**Դուգլաս Մաք-Գրեգոր** (անգլ.՝ Douglas McGregor) (1906, Դետրոյթ — Հոկտեմբերի 1 1964, Մասաչուսեթս)՝ ամերիկացի սոցիոլոգ հոգեբան։ Առաջարկել է X և Y տեսությունը (Theory X and Theory Y), որոնք ներկայացվել են մոտիվացիայի ռացիոնալ և ողջամիտ գործոնների օգնությամբ։

Փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան ստացել է 1935 թվականին Հարվարդի համալսարանում, որից հետո աշխատել է այնտեղ որպես դասախոս։

1937 թվականին տեղափոխվել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, որտեղ դարձել է արտադրական հարաբերությունների բաժնի կազմակերպող։

1948 թվականին դարձել է Անթիոքի քոլեջի ռեկտոր։

1954 թվականին դարձել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի առաջին պրոֆեսոր-գիտաշխատողը և աշխատել է այնտեղ մինչև կյանքի վերջ՝ 1964 թվականը։

50-ական թվականների սկզբում Մաք-Գրեգորը ձևակերպեց իր գաղափարները կառավարման վերաբերյալ, որոնք 1960 թվականին տպագրվեցին իր գլխավոր աշխատության մեջ՝ «The Human Side of Enterprise» («Կազմակերպության մարդկային կողմը»)։ Դ. Մաք-Գրեգորը պնդում էր, որ գոյություն ունի աշխատողի 2 տեսակ, որից առաջինը վերաբերում է X տեսությանը, իսկ երկրորդը՝ Y:

X-ի տեսությունը ենթադրում է՝ մարդը չի սիրում աշխատել և հնարավորության դեպքում խուսափում է աշխատանքից։ Հետևաբար ղեկավարությունը ստիպված է կիրառել խիստ (ընդհանուր վերահսկողություն և տույժերի համակարգ) և մեղմ (համոզում և քաջալերանք) հարկադրանքի ձևերը։ Բայց այս երկու մեթոդներն էլ սխալ են, քանի որ անտեսում են աշխատել չցանականալու պատճառները. մարդը բավարար փոխհատուցում չի ստանում, նրան անհրաժեշտ է ինքնորոշում, իսկ յուրաքանչյուր պատիժ սա կանխում է։

Y-ի տեսությունը ենթադրում է, որ մարդու համար աշխատանքի վրա ֆիզիկական և հոգեբանական էներգիա ծախսելը նույնն է, ինչ խաղալ կամ հանգստանալ։ Սա նշանակում է, որ մարդուն կարելի է խրախուսել, եթե նրան հնարավորություն տրվի ամբողջովին բացվել, պատասխանատվություն վերցնել, զգալ կազմակերպության համար իր կարևորությունը։ Ցավոք, նկատում է Մաք-Գրեգորը, ժամանակակից արդյունաբերական հասարակության պայմաններում մարդու ինտելեկտուալ ներուժը ամբողջությամբ չի օգտագործվում։

Մաք-Գրեգորը պնդում էր, որ որոշ իրավիճակներում (օրինակ, զանգվածային արտադրություն) անհրաժեշտ է միայն X-ի տեսությունը, իսկ մնացածներում՝ միայն Y-ինը։ Հասկանալով, որ իր տեսությունը լիովին իրականացնել հնարավոր չէ՝ Մաք-Գրեգորը փորձում էր մենեջերներին հասցնել այն միտքը, որ ենթակաները կազմակերպության համար կարող են անել ավելին, եթե նրանց վերաբերվեն որպես արժեքավոր և պատասխանատու գործընկերներ։

Մինչև իր մահը՝ 1964 թվականը, Մաք-Գրեգորը աշխատել է Z տեսության վրա, որում փորձել է միավորել կազմակերպության և անհատի առաջարկն ու շահերը։ Անավարտ աշխատանքը շարունակել է Վիլյամ Օուչին, ով իր գիրքը վերնագրել է հենց այդ անունով, և ներկայացրել է այնտեղ ճապոնական մենեջմենթի դասերը։ Z տեսության մեջ, ըստ Օուչիի, կենտրոնականը աշխատողների զբաղվածությունն է, նրանց հանդեպ հոգատարությունը, այդ թվում՝ որոշումներ ընդունելը կոնսենսուսի հիման վրա, կարիերայի դանդաղ առաջընթացը, տեղեկատվության լավագույն փոխանակումը, նվիրվածությունը ընկերությանը և ակտիվ աշխատանքը՝ հասնելու բարձր որակի։ Եթե Մաք-Գրեգորը ապրեր ավելի երկար և կարողանար ավարտել այս տեսությունը, հնարավոր է, որ նա հանգեր մի տարբերակի, որը կպարունակեր նմանատիպ տարրեր։

Գրականություն
-------------

* «Կազմակերպության մարդկային կողմը»
* «Պրոֆեսիոնալ մենեջեր»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  CONOR.Sl
2. 1 2 3  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
3. ↑  Identifiants et Référentiels (ֆր.) — ABES, 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* McGregor's XY Theory of Management

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90387732 · BNF: 124279419 · CiNii: DA02480348 · CONOR: 50720099 · GND: 122515390 · ISNI: 0000000108766535 · LCCN: n50007826 · NDL: 00449462 · NKC: mub2014841749 · NLA: 35340975 · NTA: 070914095 · NUKAT: n2007155762 · PTBNP: 137233 · SUDOC: 033411131 · VIAF: 19769068 · WorldCat VIAF: 19769068 |

 |

 |