ Պետական գրանցամատյանում՝ որպես N 384 հայտնագործություն (Խաչատուր Բաբայան, Ն. Գրիգորով, Էրիկ Մամիջանյան և Վ. Շեստոպյորով)։ 1963-ին Նոր Ամբերդի կայանում հայտնագործվել է մագնիս, դաշտում տեղադրված լայնաբացակ կայծային խցիկում մասնիկի շրջանաձև հետագծի ուղղությամբկայծի ընթանալու երևույթը։ Կայծային խցիկների մեթոդակարգի զարգացման համար Աբրահամ Ալիխանյանը և Թինա Ասաթիանին 1970-ին արժանացել են ԽՍՀՄ Լենինյան մրցանակի (Մոսկվայի և Թբիլիսիի գործընկերներ Բ. Դոլգոշեյինի, Բ. Լուչկովի և Գ. Չիկովանիի հետ)։ 2000-ին հիմնադրվել է Արագածի տիեգ. միջավայրի կենտրոնը, որի գիտասարքերը հնարավորություն են տալիս իրականացնելու երկրորդական Տճ-ի տարբեր բաղադրիչների հոսքերի մշտադիտարկում։ Մասնավորապես, 2003-ի հոկտեմբերին նոյեմբերին հայտնաբերվել են արևային մոդուլման ինտենսիվ երևույթներ՝ ցածր էներգիական լիցքավորված մասնիկների, նեյտրոնային և բարձր էներգիական մյոտնային հոսքերի մեջ, իսկ 2005-ին՝ բարձր էներգիայի (E>20 ԳԷՎ) պրոտոններ՝ արեգակնային Տճ-ի սպեկտրում (Աշոտ Չիլինգարյան)։
**Հղում**, գրառում, որը նույնականացնում է փաստաթուղթը կամ նրա մի մասը։ Օգտագործվում է փաստաթուղթը այլ փաստաթղթերի կամ նրանց մի մասի հետ կապելու համար։ Ավելի լայն նույնականացում կիրառվում է գրադարանային գործում մատենագիտական գրառումների տեսքով։

Օգտագործվում են նաև **ներքին հղում** (հղվում է նույն փաստաթղթի մեկ այլ մասի վրա) և **արտաքին հղում** (հղվում է մեկ այլ փաստաթղթի) եզրույթները։

Հղումները՝ որպես հավաստի տեղեկույթը ցուցադրելու սկզբնաղբյուր, հավասարապես գոյություն ունեն և՛ բանավոր, և՛ գրավոր խոսքում այն ժամանակներից, երբ ի հայտ եկան հենց այդ նույն տեղեկույթի փոխանցման միջոցները։ Հղումների առանձնահատկությունը նրանց համառոտությունն է. անհրաժեշտ չէ մեջբերել տեքստի որևէ հատված (մեջբերում), բավական է նշել միայն սկզբնաղբյուրը։

Գրականության մեջ
----------------

Աստվածաշնչյան հղումները հիմնականում ունեն այսպիսի տեսք՝ *«Ծննդ. 8:2»*.

Սովորական գրքերի համար գոյություն ունեն հղումներ անելու մի քանի այլ տեսակներ, որոնցից մեկը, օրինակ, այսպես է. *Հեղինակի անունը, գրքի անվանումը, քաղաքը, հրատարակման տարեթիվը, մեջբերվող էջ(երը):*

Հղումների համակարգն առավելագույն զարգացման հասել է գրքային այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսին են բառարաններն ու հանրագիտարանները։ Այսպես, Հայկական սովետական հանրագիտարանի (1974-1987 թվականներ) առաջին հատորի նախաբանում գրված է. *«Եթե հոդվածի անվանումից (որ շարված է թավ տառերով) հետո, ստորակետների կամ փակագծերի մեջ, ցրիվ շարվածքով տրվում է ուրիշ բառ կամ մի քանի բառեր, ապա նշանակում է, որ առաջին՝ հիմնական տերմինի կամ անվանման հետ մեկտեղ գոյություն ունի նույնպես գործածական կամ առաջինի հոմանիշ հանդիսացող մեկ կամ մի քանի անվանում*։ Այսպիսով, որոնումը դյուրին դարձնելու նպատակով հիմնականում հղումները տրվում են հիմնական տեքստից տարբերվող տառատեսակով։
**Գետահովիտ 2**, հնագույն քարանձավ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում։

Պատմություն
-----------

Գետաովիտի երկու քարանձավները՝ Խաչաղբյուր գետի կիրճում 960 մ բարձրության վրա, հայտնաբերվել են 2010 թվականին հայ-ֆրանսիական համատեղ արշավախմբի ընթացքում։ Մի քանի տարի տևած ուսումնասիրությունների արդյունքում պարզվել է, որ մարդիկ ակտիվորեն օգտագործել են քարանձավը Վերին պալեոլիթի ժամանակաշրջանից մինչև Ուշ միջնադար։

2011 թվականին քարայրում հայտնաբերվել է միջնադարյան գերեզման, որը նավակի ձև ուներ՝ բաղկացած երկու մասից երկու հանգուցյալների համար։ Ինչպես վկայում է Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատակից Իրենա Քալանթարյանը, ակնհայտ է, որ հետագայում թաղման ժամանակ փոքրիկ խցիկ են կառուցել, և առաջին մահացածների մնացորդները հավաքել այդտեղ. նրա ոտքերի ոսկորները դրել են ձեռքի ոսկորների վրա։ Դամբարանը թվագրվում է ոչ վաղ քան 11-12-րդ դարերի

