recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հերման Զիգֆրիդ** (գերմ.՝ Hermann Siegfried, փետրվարի 14, 1819(1819-02-14), Ցոֆինգեն, Արգաու, Շվեյցարիա - դեկտեմբերի 5, 1879(1879-12-05), Բեռն, Շվեյցարիա), շվեյցարացի տեղագիր, քարտեզագիր, ինժեներ, շվեյցարական բանակի գլխավոր շտաբի պետ (1875-1879)։

Կենսագրություն
--------------

Հերման Զիգֆրիդը դաստիարակվել է աղքատ երեխաների դպրոցում։ Ռիենի մասնավոր ինստիտուտում սովորելուց հետո 1841 թվականից Ժնևի համալսարանում սովորել է մաթեմատիկա։ 1844 թվականից աշխատել է Գիլյոմ-Անրի Դյուֆուրի ղեկավարությամբ, 1846-1862 թվականներին մասնակցել է Դյուֆուրի տեղագրական քարտեզի ստեղծմանը։ 1847 թվականի նոյեմբերին, որպես զինվոր, ապա՝ կապրալ, մասնակցել է Շվեյցարիայի քաղաքացիական պատերազմին Դուֆուրի հրամանատարությամբ, ով Շվեյցարական միության զորքերի հրամանատարն է եղել, նրանք մարտնչել են Սոնդերբունդի զորքերի դեմ։ Դրան հաջորդել է նրա հաջող զինվորական կարիերան, 1848 թվականին ստացել է պոդպորուչիկի, 1853 թվականին՝ կապիտանի, 1859 թվականին՝ գլխավոր շտաբի սպայի, 1863 թվականին՝ փոխգնդապետի կոչումներ։

1855 թվականից Զիգֆրիդը բալիստիկայի և ամրաշինության վերաբերյալ դասախոսություններ է կարդացել նոր հիմնադրված Դաշնային պոլիտեխնիկական ինստիտուտում (այժմ՝ Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց)։ 1875 թվականից մինչև իր մահը գնդապետի կոչումով ծառայել է որպես շվեյցարական բանակի գլխավոր շտաբի պետ։

1865 թվականից Զիգֆրիդը փոխարինել է Դյուֆուրին և գլխավորել Տեղագրության բյուրոն։ Աշխատել է տեղագրական հետազոտությունների և երկրի քարտեզագրման վրա։ Զիգֆրիդը Շվեյցարիայի երկրորդ պաշտոնական ամբողջական քարտեզի և Շվեյցարիայի տեղագրական ատլասի (այսպես կոչված «Զիգֆրիդի ատլասի») հեղինակն է։

Գրականություն
-------------

* Fritz Baeschlin: *Zur Theorie des Wild-Autograph*. In: *Schweizerische Zeitschrift für Vermessungswesen und Kulturtechnik*, Bd. 27, 1929, S. 110–116. (Digitalisat)
* Urban Schertenleib: Siegfried, Hermann. In: Historisches Lexikon der Schweiz.
* K. Schneider: Zur *Geschichte der Siegfriedkarte*. In: *Schweizerische Zeitschrift für Vermessungswesen und Kulturtechnik*, Bd. 27, 1929, S. 19–22. (Digitalisat)
* Biographisches Lexikon des Kantons Aargau 1803–1957. In: Historische Gesellschaft des Kantons Aargau (Hrsg.): Argovia. Band 68/69. Verlag Sauerländer, Aarau 1958, S. 715 (Digitalisat).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  ADB:Siegfried, Hermann
3. ↑  Background information on the Siegfried Map

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Շվեյցարական կենսագրական · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 15369250w · GND: 138437890 · ICCU: MILV329228 · ISNI: 000000006660502X · NTA: 352072458 · SUDOC: 157013960 · VIAF: 12608840 · WorldCat VIAF: 12608840 |

 |

 |
**Իշխանուհի Նինո** կամ **Նինա Ալեքսադրովնա Ճավճավաձե** (վրաց.՝ ნინო ჭავჭავაძე გრიბოედოვისა, նոյեմբերի 4, 1812(1812-11-04), Ծինանդալ - հունիսի 28, 1857(1857-06-28), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), վրաց արիստոկրատուհի, բանաստեղծ և հասարակական գործիչ իշխան Ալեքսանդր Ճավճավաձեի և իշխանուհի Սալոմե Իվանովնա Օրբելիանիի դուստրը, ռուս դրամատուրգ և դիվանագետ Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի կինը։

Կենսագրություն
--------------

### Մինչև ամուսնություն

Ծնվել է Ծինանդալի դաստակերտում։ Դեռևս վաղ տարիքից առանձնացել է իր յուրահատուկ գեղեցկությամբ, շարժուձևի նրբաճաշակությամբ, հոգու գեղեցկությամբ։ Գրիբոյեդովը, որը 1822 թվականին ծառայում էր Թիֆլիսում, հաճախ էր այցելում իշխան Ճավճավաձեի տուն և նրա դստերը տալիս էր երաժշտության դասեր։ 1828 թվականին Իրանից վերադառնալով՝ նա մի քանի ամիս անցկացրել է Թիֆլիսում։ Կրկին հանդիպելով հասունացած Նինային՝ նա տարվում է աղջկա գեղեցկությամբ և համեմատում նրա գեղեցկությունը Մուրիլյոյի Աստվածածնի հետ։ Նիկոլայ Մուրավյով-Կարսկու հուշերի համաձայն՝ Գրիբոյեդովը սկզբում լուրեր է տարածել Նինայի հանդեպ սիրահարվածության մասին, որպեսզի բարկացնի նրա մեկ այլ երկրպագուի՝ Սերգեյ Նիկոլաևիչ Երմոլովին՝ հայտնի գեներալ Ալեքսեյ Երմոլովի հորեղբոր տղային։ Հունիսի 16-ին նա որոշել է խոստովանել իր սերը, ապա ստացել է հոր համաձայնությունը։ 1828 թվականի օգոստոսի 22-ին (սեպտեմբերի 3-ին) սիրահարները հանդիսավոր պսակադրվել են թիֆլիսյան Սիոնի մայր տաճարում։ Գրիբոյեդովը 33 տարեկան էր, իսկ Նինան՝ ընդամենը 15։ Ըստ ավանդության՝ տենդից տառապող փեսացուն ձեռքից գցել է ամուսնական մատանին, ինչը համարվում էր վատ նախանշան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ахвердова Прасковья Николаевна
2. ↑  «Александр Грибоедов, его жизнь и литературная деятельность. Биографический очерк А. М. Скабичевского». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.
3. ↑  А. С. Грибоедов в воспоминаниях современников. М. 1980. С. 64.
**Ավգուստա Շմիդտ** (օգոստոսի 3, 1833(1833-08-03), Վրոցլավ, Սիլեզիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական միություն - հունիսի 10, 1902(1902-06-10), Լայպցիգ, Սաքսոնիայի թագավորություն, Գերմանական ռայխ), գերմանացի մանկավարժ, ֆեմինիստ, լրագրող և հասարակական գործիչ, Գերմանիայում կանանց շարժման ջատագով և առաջնորդ։

Կենսագրություն
--------------

Ավգուստա Շմիդտը ծնվել է 1833 թվականի օգոստոսի 3-ին, Բրեսլաու քաղաքում։ Եղել է Պրուսական հրետանու լեյտենանտ Ֆրիդրիխ Շմիդտի դուստրը, 1842 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Պոզնան, որտեղ 1848-1850 թվականներին սովորել է ուսուցչական դպրոցում։ 1850-1855 թվականներին եղել է տնային ուսուցիչ լեհական ընտանիքում և աշխատել Վերին Ռիբնիկի մասնավոր դպրոցում։ 1855-1860 թվականներին դասավանդել է Բրեսլաուի Մարիա Մագդալենայի քաղաքային դպրոցում, իսկ 1861 թվականին տեղափոխվեց Լայպցիգ, որտեղ աշխատում էր որպես ուսուցիչ կանանց մասնավոր դպրոցում։ 1862 թվականից գրականություն և գեղագիտություն է դասավանդել Օտիլիա ֆոն Շտեյբերի կանանց ուսուցիչական սեմինարիայում, նրա աշակերտուհիներից է եղել Կլարա Ցետկինը։

