recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Քրիստո դե լա Կոնկորդիա** (անգլ.՝ Christ of Peace), Հիսուս Քրիստոսի արձանը, որը գտնվում է Սան Պեդրոյի բլրի վրա, Քոչաբամբայի արևելյան մասում, Բոլիվիայում։ Արձանին հասնելու համար կամ պետք է նստել ճոպանուղի, կամ էլ ոտքով բարձրանալ 2000 աստիճան։ Արձանի բարձրությունը 34.2 մ (112 Ֆուտ) է, որն էլ գտնվում է 6.24 մ բարձրությամբ պատվանդանի վրա։

Կառուցում
---------

Հուշատախտակ` արձանի նկարագրությամբ, Քոչաբամբա, Բոլիվիա 
Արձանի կառուցումը սկսվել է 1987 թվականի հունիսի 12-ին և ավարտվել է 1994 թվականի նոյեմբերի 20-ին։ Այն ստեղծվել է Սեսար և Վալտեր Տերրասաս Պարդոների կողմից և մոդելավորվել է Հիսուս Քրիստոսի արձան (Ռիո Դե Ժանեյրո)ից։ Քոչաբամբա քաղաքից գտնվում է 265 մ (869 Ֆուտ), իսկ ծովի մակարդակից 2,840.00 մ (9,317.59 Ֆուտ) բարձրության վրա։ Կառուցման ավարտից հետո այն դարձել է Հիսուս Քրիստոսի երկրորդ ամենամեծ արձանն աշխարհում` գերազանցելով այն արձանին, որից մոդելավորվել էր։ Արձանը կշռում է մոտավորապես 2,200 տոննա (2,200,000 կգ)։ Արձանի գլուխը 4.64 մ (15.2 Ֆուտ) է և կշռում է 11,850 կիլոգրամ։ Թևերը տարածվում են 32.87 մ (107.8 Ֆուտ)։ Ընդհանուր արձանը զբաղեցնում է 2,400 քառակուսի մետր տարածք։ 1,399 աստիճանները տանում են դեպի դիտարկման տարածք` արձանի թևերի ներսում, սակայն այցելուներին թույլատրվում է բարձրանալ այնտեղ միայն կիրակի օրերին։

Կառուցվածք
----------

**Քրիստո դե լա Կոնկորդիա** արձանը մի քիչ փոքր է, քան Հիսուս Քրիստոսի արձանը (Սվեբոձին, Լեհաստան) և ավելի բարձր է քան Հիսուս Քրիստոսի արձանը (Ռիո Դե Ժանեյրո)։ Այսպիսով այն Հիսուս Քրիստոսի երկրորդ ամենամեծ արձանն է աշխարհում։ Այն երրորդ ամենամեծ արձանն է Հարավային Կիսագնդում, որի ձախ ձեռքը մատնանշում է դեպի հարավ, իսկ աջ ձեռքը դեպի հյուսիս։

Պատկերասրահ
-----------

* Քրիստո դե լա Կոնկորդիա արձանը**Քրիստո դե լա Կոնկորդիա** արձանը
* Դեպի Քրիստո դե լա Կոնկորդիա արձանը տանող ճոպանուղինԴեպի **Քրիստո դե լա Կոնկորդիա** արձանը տանող ճոպանուղին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Richberg, Kevin (26 May 2011). "My Jesus Christ Is Bigger Than Yours". Huffington Post. Retrieved 10 December 2014.
3. ↑  Hinson, Tamara (8 December 2014). "10 of the world's most impressive religious statues".. Retrieved 10 December 2014.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Քրիստո դե լա Կոնկորդիա** կատեգորիայում։ |
Սուրբ Օլաֆի ճգնարան
**Սուրբ Օլաֆի ճգնարան** (նորվ.՝ Hellige Olav Skita), նորվեգական ուղղափառ մենաստանային համայնք` նախատեսված տղամարդկանց համար, որ գոյություն է ունեցել 2003-2013 թվականներին Ֆոլդալ կոմունայում։ Տեղի գլխավոր եկեղեցին նվիրված է եղել սուրբ ճգնավոր արքա Օլաֆ Նորվեգացուն։

Պատմություն
-----------

Ճգնարանի հիմնադիրը 2003 թվականին եղել է նորվեգացի ուղղափառ քահանա Իոնը (Jon Føyen), որը Կենտրոնական Նորվեգիայի Սթեյնհաուգեն բնակավայրում գտնվող իր ֆերմայում հիմնել է տղամարդկանց ճգնարան։

2003 թվականի հունիսի 27-28-ին` Վիեննայի և Ավստրիայի եպիսկոպոս Իլարիոնի և հոգևորական Կլիմենտի այցի շրջանակներում օծվել է գյուղական ճգնարանի մատուռը, որը կառուցվել է նորվեգական ոճով և նվիրված է ճգնավոր արքա Օլաֆ Նորվեգացուն։ Մատուռի համար Փրկչի և Աստվածամոր սրբապատկերները պատրաստվել են Սանկտ Պետերբուրգում։

Ճգնարանը գտնվել է Օսլոյից Տրոնհեյմ ավանդական ուխտագնացության ճանապարհին, որտեղ Նիդարոսի տաճարում գտնվում է ճգնավոր արքայի դամբարանը, և ամեն տարի անցկացվում է «Սուրբ Օլաֆ Նորվեգացու օրեր» միջազգային փառատոնը։

2013 թվականի մայիսի 22-ին` սուրբ Նիկոլայի օրվա տոնակատարությանը, ճգնարանում Ալեքսանդր Վոլոխանը մատուցել է վերջին պատարագը, ինչից հետո ճգնարանը պաշտոնապես լուծարվել է, իսկ մատուռը տեղափոխվել է Սթիքլեսթադ` Օլաֆ Նորվեգացու նահատակության վայրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Часовня св. Олава: Литургия в Фоллдале
2. ↑  В Норвегии состоится освящение православной часовни
3. ↑  К освящению часовни во имя св. Олава в Норвегии
4. ↑  Освящение часовни св. Олава в Фоллдале, Норвегия
5. ↑  В Норвегии освятили православную часовню
6. ↑  Velsignet russisk-ortodoks kapellplan(չաշխատող հղում)
 (նորվ.)
**Սովյալ տափաստան**, Հարավային սովյալ տափաստան, հարթավայր Սիրդարյայի ձախափնյա մասում (գլխավորապես Ուզբեկստանի Սիրդարիայի մարզում)։ Տարածությունը մոտ 10 հզ կմ2 է, բարձրությունը՝ 230-385 մ։ Հարավում սահմանափակվում է Թուրքմենստանի լեռնաշղթայով, հյուսիսում և հյուսիս-արևմտյան մասում ձուլվում է Կզլկումի ավազուտներին, Սիրդարյայի մոտ ընդհատվում 6- 20 մ բարձրությամբ ելուստով։ Կլիման խիստ ցամաքային է։ Գետերն օգտագործվում են ոռոգման համար։ Ստորգետնյա ջրերը գտնվում են ոչ մեծ խորություններում։ Տարածված են բաց մոխրագույն (տեղ-տեղ աղուտների հատվածներով) աղակալած հողերը։ Սոցիալիստական շինարարության տարիներին Սովյալ տափաստանում կառուցվել են նոր ջրանցքներ, որոնց ջրերը ոռոգում են 800 հազար հա։ Սովյալ տափաստանները դարձել են Ուզբեկստանի բամբակագործության խոշորագույն շրջան։
Կաղապար:Ուզբեկստան-անավարտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 16)։*  |
**Կարտոֆիլով ապուր** (գերմ.՝ Kartoffelsuppe), գերմանական և ավստրիական խոհանոցի ավանդական ապուր։ Թանձր կազմություն ունեցող ապուրը անվանում են կարտոֆիլով այնտոպֆ։

