recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Նյասա լիճ
**Նյասա լիճ** (также **Мала́ви**, անգլ.՝ Nyasa կամ Malawi, պորտ.՝ Lago Niassa), մեծությամբ երրորդ լիճը Աֆրիկայում։ Տեղակայված է Արևելա-Աֆրիկյան ռիֆտային հովտում։ Լճի մակերեսը կազմում է 29․604 կմ.²։ Լիճն ընկած է երեք երկրների տարածքում՝ Մալավիա, Մոզամբիկ և Տանզանիա։ Ձգվում է միջօրեականի ուղղւոթյամբ և ունի 584 կմ. երկարություն, իսկ լայնությունը տատանվում է 16 կմ.-ից 80 կմ.-ի սահմաններում։ Խորությունը՝ 706 մ։

Լճի հատակը ծածկված է նստվածքային ապարների հաստ, տեղ-տեղ 4 կմ. հաստությամբ։

Լիճը ամբողջ տարին սնում են 14 գետեր, որոնց մեջ նշանակալից են՝ Ռուխուխուն, Սոնգվեն, Ռուկուկուն, Դվանգվան, Բուան և Լիլոնգվեն։ Լճի միակ ներքին հոսքը հանդիսանում է Շիրե գետը, որը դուրս գալով լճից՝ հոսում է հարավ՝ դեպի Զամբեզի։ Չնայած լճի մեծ ծավալին, նրա հոսքի ծավալը այնքան էլ մեծ չէ։ Լիճն ամեն տարի ընդունում է 63 կմ.³ ջուր, որի միայն 16%-ն է հոսում Շիրե գետով, իսկ մնացածը գոլորշանում է լճի վերին մակերևույթից։

Նյասա լճի ավազանը այնքան էլ խիտ չէ բնակեցված, ինչպես որ Վիկտորիա և Տանգանիկա լճերի շրջակայքը։ Վերջիններս նույնպես գտնվում են Արևելա-Աֆրիկյան ռիֆտային հովտում։

Տնտեսական նշանակություն
-----------------------

Լճից դուրս եկող միակ գետի՝ Շիրե գետի, վրա կառուցված է հիդրոէլեկտրակայան։ Վերջինս հանդիսանում է Մալավիայի էլեկտրաէնգիայի հիմնական աղբյուրը։ Երկրի էներգետիկան շատ է տուճում լճի մակարդակի տատանումներից, դրա հետ է կապված Շիրե գետի անկայուն հոսքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Malawi Cichlids»։ *AC Tropical Fish*։ Aquaticcommunity.com։ Վերցված է 2007 թ․ ապրիլի 2

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Wikimapia |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Նոր · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX458630 · GND: 4037201-7 · LCCN: sh85093503 · NKC: ge134342 · VIAF: 304911273, 92144814492670906844 · WorldCat VIAF: 304911273, 92144814492670906844 |

 |
**Իսմայիլ Մուսառզայի Շաբանով** (ռուս.՝ Исмаил Мусарзаевич Шабанов, ադրբ.՝ İsmayıl Şabanov), թալիշ քաղաքագետ, հասարակական գործիչ, Մոսկվայի ազգությունների տան հասարակական խորհրդի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1965 թվականի ապրիլի 15-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ Լենքորանի շրանի Հավզավա գյուղւոմ։ 1995 թվականին ավարտել է Վ.Պ. Գորյաչկինի անվան Մոսկվայի պետական ագրոինժեներային համալսարանը։ 1987 թվականից կոմերիտական և կուսակցական աշխատանքում է։ Ռուսաստանում գործող «Թալիշական սփյուռք» («Տալիշսկայա դիասպորա») հասարակական կազմակերպության նախագահն է։ Մասնագիտացած է միջազգային հարաբերությունների հարցերով։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Россия — наша надежда»
* «Россия не лезет в чужие дела»
* «Азербайджан сделал выбор в пользу России»
* «Этнические конфликты в СНГ и пути их разрешения»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Азербайджан сделал выбор в пользу России»
**Ծերուն Ծաղկող** (XIV—XV դարեր), հայ գրիչ և մանրանկարիչ, Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծերուն Ծաղկողն ապրել և ստեղծագործել է XIV դարի 2-րդ կեսին և XV դարի սկզբին՝ Ոստան գյուղաքաղաքում։ Հոր անունը Ստեփանոս էր, մորը՝ Էլխաթուն։

Նկարչի կինը՝ Արղունը, օգնել է կոկելու ձեռագրերի թերթերը։ Ծերուն Ծաղկողի անվան հետ է կապվում Վասպուրականի մանրանկարչության ճյուղավորումներից մեկը՝ Ծերունյան դպրոցը։ Նրա մանրանկարներում առավել հատկանշականը հորինվածքների կառուցման, այսպես կոչված՝ իզոկեֆալային եղանակի (դեմքերի տեղադրումը միևնույն մակարդակի վրա) կիրառումն է և, հատկապես, կոնկրետացման ձգտումը, որ գալիս է ժողովրդական արվեստի պատկերացումներից ու առանձնահատկություններից։ Ծերուն Ծաղկողի աշխատանքներին բնորոշ են հստակ ու ավարտուն գծանկարը, պայծառ ու մաքուր գույները։

Ձեռագրեր
--------

Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվում են Ծերուն Ծաղկողի ընդօրինակած և պատկերազարդած հինգ ձեռագրեր՝ 

* Մատյան ողբերգության, 1390 թ. ձեռ. № 4938,
* Ավետարան, 1391 թ. ձեռ. № 8772,
* Մատյան ողբերգության, 1391 թ. ձեռ. № 1874,
* Ճառընտիր, 1401 թ. ձեռ. № 4670,
* Ավետարան, 1412 թ. ձեռ. № 4157

Նրա պատկերազարդած մեկ ձեռագիր (Ավետարան, 1395 թ.) գտնվում է Պետերբուրգում (Էրմիտաժ, vp 10.10)։

Նրա ձեռագրերից մի քանիսում կարելի է հանդիպել նրա ինքնադիմանկարներին, պատվիրատուների դիմանկարներին։ Հատուկ նշանակություն են ստանում Ծերունի կողմից կերտած հայ միջնադարյան բանաստեղծության փայլուն ներկայացուցիչ Գրիգոր Նարեկացու երկու դիմանկարները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 5. — էջ 123—124.
2. ↑  Բ. Չուգասզյան, «ԾԵՐՈՒՆ»։ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտ «Մատենադարան»։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 123)։*  |
| **՞**Կաչաղակ |
| --- |
| Կաչաղակի արտաքին տեսքը  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկազգիներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ագռավներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pica pica
(Linnaeus, 1758) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 146628 |
|  |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**179720**NCBI**34924**EOL**1177362**

 |
| --- | --- | --- |

 |


Կաչաղակի հանած ձայները
Թռչելիս
*Pica pica pica*
**Սովորական կաչաղակ** կամ պարզապես **կաչաղակ** (Լատիներեն`*Pica pica*), ճնճղուկազգիների կարգի ագռավների ընտանիքի թռչուն է։

Նկարագրությունը
---------------

Կաչաղակն ունի սև-սպիտակ փետրավորում և երկար պոչ, ինչը նրան տալիս է յուրօրինակ տեսք և դարձնում է հեշտ ճանաչվող։
Գլուխը, պարանոցը, մեջքը, երկար պոչն ու թևերը սև գույնի են, մետաղական փայլով, իսկ կուրծքը, փորիկը և թևերի ծայրափետուրները` սպիտակ։

Մարմնի երկարությունը կազմում է 45-48 սմ, կենդանի զանգվածը՝ մինչև 250 գ։

Գետնի վրա ավելի հաճախ տեղաշարժվում է ոստոստալով։ Նաև քայլում է ագռավներին բնորոշ քայլվածքով, պոչը՝ տնկած։ Թռչելիս ճախրում է ալիքաձև հետագծով։

Նստակյաց կյանք է վարում, լինում է միայնակ, զույգերով կամ երամով։

Կաչաղակն արձակում է յուրահատուկ բարձր ձայներ։ Դրանց միջոցով արտահայտում է տագնապ և վտանգի մասին զգուշացնում է իր ցեղակիցներին։