2014 թվականին կատարված շերտագիտական շուրֆը բացահայտել է քարայրի ամբողջ ժամանակային ընդգրկումը. միջնադարյան շերտ, այնուհետև ստերիլ շերտ, էնեոլիթ, նեոլիթ, կրկին ստերիլ շերտ, և ներքևում, արդեն գետնին բացվել է փոս՝ լցված օբսիդիանի միկրոլիտներով, իսկ ռադիոկարբոնային վերլուծությունը ցույց է տվել վերին պալեոլիթի դարաշրջանը` մեր ժամանակներից (cal BP) 24-23 հազար տարի առաջ։

2016 թվականին հնագետները որոշել են պեղումներ կատարել քարայրի մոտ գտնվող դարավանդի վրա, ու պարզվել է, որ միջին դարերում մարդիկ ոչ միայն բուն քարայրն էին օգտագործում, այլ նաև դրա մատույցները ։ Քարանձավի շրջակայքում կար տնտեսական հոր՝ մեծ կավե կարասով (որը հետագայում վերականգնել են) ու փոքր գավաթով։ Հայտնաբերվել է նաև մատանի՝ արաբերեն փորագրությամբ։

2018 թվականի պեղումների ժամանակ քարանձավից հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ միկրոլիտներ, կենդանիների ոսկորներից զարդեր ևգործիքներ, բուսական մնացորդներ։
Հնագետ, բուսաբան Ռոման Հովսեփյանի խոսքով, քարանձավում գտնված բուսական մնացորդները թույլ են տալիս դատել այն պատմական շրջանների բուսականության և կլիմայական պայմանների մասին, երբ քարանձավը բնակեցված էր։ Ըստ Հովսեփյանի, նման գտածոների անալիզը թույլ կտա ենթադրել, որ տարածաշրջանում բուսական աշխարհն այն ժամանակներից առանձահատուկ փոփոխությունների չի ենթարկվել։ Բացի այդ, կարևոր բուսական գտածոներից են վայրի խաղողի կորիզները և Կովկասյան Կարասը, որն այսօր նույնպես շարունակում է աճել տարածաշրջանում։

Տես նաև
-------

* Գետահովիտ (գյուղ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Գետահովիտ 2 հնագույն քարանձավում պեղումները շարունակվում են Սիրիայից մասնագետի մասնակցությամբ
**Հրաչյա Մարկոսի Սաղաթելյան** (1904, Ձորակապ, Հայաստան - 1979, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, ուռուցքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1954), պրոֆեսոր (1957)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Հրաչյա Սաղաթելյանը ծնվել է Ձորակապ գյուղում։ 1929 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1946 թվականից աշխատել է Բարդուղիմեոս Ֆանարջյանի հետ կազմակերպած Երևանի Ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1958-1979 թվականներին եղել է Ռենտգենախտորոշման բաժանմունքի, 1954 թվականին՝ Հյուսիս-Օսեթական պետական բժշկական (Օրջոնիկիձե) ռենտգենաբանության ամբիոնի վարիչ, 1957 թվականից համանուն ամբիոն է կազմակերպել Դուշանբեի բժշկական ինստիտուտում։

Եղել է Ռենտգենաբանների և ուռուցքաբանների հայկական գիտական ընկերության փոխնախագահ, ռենտգենաբանների միութենական գիտական ընկերության պատվավոր, Ռենտգեն-ճառագայթաբանների համամիութենական վարչության անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են կենդանական և բուսական հյուսվածքների վրա ռենտգենյան ճառագայթների կենսաբանական ազդեցությանը, ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդությունների ռենտգենաբանական և ստամոքսադիտական ախտորոշմանը։ Բացահայտել է չարորակ ուռուցքների ռենտգենյան ճառագայթաբուժման դեպքում ճառագայթների կոտորակային քանակների արդյունավետ ազդեցությունը։

Երկեր
-----

* Сравнительные рентгенологические и гастроскопические исследования при заболеваниях желудка. Е. 1960.
* Рентгенодиагностика задолеваний пищевода желудка и гостроскопия. Е. 1966.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
Տե՛ս նաև՝ Աղթամար (այլ կիրառումներ)
Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցին
**Աղթամարի գրչության կենտրոն**, հայ դպրոց, հայտնի է դեռևս 10-րդ դարից, աշխուժացել է Աղթամարի կաթողիկոսության հիմնադրման ժամանակներից (1113)։

Առաջին ձեռագիրը 1277 թվականից է. այդ թվականին գրիչ Սիմեոնն ընդօրինակել է մի մատյան (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռ. No. 207)։ Դպրոցը հովանավորել է Ստեփանոս Գ Սեֆեդինյան կաթողիկոսը (1272-96)։ Վերելք է ապրել Զաքարիա Ա Սեֆեդինյան կաթողիկոսի (1296-1336) օրոք։ Սիմեոնի աշակերտ գրիչ Դանիել Աղթամարցին Ստեփանոս Օրբելյանի խորհրդով և Զաքարիա կաթողիկոսի հոգածությամբ ընդօրինակել է Թովմա Արծրունու պատմությունը (1303), իսկ 1330-ական թթ. գրել է այդ Պատմության հավելվածը (Սեֆեդինյանների պատմությունը)։ Դանիելի ժառանգները, որոնց գրչության շնորհիվ մեզ է հասել մոտ 100 ձեռագիր, շուրջ 200 տարի գրչության արվեստն իրենց տոհմի ձեռքին են պահել՝ միաժամանակ սովորեցնելով ուրիշներին։ Դանիելից հետո հայտնի են Զաքարիա փիլիսոփա ծաղկողը (14-րդ դարի վերջ - 15-րդ դարի սկիզբ), որը նաև Աղթամարի մանրանկարչության նշանավոր ներկայացուցիչ է, երկրորդ Դանիելը, հայտնի ժամանակագիր Թովմա Մինասենցը, Ներսես և Ստեփանոս (կաթողիկոս) եղբայրները (15-րդ դար), Գրիգորիս Ա կաթողիկոսը և ուրիշներ։