Կարտոֆիլով ապուրի բաղադրատոմսը տարբերվում է ըստ տարածաշրջանի։ Սովորաբար կարտոֆիլը եփվում է բանջարեղենի, օրինակ՝ գազարի, նեխուրի և գլուխ սոխի հետ՝ աղի ջրի կամ արգանակի մեջ։ Կարտոֆիլով ապուրի մեջ ավելացնում են սեզոնային բանջարեղեն։ Երբ կարտոֆիլը եփվում է, կարտոֆիլ ճզմիչի օգնությամբ այն տրորում են՝ վերածելով պյուրեի։ Նայած բաղադրատոմսից՝ կարտոֆով ապուրին ավելացնում են խոզի ճարպի կտորներ, տապակած սոխ և թարմ մաղադանոս։ Որպես համեմունքներ օգտագործում են կանաչեղեն, տաքդեղ, սև պղպեղ։ Կարտոֆիլով ապուրը հաճախ մատուցում են բոկվուրստի, վիեննական նրբերշիկի, տեֆտելի, լյարդային, որսորդական և երշիկի այլ տեսակների հետ, ինչպես նաև հացի և բուլկու, որոնց փշրում են ապուրի մեջ։

Հյուսիսային Գերմանիայում կարտոֆիլով ապուրը տարբեր բաղադրատոմսերի հետ հանդիսանում է ստանդարտ ուտեստ, որը պատրաստում են տանը։ Մեկլենբուրգում կարտոֆիլով ապուրը անվանվում է «կարտոֆիլը սալորի հետ», նրա մեջ բացի բանջարեղենից ավելացնում են կասսելեր կամ բեկոն և սև սալորաչիր։ Այդպիսի յուրահատուկ համը՝ բավականին աղի կարտոֆիլով ապուրը քաղցր հավելումներով, բացի Մեկլենբուրգից, սիրում են նաև Շլեզվիգ Հոլշտայնում։ Բադենսկի խոհանոցում, հատկապես Հարավային Բադենում և միջին, վերին Հռենոսի ափին ապուրը ուտում են սալորի բերքահավաքի սեզոնին սալորով կարկանդակի հետ։ Պֆալցում և Սաարում կարտոֆիլով ապուրը ուտում են ինչպես սալորով կարկանդակով, այնպես էլ խմորագնդիկներով։ Շվեբիայում կարտոֆիլով ապուրը ուտում են խնձորով կարկանդակի հետ։

2009 թվականի նախընտրական կազմակերպության ժամանակ, ֆեդերալ կանցլեր Անգելա Մերկելը RTL Television հեռուստաալիքին տեղեկացրել է, որ կարողանում է կարտոֆիլով ապուր պատրաստել և սիրում է իսկական այնտոպֆ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Der Spiegel: Классический картофельный суп(գերմ.)
2. ↑  Die Welt: Всё, что вы хотели знать о картофельном супе

Արտաքին հղումներ
----------------

* Рецепты картофельного супа(գերմ.)
* Vollständige Kartoffelküche(գերմ.)
* Der Spiegel: Классический картофельный суп(գերմ.)
* Die Welt: Всё, что вы хотели знать о картофельном супе
| **՞**Ոջլախոտ գարշահոտ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Գորտնուկազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ոջլախոտ գարշահոտ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Delphinium foetidum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ոջլախոտ գարշահոտ** (լատին․՝ Delphinium foetidum), գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Անդուր հոտով 15-50 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է, որը խիտ ծածկված է գեղձային մազիկներով։ Կոթունավոր տերևները երկար են, կլորավուն ուրվագծով, եռաբաժան և կտրտված են ռոմբաձև–կլորավուն մասերի։ Ողկույզները սակավածաղիկ են։ Ծաղիկները զիգոմորֆ են, ունեն խթան։ 25 մմ երկարությամբ ծաղկապատի մասերը կապույտ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Արագածի (լեռնագագաթ՝ Արագած) և Զանգեզուրի (լեռնագագաթներ՝ Մեծ Իշխանասար, Կապուտջուղ, Ֆառական, Յաղլու) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Ղարաբաղում։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2700-3600 մ բարձրությունների վրա, չինգիլների, քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հուլիս–օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Կովկասի էնդեմիկ է։ Արեալը մասնատված է։ Տարածման շրջանների մակերեսը 20000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանների մակերեսը՝ 2000 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին աճելավայրերի պայմանների փոփոխության և ներքին գործոնների պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արագածի ալպյան» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Միլանկա Օպաչիչ** (սերբ.՝ Milanka Opačić / Миланка Опачић, ապրիլի 17, 1968(1968-04-17), Զագրեբ, Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), խորվաթ քաղաքական գործիչ, Խորվաթիայի փոխվարչապետ և սոցիալական քաղաքականության և երիտասարդության նախարար՝ Զորան Միլանովիչի կառավարությունում, ինչպես նաև Խորվաթիայի խորհրդարանում հիմնական ձախ կենտրոնամետ քաղաքական ուժի` Խորվաթիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության նախագահի տեղակալ։

1991 թվականին ավարտել է Զագրեբի համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետը։ Առաջին անգամ խորվաթական խորհրդարանի պատգամավոր է դարձել 1992 թվականի ընտրություններում։ Պարբերաբար ընտրվել է Սաբորի պատգամավոր՝ 2000, 2003, 2007 և 2011 թվականների ընտրություններում։ 2007 թվականին դարձել է Խորվաթիայի խորհրդարանում Խորվաթիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության խորհրդարանական խմբակցության փոխնախագահ։ Եղել է ընտանիքի, երիտասարդության և սպորտի հարցերով խորհրդարանական կոմիտեի նախագահ։

2011 թվականի ընտրություններում հաղթելուց հետո՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 23-ին նշանակվել է վարչապետի տեղակալ և սոցիալ-քաղաքականության ու երիտասարդության նախարար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Milanka Opačić — SDP.hr
2. ↑  Novi članovi Banskih dvora – Milanovićevih 21 - Aktualno - hrvatska - Večernji list
**Սարիկ Սամվելի Մինասյան՝** (օգոստոսի 16, 1980(1980-08-16), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր
: «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Սարիկ Մինասյանը ծնվել է 1980 թվականի օգոստոսի 16-ին, Գյումրիում։ 2004-2006 թվականներին ծառայել է ՀՀ ազգային բանակում, ստացել է «ավագ» զինվորական կոչում։

Կրթություն
----------

2004 թվականին ավարտել է Հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարանը՝ ստանալով քաղաքագիտության մագիստրոսի կոչում։

Աշխատանք
--------

2006-2009 թվականներին Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի զորամասերից մեկում աշխատել է որպես հրամանատարի օգնական։ 2010-2011 թվականներին աշխատել է «ԱրմենՏել» ընկերությունում վաճառքի բաժնում՝ որպես տարածքային մասնագետ։ 2011 թվականին աշխատել է «Գոռ-Ավետ» ՍՊԸ-ում՝ որպես փոխտնօրեն։ 2013-2017 թվականներին եղել է Գյումրու քաղաքապետարանի բյուջեի եկամուտների հաշվառման և հավաքագրման բաժնի պետ։ 2018 թվականի մարտից մինչև 2019 թվականի հունվարը եղել է ՀՀ ԱՍՀՆ սոցիալական ապահովության պետական ծառայության Գյումրու տարածքային բաժնի պետ։

2018 թվականին ընտրվել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Լուսավոր Հայաստան կուսակցության թիվ 11 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով։

Ընտանեկան կարգավիճակ
--------------------

Ամուսնացած է ունի երկու զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ԿԸՀ-ն հաստատեց ԱԺ պատգամավորների անվանացանկը․ ովքեր են լինելու «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավորները»
2. ↑  ԱԺ պատգամավար Սարիկ Մինասյան
3. ↑  «Սարիկ Մինասյան»։ *ԳՅՈՒՄՐՈՒ ՀԱՄԱՅՆՔԱՊԵՏԱՐԱՆԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ*։ Վերցված է 08/03/2019
4. ↑  «Սարիկ Մինասյան»։ *Լուսավոր Հայաստան Կուսակցության պաշտոնական էջ*։ Վերցված է 03/08/2019
1843 թվական
**Սիվե** (ֆր.՝ civet), օքսիտանական խոհանոցի ուտեստ, պարունակում է տեղական բանաջարեղեններ՝ սոխ կամ այլ պալարներ։ Սիվեի մեջ սովորաբար ավելացնում են կարմիր գինի, իսկ սոուսը պարունակում է կենդանիների՝ նապաստակի, վարազի, օմարի, աքաղաղի և նույնիսկ փասիանի արյուն, (սակայն միշտ չէ, որ օգտագործվում է)։