### Բազմացումը

Կաչաղակն իր բույնը հյուսում է ծառերի կամ թփերի վրա։ Հյուսում է մի քանի բույն, օգտագործում է միայն մեկը։ Բույնը գնդաձև է, կառուցված է չոր ճյուղերից։

Ապրիլ ամսին մարին ածում է 4-8 երկնագույն, գորշ բծերով ձու, թուխս է նստում 17-18 օրերի ընթացքում։

### Ինտելեկտը

Կաչաղակն ընդունակ է իրեն ճանաչել հայելու մեջ։ Նա այս ընդունակությանը տիրապետող փոքրաքանակ կենդանիներից է և միակ ոչ կաթնասունը։

Ասացվածք
--------

> Խաղողի հասածը կաչաղակն է տանում։
> 
>

Մշակույթում
-----------

Իտալացի երգահան Ջոակինո Ռոսինին ունի գրած «Գող կաչաղակը» անունով երկու գործողությամբ օպերա։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կաչաղակների նկարներ, ձայնաֆայլեր և տեսանյութեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Prior, Schwarz, and Güntürkün Helmut, Ariane, and Onur, Schwarz A, Güntürkün O, De Waal Frans (2008)։ De Waal Frans, ed.։ «Mirror-Induced Behavior in the Magpie (Pica pica): Evidence of Self-Recognition»։ *PLoS Biology* (Public Library of Science) **6** (8): e202։ PMC 2517622։ PMID 18715117։ doi:10.1371/journal.pbio.0060202։ Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 21–ին

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 247)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4152042-7 · LCCN: sh85101915 · NDL: 00712647 · NKC: ph536701 |

 |
**Վարաժնունի** (հայտնի է նաև որպես Վարազնունի)՝ նախարարական տոհմ հին և միջնադարյան Հայաստանում։

Ըստ Մովսես Խորենացու հաղորդած ավանդախառն տեղեկության, տոհմի անվանադիրն եղել է Գեղամ նահապետի շառավիղ, Դատ իշխանի որդի Վարաժը (մ.թ.ա. II դար), որը վարել է արքունի որսապետության գործակալությունը։ Վարաժնունիների ժառանգական տիրույթն եղել է Այրարատ նահանգի Վարաժնունիք գավառը։ Վարաժնունիների տոհմական տոտեմն էր վարազը։

Զորանամակի համաձայն՝ Վարաժնունիները հայկական բանակին տվել են 300 հեծյալ մարտիկ։ IX դ Վարաժնունիները հիշատակվում են նաև Վասպուրականում։ Ըստ Թովմա Արծրունու, Վարաժնունիներից Մլեահ, Ռստոմ և Վարազշապուհ իշխանները մասնակցել են արաբական պատժիչ զորքերի դեմ մարտերին։ Նրանցից Ռստոմը հետագայում արժանացել է Վասպուրականի տանիտերության պատվին։ 890-ական թթ. Վարաժնունիներից հիշվում է Արշակ իշխանը, որին Ավշին ոստիկանի սրից փրկել են Վասպուրականի իշխանուհիները։ Տոհմի խոշորագույն ներկայացուցիչն է համարվում Փիլարտոս Վարաժնունին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կապյուսին Կելլեր** (1984, Մարսել), ֆրանսիացի երգչուհի (սոպրանո), հին երգեր կատարող։ Ծնվել է 1984 թվականին Մարսելում։

Կենսագրություն
--------------

Երաժշտություն սովորել է Ժնևում՝ Կարոլինա Ռիյեիում, Դանիել Բորստի և Անդրիեննա Շտանբրյուխելի մոտ (երաժշտագիտության և պատմության առարկաների դեպլոմ), ապա ավարտել է Լոզանի երաժշտական բարձրագույն դպրոցը (Բրիդջիտ Բալեյի դասարան)՝ ստանալով բակալավրիատի դիպլոմ, ապա մագիստրատուրայի։

Ներկայացել է Մոնտևերդի (Պոպեյի թագադրումը) Պյորսելլայի (Դիդոնա և Էնեյ), Կավալի (Ապոլոնի և Դաֆնայի սերը, Դիրոկլեյ), Օֆենբախի (Օրֆեյը դժոխքում) և այլ օպերաներում և կանտատաներում։ Համերգների է մասնակցել տարբեր եվրոպական բարկայի երաժշտական անսամբլների հետ՝ Cappella Mediterranea, Ensemble Clematis և այլն։ Մասնակցել է տարբեր եվրոպական երաժշտական փառատոնների։

2010 թվականին ձայնագրել է Մատեո Ռոմեոյի իսպանական բարկայի սկավառակը (Ռիչերկար ընկերություն)։

2012 թվականի մարտի 7֊ին Կելլերի մասնակցությամբ Աոզանի կամերային նվագախմբի ուղեկցությամբ կայացավ Ռոբեր Կլերկա Ալիսայի մանկական մոնոօպերայի պրեմիերան (Լյուիս Կերոլի մոտիվնրով)

Ապրում է Շվեյցարիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Emmanuelle GIULIANI. A Ambronay, les musiques italiennes s’invitent dans une abbaye française // «La Croix», 15.09.2010. (ֆր.)
2. ↑  Khadidja Sahli. Alice, un opéra dans le terrier du Lapin Archived 2012-04-07 at the Wayback Machine. // sortir.ch (ֆր.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт Archived 2016-07-19 at the Wayback Machine. (ֆր.), (անգլ.)
* На сайте Фестиваля старинной музыки в Монфоконе Archived 2015-02-11 at the Wayback Machine. (ֆր.)
Հնդկացորենի շիլա

**Շիլա**, ջրում (կամ կաթում) լիովին եփված հատիկեղենից պատրաստված ուտեստ՝ երբեմն այնպիսի հավելումներով, ինչպիսիք են աղը, շաքարավազը, համեմունքները, կաթը, միրգը և չրերը, մուրաբան։

Շիլան շատ է տարածված ռուսական խոհանոցում, բազմաթիվ երկրներում նախաճաշի ավանդական ուտելիքն է։ Ավանդաբար շիլան պատրաստում են կավե կամ թուջե թաղարներում՝ ռուսական վառարանում, այժմ նաև կաթսաներում՝ խոհանոցային ջեռոցների վրա եփելով, կամ հատուկ ափսեի մեջ՝ միկրոալիքային վառարանի մեջ դնելով։

Ռուսաստանում շիլան միշտ եղել է բանակում ամենահաճախ հանդիպող տաք ուտելիքը, հատկապես՝ ռազմերթերի պայմաններում։ Այստեղից էլ եկել է բանակային խոհարարի մասնագիտության հաճախ գործածվող մյուս տարբերակը՝ «շիլայաեփ»։ Զինվորները շիլաներին տալիս են բարբառային մականուններ, օրինակ՝ գարեձավարի շիլային բանակում անվանում են *կոտորակառումբ* կամ *գնդերիթ*՝ արտաքնապես դրանց բնորոշ լինելու պատճառով։ Գարեձավարի շիլային բանակում նաև անվանում են *կիրզա* և այլն։

Շիլան նաև հանդիսանում է մանկական սննդի անքակտելի մասը։

Շիլան կարելի է համեմել կաթով, ձիթապտղով, բրինզայով, անյուղ պանրով, կարագով, չամիչով, ծիրանաչրով, չրերով և այլ օգտակար ու համեղ հավելումներով։

Շիլայի տեսակներ
---------------

* Հնդկացորենի շիլա. հնդկացորենից պատրաստված շիլա, տարածված ուտեստ ռուսական, բելառուսական, ուկրաինական և լեհական խոհանոցներում,

Հիմնական հոդված՝ Հնդկացորենի շիլա
* Սիսեռի շիլա. լիովին եփված սիսեռից պատրաստված շիլա,

Հիմնական հոդված՝ Սիսեռի շիլա
* Սպիտակաձավարի շիլա. սպիտակաձավարից պատրաստված շիլա,
	+ Գուրիևյան շիլա. սպիտակաձավարը կաթի մեջ՝ ընկույզի (հունական ընկույզ, նուշ), եփած սերի (սերուցքային փրփուրի), չրերի ավելացմամբ,
* Վարսակաձավարի շիլա. վարսակաձավարից կամ վարսակի փաթիլներից պատրաստված շիլա, բավականին տարածված է Մեծ Բրիտանիայում,

