**Պրոֆեսիոնալ սպորտը** կամ կոմերցիոն սպորտը սպորտային և ձեռնարկատիրական գործունեություն է, որը մրցումների բարձր արժողության շնորհիվ առևտրային օգուտներ է տալիս մարզական կազմակերպություններին (լիգաներ, թիմեր և այլն), հեռուստատեսությանը, համացանցին և մարզիկներին։ Սա թույլ է տալիս մարզիկներին զբաղվել միայն սպորտով՝ միաժամանակ բարելավել իրենց հմտությունները և մնալ մարզավիճակում։  

Պրոֆեսիոնալ սպորտը համակցված է սիրողական սպորտի (ոչ կոմերցիոն) հետ, պրոֆեսիոնալ մարզիկներին, որպես կանոն, արգելվում է մասնակցել սիրողական մրցումներին։

Պրոֆեսիոնալ սպորտի կոմերցիոն կողմ
---------------------------------

20-րդ դարի վերջում ի հայտ են եկել սպորտի երեք կատեգորիաներ՝ մասսայական (ֆիզիկական դաստիարակություն), էլիտար սպորտ (օլիմպիական) և պրոֆեսիոնալ։ Ի տարբերություն մյուս երկու կատեգորիաների, պրոֆեսիոնալ սպորտի հաջողության հիմնական ցուցանիշը կոմերցիոն շահն է։ Այսպիսով, 2008 թվականին Անգլիայի Պրեմիեր լիգայի ֆուտբոլիստի միջին աշխատավարձը կազմել է 1,2 միլիոն ֆունտ։ Պրոֆեսիոնալ ​​սպորտում մարզիկների, մարզիչների և օժանդակ անձնակազմի համար նման բարձր ծախսերը փոխհատուցվում են տարբեր աղբյուրներից.

* Սեփականատերերից և հովանավորներից ստացված միջոցներ
* Տոմսերի վաճառք
* Հեռարձակման իրավունքների վաճառք
* Եկամուտ սպորտային օբյեկտների վարձակալությունից
* Հուշանվերների վաճառք՝ այսպես կոչված «խորհրդանիշներ»
* Գովազդ մարզադաշտի և սպորտային համազգեստի վրա
* Լիգայի կենտրոնական ֆոնդերից ստացված մուտքեր
* Ներդրում
* Մարզիկների տրանսֆերներ

Այս եկամտի մեծ մասի համար մարզական թիմն իրականում ունի մենաշնորհատեր։ Պրոֆեսիոնալ սպորտի բնորոշ հատկանիշներն են տեղափոխումները (մարզիկի տեղափոխումը թիմից թիմ, սովորաբար գումարի դիմաց) և սիրողական սպորտից պրոֆեսիոնալ սպորտին անցումը։

Պրոֆեսիոնալ սպորտաձևերը դրական արձագանքներ ունեն։ Եթե թիմը շատ է հաղթում, այն դառնում է կոմերցիոն հաջողություն, ինչը հնարավորություն է տալիս գնել ավելի հմուտ մարզիկներ և այլն։ Ուստի սպորտի ֆեդերացիան հաճախ լրացուցիչ կանոններ է սահմանում, որպեսզի հարուստ թիմերը չմեծացնեն իրենց բյուջեն։

Պրոֆեսիոնալ սպորտի սոցիալական նշանակություն
-------------------------------------------

Գոյություն ունի սպորտի երեք սոցիալական գործառույթ. բացասական հույզերի, օրինակ և արարողակարգային (լինի դա աշխատանքից հետո մարզասրահ գնալը, թե հանգստյան օրերին մարզադաշտ գնալը)։ Սպորտի պրոֆեսիոնալիզացման հետ մեկտեղ այս գործառույթներն ավելի են սրվել. հանդիպումները դարձել են ավելի դիտարժան, մարզիկները մշտապես հանրության ուշադրության կենտրոնում են, իսկ պրոֆեսիոնալ լիգաներն ու թիմերը այնքան էլ շատ չեն։

Տեսակետ կա, որ սպորտը մարդու մեջ դաստիարակում է միայն բարոյական լավագույն հատկանիշները։ Որոշ չափով դա ճիշտ է. մարզիկին անհրաժեշտ է լավ ֆիզիկական մարզում, արագ որոշումներ կայացնելու կարողություն, թիմային խաղ և այլ որակներ։ Այնուամենայնիվ, շատ մարզիկներ սովորում են «գրագետ» խախտել կանոնները, արհամարհել վարքագծի նորմերը և այլն։ Սա հատկապես տարածված է պրոֆեսիոնալ սպորտում։ Ըստ սոցիոլոգների, սպորտը իրական ապրելակերպի հայելին է։ եթե կոպտությունն ու բռնությունը տարածված են հասարակության մեջ, նույնը կլինի սպորտում։ Եթե ​​քաղաքական գործիչներն ու գործարարները ձգտեն ամեն գնով հաղթել, ապա սպորտում կլինի դոպինգ, «թաքուն խաղեր» և կաշառք։

