**Լիժիա Քլարկ** (պորտ.՝ Lygia Clark, հոկտեմբերի 23, 1920(1920-10-23)[…] կամ սեպտեմբերի 23, 1920(1920-09-23), Բելու Օրիզոնտի, Բրազիլիա - ապրիլի 25, 1988(1988-04-25) կամ ապրիլի 26, 1988(1988-04-26), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա), բրազիլացի նկարիչ, քանդակագործ, որը լայնորեն հայտնի է իր նկարչական և ինստալացիոն աշխատանքներով։ Նրա անունը հաճախ կապվել է 20-րդ դարի կեսերի բրազիլական կոնստրուկտիվիստական շարժումների և *Tropicalia* շարժման հետ։ Բրազիլացի արվեստագետներ Ամիլկար դե Կաստրոյի, Ֆրանց Վայսմանի, Լիժիա Պապե և բանաստեղծ Ֆերեյրա Գուլլարի հետ միասին Քլարկը հիմնել է Նեոկոնկրետիզմ շարժումը։ 1960 թվականից սկսած Քլարկը դիտողների (որոնք հետագայում կկոչվեն որպես «մասնակիցներ») համար հայտնաբերել է իր արվեստի գործերի հետ շփվելու ուղիներ։ Քլարկի աշխատանքը վերաբերում է ներսի և դրսի, և, ի վերջո, «ես»-ի և աշխարհի միջև փոխհարաբերություններին։

Գերտրուդ Գոլդշմիդտի և Միրա Շենդելի հետ միասին դարձել են 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հարավամերիկյան ամենահայտնի նկարիչները։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1920 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Բելու Օրիզոնտիում, իրավաբանների ընտանիքում։ Հայրը՝ Ջեիր Պերեյրա Լինսը (Jair Pereira Lins), իրավաբան է եղել և Գերագույն դատարանի նախագահի որդին, մայրը՝ Ռուտ Մենդես Պիմենտելը (Ruth Mendes Pimentel), եղել է փաստաբանի դուստր։ Լիժիան եղել է ընտանիքում երրորդ երեխան, որտեղ մեծանում էին նաև Մարիա Բեատրիսը, Սոնյան և Ֆրանցիսկոն։

1947 թվականին նա տեղափոխվել է Ռիո դե Ժանեյրո՝ սովորելու բրազիլացի լանդշաֆտային ճարտարապետ Ռոբերտո Բուրլի Մարքսի և քանդակագործ Զելյա Սալգադոյի մոտ՝ որոշելով դառնալ նկարիչ։ 1950 թվականին Լիժիան մեկնել է Փարիզ, որտեղ սովորել է Արպադ Սենեշի, Իսահակ Դոբրինսկու և Ֆերնան Լեժեի մոտ։ 1952 թվականին Փարիզում Էնդոպլաստիկայի ինստիտուտում (*Institut Endoplastique*) իր առաջին անհատական ցուցահանդեսից հետո նկարչուհին վերադարձել է Ռիո դե Ժանեյրո և ցուցադրվել Բրազիլիայի կրթության և մշակույթի նախարարությունում։

Լիժիա Քլարկ և Ֆայգա Օստրովեր
Լիժիա Քլարկը *Grupo Frente* խմբի հիմնադիրներից է, որը ստեղծվել է 1954 թվականին։ Նվիրվելով տարածության ուսումնասիրությանը՝ նա միացել է նկարիչներ Էլիո Օյտիսիկային, Դեսիո Վիեյրային, Աբրահամ Պալատնիկին, Ժոաո Ժոսե դա Կոստային, Իվան Սերպային և մյուսներին։ 1957 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում մասնակցել է *National Concrete Art Exhibition*-ի առաջին ազգային ցուցահանդեսին։ Մասնակցել է «*Superfícies Moduladas, 1952-57*»-ին և «*Planos em Superfície Modulada, 1956-58*»-ին։ 1954 թվականին նա իր «*Composições*» ստեղծագործությամբ մասնակցել է Վենետիկի բիենալեին, որին կրկին մասնակցել է 1968 թվականին։ 1961 թվականին Սան Պաուլոյի արվեստի միջազգային բիենալեում ստացել է լավագույն քանդակագործի մրցանակը։ Ստեղծել է ինստալյացիաներ և աշխատել մարմնի նկարչության (բոդի արթ) ոլորտում։

1959 թվականին միացել է *I Exposição de Arte Neoconcreta* էքսպոզիցիային՝ ստորագրելով *Neoconcreto* մանիֆեստը Ամիլկար դե Կաստրոյի, Ֆերեյրա Գուլլարի, Ֆրանց Վայսմանի, Լիժիա Պապեի, Ռեյնալդո Ժարդիմի և Տեոն Սպանուդիսի (*Theon Spanudis*) հետ։