Դպրոցը մեծ հռչակ ուներ, և այնտեղ ձեռագրեր ընդօրինակելու էին գալիս տարբեր վայրերից, նույնիսկ Գլաձորի և Հերմոնի դպրոցներից։ Աղթամարի գրչության կենտրոնից մեզ են հասել պատմական և գեղարվեստական երկեր, բազմաթիվ նկարազարդ Ավետարաններ, Մաշտոցներ, Հայսմավուրքներ, Տաղարաններ և այլ ձեռագեր։

Պատկերասրահ
-----------

* Եկեղեցին վերանորոգումից առաջԵկեղեցին վերանորոգումից առաջ
* Եկեղեցին վերանորոգումից հետոԵկեղեցին վերանորոգումից հետո
* 
* 
* 
* ԶանգակատունԶանգակատուն
* ՈրմնանկարներՈրմնանկարներ

Գրականություն
-------------

* *Ոսկյան Հ. Վասպուրական-Վանի վանքերը, Վեն. 1940, էջ 110-32*
* *Ցուցակ ձեռագրաց Մաշտոցի անվան Մատենադարանի, հ.1, Երևան, 1965, էջ 102-03*

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 255)։*  |
**Սերգեյ Եսենինի հուշարձան Եսենինի բուլվարում** (ռուս.՝ Памятник Сергею Есенину на Есенинском бульваре), քանդակագործական հորինվածք Մոսկվայի Եսենինի բուլվարում։ Քանդակագործն է ԽՍՀՄ գեղարվեստների ակադեմիայի ակադեմիկոս Վ. Ե. Ցիգալը։ Բացումը հարմարեցված էր բանաստեղծի ծննդյան օրվան` հոկտեմբերի 3-ին։

Հասցեն` ք. Մոսկվա, Եսենինի բուլվար, տուն 145/8-147։

Պատմություն
-----------

Ռուս բանաստեղծ Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ Եսենինի (1895-1925) բրոնզաձույլ հուշարձանը բացվել է Մոսկվայում 1972 թվականի հոկտեմբերի 3-ին և պատկերում է ամբողջ հասակով բանաստեղծին բրոնզե պատվանդանի վրա, որն ունի ճանապարհի իջնող հատվածի տեսք։ Բանաստեղծը պատկերված է շեղօձիք վերնաշապիկով, կապած գոտիով, լայն մազափնջով, ուսին գցած բաճկոնով։ Բանաստեղծն իջնում է ոչ մեծ պատվանդան-բլրակից։

Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Վլադիմիր Եֆիմովիչ Ցիգալը, ճարտարապետներ Ս. Ե. Վախթանգովը և Յ. Վ. Յուրովը։

1995 թվականին պատվանդանին անբավարար ամրացվածության պատճառով քանդակն ընկել էր կողքի վրա, ինչը կարճ ժամկետում վերացվել է։

Հուշարձանի բացմանը ներկա է եղել բանաստեղծի դուստրը` Տատյանա Սերգեևնա Եսենինան։ 1984 թվականին Մոսխորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահ Վ. Ֆ. Պրոմիսլովը իր «Մոսկվա» գրքում գրել է. *«Սերգեյ Եսենինի բրոնզե պատկերաքանդակը ոչ մեկին անտարբեր չի թողնում։ Պատանի բանաստեղծի պատկերաքանդակը դիպչում է իր քնարականությամբ և տխուր մտահոգվածությամբ, կեցվածքի բնականությամբ, որը զերծ է պաշտոնականությունից և հանդիսավորությունից։ Գրեթե գետնին կանգնած, Եսենինի բուլվարի սկզբնամասում, երիտասարդ կեչիների և կաղամախիների ֆոնին, հուշարձանը ներկայանում է մեզ որպես ինքնատիպ և վառ գեղարվեստական ստեղծագործություն»։*

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

Հուշարձանի քանդակն ու պատվանդանը պատրասված են բրոնզից։ Հարակից տարածքը շարված է անձև հարթ սալիկներով, շուրջն էլ տնկված են Ս. Եսենինի գովերգած կեչիները։

Պատկերասրահ
-----------

* Համալիրի ընդհանուր տեսքըՀամալիրի ընդհանուր տեսքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Описание памятника Сергею Есенину на Есенинском бульваре

Գրականություն
-------------

* Памятники монументального искусства Москвы: справ. изд. / Департамент культурного наследия г. Москвы. — М.: ООО «Милк Эдженси», 2016. — 404 с.: с. 222. ISBN 978-5-9907078-1-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник Есенину на Есенинском бульваре в Москве
* Памятник Есенину(չաշխատող հղում)
* Памятник Есенину в Москве
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գոգոլի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Գոգոլի փողոց** (ռուս.՝ Гоголевская улица), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Կիրովի շրջանում։ Անվանվել է ռուս արձակագիր, դրամատուրգ, բանաստեղծ, գրաքննադատ Նիկոլայ Վասիլևիչ Գոգոլի (1809-1852) պատվին։ Սկիզբ է առնում Նախիջևանի նրբանցքից և ավարտվում Տեատրալնի պողոտայի հետ հատումով։ Երկարությունը 330 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Դոնի Ռոստով քաղաքի Գոգոլի փողոցը սկսվում է Նախիջևանի նրբանցքից, հատում Դերժավինի նրբանցքը, Փետրվարի 7-ի փողոցը, Գրիբոյեդովի նրբանցքը և ավարտվում Տեատրալնի պողոտայի հետ հատումով։ Զուգահեռ է Լոմոնոսովի և Սոցիալիստիչեսկայա փողոցներին։ Երկարությունը 330 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 45 շինություն։

