**Միխայիլ Անդրեևիչ Բալուգյանսկի** (ռուս.՝ Михаил Андреевич Балугьянский, ազգանունը սկզբնապես՝ Բալուդյանսկի, սեպտեմբերի 26 (հոկտեմբերի 7), 1769, Vyšná Olšava, Stropkov District, Սլովակիա - ապրիլի 3 (15), 1847 կամ 1847, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս պետական գործիչ, իրավաբան և տնտեսագետ, Սանկտ Պետերբուրգի Կայսերական համալսարանի առաջին ռեկտորը, սենատոր (1839), գաղտնի խորհրդական (1828), պետքարտուղար (1827)։

Կենսագրություն
--------------

Ծննդով Հունգարիայից (այժմ՝ Արևելյան Սլովակիայի տարածք), հույն կաթոլիկ քահանայի որդի։ Բալուգյանսկին սկզբում կրթություն է ստացել Կաշաուի Հունգարիայի թագավորական ակադեմիայում (1797), այնուհետև՝ Վիեննայի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում (1789)։

Համալսարանն ավարտելուց հետո Բալուգյանսկին հրավիրվել է Քաղաքացիական ակադեմիա (Գրոս-Վարդեյն), որտեղ դասավանդել է քաղաքագիտություն, վարչական, առևտրային և ֆինանսական իրավունքին վերաբերող դասընթացներ։

1796 թվականից եղել է իրավագիտության դոկտոր և Պեստի համալսարանի պրոֆեսոր, ղեկավարել է պատմության, վիճակագրության, հասարակական և ժողովրդական իրավունքի ամբիոնը։

1803 թվականին հրավիրվելով Ռուսաստան (Պ. Դ. Լոդիի և Վ. Գ. Կուկոլնիկի հետ), երբ Սանկտ Պետերբուրգի ուսուցչական ճեմարանը վերածվեց Ուսուցչական գիմնազիայի կամ Մանկավարժական ինստիտուտի, Բալուգյանսկին ստացավ քաղաքական տնտեսության ուսուցչի պաշտոն։

1804 թվականի հունիսին Բալուգյանսկին հրավիրվել է մասնակցելու օրենսդրության համակարգման աշխատանքներին։

1806 թվականից եղել է օրենքների մշակման հանձնաժողովի 4-րդ բաժնի վարիչ, 1812 թվականից՝ այս հանձնաժողովի 5-րդ բաժնի վարիչ, 1811 թվականի օգոստոսի 21-ից կոլեգիալ խորհրդական։

Զբաղվել է վարչական և ֆինանսական իրավունքի արդիականացման և զարգացման հարցերով, պատրաստել է մի շարք առաջարկություններ նախարարությունների վերակազմավորման, ֆինանսական գործունեության, ոստիկանության, հանրային իրավունքի, գյուղական օրենսդրության մի շարք դրույթների նախագծեր։

1813 թվականից եղել է Գլխավոր մանկավարժական ինստիտուտի փիլիսոփայության և իրավագիտության ֆակուլտետի դեկան։ Երբ ինստիտուտը 1819 թվականի մայիսի 8-ին վերածվեց Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի, Բալուգյանսկուն տրվեց իրավաբանական և քաղաքական գիտությունների և քաղաքատնտեսության հանրագիտարանի ամբիոնը։

Համալսարանի բացման ժամանակ նրա ռեկտոր է ընտրվել Բալուգյանսկին։

Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմաբան Վ.Վ.Գրիգորիևը մեջբերում է Բալուգյանսկու ուսանողներից մեկի կարծիքը.

```
«Նա ոգևորված և հետաքրքրաշարժ ուսուցիչ էր՝ հսկայական ու բազմազան գիտելիքներով»։
```

1813-1817 թվականներին Բալուգյանսկին իրավագիտություն է դասավանդել մեծ իշխաններ Նիկոլայ և Միխայիլ Պավլովիչներին։

1817 թվականից եղել է ֆինանսների նախարարության պետական պարտքերի մարման հանձնաժողովի տնօրեն։

1821 թվականի հոկտեմբերին, ի նշան բողոքի Դ. Պ. Ռունիչի գործողությունների և պրոֆեսորներ Կ. Ֆ. Գերմանի, Կ. Ի. Արսենևի, Ա. Ա. Ի. Գալիչի, Է. Բ. Ս. Ռաուպախի աշխատանքից ազատելու պատճառով` հեռացավ համալսարանի ռեկտորի պաշտոնից։ Սակայն նույնիսկ որպես պրոֆեսոր, որպես Ռունիչի նախագահությամբ պրոֆեսորների հետաքննություն անցկացնող գիտաժողովի անդամ, Բալուգյանսկին չկարողացավ հանգիստ մնալ։

Կոնֆերանսի նիստում, որտեղ որոշվել է այս դասախոսների մեղավորության հարցը, նա հայտարարություն է տարածել, որ «արձանագրությունների շարադրանքը սխալ է, պայմանական քվեարկությունները կցվել են, այլ բան է մտցվել, այլ բան. վերաիմաստավորվել է արձանագրությունները կազմողների կողմից», և 1821 թվականի նոյեմբերի 8-ի հանդիպմանը նա այնքան ցնցվեց մեղադրյալ դասախոսներին հարցեր առաջարկելու ինկվիզիտորական ձևից, որ ուշագնաց եղավ։ Բալուգյանսկին թողել է դասավանդումը համալսարանում, թեև մինչև 1824 թվականը հաշվառվել է որպես համալսարանի պրոֆեսոր։

