**Հաշմանդամների տուն** (ֆր.՝ Hôtel des Invalides), կառուցվել է Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք՝ որպես կացարան և հիվանդանոց ծեր և հաշմանդամ դարձած զինվորականների համար։ Գտնվում է Փարիզի պատմական մասի ամենակենտրոնում, ներկայում այս շենքում Ֆրանսիական ռազմական թանգարանն է (*Musée de l'Armée*)։ Այստեղ են գտնվում նաև Նապոլեոն Բոնապարտի և այլ նշանավոր ֆրանսիացի ռազմական գործիչների դամբարանները։

Պատմություն
-----------

Լյուդովիկոս XIV թագավորը, ինչպես իր նախորդները՝ Հենրի II-ը, Հենրի III-ը, Հենրի IV-ը, ցանկանում էր օգնություն տրամադրել իր բանակի հաշմանդամ զինվորներին, որպեսզի «նրանք, ովքեր վտանգել են իրենց կյանքը և չեն խնայել իրենց արյունը ի պաշտպանություն միապետության (…) իրեն կյանքի մնացյալ օրերը անցկացնեն հանգստության մեջ» ասվում է 1670 թվականի մարտի 12-ի հրովարտակում։

1670 թվականի Լյուդովիկոս XIV թագավորը նախաձեռնում է մի նախագիծ, որի համաձայն պետք է կառուցվեր տուն և հիվանդանոց ծեր և տկար նախկին զինվորների համար։ Հաշմանդամների տան ճարտարապետը Լիբերալ Բրուանն էր։ Ընտրված վայրը արվարձանային հարթավայր Գրենելն էր։ Երբ 1676 թվականին ավարտվում է այս ընդարձակ նախագծի իրականացումը, շինության դիմացի գետը 196 մ էր, և համալիրում կար տասնհինգ պուրակ, որոնցից ամենամեծը Պատվո պուրակն էր` նախատեսված ռազմական շքերթների համար։ Հետագայում վետերանների համար մատուռի կարիք զգացվեց։ Ժյուլ Արդուեն-Մանսարը օգնում է արդեն ծերացած Բրուանին, և մատուռի կառուցումն ավարտվում է 1679 թվականին։ Այս մատուռը հայտնի է Սուրբ Լուի տաճար անվամբ։

Հաշմանդամների տունը Ֆրանսիայի պատմության կարևորագույն իրադարձությունների վայրն է եղել` շնորհիվ իր տեղակայման։ 1789 թվականի հուլիսի 14-ին փարիզցի ջարդարարները գրոհում են Հաշմանդամների տունը, գրավում են նկուղները, որտեղ պահվում էին թնդանոթներ և հրացաններ։ Նույն օրը` ավելի ուշ, նրանք գրավում են Բաստիլը։
1840 թվականին մեծ ծիսակատարությամբ Հաշմանդամների տանը թաղվում է Նապոլեոնը։

1894 թվականին Գենշտաբում հայտնաբերվում է խիստ գաղտնի փաստաթուղթ, որը Փարիզում փոխանցվել էր գերմանական ուժերին։ Գրության մեջ ճանաչում են կապիտան Ալֆրեդ Դրեյֆուսի ձեռագիրը, և դատարանը նրան ցմահ ազատազրկման է դատապարտում։ 1894 թվականի դեկտեմբերին նրան հրապարակայնորեն նվաստացնում են Հաշմանդմաների տան գլխավոր մասնաշենքի առաջ։ Սակայն 1906 թվականին դատարանը արդարացնում է նրան, և նույն թվականին Հաշմանդամների տան պուրակներից մեկում տեղի է ունենում նրա ազատ արձակման արարողությունը։ Դրեյֆուսը վերադառնում է ծառայության, նրան տալիս են մայորի կոչում, սակայն բանտում ձեռք բերած առողջական խնդիրների պատճառով նա հրաժարական է տալիս։

Մինչ 20-րդ դարի առաջին կեսերը շենքն օգտագործվում էր որպես ծերանոց և հիվանդանոց վետերանների համար։ 1872 թվականին շինության ներսում տեղադրվում է Հրետանու թանգարանը (ֆր.՝ musée d'artillerie), իսկ 1896 թվականին՝ Ռազմական պատմական թանգարանը (ֆր.՝ musée historique des armées): 1905 թվականին երկու շինությունները միացվում են և վերանվանվում Ռազմական թանգարան (ֆր.՝ musée de l'armée): Միևնույն ժամանակ վետերանները տեղափոխվում են Փարիզից դուրս` դեպի ավելի փոքր կենտրոններ։