Լուիզա Օտտո-Պետերսի հետ միասին 1865 թվականին հիմնադրել և ղեկավարել է Գերմանիայի կանանց համընդհանուր միությունը, պայքարելով կանանց աշխատանքի ոլորտը ընդլայնելու համար։ 1869 թվականին նա դարձավ գերմանացի ուսուցիչուհիների և մանկավարժների ասոցիացիայի հիմնադիրը։ Օտտո-Պիտեր Շմիդտի մահից հետո 1896 թվականից նա միայնակ ղեկավարեց միությունը։ 1894 թվականից մինչև 1900 թվականը Շմիդտը եղել է Գերմանացի կանանց լիգայի ներկայացուցիչը։ 1890 թվականին Էլեն Լանգեի հետ միասին նա ստեղծեց գերմանացի ուսուցչուհիների համընդհանուր միություն։ Մահից երկու տարի առաջ Ավգուստա Շմիդտը թողել է աշխատանքը։

Շմիդտը ժամանակի մամուլում շատ հոդվածներ է գրել աշխատանքի տարբեր ոլորտներում, դպրոցում և ընտանիքում կանանց ունեցած դերակատարության մասին։

2003 թվականին 14 մետր երկարությամբ հուշատախտակ է փակցվել Լայպցիգի Լորցինգստրաշե 5 տան պատին, որում Շմիդտն ապրել է 1863-1864 թվականներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #117501867 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2 3 4  WeChangEd

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Auguste Schmidt». *Brief biography*. University of Leipzig. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2008 թ․ հունվարի 15-ին.(German)
* «Auguste Schmidt». *LeMo- Timeline of her life at the Live Online Virtual Museum*. Deutsches Historiches Museum. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 2008 թ․ հունվարի 15-ին. (In German) (Translation) Accessed January 2008

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 10415821f · GND: 117501867 · ICCU: LO1V359578 · ISNI: 0000000043810469 · LCCN: nb2004015990 · NLP: a0000002275315 · NTA: 315491450 · VIAF: 301629716 · WorldCat VIAF: 301629716 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նավասարդյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հայկազ Սարիբեկի Նավասարդյան** (հունվարի 10, 1957(1957-01-10), Ծաղկաշեն, Ապարանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մաթեմատիկ-ծրագրավորող։

Կենսագրություն
--------------

Հայկազ Նավասարդյանը ծնվել է 1957 թվականի հունվարի 10-ին Հայաստանի Հանրապետության Ապարանի Ծաղկաշեն գյուղում։ 1964-1971 թվականներին սովորել է Ծաղկաշենի 8-ամյա դպրոցում։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է ԵՊՀ-ին առընթեր ակադեմիկոս Արտաշես Շահինյանի անվան ֆիզմաթ գիշերօթիկ դպրոցում, որն ավարտել է 1974 թվականին։ Նույն տարում ընդունվել և 1979 թվականին գերազանցության դիպլոմով ավարտել է ԵՊՀ-ի մեխմաթ ֆակուլտետի մաթեմատիկական բաժինը։ 1980-1983 թվականներին սովորել է ԵՊՀ-ի հեռակա ասպիրանտուրայում։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1979-1988 թվականներին աշխատել է ԵՊՀ-ի ֆիզմաթ ֆակուլտետում՝ որպես մաթեմատիկ-ծրագրավորող։ 1983-1988 թվականներին համատեղությամբ աշխատել է ԵՊՀ-ին առընթեր դպրոցում, որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ, իսկ 1988 թվականից՝ որպես հիմնական աշխատող։ 1990-1993 թվականներին և 1997-2002 թվականներին աշխատել է որպես ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների գծով փոխտնօրեն, իսկ 2002 թվականի մարտի 11-ից՝ տնօրեն։

1997 թվականին հիմնադրել է Ուսում ոչ պետական հանրակրթական դպրոցը և 1997-2002 թվականներին եղել է այդ դպրոցի տնօրենը։

1990 թվականին ստացել է «Մեթոդիստ ուսուցիչ» կոչում, իսկ 1996 թվականին՝ մաթեմատիկայի հետազոտող ուսուցչի որակավորում։ Մարզային, հանրապետական և միջազգային օլիմպիադաների կազմակերպման համար պարգևատրվել է ՀՀ ԿԳ նախարարի պատվոգրով 2 շնորհակալագրերով, ինչպես նաև Երևանի քաղաքապետի շնորհակալագրով և դիպլոմով։ Նա ունի մի շարք տպագրված հոդվածներ, զեկուցումներ, մաթեմատիկայի տեղեկագիրք, գրքույկներ, «Երկրաչափության լրացուցիչ նյութեր» և «Հետաքրքրաշարժ խնդիրներ», թարգմանել և անհրաժեշտ տեսական նյութ ավելացնելով հրատարակել է Վ. Պարախնևիչի «Երկրաչափության խնդիրների ժողովածու» խնդրագիրքը, 7-9-րդ դասարանցիների ընդունելության քննությունների համար կազմել է «Հետաքրքրաշարժ և տրամաբանական խնդիրներ» 2001-2012 թվականներին խնդրագիրքը։

Պարգևներ
--------

* Մովսես Խորենացու մեդալ (2005)։
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մանկավարժ (2011)։
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2015)։

Աղբյուրներ
----------

* Հայկազ Սարիբեկի Նավասարդյան. ԵՊՀ առընթեր Արտաշես Շահինյանի անվան ֆիզիկամաթեմատիկական դպրոցի կայքում Archived 2013-06-27 at the Wayback Machine.
**Պետրոս Գազանճյան** (մայիսի 18, 1927(1927-05-18), Ստամբուլ, Թուրքիա - մարտի 10, 1998(1998-03-10), Ստամբուլ, Թուրքիա), Պոլսո Հայոց Պատրիարք (1990–1998)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1927 թվականի մայիսի 18-ին, Կոստանդնուպոլսում։ Վեց տարեկանից մասնակցել է եկեղեցական արարողակարգերին։ Նախնական կրթությունը ստացել է Թոփգաբուի Լևոն Վարդուհյան և Պեղճյան Մայր վարժարաններում։ Հետագայում իր մոր հորեղբայր՝ Երուսաղեմի Հայոց միաբանության անդամ Մուշեղ վարդապետ -Հայրապետյանի առաջարկությամբ ուսումը շարունակել է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանում։

1945 թվականին հաջողությամբ հանձնում է քննությունները և դառնում աստվածաբանության և փիլիսոփայության մասնագետ, դասավադել է Ժառանգավորաց և Ս․ Թարգմանչաց դպրոցներում։

1950 թվականին ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա և Երուսաղեմում վարել դիվանապետի պաշտոն, ընտրվել է ընդհանուր ժողովի Բ Ատենադպիր և Տնօրեն Ժողովի անդամ։

Գարեգին Արքեպիսկոպոս Խաչատուրյան Պատրիարքի առաջարկով մեկնել է Կոստանդնուպոլս՝ վարելու նոր բացվող Սուրբ Խաչ դպրեվանքբարձրագույն դպրոցի տեսուչի պաշտոնը։ Մինչ դպրոցի բացումը ուսուցչություն է արել Կեդրոնական և Պեզճեան վարժարաններում։

