recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Կենսաստեղծ Երրորդություն տաճար** (**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի**, ռուս.՝ Свято-Троицкий храм; Церковь Троицы Живоначальной), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կամենսկի շրջանի Վոլչենսկի գյուղում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Մոսկվայի պատրիարքարանի Դոնի Ռոստովի թեմին։ Սուրբ Երրորդություն քարե եկեղեցին կառուցվել է «պլաստուշկա» (ռուս.՝ пластушка) շինանյութից (տեղական բնական քար) և աղյուսից 1892 թվականին։ Այժմ վերականգնվում է։

*Հասցեն՝* Ռոստովի մարզ, Կամենսկի շրջան, Վոլչենսկի խուտոր, Երիտասարդական փողոց, տուն 35։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Երրորդություն տաճարը Վոլչենսկի գյուղում բացվել է 1892 թվականին։ Այն կառուցվել է անհավասարակողմ խաչի տեսքով՝ երկհարկանի զանգակատնով։ Նույն թվականին Սինոդի թույլտվությամբ տաճարի համար ստեղծվել է ինքնուրույն ծուխ։ Առաջին ծիսակատարությունը տաճարում տեղի է ունեցել Երրորդության տոնի օրը, այդ իսկ պատճառով տաճարն անվանվել է Սուրբ Երրորդություն։ 1894 թվականին տաճարին կից սկսել է գործել եկեղեցական-ծխական դպրոց, որը խորհրդային տարիներին դարձավ յոթնամյա դպրոց։

Տաճարի շինարարությունը տեղի բնակչության միջոցներով շարունակվել է շուրջ ութ տարի։ Առաջին քահանան եղել է հայր Միխայիլը։

Եկեղեցին փակվել է 1938 թվականին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին կրկին բացվել է, 1961 թվականին՝ նորից փակվել։ Տաճարում հացահատկի պահեստ էր։

2003 թվականին տեղի կազակները բնակավայրի ղեկավար Ն. Ս. Կուդինովի գլխավորությամբ պաշտոնապես գրանցել են ծուխը և սկսել վերականգնել Սուրբ Երրորդություն տաճարը։ «Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Մոսկվայի պատրիարքարանի Ռոստովի Դոնի թեմի Կամենսկի շրջանի Վոլչենսկի գյուղի Սուրբ Երրորդություն տաճար» տեղական ուղղափառ կրոնական կազմակերպությունը գրանցվել է 2006 թվականին։

2008 թվականի սեպտեմբերի 3-ին տեղադրվել են տաճարի գմբեթի խաչերը, իսկ 2010 թվականին՝ զանգերը։ 2011 թվականի սեպտեմբերի 13-ին հայր Պավելն անցկացրել է տոնական պատարագ։

Այժմ վանքը վերականգնվում է։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Մոսկվայի պատրիարքարանի Դոնի Ռոստովի թեմին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Волченский: от истока до дня настоящего Արխիվացված 2017-08-16 Wayback Machine
* Э. А. Сокольский. Ст. Троицкий храм в хуторе Волченском Каменского района. Донской временник.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Новыми куполами украшен храм Пресвятой Троицы хутора Волченский». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ օգոստոսի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 3-ին.
**Սուրբ Դեմետրիոս տաճար** (ռուս.՝ Свято-Димитриевский храм), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում ի պատիվ սուրբ Դեմետրիոս ենթահյուպատոսի (Սալոնիկցի)։ Տաճարը գտնվում է քաղաքային գերեզմանոցի տարածքում, որի պատճառով կոչվում է նաև **Դեմետրիոս Սալոնիկցի գերեզմանոցային եկեղեցի** (ռուս.՝ Кладбищенская церковь Димитрия Солунского)։

Պատմություն
-----------

1810 թվականի աշնանը քաղաքային գերեզմանատան տարածքում օծվել է Սուրբ Դեմետրիոսի անվան փայտե եկեղեցին։ Այն գոյատևել է մինչև 1861 թվականը։ Դոնի ատաման Խոմուտովի և Դոնի ու Նովոչերկասկի արքեպիսկոպոս Հովհանի նախաձեռնությամբ 1857 թվականից գերեզմանոցում կառուցվել է քարե եկեղեցի, որը փոխարինել է փայտե կառույցին։ Եկեղեցու շինարարությունը կատարվել է Դոնի զորքի և բարերարների միջոցներով և ավարտվել 1859 թվականին։ Նախագծի հեղինակը հայտնի ճարտարապետ Իվան Վալպրեդեն է։

1901 թվականին եկեղեցուն կից բացվել է եկեղեցական-ծխական դպրոց, որը շարունակում է իր աշխատանքը մինչ օրս։ Նաև տաճարում գործել է մատուռ ի հիշատակ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատներում զոհված կազակների։

Գերեզմանոցի տարածքում, որտեղ գտնվում է տաճարը, թաղված են եղել Դոնի զորքի՝ Պետրոս I-ի ժամանակներից առաջին ընտրյալ ատաման Ալեքսեյ Մաքսիմովիչ Կալեդինը (գերեզմանը չի պահպանվել), տեղացի պատմաբան Վ. Սուխոռուկովը, վարչական ատաման Միխայիլ Գրիգորևիչ Խոմուտովի որդին և շատ ուրիշներ։ Պահպանված, թեև թալանված կամ քանդված գերեզմաններից գոյություն ունեն գեներալներ Խրեշչատիցկու, Լյուտենսկվի և ուրիշների գերեզմանները։

Նովոչերկասկում 1920 թվականին Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո տաճարը չի փակվել և մնացել է գործող։ 1999 թվականին տաճարում օծվել և տեղադրվել են 6 նոր զանգեր, ինչպես նաև անցկացվել է տաճարի վերանորոգում և եկեղեցու խաչերի ոսկեզօծում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Храм св. вмч. Димитрия Солунского
* Храмы Новочеркасска
* Церкви и храмы Новочеркасска

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Решение Малого совета Ростовского областного совета народных депутатов № 325 от 17.12.1992
2. ↑  Храмы Новочеркасска
**Նիդալ Ալ Աչկար** (անգլ.՝ Nidal Al Achkar, մարտի 25, 1934(1934-03-25), Dik El Mehdi, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանան, Լիբանան), լիբանանցի դերասանուհի և թատրոնի ռեժիսոր, որ ստացել է «Լիբանանյան թատրոնի մեծագույն տիկին» կոչում։

Կենսագրություն
--------------

Նիդալ Ալ Աչկարը Սիրիայի սոցիալիստական ազգայնական կուսակցության քաղաքական գործիչ Ասադի ալ-Աչկարի դուստրն է։ Սովորել է Լոնդոնի դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայում։

1967 թվականին Բեյրութում բեմադրել է իր առաջին պիեսը, իսկ 1960-ականների վերջին Բեյրութում ստեղծել է թատերական արվեստանոց։ 1994 թվականին Լիբանանում քաղաքացիական պատերազմից հետո Նիդալ Ալ Աչկարը հիմնեց «Ալ-Մեդինա» թատրոնը՝ վերակառուցելով այն շենքը, որտեղ տեղակայված էր հին Սարուլլա կինոթատրոնը։

2012 թվականին Նիդալ Ալ Աչկարը ստացել է նվաճումների համար (*Lifetime Achievement Award*) *Murex d’or* մրցանակը։ Հանձնելով մրցանակը` Լիբանանի մշակույթի նախարար Գաբի Լայյունը այն անվանեց «Լիբանանի կրթության և մշակույթի իրական արտահայտություն»։