Քլարկն իր աշխատանքի մոտ, 1972 թվականին
Իր կարիերայի առաջին տասնամյակում նկարչությանը և քանդակագործությանը նվիրվելուց հետո, 1966 թվականից հետո Լիժիա Քլարկը հայտարարել է, որ հրաժարվում է արվեստից։ 1970-ականների սկզբին նա արվեստ է դասավանդել Սորբոնում։ Հետագա ժամանակաշրջանում Քլարկը նաև ուսումնասիրել է զգայական ընկալման գաղափարը իր արվեստի միջոցով։ 1979-1988 թվականներին նա ավելի շատ շարժվել է դեպի արտ-թերապիայի կողմը, այլ ոչ թե նոր գործեր ստեղծել՝ օգտագործելով իր արտ-թերապիան հոգեկան խանգարումներ (փսիխոզ) ունեցող հիվանդներին բուժելու համար։ 1980-ականների սկզբից Լիժիա Քլարկը աստիճանաբար դանդաղեցրել է իր գործունեության տեմպերը։ 1983 թվականին լույս է տեսել նրա *Livro Obra* գիրքը սահմանափակ տպաքանակով, որը պատմում է նկարչի ստեղծագործական էվոլյուցիայի մասին՝ սկսած նրա ամենավաղ ստեղծագործություններից մինչև վերջնական ոչ կոնկրետ փուլերը։ 1977 թվականին Քլարկը վերադարձել է Ռիո դե Ժանեյրո, որտեղ մահացել է սրտի կաթվածից 1988 թվականի ապրիլի 25-ին՝ իր տանը։

1986 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյի կայսերական պալատում անցկացվել է *IX Salão de Artes Plásticas* ցուցահանդեսը՝ հատուկ էքսպոզիցիայով, որը նվիրված է եղել Էլիո Օյտիսիկին և Լիժիա Քլարկին։ Ցուցահանդեսը եղել է միակ խոշոր հետահայաց ցուցադրությունը՝ նվիրված Լիժիա Քլարկին իր կենդանության օրոք։

2015 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Google-ը թողարկել է թեմատիկ նկարների շարք՝ նվիրված նկարչի 95-ամյակին, որտեղ Google-ի պատկերանշանը ոճավորված է նրա «*Bichos*» ստեղծագործության նմանությամբ։

2018 թվականի ապրիլին «Ռադիոմշակույթ» ալիքը Ժամանակակից արվեստի «Գարաժ» թանգարանի հետ միասին եթեր է հեռարձակել «Լիժիա Քլարկ։ Շարժական կառույցներ» հաղորդումը։

Անձնական կյանք
--------------

Լիժիա Քլարկը 18 տարեկանում ամուսնացել է ինժեներ Ալուիսիո Քլարկ Ռիբեյրոյի (պորտ.՝ Aluísio Clark Ribeiro) հետ և վերցրել նրա ազգանունը։ Նրանք ունեցել են երեք երեխա՝ Ալվարոն, Էդուարդոն և Էլիզաբետը։

Վաճառքի ռեկորդներ
-----------------

2013 թվականի մայիսին Լիժիա Քլարկի «*Contra Relevo*» աշխատանքը Նյու Յորքի աճուրդում վաճառվել է 4,5 միլիոն ռեալով՝ դառնալով աճուրդում վաճառված ամենաթանկ բրազիլական աշխատանքը։

Նույն տարվա օգոստոսին նրա «*Superfície Modulada nº 4*» կտավը վաճառվել է *Bolsa de Arte de São Paulo*-ի աճուրդում 5,3 միլիոն ռեալով՝ դառնալով այդ ժամանակ Բրազիլիայում երբևէ վաճառված արվեստի ամենաթանկ գործը։

2015 թվականին Քլարկն առաջնության դափնին զիջել է Ալբերտո դա Վեյգ Ջինյարին, որի «*Vaso de Flores*»  կտավը վաճառվել է 5,7 միլիոն ռեալով։

2014 թվականին Sotheby's աճուրդում Քլարկի *Bicho-Em-Si-Md (No. IV)* (1960) ալյումինե ծալովի քանդակը վաճառվել է 1,2 միլիոն դոլարով՝ կրկնակի գերազանցելով մեկնարկային գնին։