Անունը ծագում է ֆրանսերենից ֆր.՝ cive/civette (դիալեկտիկական անունը սոխ է) և բառացիորեն նշանակում է «ուտեստ, որը պատրաստվում է սոխով կամ պրասով»։

Միջնադարում սիվեն հազվադեպ է պարունակել նապաստակ։ Արյունը սոուսի մեջ օգտագործվել է բավականին ուշ, ինչը պայմանավորված էր զանգվածին դժվարությամբ խառնվելու հատկությամբ։ Այս խառնաշփոտ արգանակի շնորհիվ մեր օրերում սիվեն դարձել է շատ հայտնի, որի բաղադրատոմսը կայունացել է միայն 20-րդ դարի սկզբին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Названия блюд французской кухни»
2. ↑  Définition du civet Archived 2015-07-10 at the Wayback Machine.
3. ↑  Définitions lexicographiques et étymologiques de « Civet » du Trésor de la langue française informatisé, sur le site du Centre national de ressources textuelles et lexicales
4. ↑  Patrick Rambourg, *Le civet de lièvre. Un gibier, une histoire, un plat mythique*, Paris, édition Jean-Paul Rocher, 2003,

Գրականություն
-------------

* Patrick Rambourg, *Le civet de lièvre. Un gibier, une histoire, un plat mythique*, Paris, Jean-Paul Rocher Éditeur, 2003. 2-911361-31-8
**Սովոն** (կորեերեն՝ 서원), Չոսոն դինաստիայի միջին և ուշ ժամանակահատվածների առավել տարածված ուսումնական հաստատություն է։ Դրանք եղել են մասնավոր հաստատություններ, որոնք միավորում էին ինչպես կոնֆուցիականության տաճարի, այնպես էլ նախապատրաստական դպրոցի ֆունկցիաները։ Կրթության առումով սովոնները հիմնականում զբաղվում էին սովորողներին ազգային քաղաքացիական քննության(Կվագո) պատրաստելուն։ Շատ դեպքերում սովոնները վերապատրաստում էին յաբան արիստոկրատ խավի աշակերտներին։

Պատմություն
-----------

Սովոնը առաջին անգամ հայտնվել է Չոսոն Դինաստիայի վաղ շրջանում։ Թեև կրթական համակարգի մեջ ներդրման ստույգ ամսաթիվը հայտնի չէ։

Սովոնների մեծ մասը հիմնադրվել է ականավոր գրողների կամ տեղական յաբան ընտանիքների խմբի կողմից։ Օրինակ` Չուն Սեբունը ստեղծել է Սոսու-Սովոնը, որը հիմնադրի մահից հետո շարունակում էր գործել երկար ժամանակ։ Որոշ սովոններ կառուցել են Սարիմի գիտնականների կողմից, ովքեր հեռացել էին գյուղ։

Սովոնների մեծ մասը փակվել են ռեգենտ Լի Հաընի հրամանագրով 19-րդ դարի վերջի անհանգիստ տարիներին։ 1864 թվականին նա արգելել է սովոնների չթույլատրված շինարարական աշխատանքները, ինչպես նաև 1868 թվականին վերացրել է հարկերը։ 1871 թվականին հրամայել է փակել բոլոր սովոնները, բայց փակվել է նրանց փոքր մասը։

Ժամանակակից մշակույթում
-----------------------

Civilization IV համակարգչային ռազմավարության մեջ սովոնը հանդիսանում է կորեական քաղաքակրթության եզակի շինություն, որը միավորում է սովորական համալսարանը։

Գրականություն
-------------

* Ki-baik (tr. by E.W. Wagner & E.J. Shultz). A New History of Korea (rev. ed.). — Seoul: Ilchokak, 1984. — ISBN 89-337-0204-0.
* Park Eui-soo (박의수), Kang Seung-kyu (강승규), Jeong Yeong-su (정영수), Kang Seon-bo (강선보). 교육의 역사와 철학 (Gyoyugui yeoksawa cheolhak, History of education and philosophy). — Seoul: Dongmunsa, 2002. — ISBN 89-8251-161-X.
* Seoul National University Educational Research Institute (서울대학교교육연구소). 한국교육사 (Han-guk gyoyuksa, History of Korean education). — Seoul: Gyoyuk Gwahaksa, 1997. — ISBN 89-8287-130-6.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Asian Historical Architecture: Byeongsan Seowon (ko:병산서원), a representative example

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Park et al. (2002), p. 70.
**Վալենտինա Բորիսովնա Գրեկովա** *(ծնված Ռոզենֆելդում)* (մայիսի 6, 1931(1931-05-06), Սամարա, ԽՍՀՄ - ապրիլի 2, 2019(2019-04-02), Մեծ Նովգորոդ, Ռուսաստան), Խորհրդային և ռուս նկարիչ-վերականգնող։ Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստ (1993)։

Կենսագրություն
--------------

Նրա հայրը՝ Մոսկվայի պետական մանկավարժական ինստիտուտի ուսուցիչ, ձերբակալվել և գնդակահարվել է 1938թ.

1950 թվականին Վալենտինա Գրեկովան ընդունվել է Մոսկվայի պետական համալսարան։ Լոմոնոսովը` Պատմության ֆակուլտետի արվեստի պատմության երեկոյան բաժին։ Լինելով երրորդ կուրսում՝ աշխատանքի է անցել Կենտրոնական գիտական վերականգնողական արհեստանոցի ճարտարապետական խմբում (հետագայում՝ «Սոյուզրեստավրացիա»)։

1955 թվականին, համալսարանում սովորելով իր վերջին կուրսում, Վ. Բ. Գրեկովան առաջին անգամ եկավ Նովգորոդ, մասնակցելու Յարոսլավի դատարանում գտնվող Պարասկևա Պյատնիցա եկեղեցու հիմքի ամրապնդման աշխատանքներին, աշխատել է գեղանկարչությամբ Սուրբ Սոֆիայի տաճարում։

1963 թվականին Մշակույթի նախարարության հատուկ հանձնաժողովը որոշում է կայացրել պեղումներ սկսել, հեռացնել փլատակերը և պահպանել Կովալևի Ամենափրկիչ եկեղեցու մնացած որմնանկարները։ Այս նախագծի աշխատանքին միացել է Վալենտինա Գրեկովան։ Նույն թվականին նա հանդիպեց իր ապագա ամուսնուն՝ Գրեկով Ա.Պ.-ին։ 1965 թվականի գարնանը, արդեն միասին, նրանք կրկին ժամանեցին Նովգորոդ։ Կովալևի Ամենափրկիչ եկեղեցում աշխատանքն այնքան հետաքրքիր է ստացվել, որ նրանք ընդմիշտ մնացել են այնտեղ։

1965 թվականից միասին աշխատելով՝ զույգը կազմեց իսկական ստեղծագործական և գիտական տանդեմ։ Նրանց անունները անքակտելիորեն հայտնվում են բոլոր հետագա հրապարակումներում և զեկույցներում։ 1966 թվականից ի վեր Գրեկովների մասնակցությամբ անցկացվել են ավելի քան տասը ցուցահանդեսներ, որոնք ընդգծում են Կովալևի Ամենափրկիչ եկեղեցու որմնանկարների գեղարվեստական յուրահատկությունը, ինչպես նաև դրանք փրկելու աշխատանքները։

Գրեկովները մշակել և գործնականում կիրառել են ռազմական գործողությունների արդյունքում ավերված ճարտարապետական հուշարձանի որմնանկարների փրկության մեթոդը։ Այս մեթոդի համաձայն, որմնանկարների մասնատված կոմպոզիցիաները հավաքվում և դասակարգվում են ըստ հատվածների՝ ըստ իրենց սկզբնական դիրքի հուշարձանի պատերին և պահարաններին, ինչը հնարավորություն է տալիս կոպիտ կերպով խմբավորել բեկորներն ըստ հայտնի հորինվածքների և հետագայում վերականգնել որմնանկարները՝ քրտնաջան ընտրության մեթոդով։