Հիմնական հոդված՝ Վարսակաձավարի շիլա
* + Դեժեն. վարսակաձավարի ալյուրով պատրաստված շիլա,
* Գարեձավարի շիլա. լիովին եփված գարեձավարից պատրաստված շիլա, որը պատրաստում են ինչպես կաթով, այնպես էլ ջրով,
	+ Գարու շիլա. գարեձավարի շիլա՝ պատրաստված մանր աղացված գարեձավարից (գարուց)՝ պատրաստված առանց նախապես հղկելու և թեփազատելու, այդ իսկ պատճառով մեծ քանակությամբ թեփ ունի,
* Ցորենի շիլա. ցորենից պատրաստված շիլա,
* Կորեկաձավարի շիլա. կորեկաձավարից պատրաստված շիլա,
* Բրնձի շիլա. բրնձից պատրաստված ուտեստ, որը եփում են, քանի դեռ չի փափկել, որպես կանոն՝ եփվում է կաթի մեջ,
* Վարսակալյուրով պատրաստված շիլաներ։

Եգիպտացորենի ալյուրից պատրաստվում են այնպիսի ուտեստներ, ինչպիսիք են մամալիգան և պոլենտան

«Դուբինուշկա» շիլան միանգամից մի քանի տեսակի ձավարեղենից և բանջարեղենից է պատրաստվում, որոնք կաթսայի մեջ շերտերով են դրվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Могильный Н. П. Ковалев В. М. Этюды о питании

Արտաքին հղումներ
----------------

* Որտեղ շիլան, այնտեղ էլ մերոնք
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ռշտունի ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Զորա Ռշտունի** (գրաբ.՝ **Զօրայ Ռշտունի**, 3-րդ դար, Աղթամար, Ռշտունիք, Վասպուրական, Մեծ Հայք - 347), հայ նախարար և զորավար Մեծ Հայքում, Վասպուրական աշխարհի Ռշտունիք գավառի տանուտերը, Մանաճիհր Ռշտունու որդին, Մեհենդակ Ռշտունու եղբայրը, Ռշտունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Զորա Ռշտունին հաջորդել է հորը՝ Մանաճիհր Ռշտունուն, եղել է Ռշտունյաց տանուտեր։ Հոր մահից հետո՝ 338 թվականին, Մեծ Հայքի արքա Տիրան Բ-ի (339-350) հրամանով նշանակվում է Մեծ Հայքի հարավային զորավարության սպարապետ։ Մովսես Խորենացին հաղորդում է, որ Տիրան Բ-ն համաձայնվում է օգնել և զորք ուղարկել Հուլիանոս Ուրացողին (հետագայում՝ Հռոմի կայսր 361-363)՝ Սասանյան Պարսկաստանի շահնշահ Շապուհ Բ-ի (309-379) դեմ իր արշավում, որի համար Տիրան Բ-ն օգնական է ընտրում Զորա Ռշտունուն։ Բայց, Զորան հրաժարվում է գնալ օգնության, քանի որ Տիրան Բ-ն սպանել էր Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Հուսիկ Ա Պարթևին, իսկ Հուլիանոսն ուրացել էր քրիստոնեությունը։ Նա կարողանում է համոզել իր զորքին հետևել իրեն, և ամրանում է Վանա լճից հարավ և Տիգրիս գետից արևելք ընկած` Կորճայք աշխարհի Տմորիք գավառում։

Հուլիանոսի սուրհանդակները նամակ են ուղարկում Տիրանին՝ տեղեկացնելով կատարվածի մասին։ Արքան Հայր մարդպետին հրամայում է Զորային իր մոտ կանչել։ Բանակը տեսնելով որ նախարարները չեն միաբանվում Զորայի շուրջ, ցրվում են ու վերադառնում իրենց տները։ Մնալով մենակ, Զորան գնում է արքայի մոտ։ Տիրանը բռնում է նրան, հարքունիս գրավում Աղթամարի ամրոցը և Ռշտունիք գավառը ու կոտորել տալիս անհնազանդ Ռշտունիների տոհմը։ Կոտորածից ողջ է մնում միայն մի մանուկ, Զորայի Մեհենդակ եղբոր որդին՝ Տաճատը, որին նրա դայակ Մամիկոնյանները փախցնում են Տայք։ Տիրան Բ-ի հրամանով Զորայի փոխարեն Հարվային զորավարության սպարապետ է նշանակվում Սաղամութ Անձտեցին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 220․
2. 1 2  «Պատմութիւն Հայոց», Մովսես Խորենացի, Գիրք Գ, գլուխ ժե․
3. ↑  «Հնախօսութիւն Հայաստանի», Մանուէլ Քաջունի, Ս. Ղազար, 1855, էջ 117-118
4. ↑  «Հնախօսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի», Ղուկաս Ինճիճյան, Հատոր Բ․

| ⛭Զորա Ռշտունի — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Զորա Ռշտունի |  | Մանաճիհր Ռշտունի |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Մանաճիհր Ռշտունի |  | Զորա Ռշտունի |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |
**Թիոլներ**, (<թիո…), *մերկապտաններ*, օրգանական միացություններ, սպիրտների ծծմբային նմանակներն են՝ {\displaystyle RSH} ընդհանուր բանաձևով ({\displaystyle R}-ը ռադիկալ է՝ {\displaystyle CH\_{3},C\_{2}H\_{5}} ևն)։

Թիոլները անդուր հոտով հեղուկներ են, եռում են ավելի ցածր ջերմաստիճանում, քան համապատասխան սպիրտները։ Վատ են լուծվում ջրում, լավ՝ սպիրտում և եթերում։ Ստացվում են մետաղների հիդրոսուլֆիդների վրա ալկիլհալոգենիդներ ազդելով։

Ունեն թույլ արտահայտված թթվային հատկություն։ Մետաղների հետ առաջացնում են աղանման միացություններ՝ *մերկապտիդներ*։ Օքսիդացնելիս թիոլները առաջացնում են սկզբում երկսուլֆիդներ, ապա սուլֆինաթթուներ և սուլֆաթթուներ։

Բնության մեջ գոյանում են սպիտակուցների նեխումից։ Կիրառվում են օրգանական սինթեզում և սինթետիկ կաուչուկի արտադրության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 188)։*  |
**Զորակ Կամսարական** (գրաբ.՝ Զաւրակ Կամսարական, 6-րդ դար - 575), հայ նախարար Հայկական մարզպանությունյում, Արշարունիք և Շիրակ գավառների տանուտերը, Գազավոն Կամսարականի որդին, Ներսեհ Կամսարականի հայրը, Կամսարականների նախարարական տոհմից

Կենսագրություն
--------------

Զորակ Կամսարականը մասնակցել է 554 թվականի մարտի 29-ին տեղի ունեցած Դվինի երկրորդ եկեղեցական ժողովին։ 571-572 թվականների ապստամբության ընթացքում աջակցել է այն գլխավորող հայոց սպարապետ Կարմիր Վարդանին։ Ապստամբության ժամանակ 3 անգամ հարձակվել և կոտորել է պարսկական զորքերին։ Ապստամբության գլխավոր ճակատամարտը տեղի է ունենում 572 թվականի փետրվարի 2-ին՝ Դվինում։ Զորակը ջախջախում է Սուրեն մարզպանի 15․000-ոց բանակը, սպանում նրան և գրավում Դվինը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 176-177․
2. ↑  «Կամսարականները «Տեարք Շիրակայ եւ Արշարունեաց». պատմական ուսումնասիրություն», Սահակ Կոգյան, Վիեննա, 1926, էջ 122-127․

| ⛭Զորակ Կամսարական — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Զորակ Կամսարական |  | Գազավոն Գ Կամսարական |  | Վահան Կամսարական[d] |  | Արշավիր Կամսարական |  | Գազավոն Կամսարական[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Վահան Կամսարական[d] |  | Գազավոն Գ Կամսարական |  | Զորակ Կամսարական |  | Ներսեհ Կամսարական[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

 |
**Կարապետ Մելքոնյան** (1849, Թալլաս, Կայսերիի մարզ, Թուրքիա - 1934), հայ մեծահարուստ, ազգային բարերար։