2019 թվականին տված հարցազրույցներից մեկում Նիդալ Ալ Աչկարը կարծիք հայտնեց, որ արաբական աշխարհում թատրոնն անհնար է պատկերացնել առանց «իրական հեղափոխական վերափոխումների», որոնք կապահովեն խոսքի ազատությունը։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1998 — Վանդոմյան հրապարակ (ֆր.՝ Place Vendome, Ֆրանսիա) — Սալիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hanan Nasser, LAU Celebrates the Grande Dame of Theater, Nidal Al Achkar, Lebanese American University, March 22, 2019.
2. ↑  Nidal Al Achkar: A Woman of the Theatre, *Home Magazine*, Issue No. 3, 2018. Accessed 10 March 2020.
3. ↑   The Greenwood encyclopedia of world popular culture, Том 4
4. 1 2  Lebanese Actress Nidal Al-Ashkar: No Freedom Of Speech In The Arab World; Change Would Require Real Transformative Revolutions, memri.org, April 12, 2019.
5. ↑  «Нидаль аль Аскар». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 19-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 19-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Георгия Победоносца, Церковь Святого Великомученика Георгия Победоносца, Свято-Гергиевский храм, Гергиевский храм), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Ենթարկվում է Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմի Արևմտյան գործակալությանը։

*Հասցեն՝* 344091, քաղաք Դոնի Ռոստով, Կոմունիստական պողոտա, 38։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Գևորգի ծուխը կազմավորվել է 1993 թվականին։ Մեկհարկանի եկեղեցին հիմնադրվել է 1994 թվականին Դոնի Ռոստովի Խորհրդային շրջանի բնակելի թաղամասում՝ Կոմունիստական պողոտայի և Լե-Ման փողոցի հատման վայրում՝ կիսավեր վիճակում, որտեղ հարևանությամբ գործում էին տարբեր հասարակական կազմակերպություններ։

Առաջին ծիսակատարությունը եկեղեցում կատարվել է 1994 թվականին ի հիշատակ սուրբ նահատակ Գևորգ Զորավարի։ 1994 թվականից ծխի հովիվն է քահանա (հետագայում՝ ավագ քահանա) Վլադիմիր Տեր-Առաքելյանցը։ Հետագա 4-5 տարիներին ծուխը բանակցություններ էր վարում տաճարի շենքին և նրան կից հողատարածքին լիարժեք տիրապետելու համար։ Այդ հարցը բարեհաջող լուծելուց հետո եկեղեցու շենքը վերակառուցվեց։ 1998 թվականին տաճար այցելեց Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Ռոստովի թեմի կառավարիչ արքեպիսկոպոս Պանտելեիմոնը։

2003 թվականին տաճարի հին շենքին կից սկսվեց հիմնական կցակառույցի շինարարությունը։ Մինչև 2007 թվականը շարունակվեց նրա ձևավորումը. տաճարի խորանին և կամարներին պատկերվեցին հինռուսական ոճի կանոնական պատկերներ, տաճարի պատերը և կամարները դրվագվեցին ծեփածո նախշերով, տաճարի շուրջը տեղադրվեց երկաթե ցանկապատ։ Այնուհետև իրականացվեց շինարարություն տաճարի երկրորդ հարկի վերևի հատվածում, որտեղ տեղավորվեցին հոգևոր հովվի ընդունարանն ու աշխատասենյակը, կիրակնօրյա դպրոցի 40-տեղանոց լսարանը, ընթերցասրահով գրադարանը, սեղանատունը և տնտեսական շինություններ։ Խորանից և տաճարի կենտրոնական մասից անցում բացվեց դեպի երկրորդ հարկ։ Նաև տաճարի փոքր կողմնասեղանին կցվեց խորանի աբսիդ, որտեղ տեղավորվեցին հետխորանային ավանդատունը և դպիրների հանգստի սենյակը։ Եկեղեցու շենքի առաջին հարկում ստեղծվեցին նոր շինություններ եկեղեցական կրպակի, հաշվապահության, հերթապահների հանգստի համար։

Սուրբ Գևորգ եկեղեցու վանահայրն է ավագ քահանա Վլադիմիր Տեր-Առաքելյանցը։

Պատկերասրահ
-----------

* Գլխավոր սրահը պատկերակալովԳլխավոր սրահը պատկերակալով
* Փոքր սրահըՓոքր սրահը
* Եկեղեցու տեսքը բակի կողմիցԵկեղեցու տեսքը բակի կողմից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ростов-на-Дону. Церковь Георгия Победоносца.
2. ↑  Ле-Ман улица на карте г. Ростов на Дону
3. ↑  Владимир Аракелович Тер-Аракельянц

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ծխի կայքը
* Սուրբ Գևորգ տաճար
**Պյոտր Աժի** (ֆր.՝ Pierre Louis Agie կամ *Agis*, 1752 - մարտի 10 (22), 1828, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ֆրանսիացի և ռուս քանդակագործ, ձուլորդ, դրոշմահար։ Պետերգոֆի ճարտարապետական ձևավորման հեղինակներից մեկն է։ Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիաի ուսուցիչ (1796—1812):

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1752 թվականին Ֆրանսիայում։ 1781 թվականին արդեն լինելով կայացած քանդակագործ Եկատերինա II-ի օրոք տեղափոխվել է Ռուսաստան։ 1796 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում նշանակվել է դրվագվոր քանդակագործության դասարանի ուսուցիչ։ Այնտեղ նա ուսանողներին սովորեցրել է իր արվեստը, հատկապես ձուլումը և բրոնզե իրերի հատումը։ Միխայլովսկի պալատի համար պատրաստված աշխատանքների շնորհիվ 1800 թվականի օգոստոսի 18-ին ճանաչվել է զարդանախշային քանդակագործության ակադեմիկոս։ Զարդանախշային քանդակագործության դասարանի փակումից հետո նա շարունակում է ապրել ակադեմիայում։ Ունեցել է արվեստանոց, Միխայլովսկի պալատի պես զբաղվել է պալատների քանդակային ձևավորմամբ, օրինակ` Անիչկովի պալատը, ինչպես նաև Կազանի և Սուրբ Իսահակի տաճարները։ Ռուսաստանը թողել է չորս տարի արտասահմանում արձակուդի ժամանակ (1804 թվականի հոկտեմբերի 8-ից մինչև 1808 թվականի դեկտեմբերի 19-ին), այդ ընթացքում համարվելով ծառայության մեջ։ Աժին ունեցել է մի քանի աշակերտներ։

Մասոն եղել է, Պետերբուրգի մասոնական «Պաղեստին» ժողովարանի անդամ, որի կազմում եղել են շատ ֆրանսիացիներ, որոնք ապրել են ռուսական մայրաքաղաքում։

1816-1818 թվականներին աշխատել է իր սեփական արվեստանոցում Գրուզինո գյուղի Անդրեևի մայր տաճարի հուշարձանի վրա։ Համագործակցել է Անդրեյ Վորոնիխինի հետ։

Մահացել է 1828 թվականին կաթվածից, չթողնելով ժառանգներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Ажи // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.
2. 1 2 3  *Коновалов Э. Г.* Новый полный биографический словарь русских художников. — М: Эксмо, 2008. — С. 16. — ISBN 978-5-699-20636-0
3. 1 2 3  Ажи, Петр Петрович