Նովգորոդի համար Գրեկովների ընտանիքը, որն ավելի քան 35 տարի ղեկավարում էր Կովալևի Փրկչի Պայծառակերպության եկեղեցու որմնանկարների վերակենդանացման աշխատանքները, դարձել է վերականգնման իրական խորհրդանիշ։

Նա մահացել է 2019 թվականի ապրիլի 2-ին Վելիկի Նովգորոդում։ Նրան թաղել են ամուսնու հետ Խուտինսկի վանքի գերեզմանատանը։

Մրցանակներ
----------

* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ։
* «Ռուսաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ»։
* 1992թվական՝ «Նովգորոդի պատվավոր քաղաքացի» կոչման շնորհում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Президента Российской Федерации от 18 декабря 1993 года № 2189 «О присвоении почётных званий Российской Федерации творческим работникам»(չաշխատող հղում)
2. ↑  Реставратора Валентину Грекову похоронили на кладбище Хутынского монастыря рядом с могилой мужа(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Грекова Валентина Борисовна
**Ցուգարու կամ Սանգարյան նեղուց** (Ճապ. 津軽海峡 *Цугару-кайкё*), նեղուց Ճապոնական Հոնսյու և Հոկայդո կղզիների միջև, միացնում է Ճապոնական ծովը Խաղաղ օվկիանոսին։ Նեղուցի լայնությունը 18-110 կմ է, երկարությունը`96 կմ։ Նավարկելի մասի խորությունը փոփոխվում է 110-ից մինչև 491 մ-ի սահմաններում։


Ճապոնական տարածքային ջրերը սովորական 12 միլի փոխարեն ափից տարածվում են ընդամենը 3 ծովային միլ, որպեսզի ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերը կարողանան անցնել նեղուցով, չխախտելով Ճապոնիայի տարածքում ատոմային զենքի արգելքի օրենքը։

Նեղուցի տակով անցնում է Սեյկան երկաթուղային թունելը՝ երկարությամբ երկրորդը Գոտարդյան բազային թունելից հետո։ Այն պատրաստել են կամրջի անանցանելիության պատճառով։ Նեղուցը չափազանց խորն է (նվազագույն խորությունը 100 մետրից ավելի է) և նրանում հաճախ ուժեղ փոթորիկներ են լինում, որոնց պատճառով լաստանավերը հաճախ սուզվում են։

Նեղուցում կան բազմաթիվ խարսխակայաններ, բայց քամուց ամբողջովին պաշտպանվելու վայր չկա։ Հիմնականում հոսանքները գալիս են արևմուտքից, նեղուցի կենտրոնում հոսանքի արագությունը մոտ 3 հանգույց է։ Հոսանքը հաճախ ճյուղավորվում է մի քանի առանձին հոսքերի, որոնք պարբերաբար փոխում են իրենց ուղղությունը։ Մակընթացությունները կարող են հասնել մինչև 2 մ-ի։

Երկու ափն էլ լեռնային են և պատված են անտառներով։ Հոկայդո կղզու ափին Սանգարյան նեղուցում գտնվում է Հակոդատե քաղաքը՝ 20-րդ դարի սկզբների ռուսական հյուպատոսության նստավայրն և ռուսական Ամուր գետից գնացող նավերի նավահանգիստը։ Սանգարյան նեղուցի առաջին քարտեզը կազմել է ռուս ծովակալ Իվան Կրուզենշտեռնը։ Նեղուցի հարավային կողմից` ցամաքից դեպի հարավ մխրճված է Մուցու ծովածոցը, որտեղ և գտնվում է Աոմորի քաղաք-նավահանգիստը։

Ձմռանը նեղուցը չի սառչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Атлас мира|2010|130—131|Япония
2. 1 2  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 421.
3. ↑  Japan left key straits open for U.S. nukes | The Japan Times

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Цугару* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում
* Цугару // Словарь современных географических названий
* Крузенштерн. Сангарский пролив

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85138341 · NDL: 00641889 · VIAF: 252983604 · WorldCat VIAF: 252983604 |

 |
| **՞**Որդանման կույր օձ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Օձեր |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | կույր օձեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Typhlopidae vermicularis

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Որդանման կույր օձ** (լատին․՝ Typhlopidae vermicularis), կույր օձերի ընտանիքի օձ։ Հայաստանում հանդիպում է Արմավիրի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի ու Տավուշի մարզերի նախալեռներում, Երևանի շրջակայքում։ Տարածված է կիսաանապատային, տափաստանային, թփուտային կամ նոսրանտառային բուսականությամբ քարքարոտ կենսավայրերում։ Վարում է բացառապես փորող կենսակերպ, հանդիպում է քարերի տակ և հողի փխրուն շերտերում, հիմնականում գարնանն ու ամռան սկզբին, երբ հողը բավական խոնավ է։

Արտաքին տեսք
------------

Արտաքինից նման է անձրևաորդի։ Մարմնի երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (5-41 սմ)։ Մարմինը բարակ է, բարեկազմ, գլուխը կլորավուն է, տափակած, գրեթե չի տարանջատվում մարմնից։ Պոչը կարճ է՝ սուր, պինդ ծայրով։ Նեղ բերանային անցքը բացվում է գլխի ստորին մակերեսին՝ եզրային (միջքթային) վահանիկից հետ։ Աչքերի մնացորդները գտնվում են վահանիկների տակ և ունեն սև կետերի տեսք։ Գլխի առջևի մասը ծածկված է խոշոր վահանիկներով, որոնք հարմարված են հողը փորելուն։ Մի քանի ատամներ կան միայն վերին ծնոտի հետևի մասում, թունամուղ ատամներ չունի։ Մեջքային և որովայնային թեփուկները, ի տարբերություն այլ օձերի, միանման են, հարթ ու փայլուն, ձևավորում են գրեթե միատարր ծածկույթ։ Մեջքը վարդագույնից շագանակագույն է՝ երկայնակի մուգ զոլերով, որովայնային մակերեսն ավելի բաց գույնի է։ Մարմինը կիսաթափանցիկ է։

Սնունդ
------

Սնվում է հիմնականում մրջյուններով, նրանց ձվերով, թրթուրներով ու հարսնյակներով։ Ձմեռում է հողի չսառցակալող շերտերում։

Բազմացում
---------

Զուգավորումը տեղի է ունենում գարնան 2-րդ կեսին։ Ամռան 2-րդ կեսին դնում է 2-10 երկարավուն ձվեր (24-26 x 6-7 մմ)։ Հազվադեպ խնամվում է անազատ պայմաններում, օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Սովետական քաղաքացիները կինոթատրոնի դրամարկղի մոտ հերթ կանգնելիս (Խարկով, 1981)
**Սոցիալիստական ապրելակերպ**, ԽՍՀՄ-ում տարածված գաղափարական կլիշե, որը փորձում էր մատնանշել Խորհրդային քաղաքացիների անհատական, խմբային կյանքի և գործունեության բնորոշ ձևը, բնութագրել տարբեր ոլորտներում նրանց հաղորդակցության, վարքի և մտածելակերպի առանձնահատկությունները։

Խորհրդային գաղափարախոսությամբ սոցիալիստական ապրելակերպի նախադրյալներն առաջանում պիտի առաջանային պրոլետարիատի դասակարգային պայքարում, ձևավորվելով սոցիալիստական հեղափոխության հաղթանակից հետո՝ սոցիալիզմի շինարարության ու զարգացման ընթացքում և դառնային «կոմունիստական ապրելակերպի» հիմքը։ Սոցիալիստական ապրելակերպը պիտի բնութագրվեր հասարակական սեփականության տիրապետությամբ, բանվոր դասակարգի, գյուղացիության ու մտավորականության, բոլոր ազգերի ու ազգությունների արմատական շահերի միասնությամբ, պայմանավորված լիներ սոցիալտնտեսական պայմաններով (կենսամակարդակ), սոցիալ-քաղաղաքական կարգով (կյանքի որակ), մշակութային և սոցիալ-հոգեբանական գործոններով (կենսաոճ, վարքի տիպօրինակ, կյանքի իմաստ, իդեալ և այլն), ինչպես և բնական ու աշխարհագրական միջավայրով։