Կենսագրություն
--------------

Կարապետ Մելքոնյանը ծնվել է 1849 թվականին Կեսարիայի նահանգի Թալաս գյուղում։ Եղբոր՝ Գրիգորի հետ Եգիպտոսում հիմնադրել է ծխախոտի գործարան, կուտակել մոտ 6 մլն անգլիական ոսկի, որը 1925 թվականին ՀԲԸՄ-ի միջոցով կտակել է հայ ժողովրդին։ Այդ նվիրատվությամբ Նիկոսիայում գործել է Մելգոնյան կրթական հաստատությունը (պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1926 թվականին. գործել է մինչև 2007 թվականը)։ Գումարի մի մասն էլ տրամադրվել է հայագիտական հրատարակությունների համար։

1920-ական թվականներիի կեսերին Երևանում հիմնադրվել է «Մելքոնյան ֆոնդ» հրատարակչությունը (գործել է մինչև 1930-ական թվականների կեսերը). տպագրվել են Հ. Աճառյանի, Հ. Մանանդյանի, Մ. Աբեղյանի և ուրիշների գործեր։

Կարապետ Մելքոնյանը մահացել է 1934 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արեւմտահայերենի պահպանումը՝ ռազմավարական խնդիր

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս Մարտունի (այլ կիրառումներ) և Մարտունու շրջան (այլ կիրառումներ):

Չշփոթել Մարտունու շրջան (Արցախ) հոդվածի հետ։
Չշփոթել Մարտունու շրջան (ՀԽՍՀ) հոդվածի հետ։

**Մարտունու շրջան**, վարչական միավոր Ադրբեջանի ԽՍՀ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզում։ Գտնվում էր Ասկերանի շրջանի հարավ-արևելյան, Շուշիի շրջանի արևելյան կողմում։ Արևելքից սահմանակցում էր Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Ժդանովի, հարավ-արևելքից՝ Ֆիզուլիի շրջաններին։ Կենտրոնը՝ Մարտունի քաղաքատիպ ավանն էր։

Բնական պայմաններ
----------------

Մարտունու շրջանը զբաղեցնում էր 779 կմ² տարածք, որը լեռնային է և զգալի մասով անտառապատ։

Պատմություն
-----------

Մարտունու շրջանը կազմավորվել է 1930 թվականի օգոստոսի 8-ին։

Բնակչություն
------------

| Տարի | Հայեր | % | Ադրբեջանցիներ | % | Ռուսներ | % | Ընդամենը |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1926 | 28 190 | 97,7 | 650 | 2,3 | 9 | 0,1 | **28 858** |
| 1939 | 30 235 | 93,6 | 1 501 | 4,6 | 457 | 1,4 | **32 298** |
| 1959 | 21 6695 | 87,3 | 2 958 | 11,9 | 134 | 0,5 | **24 841** |
| 1970 | 22 372 | 85,5 | 3 664 | 14,0 | 53 | 0,2 | **26 178** |
| 1974 |  |  |  |  |  |  | **26 530** |
| 1979 | 21 986 | 79,3 | 5 486 | 19,8 | 155 | 0,6 | **27 742** |
|

Տնտեսություն
------------

Տենտեսության հիմնական ճյուղերն էին՝ խաղողագործությունը, այգեգործությունը, անասնաբուծությունը, դաշտավարությունը և շերամապահությունը։

Քաղաքներ և գյուղական համայնքներ
-------------------------------

Շրջանն ուներ 2 քաղաքատիպ ավան՝ Մարտունի ու Կարմիր շուկա և 38 գյուղ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 744 — 992 էջ։
2. ↑  Данные советских переписей в НКАО

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն | Ստեփանակերտ |  |
|  |
| Շրջաններ | Ասկերանի շրջան • Հադրութի շրջան • Մարտակերտի շրջան • Մարտունու շրջան • Շուշիի շրջան |

 |
**Էլբայ Միրզա Հեսեն օկլի Ռզագուլիև** (ադրբ.՝ Elbəy Mirzə Həsən oğlu Rzaquliyev, հունիսի 17, 1926(1926-06-17), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ - սեպտեմբերի 15, 2007(2007-09-15), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանցի նկարիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1977), պետական մրցանակի դափնեկիր (1986)։

Կենսագրություն
--------------

Էլբայ Ռզագուլիևը ծնվել է 1926 թվականին հունիսի 17-ին Բաքվում։ Նա ավարտել է Ազիմ Ազիմզադեի անվան Ադրբեջանի պետական գեղանկարչության դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո 1946 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի արվեստի ֆակուլտետ։ Ավարտելուց հետո նա 1953 թվականից սկսել է աշխատել «Ադրբեջանֆիլմ» կինոստուդիայում։ Դրանից հետո նրա ստեղծագործությունը զարգացել է երկու հիմնական ուղղությամբ `նկարիչ և կինոնկարիչ։

Նրա անհատական ցուցահանդեսները մեծ հաջողությամբ ցուցադրվել են 1960 թվականին Բաքվում, իսկ 1960-1967 թվականներին `Մոսկվայում և Կաունասում։ 
1977 թվականին արժանացել է Ադրբեջանի ժողովրդական նկարչի, 1986 թվականին ՝ ԽՍՀՄ պետական մրցանակի, 1998 թվականին ՝ Փառքի շքանշանի պատվավոր կոչման։

Նա Ադրբեջանի նկարիչների միության քարտուղարն էր։

Նա մահացել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 15-ին 81 տարեկան հասակում։

Պարգևներ
--------

* «Աշխատանքի տարբերակման համար» մեդալ - 1954,
* «Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ» պատվավոր կոչում - 1969,
* «Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ» պատվավոր կոչում - 1977,
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ - 1986 թ.
* Փառքի շքանշան - 1998 թ. Հունիսի 19։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
2. ↑  Էլբայ Ռզագուլիև
3. ↑  Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ» պատվավոր կոչում

Աղբյուրներ
----------

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.

Արտաքին հղումներ
----------------
**Քրիստին Քլեյբյորգ** (անգլ.՝ Christine Clayburg, մայիսի 26, 1973(1973-05-26), Պասո Ռոբլես, Սան Լուիս Օբիսպո շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի լրագրող, օդերևութաբան, դերասանուհի, սցենարիստ, պրոդյուսեր և ռեժիսոր։

Կենսագրություն և կարիերա
------------------------

Քրիստին Քլեյբյորգը ծնվել է 1973 թվականի մայիսի 26-ին, ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգի Պասո Ռոբլես քաղաքում։ Ընտանիքի հինգ դուստրերից ավագն է։

Լինելով Սակրամենտոյի պետական համալսարանի գլխավոր երկրաբանը` նա հայտնի է դարձել որպես առավոտյան եթերի օդերևութաբան Մինեապոլիսի WCCO-TV ալիքով։ Որպես օդերևութաբան ու գիտական թղթակից է աշխատել Լոս Անջելեսի KABC-TV, Բոստոնի WHDH-TV, Սպոքենի KHQ-TV, Միզուլայի KPAX-TV և KMSP-TV հեռուստաալիքներում։ Նա հայտնվել է Fox News Channel և The Weather Channel հեռուստաալիքներում։ 2003 թվականին առաջադրվել է «Էմմի» մրցանակի` «Եղանակի տեսության լավագույն հաղորդավարուհի» անվանակարգում։

Որպես դերասանուհի նկարահանվել է հայտնի հեռուստասերիալներում և անկախ ֆիլմերում։ Գլխավոր դերն է խաղացել 2005 թվականին նկարահանված «Մինեապոլիս» կարճամետրաժ ֆիլմում, եղել է նաև ֆիլմի համասցենարիստը։ 2006-2012 թվականներին «Հուսահատ տնտեսուհիները» հեռուստասերիալում խաղացել է լուրերի հաղորդավարուհու երկրորդական դերը։ Տարբեր դերեր է մարմնավորել «Մինդիի նախագիծը», «90210: Նոր սերունդ» և «Փնտրողը» հեռուսասերիալներում։