Գոգոլի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 344022։

Փողոցն անվանվել է ռուս արձակագիր, դրամատուրգ, բանաստեղծ, գրաքննադատ Նիկոլայ Վասիլևիչ Գոգոլի (1809-1852) պատվին։ Գոգոլի լավագույն ստեղծագործություններն են «Տարաս Բուլբա», «Մեռած հոգիներ» վեպերը, «Ռևիզորը», «Ամուսնություն» թատերգությունները, «Ցնորվածի հուշատետրը», «Պատմություն այն մասին, թե ինչպես Իվան Իվանովիչը գժտվեց Իվան Նիկիֆորովիչի հետ», «Դիմանկարը» և այլ պատմվածքներ։ Որպես քննադատական ռեալիզմի հիմնադիր, երգիծաբան, Գոգոլը ստեղծել է իր անկրկնելի ոճը, որտեղ ձուլվել են քնարականությունը, ռոմանտիկ ոգեշնչվածությունը և սուր երգիծանքը։ Նա հսկայական ազդեցություն է գործել ոչ միայն ռուսական, այլև համաշխարհային գրականության զարգացման վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 3, էջեր 142-143»

Աղբյուրներ
----------

* Гоголевская улица в Ростове-на-Дону
* Подробная карта Гоголевская улица, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Гоголевская, г. Ростов-на-Дону
**Գերդլսթոն ընկերություն** (անգլ.՝ The Firm of Girdlestone), Արթուր Կոնան Դոյլի վեպն է, որն առաջին անգամ հրատարակվել է Chatto and Windus 1980 թ. Լոնդոնում։

Սյուժե
------

Գերդլսթոն ընկերություն վեպը ռոմանտիկ պատմություն է ռոմանտիկայից հեռու մարկանց մասին՝ ավանդական էր 19֊րդ դարում Անգլիայում: Հասարակական վեպ է ճարպիկ գործարարների մասին, ովքեր ապրում են հասարակ մարդկանց հաշվին՝ իրենց իշխանության տակ գտնվող։ Նրա թեման, սյուժեն և կերպարները վկայում են հեղինակի ձգտումը ավանդական Չարլզ Դիքենսին։ Գլխավոր կերպարները գրվել են առանց երգիծական դիմանկարի ազդեցության՝ գրված Չարլզ Դիքենսի կողմից։ Կտրուկ գծերով Դոյլը ընդգծում է հիշվող առևտրականների կերպարները՝ դաժան, էգոիստ, երդմնազանց հոր և նրա տղայի՝ եռանդուն, սառնասիրտ, առանց խղճի խայթի Էզրուին, մարդ, ով անտեղյակ էր իր անձնական նպատակին հասնելու միջոցներից։ Նա պատրաստ էր ամուսնանալ միայն նրա համար, որպեսզի տիրանա հարսնացուի փողերին և դրանով ուղղի ֆիրմայի անկանոն գործերը՝ զբաղվելով Աֆրիկայի ալմաստների կեղծարարությամբ։ Նա կապվում է անուղղելի հանցագործների հետ և նույն եռանդով ու սառնասրտությամբ հետևում է նրանց։

Գրքի մասին
----------

Վեպի աֆրիկյան դրվագները Հյուսիսային Աֆրիկայում Էզրուի ալմաստների հետ կապված խաբեությունների պատկերումն է, որը Կոնան Դոյլին մտերմացնում է գրողների հետ, ովքեր անդրադարձել են գաղթականների թեմային, հատկապես նեոռոմանտիստ Հենրի Ռայդեր Հագգարդի հետ։

Վեպը տպագրվել է 1890 թ. Լոնդոնում առանձին հրատարակությամբ՝ Շերլոկ Հոլմսի Ալ կարմիր գույներով էտյուդից (1887) հետո։

Արտաքին հղումներ
----------------

* *The Firm of Girdlestone* Գուտենբերգ նախագծի կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |

 |
| Ջերմային պրոցեսներ |
| --- |
|  |
| Ադիաբատ պրոցես |
| Իզոխոր պրոցես |
| Իզոբար պրոցես |
| Իզոթերմ պրոցես |
| Իզոէնտրոպ պրոցես |
| Իզոէնթալպ պրոցես  |
| Պոլիտրոպ պրոցես |
| Խմբագրել  |

 Իդեալական գազում իզոպրոցեսների գրաֆիկներ
P(V) Կախումը իզոխոր պրոցեսի ժամանակ
**Իզոխոր պրոցես** (< իզո... և հին հունարեն՝ χώρος — գրաված տեղ, տարածություն), թերմոդինամիկական պրոցես, որն ընթանում է առանց համակարգի ծավալի փոփոխության՝ {\displaystyle V=const} և {\displaystyle \Delta V=0}, ուստի՝ համակարգի կատարած աշխատանքը՝ {\displaystyle A'=P\Delta V=0}։ Այս դեպքում ջերմադինամիկայի առաջին օրենքից կստանանք՝

{\displaystyle \Delta U=Q}
Եթե համակարգը ջերմաքանակ ստանում է՝ {\displaystyle Q>0}, ապա նրա ներքին էներգիան մեծանում է ստացված ջերմաքանակի չափով, իսկ եթե համակարգը շրջապատին (այլ մարմինների) ջերմաքանակ է տալիս {\displaystyle Q<0}, ապա նրա ներքին էներգիան տված ջերմաքանակի չափով փոքրանում է։
Այս {\displaystyle C=cm} և {\displaystyle Q=mc(t\_{2}-t\_{1})=mc\Delta t} բանաձևերից ջերմունակության համար կստանանք՝