«Սովետական ապրելակերպ» սոցիալ-պատմագիտական ագիտացիոն եզրույթը ներառում էր սովետական մարդկանց կենսագործունեության բոլոր ձևերը (ազգային, սոցիալական, հոգեբանական և այլն), իսկ սոցիալիստական ապրելակերպն արդեն դրանց ֆունկցիոնալ ուղղվածությունը պիտի լիներ։ Այս առումով սոցիալիստական ապրելակերպը ենթադրաբար ըմբռնվում էր որպես կոմունիստական ապրելակերպի գոյացման պրոցես, մարդկանց կենսագործունեության բնութագիր, «տիրող պայմաններով կանխորոշված կենսագործունեության նորմա», «ընդհանուր մշակութային նպատակ և իդեալ», «սոցիալիզմի զարգացումը պլանավորելու և կառավարելու, ապրելակերպի սոցիալական միանշանակության հասնելու միջոցով դասակարգերի ու սոցիալական շերտերի մերձեցման և անձնավորության անհատականության լրիվ դրսևորման համար պայմաններ ստեղծելու հիմք»։

Սոցիալիստական ապրելակերպը փորձում էր հանդես գալ նաև որպես աշխատանքային ապրելակերպ, աշխատանքի մեջ դրա արժենորմատիվային համակարգը ձևավորող ուժ։ Այն իր բնորոշ գծերից էր համարում կոլեկտիվիզմը, աշխատանքի նկատմամբ նոր վերաբերմունքը, սոցիալիստական ինտերնացիոնալիզմը, դեմոկրատականությունը, քաղաքացիների իրավունքների և պարտականությունների միասնությունը, սոցիալական լավատեսությունը, ակտիվ կենսադիրքորոշումը և այսպես կոչված «անհանդուրժողականությունը սոցիալիզմին անհարիր երևույթների նկատմամբ»։ Այն աշխատանքային և հասարակական-քաղաքական գործունեության շրջանակներից դուրս պետք է այլև դրսևորվեր խորհրդային ԽՍՀՄ քաղաքացիների կենցաղում, ընտանիքում, միջանձնային հարաբերություններում։

Գրականություն
-------------

1. Струков 3․ В․, Социалистический образ жизни, М․, 1977
2. Образ жизни и ценностная ориентация личности, [Сб․ ст․], Е․, 1979
3. Социалистический образ жизни, М․, 1980
4. Социальные показатели образа жизни советского общества, М․, 1980
5. Ա․ Ադիբեկյան, Մ․ Հարությունյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 33)։*  |
**Օլգա Նիկոլաևնա Նովոկշչենովա** (ռուս.՝ Ольга Николаевна Новокщенова, նոյեմբերի 29, 1974(1974-11-29), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս մարզուհի (գեղալող), Օլիմպիական խաղերի երկակի չեմպիոն, աշխարհի չեմպիոն։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ (2000)։

Կենսագրություն
--------------

Օլգա Նովոկշչենովան ծնվել է 1974 թվականի նոյեմերի 29-ին Մոսկվայում։ 1996 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Պ․ Լեսգաֆտի անվան ֆիզիկական կուլտուրայի պետական համալսարանը։

Մարզական կարիերա
----------------

Ռուսաստանի հավաքականի կազմում ընդգրկվել 1992 թվականին։ 2000 և 2004 թվականների դարձել է Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն գեղալողի խմբային վարժություններում։ Մասնակցել է 1996 թվականի Օլիմպիական խաղերին (4-րդ տեղ)։ Ճանաչվել է աշխարհի չեմպիոն 1997, 1998, 2000 թվականներին։ 1997 և 1999 թվականներին դարձել է աշխարհի գավաթի խաղարկության հաղթող։ 1995 թվականի աշխարհի գավաթի խաղարկության բրոնզե մեդալակիր։ 1993, 1995, 1997, 1999 թվականներին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն՝ խմբակային վարժություններում, 2004 թվականին՝ զույգով և խմբային վարժություններում։ 1998 թվականին դարձել է Եվրոպայի գավաթի խաղարկության հաղթող խմբային վարժություններում։ Ելույթ է ունեցել Մոսկվայի քաղաքային ֆիզիկական կուլտուրայի Մոսկոմսպորտի ասոցիացիայի («ՄԳՖՍՈ») կազմում։

Օլգա Նովոկշչենովան իր մարզական կարիերան ավարտել է 2004 թվականին։

Առաջին մարզիչները եղել են Օ. Վասիլչենկոն, Է.Պոդոլսկայան։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Պատվո շքանշան (4 նոյեմբերի, 2005) – *ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի զարգացման գործում ունեցած մեծ ավանդի, 2004 թվականի Աթենքի XXVIII Օլիմպիական խաղերում մարզական բարձր նվաճումների համար*
* Բարեկամության շքանշան (19 ապրիլի, 2001 թվական) – *ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի զարգացման գործում ունեցած մեծ ավանդի, 2000 թվականի Սիդնեյի XXVII Օլիմպիական խաղերում ունեցած մարզական բարձր նվաճումների համար*։
* Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Указ Президента РФ от 4 ноября 2005 г. N 1256 "О награждении государственными наградами Российской Федерации"
2. ↑  Указ Президента РФ от 19 апреля 2001 г. N 450

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ольга Новокщенова – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
* Национальная информационная сеть «Спортивная Россия»
**«Սկատուվե»** (լատիշ․՝ Skatuve, բառացի թարգմանությամբ` «բեմ»), պրոֆեսիոնալ անկախ լատվիական թատրոն, հիմնադրվել է 1991 թվականին։ Գտնվում է Ռիգայում, Մասկավես փողոցում, 108/110 շենքում, նախկին «Դայնա» կինոթատրոնի տարածքում։

Պատմություն
-----------

«Սկատուվե» թատրոնը հիմնադրվել է 1991 թվականին ռեժիսոր և թատրոնի դասախոս Աննա Էյժեևտինյայի կողմից։ Թատրոնը չունի մշտական թատերախումբ և յուրաքանչյուր ներկայացման համար հավաքվում են դերասաններ այլ թատրոններից, ինչպես նաև` Ա. Էյժվերտինայի կուրսի ուսանողներից։ 
Թատրոնն ինքնաֆինանսավորվող է և պետությունից ու քաղաքային իշխանություններից ֆինանսավորում չի ստանում։
Թատրոնի խաղացանկը կազմում են լատվիական բեմերի համար անսովոր պիեսներ։ Ամեն տարի թատրոնը հարթակ է տրամադրում Լատվիայի մշակույթի ակադեմիայի ուսանողների և սեփական թատրոնի աշխատանքների համար։
Իրենց առաջին ներկայացումներն են այստեղ բեմադրել ռեժիսորներ Ջ. Ջ. Ջիլինջերը, Զ. Կրեյցբերգան, Ի. Լուսիսը, Ռ. Վայվարսը։ Թատրոնի հետ համագործակցել են հայտնի լատվիացի բեմանկարիչներ ու հագուստի նկարիչներ Ա Բրեժեն, Կ. Դիմիտերեն, Ա. Խեյնրիկոսեն, Մ. Կալսերիսը, Դ. Կրումինշը, Ի, Նովիկսը և Օ. Տիլբերգսը, կոմպոզիտորներ Կ. Դիմիտերսը, Ա. Ձենիտիսը, Գ. Շմիտեն, Մ, Տուրինիշը, Ի. Զեմզարիսը, Վ. Զիլվերիսը, խորեգրոֆներ Ա. Էկիսը և Տ. Էկեն, ռեժիսորներ և թատրոնի դասախոսներ Ա. Մատիսան և Ա. Լինինշը։
Թատրոնը պարբերաբար մասնակցել է միջազգային թատերական փառատոնների։