1825 թվականին Ա. Մայբորդը նրան իր պախարակման մեջ անվանել է գաղտնի դեկաբրիստական հասարակության անդամ, ինչը չի հաստատվել հետաքննության կողմից։

1826-1847 թվականներին եղել է երկրորդ բաժանմունքի վարիչ, կազմակերպել նրա աշխատանքները։ Սպերանսկու ամենամոտ գործակիցը է «Օրենքների» ամբողջական ժողովածուի պատրաստման գործում (1837 թվականին այս աշխատանքի համար նա բարձրացավ ազնվականությունում, զինանշանում` «XV» թվի ընդգրկմամբ, որը խորհրդանշում է 15 հատոր օրենսգիրքը։

Մշակել է Ռուսաստանի իրավական համակարգի վերաբերյալ տեսական դրույթներ, պատրաստել նյութեր օրենսդրության վիճակի կատարելագործման վերաբերյալ, ներառյալ քրեական դատավարական իրավունքը։ Նիկոլայ I-ի անձնական խնդրանքով նա պատրաստել է 4 հատորանոց նախագիծ՝ ճորտատիրության և գյուղական իրավունքի աստիճանական վերացման համար (մի շարք դրույթներ օգտագործվել են Պ. Դ. Կիսելևի բարեփոխման ժամանակ)։

1845 թվականին հիվանդության պատճառով թոշակի է անցել։ Մահացել է 1847 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում՝ թոքերի կաթվածից , թաղվել է Սերգիուս անապատում։

Պարգևներ
--------

* Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան (04/14/1841)
* Սպիտակ արծվի շքանշան (01/29/1833)
* Վլադիմիրի 2-րդ աստիճանի շքանշան (02/04/1826)
* Սուրբ Աննայի 1-ին աստիճանի շքանշան (01/19/1828)
* Վլադիմիրի 3-րդ աստիճանի շքանշան (04.14.1819)

Ընտանիք
-------

Կինը` 1802 թվականից եղել է Անտոնիա-Աննա-Ջուլիա (Աննա կամ Անտուանետա Իվանովնա) ֆոն Գեգերը (Հեգեր)։ 
Երեխաներ են.

* Իոսիֆ (1803-1807)
* Մարիա (09/26/1804-1894) - ամուսնացած էր գեներալ բարոն Ն. Վ. Մեդեմի հետ
* Աննա (02/23/1806 - 08/11/1877) - մանկագիր, ամուսնացած էր գեներալ Պ. Մ. Դարագանի հետ
* Ալեքսանդրա (04/14/1808 - 08/24/1877) ամուսնացած էր սենատոր Ի. Խ. Կապգերի հետ
* Ելենա (02/06/1810 - 07/31/1877) ամուսնացած էր գեներալ Ֆ. Ֆ. Բորտոլեմեի հետ.
* Եկատերինա (09/18/1814 -?) - ամուսնացած էր Ալեքսանդր Սոլոմոնովիչ Գալպերտի հետ
* Էլիզաբեթ (02/20/1816 - 03/18/1904) ամուսնացած էր գեներալ Ն. Ա. Ստոլպակովի հետ
* Օլգա (05/12/1817 -?) - ամուսնացած էր Կոնստանտին Օսիպովիչ Կոմարի հետ
* Ալեքսանդր (1818 — ոչ շուտ, քան 1852), գվարդիայի կապիտան
* Անդրեյ (11/01/1819 ոչ շուտ, քան 1852), Մեծ Դուքս Միխայիլ Պավլովիչի և գեներալ Ի. Պասկևիչի սանիկ, գվարդիայի կապիտան։

Գրականություն
-------------

* Балугьянский, Михаил Андреевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Декабристы. Биографический справочник / Под редакцией М. В. Нечкиной. — М.: Наука, 1988. — С. 12. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-009485-4.
* Б. К. Тебиев. Первый ректор Петербургского университета // Высшее образование в России. — 2004. — № 11. — С. 139—145.
* Коркунов Н. М. М. А. Балугьянский: Проект судебного устройства 1828 года // Журнал Министерства юстиции. — С.-Петербург: Типография Правительствующего Сената. — № 7, Май — № 8, Июнь. 1895. — № 8. — С. 47—54.
* Фатеев А. Н. Академическая и государственная деятельность М. А. Балугьянского в России. —Ужгород, 1931.
* Косачевская Е. М. Михаил Андреевич Балугьянский и Петербургский университет первой четверти XIX в. — Л. 1971.
* Тебиев Б. К. Михаил Андреевич Балугьянский (1769-1847) [Они служили России] // Тебиев Б. К. Россия на перепутье эпох. Избранные социально-экономические исследования и статьи. Т. I. С. 326-336. – М.: МРСЭИ, 2021. ISBN 978-5-9142-2079-9

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Wurzbach D. C. v.* Bałudjanski, Michael (գերմ.) // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Vol. 1. — S. 139.
2. 1 2  Большая российская энциклопедия (ռուս.) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
3. ↑  ЦГИА СПб. Ф. 19. — Оп. 124. — Д. 695. — С. 567. Метрические книги Симеоновской церкви.
4. ↑  ЦГИА СПб. Ф. 19. — Оп. 111. — Д. 191. — С. 91 Метрические книги Казанского собора.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռուսական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1058931482 · ISNI: 0000000356321965 · LCCN: nr00012033 · NKC: js2004257959 · VIAF: 184602910 · WorldCat VIAF: 184602910 |

 |