{\displaystyle C=Q/\Delta t=Q/\Delta T},
որտեղ {\displaystyle \Delta t=\Delta T}-ն համակարգի ջերմաստիճանի փոփոխությունն է ջերմահաղորդման պրոցեսում։ Քանի որ ջերմաքանակը պրոցեսի ֆունկցիա է, ապա պրոցեսի ձևից կախված կլինի նաև ջերմունակությունը։ Մասնավորապես իզոխոր պրոցեսում {\displaystyle Q=\Delta U}, հետևաբար՝ 

{\displaystyle C\_{V}=\Delta U/\Delta T}
որտեղ C\_{V}-ով նշանակված է համակարգի ջերմունակությունը, երբ ծավալը հաստատուն է։
Եթե համակարգը միատոմ իդեալական գազ է, ապա, այս U = 1½m/MNAKBT = 1½m/MRT = 1½νRT բանաձևից, ջերմունակության համար կստանանք՝

{\displaystyle c\_{v}^{\mu }{\frac {3}{2}}{\frac {m}{MR}}={\frac {3}{2}}vR},
որտեղ v-ն նյութի քանակն է։ Մասնավորապես, մեկ մոլ իդեալական գազի ջերմունակությունն իզոխոր պրոցեսում՝ {\displaystyle c\_{v}^{\mu }3R/2}։

Տես նաև
-------

* Գեյ-Լյուսակի օրենք
* Իզոբար պրոցես
* Իզոթերմ պրոցես

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆիզիկայի 11-րդ դասարանի դասագիրք


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 314)։*  |
**Երիտասարդ բժիշկների հայկական ասոցիացիա** (կրճատ՝ ԵԲՀԱ, անգլ.՝ Armenian Association of Young Doctors, կրճատ՝ AAYD), առողջապահական հասարակական կազմակերպություն, որի նպատակն է համախմբել առողջապահության ոլորտի երիտասարդ և բանիմաց մասնագետներին հանուն գերակա շահի, միավորել նրանց մասնագիտական և կազմակերպչական ներուժը՝ հանուն Հայաստանի առողջապահության ոլորտի զարգացման և համակարգի արդիականացման։

Հիմնադրվել է 2013 թվականին Երևանում։

ԵԲՀԱ նախագահն է ուրոլոգ Գևորգ Վլադիմիրի Գրիգորյանը։

Ասոցիացիան ունի Ղեկավար խորհուրդ և աշխատակազմ։

Ասոցիացիան իր գործունեությունն իրականացնում է 3 հիմնական ուղղություններով՝

* Գիտական/կրթական,
* Բարեգործական,
* Սոցիալական։

«Երիտասարդ բժիշկների հայկական ասոցիացիայի» նախագծերն են՝

* Օգնության Ձեռք բարեգործական նախագիծ, որի շրջանակներում անվճար հետազոտություններ են իրականացվում և հնարավորության պարագայում անվճար բուժօգնություն է մատուցվում ՀՀ մարզերի բնակչության առավել խոցելի խմբերին։
* Բժիշկներ առանց համազգեստի։
* WYDO-ի հետ համագործակցության շրջանակներում իրականացվող «Ծխախոտի դեմ պայքարի ծրագիր»։

«Երիտասարդ բժիշկների հայկական ասոցիացիան» 2015 թվականից համագործակցում է Հայկական Կարմիր Խաչի հետ՝ համագործակցության շրջանակներում անվճար խորհրդատվություններ իրականացնելով զոհված և անհետ կորած ազատամարտիկների ընտանիքների համար։

«Երիտասարդ բժիշկների հայկական ասոցիացիան» 2016 թվականի մայիսից համագործակցում է World Young Doctors' Organization-ի հետ, ունի WYDO-ի ծրագրերի ազգային համակարգող։

«Երիտասարդ բժիշկների հայկական ասոցիացիան» Հայաստանի տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 88-Ա հրամանով ընդգրկվել է ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարին կից հասարակական խորհրդում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ առողջապահության նախարարության պաշտոնական կայքէջ
**Քեյկուբադ մզկիթ** (ադրբ.՝ Keyqubad məscidi) 14-րդ դարի մզկիթ է, որը գտնվում է Բաքվի Իչարի Շահար տարածքում։ Մզկիթը գտնվում է Շիրվանշահերի ապարանքների վերին շինությունում, պալատական շենքի ետևում, Սեյիդ Յահյա Բակուվի թյուրբեյի դիմաց։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի վերջում մզկիթի տեսակետը
Մզկիթը կառուցվել է Շիրվանշահ Քեյկուբադի(1317-1348) կողմից։ Շենքի ճշգրիտ շինարարության ամսաթիվը անհայտ է։ Մզկիթը այրվել է 1918 թվականին։ Մզկիթը բաղկացած է ուղղանկյուն պաշտամունքի սրահից և փոքր միջանցքից։ ենթադրվում է, որ մզկիթը կառուցվել է 14-րդ դարում։ Դահլիճի կենտրոնում չորս սյուներ էին։ Պաշտամունքի սրահի հարավային պատի վրա միհրաբ կար։ Մզկիթը նույնպես օգտագործվել է որպես մեդրեսե Սեյիդ Յահիա Բակուվիի կողմից։ 1918 թվականի տեպքերի ժամանակ մզկիթը այրվեց և ավերվեց։ 
Մզկիթի հարավային մասում կա թյուրբե։ Թյուրբեն և Քեյկուբադ մզկիթը պատկանում է Շիրվանշահերի ապարանքներին։

|  |  |  |
| Մզկիթի հիմնական պլանը | Մզկիթի պլանը | Մզկիթի արտաքին տեսքը |

Տես նաև
-------

* Իչարի Շահար (Բաքվի թաղամաս)
* Ջումա մզկիթ (Բաքու)
* Շիրվանշահերի ապարանքներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Старые мечети Баку
2. ↑  Загадка одного мавзолея
3. ↑  Хранитель тайн Ширваншахов
**Նեպտունի ուղեծրակայան** (անգլ.՝ Neptune orbiter), ՆԱՍԱ-յի կողմից առաջարկված ավտոմատ միջմոլորակային կայանի արձակման առաքելություն, որը նախատեսված էր Նեպտուն մոլորակի, նրա մթնոլորտի, օղակների և արբանյակների հետազոտության համար։ Սարքի արձակման ժամկետ նշվում էր 2016 թվականը, սակայն ՆԱՍԱ-ի կայքում Archived 2009-08-05 at the Wayback Machine. այլևս չի նշվում հնարավոր արձակման ժամանակը։