Ընտրված ներկայացումներ
----------------------

* 1994 — «Ամֆիտրիոն», Մոլիեր
* 1996 — «Երեկոյան կոկտեյլ» Թոմաս Էլիոթ
* 1998 — «Ցիմբելին» Վիլյամ Շեքսպիր
* 2002 — «Կեսօրյա ընդմիջում» Պոլ Կլոդել
* 2004 — «Փոքրիկը» ըստ Ֆյոդոր Դոստոևսկու պատմվածքի
* 2005 — «Ռոմանտիկները» Էդմոն Ռոստան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Latvijas Enciklopēdija. Rīga. SIA «Valērija Belokoņa izdevniecība». — 2007. g. ISBN 9984-9482-0-X. Статья «Skatuve»
2. ↑  Teātris un kino biogrāfijās : **enciklopēdija** / *sast. un galv. red. Māra Niedra; māksl. Aleksandrs Busse.* — Rīga : Preses nams, 1999-. — (Latvija un latvieši). 1.sēj. A-J. — 1999. — 462 lpp. : il. ISBN 9984-00-331-0 (լատիշերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հոդված թատրոնի ելույթների մասին Դաուգավպիլս քաղաքում(չաշխատող հղում)
| **՞**Ուբադչի ճպուռ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Գոմֆիդներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ուբադչի ճպուռ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Gomphus ubadschii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուբադչի ճպուռ** (լատին․՝ Gomphus ubadschii), գոմֆիդների ընտանիքին պատկանող միջատներ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միջին չափի, 44-51 մմ մարմնի երկարությամբ ճպուռ է։ Գունավորումը բաց դեղին կամ սպիտակավուն է՝ լավ արտահայտված սև նախշով։ Կուրծք երեք զույգ սև գույնի զոլերով է, փորիկի հատվածների կողքերին ձգվում են սև գույնի զոլեր՝ միջին գծով տեղադրված են բաց գունավորված երկայնակի բծեր։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Վրաստանից և Թուրքիայից մինչև Սիրիա, Իրան և Միջին Ասիա։ Տարածվածությունը Հայաստանում հայտնի է միայն Արարատյան դաշտից՝ Արմավիրի (գ․ Մարգարա) և Արարատի (գ․ Բուրաստան) մարզերից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ավազային, տղմոտ հատակով խոշոր գետերում, զարգանում՝ համեմատաբար դանդաղ հոսող խոշոր գետերում։ Թրթուրը բնակվում է տղմավազային հատակին, զարգացման շրջանը տևում է 3-4 տարի։ Հասուն առանձնյակները հանդիպում են գետերի ավազոտ ափերին։ Հայաստանում թռիչքը դիտվել է հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագույտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Ծայրահեղ հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ։

Թվաքանակի փոխոխության միտումները պարզված չեն։

Սպառնացող վտանգներից է հիդրոշինարաությամբ պայմանավորված գետերի հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխությունը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
«**Սուրբ Գրիգոր Հայաստանցի Տալլարի Սուրբը. Հայաստանցի մի եպիսկոպոսի՝ Ալպերն ավետարանողի հետքերով**» (ֆր.՝ Saint Grégoire d’Arménie Patron de Tallard: Sur les traces d’un évêque d’Arménie évangélisateur des Alpes) աշխատությունը տալլարական մի Լեգենդի շուրջ հետազոտություն է, որ կատարվել է Մաքսիմ Եվադյանի կողմից 2011 թ.: Համաձայն դարեր շարունակ Տալլարի` Ֆրանսիական Բարձր Ալպերի համայնքներից մեկի բնակիչների մեջ շրջանառվող մի լեգենդի՝ Տալլարի սուրբ տերը մի եպիսկոպոս էր, որ եկել էր Մեծ Հայաստանից V դարի սկզբին։ Այս լեգենդի առկայությունը առիթ է դարձել այդ թեմայով առաջին ուսումնասիրությունը կատարելու համար։

Այս աշխատությունը միավորում է Ֆրանսիայի Բարձր Ալպերում, Իտալիայում, Հայաստանում և Հնդկաստանում մի քանի տարվա ընթացքում իրականացված ուսումնասիրությունների արդյուքները։ Այս բաղկացած է երեք թեմատիկ մասերից, որոնք համապատասխանում են երեք ուսումնասիրությունների. դրանք անցկացվել են՝ վերը նշված լեգենդի պատմական հիմքը բացահայտելու նպատակով։ Առաջին ուսումնասիրությունն արվել է՝ պարզելու համար, թե արդյոք հնարավոր է V դարի սկզբում ալպյան զանգվածի մոտակայքում գտնել գոնե մեկ հայի։ Երկրորդ մասը կազմում է պատմաբանի աշխատանքի տարրական հիմքը՝ հետազոտությունը և աղբյուների վերլուծությունը։ Հետազոտությունը շատ երկար չէ, քանի որ աղբյուրները փոքրաթիվ են։ Բայց դրանց վերլուծությունը, հատկապես 1837 թ. հրատարակված "Կյանք" գրքի վերլուծությունը բավականին ծավալուն է, բարդ և բազամկողմանի, քանի որ այդ տեքստը սրբի մասին բանավոր ավանդույթի հազարամյա կուտակման արդյունքն է։ "Կյանք" գրքի մանրակրկիտ վերլուծությունը դուրս է հանում որոշ տարրեր, որոնք կարող են հավակնել հասնել մինչև մոտ 400 թ.: Վերջիններս կազմում են երրորդ ուսումնասիրության թեման, որը ձգտում է IV և V դարի աղբյուրների մեջ վերագտնել այդ հայ եպիսկոպոսի, միսիոների և ուխտագնացի կյանքի և ստեղծագործության մասին ապացույցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Yevadian, M. K. Saint Grégoire d’Arménie Patron de Tallard: Sur les traces d’un évêque d’Arménie évangélisateur des Alpes, 2011, Ed.: Sources d’Arménie ISBN : 978-2- 9527318-5- 0
**Ուզոն**, հրաբուխ, Կամչատկա թերակղզում։ Այն գտնվում է Կրոնոցկի լճից հարավ, նույնանուն արգելոցի տարածքում։ Այս հրաբուխը ժամանակակից հրաբխի, հանքային և հանքաքարի առաջացման դրսևորման եզակի տարածքներից է, նավթի ամենաերիտասարդ հանքահորերից մեկը։

Ուզոն հրաբխի կալդերան պատկանում է Կամչատկայի մեծ կալդերաների շարքին։ Նա իրենից ներկայացնում է հսկայական ճեղքվածք 12 կմ լայնակի ուղղվածությամբ և 9 կմ-անոց անկյունագծով։ Կալդերայի մակերեսը ավելի քան 100 քառակուսի կմ է։ Կալդերայի հատակը հարթ է, գտնվում է ծովի մակարդակից 700 մետր հեռավորության վրա։ Հարավից, արևմուտքից և հյուսիսից շրջապատված է հսկա սանդղաձև խորշերով, որոնց երկարությունը հասնում է 200-800 մետր, որոնք սահուն կերպով անցնում են արտաքին սարահարթին։ Մեծ բարձրությունը այստեղ *Բարանի պիկն* է։

Կամչատկայի ամենամեծ պայթյունից առաջացած ձագարը գտնվում է կալդերայում, որի տրամագիծը 1,65 կիլոմետր է, այնտեղ գտնվում է *Դալնի լիճը*։ Արևմտյան մասը ճահճակալած է, այստեղ գտնվում են նաև մի քանի լճեր, որոնցից ամենամեծը *Կենտրոնականն է*։ Բացի այդ կալդերայի վրայով հոսում են բազմաթիվ առվակներ և գետակներ, որոնք ձևավորում են *Շումոյի գետի* ակունքը։ Գոլորշու հարյուրավոր փոշու սյուներ դուրս են գալիս դեղին ֆումարոլային դաշտերից։

Կալդերայում իրեն ակտիվորեն դրսևորում է երկրակեղևի հիդրոթերմային գործունեությունը։ Արևմտյան հատվածում կան ավելի քան 100 աղբյուր և ավելի քան 500 առանձին հիդրոթերմային դրսևորումներ։ Բնական և բուսական աշխարհը նույնպես բազմազան է։ Հատկապես հետաքրքիր են ջրիմուռների և բակտերիաների առանձին տեսակները, որոնք շատ հարմրարավետ են ապրում եռացող ջրի լուծույթներում։

2008 թվականին նկատելի է եղել նոր գեյզերի ձևավորումը, այդտեղ ջրի դուրս եկած բարձրությունը հասել է 6 մետրի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кальдера вулкана Узон — Чудеса России Archived 2010-04-02 at the Wayback Machine.
2. 1 2  Вулкан Узон — Краеведческий сайт о Камчатке.
3. ↑  Новый гейзер в кальдере вулкана Узон — «Вестник Краунц. Науки о Земле» № 2, 2009.