Գրականություն
-------------

* «Сборник матер. для истории Имп. ак. худ.», т. I и II, и Указатель А. Е. Юндолова, Спб. 1887;
* Формулярн. список Спб. сенат. архива, 1804, № 66, св. 42.
* Серков А. И. Русское масонство. 1731—2000 гг. Энциклопедический словарь. М.: Российская политическая энциклопедия, 2001:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ռուսական կենսագրական |

 |
Երկրի քարտեզի վրա գտնվող հարավային բևեռային շրջան (կարմիր գիծ)
Հարավային բևեռային շրջագիծը նշված է կապույտ գույնով
**Հարավային բևեռային շրջագիծ,** երկու բևեռային շրջագծերից մեկն է և աշխարհագրական քարտեզների վրա նշված հինգ ընդգծված զուգահեռականներից ամենահարավայինը։ Ամենահարավային լայնությունն է, որտեղ կեսօրին արեգակնային սկավառակի կենտրոնը տեսանելի է միայն հունիսյան արևադարձի ժամանակ:Այն նաև ամենահյուսիսային լայնությունն է, որտեղ արևի սկավառակի կենտրոնը կեսգիշերին տեսանելի է միայն դեկտեմբերյան արևադարձի ժամանակ:Այս շրջագծից հարավ դիտվում են բևեռային ցերեկներ և գիշերներ։ Հարավային բևեռային շրջագիծը գտնվում է Անտարկտիկայում 66 ° 33′44 ″ (66.5622 °) սահմաններում, հվ լ 60 °-ից ցածր լայնություններում:Հարավային բևեռային շրջագծից հյուսիս գտնվում է հարավային բարեխառն կլիմայական գոտին ։ Համապատասխան զուգահեռականը հյուսիսային կիսագնդում կոչվում է հյուսիսային բևեռային շրջագիծ։ Հարավային բևեռային շրջագիծը հատում է Հարավային օվկիանոսը, Անտարկտիդայի տարածքը,անցնում է Անտարկտիկական թերակղզու վրայով, այնուհետև ՝ Ուեդդելի ծովի, Լազարևի ծովի, Ռիսեր-Լարսեն ծովի, Տիեզերագնացների ծովի , Ամունդսենի ծովի, Համագործակցության ծովի, Էնդերբիի երկրի, Արքայադուստր Էլիզաբեթի երկրի, Դեյվիսի ծով, Նոքսի ափի, Ճշմարտության ափի, Մոուսոնի ծովում Վինչենցի ծոցի տարածքով։ Այնուհետև այն անցնում է օվկիանոսով ,ինչպես նաև Վիլկես,Նոկս,Բադդ,Բանզառե,Կլարա երկրների ափերով:Այնուհետև հարավային բևեռային շրջագիծը Անտարկտիդա մայրցամաքից հեռանում է ֆրանսիական «Դումոնտ-Դուրվիլ» կայանի մոտակայքում ՝ Հարավային Օվկիանոսի Խաղաղ օվկիանոսի հատվածում։ Հարավային բևեռային շրջագծի ընդհանուր երկարությունը կազմում է մոտ 16 հազար կմ։ Հարավային բևեռային շրջագիծը ցույց է տալիս բևեռային ցերեկների և բևեռային գիշերների հյուսիսային սահմանը։ Հարավային բևեռային շրջագծից հարավ գտնվող ցանկացած վայրում, արևը 24 ժամվա ընթացքում հորիզոնից վեր է գտնվում առնվազն տարին մեկ անգամ , և առնվազն տարին մեկ անգամ 24 ժամվա ընթացքում հորիզոնի վրա չի երևում։ Հարավային բևեռային շրջագծի վերևում այս իրադարձությունները տեղի են ունենում տարին մեկ անգամ ՝ համապատասխանաբար դեկտեմբերին և հունիսին։ Հարավային բևեռային շրջագիծը Անտարկտիկայի կլիմայական սահմանն է։ Անտարկտիկական կլիմայի խստության պատճառով Հարավային բևեռային շրջագծից հարավ մշտական բնակիչներ չկան։ Ամբողջ բնակչությունն աշխատում է Անտարկտիդայի գիտական կայաններում։

Տես նաև
-------

* Բևեռային շրջան
* Հյուսիսային բևեռային շրջան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  William M. Marsh; Martin M. Kaufman (2012). Physical Geography: Great Systems and Global Environments. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-76428-5.
2. 1 2  Nuttall Mark (2004). Encyclopedia of the Arctic Volumes 1, 2 and 3. Routledge. p. 115. ISBN 978-1579584368

Հղումներ
--------

* Antarctic circle org
* Map
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հարավային բևեռային շրջագիծ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Սիմոն Սերոբի Քյուփելյան** (1885, Մարաշ, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1885 թվականին Հալեպի նահանգի Մարաշի գավառի կենտրոն Մարաշ քաղաքում՝ վարպետ դերձակ Սերոբ
Քյուփելյանի ընտանիքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, այնուհետև սովորել ամերիկացի մի­սի­ո­ներ­ների Այնթապի Կենտրոնական Թուրքիայի քոլեջում։ 1906 թվականին ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Տարսոնի Սեյնթ Պոլ քոլեջը, 1910 թվականին՝ Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և բժշկի վկայական ստացել։ 1910-1915 թվականներին Մարաշում բժիշկ է աշխատել։

1915 թվականի ամռանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, ի թիվս բազմաթիվ հայ բժիշկների, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել՝ սպայի աստիճանով։ 1915 թվականին հազարավոր հայ ընտանիքների թվում, նրա ընտանիքը աքսորվել է Դեյր էլ-Զորի անապատը։ Բժիշկը, լինելով թուրքական բանակի սպա, մեծ դժվարությամբ կարողացել է ընտանիքը փրկել ողջակիզվելուց։ Ծառայության բերումով ուղարկվել է Բաղդադի ռազմաճակատ և իր բախտակից հայ բժիշկների նման գնդակահարվել թուրքերի կողմից։

1918 թվականին ընտանիքը վերադարձել է հայրենի Ղահրամանմարաշ և իրենց տունը գտել ավերված։ Դրանից հետո ընտանիքը որոշել է տեղափոխվել ԱՄՆ։ Ամուսնացած է եղել ազգությամբ հույն Մարիի հետ։ Որդին՝ Նեսիբ Սիմոնի Քյուփելյանը (1886, Մարաշ - ?, ԱՄՆ) եղել է բժիշկ և բնակվել ԱՄՆ-ում։ Մյուս որդին՝ Վահե Սիմոնի Քյուփելյանը (1912, Մարաշ - 1988, Վաշինգտոն), եղել է ամերիկյան ռազմական կոնստրուկտոր և ղեկավարել է ինքնաթիռների ու բալիստիկ հրթիռների ստեղծումը։

Գրականություն
-------------

* Գալուստեան Գրիգոր Հ. Մարաշ, Նիւ Եորք, 1934։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Գալուստեան Գրիգոր Հ. Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն, Նիւ Եորք, 1988։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Մուշեղ Աբրահամի Մովսիսյան** (դեկտեմբերի 26, 1956(1956-12-26), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 20, 2004(2004-09-20), Երևան, Հայաստան), քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Մուշեղ Մովսիսյանը ծնվել է 1956 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Էջմիածնի շրջանի Այգեկ գյուղում։ 1974 թվականին ավարտել է Այգեկի միջնակարգ դպրոցը։ 1975-1977 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1978-1980 թվականներին Էջմիածնի շրջանի «Կարմիր դրոշ» պետտնտեսությունում աշխատել է ֆիզկուլտուրայի հրահանգիչ։ 1988-1991 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղում եղել է պարտիզանական ջոկատի մարտիկ, կամավորական, հրամանատար, 1991-1993 թվականներին՝ Էջմիածնի շրջանի և Այգեկ գյուղի շրջանային ու տեղական խորհուրդների պատգամավոր, 1993 թվականին՝ զորամասի շտաբի պետի շարային մասով օգնական, իսկ 1993-1995 թվականներին եղել է նույն զորամասի շտաբի պետի տեղակալ, պետի պաշտոնակատար։ 1994-1996 թվականներին եղել է Այգեկի գյուղխորհրդի նախագահ, իսկ 1996-1999 թվականներին՝ Այգեկի գյուղապետ։ 1999-2003 թվականներին եղել է Ազգային Ժողովի պատգամավոր (թիվ 36 ընտրատարածք)։ Եղել է Ազգային Ժողովի պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Խմբակցություններում և պատգամավորական խմբերում չի ընդգրկվել։ Եղել է «Կայունություն», այնուհետև Ագրարային-արդյունաբերական ժողովրդական միավորում պատգամավորական խմբի անդամ։ Ոչ մի կուսակցության չի պատկանել։ Մահացել է 2004 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, 47 տարեկան հասակում։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուրի է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am». *www.parliament.am*. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 24-ին.
2. ↑  «Мовсисян Мушег Абраамович — Энциклопедия фонда «Хайазг»». *ru.hayazg.info*. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 24-ին.
3. ↑  Эчмиадзин, Мушег Абраамович Мовсисян арм Մուշեղ Մովսիսյան Армянский депутат Дата рождения: 26 декабря 1956Место рождения:; Ереван, Армянская ССР Дата смерти: 20 сентября 2004Место смерти:; Армения. «Мовсисян, Мушег Абраамович - это... Что такое Мовсисян, Мушег Абраамович?». *Словари и энциклопедии на Академике* (ռուսերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 24-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
4. ↑  «ՎԱԽՃԱՆՎԵՑ ՄՈՒՇԵՂ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆԸ». *A1Plus*. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 24-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Նարեկ Փանոսի Աբրահամյան** (մայիսի 4, 1953(1953-05-04), Անջար, Զահլեի շրջան, Բեկաայի մարզ, Լիբանան), հայազգի լիբանանցի ռազմական գործիչ, Լիբանանի բանակի բրիգադի գեներալ։