Նեպտունի ուղեծրակայանը նախատեսված էր մոլորակի մասին բազմաթիվ հարցերի պատասխանների ստանալու համար։ Նրա հիմնական առաքելությունն է ուսումնասիրել Նեպտունը ուղեծրից։ Արձակման համար նախատեսվում է օգտագործել Դելտա IV կամ Ատլաս V կրող հրթիռ։ Հավելյալ արագացում ստռանալու համար նախատեսվում է կատարել ուղեծրային գրավիտացիոն անցումներ Վեներայի և Յուպիտերի մոտով։ Նեպտունին մոտենալուն պես ուղեծրակայանից կանջատվեն երկու մթնոլորտային զոնդերչ, որոնք վայրէջքի ընթացքում կուղարկեն տեղեկություններ, մինչև մթնոլորտի ճնշման տակ ոչնչանալը։ ԱՄԿ-ի թռիչքը և հետազոտությունները նախագծվել են արդեն իրականացված առաքելությունների նման՝ Մագելան, Գալիլեո և Կասինի։

Տես նաև
-------

* Վոյաջեր ծրագիր
* Ուրանի ուղեծրակայան և իջեցվող սարք
* Նոր Հորիզոններ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cassini–Huygens-level science from NASA’s "Neptune orbiter with probes" vision mission (PDF)
* The Case For A Neptune Orbiter/Multi-probe Mission (PDF)
* Neptune Revisited
* Reaching Toward Neptune: Two Ways to Explore an Ice Giant
Շուկայական տնտեսության պայմաններում, ուր ամեն քայլափոխի առկա է տնտեսական գործունեությունը վտանգելու վախ, անհրաժեշտությու է առաջանում 
ձեռնարկել միջոցառումներ՝ պաշտպանելու գույքային շահերը հնարավոր առաջացող վնասներից։ Վերջիններս իրենց բնույթով կարող են լինել ինչպես նյութական, այնպես էլ ոչ նյութական։ Ամեն դեպքում դրանք ստանում են դրամային արտացոլում, այսինքնէ վնասը դառնում է չափելի։
Վնասների առաջացման հիմքը կազմում է ռիսկը։ Այսինքն, եթե չկա ռիսկը, չի կարող առաջանալ նաև վնաս։ Այդ կորուստները կարելի է կրել ինչպես տնտեսական գործունեության արդյունքում, այնպես էլ առօրյայում։ Բացառապես տնտեսական գործունեությանը վերաբերվող և ապահովագրման ենթակա գույքային շահերն են հանդիսանում ֆինանսական ապահովագրության օբյեկտ։
Ֆինանսական ապահովագրությունը տնտեսական գործունեության արդյունքում տարբեր չնախատեսված անբարենպաստ պատճառներից առաջացած ֆինանսական կորուստների բավարարմանն ուղղված դրամական նպատակային ֆոնդերի ձևավորման ու օգտագորխման հետ կապված տնտեսական հարաբերությունների համակարգ է։ Ապահովագրության հիմքում ընկած է ռիսկը, իսկ ֆինանսական ապահովագրության դեպքում՝ ֆինանսական ռիսկը։ Ամենաընդհանուր ձևակերպմամբ՝ ապահովագրական ռիսկը կորուստներ կրելու հնարավոր և պատահական վտանգն է։
Ֆինանսական ռիսկն առաջանում է ֆինանսավարկային հաստատությունների հետ հարաբերությունների ընթացքում, այդ թվում՝ փոխառու և սեփական կապիտալի միջոցների ոչ նպաստավոր հարաբերակցության հետևանքով։ Ֆինանսական ռիսկն առաջանում է տնտեսվարող սուբյեկտի գործունեության ոլորտում, կապված է նրա գործունեության ֆինանսական արդյունքների հետ և բնութագրվում է տնտեսական գործունեության ընթացքում հնարավոր դրամական կորուստներով։
Ֆինանսական ռիսկի անորոշությունը պայմանավորված է կազմակերպության տնտեսական գործունեության ֆինանսական արդյունքների անկանխատեսելիությամբ և ֆինանսական գործարքների շահութաբերության մակարդակով։ Ֆինանսական գործարքների արդյունավետության մակարդակը տատանվում է՝ կախված ռիսկի տեսակից և մակարդակից, ընդ որում՝ բավական լայն դիապազոնով։ Այդպիսով, ֆինանսական ռիսկը կարող է ուղեկցվել ինչպես էական ֆինանսական կորուստներով, այնպես էլ լրացուցիչ եկամուտների ձևավորմամբ։
Մեծ գոմ կամ անգլերեն «բառն», որի չափսի հակադրությունից ելնելով վերցվել է բառն չափման միավորը՝ 10-24 սմ2
**Բառն**, (անգլ.՝ barn, փոքր թիրախի հեգնական անվանումը), ատոմային, միջուկային և տարրական մասնիկների փոխազդեցությունների էֆեկտիվ լայնական կտրվածքի միավոր։ Այն սովորաբար օգտագործվում է առաձգական կամ ոչ առաձգական ցրման, միջուկային բաժանման, կլանման և այլ միջուկային փոխազդեցությունների հավանականությունը ցուցադրելու համար։

