**Վան-ասորեստանյան պատերազմ**, հակամարտություն, որը տեղի էր ունենում Վանի թագավորության և Ասորեստանի միջև։ Պատերազմը սկսվել է մ.թ.ա. 714 թվականին, երբ Ասորեստանի Սարգոն II թագավորը ներխուժել է Վանի թագավորություն։ Սարգոնը բազմաթիվ հարձակողական գործողություններ էր իրականացնում Վանի թագավորության տարածքի խորքում՝ պատերազմում տանելով բազմաթիվ հաջողություններ, սակայն չարողանալով գրավել մայրաքաղաք Վանը։ Սակայն նրա մահից հետո Վանի թագավորներ Արգիշտի II-ը և Ռուսա II-ը բազմաթիվ հաջող հակագրոհներ են ձեռնարկել ընդդեմ Ասորեստանի՝ վերադարձնելով կորցրած տարածքները և գրավելով Ասորեստանի մի մասը։ Այնուամենայնիվ, նրանց ժառանգները մի քանի խոշոր պարտություններ են կրել, ինչի արդյունքում Վանի թագավորությունը սկսել է թուլանալ։

Նախապատմություն
---------------

Վանի թագավորությունը մ.թ. ա. 9-րդ դարի կեսերին՝ երկաթի դարում, սկսել է վերելք ապրել։ Հարյուրամյակի ընթացքում վանի թագավորությունը նվաճել է այն ամենի մեծ մասը, ինչը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Հայկական լեռնաշխարհ։ Սակայն Ասորեստանի Թիգլաթպալասար III թագավորը, Վանի թագավորության հզորացման մեջ տեսնելով իր թագավորության անվտանգության համար աճող սպառնալիք, որոշում է առճակատման գնալ։ Ասորական ղեկավարությունը կարծում էր, որ նրանք երիտասարդ պետության հետ առճակատմամբ ուղղակի պետք է վերջ դնեն այդ սպառնալիքին։

Սկզբնական փուլ
--------------

Մ.թ.ա. 714 թվականին Սարգոն II թագավորը հարձակվել է Վանի թագավորության վրա։ Նրա առաջին հաղթանակները, հատկապես Ուրմիա լճի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտը և Արդինի-Մուսասիր ուրատական գլխավոր տաճարի թալանումը, հազիվ թե հանգեցրին Վանի արքա Ռուսա I թագավորի լիակատար պարտության։

Ուրարտական հակագրոհ
-------------------

Մ.թ.ա. 706 թվականին Սարգոնի մահից հետո Ռուսա թագավորի իրավահաջորդը՝ Արգիշտի II-ն, խոշոր հակահարձակման է դիմել՝ ասորիներին հետ շպրտելով դեպի նախապատերազմական սահմաններ և դեպի Իրանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող ասորական գաղութներ՝ հետ վերցնելով Ուրմիա լճի շուրջ գտնվող խոշոր քաղաքները, ներառյալ Մուսասիրը, Ուշնան և Թեփեն։

Ասորական հաղթանակ
-----------------

Վանի թագավորության և նրա հարևանների սահմանը մ․թ․ա․ 610–585 թվականներին
Վանի թագավորության հաղթանակներից հետո Արգիշտի II թագավորի կառավարման սկզբում Վանի թագավորությունը ապրեց «ոսկեդար», որը բնութագրվում է Արգիշտի II-ի և նրա իրավահաջորդի կառավարման ընթացքում երկարատև խաղաղությամբ և տնտեսական բարգավաճմամբ։ Սակայն հետագայում Ռուսա III թագավորը բազմիցս պարտություն է կրել ասորիներից։ Այս ամենի արդյունքում Վանի թագավորությունը ի վերջո թուլացավ և անկում ապրեց՝ իր տեղը զիջելով Երվանդունիների համահայկական թագավորությանը։

Հետագա դեպքեր
-------------

Երկու պետություններն էլ պատերազմից հետո կարճ ժամանակ միայն գոյատևեցին։ Մ.թ.ա. 627 թվականից հետո Ասորեստանը ներքաշվել է դաժան երկարատև պատերազմների շարքի մեջ։ Ասորեստանի մայրաքաղաքը՝ Նինվեն, մ.թ. ա. 612 թվականին թալանվել և ավերվել է նրա նախկին հպատակների միության կողմից․ այդ միության մեջ էին մտնում բաբելոնացիները, հայերը, քաղդեացիները, մարերը, պարսիկները, սկյութները և կիմերները։ Ասորեստանը վերջնականապես անկում է ապրել մ.թ.ա. 609 թվականին։

Տես նաև
-------

* Հայ-ասորական հարաբերություններ
* Ասորիները Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Melville, Sarah "The Campaigns of Sargon II, King of Assyria, 721-705 B.C.", University of Oklahoma, 2016
2. ↑  The Cambridge Ancient History. - Page 74 by I E S Edwards