Կենսագրություն
--------------

Նարեկ Աբրահամյանը ծնվել է 1953 թվականի մայիսի 4-ին Լիբանանի Անջար գյուղում։ 1998 թվականից եղել է Լիբանանի բանակի բրիգադի գեներալ։ Ավարտել է Լիբանանի «Հառաջ Գալուստ Կյուլպենկյան» երկրորդական վարժարանը, 1976 թվականին՝ Լիբանանի զինվորական ակադեմիան։ Վերապատրաստվել է (1980, 1987, 1994-1995) ԱՄՆ-ի ռազմական ակադեմիաներում։ 1976-1990 թվականներին մասնակցել է Լիբանանի Քաղաքացիական պատերազմին, 1990-1993 թվականներին ղեկավարել է Լիբանանի բանակի դեսանտային-էլիտար գունդը։ 1998 թվականից պաշտոնաթող է եղել։ 1998-2000 թվականներին աշխատել է ՀՀ պաշտպանության նախարարությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
3. ↑  LLC, VIP Studio. «Գեներալ Նարեկ Աբրահամյան. Ես ողջունում եմ Կոմանդոսի առաջարկը». Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 8-ին.
**Սարիբեկ Ալբերտի Սուքիասյան** (սեպտեմբերի 7, 1965(1965-09-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ տնտեսագետ, տնտեսագիտության թեկնածու, Հայէկոնոմբանկի խորհրդի նախագահ, «Սիլ Կոնցեռն» ՍՊԸ փոխնախագահ, «Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության» նախագահության կազմի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Սարիբեկ Ալբերտի Սուքիասյանը ծնվել է 1965 թ. սեպտեմբերի 7-ին Երևանում։

Միջնակարգ կրթություն է ստացել Ա.Խանջյանի անվան թիվ 53 դպրոցումː Իր ուսումնառության ընթացքում՝ 1985-1987 թթ. ժամկետային զինծառայության է անցել ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1990 թ. ավարտել է *Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը*։

2000 թ. պաշտպանել է թեկնածուական թեզ և ստացել տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։

Մասնակցել է տնտեսագետների որակավորման բարձրացման դասընթացների Հայաստանում և արտերկրում։

### Աշխատանքային գործունեություն

Սարիբեկ Սուքիասյանը 1988 թ. սկսած ընտանիքի անդամների հետ զբաղվել է ձեռնարկատիրական գործունեությամբ և զբաղեցրել մի շարք պաշտոններː 1988-1991 թթ. զբաղեցրել է *«ՎԱՂԱՐՇԱՊԱՏ»* կոոպերատիվի նախագահի պաշտոնը։ Այնուհետև 1991-1996 թթ. զբաղեցրել է Երևանի *«Տարա-վերանորոգում» ԲԲԸ* տնօրենի պաշտոնը, իսկ 1996‑1997թթ. զբաղեցրել տվյալ ֆաբրիկայի նախագահի պաշտոնը։ 1997-1998թթ.աշխատանքային գործունեություն է սկսել ծավալել Հայաստանի բանկային ոլորտում՝ հանդիսանալով *«ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ»* ԲԲԸ տնօրենների խորհրդի անդամ, իսկ 1998-2005 թթ.՝ տնօրենների խորհրդի նախագահ։

1999 թ.-ից Սարիբեկ Սուքիասյանը հանդիսանում է տնտեսության տարբեր ոլորտներում բազմաբնույթ գործունեություն ծավալող *«ՍԻԼ-Կոնցեռնի»* փոխնախագահː 2006 թ.-ից առ այսօր զբաղեցնում է *«ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ»* ԲԲԸ խորհրդի նախագահի պաշտոնըː

Նա հանդիսանում է *«Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության»* նախագահության կազմի անդամ։

Մեկենասություն
--------------

Սարիբեկ Ալբերտի Սուքիասյանը ներգրավված է եղել և առ այսօր ակտիվորեն մասնակցում է բարեգործական մի շարք ծրագրերի և նախագծերի։

«Մանթաշյանց ասպետ» արծաթե շքանշան

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

Մշակույթի զարգացումը խթանելու և մեկենասության հայրենի ավանդույթները վերահաստատելու համար Հայաստանի մշակույթի նախարարության և «Ոսկե Ծիրան» Երևանի միջազգային կինոփառատոնի կողմից Սարիբեկ Սուքիասյանը պարգևատրվել է *«Մանթաշյանց ասպետ»* պատվո արծաթե շքանշանով։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի չորս երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2021 թ. տարեկան ժողովում Հայէկոնոմբանկը հաստատեց Խորհրդի կազմը
2. ↑  ««Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միություն»». Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ հունիսի 26-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ամերիկայի Ձայն» հեռուսատաալիք «ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ» ԲԲԸ-ի խորհրդի նախագահ Սարիբեկ Սուքիասյանի հարցազրույց.. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն); Text "title«ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ» ԲԲԸ-ի խորհրդի նախագահ Սարիբեկ Սուքիասյանի հարցազրույց" ignored (օգնություն)
* TIME հանդես «ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ» ԲԲԸ-ի խորհրդի նախագահ Սարիբեկ Սուքիասյանի հարցազրույց.. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն); Text "title«ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ» ԲԲԸ-ի խորհրդի նախագահ Սարիբեկ Սուքիասյանի հարցազրույց" ignored (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայէկոնոմբանկ
* 
*
**Ալեքսանդր Հենրիկի Մեսրոպյան** (ռուս.՝ Алекса́ндр Ге́нрикович Месропя́н, հուլիսի 30, 1962(1962-07-30), Վեսյոլի, Ռոստովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայազգի ռուսաստանցի բանաստեղծ։ Ռուսաստանցի գրողների միության անդամ (2008)։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Մեսրոպյանը ծնվել է 1962 թվականի հուլիսի 30-ին, Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Վեսյոլի գյուղում։ 1979 թվականին ավարտել է ծննդավայրի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։ Ապրում է նույն գյուղում։ Աշխատում է համակարգային ադմինիստրատոր։

1986 թվականից տպագրվում է տարբեր պարբերականներում, այդ թվում` «Նովոյե լիտերատուրնոյե օբոզրենիե», «Կրեշչատիկ», «Նովի բերեգ», «Վոլգա», «Վոզդուխ» և այլ ամսագրերում։