Ակտիվորեն զբաղվում է ռազմական կարիերայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Christine Clayburg — Biography — IMDb
2. ↑  Former Fox 9 meteorologist on ‘Desperate Housewives’ again
3. ↑  Christine Clayburg — IMDb
4. ↑  VETERANS IN CREATIVE CAREERS: CHRISTINE CLAYBURG, ACTOR (AIR FORCE)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քրիստին Քլեյբյորգ Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Լեպի Միչա** (սերբ.՝ Лепи Мића / Lepi Mića, ի ծնո անունը՝ **Միրոսլավ Պրուժ** (սերբ.՝ Мирослав Пржуљ / Miroslav Pržulj, հունվարի 1 1959 թվական, Սարաևո, Հարավսլավիա), սերբ երաժիշտ, ով ստեղծագործում է տուրբո ֆոլկ ժանրում։ Հայտնի է Հարավսլավիայի պատերազմի մասին երգերով։

Կենսագրական տեղեկություններ
---------------------------

Լեպի Միչան ծնվել է 1959 թվականի հունվարի 1-ին Հարավսլավիայի Սարաևո քաղաքում։ Ավարտել է միջնակարգ երաժշտական դպրոցը, այնուհետև աշխատել է մատուցող Սարաևո քաղաքում։ 1989 թվականին հանդես է եկել «Рулет среће» երաժշտական ալբոմով։ Իր երաժշտական գործունեության ընթացում ձայնագրել է 10 երգ տուրբո ֆոլկ ժանրում։

Սերբական Հանրապետության զինված ուժերի կազմում մասնակցել է Հարավսլավական պատերազմի մաս կազմող Բոսնիական պատերազմին, այնուհետև տեղափոխվել Բելգրադ։ Հայտնի է դարձել պատերազմի մասին իր առավել հեղինակավոր երգերով՝ «Република Српска» և «Горе Романиjе», որոնք ներառված են 1992 թվականին թողարկված «Крвава свадба» ալբոմում։

Իր երգերում Լիպա Միչան երբեմն քննադատում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի բոսնիա-խորվաթական իշխանությանը։

Ներկայում բնակվում է Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում։ Ամուսնացած է։

Լեպի Միչան կրկին սերբական լայն հանրային ասպարեզում է հայտնվում «Ֆարմա» հեռուստահաղորդմանը մասնակցելով։ Նա մասնակցել է հաղորդման 5-րդ եթերաշրջանին (2013 թվական) և 7-րդ եթերաշրջանին (2015 թվական)։ 5-րդ եթերաշրջանում քվեարկության արդյունքներով հաղորդումը լքել է 28-րդ օրը, իսկ 7-րդ եթերաշրջանում՝ 132-րդ օրը։ Հաղորդումների ընթացքում կոնֆլիկտներ է ունեցել մյուս մասնակիցների հետ, որի ընթացքում տեղի են ունեցել նաև ծեծկռտուքներ։

Երգեր
-----

* *Рулет среће* (1989 թվական) (սերբ.)
* *Сад кад се растаемо* (1990 թվական) (սերբ.)
* *Крвава свадба* (1992 թվական) (սերբ.)
* *Православци* (1993 թվական) (սերբ.)
* *Србима за сва времена* (1993 թվական) (սերբ.)
* *Гдје цвјетају божури* (1994 թվական) (սերբ.)
* *Жено плаве косе* (1996 թվական) (սերբ.)
* *Свака ме зима на тебе сјећа* (1998 թվական) (սերբ.)
* *Oj Србијо, мајко моја* (2008 թվական) (սերբ.)
* *Процват* (2017 թվական) (սերբ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Լեպի Միչայի կենսագրությունը biografija.org կայքում։ (սերբ.)
2. ↑  ВОЙНА МЕЛОМАНОВ. ЧАСТЬ III: БОСНИЯ Archived 2019-12-08 at the Wayback Machine. (ռուս.)
3. ↑  Lepi Mića ispolivao Jelenu Golubović, a onda je Keva skočila na njega i htela da ga RASTRGNE! Archived 2016-10-28 at the Wayback Machine. (սերբ.)
**Կարեն Մուրադի Միրիջանյան** (1960, հունիսի 4), հայ դերասան, որը հիմնականում հանդես է գալիս թատրոնում, պարբերաբեր նաև հեռուստատեսային ծրագրերում։ 2010 թվականին ընդունվել է Դրամատիկական թատրոն և 2017 թվականից սկսած նա աշխատում է «Բոհեմ» թատրոնում։

Կարիերա
-------

Կարեն Միրիջանյանը ծնվել է ԽՍՀՄ-ում Երևան քաղաքում 1960 թվականին։ 1977 թվականին ավարտել է Երևանի Չեխովի անվան թիվ 55 դպրոցը և թիվ 17 երաժշտական դպրոցը։

Ավարտել է Թատերական ինստիտուտը 1983 թվականին։ Այն ավարտելուց հետո աշխատել է մի շարք թատրոններում՝ 1983-1987 և 1985-1986 թվականներին՝ Թբիլիսիի պետական հայկական դրամատիկական թատրոնում, 1986-1988 թվականներին՝ Երևանի պետական կամերային թատրոնում։

Կարենը հանդես է եկել մի շարք թատրոնային ներկայացնումներում, ինչպիսիք են «Մորաքույրը Փարիզից», «Մենք ենք, մեր ստերը», «Շենքում իրավիճակ ա փոխվել» «Ձուկն առանց ջրի կամ SUICIDE», «Լորենցաչչո», «Հուլիոս կեսար», «Մեծ լռություն» և այլն։

Դերասանը հայնտություն է ձեռք բերել «Կարգին սերիալ» հեռուսասիթքոմում խաղի շնորհիվ՝ տանելով Շահեն Լիպարիտովիչի դերը, առաջինից մինչև հինգերորդ եթերաշրջանները, որը Սեդայի (Արշալույս Ավետիսյան) նոր զուգընկերն է։

Մասնագիտությամբ հոգեբան է, որի ստերը նախավերջին եթերաշրջանում բացահայտում է Գեորգի Միրզոյանը (Հովհաննես Ազոյան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
Ֆիլոգենեզը կամ ֆիլոգենյան (այլ.-հուն. φῦλον, phylon — տեսակ, ռասա և այլ.-հուն. γενετικός, genetikos — ծննդյան հետ կապված) ուսումնասիրում է օրգանիզմների պատմական զարգացումը։ Կենսաբանությունում այս գործընթացը դիտարկվում է ըստ որոշակի ժամանակահատվածների։ Կենսաբանական դասակարգումը հիմնված է ֆիլոգենեզի վրա, սակայն մեթոդաբանորեն կարող է տարբերվել օրգանիզմների ֆիլոգենետիկ ներկայացումից։

Նկարագրություն
--------------

ֆիլոգենետիկ ծառ
Ֆիլոգենեզը էվոլյուցիան դիտարկում է որպես մի գործընթաց, որտեղ գենետիկ գիծը՝ նախնիներից ժառանգներին, բաժանվում է ժամանակահատվածների, և նրա առանձին ճյուղերը կարող են ենթարկվել որոշակի փոփոխությունների կամ անհետանալ։
Այսօրվա դրությամբ ֆիլոգենետիկ ծառի ճյուղավորման մասին գիտելիքները ձեռք են բերվել կենդանի օրգանիզմների դասակարգումը կառուցելու միջոցով, որը սկզբնապես ծրագրվել է Կարլ Լիննեյի կողմից՝ որպես ողջ բնության "բնական համակարգի" արտացոլում (այդ թվում՝ ոչ կենդանի)։ Հետագայում պարզվել է, որ նման "բնական համակարգ" գոյություն չունի, Իսկ այն, ինչ Կ.Լիննեյը ստանձնել է կենդանիների և բույսերի մոտ այդ համակարգի դրսևորման համար, Ֆիլոգենիա է, այսինքն՝ կենսաբանական էվոլյուցիայի արդյունք է։ Ֆիլոգենիայի ավելի արդյունավետ վերլուծության համար Ներկայումս մշակվում են սկզբունքներ, որոնցում դասակարգման ձայնագրման մեթոդը կատարելագործվում է Լինեևսկու համեմատ, ինչը թույլ է տալիս ավելի ադեկվատ ձևով գրել ֆիլոգենիային դասակարգումը և շարունակել դրա վերլուծությունը։ Ֆիլոգենիայի վերլուծությունը հեռու է ավարտված լինելուց, քանի որ անցյալում տեղի ունեցած մեկ անգամ չկրկնվող էվոլյուցիոն իրադարձությունների հայտնաբերումն է, և այդ պատճառով կարող է իրականացվել միայն անուղղակի մեթոդներով։ Վերականգնման և Ֆիլոգենեզի համար անհրաժեշտ է առավել ամբողջական գիտելիքներ տեսակների բազմազանության մասին։ Սակայն ներկայումս գիտությանը դեռևս հայտնի է միայն երկրի վրա ապրող կենդանի օրգանիզմների տեսակների մի փոքր մասը և անցյալում երկրի վրա ապրող տեսակների փոքր մասը։