1954-1959 թվականներին վարել է նոր բացված Դպրեվանք դպրոցի տեսուչի պաշտոնը, դասավանդել է Հին ու Նոր մատենագրություն։

Բազմաթիվ կրոնական և գրական հոդվածների հեղինակ է, որոնք հրատարակվել են ժամանակի հայտնի պարբերականներում և թերթերում՝ «Սիոն», 
«Ծիածան», «Հայոց եկեղեցի» «Նոր Աշխարհ» և այլ պարբերականներում։

«Չորս փոքր մարգարէները» վերնագրով թեզի համար 1950 թվականին նրան շնորհվել է վարդապետի աստիճան։ «Ս.Ներսես Շնորհալիի ընդհանուր թղթերը» թեզի համար, 1954 թվականին՝ Դպրեվանքի բացման օրը Գարեգին Պատրիարք Խաչատուրյանը Գարեգին Բ Գազանճյանին շնորհել է Ծայրագույն Վարդապետի աստիճան։

1959 թվականին հանձն է առել Վաշինգտոնի հովվությունը։ 1966 թվականին ծառայության է Ավստրալիայի և Հեռավոր Արևելքի շրջան։

Իր միջնորդությամբ 1962 թվականին Վաշինգտոնում, 1972 թվականին Սիդնեյում և 1976 թվականին Մելբուրնում կառուցվել են նոր եկեղեցիներ։

1966 թվականին Վազգեն Առաջինի կողմից օծվել է եպիսկոպոս։

1981 թվականին ընտրվել է Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքաության լուսարարապետ։

1990 թվականի սեպտեմբերին ընտրվել է Պոլսո Հայոց Պատրիարք։

Մահացել է 1998 թվականի մարտի 10-ին, Եդիքուլե թաղամասի Սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցում։ Թաղված է Շիշլիի հայկական գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Obituary: Patriarch Karekin Kazanjian». *The Independent* (անգլերեն). 1998 թ․ մարտի 13. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
2. ↑  Patriğe veda Archived 2014-01-11 at the Wayback Machine. *Milliyet*, 16. März 1998.
3. ↑  «Շիշլիի Գերեզմանատուն | Գերեզմանատուներ | Türkiye Ermenileri Patrikliği |». *www.turkiyeermenileripatrikligi.org*. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գարեգին Բ Գազանճյան Archived 2019-12-10 at the Wayback Machine.
* 1991 թվականի մայիսի 16-ին Գարեգին Բ Գազանճյանն այցելել է Հայաստան Archived 2019-12-10 at the Wayback Machine.
**Ջոնաթան Ժոզեֆ Ջեյմս** (անգլ.՝ Jonathan Joseph James, դեկտեմբերի 12, 1983(1983-12-12), Մայամի, Ֆլորիդա, ԱՄՆ - մայիսի 18, 2008(2008-05-18), Մայամի, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկացի հաքեր։

Ջոնաթանը հայտնի դարձավ նրանով, որ դարձավ Ամերիկայում առաջին անչափահասը, ում բանտարկել են «հաքերության» պատճառով։ Առաջին անգամ, երբ նա խախտում կատարեց 15 տարեկան էր և 16 տարեկանում որոշվեց դատավճիռը։ 2008 թվականի մայիսի 18-ին նա մահացավ։ Չնայած նրան, որ նրա մահվան մանրամասները անհայտ են, եթադրվում է, որ Ջեյմսը ինքնասպան է եղել։ Կան տվյալներ, որ ինքնասպանությունը՝ կեղծիք է, և նրա մահը կազմակերպել է կառավարությունը։

Ջեյմսը ջարդել է լուրջ կազմակերպություններ, նրանց թվում է Ռազմական սպառնալիքների նվազեցման գործակալությունը, որը ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգության մաս է կազմում։ Դրանից հետո նա հասանելություն է ստացել մուտքանունների և գաղտնաբառերի, ինչպես նաև հնարավորություն՝ տեսնել կառավարական ինֆորմացիա։

1999 թվականի հունիսի 29-ը և 30-ին Ջեյմսը հարձակվել է ՆԱՍԱ-ի վրա։ Նրան հաջողվել է ստանալ հասանելություն, ջարդելով սերվերի գաղտնաբառը, որը գտնվում էր Ալաբամա նահանգում։

Ինչպես հայտնում է ՆԱՍԱ-ն Ջեյմսի գողացած ծրագրային ապահովումն արժեցել է 1,7 մլն դոլար։ Համակարգի խափանումը հայտանբերելուց հետո ՆԱՍԱ-ին անհրաժեշտ եղավ անջատել համակարգը և անցկացնել ստուգում և սա արժեցավ 41000 դոլար։ Ջեյմսը շատ արագ ձերբակալվեց, քանի որ ՆԱՍԱ-ն արեց ամեն ինչ։

Սակայն երիտասարդ տարիքը թույլ տվեց Ջեյմսին ազատվել բանտից։ Փաստաբանի գնահատականով, եթե այդ ժամանակ լիներ չափահաս, նման սուպերկարևոր տեղեկություն գողանալաու համար նրան սպասվում էր ամենաքիչը 10 տարվա ազատազրկում։ Այս փաստով Ջոնաթան Ջեյմսը ասել է․ **«Ինքնին ծրագրային կոդը՝ սուտ է․․․ Դա չարժե 1,7 մլն դոլար ինչպես ասվում է»**։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Obituary: Jonathan Joseph James». *The Miami Herald*. 2008 թ․ մայիսի 21. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 21-ին.
3. ↑  Poulsen, Kevin (2009 թ․ հուլիսի 9). «Former Teen Hacker's Suicide Linked to TJX Probe». Wired. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 2-ին.
**Չոյ Բոմ Գյու** (կորեերեն՝ 최범규; մարտի 13, 2001(2001-03-13), Դեգու, Հարավային Կորեա, ավելի հայտնի է **Բոմգյու անվամբ**), հարավկորեացի երգիչ, երգահան և հաղորդավար։ Համարվում է K-pop-ի Բոյ բենդի TXT անդամ։

Անձնական կյանք
--------------

### Մանկություն

Բոմգյուն ծնվել է 2001 թվականի մարտի 13-ին Կորեայի Հանրապետության Դեգու նահանգում։ Բեոմգյուի ընտանիքը բաղկացած է ծնողներից և ավագ եղբորից։

### Կրթություն

Բոմգյուն ավարտել է *Hanlim Arts High School*-ը 2021 թվականի փետրվարի 9-ին։ Հայտնի է, որ Բոմգյուն գերազանց է սովորել դպրոցում և դասարանում լավագույն գնահատականներն իրենն էին։

