recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լյուբով Պավլովնա Վոինովա-Շիկանյան** (օգոստոսի 5 (18), 1909, Երևան, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 17, 1990(1990-08-17), Երևան, ԽՍՀՄ), բալետի խորհրդային արտիստուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1945)։

Բալետի դերասան և դիրիժոր Դմիտրի Շիկանյանի կինը։

Կենսագրություն
--------------

1926 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պարարվեստի ուսումնարանը։ 1926-1927 թվականներին եղել է Նովոսիբիրսկի, 1927-1928 թվականներին՝ Սվերդլովսկի, 1928֊1938 թվականներին՝ Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնների մենապարուհի։

Դերապարերից են՝ Օդետա-Օդիլիա (Չայկովսկու «Կարապի լիճը»), Մեդորա (Ադանի «Կորսար»), Սվանիլդա (Դելիբի «Կոպելիա»), Մայա (Թաքթաքիշվիլու «Մալտակվա»)։

1938 թվականից՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մենապարուհի։ Եղել է Կարինեի (Խաչատրյանի «Երջանկություն») առաջին դերակատարուհին։ Լավագույն դերապարերից են նաև՝ Մարիա (Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը»), Ռայմոնդա (Գլազունովի «Ռայմոնդա»), Գյուլնարա (Ռիմսկի-Կորսակովի «Շեհերազադե»), Խանդութ («Խանդութ», ըստ Սպենդիարյանի երաժշտության), Գայանե (Խաչատրյանի «Գայանե»)։

1934-1938 թվականներին դասավանդել է Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնին կից բալետի ստուդիայում, 1938-1942 թվականներին՝ Երևանի պարարվեստի ուսումնարանում, 1938-1963 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի բալետի արտիստների մանկավարժ-փորձավարը։

Վոինովա-Շիկանյանի աշակերտուհիներից են Թ․ Գրիգորյանը, Զ․ Քալանթարյանը, Դ․ Ալեքսանյանը, Ժ․ Բաբախանյանը։

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Любовь Воинова-Шиканян». *Кино-Театр.РУ*. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Յաշար Մեմեդսադիղ օղլի Նուրիև** (ադրբ.՝ Yaşar Məmmədsadıq oğlu Nuriyev, սեպտեմբերի 3, 1951(1951-09-03), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 22, 2012(2012-11-22), Yasamal raion, Բաքու, Ադրբեջան), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի դերասան, Ադրբեջանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1982), Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1989), Ադրբեջանի պետական մրցանակի դափնեկիր (1991);

Կենսագրություն
--------------

Յաշար Նուրին ծնվել է 1951 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Բաքվում։ Նրա հայրը `Մամեդսադըկ Նուրիև, նույնպես դերասան էր։ 1968 թվականին ավարտել է Բաքվի թիվ 173 միջնակարգ դպրոցը։ Դպրոցը ավարտելուց հետո նա ընդունվել է Ադրբեջանի պետական արվեստի ինստիտուտի դրաման և դերասանական ֆակուլտետը։ Այնտեղ նրա ուսուցիչը Ռզա Թահմասիբն էր։ 1972 թվականին ինստիտուտի ավարտելուց հետո մեկ տարի ծառայել է բանակում։ Այնուհետև աշխատել է որպես դերասան ինստիտուտի կրթական թատրոնում։ 1974 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, Ադրբեջանի պետական ակադեմիական դրամատիկական թատրոնի գլխավոր տնօրեն Թոֆիկ Քազիմովի հրավերով, նա ընդունվել է թատերախումբը։

Դերասանների հոբելյանները միշտ նշվել են հանդիսավորությամբ։ 1981 թվականին, իր 30-ամյա հոբելյանի ժամանակ, ստացավ առաջին պատվավոր կոչում `վաստակավոր արտիստ։ 1991 թվականին 40-ամյա հոբելյանի ժամանակ արժանացել է պետական մրցանակը։ 2011 թվականին, Յաշար Նուրիի 60-ամյակը նշվեց հանդիսավոր կերպով Ադրբեջանի պետական ակադեմիական ազգային դրամատիկական թատրոնում։

Յաշար Նուրին մահացել է 2012 թվականի նոյեմբերի 22-ին, երկարատև հիվանդությունից հետո, Բաքվում։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստ (1981)
* Լենինի կոմսոմոլի մրցանակի դափնեկիր (1984)
* Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1989)
* Ադրբեջանի պետական մրցանակի դափնեկիր (1991)

Տես նաև
-------

* Հասան Մամեդով
* Ադրբեջանական կինո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ЯШАР НУРИ
2. ↑
3. ↑  Ադրբեջանում թատրոնի պատմությունը
4. ↑  «КАК ПРОЖИЛ 60 ЛЕТ, ТАК БУДУ ЖИТЬ И ДАЛЬШЕ»
5. ↑  մահացել է Յաշար Նուրին
**Ալի Փաշա Մուբարաք** (արաբ․՝  علي باشا مبارك‎‎, ոչ վաղ քան 1823 և ոչ ուշ քան 1824, Եգիպտոս - նոյեմբերի 14, 1893(1893-11-14), Կահիրե, Եգիպտոս), արաբ գրող և թարգմանիչ, եղել է Եգիպտոսի լուսավորության նախարար, նահդայի հիմնադիրներից։