**1 Բ = 10−24 սմ2**։
Թեև բառնը հավանականության քանակական որակավորում է ցուցադրում, քանի որ մակերեսի չափման միավոր է, այն կարելի է տեսողական ձևով պատկերել որպես մակերես, որի մեծությունը համընկնում է երկու մասնիկի փոխազդման հավանականության հետ—վերջինս միայն իմաստը պատկերելու համար է, և ֆիզիկական իրականություն չի ներկայացնում։

Առաձգական ցրման լայնական կտրվածք -- բառնը պատկերելու համար կարելի է ենթադրել մակերես, որի մեծությունը համընկնում է տվյալ փոխազդման հավանականության հետ
Անգլերենում «բառն» բառը նշանակում է մեծ գոմ․ քանի որ գոմի չափսերը հակադրվում եմ միջուկային փոխազդեցությունների լայնական կտրվածքի հետ, որոնք 10−24 սմ2 կարգի են, գիտնականները հումոր են գտել 10−24 սմ2-ը «բառն» անվանելու մեջ։

Ուրան-235-ի բաժանման լայնական կտրվածքներն ըստ մոտալուտ նեյտրոնի էներգիայի
Օգտագործվում են նաև միլիբառն (10−27 սմ2), միկրոբառն (10−30 սմ2), նանոբառն (10−33 սմ2), մեգաբառն (10−18 սմ2) միավորները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 301)։*  |
**Կաքավաղբյուր**, աղբյուր Ադրբեջանի Շահբուզի շրջանում։ Բխում է Կաքավասար լեռան արևմտյան լանջերից և, միախառնվելով այլ ջրերի, ձախից թափվում է Շահապոնքի գետը։

Ավանդություն
------------

Մի որսկան այստեղ կաքավի բուն է գտնում՝ ձագերը միջին։ Սատանայի թելադրանքով նա քանդում է բունը և ոչնչացնում կաքավի ձագերին։ Մայր կաքավը տեսնելով ավերված բունն ու ոչնչացված ձագերին, սկսում է սուգ ու լաց անել։ Նրա արտասուքներից աղբյուր է գոյանում, ինքն էլ շատ չանցած անշնչանում է։ Բարեխիղճ մարդիկ թաղում են կաքավին, քար գցում գերեզմանին, քարի տակից նով անցկացնում, որից սկսում է հոսել այս սառն աղբյուրը[1][2][3][4]։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արամ Ղանալանյան (1969)։ *Ավանդապատում*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ
2. ↑  Մովսես Խորենացի։ *Պատմութիւն Հայոց*։ էջեր Գիրք Ա, Գլուխ Ի
3. ↑  Մանուկ Աբեղյան (1899)։ *Հայ ժողովրդական առասպելները Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության մեջ*։ Վաղարշապատ
4. ↑  Г. Халатьянц (1896)։ *Армянский эпос в Истории Армении Моисея Хоренского*։ Москва
**Հմայակ Սարգսի Գրիգորյան**  (օգոստոսի 8, 1948(1948-08-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Բժշկական ծառայության պահեստի կապիտան (1989)։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1987)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1972), վերապատրաստվել է Մոսկվայի Պրիորովի անվան վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի կենտրոնական ինստիտուտում (1981), Նիդեռլանդների Թագավորության (Հոլանդիա) Հարավի կենտրոնական կլինիկական հոսպիտալում (1989, 1990), Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտում (1986, 1989, 1994, 2003)։ 1973-1976 թվականներին աշխատել է Հոկտեմբերյանի (այժմ՝ ՀՀ Արմավիրի մարզում) կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքում, 1976 թվականից՝ Ք. Պետրոսյանի անվան վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում (այժմ՝ վնասվածքաբանության կենտրոն)՝ օրդինատու, 1989 թվականից՝ ոսկրային հիվանդությունների վարակական բարդությունների բաժնի վարիչ։ 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ երեք ամիս Լենինականում բուժօգնություն է ցույց տվել աղետից տուժածներին։

1988 թվականին և 1992 թվականին կամավոր մեկնել է ԼՂ մարզային հիվանդանոց և Ստեփանակերտի հոսպիտալ, որտեղ վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

Աշխատությունները վերաբերում են հրազենային վնասվածքների, փակ և բաց կոտրվածքների, ոսկրախտեփ, ոսկրային արատների բուժման խնդիրներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
|  |
| --- |
| **Բելևալիա երկարասռնակ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Ծնեբեկազգիներ (Asparagaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Մկնասոխայիններ (Scilloideae) |
| **Ցեղ** | Բելևալիա *(Bellevalia)* |
| **Տեսակ** | **Բելևալիա երկարասռնակ** *(B. longistyla)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Bellevalia longistyla***Grossh. 1928 |

