**Լիլիանա Կավանի** (իտալ.՝ Liliana Cavani, հունվարի 12, 1933(1933-01-12)[…], Կարպի, Մոդենա (գավառ), Էմիլիա Ռոմանիա, Իտալիայի թագավորություն), իտալացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ, Լուկինո Վիսկոնտիի աշակերտուհին, Բեռնարդո Բերտոլուչիի ստեղծագործական համախոհն ու մի շարք նախագծերի գործընկերը, համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայի ճանաչված առաջատարներից մեկը։
Բացի գեղարվեստական ու վավերագրական ֆիլմերից իրականացնում է նաև դասական օպերաների թատերական բեմադրություններ և հանդես է գալիս որպես դրանց կինեմատոգրաֆիական տարբերակների ռեժիսորը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1933 թվականի հունվարի 12-ին, Կարպի քաղաքում (Մոդենա, Իտալիա)։

Լիլիանայի դաստիարակությամբ հիմնականում զբաղվել է մայրական կողմի տատիկը։ Հայրը ճարտարապետ էր և ժամանակի հիմնական մասն անց էր կացնոմ Իտալիայից դուրս։ Մայրն աշխատում էր և նույնպես հաճախ բացակայում էր։

Մայրը շատ էր սիրում ֆիլմեր։ Երբ Լիլիանան երեք տարեկան էր, կիրակի օրերը օրվա երկրորդ կեսը նրանք անց էին կացնում կինոթատրոնում։ Մեծանալով` ինքն է մորն ուղղորդել դեպի ավելի լուրջ դիտումներ (վերջինս սիրում էր զգացմունքային դրամաներ դիտել)։ Ինքը, Լիլիանան, չի առանձնացրել որևէ ֆիլմ, որը հատուկ ազդեցություն է ունեցել իր վրա։

Լիցեյում սովորելու տարիներին նա մասնակցել է կինոակումբի ստեղծմանը։ Դրա շնորհիվ ակումբի անդամները հնարավորություն են ունեցել դիտելու, օրինակ, Վիտտորիո դե Սիկայի բոլոր ֆիլմերը, ում Լիլիանան համարում էր լավագույն ռեժիսոր։

Ցանկացել է հնէաբան դառնալ, դրա համար Բոլոնիայի համալսարանում ուսումնասիրել է լատիներեն և հունարեն, սակայն չի իմացել գերմաներեն (առանց գերմաներենի իմացության հնարավոր չէ զբաղվել հնէաբանությամբ, քանի որ 19-րդ դարի բոլոր խոշոր հնէաբանները գերմանացիներ են)։

Սովորելով Բոլոնյան համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում` սկսել է հաճախել համալսարանի կինոակումբ, եղել է դրա ակտիվ մասնակիցը։ Բառացիորեն սիրահարվալ է այնտեղ ցուցադրվող ֆիլմերին։

Հատկապես տպավորվել է ռեժիսոր Վիտտորիո դե Սիկայով («Նեապոլի ոսկին» ֆիլմով)։

Նեոռեալիզմը կինեմատոգրաֆիայում շատ հարազատ է դարձել Լիլիանին, փոխել է նրա կյանքի ուղին։

Լիլիանան ենթադրում էր, որ 20-րդ դարի իտալական գրականությունը չի արտահայտել ու ասել որևէ բան, որ պետք էր ասել այդ դարաշրջանի մարդկանց կյանքի մասին։ Այդ պատճառով ուսումն ավարտելուց հետո նա որոշում է մեկնել Հռոմ ու այդ մասին պատմել կինոյի միջոցով (հաղթահարում է մեծ մրցակցությունն ու ընդունվում Հռոմի փորձարարական կինոակադեմիան)։

Ուսումնառության ընթացքում Կավանին երկու կարճամետրաժ ֆիլմ է նկարահանում. *«Il contro notturno»*, սենեգալցու և սպիտակամորթի ընկերության մասին և *«L’evento»*, որը պատմում էր զվարճանքի համար իտալացի սպանած զբոսաշրջիկների մասին։ 1961 թվականին Կավանին ստանում է իտալական RAI հեռուստաալիքի կողմից խաղարկվող երեք մրցանակներից մեկը. մրցույթին մասնակցում էր մոտավորապես 10.000 մարդ։

