**Ժոզե Մարիա Վաշկունսելուշ** (պորտ.՝ José Maria Vasconcelos), ավելի հայտնի է **Թաուր Մատան Ռուակ** կեղծանվամբ (թետում՝  Taur Matan Ruak, հոկտեմբերի 10, 1956(1956-10-10), Osso Huna, Baguia administrative post, Baucau Municipality, Արևելյան Թիմոր), Թիմորի քաղաքական, պետական և ռազմական գործիչ։ 2012 թվականի մայիսի 20-ից մինչև 2017 թվականի մայիսի 20-ը եղել է Արևելյան Թիմորի նախագահը։ Նախքան քաղաքականություն մտնելը նա եղել է Արևելյան Թիմորի (ՖԱԼԻՆՏԻԼ) պաշտպանության ուժերի ռազմական հրամանատարը, որը մինչև 2002 թվականը պայքարել է Արևելյան Թիմորի անկախության համար։ 2018 թվականի հունիսի 22-ից՝ Արևելյան Թիմորի գործող վարչապետ

Կենսագրություն
--------------

Թաուր Մատան Ռուակը 2018 թվականի հունիսին
Երբ Ինդոնեզիան 1975 թվականի դեկտեմբերի 7-ին գրավել է Արևելյան Թիմորը, Թաուր Մատան Ռուակը միացել է ՖՐԵՏԻԼԻՆ-ի անկախության համար պայքարին։ Գերեվարվել է ինդոնեզական բանակի կողմից 1979 թվականին, սակայն կարողացել է փախչել 23 օրվա գերությունից հետո։ 1980-ական թվականներից եղել է ռազմական գործողությունների կազմակերպիչներից։ Նրա ռազմական կարիերան շարունակվել է նաև 2002 թվականին Արևելյան Թիմորի անկախացումից հետո։ Անկախացումից հետո Թաուր Մատան Ռուակը եղել է Արևելյան Թիմորի (ՖԱԼԻՆՏԻԼ) պաշտպանության ուժերի ռազմական հրամանատարը։ 2009 թվականին նա ստացել է գեներալ-մայորի կոչում։ Նա զինված ուժերի հրամանատարն էր մինչև 2011 թվականի սեպտեմբերի 1-ը, իսկ հոկտեմբերի 6-ին թողել է զինվորական ծառայությունը։ Թաուր Մատան Ռուակը մասնակցել է 2012 թվականի մարտի 17-ի նախագահական ընտրություններին որպես անկախ թեկնածու, հաղթել է երկրորդ փուլում, որը տեղի է ունեցել ապրիլի 16-ին։ Թաուր Մատան Ռուակը նախագահի պաշտոնը ստանձնել է 2012 թվականի մայիսի 20-ին՝ այդ պաշտոնում փոխարինելով Ժոզե Ռամուշ Օրտային։

2017 թվականին հիմնադրել է Ժողովրդական ազատագրության կուսակցությունը, որը խորհրդարանական ընտրություններում զբաղեցրել է երրորդ տեղը։ 2018 թվականին զբաղեցրել է երկրի վարչապետի պաշտոնը։

Անկախության վերականգնումից հետո
-------------------------------

Թաուր Մատան Ռուակը նշանակալի դեր է խաղացել 2006 թվականի արևելաթիմորյան ճգնաժամում։ 2006 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության հետաքննության անկախ հատուկ հանձնաժողովը մի շարք առաջարկություններ է ներկայացրել, այդ թվում՝ մի քանի անձանց պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ։ Մասնավորապես, պարզվել է, որ ներքին գործերի նախարար Ռոժերիո Լոբատոն, պաշտպանության նախարար Ռոկե Ռոդրիգեսը և պաշտպանության ուժերի ղեկավար Թաուր Մատան Ռուակը ապօրինի գործողություններ են կատարել՝ ճգնաժամի ժամանակ զենք փոխանցելով քաղաքացիական անձանց։ Ռուակը ՖԴՏԼ-ի հրամանատարի պաշտոնից հրաժարական է տվել 2011 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Այն ժամանակ լուրեր էին շրջանառվում, որ նա դիտարկում է նախագահի պաշտոնում առաջադրվելու հնարավորությունը։ Ռուակը հայտարարել է, որ 2012 թվականի ընթացքում իր թեկնածությունն առաջադրելու որոշում կկայացնի։