Բանաստեղծություններն ընդգրկվել են «Բաց նամակ» (Դոնի Ռոստով, 1988 թվական), «Կապույտ ձայն» (Դոնի Ռոստով, 1990 թվական), «Ոչ մայրաքաղաքային գրականություն» (Մոսկվա, 2001 թվական), «Սևով սպիտակի վրա» (Մոսկվա, 2002 թվական), «Նոր պահասենյակի հանդես» (Մոսկվա, 2007 թվական) հավաքական ժողովածուներում և անթոլոգիաներում։

2001 թվականին Մոսկվայում մասնակցել է բանաստեղծների բիենալեին։

Ռուսաստանցի գրողների միության անդամ է որպես բանաստեղծ (2008 թվականից)։

Գրքեր
-----

* «Пространство Эроса» (Ростов н/Д, 1998)
* «Без матерьяльной основы» (Ростов н/Д, 2002)
* «Возле войны» (М. 2008)
* «Вы имеете право хранить молчание» (Таганрог, 2010).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Месропян Александр Генрикович

Արտաքին հղումներ
----------------

* Александр Месропян на сайте «Новая карта русской литературы»
* Александр Месропян в «Журнальном зале»
* Месропян, Александр Генрикович в «Живом Журнале»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ԿենդանիՄատյան |

 |
**Սերգեյ Բոգդանի Կազբինցև** (մարտի 24, 1903(1903-03-24), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - 1971), ազգությամբ հայ գեներալ-մայոր (1942)։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1925 թվականից։ Ավարտել է Հյուսիսային Կովկասի ռազմական շրջանի ռազմաքաղաքական դպրոցը (1926), Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիային կից բարձրագույն քաղաքական կազմի վերապատրաստման դասընթացը (1941)։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է Արևմտյան ռազմաճակատի 19-րդ բանակի շտաբի զինվորական կոմիսար, 1941 թվականի օգոստոսից՝ Արևմտյան ռազմաճակատի զինվորական կոմիսար, ապա՝ շտաբի պետի տեղակալ։ 1944 թվականին նշանակվել է 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատի քաղվարչության պետի տեղակալ, ապա՝ քաղվարչության պետ։ Մասնակցել է Բելառուսիայի, Մերձբալթիկայի ազատագրմանը, Արևելապրուսական գործողությանը։

Ետպատերազմյան տարիներին վարել է պատասխանատու պաշտոններ, եղել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի քաղբաժնի պետ, Գլխավոր շտաբի ռազմագիտական վարչության պետի քաղաքական գծով տեղակալ։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2 և այլ շքանշաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 156)։*  |
**Հարություն (Վահրամ, Վահ) Մինաս Գավաֆյան (Գաֆաֆյան)** (1885 - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հարություն Գավաֆյանը ծնվել է 1885 թվականին, Բրուսայի նահանգի Նիկոմիդիայի գավառակի կենտրոն Նիկոմիդիա քաղաքում կամ Կոստանդնուպոլսում, հայ առաքելական ընտանիքում։

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի ազգային վարժարանում։ Ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Բրուսայի նահանգի Նիկոմիդիայի գավառակի Պարտիզակ (Բաղչեջիկ) ավանի բարձրագույն վարժարանը (պաշտոնական անունով՝ Բյութանիայի բարձրագույն վարժարան)։

1911 թվականին ավարտել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1911 թվականին վերադարձել է Նիկոմիդիա և բժիշկ աշխատել։

1914 թվականին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմն սկսվելուն պես զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել Երզնկայի Ազիզիեի զինվորական հիվանդանոցում, որի բժշկապետն էր հայատյաց թուրք դոկտոր Սանի Յավերը։ Սրա հրամանով էլ 1915 թվականի հունիսի (կամ հուլիսի) 10-ին նույն հիվանդանոցում (կամ դրա բակում) սրախողխող է արվել մոտ 30 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, "Ազ­դակ", 01-112012

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Ալբերտ Մկրտչի Սիրունյան** (հունվարի 13, 1948(1948-01-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 15, 2018(2018-09-15)), հայ ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1992 ), պրոֆեսոր (2013), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2006 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1971 թվականից աշխատում է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում, 1999-2003 թվականներին՝ փոխտնօրեն, 2003 թվականից՝ փորձարարական ֆիզիկայի բաժանմունքի վարիչ, 2004 թվականից, միաժամանակ՝ ԵՊՀ դասախոս։ Մասնակցել է Ժնևում կառուցվող հադրոնային արագացուցչի CMS ծրագրով գիտափորձին։ Լոնդոնի ֆիզիկայի ինստիտուտի պատվավոր անդամ է (2000)։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են բարձր էներգիաների տարրական մասնիկների ֆիզիկային։ Զբաղվել է փորձարարական ֆիզիկայով՝ Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի և Միջուկային ֆիզիկայի եվրոպական միացյալ կենտրոնի (Ժնև) արագացուցիչներով։ Մասնավորապես ֆոտոներով կատարել է գիտափորձեր և ստեղծել նոր ուղղություն՝ պրոտոններով բևեռացված թիրախ (սպին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  ակադեմիա, Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային. «Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիա». *www.sci.am*. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 23-ին.
3. ↑  «Ալբերտ Մկրտչի Սիրունյան». *ysu.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 23-ին.
4. ↑  «Albert SirunyanYerevan Physics Institute, experimental physics».
5. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ · Google Scholar |

 |
**Ռուսաստանի յոթ հրաշալիքներ**, նախագիծ, որի նպատակը Ռուսաստանի յոթ հրաշալիքների որոնումն էր։ Մրցույթը կազմակերպվեց «Տեղեկագիր» («Իզվեստիա») թերթի, «Ռուսաստան» («Ռոսսիա») հեռուստաալիքի և «Փարոս» («Մայակ») ռադիոկայանի կողմից։ «Երկրի յոթ հրաշալիքների» ընտրությունը տեղի ունեցավ հաղորդագրության և համացանցի միջոցով։

Մրցույթը տեղի է ունեցել երեք փուլով։ Առաջին փուլում (2007 թվականի հոկտեմբերի 1-ից 2008 թվականի փետրվարի 1-ը) եղավ տարբերակների ընդունում և դրանց հիման վրա քվեարկություն։ Արդյունքում Ռուսաստանի 7 դաշնային շրջաններից ընտրվեցին 49 հրաշալիք (7-ական հրաշալիք ամեն մի դաշնային շրջանից)։ 2008 թվականի փետրվարի 1-ից մայիսի 1-ը կայացավ երկրորդ փուլը, որի արդյունքում ընտրվեցին մրցույթի կիսաեզրափակիչ փուլ անցնող 14 մասնակից։ Մայիսի 1-ից հունիսի 10 կայացավ եզրափակիչ փուլը, որտեղ գաղտնի քվեարկությամբ ընտրվեցին Ռուսաստանի յոթ հրաշալիքները։ 2008 թվականի հունիսի 12-ին՝ Ռուսաստանի օրը, Կարմիր հրապարակում հայտարարվեցին մրցույթի հաղթողների անունները։