Մասնագիտություն
---------------

### 2019–ներկայիս. Tommorow X Together

2019 թվականի հունվարի 20-ին Big Hit-ը հայտարարեց, որ Բոմգյուն կդառնա Tommorow X Together նոր տղաների խմբի մաս և ներկայացրեցին նրան իրենց YouTube-յան ալիքում։ Նա խմբի հետ պաշտոնապես հանդես եկավ 2019 թվականի մարտի 4-ին՝ իրենց դեբյուտային մինի ալբոմով՝ *«The Dream Chapter:Star»*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑  Fans celebrate TOMORROW x TOGETHER's 'Hanlimz' graduating from high school by sharing their adorable yearbook photos | allkpop
3. ↑  «TXT (투모로우바이투게더) 'Introduction Film - What do you do?' - 범규 (BEOMGYU)» (ռուսերեն). Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 3-ին.
4. ↑  TOMORROW X TOGETHER Announces First Album ‘The Dream Chapter: STAR’
**Վիկտոր Ժոզեֆ Օգյուստ Դոնթ** (ֆր.՝ Victor D'Hondt, նոյեմբերի 20, 1841(1841-11-20) կամ 1841, Գենտ, Բելգիա - մայիսի 30, 1901(1901-05-30) կամ 1901, Գենտ, Բելգիա), բելգիացի իրավաբան և քաղաքացիական իրավունքի իրավաբան Գենտի համալսարանում։ 1878 թվականին նա մշակել և նկարագրել է մի մեթոդ, որը կուսակցությունների ցուցակով համամասնական ընտրակարգի մանդատների բաշխման տարբերակ է։ Մեթոդը ընդունվել է մի շարք երկրների կողմից, այդ թվում՝ Ալբանիայում, Արգենտինայում, Հայաստանում, Ավստրիայում, Բելգիայում, Բուլղարիայում, Չիլիում, Կոլումբիայում, Խորվաթիայում, Չեխիայում, Դանիայում, Էկվադորում, Ֆինլանդիայում, Իսրայելում, Ճապոնիայում, Հյուսիսային Մակեդոնիայում, Նիդեռլանդներում, Հյուսիսային Իռլանդիայում, Պարագվայում, Լեհաստանում, Պորտուգալիայում, Շոտլանդիայում, Սլովենիայում, Սերբիայում, Իսպանիայում, Շվեյցարիայում, Թուրքիայում, Իսլանդիայում, Ուրուգվայում և Ուելսում։ Լոնդոնի վեհաժողովի (անգլ.՝ London Assembly) և Շոտլանդիայի խորհրդարանի ընտրությունների համար օգտագործվում է փոփոխված Դոնթ մեթոդը։

Վիկտոր Դոնթը Բելգիայում համամասնական ընտրակարգի ազդեցիկ կողմնակից էր։ Նա հրապարակել է մի քանի հոդվածներ համամասնական ընտրակարգի վերաբերյալ։ 1881 թվականին հիմնադրել է Համամասնական ներկայացուցչության ասոցիացիայի ընդունման Բելգիայի բարեփոխիչ ընկերությունը (ֆր.՝ Réformiste Belge pour l'Adoption de la Representation Proportionnelle Association): 1885 թվականից նա դասավանդել է Գենտի համալսարանում, որպես քաղաքացիական և հարկաբյուջետային իրավունքի պրոֆեսոր։ 1896 թվականին նրան շնորհվել է Բելգիայի Լեոպոլդի շքանշանի սպայի կոչում։

Հրատարակություններ
------------------

* *Question électorale. La représentation proportionnelle des partis*. Bruxelles, 1878.
* *Système pratique et raisonné de représentation proportionnelle*. Bruxelles, 1882.
* *Formule du minimum dans la représentation proportionnelle*. In Représentation proportionnelle—Revue mensuelle 2, pages 117–130, 1883
* *Exposé du système pratique de représentation proportionnelle adopté par le Comité de l’Associaton Réformiste Belge*. Gand, 1885.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դոնթի մեթոդի օնլայն հաշվիչ (անգլ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  UGentMemorialis
2. 1 2  Beatse, Georges (1913). «Victor D'Hondt -- Notice et portrait». *Université de Gand. Liber memorialis: notices biographiques* (ֆրանսերեն). էջեր 428–429.
3. ↑  Pukelsheim, Friedrich (2017). *Proportional Representation: Apportionment Methods and Their Applications* (Second ed.). Springer. էջեր 305–306. ISBN 978-3-319-64707-4. OCLC 1021196335.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1107038286 · NLP: a0000003678213 · VIAF: 64146937804613832119 · WorldCat VIAF: 64146937804613832119 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զիրոյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արտաշես Նորայրի Զիրոյան** (մարտի 20, 1950(1950-03-20), Վարդենիկ, Մարտունու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բուսաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989): Ամերիկայի կենսագրական ինստիտուտի «Տարվա մարդ» (1998):

Կենսագրություն
--------------

Արտաշես Զիրոյանը ծնվել է 1950 թվականի մարտի 20-ին, Վարդենիկ գյուղում։ 1972 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1966-2000 թվականներին աշխատել Է ՀՀ ԳԱԱ բուսաբանության ինստիտուտում, 1980 թվականից՝ բույսերի Էկոլոգիայի բաժնի վարիչ։ 1982-1987 թվականներին և 1992-1996 թվականներին եղել է փոխտնօրեն, 1987-1992 թվականներին՝ տնօրեն։ 2000-2002 թվականներին եղել է ՀՀ բնապահպանության փոխնախարար, 2002 թվականից՝ բնապահպանության նախարարության կենսառեսուրսների կառավարման գործակալության պետ, 2016 թվականի սեպտեմբերից՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի կենսաբանության և նրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատար։

Զիրոյանն առաջինն է տվել ՀՀ բուսական պաշարների էներգետիկական գնահատականը և կազմել բուսածածկի, դրա կենսաարտադրողականության և երկրաբուսաբանական քարտեզները։ Մշակել է կենսաբազմազանության հզորությունների գնահատման ն կենդանի վերափոխված օրգանիզմների կառավարման, ինչպես նաև Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքների զարգացման պետական ռազմավարության և գործողությունների ազգային ծրագրեր։

Անդամակցություն
---------------

* Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային ակադեմիայի անդամ (1997)։

Պարգևներ
--------

* Սորոսի մրցանակ, 1992
* ԱՄՆ-ի կենսաշխարհագրության ինստիտուտ՝ ոսկե մեդալ, տարվա մարդ, 1998, 1999

Երկեր
-----

* Արագածի ալպիական բուսաշխարհը, Երևան, 1993 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
3. ↑  «Արտաշես Նորիկի Զիրոյան». *aspu.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 25-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Աբգար Գեղամի Նազարյան** (փետրվարի 4, 2002(2002-02-04), Երևան, Հայաստան - սեպտեմբերի 29, 2020(2020-09-29), Կարախանբեյլի, Հադրութի շրջան, Արցախ), Հայաստանի զինված ուժերի զինծառայող, Արցախյան 44-օրյա պատերազմի մասնակից։ Հերոսաբար զոհվել է Կարախանբեյլի գյուղի առաջնային դիրքերից մեկում՝ ԱԹՍ-ի հարվածից։

Կենսագրություն
--------------

Աբգար Նազարյանը ծնվել է Երևանում, 2002 թվականին փետրվարի 4-ին։ Սովորել է Երևանի Գրիգոր Զոհրապի անվան թիվ 43 դպրոցում, 2020-ին ավարտել Ավետիք Իսահակյանի անվան ավագ դպրոցը։ 2020 թվականին ընդունվել է Հայաստանի Ֆրանսիական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը, որից հետո զորակոչվել բանակ։

Ծառայությունն անցել է Հադրութում։ Ընդգրկվել է ուսումնական գումարտակի դիպուկահարների դասակում։

Պատերազմի առաջին ժամերից մասնակցել է մարտական գործողություններին՝ դիպուկահարի իր զենքով թշնամուն պատճառելով կենդանի ուժի զգալի կորուստներ։

Զոհվել է Կարախանբեյլի գյուղի մոտ՝ ԱԹՍ-ի հարվածից։

Աբգար Նազարյանը 2021 թվականին հունվարի 8-ին հուղարկավորվել է Տավուշի մարզի Կիրանց գյուղում։

Հետմահու պարգևատրվել է մի շարք շքանշաններով, այդ թվում՝ «Մարտական ծառայության» մեդալով։

Աբգար Նազարյանի և ևս յոթ նահատակների հիշատակին խաչքար է տեղադրվել Երևանի Նոր Արեշ թաղամասի այն բակում, որտեղ ծնվել և մեծացել է։ Նրա պատկերով հուշատախտակ է տեղադրված Կիրանցի հերոսների հուշահամալիրում։