Գրականություն
-------------

* *Карпов Г. А.* В кальдере вулкана. — М.: «Наука», 1980 г.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Global Volcanism Program»։ Smithsonian Institution
* Volcano Live
* Вулкан Узон — Краеведческий сайт о Камчатке.
* Пейзажи и обитатели кальдеры вулкана Узон в LiveInternet.ru.
**Սուրբ Խաչի կանգնեցման եկեղեցի** (բելառուս․՝ Касцёл Узвіжання Святога Крыжа), կաթոլիկ տաճար Բելառուսի Բրեստի մարզի Բարանովիչի քաղաքում։ Վերաբերում է Պինսկի դիոցեզի Արևմտաբարանովիչյան դեկանատին։ Ճարտարապետության հուշարձան է, կառուցվել է փայտից 1924 թվականին։

Պատմություն
-----------

20-րդ դարի սկզբին Բարանովիչիի կաթոլիկները խնդրագիր են ներկայացրել կաթոլիկ եկեղեցու կառուցման թույլտվություն ստանալու համար, սակայն Ռուսական կայսրության իշխանությունները նման թույլտվություն չեն տվել։ Կաթոլիկական գերեզմանտանը՝ Յան Ռոզվադովսկու կնոջ՝ Ալժբետա Ռոզվադովսկայայի գերեզմանի մոտ կառուցվել է ոչ մեծ փայտե մատուռ, որտեղ պարբերաբար ժամերգություններ է անցկացրել Նոր Միշից եկած հոգևորականը։

Բարանովիչիի՝ Լեհաստանի տիրապետության տակ անցնելուց հետո որոշվել է վերադառնալ կաթոլիկ տաճարի կառուցման հարցին։ Փայտե եկեղեցին կառուցվել է 1924 թվականին, իսկ 1925 թվականի հոկտեմբերի 18-ին այն օծվել է ի պատիվ Տիրոջ խաչի կանգնեցման։

Ճարտարապետություն
-----------------

Տաճարը կառուցվել է էկլեկտիկ ոճով, կոմպոզիցիայում օգտագործվել են գոթիկայի, բարոկկոյի և կլասիցիզմի տարրեր։ Տաճարի շենքը հիմքում ուղղանկյուն է, առանց տրանսեպտի։ Ներքին տարածքը բաժանված է երեք նավերի, կենտրոնական նավը վերածվում է պրեսվիտերիումի և հնգանկյուն աբսիդի։ Գլխավոր նավը ծածկված է երկթեք տանիքով, դեպի որը ձգվում է գլխավոր ճակատից վեր գտնվող ութանկյուն թմբուկ՝ ձևավոր աշտարակով։ Հարավից խորանի հատվածին կից կառուցված է ոչ բարձր ավանդատուն, որը խախտում է շենքի համաչափությունը։ Գլխավոր մուտքը զարդարված է սյունասրահով, որն ունի եռանկյունի բարձր ճակտոն։ Տաճարն ընդգրկվել է Բելառուսի Հանրապետության պատմամշակութային արժեքների պետական ցուցակում։

Ծնոթագրություններ
-----------------

1. ↑  Костел Воздвижения Святого Креста в истории Барановичей(չաշխատող հղում)
2. 1 2  Збор помнікаў гісторыі і культуры. Брестская область. Стр. 83
3. ↑  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей РБ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Храм на сайте Католической церкви в Белоруссии
* Сайт globus.tut.by
* radzima.org
* Деревянный костел
**Խաջաևի բնակելի տուն** (ռուս.՝ Жилой дом Хаджаева), հինավուրց տուն Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքի Սոցիալիստական փողոցում։ Շենքը պատմության և մշակույթի տարածաշրջանային նշանակության հուշարձան է։

*Հասցեն՝* ք. Դոնի Ռոստով, Սոցիալիստական փողոց, 65։

Պատմություն
-----------

Գ. Ն. Խաջաևի բնակելի տունը (այժմ՝ բնակելի տուն) կառուցվել է XX դարի սկզբին մոդեռն ոճով։ 1913 թվականին շենքի սեփականատերը եղել է Գ. Ն. Խաջաևը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Խաջաևի բնակելի տունը Դոնի Ռոստով քաղաքի Սոցիալիստական փողոցում եռահարկ աղյուսե տուն է, որը կառուցվել է մոդեռն ոճով։ Երկհարկանի U-աձև շենքն ունի նկուղ և բազմալանջ տանիք։ Ճակատը սվաղված է, ունի ծեփածո դեկորի յուրօրինակ բարդ մշակում։

Ճակատի անհամաչափ հորինվածքում գերակշռում են շենքի ողջ բարձրությամբ արված երկու ելուստավորումները. ձախ ելուստավորումն ընդգծում է մուտքը և ավարտվում բարձր աստիճանավոր ատտիկոսով, աջը՝ ցածր։ Շքամուտքի դուռը երկփեղկ է, վերնափեղկով։ Լուսամուտախորշերը ծածկված են ձուլածո վանդակներով։

Ճակատի ճարտարապետական կերպարը որոշում է սվաղված և ոճավորված դեկորների ավանդական համադրությունը, ինչպես նաև երկու հարկերի միջապատերի երեսպատումը օքրայագույն կերամիկական սալիկներով։ Ճակատի հորիզոնական բաժանումն ապահովում են պրոֆիլավորված գոտիները (նկուղի, լուսամուտագոգերի, միջհարկային) և քիվը։

Առաջին հարկի ուղղանկյունաձև լուսամուտատեղերը շրջանակված են U-աձև զանգվածեղ զարդաքիվեր ունեցող երեսկալներով և կողպեքային քարերով, երկրորդ հարկի կիսաշրջանաձև լուսամուտատեղերը ճարտարապետները ձևավորել են գոտիների հիմքում ելուստավորումների միջև ընկած հատվածների միացումով, ճակատի արևմտյան հատվածում նույն կերպ միավորված են պատուհանների ուղղանկյունաձև զարդաքիվերը։

Ճակատին յուրօրինակություն է հաղորդում բուսական և կենդանական աշխարհի մոտիվներով ոճավորված դեկորը՝ տերևներով և ծաղիկներով ծոփորային դեկորատիվ գոտիները, աստիճանաձև ատտիկոսի վրայի հորինվածքը, ձկնկուլներով ներդիրը արևմտյան ելուստավորման կեղծ կամարակում։ Ծաղկային նախշազարդ է առկա նաև դարպասի, վերնափեղկի և կլոր պատուհանի կախովի վանդակում։

Փոխարինվել է ճակատի պատշգամբը, կորսվել են ատտիկոսների ավարտումները, սվաղային և ծեփածո զարդերն ունեն զգալի վնասվածքներ և կորուստներ։ Շենքը XX դարի սկզբի քաղաքացիական ճարտարապետության հուշարձան է։