Տես նաև
-------

* ֆիլոգենետիկա
* Օնտոգենեզ
* Էվոլյուցիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Филогенез / А. С. Северцов // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
2. ↑  *Клюге Н. Ю.* Кладоэндезис и новый взгляд на эволюцию метаморфоза у насекомых // Энтомологическое обозрение 91(1)’2012. — С. 63—78.
**Թոռնիկ** նաև **Լևոն Թոռնիկ**, **Լևոն Թոռնիկոս** (11-րդ դար, Ադրիանապոլիս, Թրակիա, Բյուզանդական կայսրություն - ոչ վաղ քան դեկտեմբերի 24, 1047), հայազգի բյուզանդական զորավար, պատրիկ, դուքս, Տարոնի Բագրատունիների տոհմից։

Ապստամբելը և Կոստանդնուպոլսի պաշարումը
--------------------------------------

1047 թվականին Լևոն Թոռնիկը ապստամբում է իր ազգական, Բյուզանդիայի կայսր Կոստանդին IX Մոնոմախոսի դեմ։ Նա Թրակիայում բանակ է հավաքում և գնում է դեպի Կոստանդնուպոլիս։ Ջարդելով բյուզանդական բանակները, նա այնքան առաջ է գնում, որ հասնում է մայրաքաղաքի պարիսպների տակ և պաշարում Կոստանդնուպոլիսը։ Երկու անհաջող հարձակումներից հետո նա հեռանում է։ Նրա բանակը թողնում է նրան, իսկ ինքը բռնվում է։ 1047 թվականի Սուրբ Ծննդյան տոնի ժամանակ նրան կուրացնում են։ Լևոն Թոռնիկի ապստամբությունը կայսրությանը ստիպում է դադարեցնել ռազմական գործողությունները Դվինի դեմ և զորքերի մի մասը տեղափոխել Կոստանդնուպոլիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 313.
2. 1 2  «Հայ Ժողովրդի Պատմություն», պատ. խմբ.՝ Առաքելյան Բ.Ն. պատ. խմբագրի տեղ.՝ Բաբայան Լ.Հ. Մնացականյան Ա.Շ. Տեր-Ղևոնդյան Ա.Ն. Երևան, 1976, հատոր 3, էջ 448

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 313.
* «Հայ Ժողովրդի Պատմություն», պատ. խմբ.՝ Առաքելյան Բ.Ն. պատ. խմբագրի տեղ.՝ Բաբայան Լ.Հ. Մնացականյան Ա.Շ. Տեր-Ղևոնդյան Ա.Ն. Երևան, 1976, հատոր 3, էջ 448
**Էլիսա Օչոա** (անգլ.՝ Elisa Rosales Ochoa, դեկտեմբերի 3, 1897(1897-12-03), Butuan - սեպտեմբերի 20, 1978(1978-09-20), Butuan), առաջին կինն է, որ 1941 թվականին ընտրվել է Ֆիլիպինների կոնգրեսի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Օչոան ծնվել է Բութուան քաղաքում, որն այն ժամանակ Ագուսան գավառի մեջ էր։ Նրա ծնողները Կանուտո Ռոսալեսն ու Ռոման Վիլանուևան էին։ 1915 թվականին դարձել է որակավորված բուժքույր` Ֆիլիպինների գլխավոր հիվանդանոցի դասընթացն ավարտելուց հետո։ Նա ամուսնացել է բժիշկ Էնրիկե Օչոայի հետ և հաջորդ մի քանի տարիներն անց է կացրել որպես բուժքույր` տարբեր հիվանդանոցներում աշխատելով։

1934 թվականին Օչոան վերադարձել է դպրոց` վերջապես ստանալով ավագ դպրոցի դիպլոմ։ 1936 թվականին նա արվեստագետի որակավորմամբ դիպլոմ է ստացել Ֆիլիպինների ազգային համալսարանում։ Քաղաքացիական ծառայության քննությունն անցնելուց հետո նա 1939 թվականին ընդունվել է իրավունքի դպրոց։

Որպես կոնգրեսի առաջին կին անդամ
-------------------------------

1937 թվականին ֆիլիպինցի կանանց համար ընդլայնվել է ակտիվ ընտրական իրավունքն այն բանից հետո, երբ այս իրավունքը հաստատվել է 1937 թվականի համընդհանուր քվերակության միջոցով։ Ներկայացուցիչների պալատի ընտրությունները նշանակվել են 1941 թվականին։ Օչոան ընդհատել է իր ուսումը իրավունքի դպրոցում և տուն վերադարձել ու մասնակցել ընտրություններին` ներկայացնելով Ագուսանը։ Նա հաղթել է ընտրություններում 1941 թվականի նոյեմբերի 11-ին։

Օչոան հնարավորություն չի ունեցել պաշտոնավարել ամբողջ ժամկետը։ Ընտրությունից գրեթե մեկ ամիս անց սկսվել է Ճապոնիայի ներխուժումը Ֆիլիպիններ, և Ազգային ժողովը հնարավորություն չի ունեցել գործել մինչև 1943 թվականը, երբ վերակազմավորվել է ճապոնական վերահսկմամբ։ Օչոան փրձել է իրականացնել իր պարտականությունները որպես Կոնգրեսի անդամ։ Նա ակտիվ մարդասիրական ջանքեր է կիրառել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։

Ուշ կյանք
---------

Օչոայի ժամկետը որպես Կոնգրեսի անդամ սպառվել է 1946 թվականին, և նա չի վերընտրվել։ Այնուամենայնիվ, Օչոան շարունակել է հանրային գործունեությունը` լինելով երկրի նախագահներ Ռամոն Մագսայայի և Կարլոս Գարսիայի աշխատակազմերի` առողջապահության գծով տեխնիկական օգնական։ Նա օժանդակել է իր հայրենի Բութուան քաղաքում մանկաբարձության դպրոց հիմնելուն։

Օչոան մահացել է 1978 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, 80 տարեկան հասակում։ Թաղված է Բութուանում։ Օչոան ունեցել է մեկ դուստր։

1. *Filipinos in History Volume V*։ Philippines: National Historical Institute։ 1996։ էջեր 259–260
**Օլգա Նայդյոնովա** (ռուս.՝ О́льга Влади́мировна Найдёнова, դեկտեմբերի 8, 1987(1987-12-08), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս գեղասահորդուհի, հանդես է եկել կանանց մենասահք ձևում։ 2008 թվականի Ռուսաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ Ռուսաստանի սպորտի վարպետ։ 2005 թվականից մարզիչը Վիկտոր Կուդրյավցև (մարզիչ)ն է։

2007 թվականին Կազանում անցկացվող Ռուսաստանի գավաթի խաղարկությունում երկրորդն էր, սակայն բացի Ունիվերսիադայից չի մասնակցել այլ միջազգային մրցումների։ Ռուսաստանի գեղասահքի ֆեդերացիայի նախագահ Վ. Ն. Պիսեևի կողմից հռչակվել է անհեռանկարային տարիքի պատճառով։

Նույն տարվա Ռուսաստանի առաջնությունում նվաճել է բրոնզ, սակայն միջազգային մեկնարկներ այդպես էլ չստացավ։

Միջազգային ասպարեզում լավագույն նվաճումը 2005 թվականին Ավստրիայում կայացած Ձմեռային Ունիվերսիադայում զբաղեցրած վեցերորդ հորիզոնականն էր։