Նախագահ ընտրվելը
----------------

2012 թվականի մարտի 17-ին և ապրիլի 16-ին Արևելյան Թիմորում տեղի են ունեցել նախագահական ընտրություններ, նախագահ է ընտրվել հինգ տարի ժամկետով։ Գործող նախագահ Խոսե Ռամուշ Օրտան, ով նախագահ ընտրվելու երկրորդ և վերջին ժամկետի իրավունք ուներ, հայտարարել է, որ ձգտելու է իր թեկնածությունն առաջադրել ընտրություններում։ Ընտրությունները դիտարկվել են որպես փորձություն «երիտասարդ ժողովրդավարության համար», որը ձգտում էր վերահսկել սեփական անվտանգությունը։ Թաուր Մատան Ռուակը երկրորդ փուլում ժամանակավորապես հաղթել է Ֆրանսիշկու Գուտերիշին։

Թաուր Մատան Ռուակի՝ որպես նախագահի երդմնակալության արարողությունը կայացել է 2012 թվականի մայիսի 20-ին՝ նույն օրը, երբ Արևելյան Թիմորը նշել է իր անկախության տասներորդ տարեդարձը։ Թաուր Մատան Ռուակն ու Խոսե Մարիա Վասկոնսելոսը նախագահի պաշտոնական անուններն են։

Պարգևներ
--------

* Ինֆանտ Դոն Էնրիկեի շքանշան, Պորտուգալիա (2012 թվականի մայիսի 10)
* Արևելյան Թիմորի Գրանդի շքանշան, Արևելյան Թիմոր (2017 թվականի մայիսի 19)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  E Timor army chief resigns ahead of polls
4. ↑  L'ONU salue l'élection au Timor-Leste
5. ↑  Taur Matan Ruak claims victory in East Timor election
6. ↑  E.Timor celebrates a decade of independence
7. ↑  UN (2006 թ․ հոկտեմբերի 17). "UN commission of inquiry issues report on violent crisis that shook Timor-Leste". UN.
8. ↑  UN (2006 թ․ հոկտեմբերի 2). "Report of the UN Independent Special Commission of Inquiry for Timor-Leste" (PDF). UNHCHR. Արխիվացված է the original (PDF) 2009 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Retrieved 2009 թ․ սեպտեմբերի 19. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  "E Timor army chief resigns ahead of polls". Australian Broadcasting Corporation. AFP. 2011 թ․ սեպտեմբերի 2. Retrieved 2011 թ․ սեպտեմբերի 2.
10. ↑  "L'ONU salue l'élection au Timor-Leste". *Le Figaro.fr* (in ֆրանսերեն). AFP. 2012 թ․ մարտի 19.
11. ↑  "East Timor's Ramos-Horta to Seek Second Term". *Jakarta Globe*. Agence France-Presse. 2012 թ․ հունվարի 31. Արխիվացված է the original 2012 թ․ սեպտեմբերի 14-ին. Retrieved 2012 թ․ ապրիլի 19. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
12. ↑  "Polls close in East Timor presidential election". Australian Broadcasting Corporation. AFP. 2012 թ․ մարտի 17. Retrieved 2012 թ․ ապրիլի 16.
13. ↑  "CIDADÃOS ESTRANGEIROS AGRACIADOS COM ORDENS PORTUGUESAS - Página Oficial das Ordens Honoríficas Portuguesas". *www.ordens.presidencia.pt* (in պորտուգալերեն). Retrieved 2017 թ․ օգոստոսի 6.
14. ↑  Group, Global Media (2017 թ․ մայիսի 19). "Internacional - Timor-Leste: Presidente Lu-Olo condecora antecessor Taur Matan Ruak em cerimónia solene". *DN* (in պորտուգալերեն). Retrieved 2017 թ․ օգոստոսի 6.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող՝**Մարի Ալկատիրի** | **Արևելյան Թիմորի վարչապետ**2018 թվական | Հաջորդող՝' |
| Նախորդող՝**Ժոզե Ռամուշ Օրտա)** | **Արևելյան Թիմորի նախագահ**2012—2017 | Հաջորդող՝**Ֆրանսիշկու Գուտերիշ** |