Գրականություն
-------------

* Лобжанидзе В. Лаптев Г. Кустов В. Путешествия по старому Ростову. Часть II. Ростов-на-Дону, 2001 г.
* Весь Ростов и Нахичевань-на-Дону на 1913 год. Харьков. 1913. с. 221.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону
* Стиль модерн в Ростове
* Жилой дом Ходжаева
**Սուրբ Նիկիտայի եկեղեցի** (բելառուս․՝ Свята-Мікіцкая царква), ճարտարապետական փայտե հուշարձան Բելառուսի Հանրապետության Ժաբինկովսկու շրջանի Զդիտովո գյուղում։ Կառուցվել է 1502 թվականին Մուխավեց գետի ափին, որից հետո բազմիցս։ Ընդգրկված է Բելառուսի պատմամշակութային արժեքների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է արևմտապոլեսական ճարտարապետության ավանդույթներով` պոլեսական ճարտարապետական դպրոցի երկու տեսակներից մեկով։ Հավակնում է ընդգրկվել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Լայնությունը կազմում է 9.4 մ, երկարությունը՝ 15.65 մ, բարձրությունը՝ 6 մ։ Բաղկացած է երեք ուղղանկյունաձև ծավալներից՝ հիմնական, թմբուկ և աբիսդա։ Տանիքը կավարածածկ է։ Ապսիդի կողմերով կառուցվել են նեղ ցածր ավանդատներ։ 19-րդ դարում մուտքի մոտ կառուցվել է հիմնակմախքային նախամուտք։ Բեմը ծածկված է փայտե տախտակներով։ Պատուհանները բարձր են և ուղղանկյուն։

Եկեղեցուց ոչ հեռու գտնվում է երկհարկանի փայտե հիմնակխամքային զանգակատուն։ Համալիրը բնութագրվում է որպես մոնումենտալ, ճարտարապետագեղարվեստական արտահայտություն։

Եկեղեցում պահվում է 16-րդ դարի կեսին նկարված Տիրամայր Օդիգատրիայի սրբապատկերը։ Եկեղեցու հովիվը ավագ երեց Ստեֆան Իվանովիչ Գապանյուկն է։

Տես նաև
-------

* Բելառուսում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Здзітаўская Мікітаўская царква // Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мн. 1993.
2. 1 2  Храм во имя Св. Никиты Archived 2016-03-24 at the Wayback Machine. // interfax.by. — 25 января 2007.
3. ↑  Жабинковское благочиние(չաշխատող հղում)
 // «Брест Православный». Официальный сайт Брестской епархии.

Գրականություն
-------------

* Здзітаўская Мікітаўская царква // Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мн. Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
Ֆեյժոադա
**Ֆեյժոադա** (պորտ.՝ feijoada, *feijão*՝ լոբի բառից), պորտուգալալեզու երկրների համար ավանդական ուտեստ՝ պատրաստվող լոբուց, մսային մթերքներից և ֆարոֆայից (մանիոկային ալյուր)։

Մի տարբերակի համաձայն՝ ֆեյժոադուն երեք հարյուր տարի առաջ ստեղծել են ստրուկները, որ Աֆրիկայից բերել էին Բրազիլիա։ Նրանք խառնում էին խոզի մսի կտորները, որ մնում էին տերերի ճաշից հետո, և սև լոբին՝ այդ ժամանակների Բրազիլիայի ստրուկների և կենդանիների համար ընդունված կերը։ Ժամանակի ընթացքում պորտուգալացիները այդ ուտեստի մեջ ավելացրին նրբերշիկ և երշիկ, հնդկացիները՝ ֆարոֆա (մանիոկա ալյուրի և կարագի խառնուրդ)։
Այդ տարբերակի օգտին առաջ է քաշվում այն միտքը, որ «ֆեյժաո»-ն սևամորթների անվնաս մականուն է սլենգով, քանի որ լոբին Բրազիլիայում սև գույնի է։ 
Սակայն ֆեյժոադայի «ստրուկային» ծագման լեգենդը առարկվեց մի շարք գիտական հետազոտությունների շնորհիվ։

Մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ ֆեյժոադայի պատմությունը արմատներով գնում է դեպի եվրոպական խոհանոց։ Որպես ֆեյժոադայի հնարավոր նախնի անվանում են ֆրանսիական կասուլեն, էստրեմադուրայի պորտուգալական բաղադրատոմսերը կամ իսպանական կոզիդո մադրիլենյոն։
քաղվածքի վերջ
Ֆեյժոադայի ծագման ամենահավանական տարբերակը համարվում է գաղափարն այն մասին, որ այդ ուտեստը ծագում է Պորտուգալիայից և արմատներ է ունեցել դեռ Հռոմեական կայսրությունում։

Այսօր ֆեյժոդաուն պատրաստում են լոբուց, մսի տարբեր տեսակիներից, համեմունքներից, մանիոկա մսից, մատուցում են կավե տարայով կաղամբի, նարնջի կտորների, պղպեղից սոուսի, ըստ ցանկության՝ բրնձի հետ միասին։ Յուրաքանչյուր շրջանում ֆեյժոադան տարբեր կերպ են պատրաստում, տարբեր հավելումներով։

Գրականության մեջ
----------------

> 
> 
> "Վարորդ Տիանը կաշասայից և մոկեկիից հետո կիրակի օրը իր տուն հրավիրեց ֆեյժոադու ուտելու և խոստացավ երգել կիթառի օգնությամ իր վերջին ստեղծագործությունները։ Իր տունը աղքատի տուն է, հասարակ, առանց պնդումների, սակայ լոբին և ընկերական հարաբերությունները բավարար են":
> 
> 
> — *Ժորժի Ամադու։ Թերեզա Բատիստա* «Քաղցր մեղր և արիություն»
> 
> 

> 
> 
> "Ամեն ինչ նոր էր Գրող բժիշկների միության նախագահի համար, ամեն ինչ նրան անհանգստացնում էր, քանի որ մինչ օր իր աշխարհը սահմանափակված էր հիվանդանոցով, ուսանողներով, Չիլի փողոի ռենտգենյան գրասենյակով, Գրասի փողոցի բնակարանով, գրականագիտական հավաքածուներով։ Միայն թե կիրակի օրերին ավելանում էին ծովափն ու ֆեյժոադան":
> 
> 
> — *Ժորժի Ամադու* «Հրաշքների խանութ»
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  DITADI, Carlos Augusto Silva - Cozinha Brasileira: Feijoada Completa- Revista Gula, n. 67, Editora Trad, São Paulo. 1998.
**20-մմ ավտոմատ թնդանոթ Տիպ 2**, ճապոնական զենիթային զենք է, ստեղծվել է գերմանական FlaK 30/38-ի հիման վրա։ Սկսել են թողարկել 1942 թվականից։ 

Զույգած զենիթային տեղադրում. Տիպ 2

Կառուցվածք
----------

Թողարկվել է 1942 թվականին, Տիպ 2-ը նման էր Տիպ 98 զենիթային զենքին, բայց ի տարբերություն նախորդի բարձրության անկյունը մինչև 95 աստիճան էր և կրակի կառավարման կենտրոնական մեխանիզմ ուներ։ Կրակի կառավարման մեխանիզմը` մշակված Տիպ 2-ի համար, թույլ էր տալիս միևնույն ժամանակ կառավարել 6 թնդանոթ։ Թնդանոթը հիմնված էր գերմանական FlaK 30/38/Flakvierling վրա։ Տիպ 2 համարը նշանակում էր այն տարին, երբ թնդանոթը ընդունվել էր՝ ճապոնական օրացույցով՝ 2602, ինչը համապատասխանում 1942 թվականին՝ գրիգորիական օրացույցով։

Տարբերակներ
-----------

Զույգ զենքերը ձևավորեցին տարբերակ, որը հայտնի է որպես 20 մմ զենիթային տեղադրում Տիպ 2։ Тип 98 Та-Се տանկի համակերպը։ Զենիթային Та-Се տանկը չէր ընդունվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Taki’s Imperial Japanese Army Page: «AA Weapons»
2. ↑  War Department TM-E-30-480 *Handbook on Japanese Military Forces*, September 1944, p. 400.
3. ↑  Tomczyk, 2007, էջ 14

Գրականություն
-------------

* *Tomczyk, Andrzej* Japanese Armor Vol. 5. — AJ Press, 2007. — ISBN 978-8372371799
* War Department TM-E-30-480 *Handbook on Japanese Military Forces* September 1944

Արտաքին հղումներ
----------------

* Taki's Imperial Japanese Army Page - Akira Takizawa