Աբգար Նազարյանը ընդգրկված է եղել «Կարմիր արծիվներ» ֆան ակումբում և ակտիվորեն աջակցել է Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականին և ակումբային թիմերին Հայաստանում և արտերկրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
**Ստեփան Վարդգեսի Բադալյան** (դեկտեմբերի 24, 1931(1931-12-24), Սևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 2007, Գյումրի, Հայաստան), հայ երկրաֆիզիկոս։ Երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1988), պրոֆեսոր (1994):

Կենսագրություն
--------------

Ստեփան Բադալյանը ծնվել է 1931 թվականի դեկտեմբերի 24-ին, Սևան քաղաքում։ Հետագայում ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան, որտեղ նա 1949 թվականին ավարտել է 26 կոմիսարների անվան դպրոցը։ 1954 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետի երկրաֆիզիկայի բաժինը՝ ստանալով երկրաբան-երկրաֆիզիկոսի մասնագիտություն և նույն թվականին գործուղվել է աշխատանքի Ուրալի երկրաֆիզիկական արշավախումբ։ 1961 թվականին ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի հրավերով տեղափոխվել է Լենինական, որտեղ աշխատել է որպես գիտական քարտուղար (1961-1964), հանքային երկրաֆիզիկայի բաժնի վարիչ (1966-1989), գիտական գծով փոխտնօրեն (1972-1973, 1978-1981), տնօրեն (1973-1978, 1981-1989): 1972 թվականին «Ընդգետնյա էլեկտրահետախուզություն հարուցված բևեռացման մեթոդով» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ ստանալով տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1988 թվականին պաշտպանել է «Ընդգետնյա երկրաֆիզիկական մեթոդների ֆիզիկաերկրաբանական հիմունքները հանքային ֆորմացիաների հիմնական տիպերի ուսումնասիրման դեպքում (ՀԽՍՀ հանքավայրերի օրինակով)» թեմայով դոկտորական թեզ։

Բադալյանը հեղինակ և համահեղինակ է բազմաթիվ գիտական հոդվածների և 3 մենագրությունների։ 1986 թվականին տպագրել է Երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի 25-ամյակին նվիրված հուշագիրքը։ Ստեփան Բադալյանը զգալի ավանդ ունի Հայաստանում ընդգետնյա երկրաֆիզիկայի զարգացման, մետաղային օգտակար հանածոների հետախուզման արդյունավետությունը բարձրացնելու գործում, մեծ ներդրում ունի ՀՀ ԳԱԱ Երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտում գիտական նոր ուղղությունների զարգացման, գիտական նոր ստորաբաժանումների կազմակերպման, գրադարանային ֆոնդի հարստացման, ինստիտուտը երիտասարդ կադրերով համալրելու, գիտության և արտադրության կապի ամրապնդման գործում։ Դասավանդել է Գյումրիի պետական մանկավարժական ինստիտուտում։

Անդամակցություն
---------------

* ԽՍՀՄ հետախուզական երկրաֆիզիկայի Գիտական խորհրդի Երկրի էլեկտրականության և էլեկտրամագնիսական մեթոդների ուսումնասիրման բաժանմունքի անդամ։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգիր։ ՙ
* Աշխատանքի արիության համար մեդալ։
* ՀԽՍՀ ԳԱ Գովասանագիր և այլ պատվոգրեր։

Երկեր
-----

* Շիրակի գիտնականների գործունեությունը կենսագրականներում։ Ս. Վ. Բադալյան, Երևան, Տիգրան Մեծ, 2009։
* Подземная электроразяедка на рудных месторождениях Армении, Е. 1980 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 190։
2. ↑  «Ստեփան Վարդգեսի Բադալյան (ծննդյան 80-ամյակին) (1931 – 2007). ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր. Գիտություններ Երկրի մասին, 65 (1-2), էջ 55-56. ISSN 0515-961X». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 5-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17525, 11284 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գայայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հովհաննես Թովմասի Գայայան** (**Մխիթար Պոնտացի**, 1864, Հաջիքյոյ - հունիսի 11, 1934(1934-06-11), Կահիրե, Եգիպտոս), հայ բանաստեղծ, բանասեր, բառարանագիր, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Գայայանը ծնվել է 1864 թվականին, Արևմտյան Հայաստանի Մարզվանի Հաջի Քյոյ ավանում (Սեբաստիայի նահանգ)։ Նախնական կրթությունն ստացել է Մարզվանի Անատոլիա կոչվող դպրոցում, այնուհետև սովորել է էդինբուրգի համալսարանում (Շոտլանդիա)։ Երկար տարիներ զբաղվել է ուսուցչությամբ, հրատարակել հայոց լեզվի դասագրքեր, բանաստեղծությունների ժողովածուներ («Առաջին մրմունջք», 1889 թվական և այլն), կատարել թարգմանություններ։ Առավել կարևոր է «Բառարան-գանձարան հայերեն լեզվի» (հրատարակվել է՝ 1938 թվականին) հոմանիշների բառարանը, որն իր տեսակի մեջ հայ բառարանագրության եզակի նմուշ է։ Բառարանն ունի ոճաբանական և այլ կարգի ցուցումներ, որոնք օգնում են ընթերցողին ճիշտ որոշելու հոմանիշի գործածության ոլորտը։

Մահացել է 1934 թվականի հունիսի 11-ին, Կահիրեում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  ««Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007։». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 27-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 27-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 675)։*  |
**Գորդանա Սիլյանովսկա-Դավկովա** (մակեդոներեն՝ Гордана Силјановска-Давкова, մայիսի 11, 1953(1953-05-11), Օխրիդ, Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն), մակեդոնացի քաղաքական գործիչ, առանց պորտֆելի նախարար, 1992-1994 թվականներին աշխատել է Մակեդոնիայի Հանրապետության կառավարությունում։ 2019 թվականին եղել է Հյուսիսային Մակեդոնիայի նախագահի թեկանածու։

Կենսագրություն
--------------

Գորդանա Սիլյանովսկա-Դավկովան ծնվել է 1955 թվականի մայիսի 11-ին Օխրիդ քաղաքում։ 1973 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, 1978 թվականին՝ Սկոպիեի Սուրբ Կյուրեղի և Մեթոդիոսի անվան համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը՝ ստանալով իրավունքի մագիստրոսի աստիճան։ 1993 թվականին Լյուբլյանայի համալսարանում ստացել է իրավագիտության դոկտորի աստիճան *cum laude* (կում լաուդե), հանձնաժողովը ղեկավարում էր պրոֆեսոր Ֆրանց Գրադը։ Դոկտորական ատենախոսության թեման եղել է «Տեղական ինքնակառավարումը, նորմերի և իրականության միջև» (1994) խորագրով։

1989 թվականից աշխատել է Սկոպիեի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում որպես ասիստենտ և դասավանդել է «Քաղաքական համակարգեր» առարկան։ 1994 թվականին նշանակվել է սահմանադրական իրավունքի և քաղաքական համակարգերի դոցենտ, 2004 թվականին`պրոֆեսոր։ 1990-1992 թվականներին եղել է Մակեդոնիայի Հանրապետության խորհրդարանի Սահմանադրական հանձնաժողովի անդամ, 1992-1994 թվականներին` առանց պորտֆելի նախարար Բրանկո Ցրվենկովսկու առաջին կառավարությունում։ ՄԱԿ-ում եղել է ընտրությունների գծով փորձագետ, Եվրոպայի խորհրդին կից տեղական ինքնակառավարման անկախ փորձագիտական խմբի նախագահի տեղակալ։ 2008-2016 թվականներին եղել է Վենետիկի հանձնաժողովի անդամ, սահմանադրական իրավունքի և քաղաքական համակարգերի վերաբերյալ բազմաթիվ գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