2007 թվականի մայիսի 30-ին Ռուսաստանի Տուրիստական արդյունաբերության միությունը պետերբուրգյան «Համաշխարհային հետախուզիչ» ամսագրի հետ համատեղ հայտարարեց համանման բաժնետոմս-«Ռուսաստանի յոթ հրաշալիքներ»։ «Համաշխարհային հետախուզիչ» ամսագրի կողմից քվեարկության առաջադրվեցին 100 տեսարժան վայր (ամսագիրը հավաքեց համապատասխան առաջարկներ ամսագրի ընթերցողների կողմից, իսկ վերջնական ցուցակը վստահվեց փորձագիտական խորհրդին)։ Առաջին փուլի շրջանակներում ստացվել և մշակվել է ավելի քան 20 հազար ձայն։ Նրանց հաշվարկի արդյունքում 2007 թվականի հուլիսի 7-ին որոշվեցին 21 առաջատարները։ Կայացավ 2-րդ փուլը ևս։ Միջանկյալ քվեարկության արդյունքները հայտարարվում էին յուրաքանչյուր ամսվա յոթին, իսկ «Ռուսաստանի յոթ հրաշալիքների» վերջնական ցուցակը հրապարակվեց 2008 թվականի հուլիսի 7-ին։

| Անվանում | Գտնվելու վայր | Պատկեր |
| --- | --- | --- |
| Գեյզերի հովիտ | Կամչատկայի երկրամաս | Գեյզերի հովիտ |
| Բայկալ | Իրկուտսկի շրջան, Բուրյաթիա | Բայկալ |
| Պետերգոֆ | Սանկտ - Պետերբուրգ | Պետերգոֆ |
| Հողմահար սյուներ | Կոմի | Հողմահար սյուներ |
| Վասիլի Երանելիի տաճար | Մոսկվա | Վասիլի Երանելիի տաճար |
| Մամաև կուրգան և «Մայր հայրենիք» հուշարձան | Վոլգոգրադ |  |
| Էլբրուս - երկրորդ փուլի հաղթող | Կաբարդինո - Բալկերիա | Էլբրուս |

Տես նաև
-------

* Ռուսաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
* Աշխարհի յոթ հրաշալիքներ
* Աշխարհի նոր յոթ հրաշալիքներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вести.Ru: Эльбрус лидирует среди «чудес России»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռուսաստանի 7 հրաշալիքները (լուսանկարներ) Արխիվացված 2019-08-26 Wayback Machine
* Հետաքրքիր փաստեր էլբրուսի մասին Արխիվացված 2019-08-28 Wayback Machine
**Վալերի Աբգարի Աթաջանյան** (հուլիսի 29, 1947(1947-07-29), Վալբժիխ, Լեհաստան), հայազգի քաղաքական, պետական գործիչ, գրող, խմբագիր-հրատարակիչ, Արցախյան շարժման մասնակից, արցախցի պետական և քաղաքական գործիչ Վասիլի Աթաջանյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Վալերի Աթաջանյանը ծնվել է Վալդենբուրգում (այժմ՝ Վալբժիխ, Լեհաստան)։ 1970 թվականին ավարտել Երևանի պետական համալսարանը։ 1965–1970 թվականներին թղթակցել է ռուսական «Կոմսոմոլեց» պաշտոնաթերթին։ 1989–1990 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի քաղկոմի 1-ին քարտուղար, 1990–1993 թվականներին՝ «Մաշտոց» հրատարակչության տնօրեն, 1993–1995 թվականներին՝ «Մարտիկ» շաբաթաթերթի հրատարակիչ-համակարգող։ Վալերի Աթաջանյանը եղել է «Գազետա գազետ» (1998), «Քաղաքացիական ծառայություն» (2006–08) թերթերի հիմնադիր-խմբագիրը։

1992 թվականին պարգևատրվել է Արցախի գրողների միության մրցանակով։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Ղարաբաղյան հարց։ Ակունքներն ու էությունը ըստ փաստաթղթերի և փաստերի» (1991, համահեղինակ)
* «Խաչին, Բուբուլը և ուրիշները։ Պատերազմական զվարճապատումներ» (1994)
* «Правда о Нагорном Карабахе. Документалный сборник» (1989, համահեղինակ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԱՐՑԱԽԻ ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ԳՐԱԴԱՐԱՆ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեր տուն ու տեղ, Վասիլի Աթաջանյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Պինգալա** (սանսկրիտ՝ पिङ्गल; piṅgalá ***IAST*** մ. թ. ա. 150 - *անհայտ*), հին հնդիկ մաթեմատիկոս, հայտնի է իր «Չանդաս-շաստրա» կամ «Չանդաս-սուտրա» անուններով աշխատությունով, այն սանսկրիտ լեզվի վերափոխման մասին տրակտատ է համարվում է Վեդանգաներից մեկը։
Հնդկական գրական ավանդույթում Պինգալան նույնացվում է Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հին հնդիկ լեզվաբան Պանինիի կրտսեր եղբոր հետ։ Մեկ այլ ավանդույթի համաձայն, նա նույնացվում է Պատանջալիի հետ (մ.թ.ա. III-II դդ.), ով Պանինի սուտրաների համար գրել է «Մեծ մեկնաբանությունը» («Mahabhashya»):
Շաստրան բաժանված է ութ գլուխների։ Դա անցումային փուլ է վեդայական չափի և դասական սանսկրիտ էպոսի չափի միջև։ X դարի մաթեմատիկոս Հալայուդան մեկնաբանություններ է գրել դրա վերաբերյալ և ընդլայնել այն։ Պինգալան ներկայացնում է գիտությանը հայտնի երկուական թվային համակարգի առաջին նկարագիրը։ Նա նկարագրել է հաշվարկման երկուական համակարգը՝ կապված կարճ և երկար վանկերով վեդայական վերափոխման չափերի ցուցակի հետ։ Չափերի կոմբինատորիկայի նրա նկարագրությունը համապատասխանում է Նյուտոնի երկանդամին։ Հալայուդայի մեկնաբանությունը ներառում է Պասկալի եռանկյունու գաղափարի ներդրումը։ Պինգալայի աշխատանքը պարունակում է նաև Ֆիբոնաչիի թվերի հիմնական գաղափարը։
Զրո թվի օգտագործումը երբեմն սխալմամբ վերագրվում է Պինգալային ՝ երկուական թվերի նկարագրության պատճառով (0 և 1 – ի ժամանակակից մեկնաբանությամբ), մինչդեռ Պինգալան խոսում էր միայն կարճ և երկար վանկերի մասին։ Չնայած չորս կարճ վանկերը (երկուական «0000») Պինգալայի համակարգում, այնուամենայնիվ, ներկայացնում էին ոչ թե զրո, այլ թիվ մեկ։ Զրոյի դիրքային գրառման օգտագործումը սկսվում է ավելի ուշ դարերից և հայտնի էր Հալայուդային, բայց ոչ Պինգալային։

Տես նաև
-------

* Մաթեմատիկայի պատմությունը Հնդկաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Record #100312293 // Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք(բազմ․) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. ↑  Singh, Parmanand (1985). «The So-called Fibonacci Numbers in Ancient and Medieval India» (PDF). *Historia Mathematica*. Academic Press. **12**: 232. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ հուլիսի 24-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 13-ին.
3. ↑  Plofker, Kim (2009). *Mathematics in India*. Princeton University Press. էջեր 55–56. ISBN 0-691-12067-6.
4. ↑  Van Nooten (1993)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Amulya Kumar Bag, 'Binomial theorem in ancient India', *Indian J. Hist. Sci.* 1 (1966), 68–74.
* George Gheverghese Joseph (2000). *The Crest of the Peacock*, p. 254, 355.
* Klaus Mylius, *Geschichte der altindischen Literatur*, Wiesbaden (1983).
* Van Nooten, B. (1993-03-01). "Binary numbers in Indian antiquity". Journal of Indian Philosophy. 21 (1): 31–50. doi:10.1007/BF01092744.
**Օդագնացների զբոսայգի** (ռուս.՝ Парк Авиаторов), քաղաքային անտառների տեսակի տարածք Ռուսաստանի ԴաշնությանԴոնի Ռոստով քաղաքի Պերվոմայսկի շրջանում,Շոլոխովի պողոտայում։