2008–2009 մրցաշրջանից ի վեր մրցումների չի մասնակցել։

Սպորտային ձեռքբերումներ
-----------------------

| **Մրցումներ/մրցաշրջան** | **2001—02** | **2002—03** | **2003—04** | **2004—05** | **2005—06** | **2006—07** | **2007—08** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Գեղասահքի աշխարհի առաջնություն պատանիների կարգում |  | 15 |  |  |  |  |  |
| Գեղասահքի Ռուսաստանի առաջնություն |  | 6 | 7 | 6 | 4 | 10 | 3 |
| Գեղասահքի Ռուսաստանի առաջնություն պատանիների կարգում | 18 | 2 | 3 | 5 |  |  |  |
| Nebelhorn Trophy |  |  | 3 |  |  |  |  |
| Ձմեռային ունիվերսիադա |  |  |  | 6 |  | 16 |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вместо Дорониной и Иевлевой на московском этапе Гран-при по фигурному катанию выступят Гербольдт и Петушкова(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте «Спортивная Россия»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FSkate.ru · ISU |

 |
**Կլեոպատրա Ալքիմիկոս** (մ.թ. III/IV դար) - եգիպտացի ալքիմիկոս, այս թեմայով հանդիսանում է բազմաթիվ ուսումնասիրությունների հեղինակ։ Նրա կյանքի ստույգ ժամկետներն անհայտ են, նա իր գործունեությունը ծավալել է Ալեքսանդրիայում։

«Կլեոպատրա»-ն նրա կեղծանուն է, հետազոտողի իրական անունը դարերի ընթացքում չի պահպանվել։ Այս հետազոտող կինը Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրա VII-ը չէ, բայց հետագա ալքիմիական աշխատություններում կարող են հիշատակումներ լինել հենց այս տիպի նրա հետազոտություններին՝ «Կլեոպատրա, Եգիպտոսի թագուհի»։ Այդպիսի օրինակ կարելի է գտնել Յոհան Դանիել Միլիուսի «*Basillica Philosophica*» մեջ (1618թ.), որտեղ նրա կնիքն է դրված նշանաբանի կողքին. «Աստվածայինը թաքնված է մարդկանցից՝ ըստ Աստծո իմաստության»։ Կլեոպատրան օգտագործվում է նաև որպես խորհրդանիշ ալքիմիական տեքստերում։

Կլեոպատրա Ալքիմիկոսը ալքիմիայի հիմնադիրներից է որպես գիտություն, Զոսիմուս Պանոպոլիսցիից հետո։ Միխաիլ Մայերը նրան անվանում է այն չորս կանանցից մեկը, ովքեր գիտեին, թե ինչպես հասնել փիլիսոփայական քարին և ճիշտ ներկայացնել այն (Մարիամ Մարգարեուհի, Մեդերան ու Թաֆնուտիան նույնպես կարողացան հասնել դրան)։ Կլեոպատրայի մասին մեծ հարգանքով է խոսվել արաբական Քիթաբ ալ-Ֆիհրիստ (988 թվական) հանրագիտարանում։ Կլեոպատրայի ամենահայտնի տեքստը, որ հասել է մեզ, դա ոսկեգործ *է։* Այս աշխատությունը պարունակում է բազմաթիվ խորհրդանիշներ, որոնք հետագայում մշակվել և օգտագործվել են այնպիսի փիլիսոփայական շարժումներում, ինչպիսիք են Գնոստիցիզմը և Հերմետիզմը։ Օրինակ՝ այդպիսի խորհրդանիշներն են՝ դրախտային օձը՝ որպես Գիտելիքի խորհրդանիշ։ Կլեոպատրայի կողմից ստեղծված այս տեքստը պարունակում է նաև ալքիմիական վառարանների գծագրեր և թորման տարրերի տեխնիկական գործընթացի նկարագրություններ։ Կլեոպատրա Ալքիմիկոսը երբեմն հիշատակվում է նաև որպես թորման սարքի հեղինակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Stanislas Klossowski de Rola. *The Golden Game: Alchemical Engravings of the Seventeenth Century.* 1988. p. 150.
2. ↑  Raphael Patai. *The Jewish Alchemists: A History and Source Book.* p.78
3. ↑  Stanton J. Linden. *The alchemy reader: from Hermes Trismegistus to Isaac Newton* Cambridge University Press. 2003. p.44

Գրականություն
-------------

* Stanton J. Linden. *The alchemy reader: from Hermes Trismegistus to Isaac Newton* Cambridge University Press. (2003)
* Jennifer S. Uglow. *The Macmillan dictionary of women’s biography* (1982)
Ֆարենհայտի և Ցելսիուսի համեմատական սանդղակ
**Ֆարենհայտի աստիճան**, գծային սանդղակով ջերմաստիճանի չափման միավոր, որի հեղինակը գերմանացի գիտնական Դանիել Ֆարենհայտն է, ով առաջարկել է այն օգտագործման 1724 թվականին։

Նշանակվում է °F սիմվոլով։

Երկար ժամանակ Ֆարենհայտի սանդղակը անգլիալեզու երկրներում համարվում էր ջերմաստիճանի չափման հիմնական միավորը, սակայն սկսած 1960-70 ական թթ. այն գործնականում գրեթե դուրս մղվեց Ցելսիուսի աստիճանի ներմուծումից հետո։ Ներկայումս միայն ԱՄՆ-ում և Բելիզում այն բավականին լայն կիրառություն ունի կենացաղում։

Ֆարենհայտի սանդղակով սառույցի հալման ջերմաստիճանը +32 °F, իսկ ջրի եռման ջերմաստիճանը +212 °F (նորմալ մթնոլորտային ճնշման պայմաններում)։ Իսկ Ֆարենհայտի աստիճանը հավասար է այդ ջերմաստիճանների տարբերության 1/180 մասին։

0°…+100° միջակայքը Ֆարենհայտի սանդղակով մոտավորապես հավասար է Ցելսիուսի −18°…+38° միջակայքին։ Զրոն այս սանդղակով համապատասխանում է ջրի, սառույցի և նաշադրի սպիրտի խառնուրդի սառեցման աստիճանին, իսկ +100 °F աստիճան համարվում է մարդու մարմնի նորմալ ջերմաստիճանը։

Հետաքրքիր մի փաստ, ժամանակակից չափումները ցույց են տալիս, որ Ֆարենհայտը մի փոքր սխալվել է, քանի որ իր առաջարկած սանդղակով նորմալ մարդու ջերմաստիճանը հավասար է ոչ թե 100՝ այլ 97,9 °F։ Կարծիք կա, որ 100 °F գիտնականը հիմք է ընդունել իր կնոջ մարմնի ջերմաստիճանը, ով սակայն այդ ժամանակ հիվանդ էր տենդով։

Ցելսիուս-Ֆարենհայտ փոխակերպման բանաձևը հետևալն է՝

{\displaystyle t\_{F}=t\_{C}\cdot {9 \over 5}+32}
իսկ Ֆարենհայտ-Ցելսիուս հաշվարկվում է այս բանաձևով

{\displaystyle t\_{C}=(t\_{F}-32)\cdot {5 \over 9}}

     Countries that use Fahrenheit.
     Countries that use both Fahrenheit and Celsius.
     Countries that use Celsius.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Միավորների միջազգային համակարգի ՄՄՀ (ՍԻ/SI համակարգ) չափման միավորներ |
| --- |
|  |
| Հիմնական չափման միավորներ | Ամպեր • Կանդելա • Կելվին • Կիլոգրամ • Մետր • Մոլ • Վայրկյան |  |
|  |
| Ածանցյալ չափման միավորներ | Բեքերել • Վատտ • Վեբեր • Վոլտ • Հենրի • Հերց • Ցելսիուսի աստիճան • Գրեյ • Ջոուլ • Զիվերտ • Կատալ • Կուլոն • Լյուքս • Լյումեն • Նյուտոն • Նյուտոն-մետր • Օհմ • Պասկալ • Ռադիան • Սիմենս • Ստեռադիան • Տեսլա • Ֆարադ |
|  |
| ՄՀ-ի հետօգտագործվող միավորներ | Աստղագիտական միավոր • Հեկտար • Աստիճան կորի • Դալտոն • Օր • Դեցիբել • Լիտր • Րոպե • Աղեղի րոպե • Նեպեր • Վայրկյան կորի • Տոննա • Ժամ • Էլեկտրոն-վոլտ  Ատոմական միավորների համակարգ • Բնական միավորների համակարգ |
|  |
| Տես նաև | ՄՀ նախածանցներ • Ֆիզիկական մեծությունների համակարգ • Միավորների ձևափոխում • ՄՀ-ի նոր սահմանումներ • Մետրիկ համակարգի պատմությունը |

 |
**Ինգեբորգա Էրիկսդաթթեր** (դան․՝ Ingeborg Ingebjørg Eriksdatter, 1244, Դանիա - 1287, Բերգեն, Նորվեգիա), դանիացի արքայադուստր Էստրիդսենների տոհմից, հետագայում՝ Նորվեգիայի թագուհի։