2017-2018 թվականներին, որպես հասարակական գործիչ, հանդես է եկել հանրապետությունում ալբաներենի կիրառման ընդլայնման մասին օրենքի և Պրեսպանյան համաձայնագրի դեմ։ 2019 թվականի փետրվարի 16-ին ՆՄՀԿ (Ներքին մակեդոնական հեղափոխական կազմակերպություն), ՄԱՄԴԿ (Մակեդոնիայի ազգային միասնության դեմոկրատական կուսակցություն) կուսակցության կողմից Ստրուգա քաղաքից առաջադրվել է որպես Հյուսիսային Մակեդոնիայի նախագահի թեկնածու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Македонска енциклопедија, том II. Скопје, Македонска академија на науките и уметностите, 2009. ISBN 978-608-203-024-1. с. 1358.
2. ↑  «Автобиография на сайте Скопьевского университета» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ փետրվարի 17-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 25-ին.
3. ↑  Натпартиски кандидат или реприза на Иванов: Досие Гордана Силјановска Давкова, Фактор, 19.02.2019 (մակեդ.)
4. ↑  ВМРО-ДПМНЕ ќе ја кандидира Силјановска-Давкова на претседателските избори, Нова Македонија, 16.02.2019]

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 92385635 · ISNI: 0000000042219060 · LCCN: no2003043639 · NUKAT: n2011223624 · SUDOC: 244051003 · VIAF: 233854969 · WorldCat VIAF: 233854969 |

 |

 |
**Կառլո Ձենո** (կամ **Ձեն**, 1333, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն - մայիսի 8, 1418, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն), իտալացի ծովակալ Վենետիկից։ Հերոսացել է Չիոգիայի ճակատամարտի ժամանակ, որտեղ Իտալիան մարտնչում էր Ջենովայի հանրապետության դեմ։

Գործունեություն
---------------

Ձենոն սովորել է Պադուայում։ Նվիրված է եղել հոգևորականի իր գործին՝ թողնելով կանանց և հաճելի կյանքը։ Չորսից հինգ տարի անց նա բավարար գումար չունենալու պատճառով վերադառնում է իր ծննդավայր՝ Վենետիկ, որտեղ միանում է վարձկանների խմբի։

Այդ ժամանակ Պատրասը ենթարկվել էր հարձակման թուրքերի կողմից։ Ձենոն կռվում էր թուրքերի դեմ, սակայն նա սպանում է քրիստոնյա ասպետի, որի հետ նա վեճ էր ունեցել։ Այս ամենից հետո նա հեռանում է Կենստանդնուպոլիս, որտեղ նա ամուսնանում է, և ապրում որպես վաճառական։ Երբ Գենոական պետության հարձակման ժամանակ Ձենոն գտնվում էր Թենեդոսում։ Որպես ծովակալ նա գլխավորում է 18 մակույկ ունեցող նավը։

Ձենոյից երկար ժամանակ է պահանջվում Վենետիկ վերադառնալու համար, քանի որ 14-րդ դարի պայմանները հետաձգում էին նրա վերադարձը։ Նա վերադառնում է Վենետիկ ճիշտ ժամանակին՝ 1380 թվականի հունվարի 1-ին, երբ արդեն սկսվել էր Չիոգիայի ճակատամարտը։ Այն վերջանում է 1380 թվականի հունիսին, Վենետիկի հաղթանակով։

1400 թվականին նա առաջադրվել էր որպես դքսության պաշտոնակատար, սակայն նրա փոխարեն ընտրվում է Միքայել Ստենոն։ 1403 թվականի հոկտեմբերին նա կրկին հաղթում է գենոացիներին Մոդոյի ճակատամարտում, այս անգամ արդեն որպես ծովի գլխավոր գեներալ։ 1405 թվականին Ձենոյի մասնակցությամբ վենետիկցիները տապալում են իշխող Քարարա ընտանիքին։ Այս հարձակման ժամանակ 72-ամյա Ձենոն հերոսաբար լողալով անցնում է գետը, որը մինչև պարանոց էր հասնում։ Բայց Վենետիկ վերադառնալուց հետո նա ապշած էր, քանի որ վենետիկյան բյուրոկրատիան պարզում է հաշվապահական հաշվառման փաստաթղթեր, որոնք ապացուցում էին Ձենոյի հաշվին գրանցված գումարների առկայությունը։ Դավաճանության մեջ մեղադրվելով Ձենոն դատապարտվում է ազատազրկման։ Մեկ տարի բանտում անցկացնելուց հետո նա հեռանում է դեպի Միջագետք,որտեղ կրկին ամուսնանում է։ Վենետիկ նա վերադառնում է ծերացած և տկարացած,և մահանում այնտեղ 1418 թվականին,երբ արդեն 85 տարեկան էր։ Նրա թաղումը կատարվել է շատ մեծ շուքով, բազմաթիվ նվիրված մարդկանց մասնակցությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «ZENO, Carlo in "Enciclopedia Italiana" – Treccani». *web.archive.org*. 2015 թ․ դեկտեմբերի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 25-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14473470v · GND: 119190257 · ISNI: 0000000061347711 · LCCN: n95077798 · NLG: 230556 · VIAF: 8192360 · WorldCat VIAF: 8192360 |

 |

 |
**Հենրիկ Բրեններ** (շվեդ.՝ Henrik Brenner, սեպտեմբերի 13, 1669(1669-09-13), Kronoby, Օստրոբոտնիա, Ostrobothnia County, Finland under Swedish rule, Շվեդիա - օգոստոսի 29, 1732(1732-08-29), Ստոկհոլմ քաղաք, Փոխմարզպետի պաշտոն, Շվեդիա), շվեդ արևելագետ։

Կյանքը և գործունեությունը
-------------------------

Հենրիկ Բրենները ծնվել է 1669 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ Յակոբ Հենրիկսոն Բրենների և Բրիտա Մոնտեսդոտեր Գամալի ընտանիքում, շվեդական Կրունուպյու համայնքում, որը մտնում է Արևմտյան Ֆինլանդիայի Օստրոբոտնիա նահանգի կազմի մեջ։ Բրենները սովորել է Ուփսալայի համալսարանում և ավարտել 1691 թվականին՝ ստանալով փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։ Ուսանողության տարիներին նա այնքան հմտացավ արևելյան մի քանի լեզուներում, որ 1697 թվականին նրան նշանակեցին Պարսկաստանում Շվեդիայի դեսպան Լուի Ֆաբրիցիուսի օգնական։ Պարսկաստանում նա մտերմացավ գահաժառանգ Սարուխան Բեկի հետ, իսկ այդ ընթացքում նաև ձեռք բերեց Հայոց, Վրաց և Պարսից պատմության որոշ հազվագյուտ ձեռագրեր։ Դրանցից մեկը Մովսես Խորենացու «Պատմութիւն Հայոց»-ն էր, և անմիջապես ձեռնամուխ եղավ վերջինիս լատիներեն թարգմանությանը։ Մինչ Հենրիկ Բրեններն ու դեսպան Լուի Ֆաբրիցիուսն իրենց դիվանագիտական առաքելությունն էին կատարում Պարսկաստանում, ծագեց ռուս-շվեդական պատերազմը (1700-1721 թթ.), և երբ Բրեններն իր այդ գանձերով պատրաստվում էր հայրենիք վերադառնալ, ճանապարհին անսպասելիորեն կալանավորվեց որպես՝ շվեդահպատակ, և ուղարկվեց Մոսկվա։ Նա շուրջ քսան տարի անցկացրեց գերության մեջ, սակայն ձեռքերը ծալած չնստեց, այլ գիրք գրեց Պետրոս Մեծի պարսկական արշավանքի մասին և ավարտեց Խորենացու «Պատմության» թարգմանությունը։