1962-1965 թվականներին Կավանին աշխատում է RAI հեռուստաալիքում և նկարահանում մի քանի վավերագրական ֆիլմեր։ Նրա *«Philippe Petain — Processo a Vichy»* ֆիլմը 1965 թվականի Վենետիկի կինոփառատոնին մրցանակի է արժանանում լավագույն հեռուստաֆիլմ անվանակարգում։

1966 թվականին Լիլիանա Կավանին անցնում է գեղարվեստական ֆիլմի ժանրին և իր նորամուտն է նշում կենսագրական *«Francesco d’Assisi»* ֆիլմով, որը պատմում էր Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու մասին։ Գլխավոր դերում էր Լու Կաստելը։ Նրա հաջորդ կենսագրական ֆիլմը Գալիլեո Գալիլեյի մասին էր։

Համաշխարհային ճանաչում է ստացել Կավանիի «Գիշերային պահակ» ֆիլմը, որը պատմում էր համակենտրոնացման ճամբարի տաժանակրուհու և իր վերակացուի սեռական կապի մասին։ Դատական գործընթացներից հետո ֆիլմն ի վերջո արվեստի գործ է ճանաչվում և դուրս է հանվում վարձույթի։

Լիլիանայի ֆիլմերի սյուժեները հաճախ նման չեն «Գիշերային» պահակ ֆիլմի սյուժեին։ Կինեմատոգրաֆիայում նրա ճակատագիրը նման է իր ժամակակակից երկու ռեժիսորներին` Բեռնարդո Բերտոլուչիին (ում հետ միասին են սկսել աշխատել) և Մարկո Բելլոկկոյին։ Նրանց երեքի համար էլ կարևոր էր ասել այն, ինչն իրենք էին ուզում ասել և այնպես, ինչպես հանդիսատեսն ուզում էր լսել։ Բերտոլուչին նկարահանում է «Վերջին տանգոն Փարիզում», Լիլիանան` «Գիշերային պահակը»։ Լիլիանայի համար «Գիշերային պահակը» իր տեսակի մեջ էսսե է։ Նա այն իր համար է նկարահանել և զարմացել է դրա հաջողությունից։

Իր հաջորդ` «Չարից ու բարուց անդին» (1977) ֆիլմում Կավանին ուշադրության կենտրոնում է պահել Ֆրիդրիխ Նիցշեին ու նրա կյանքը։

Ըստ «Մաշկը» վեպի 1981 թվականին նկարահանում է համանուն ֆիլմը։

«Բեռլինյան սիրավեպ» ֆիլմի (1985) գործողությունները կրկին տեղի են ունենում Երրորդ Ռեյխի պատմական ֆոնին ու պատմում են լեսբի հարաբերությունների մասին։

1898 թվականին թողարկվում է «Ֆրանցիսկ» ֆիլմը, որտեղ Կավանին կրկին անդրադառնում է սրբի կյանքին։

Ռեժիսորը սիրում է ծով, Կապրիում ունի փոքրիկ տնակ, 2008 թվականին այնտեղ անցկացրել է մեկ ամիս։ Սիրում է լողալ, թիավարել նավակով։

Օպերաներ
--------

Օպերաները բեմադրում է այն մարդկանց հետ, ում հետ անբաժան աշխատում է արդեն տասնյակ տարիներ։

Նոր օպերաներ բեմադրելիս Լիլիանան օգտագործում է լուսանկարներ (լուսանկարներն ու կինեմատոգրաֆիան նրա տարերքն են, իսկ գեղանկարչության հանդեպ ռեժիսորն անտարբեր է)։

Կավանին ենթադրում է, որ օպերան ու կինեմատոգրաֆիան իրարից միանգամայն տարբեր աշխարհներ են, որ օպերայում մարդը կախված է երաժշտությունից և որ օպերայի ռեժիսորը չպետք է մոռանա, որ նրա փոխարեն արդեն ամեն ինչ որոշել է կոմպոզիտորը։

Երբ Կավանին պետք է ձևավորեր բեմը Քրիստոֆ Գլյուկի «Իփիգենիան Տավրիդում» օպերայի համար, նա ոչինչ չի կարողանում պատկերացնել և այդ ժամանակ որոշում է գնալ Հռոմի Պանթեոն, որտեղ տեսնում է գեղեցիկ գմբեթ։ Մուտքի մոտ բացիկ գնելով` նա այն տանում է բեմանկարչի մոտ և ասում, որ բեմը լինի այդ գմբեթով։ Ավելի ուշ այդ նույն գմբեթը շրջված դիրքով հայտնում է «Բեռլինյան սիրավեպ» ֆիլմում։