Ինգեբորգան ծնվել է թագավորական ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է դանիական միապետ Էրիկ IV-ը, մայրը՝ Էրիկի կին Յուտան (մոտավորապես 1223-1267 թթ.): Երբ Ինգեբորգան վեց տարեկան էր, նրա հայրը սպանվում է։ Մայրը, ով հայտնի գերմանական տոհմից էր, այդ իրադարձությունից հետո վերադառնում է հայրենիք՝ Սաքսոնիա։ Գերմանիայում Ինգեբորգան իր երեք քույրերի հետ միասին ստանում է կրթություն։ Բացի այդ, նա նաև այցելում էր իր քեռու՝ Դանիայի թագավոր Քրիստոֆերի պալատ և երբեմն բնակվում էր վանքում։ Բոլոր չորս քույրերը հորական կողմից պետք է զգալի ժառանգություն ստանային։ Բացի այդ, նրանց թագավորական ծագումը հարևան Շվեդիայում ու Նորվեգիայում առաջացրել էր որոշակի պլաններ՝ առաջին հերթին պայմանավորված քաղաքական նախադրյալներով։

1260 թվականին շվեդական Բիրգերսոն թագավորը ամուսնանում է Ինգեբորգայի քրոջ՝ Սոֆիայի հետ։ Այդ ժամանակ նորվեգական գահաժառանգ Մագնուսի մոտ Ինգեբորգա Էրիկսդաթթերի հետ ամուսնական նախագիծ է ի հայտ գալիս։ Ի սկզբանե նորվեգական պատվիրակությունը իր խնամախոսների միջոցով դիմում է Ինգեբորգայի պապիկին՝ Սաքսեն Վիթբերգի դուքս Ալբրեխտ I-ին, սակայն վերջինը պատվիրակությանն ուղարկում է իր դանիական ազգականների մոտ։ 1261 թվականին Յուտլանդիայի Հորտնես քաղաք է ժամանում նորվեգական նոր դիվանագիտական առաքելություն Օսլոյի արքեպիսկոպոս Հոկոնի գլխավորթւոյամբ։ Այդ ժամանակ Հորտնեսի վանքում էր գտնվում Ինգեբորգան։ Արքեպիսկոպոս Հոկոնը նրան համոզում է ուղևորվել Նորվեգիա՝ չսպասելով դանիական թագավորի թույլտվությանը։

1261 թվականի հուլիսի 28-ին Ինգեբորգան ժամանում է Տյոնսբերգ, և արդեն նույն թվականի սեպտեմբերի 14-ին Բերգենում մեծ տոնակատարությամբ նշվում են նրա և Մագնուսի ամուսնական արարողությունը։ Միջոցառումն իրականացվում էր երեք ընդարձակ սրահներում, որտեղ ներկա էին գտնվում շուրջ 1600 հյուրեր։ Երեք օր անց երիտասարդ զույգը Բերգենի տաճարում արքեպիսկոպոս Էյնար Հունարսոնի կողմից թագադրվում են։

Ինգեբորգայի և Մագնուսի ամուսնությունից ծնվում են չորս երեխաներ, որոնցից միայն երկուսը՝ ապագա թագավորներ Էրիկը և Հոկոնը ապրեցին մինչև չափահաս տարիք։ Մագնուս թագավորը բազմիցս փորձել է ստանալ իր կնոջը պատկանող դանիական կալվածքները, սակայն ապարդյուն, քանի որ քույրերի քեռու որդին՝ դանիական թագավոր Էրիկ V-ը, հրաժարվել է վճարել նրա հորական ժառանգությունը։ 1284 թվականին Ինգեբորգան և Սոֆիա Շվեդացին հաղթեցին Նյուբորգում անցկացված դատական գործընթացը, սակայն Դանիան հրաժարվեց կատարել դատարանի վճիռը։

Ամուսնու մահից հետո Ինգեբորգան թագավորական խորհրդի հետ միասին կառավարեց երկիրը հետագա յոթ տարիներին՝ մինչև նրա թագուհու մահը։ 1287 թվականին Ինգեբորգան մահանում է։ Նրա մահվան պատճառը այդպես էլ մնաց չբացահայտված։ Ինգեբորգայի դանիական ժառանգները կարողացան վերցնել միայն նրա որդուն՝ Նորվեգիայի թագավոր Էրիկին։

Ինգեբորգա Էրիկսդաթթերը հանդիսանում է առաջին կինը, ով թագադրվել է Նորվեգիայում, ինչպես նաև առաջին թագուհին, ով ստացել է սեփական տարածք Օսթֆոլում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Lundy D. R.* The Peerage

Գրականություն
-------------

* Nils Petter Thuesen: Artikel «Ingeborg Eriksdatter» in Norsk biografisk leksikon.(նորվ.)
* Halvdan Koht *Norske dronningar* (1926)(նորվ.)
**Օկտայ Սեյիդ Հուսեյն օկլի Սադիգզադե** (ադրբ.՝ Oqtay Seyid Hüseyn oğlu Sadıqzadə, փետրվարի 21, 1921(1921-02-21), Խըզի, Ղուբայի գավառ, Ադրբեջանական ԽՍՀ - դեկտեմբերի 20, 2014(2014-12-20), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանի գեղարվեստի դպրոցի ներկայացուցիչ, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական նկարիչ (1992), ԱՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (2014)։

Կենսագրություն
--------------

Օկտայ Սադիգզադեն ծնվել է 1921 թվականի փետրվարի 21-ին Ադրբեջանի Խիզի շրջանում։ Սովորել է Բաքվի գեղարվեստի քոլեջում 1935-1939 թվականներին։ 1941 թվականին նրա ընտանիքն աքսորվել է։ 1946 թվականին Բաքու վերադառնալուց հետո նա սկսել է զբաղվել գրքերի գրաֆիկայով։ Ուսումը շարունակելու համար ընդունվել է Սուրիկովի անվան Մոսկվայի արվեստի պետական ինստիտուտ և ավարտել 1956 թվականին ինստիտուտի գրաֆիկայի ֆակուլտետ։

Ինստիտուտն ավարտելուց հետո նա իր կարիերան սկսել է Բաքվի «Ազերնեշր» հրատարակչությունում որպես գեղարվեստական խմբագիր։ Նկարչի աշխատանքներին հատուկ տեղ է հատկացվել Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարանի, Ադրբեջանի ազգային պատմության թանգարանի, Ուզեիր Հաջիբեկովի, Հուսեյն Ջավիդի, Սամեդ Վուրղունի և Բյուլ-բյուլի տուն-թանգարանների ձևավորման մեջ։

Նկարչի աշխատանքները ցուցադրվում են Ադրբեջանի պետական արվեստի թանգարանում, ինչպես նաև Տրետյակովյան պատկերասրահում։ Օկտայ Սադիգզադեի նկարները պահվում են ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի, Կանադայի, Իսրայելի և այլ երկրների մասնավոր հավաքածուներում։

2014 թվականին նա կերպարվեստի զարգացման գործում ունեցած ծառայությունների համար արժանացել է ԱՀ պետական մրցանակի։

Օկտայ Սադիգզադեն մահացել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 20-ին ՝ 93 տարեկան հասակում, Բաքվում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Из беседы Президента Азербайджанской Республики Гейдара Алиева с ‎народным художником Огтаем Садыгзаде - Президентский дворец, 13 ‎марта 1999 года

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օկտայ Սեյիդ Հուսեյն օկլի Սադիգզադե
2. ↑  Скончался народный художник Азербайджана Огтай Садыгзаде