Հենրիկ Բրենները հայրենիք կարողացավ վերադառնալ միայն ռուս-շվեդական պատերազմից հետո՝ 1721 թվականին։ Այստեղ նրա առաջին գործը եղավ նախ Մովսես Խորենացու «Պատմութիւն Հայոց»-ի լատիներեն տպագրությունը, որը լույս տեսավ 1723 թվականին Ստոկհոլմում։ Սա Եվրոպայում եղավ այս ձեռագրի առաջին ամբողջական լատիներեն թարգմանությունը։ Իսկ 1724 թվականին զբաղեցրեց Շվեդիայի թագավորական գրադարանավարի պաշտոնը։ Հենրիկ Բրենները մահացավ 1732 թվականի օգոստոսի 29-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Henrich Brenner (շվեդերեն) — 1917.
2. ↑  Brenner, Henrik, Tietosanakirja, 1909 osa 1

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 560)։*  |
**Վյաչեսլավ Արդավասի Կալիկյան** (ապրիլի 6, 1949(1949-04-06), Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 2, 2006(2006-05-02), Սոչի, Կրասնոդարի երկրամաս, Ռուսաստան), հայազգի ռուս քաղաքական գործիչ, Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի Դաշնության խորհրդում (2004-2006) Մագադանի մարզի պետական իշխանության օրենսդիր մարմնի ներկայացուցիչ, Դաշնության խորհրդի Հյուսիսի և փոքրաթիվ ժողովուրդների գործերի գծով կոմիտեի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Վյաչեսլավ Կալիկյանը ծնվել է 1949 թվականի ապրիլի 6-ին Կրասնոդարի երկրամասի Շահումյան գյուղում։
Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է որպես Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսե քաղաքի ճանապարհների նորոգման և շինարարական տրեստի թունելա-կամրջային ջոկատի բետոնագործ։

1968 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ 1970 թվականին, ծառայությունն ավարտելուց հետո, մեկնել է սովորելու Ռոստովի ավտո-ճանապարհային տեխնիկումում։ 1976 թվականին աշխատանքի է անցել Կամչատկայում, Ելիզովսկի կամրջաշինական թիվ 21 վարչությունում  որպես մոնտաժող, այնուհետև դարձել վարպետ, աշխղեկ, ավագ աշխղեկ, տեղամասի պետ։ Կրասնոդարի երկրամասի ավտոճանապարհների վերանորոգման և շինարարության Ազով-Սևծովյան վարչության ճանապարհների վերանորոգման և շինարարության վարպետից դարձել է ՌԽՖՍՀ ավտոճանապարհների նախարարության Կամչատկայի մարզի  "Автомост" արտադրական միավորման Ելիզովսկի կամրջաշինական վարչության ավագ աշխղեկ-տեղամասի պետ։ 1985 թվականին ղեկավարել է ՌԽՖՍՀ ավտոճանապարհների նախարարության «Մագադանավտոդոր» արտադրական նորոգման և շինարարական միավորման  կամուրջների վերանորոգման և շինարարության վարչությունը։

1991 թվականին ստացել է Պրիմորսկի գյուղատնտեսական ինստիտուտի դիպլոմ։ 1992 թվականի դեկտեմբերից եղել է «Մագադանմոստ» պետական ձեռնարկության տնօրեն։ 2002 թվականին նշանակվել  է «Ռուսաստանի Դաշնության տրանսպորտի նախարարության Մագադանի մարզի դաշնային ճանապարհների գրասենյակ» պետական հաստատության վարչության պետ (Ուպրդոր «Մագադան»)։

2004 թվականի սեպտեմբերին ընտրվել է  Դաշնության խորհրդի պատգամավոր։ Պատգամավորական լիազորությունները դադարեցվել են նրա մահից հետո՝ 2006 թվականի մայիսին։ Դաշնության խորհրդում աշխատանքի ընթացքում եղել է Դաշնության խորհրդի Հյուսիսի հարցերի և փոքրաթիվ ժողովուրդների հարցերի գծով կոմիտեի անդամ, աշխատել է Ռուսաստանի Դաշնության հաշվիչ պալատի հետ փոխգործակցության հանձնաժողովի անդամ, Դաշնության խորհրդի գործունեության վերահսկողության ապահովման հանձնաժողովում։

2006 թվականի մայիսի 2-ին ողբերգականորեն մահացել է Սոչի քաղաքի մոտակայքում տեղի ունեցած ավտովթարի հետևանքով։

Պարգևներ
--------

* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար», II աստիճանի շքանշանով,
* «Ռուսաստանի պատվավոր ճանապարհաշինարար» (Ռուսաստանի Դաշնության տրանսպորտի նախարարություն) (1995 ),
* «Ռուսաստանի աշխատանքի վետերան» (1997),
* Սուրբ Սերգեյ Ռադոնեժսկու  III աստիճանի շքանշան (Ռուսական  ուղղափառ եկեղեցի) (2003)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Каликян Вячеслав Ардавасович» (ռուսերեն). Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 12-ին.
2. ↑  «Прокуратура обнародовала подробности аварии, в которой погиб сенатор Каликян» (ռուսերեն). Известия. 2006 թ․ մայիսի 4. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Информация на сайте Совета Федерации
**Ռոբերտ Հայկի Ռևազյան** (նոյեմբերի 18, 1937(1937-11-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ էկոլոգ։ Աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (2002)։

Կենսագրություն
--------------

1961 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1986-1993 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ, 1993 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ էկոլոգոնոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի փոխտնօրեն։ 2000 թվականից ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Մարդ և կենսոլորտ» հայկական հանձնաժողովի ազգային կոմիտեի անդամ է, 2002 թվականից՝ Կովկասյան տարածաշրջանային էկոլոգիական կենտրոնի միջազգային փորձագետ։

Աշխատանքները վերաբերում են կենսաերկրաքիմիական պարբերաշրջաններին, տարբեր էկոհամակարգերում քիմիական տարրերի տեղաշարժման և շրջանառության հարցերին։ Մշակել է էկոհամակարգերի իրավիճակի գնահատման նոր եղանակներ, աղտոտված հողերի թունազերծման և հակազտիչ արգելքների նոր տեխնոլոգիաներ։

Երկեր
-----

* Исследовнаие химического состава атмосферных осадков в Армении. Е. 1995 (համահեղինակ).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
2. ↑  Заведующий аналитико-испытательной лабораторией — Центр Экологоноосферных Исследований НАН РА(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
Տե՛ս նաև՝ Իրադյան

**Մելքոն Արփիարի Իրադյան** (մարտի 18, 1942(1942-03-18), Տըրգովիշտե, Ռումինիա), հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1994), Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի Հայաստանի մասնաճյուղի իսկական անդամ (1998)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1942 թվականի մարտի 18-ին Տարգովիշտում (Բուլղարիա)։ 1956 թվականին ընտանիքով հայրենադարձել է Հայաստան։ 1959 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, 1966 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը։ 1956 թվականից աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Արմենակ Մնջոյանի անվան Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում։ 1970 թվականին ստացել է քիմիական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1974 թվականին դարձել է ՀՀ ԳԱԱ Ա. Մնջոյանի անվան Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1994 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Ա. Մնջոյանի անվան Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի հակաուռուցքային միացությունների սինթեզի լաբորատորիայի առաջատար գիտաշխատող։ Ղեկավարել է հետազոտական խումբ։

Աշխատանքները վերաբերում են իմիդազոլի ածանցյալների հիման վրա նոր հակաուռուցքային միացությունների սինթեզին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հեղինակ է 120 գիտական հոդվածների, 15 գյուտի և երկու արտոնագրի։