Կավանիի սիրելի կոմպոզիտորը Ջուզեպպե Վերդին է։ Ռեժիսորը նրան համարում է 19-րդ դարի մեծագույն երաժշտական պատմիչներից մեկը, ում «յուրաքանչյուր նոտան կարևոր է բառից»։

Նրա թատերական բեմադրություններում տեղ չունի պատերազմի թեման, որը հաճախ է հանդիպում նրա ֆիլմերում։

> Պատերազմը բեմի վրա ցուցադրելն ուղղակի անհնար է։ Եվ հետո, ես հոգնել եմ պատերազմից։ Ես ավելի շատ սիրում եմ անձնական պատմություններ
> 
> 

.

Ֆիլմագրություն
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| * 1961 - Գիշերային խորհրդակցություն / *Incontro di notte*
* 1962 - *L’evento*
* 1963 - *Storia del Terzo Reich*
* 1963 - Պայքարող կինը / *La donna nella resistenza*
* 1964 - Ստալինի դարաշրջանը / *Età di Stalin*
* 1965 - Ֆիլիպ Պետեն.Գործընթաց Վիշիում / *Philippe Pètain. Processo a Vichy*
* 1965 - Տուն Իտալիայում / *La casa in Italia*
* 1966 - Ֆրանցիսկ Ասսիզեցի / *Francesco d’Assisi*
* 1969 - Գալիլեյ / *Galileo* (բուլղարացի կինեմատոգրաֆիստների հետ համատեղ)
* 1970 - Հանիբալներ /*I cannibali*
* |1972 - Հյուրը / *L’ospite*
* 1974 - Միլարեպա / *Milarepa*
 | * 1974 - Գիշերային պահակ / *Il portiere di notte*
* 1977 - Բարուց ու չարից անդին / *Al di là del bene e del male*
* 1981 - Մաշկ / *La pelle*
* 1982 - Դռան հետևում / *Oltre la porta*
* 1985 - Բեռլինյան սիրավեպ / *The Berlin Affair*
* 1989 - Ֆրանցիսկ / *Francesco*
* 1989 - Տրավիատա / *La traviata*
* 1993 - Ո՞ւր ես դու։ Ես այստեղ եմ / *Dove siete? Io sono qui*
* 1996 - *Cavalleria rusticana*
* 1998 - Մանոն Լեսկո / *Manon Lescaut*
* 2002 - Ռիպլիի խաղը / *Il gioco di Ripley*
* 2005 - Դե Գասպերի. Հույսի մարդը / *De Gasperi, l’uomo della speranza*
* 2008 - Էյնշտեյն / *Einstein*
* 2012 - Կլարիսա / *Clarisse*
 |

Պարգևներ
--------

* Վենետիկ-1965 (առաջադրում) Լավագույն վավերագրական ֆիլմ` հեռուստատեսության համար («Գործընթաց Վիշիում»)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Бархатов В. (2009 թ․ հունվարի 9)։ «Беседа с Лилианой Кавани»։ *«Собака.RU» №96*։ sobaka.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ օգոստոսի 19-ին։ Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 2
5. ↑  Ростовская А. (2008 թ․ նոյեմբերի 26)։ «Интервью с Лилианой Кавани: Думаю, что будущее — за женщиной!»։ vppress.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 4-ին։ Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 3
6. 1 2 3 4 5 6 7  Ливси Е. Карасёв И. (2008 թ․ դեկտեմբերի 4)։ «Режиссёру «Ночного портье» Лилиане Кавани на «Кинотавре» с утра предлагали водку»։ /spb.kp.ru։ Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 2 (չաշխատող հղում)
7. 1 2  Режиссёр Лилиана Кавани (Liliana Cavani)
8. ↑  «Курцио Малапарте»։ *Итальянские драматурги*։ dramaturgo.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ օգոստոսի 19-ին։ Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 2
9. ↑  Фильм «Каннибалы»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լիլիանա Կավալի (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90539525 · BNE: XX989609 · BNF: 121377523 · CiNii: DA17047370 · CONOR: 63070307 · GND: 119202468 · ICCU: CFIV103221 · ISNI: 0000000118626966 · LCCN: n81020177 · NDL: 00435558 · NKC: ola2002158952 · NLP: a0000002708082 · NTA: 071666915 · NUKAT: n2004088674 · SUDOC: 027601595 · VIAF: 100261199 · WorldCat VIAF: 100261199 |

 |

 |