Պատմություն
-----------

Խորհրդային Միության տարիներին զբոսայգու տարածքում անցկացվել են տարբեր միջոցառումներ, այդ թվում և մարզական ուղղվածության։ Այն ժամանակ այստեղ ստեղծվել է ասֆալտապատ ճանապարհ, որը մինչև XXI դար հասել է բավական վատ վիճակում։ 2013 թվականին ասֆալտապատվել է այգու 1400-մետրանոց տարածքը, տեղադրվել են նստարաններ և աղբամաններ։ Հանգստյան օրերին զբոսայգի է այցելում շուրջ 1000 մարդ։ Կամավորները զբոսայգու տարածքում տնկում են պտղատու ծառեր, լորենիներ, թխկիներ և կեչիներ։ Այգու տարածքում չկա զուգարան, ինչպես նաև բացակայում է ամբողջ տարածքի լիարժեք լուսավորությունը։

Օդագնացների զբոսայգում տեղադրվել է «Ռոստովի երկնքի պաշտպաններին» հուշարձանը։ 2015 թվականին այդ օբյեկտի վերանորոգման աշխատանքների և վերականգնման համար հատկացվել է շուրջ 6,5 միլիոն ռուբլի։ 2016 թվականին Դոնի Ռոստովի Պերվոմայսկի շրջանի բարեկարգման վարչությունը հայտարարել է նշված աշխատանքների կատարման կապալառուի ընտրության մրցույթ։ Ենթադրվում է, որ աշխատանքները պետք է տարվեն հուշակոթողի կազմի մեջ մտնող բոլոր օբյեկտներում, պետք է վերանորոգվեն սյունը, կոթողը և երեք պիլոն-կոթողները, որոնք գտնվում են զբոսայգում։ Պատերը պետք է երեսպատվեն գրանիտով, հին սվաղը քերվել է, կարգի է բերվել լուսավորությունը։

2016 թվականի մայիսին հայտնի դարձավ զբոսայգում հեծանվապարկ ստեղծելու մտադրությունների մասին։ Այդ նպատակով զբոսայգու տարածքում պետք է ստեղծվեն հեծանիվ վարելու համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ, վայրեր, որտեղ կարելի է կազմակերպել ընտանեկան հանգիստն ու զբաղվել սպորտով։ 2017 թվականին տեղեկություն հայտնվեց, որ Օդագնացների զբոսայգին վերակառուցելու համար փնտրվում են ներդրողներ։ 2017 թվականի ապրիլի 1-ին զբոսայգում կազմակերպվել է էկոմարաթոն, որի նպատակն է տարածքը մաքրել աղբից և տնկել նոր ծառեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «В парке Авиаторов создают велопарк, но вкладывать в него деньги и силы желающих мало». *www.donnews.ru* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 23-ին.В парке Авиаторов создают велопарк, но вкладывать в него деньги и силы желающих мало
2. 1 2  правды», Александр СТЕПАНОВ | Сайт «Комсомольской (2017 թ․ մարտի 30). «1 апреля в Ростове-на-Дону пройдет экомарафон». *KP.RU - сайт «Комсомольской правды»* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 23-ին.
3. ↑  На реставрацию мемориала «Защитникам Ростовского неба» в парке Авиаторов потратят 8,3 млн рублей
4. ↑  «В Ростове в ближайшие годы появятся новые парки и скверы». *Деловое сообщество* (ռուսերեն). 2017 թ․ մարտի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 23-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 23-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Проспект Шолохова в районе парка Авиаторов планируется расширить до 6 полос Արխիվացված 2017-04-09 Wayback Machine
* Пешеходы и велосипедисты воюют за парк в Ростове Արխիվացված 2017-04-09 Wayback Machine
**Չարլզ Ուեբսթեր Հովթորն** (անգլ.՝ **Charles Webster Hawthorne**, հունվարի 8, 1872(1872-01-08), Clark Center, Քլարկ շրջան, Իլինոյս, ԱՄՆ - նոյեմբերի 29, 1930(1930-11-29), Բալթիմոր, Մերիլենդ, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ և ուսուցիչ։ ԱՄՆ-ի Ազգային գեղարվեստի ակադեմիայի լիիրավ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1900 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք, աշխատել է արտադրամասում, սովորել է գիշերօթիկ դպրոցում։ Նկարչություն սովորել է Գեղարվեստի ազգային ակադեմիայում և Նյու Յորքի Նկարիչ-ուսանողների լիգայում։ Եղել է Ֆրենկ Դյումոյի և Ջորջ դե Ֆրոստ Բաշի աշակերտը։ Ավելի ուշ ուսումը շարունակել է արտասահմանում` Նիդեռլանդներում և Իտալիայում։ Նկարչության դասեր է վերցրել Վիլյամ Չեյզից, ով մեծ ազդեցություն է թողել նկարչի ստեղծագործության վրա։ Սովորելու ընթացքում Հովթորնն իր ուսուցչի` Վիլյամ Չեյզի, օգնությամբ որոշում է բացել իր սեփական արվեստի դպրոցը հայրենիքում։ Նյու Յորքից և Փարիզից հետո նա Մասսաչուսեթս նահանգում ընտրել է վայր իր դպրոցի համար, որտեղ կազմակերպում է կերպարային գեղանկարչության դասեր։ 1908 թվականին դարձել է ԱՄՆ-ի Գեղարվեստի ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամներից մեկը, իսկ արդեն 1911 թվականին՝ ակադեմիայի լիիրավ անդամ։ 1917 թվականին գտնվելով Փարիզում` Հովթորնը դարձել է Ֆրանսիայի Գեղեցիկ արվեստների ազգային համայնքի լիիրավ անդամ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Չարլզ Վեբսթեր Հովթորնը հայտնի ամերիկացի նկարիչ է, ով նկարել է կտավներ և մի շարք ժանրային նկարներ։ Նկարչի աշխատանքներ պահպանվում են Մետրոպոլիտեն թանգարանում, Վուստերսկյան արվեստի թանգարանում, Օլբրայթ-Նոքս պատկերասրահում և այլ վայրերում։

Աշակերտը, Չարլզ Վեբսթեր Հովթորն

Պատկերասրահ
-----------

* Կարմիր ժապավենակապԿարմիր ժապավենակապ
* Տիկինը կարմիրումՏիկինը կարմիրում
* Կարմիր զգեստըԿարմիր զգեստը
* Կանացի հագուստԿանացի հագուստ
* Իմպրեսիոնիստական կերպարԻմպրեսիոնիստական կերպար
* Կարող կինըԿարող կինը
* Կարմիր զգեստումԿարմիր զգեստում
* Նավթաարդյունաբերական յուղՆավթաարդյունաբերական յուղ
* Հարսանեկան զգեստՀարսանեկան զգեստ
* ՍիրահարվածներըՍիրահարվածները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Charles Webster Hawthorne — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lauren Rogers Museum of Art (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չարլզ Ուեբսթեր Հովթորն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | American National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14584758f · GND: 122299949 · ISNI: 0000000066841532 · LCCN: n83142271 · NLA: 36428042 · NTA: 133275892 · NUKAT: n2017241251 · SUDOC: 170622177 · VIAF: 72271944 · ULAN: 500008988 · WorldCat VIAF: 72271944 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արծրունի ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Աբլղարիբ Արծրունի** (11-րդ դար, Վասպուրական, Մեծ Հայք - 1080, Պապեռոն, Փիլարտոս Վարաժնունու պետություն), հայ իշխան, մագիստրոս, պետական գործիչ։