Ձեռքբերումներ
-------------

* Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1994),
* Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի Հայաստանի մասնաճյուղի իսկական անդամ (1998)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հանրագիտական բառարան, Ե. 2016, էջ 878։
2. ↑  «Supreme Certifying Committee». *bok.am*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 31-ին.
3. ↑  *www.raen.am*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 31-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
4. ↑  «Ирадян Мелкон Арпиарович — Энциклопедия фонда «Хайазг»». *ru.hayazg.info*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 31-ին.
5. ↑  Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան։ Երկու հատորով), ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005։
6. ↑  «Մելքոն Արփիարի Իրադյանի գիտական ներդրումները».
**Ալեքս Փիլիպոս** (անգլ.՝ Alex Pilibos, 1888 - 1966), հայազգի բարերար, գործարար, Ռոզ և Ալեք Փիլիպոս վարժարանի հիմնադիր։ Կալիֆոռնիայում կանտալուպի խոշոր արտադրողներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքս Փիլիպոսը ծնվել է 1888 թվականին Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդ քաղաքում։ 1905 թվականին հաստատվել է Ֆրեզնոյում։ Հոր խնդրանքով հողատարածք է գնել Սան Խոակին հարթավայրում և այնտեղ հիմնել է ագարակ։ Այնուհետև ճարտարագիտություն է ուսանել Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում, սովորել է նաև համալսարանի իրավունքի դպրոցում։ Հողագործական բիզնեսը սկսել է Իմպերիալ հովտում՝ համագործակցելով Արպաքսատ Սեդրակյանի և Հարի Կարյանի հետ, ովքեր հետագայում դարձել են խոշոր հողատերեր (Կարյանը Կոուչելա հովտում, Սեդրակյանը՝ Սան Խոակին հովտում)։ 1940-ական թվականներին Փիլիպոսը Մենդոտայում կրտսեր եղբոր հետ միասին հիմնում են սեխի արտադրություն։ Հողատարածքը գտնվում էր Էլ Նսետրոյում և զբաղեցնում 400 ակր տարածք։

Եղբայրները Սիրիայից բերված սերմերից սկսեցին աճեցնել տարբեր տեսակների սեխեր։ Նրանք սկսեցին կիրառել սեխերի փաթեթավորման նոր ձևեր։ Փաթեթավորման գործընթացը բարելավելու համար Ստեփան Փիլիպոսը ստեղծեց գնահատման և տեսակավորման սարքեր։

Ալեքս Փիլիպոսը եղել է Արևմտյան պտղաբույծների ընկերակցության խորհրդի անդամ։

Մահացել է 1966 թվականի Ֆրեզնոյում։

Բարեգործություն
---------------

Ալեքս Փիլիպոսը եղել է բարերար, հիմնել է Հայ կրթական հիմնադրամը, ինչպես նաև աջակցել է Կալիֆոռնիայի հայկական տան, Սիրիայի, Կիպրոսի և Հունաստանի մանկատներին։

Ալեքս Փիլիպոսի մահից հետո կինը՝ Ռոզը, 1969 թվականին ապահովում է միջոցներ հայկական Ռոզ և Ալեքս դպրոցի ստեղծման համար։

Տես նաև
-------

* Ռոզ և Ալեք Փիլիպոս վարժարան (ԱՄՆ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Bulbulian, Berge (2000). *The Fresno Armenians: history of a diaspora community*. Fresno, CA: Press at California State University, Fresno. էջ 207. ISBN 9780912201351.
2. 1 2  D. Ratcliff, John (1943). «Science Year Book». *Science Year Book*: 267. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 7-ին. «there was Alex Pilibos, large-scale grower of melons in the Imperial Valley.»
3. ↑  Atamian (1955). «The Armenian Community». `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
4. ↑  James Brown, Francis (1970). *One America: the history, contributions, and present problems of our racial and national minorities*. Negro Universities Press. էջ 303. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 7-ին. «Pilibos is one of the largest cantaloupe producers in California.»
5. ↑  «Alex Pilibos». *Market Growers Journal*. Greenhouse Vegetable Growers and Market Gardeners' Association of America. 70–71. 1942. «International Harvester's Farmall-H cultivating cantaloupes on the 400-acre farm of Alex Pilibos, near El Centro, California.»
6. ↑  «Melon Packers Grant 5 Cent Wage Increase». *The Modesto Bee*. 1958 թ․ հունիսի 26. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 7-ին.(չաշխատող հղում)
**Արման Զիլճյան** (անգլ.՝ Armand Zildjian, փետրվարի 18, 1921(1921-02-18), Միլթոն, Նորֆոլկ շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 26, 2002(2002-12-26), Սկոտսդեյլ, Մարիկոպա շրջան, Արիզոնա, ԱՄՆ), ծնծղաների ամերիկահայ արտադրող և «Ավետիս Զիլճյան» ընկերության ղեկավար։

Կենսագրություն
--------------

Արման Զիլճյանը ծնվել է Միլթոնում (Մասաչուսեթս նահանգ)։ Նա Զիլճյաններից առաջինն էր, ով ծնվել էր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Արմանը ծնծղաներ պատրաստելու ավանդույթի ժառանգորդն էր։ Այդ արհեստը հիմնադրել էր նրա նախնի Ավետիսը, որի ընկերությունը գործունեությունը սկսել է 1623 թվականին Պոլսում։ Ընտանեկան ավանդույթի համաձայն՝ ծնծղաներ պատրաստելու գաղտնիքը փոխանցվել է միայն ավագ որդիներին, սակայն Արմանի հայրը՝ Ավետիս Զիլճյան III-ը, տեղեկությունը փոխանցել է իր երկու որդիներին՝ Արմանին և Ռոբերտին։ Մահանալուց երկու տարի առաջ Ավետիսը Արմանին նշանակել է «Ավետիս Զիլճյան» ընկերության նախագահ։ Հետագայում Ռոբերտը որոշել է զբաղվել ծնծղաների բիզնեսով՝ ստեղծելով Sabian Cymbal ընկերությունը և մրցակցելով իր եղբոր հետ։

Արման Զիլճյանը սովորել է Կոլգեյթի համալսարանում, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել է Խաղաղ օվկիանոսում՝ Միացյալ Նահանգների առափնյա պահպանության ծառայության կազմում։ Պատերազմից հետո նա վերադարձել է հոր գործարան Քվինսիում (Մասաչուսեթս), որտեղ հարվածային գործիքների աստղեր Չիք Ուեբի և Ջին Կրուպայի հետ համատեղ Ավետիսը և Արմանը հեղափոխություն են կատարել ծնծղաների բիզնեսում՝ այդ նվագարանները հարմարեցնելով թմբուկներին՝ դարձնելով ավելի բարակ։

Արման Զիլճյանը քաղցկեղից մահացել է 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ին, Արիզոնա նահանգի Սքոթսդեյլ քաղաքում գտնվող իր տանը։

Նվաճումներ
----------

Զիլճյանին շնորհվել է Բերքլիի երաժշտական քոլեջի պատվավոր աստիճան, նա ընդգրկված է հարվածային գործիքների փառքի սրահում և իր անունն անմահացրել է Guitar Center Rock Walk-ում (Հոլիվուդում, Կալիֆոռնիա)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
2. 1 2 3 4 5  «Armand Zildjian, 81; Head of Centuries-Old Cymbal-Making Firm». *Los Angeles Times* (ամերիկյան անգլերեն). 2003 թ․ հունվարի 2. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 19-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարցազրույց Քրեյգի Զիլճյանի հետ, The Drummer's Journal, 25 մայիսի 2015 թ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2018133848 · VIAF: 3279153954920805680004 · WorldCat VIAF: 3279153954920805680004 |

 |