Հավաքածուներ
------------

Քլարկի աշխատանքները պահվում են ամբողջ աշխարհում, այդ թվում՝ Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Թեյթ Մոդեռնում (Լոնդոն) Հյուսթոնի Գեղեցիկ արվեստների թանգարանում, MAM (Ռիո դե Ժանեյրո), Ռեյնա Սոֆիա թանգարանում (MՄադրիդ), Ուոլքեր արվեստի կենտրոնում (Մինեապոլիս), Փարիզի Պոմպիդու կենտրոնում հավաքածուներում։

Մատենագիտություն
----------------

* Guy Brett, "The Proposal of Lygia Clark". In: Catherine de Zegher (ed.), Inside the Visible. The Institute of Contemporary Art, Boston & MIT Press, 1996.
* Lygia Clark, "Nostalgia of the Body". In: October. The Second Decade, 1986-1996. October Books / MIT Press, 1997.
* Cornelia Butler and Luis Pérez-Oramas, Lygia Clark: The Abandonment of Art, 1948-1988 (New York: The Museum of Modern Art), 2014.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Lygia Clark (նիդերլ.)
3. 1 2  Lygia Clark — 2008.
4. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
5. 1 2  *Itaú Cultural* Enciclopédia Itaú Cultural (порт.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
6. 1 2  *Carvalho D. Sales J.* Clark, Lygia // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T017960
7. 1 2
8. 1 2 3 4
9. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
10. 1 2 3 4 5
11. ↑
12. ↑
13. ↑
14. ↑  Clark, Lygia; Bois, Yve-Alain (Summer 1994). "Nostalgia of the Body". *October*. **69**: 85–109. doi:10.2307/778990. JSTOR 778990.
15. 1 2 3 4  "Biografia de Lygia Clark". Արխիվացված է the original 2019 թ․ օգոստոսի 28-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
16. ↑  "MANIFESTO NEOCONCRETO". Արխիվացված է the original 2019 թ․ օգոստոսի 28-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
17. ↑  "Theon Spanudis". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 9-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
18. ↑  "Theon Spanudis". Արխիվացված է the original 2019 թ․ օգոստոսի 21-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
19. ↑  Ken Johnson (May 2, 2014), See It, Feel It, Touch It, Be Healed Archived 2019-08-28 at the Wayback Machine. *New York Times*.
20. ↑  "Livro-Obra | Lygia Clark". Արխիվացված է the original 2019 թ․ օգոստոսի 28-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
21. ↑  "Лижия Кларк. Мобильные конструкции". Արխիվացված է the original 2019 թ․ օգոստոսի 28-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
22. ↑  "Lygia Clark | Nicolás Sieber". Արխիվացված է the original 2019 թ․ օգոստոսի 28-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
23. 1 2  Tela de Lygia Clark bate recorde e é vendida por 5,3 milhões de reais em leilão Revista Veja (agosto de 2013)
24. ↑  Novo recorde brasileiro: obra de Lygia Clark é arrematada por US$ 2,2 milhões em leilão Archived 2016-09-27 at the Wayback Machine. Blouinartinfo
25. ↑  Tela é vendida a preço recorde Archived 2019-08-28 at the Wayback Machine. Jornal Estadão
26. ↑  Laurie Rojas (May 29, 2014), Lygia Clark’s critters crawl to top auction spot Archived 2014-06-07 at the Wayback Machine. *The Art Newspaper*.
27. ↑  "Lygia Clark | MoMA". *The Museum of Modern Art* (in անգլերեն).
28. ↑  "Lygia Clark 1920–1988". *Tate.org*. Retrieved 2022 թ․ հոկտեմբերի 12.
29. ↑  "Lygia Clark Planos em superfície modulada no. 5". *mfah.org*. Retrieved 2022 թ․ հոկտեմբերի 12.
30. ↑  "Clark, Lygia". *museoreinasofia.es* (in իսպաներեն).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անձնական կայքArchived 2019-08-28 at the Wayback Machine.
* Lygia Clark
* MoMA tem primeira grande retrospectiva de Lygia Clark nos EUAArchived 2019-09-12 at the Wayback Machine.
* Բրազիլական արվեստը հենվում է օտարերկրյա գիտակների վրաArchived 2019-08-28 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 14038079 · BNC: a11758508 · BNE: XX1260020 · BNF: 13337532d · CiNii: DA14714016 · CONOR: 146418019 · GND: 119334348 · ISNI: 0000000084148416 · LCCN: n90630025 · NTA: 177276126 · NUKAT: n2003025544 · LIBRIS: 379391 · SUDOC: 035801670 · VIAF: 118597505 · ULAN: 500118001 · WorldCat VIAF: 118597505 |

 |

 |