Իշխան Հասանի որդին և Խուլ Խաչիկի թոռը։

Վասպուրականի թագավոր Սենեքերիմ Արծրունու իշխաններից մեկն էր, որի հետ 1021 թվականին գաղթեց Սեբաստիա։ Դաշտային Կիլիկիայի` սկզբնապես Բյուզանդիայից, իսկ 1071 թվականից Փիլարտոս Վարաժնունու պետությունից կախյալ իշխանության կառավարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ապլղարիբ Արծրունին սերում էր Արծրունիների տոհմից, որի իշխանության տակ էր գտնվում Վասպուրականի թագավորությունը։ Սակայն XI դարում, չդիմանալով սելջուկ-թուրքերի արշավանքներին, թագավորության վերջին արքան` Սենեքերիմ Արծրունին հանձնեց իր տիրույթները Բյուզանդիային փոխարենը ստանալով մանր տարածքներ Փոքր Ասիայում։ Աբլղարիբ Արծրունին 1021 թվականին Մենեքերիմ թագավորի հետ Վասպուրականից գաղթել Է Սեբաստիա, ապա տեղափոխվել Կ. Պոլիս։ Բյուզանդական արքունիքում հեղինակություն և վստահություն ձեռք բերելով՝ 1050-ական թվականներին նշանակվել Է Կիլիկիայի Տարսոն, Մամեստիա, Ադանա, Պապեռոն և Լամբրոն հայաշատ շրջանների կառավարիչ։ Աբլղարիբը վերանորոգում է Լամբրոնը և ամրացնում Պապեռոնը, վերջինս էլ դարձնում իր աթոռանիստը իր իշխանական տիրույթում։ 1073 թվականին Լամբրոնը որպես ժառանգական կալվածք նվիրել Է Գանձակից Կիլիկիա գաղթած Հեթումյանների նախահայր իշխան Օշինին՝ կնության տալով նրան իր դստերը։ Խնամիական կապեր Է հաստատել նաև Կապադովկիա աքսորված Գագիկ Բ-ի հետ, իր մյուս դստերը ամուսնացնելով նրա որդու՝ Դավիթ Բագրատունու հետ, որին հետո թունավորելով սպանեց, կասկածելով դավաճանության մեջ։ 1072 թվականին իր մոտ հյուրընկալել է Գևորգ Գ Լոռեցի հակաթոռ կաթողիկոսին։ Աբլղարիբ Արծրունին Կիլիկիայում ունեցել Է տնօրինման լայն իրավունքներ, մագիստրոսի կոչում, հովանավորել հայերին և ըստ էության նախադրյալներ ստեղծել այնտեղ հայկական պետության հիմնադրման համար։ Մանազկերտի ճակատամարտի հետևանքով Ապլղարիբ Արծրունին անկախանում է։ Սակայն նրա պետությունը կարճ կյանք է ունենում։ Աբլղարիբ Արծրունին մահացել է 1080 թվականին և թաղվել Է Պապեռոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Toumanoff C.* Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle (ֆր.): Tables généalogiques et chronologiques — Rome: 1990. — P. 104.
2. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

Աղբյուրներ
----------

* Հրաչյա Աճառյան, Հայոց անձնանունների բառարան, 1942 թ. Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 22
* Ալիշան Ղ. Սիսուան, Վնետիկ. 1885, 46բ, 71ա, 74, 77, 248, 266,
* «Ով ով է հայեր. (Կենսագրական հանրագիտարան)», հատոր առաջին, Երևան,2005 թ
* Ղևոնդ Ալիշան, Հայապատում՝ Պատմութիւն հայոց, Բ և Գ հատորներ (1901), էջ 402-403 (413)
* Մատթեոս Ուռհայեցի, «ժամանակագրություն», էջ 219
* Սամուել Անեցի, «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց», էջ 116
* Սմբատ Սպարապետ, «Տարեգիրք», էջ 86
* Միքայել Չամչյան, «Պատմուիւն Հայոց», հատոր Բ, էջ 925, 995, 1005

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 26)։*  |
**Ութ քառակուսիների նույնություն**, մաթեմատիկական թեորեմ այն մասին, որ


ութ քառակուսիների գումարի արտադրյալը ութ քառակուսիների գումար է։

Ապացույց
--------

Իրոք.

{\displaystyle (a\_{1}^{2}+a\_{2}^{2}+a\_{3}^{2}+a\_{4}^{2}+a\_{5}^{2}+a\_{6}^{2}+a\_{7}^{2}+a\_{8}^{2})\cdot (b\_{1}^{2}+b\_{2}^{2}+b\_{3}^{2}+b\_{4}^{2}+b\_{5}^{2}+b\_{6}^{2}+b\_{7}^{2}+b\_{8}^{2})=\,}
{\displaystyle (a\_{1}b\_{1}-a\_{2}b\_{2}-a\_{3}b\_{3}-a\_{4}b\_{4}-a\_{5}b\_{5}-a\_{6}b\_{6}-a\_{7}b\_{7}-a\_{8}b\_{8})^{2}+\,}
{\displaystyle (a\_{2}b\_{1}+a\_{1}b\_{2}+a\_{4}b\_{3}-a\_{3}b\_{4}+a\_{6}b\_{5}-a\_{5}b\_{6}-a\_{8}b\_{7}+a\_{7}b\_{8})^{2}+\,}
{\displaystyle (a\_{3}b\_{1}-a\_{4}b\_{2}+a\_{1}b\_{3}+a\_{2}b\_{4}+a\_{7}b\_{5}+a\_{8}b\_{6}-a\_{5}b\_{7}-a\_{6}b\_{8})^{2}+\,}
{\displaystyle (a\_{4}b\_{1}+a\_{3}b\_{2}-a\_{2}b\_{3}+a\_{1}b\_{4}+a\_{8}b\_{5}-a\_{7}b\_{6}+a\_{6}b\_{7}-a\_{5}b\_{8})^{2}+\,}
{\displaystyle (a\_{5}b\_{1}-a\_{6}b\_{2}-a\_{7}b\_{3}-a\_{8}b\_{4}+a\_{1}b\_{5}+a\_{2}b\_{6}+a\_{3}b\_{7}+a\_{4}b\_{8})^{2}+\,}
{\displaystyle (a\_{6}b\_{1}+a\_{5}b\_{2}-a\_{8}b\_{3}+a\_{7}b\_{4}-a\_{2}b\_{5}+a\_{1}b\_{6}-a\_{4}b\_{7}+a\_{3}b\_{8})^{2}+\,}
{\displaystyle (a\_{7}b\_{1}+a\_{8}b\_{2}+a\_{5}b\_{3}-a\_{6}b\_{4}-a\_{3}b\_{5}+a\_{4}b\_{6}+a\_{1}b\_{7}-a\_{2}b\_{8})^{2}+\,}
{\displaystyle (a\_{8}b\_{1}-a\_{7}b\_{2}+a\_{6}b\_{3}+a\_{5}b\_{4}-a\_{4}b\_{5}-a\_{3}b\_{6}+a\_{2}b\_{7}+a\_{1}b\_{8})^{2}\,}

Պատմություն
-----------

Նույնությունն առաջին անգամ բացահայտել է դանիացի մաթեմատիկոս Ֆերդինանտ Դեգենը մոտ 1818 թվականին։ Այս հրաշալի նույնությունը ևս երկու անգամ վերաբացահայտվել է. սկզբում Թոմաս Գրեյվսի կողմից 1483 թվականին, ապա՝ Արթուր Կելիի կողմից 1845 թվականին։ Կելին դուրս բերեց այն, աշխատելով կվատերնիոնների ընդհանրացման վրա, դրանց անվանելով օկտոնիոններ։ Հանրահաշվական եզրույթներով նույնությունը նշանակում է, որ երկու օկտոնիոնների արտադրյալի նորման հավասար է նրանց նորմաների արտադրյալին. {\displaystyle \|ab\|=\|a\|\|b\|}։

Նման պնդումը ճիշտ է կվատերնիոնների («չորս քառակուսիների նույնություն»), կոմպլեքս թվերի, («երկու քառակուսիների նույնություն») և իրական թվերի համար։

1898 թվականին Ադոլֆ Գուրվիցն ապացուցեց, որ նմանատիպ նույնություն գոյություն չունի ոչ 16, ոչ այլ քառակուսիների թվի համար, բացառությամբ 1, 2, 4 և 8։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Degen’s eight-square identity (անգլ.)