1872 թվականից հետո Հաշմանդամների տանն ապրելու համար պարտադիր պայման դարձավ, որ վետերանները քսան և ավելի տարիներ զինվորական ծառայություն մատուցած լինեն։ Սրա նպատակն այն էր, որ կրճատվեր վետերանների քանակը, քանի որ շինությունն այլևս չէր բավականացնում։ Ժամանակակից համալիրն այժմ կարող է ապահովել մոտ հարյուր տարեց կամ անաշխատունակ նախկին զինվորների։

2018 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Հաշմանդամների տանը տեղի է ունեցել ֆրանսահայ աշխարհահռչակ շանսոնյե և դերասան Շառլ Ազնավուրի հրաժեշտի հոգեհանգստյան արարողությունը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Հաշմանդամների տան տաճարն ու հանրահայտ գմբեթը Բրյոթյոյ պողոտայի կողմից
Սենայի ափից և Ալեքսանդր III-ի կամրջից դեպի Հաշմանդամների տուն տանում է Հաշմանդամների էսպլանդան՝ 500 × 250 մ հսկա հրապարակը, որը ստեղծվել է 17-րդ դարի սկզբին Ռոբեր դե Կոտի կողմից՝ լայն սիզամարգերով և ծառաշարքերով։ Շնորհիվ էսպլանդայի՝ տեսարան է բացվում դեպի Հաշմանդամների տան ընդարձակ (196 մ) ճակատամասը։ Առջևում դրված են մի շարք հնամենի ֆրանսիական և ռազմաավարային թնդանոթներ Բանակի թանգարանից։ Ճակատամուտքը զարդարում է ձիու վրա նստած Լյուդովիկոս XIV-ի հարթաքանդակը։ Կենտրոնական բակը կազմված է հինգ բակերից։ Գլխավոր մուտքի դիմաց վեր է խոյանում Սուրբ Լյուդովիկոսի տաճարը (*cathédrale Saint-Louis-des-Invalides*)՝ կլասիցիզմի ճարտարապետության օրինակներից մեկը։

Տաճարի գմբեթը
Տաճարի ճակատը սիմետրիկ է և ներառում է քառակուսի ու շրջանակ։ Ճակատի կենտրոնական մասը դուրս է ցցված և առաջին հարկում շեշտադրված են դորիական սյուները, իսկ երկրորդում՝ կորնթականով, ինչպես նաև սյունաշար-ճակտոնով և Կուստուի և Կուազևոյի՝ Սուրբ Լյուդովիկոս IX-ին և Կառլ Մեծին նվիրված արձաններով։

Պատկերասրահ
-----------

* Լյուդովիկս XIV-ը` Հաշմանդամների տան շինարարությունը սկսելու հրամանն արձակելիսԼյուդովիկս XIV-ը` Հաշմանդամների տան շինարարությունը սկսելու հրամանն արձակելիս
* Լյուդովիկոս XIV-ի այցելությունը «Հաշմանդամների տուն» Պիեր-Դենիս Մարտին (1663–1742)Լյուդովիկոս XIV-ի այցելությունը «*Հաշմանդամների տուն*» Պիեր-Դենիս Մարտին (1663–1742)
* Հաշմանդամների տան այգինՀաշմանդամների տան այգին
* Հաշմանդամների տան տեսքը երկնքիցՀաշմանդամների տան տեսքը երկնքից
* Բանակի թանգարանի բակըԲանակի թանգարանի բակը
* Ցյանլուն կայսեր զինվորական համազգեստը, Ռազմական թանգարանՑյանլուն կայսեր զինվորական համազգեստը, Ռազմական թանգարան
* Հաշմանդամների տան գմբեթըՀաշմանդամների տան գմբեթը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
3. ↑  «Փարիզում վերջին հրաժեշտն են տալիս Շառլ Ազնավուրին». *«Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան*. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հաշմանդամների տուն (Փարիզ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Սիտինի ռազմական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11876926r · GND: 2076919-2 · ISNI: 0000000122947332 · LCCN: n50054656 · Mérimée: PA00088714 · SUDOC: 026540568 · VIAF: 147335014 · WorldCat VIAF: 147335014 |

 |

 |