Փարիզի կոյուղի
**Կոյուղի**, ինժեներական կառույցների, սարքավորումների սանիտարական միջոցառումների համալիր, ծառայում է կեղտաջրերը հավաքելու, բնակավայրի կամ արդյունաբերական ձեռնարկության սահմաններից հեռացնելու, մաքրելու և ախտահանելու համար։ Տարբերում են ներքին և արտաքին կոյուղիներ։ Ներքին կոյուղու միջոցով, որը բաղկացած է սանիտարական սարքերից և ներքին կոյուղու ցանցից (հեռացնող խողովակներ, կանգնակներ և թողարկներ), կեղտաջրերը հավաքվում, շենքերից հեռացվում և տրվում են արտաքին կոյուղու ցանց։ Ներքին կոյուղու ցանցի միջոցով է կատարվում ներքին և արտաքին ցանցերի օդափոխությունը։ Արտաքին ցանցը բաղկացած է թաղամասային և փողոցային ցանցերից, կոյուղացման ավազանների կոլեկտորներից և գլխավոր կոլեկտորից։ Կոյուղացման ավազանը բնակավայրի տարածքի այն մասն է, որը սահմանափակված է ջրբաժաններով։ Արտաքին կոյուղու ցանցը հաշվարկվում և նախագծվում է այնպես, որ կեղտաջուրը ներքին ցանցից հաջորդաբար անցնելով թաղամասային և փողոցային ցանցերով, կոյուղացման ավազանի և գլխավոր կոլեկտորներով ինքնահոսքով հեռացվի բնակավայրի կամ արտադրական ձեռնարկության սահմաններից։ Արտաքաղաքային կոլեկտորով կեղտաջուրը տարվում է մաքրման կայան, որտեղ մաքրվում, ախտահանվում և լցվում է ջրավազան։ Հարթ տեղանքի դեպքում արտաքին կոյուղու կազմի մեջ են մտնում նաև պոմպակայաններ և ճնշումային խողովակաշարեր։ Ինքնահոսք կոյուղու ցանցը կառուցվում է կավե, ասբեստացեմենտե, բետոնե և երկաթբետոնե խողովակներից, իսկ մեծ չափերի կոլեկտորները՝ երկաթբետոնե խողովակներից և հավաքովի երկաթբետոնե տարրերից։ ճնշումային խողովակաշարերը պատրաստվում են մետաղե, ասբեստացեմենտե և երկաթբետոնե խողովակներից։ Ցանցի աշխատանքին հետևելու և խցանումները վերացնելու համար նախատեսվում են դիտահորեր։ Կախված տարբեր կեղտաջրերի համատեղ կամ առանձին հեռացումից՝ տարբերում են կոյուղու հետևյալ 4 համակարգերը.
**1**.համահոս համակարգ, որի դեպքում բոլոր կեղտաջրերը (կենցաղային, արտադրական և մթնոլորտային) հեռացվում են մեկ ցանցով։

**2**. Անջատ համակարգ (2 ցանցով), երբ մեկ ցանցով (կենցաղային-արտադրական կոյուղու ցանց) դեպի մաքրման կայան են տարվում կենցաղային և արտադրական կեղտաջրերը, իսկ մյուս ցանցով (հեղեղատար կոյուղու ցանց) հեռացվում են մթնոլորտային կեղտաջրերը և առանց մաքրվելու լցվում ջրավազան։

**3**.Կիսանջատ համակարգ, որը նույնպես բաղկացած է 2 ցանցից։ Սակայն, ի տարբերություն անջատ համակարգի, այս ցանցերը որոշ տեղերում իրար են միանում հեղեղաթողերի միջոցով, որը հնարավորություն է տալիս մթնոլորտային կեղտաջրերի առավել կեղտոտ մասը հեղեղատար կոյուղու ցանցից լցնել կենցաղային-արտադրական կոյուղու ցանցը և ուղարկել մաքրման կայան։ 
**4**. Համակցված համակարգ, երբ բնակավայրի տարբեր շրջաններում կառուցվում են տարբեր համակարգի կոյուղիներ։ 
Կեղտաջրերի հեռացման կառույցներ կառուցվել են դեռևս հնում։ Եգիպտոսում հայտնաբերվել են կոյուղու ջրանցքներ, որոնք կառուցվել են մ. թ. ա. 2500-ին։ Հնդկաստանում և Միջագետքում նման կառույցներ եղել են ավելի վաղ ժամանակներում։ Մ. թ. ա. VI դ. Հռոմում կառուցվել է կոյուղու ջրանցք, որը մասնակիորեն օգտագործվում է նաև այժմ։ Միջին դարերում կոյուղի համարյա չի կառուցվել։ Կոյուղու շինարարությունը, հիմնականում, սկսել է զարգանալ XIX դ.։

Հայաստանում կոյուղու շինարարությունը սկսվել է վաղ ժամանակներից։ Կենցաղային և մթնոլորտային կեղտաջրերի հեռացման կառույցներ են ունեցել էրեբունին (մ. թ. ա. VIII դ.), Դվինը, Անին, Ամբերդը, Լոռե բերդը, Գառնին և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 563)։*  |