**Բաս Յան Ադեր** (իսկական անուն՝ Բաստիան Յոհան Քրիստիան Ադեր, հոլ.՝ Bastiaan Johan Christiaan «Bas Jan» Ader, ապրիլի 19, 1942(1942-04-19), Winschoten - 1975[…] կամ հուլիսի 9, 1975(1975-07-09), Ատլանտյան օվկիանոս, Բաց ծով), հոլանդացի նկարիչ և լուսանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Բաս Յան Ադերը ծնվել է 1942 թվականի ապրիլի 19-ին և մեծացել է Գրոնինգեն նահանգի Դրիեբորգ փոքրիկ քաղաքում։ Ադերի ծնողները եղել են կալվինիստներ, նրա հայրը մահացել է 1944 թվականին նացիստների ձեռքով՝ Հոլոքոստից փախած հրեաներին օգնելու ժամանակ։

Պատերազմից հետո Ադերը սովորել է ինչպես Ամստերդամի գեղարվեստի դպրոցում, այնպես էլ արտերկրում, մասնավորապես ԱՄՆ-ում՝ Օտիսի արվեստի և դիզայնի քոլեջում (1965), իսկ 1967 թվականին Կլարեմոնտի համալսարանից ստացել է գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան։ Հետագայում նա հաճախել է նաև Սան Անտոնիո քոլեջ և Կալիֆոռնիայի համալսարան։

Ստեղծագործություն
-----------------

1961 թվականին Ադերն առաջին անգամ Վաշինգտոնում գտնվող երեք պատկերասրահներում ցուցադրել է իր մի քանի աշխատանքները և արժանացել է The Washington Post-ի գովասանական արձագանքների։ Դրան հաջորդել են մի շարք անհատական ցուցահանդեսներ ԱՄՆ մի շարք պատկերասրահներում։ Ադերը համբավ է ձեռք բերել ինչպես ամերիկյան մայրցամաքում, այնպես էլ հայրենիքում՝ Հոլանդիայում։

Նրա աշխատանքի հիմնական մասը տարբեր պերֆորմանսներ են, ինչպես նաև լուսանկարները (որոնք հաճախ վավերագրում են պերֆորմանսները) և տեսանյութեր։

Նկարչի ամենահայտնի գործերից մեկը շարունակում է մնալ *I’m too sad to tell you* 3 րոպեանոց տեսանյութը (ինչպես նաև լուսանկարները), որում պատկերված է, թե ինչպես է նկարիչը արտասվում անհայտ պատճառով։

Անհանգստություն, մելամաղձություն, սխալ, անկում, հուսահատություն, սրանք Ադերի համար հետաքրքրություն առաջացնող հիմնական գործընթացներն են, լայնորեն հայտնի է նաև նրա պերֆորմանսին նվիրված մի շարք լուսանկարներ, որի ընթացքում Ադերն իր հեծանիվից ընկել է ջրանցքը՝ ընկնելու գործընթացի, սխալի ֆիքսում։ Այսպիսով, ընթացակարգերի ֆիքսումը և ուսումնասիրությունը նրա արվեստի առաջատար ուղղություններից են։

Մեկ այլ հայտնի նախագիծ է Landslide ամսագիրը, որը լույս է ընծայել Ադերը՝ իր ընկեր Ուիլյամ Լավիտի հետ միասին, 1969-1970 թվականներին։ Մասնավորապես, այն հրապարակել է հարցազրույցներ հորինված նկարիչների հետ կամ նրանց նույնպես հորինված գեղարվեստական ստեղծագործությունները։ Ամսագիրը, մի կողմից, եղել է երգիծական արձագանք հայեցակարգային արվեստին, մյուս կողմից, ըստ էության, այդպիսի ստեղծագործություն։

Մեկ այլ հայտնի ֆոտոշարքը` «Գեղեցկությունը որոնելիս» (մեկ գիշեր Լոս Անջելեսում), ստեղծվել է 1973 թվականին։ Ադերի լուսանկարները ցույց են տալիս միայնակ կերպարներ Լոս Անջելեսի փողոցներում։ Նկարչի գաղափարի համաձայն՝ շարքը պետք է կառուցվեր տրիպտիխի նման մյուս երկու մասերի հետ, որոնք Ադերը նախատեսում էր նկարահանել Ատլանտյան օվկիանոսի հատման վայրում և Նիդեռլանդների իր տանը։

Անհետացում Ատլանտյան օվկիանոսում
--------------------------------

1975 թվականի հուլիսի 9-ին Բաս Յան Ադերը Կեյպ Կոդից նավարկության է դուրս եկել «Օվկիանոսի ալիք» առագաստանավով` մտադիր լինելով անցնել Հյուսիսային Ատլանտիկան միայն երկուսուկես ամսվա ընթացքում։ 3 շաբաթ անց նրա հետ ռադիոկապը կորել է, և 9 ամիս անց իսպանացի ձկնորսները հայտնաբերել են նրա նավը Իռլանդիայի արևմտյան ափից 100 ծովային մղոն հեռավորության վրա։

Ադերի անհետացումը դարձել է շահարկման առարկա, քանի որ նրա մարմինը չի հայտնաբերվել, մինչ օրս անհայտ է, թե ինչ է պատահել նկարչի հետ, ինչպես նաև հայտնի չեն նրա ենթադրյալ մահվան պատճառները։

Այլ աղբյուրներ
--------------

* Dalstra, Koos; Marion, van Wijk (2017). *Bas Jan Ader: Discovery File 143/76*. Los Angeles: New Documents. ISBN 978-1-927354-10-0
* Dumbadze, Alexander (2013). *Bas Jan Ader*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-03853-7
* Andriesse, Paul (1988). *Bas Jan Ader. Kunstenaar/Artist*. Amsterdam: Stichting Openbaar Kunstbezit. ISBN 978-90-6515-063-9

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Biografisch Portaal — 2009.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2  Bas Jan Ader
5. 1 2  *Swartz A.* Bas Jan Ader — 2007.
6. 1 2 3
7. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
8. ↑  Photographers’ Identities Catalog
9. ↑  *Wolfs, Rein, ed.* Please don't leave me (1st - English ed.). — Rotterdam: Museum Boijmans Van Beuningen.. — 2006. — ISBN ISBN 978-90-6918-216-2
10. ↑  «In Search of Bas Jan Ader, the Artist Who Disappeared at Sea» (անգլերեն). Hyperallergic. 2016 թ․ նոյեմբերի 30. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 8-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բաս Յան Ադեր — 10 ստեղծագործություն — գեղանկարչություն
* Лекция Ирины Кулик «Бас Ян Адер — Тэчинг Сэм Хсиех»

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · RKDartists · Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 14029554 · BNE: XX5013951 · BNF: 12548713b · BPN: 98708961 · GND: 118903403 · GTAA: 75437 · ICCU: BVEV108209 · ISNI: 0000000066483616 · LCCN: n90626017 · NKC: xx0155990 · NTA: 073357162 · SUDOC: 034767355 · VIAF: 4242149368841385980009 · ULAN: 500074847 · WorldCat VIAF: 4242149368841385980009 |

 |

 |