Կապ այլ սպորտային գործունեության հետ
------------------------------------

Պրոֆեսիոնալ մարզաձևերը նման են էլիտար սպորտաձևերին (օլիմպիական). դրանք նման են մարզիկի ծախսերի և լրիվ դրույքով զբաղվածության։ Թեև գեղարվեստական ​​մարմնամարզությունը, գեղասահքը, աթլետիկան և շատ այլ մարզաձևեր վատ պրոֆեսիոնալիզացված են։ Սակայն սպորտի այս ճյուղերի միջև դեռևս կան տարբերություններ, և պրոֆեսիոնալ սպորտն առանձնանում է հետևյալ հատկանիշներով։

* Կենտրոնանում է այն սպորտաձևերի վրա, որոնք ամենադիտարժանն են և առևտրային առումով շահավետ,
* Ֆինանսավորման այլ աղբյուրներ, մարզիկների ավելի բարձր վարձատրություն,
* Համապարփակ շոուի ստեղծում հեռուստադիտողների և երկրպագուների համար. սա օգտագործում է գովազդ, տեսահոլովակներ, կողմնակի կատարումներ, ինչպիսիք են համաժամանակյա գեղասահքը և քաջալերելը,
* Մրցակցային մթնոլորտի ստեղծում, ավելի հագեցած օրացույց,
* Մարզիկների ընդունելության կանոնների և մրցումների կանոնների տարբերություններ,
* Սպորտային էլիտայի, մարզիկների սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորում,
* Մարզման այլ ռեժիմներ։

Ավանդաբար պրոֆեսիոնալ սպորտը համարվում է խանգարող, սիրողական սպորտի հակառակորդ։ ՄՕԿ-ի նախագահ (1980 թվական) Մայքլ Կիլանին ասել է.

> Սպորտի պրոֆեսիոնալիզացման վտանգն այն է, որ այն սպորտը վերածում է «շոուբիզնեսի»։ Մարզիկը կորցնում է իր ազատությունը և դառնում գործիք կոմերցիոն գործակալի ձեռքում, ով որոշում է, թե որտեղ պետք է մրցի և ում դեմ՝ հատկապես ուշադրություն դարձնելով տոմսերի վաճառքից ստացվող եկամուտներին և հեռուստատեսային իրավունքներին։ Ես անձամբ պրոֆեսիոնալ սպորտի դեմ ոչինչ չունեմ։ Բայց եթե պրոֆեսիոնալներին թույլ տան մասնակցել Օլիմպիական խաղերին, ապա օլիմպիական շարժումը կանցնի մենեջերների և իմպրեսարիոների ձեռքը։
> 
> 

Այնուամենայնիվ, մարզիկի ակտիվ կյանքի շրջանը կարճ է, և դեռ պետք է լավ մարզիկ դառնալ, այդ իսկ պատճառով պրոֆեսիոնալ սպորտը սովորաբար հաջողակ է լինում այնտեղ, որտեղ կա «աջակցություն» մասսայական սպորտի տեսքով։ Մյուս կողմից, պրոֆեսիոնալ սպորտն ինքնին խթան է հաղորդում մասսայական սպորտին։

Պատմություն
-----------

Կառքերի մրցավազքը հսկայական ծախսեր էր պահանջում։ Չորս զտարյուն ցեղատեսակի ձիերը բոլորի համար մատչելի չէին, ուստի հմուտ մարտակառքերը ֆինանսավորվում էին գործարարների կողմից։ Հաղթողը ոչ թե ձիավարն էր, այլ հովանավորը։ Հուսալիորեն հայտնի է, որ Բյուզանդական կայսրությունում մարտակառքերի հետ կապված իրավիճակը նման էր ժամանակակից ֆուտբոլին. կային թիմերի «գույներ», հավատարիմ երկրպագուներ և սպորտի հետ կապված «ցուցադրումներ»։ Նման իրավիճակ էր նաև այլ մարզաձևերի դեպքում։ Ավելի մեծ ժամանցի համար օտարերկրացիներին թույլ են տվել նույնիսկ մասնակցել Օլիմպիական խաղերին։

18-րդ դարում հայտնվեցին պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկներ։ 19-րդ դարի կեսերին ֆուտբոլի միասնական կանոնների սահմանումով Անգլիայում գործարարները սկսեցին բացահայտ վճարել ֆուտբոլիստներին։ Այն նույնիսկ հասավ նրան, որ արգելեց վարձով խաղը։ Մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում ԱՄՆ-ում կազմակերպվեց պրոֆեսիոնալ բեյսբոլ։ Նրանք նույնիսկ բեյսբոլի քարտեր էին պատրաստում՝ հավաքագրվող քարտեր՝ հանրաճանաչ մարզիկների պատկերներով։

Ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի հիմնադիր Պիեռ դը Կուբերտենը բարձր է գնահատել սիրողական սպորտաձևի ոգին։ Սիրողական մարզիկներին ներկայացվող պահանջները խիստ էին.