**Բելևալիա երկարասռնակ** (լատ.՝ Bellevalia longistyla), հակինթազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուղիղ և ամուր ծաղկասլաքներով, 20-30 սմ բարձրությամբ, բազմամյա սոխուկավոր բույս է։ 10-20 սմ երկարությամբ և 2-4 սմ լայնությամբ տերևները 6-7 հատ են, լայնանշտարաձև, մանր թարթիչավոր, խորդուբորդ կամ մերկ։ Ծաղիկները հավաքված են լայն կոնուսաձև ողկույզում։ Ներքևի ծաղկակոթերը վերևիններից երկար են։ 9-12 մմ երկարությամբ ծաղկապատը երկարավուն զանգակաձև է, դժգույն, բաց մանուշակագույն գորշավուն, ավելի բաց գույնի ետծալի մասերով։ Տուփիկն ունի 12-14 մմ երկարություն և 8 մմ լայնություն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Ուրծի լեռնաշղթա, Ձորաղբյուր, Շորբուլախ, Ձորափ)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Զուվանդում, Արևելյան Անատոլիայում և Արևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորինից սկսած մինչև վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 600-2000 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև չոր քարքարոտ և խճաքարոտ լանջերին, կիսաանապատներում, տափաստաններում և մարգագետնատափաստաններում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Bellevalia longistyla* | 
* Վիքիցեղեր: Bellevalia longistyla
* EoL: 1086193
* GBIF: 2771954
* GRIN: 6723
* iNaturalist: 862953
* IPNI: 531822-1
* NCBI: 1207256
* Plant List: kew-300467
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:531822-1
* Tropicos: 18404954
* WCSP: 300467

 |
|  |
| *Hyacinthus longistylus* | 
* GBIF: 2771955
* GRIN: 19425
* IPNI: 536765-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:536765-1
* Tropicos: 100204579

 |

 |
**Գանգերի աշտարակը․ Ճանապարհորդություն Պարսկաստանի և Թուրքահայաստանի միջով** (անգլ.՝  A Tower of Skulls: A journey through Persia and Turkish Armenia), Հերալդ Ռայթլինգեր Ռոբերթսի 1932 թվականին Լոնդոնում հրատարակված գիրքն է։

Հեղինակ
-------

Հերալդ Ռայթլինգեր Ռոբերթս (1900-1978), անգլիացի տնտեսագետ, արվեստաբան և պատմաբան։ Սովորել է Օքսֆորդի համալսարանում, կռվել Առաջին աշխարհամարտում։ Բազմաթիվ գրքերի հեղինակ է՝ այդ թվում նաև Հոլոքոստին նվիրված երկու աշխատությունների։ 1930-1931 թվականների Ռայթլինգերը ձմռանը և գարնան սկզբին ճամփորդել է Պարսկաստանում և Արևմտյան Հայաստանում։ Նրա ճամփորդության նկարագրությունը գրքի տեսքով լույս է տեսել 1932 թվականին «ՙԳանգերի աշտարակը. Ճամփորդություն Պարսկաստանով և Թուրքահայաստանով» վերնագրով։

Բովանդակություն
---------------

Ճամփորդությունը սկսվում է Միջագետքից, շարունակվում Պարսկաստանով, Ուրմիա-Խոյ-Մակու գծով հասնում Բայազետ։ Հեղինակը լինում է Իգդիրում, Կարսում, Էրզրումում և այլ բնակավայրերում։ Հեղինակը նկարագրական նյութը համադրում է հետաքրքիր պատմական տեղեկությունների հետ։ Ուշագրավ է այն փաստը, որ հեղինակն Արևմտյան Հայաստանում ճամփորդում էր մի ժամանակահատվածում, երբ արդեն տեղի էր ունեցել Հայոց ցեղասպանությունը։ Երկիրը դատարկվել էր իր բնիկ՝ հայ բնակչությունից։ Ուստի աշխատանքի վերնագիրն ամենևին էլ պատահական չի ընտրված։ Գրքում կան լուսանկարներ, քարտեզ։ Քարտեզում առկա է Թուրքահայաստան տեղանունը (ՙTurkish Armenia՚)։

Քաղվածքներ գրքից
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Շատ թյուրքական նվաճողներ` մոնղոլներ, թաթարներ, աֆղաններ և քաջարներ, դարեր շարունակ ունեցել են խորհրդանշական մի սովորույթ, երբ նրանք գրավում էին մեծ քաղաք, դարպասներից դուրս կառուցում էին գանգերից աշտարակներ, և դրանք գլխավոր հուշարձաններն էին, որ մնացել են։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Gerald Reitlinger, A Tower of Skulls: A journey through Persia and Turkish Armenia, London: Duckworth, 1932
**Միրզա Թորոսի Քեթենճյան** (նաև՝ Էմիրզա, մոտավորապես 1885- ?), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մոտավորապես 1885 թվականին։ 1912 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլ­սի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Եդեսիա քաղաքում բժիշկ է աշխատել։ Եղել է ՀՅԴ գործիչ։

1915 թվականի ապրիլին բանտարկվել է Կ. Պոլսի կենտրոնական բանտում, ապա աքսորվել Չանղըրը։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։ Չանղըրըի աքսորավայրից դիմել է փախուստի։ Գասթեմունիում ձերբակալվել է, բայց շնորհիվ տեղի ոստիկան զինվորների հրամանատարի բարյացակամության, ազատվել է Դեր Զոր աքսորվելուց։ Չանղըրըում կանչվել է զինվորական ծառայության՝ որպես հարյուրապետ զինվորական բժիշկ։ Այնուհետև Անկարա, ապա Կոնիա է գնացել։ 1920 թվականին Եդեսիայում (Ուրֆա) եղել է թուրքական բանակի դեմ հայոց ինքնապաշտպանական հերոսամարտի ղեկավարներից։

Գրականություն
-------------

* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
* Սիմոն Հովիւեան, «Ապ­րի­լե­ան Նա­հա­տակ­նե­րուն Շա­ւի­ղով, Մեծ Եղեռ­նի 60-ամե­ա­կի Սե­մին», Պէյրութ, 1975, 349 էջ։
* Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Երևան, 1991։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Ավագյան Կարինե, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Երևան, 2002։
* Ավագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թվականի ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։
* Իսկահատեան Հ. Վկայարան հայկական ցեղասպանութեան, Գիրք Գ, Պէյրութ, 2011, 395 էջ։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։