* Մի մասնակցեք դրամական մրցանակների և խաղադրույքների մրցույթներին.
* Մրցույթներին մասնակցելու համար գումարով չպարգևատրվեք.
* Մրցույթի համար արձակուրդի համար փոխհատուցում չստանալ.
* Մի եղեք պրոֆեսիոնալ մարզիչ։

1912 թվականին կրկնակի չեմպիոն Ջիմ Թորփին զրկել են մեդալներից այն բանից հետո, երբ պարզվել է, որ նա կիսապրոֆեսիոնալ բեյսբոլիստ է։

Ավտոսպորտը չափազանց թանկ սպորտի տեսակ է, ուստի արդեն վաղ տարիներին կազմակերպիչները վարորդներին գրավում էին մեծ մրցանակներով։ Թեև ԱՄՆ-ում ավտոսպորտի առաջին խոշոր իրադարձությունը (Վանդերբիլտի գավաթ) անցկացվել է ճանապարհային կուրսի վրա, Միացյալ Նահանգները հետագայում անցել է մրցավազքի մրցավազքին։ ԱՄՆ-ում մեկնարկել է ավտոմրցարշավների առաջին կանոնավոր մրցույթը՝ Ինդիանապոլիս 500 մղոն։ Լավագույն վարորդի մրցանակը 25,000 դոլար էր։

Պրոֆեսիոնալ սպորտը վերածնունդ ստացավ հեռուստատեսության զարգացմանը զուգահեռ։ Շրջանակային ավտոմրցարշավները, որոնք հիմնականում անտեսվել են հանրության կողմից մուտքի դժվարությունների և զվարճանքի բացակայության պատճառով, աննախադեպ հայտնիություն են ձեռք բերել։ 1968 թվականին մրցարշավային մեքենաների թևերը սկսեցին իրականացնել ծխախոտի գովազդ։ Եվրոպական մրցարշավների առևտրայնացմանն օգնեց Բերնի Էքլսթոունի ճշգրիտ բիզնես մոտեցումը։ Մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում պրոֆեսիոնալ թենիսը սկսեց ծաղկել։ 1973 թվականին բացվեց պրոֆեսիոնալ գեղասահքի աշխարհի առաջնությունը, որը կազմակերպել էր Դիկ Բաթոնը որպես հեռուստատեսային շոու։

Շնորհիվ այն բանի, որ ամենաբարձր նվաճումները մարզիկի կողմից պրոֆեսիոնալ մոտեցում են պահանջում, սիրողական սպորտը 1981 թվականից դուրս է մնացել Օլիմպիական խարտիայից։ 1980-ականներին թենիսն ընդգրկված է օլիմպիական ծրագրում որպես ամբողջովին պրոֆեսիոնալ։ Այն մարզաձևերը, որոնք մնացել են թույլ պրոֆեսիոնալիզացված, այն մարզաձևերն են, որոնք ունեն լավ կազմակերպված աշխարհի առաջնություն, որը չի կարող վերարտադրվել օլիմպիական ձևաչափով (ֆուտբոլ), կամ նրանք, որոնք պրոֆեսիոնալ չեն դարձել միջազգային մասշտաբով (աթլետիկա, գեղասահք)։ Գեղասահքում մինչ օրս (2016 թվական) «պրոֆեսիոնալ դառնալը» հոմանիշ է «թոշակի անցնելու»։

Առավել պրոֆեսիոնալ սպորտ
------------------------

### Միջազգային

* Ավտոմրցարշավ
* Բասկետբոլ
* Բիլիարդ
* Բռնցքամարտ
* Հեծանվավազք
* Գոլֆ
* Տեգեր
* Մոտոցիկլետների մրցավազք
* Խառը մարտարվեստ
* Թենիս
* Ֆուտբոլ
* Հոկեյ

### **Ազգային**

* Ամերիկյան ֆուտբոլ
* Բեյսբոլ
* Բոուլինգ
* Կիբերսպորտ
* Մահակախաղ
* Լապտա
* Ռեգբի 15
* Ռոդեո

Տես նաև
-------

Սպորտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Соловов А.В. Богданов В.М.* 2.3. Профессиональный спорт // Основы физической культуры в вузе. — Самара: СГАУ.
2. ↑  ЦЕЛИ, ЗАДАЧИ И ФУНКЦИИ ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО СПОРТА // Физкульт-Привет, 3 Сентября 2007(չաշխատող հղում)
3. ↑  ИСТОЧНИКИ ДОХОДОВ ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО СПОРТА — 16 Октября 2007 — Физкульт-Привет(չաշխատող հղում)
4. ↑  [ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫЙ СПОРТ В СОВРЕМЕННОМ ОБЩЕСТВЕ // Физкульт-Привет, 7 марта 2007(չաշխատող հղում)
](չաշխատող հղում)
5. ↑  «Профессиональный спорт: история и современное состояние — SportWiki энциклопедия». Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 23-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 15-ին.
6. ↑  «Who Really Won The First Indy 500?». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 14-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 25-ին.
7. ↑  …В чём разница между любительским и профессиональным спортом? Archived 2016-10-13 at the Wayback Machine. // Аргументы и Факты