Կենսագրություն
--------------

Մուհամմադ Ալիից հետո Եգիպտոսում իշխանության է գալիս Իսմայիլ փաշան, ում օրոք մշակութային զարգացումը շարունակում է ընթանալ նույն հունով։ Այդ ժամանակաշրջանում եգիպտական մշակույթի ամենաակնառու ներկայացուցիչներից էր փաշա Ալի Մուբարաք փաշան (1823-1893 թթ.)։ Նա ծնվել է քրիստոնյա ընտանիքում, ստացել է բժշկական կրթություն։ Նա այն ուսանողներից էր, ով 1844 թ. երկրորդ հոսքով մեկնեց Ֆրանսիա։ Այնտեղ 4 տարի սովորելով ռազմական գործ, վերադառնում է Եգիպտոս և 1853-1854 թվականներին եգիպտական զորքի կազմում մասնակցում է Ղրիմի պատերազմին։ Իսմայիլի իշխանության գալուց հետո նրան է վստահվում բարձր պաշտոն ռազմական նախարարությունում։ Ալի Մուբարաքի աշխատություններից հայտնի է «Թաուֆիկի նոր նախաձեռնությունները» (արաբ․՝  الخطط التوفيقية الجديدة‎‎՝ ալ-խուտատ ալ-թաուֆիկիյա ալ-ջադիդա)։

1865 թվականին, երբ սուլթան Աբդուլ Ազիզը այցելում է Եգիպտոս, նկատում է, որ եգիպտական հին արժեքավոր ձեռագրերը անուշադրության են մատնված և առաջարկում է Իսմայիլին հավաքել դրանք բոլորը մեկ ընդհանուր գրապահոցում։ Իսմայիլի նախաձեռնությամբ ստեղծվում է հայտնի «Խեդիվի եգիպտական գրադարանը» (արաբ․՝  الكتبخانة الخديوية المصرية‎‎՝ ալ-Քութուբխանա ալ-խեդիվիյա ալ-մասռիյա)։ Ալի Մուբարաքին է վստահվում նորաստեղծ գրադարանի կարգավորումը, ով այդ ժամանակ հոգևոր ունեցվածքների նախարարն էր։ 1871-1872 թվականներին Ալի Մուբարաքի կողմից տպագրվում են մի շարք աշխարհագրության, երկրաչափության և բժշկության դասագրքեր՝ զիվորական կրթական հաստատությունների համար։ Մեկ տարի անց, զբաղեցնելով ազգային լուսավորության նախարարի պաշտոնը, նա ձեռնամուխ է լինում եվրոպական օրինակով համալսարանի հիմնադրման։ Նմանատիպ համալսարանի կառուցման գաղափարը կար դեռևս Մուհամադ Ալիի ժամանակից։ Ոգեշնչվելով նոր հիմնադրված համալսարանի դասախոսներից մեկի աշխատանքով, Ալի Մուբարաքը ստեղծում է նմանատիպ աշխատություն՝ Ալամադդին վերնագրով։ Այն իրենից ներկայացնում էր 4 հատորանի գիտական աշխատանք, գրված էր կիսագեղարվեստական ոճով։ Ի տարբերություն ալ-Տահտաուիի ստեղծագործության, այն նախատեսված էր մեծահասակների համար, ում նա ձգտում էր ծանոթացնել մարդկային գիտելիքների բոլոր ոլորտներին։ Նրա մյուս ստեղծագործություններից հայտնի է Մուհամմադ մարգարեի մասին հադիսներից մեկի մեկնաբանությունը։ Ալի Մուբարաքը մեկնաբանելով այն, կոչ է անում մուսուլմաններին չմոռանալով Աստծուն ջանասիրաբար աշխատել ապագայի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica

Աղբյուրներ
----------

* Долинина А.А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М. 1968.
* Борисов В.М. Современная египетская проза. М„ 1961.
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М. 1996. Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալամ ալ-դին, Ալի Մուբարաքի ստեղծագործությունը, արաբերեն
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սանդալ (այլ կիրառումներ)

**Սանդալ** (**Ալեքսանդր Պողոսի Պետրոսյան**, հուլիսի 5, 1859(1859-07-05), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 9, 1922(1922-07-09), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ), հայ գյուղագիր, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

1880 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, մեկ տարի ուսուցչություն արել Մուշի Առաքելոց վանքում։ Թիֆլիսում հարել է նարոդնիկական խմբակի։ 1880-ական թթ․ ուսուցիչ է եղել Գանձակում, Բաքվում, Միջին Ասիայում և այլուր, 90-ական թթ․՝ պաշտոնավարել Մոսկվայի և Պետերբուրգի երկաթուղային վարչություններում, 1890-ական թթ․ վերջին՝ վերադարձել Թիֆլիս։ Մեծ չէ Սանդալի գրական ժառանգությունը։ Բացի «Վիշապ» (պատկեր տաճկահայ պանդուխտ մշակների կյանքից) (1884) գրքից և «Փոքրիկ աստղ» (1892) վեպից, 1880-1890-ական թվականներին Սանդալը մամուլում տպագրել է հոդվածներ ու փոխադրություններ։ Դաժան է գյուղագրի պատկերած իրականությունը, սակայն միամիտ ու վերացական են դրանից դուրս գալու նրա մատնանշած ուղիները, փոխօգնության ընկերությունների հիմնում, լուսավորական աշխատանք, հարստահարիչների սանձահարում, դպրոցական ուսուցման բովանդակության ու ձևի կատարելագործում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «AV Production - Սանդալ». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 5-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 177)։*  |
**Սիավուշ Մամեդաղա օղլի Ասլան** (ադրբ.՝ Səyavuş Məmmədağa oğlu Aslan, սեպտեմբերի 5, 1935(1935-09-05), Saray, Ադրբեջան - հունիսի 27, 2013(2013-06-27), Բաքու, Ադրբեջան), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի դերասան, Ադրբեջանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1974), Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1982);

Կենսագրություն
--------------

Սիավուշ Ասլանը ծնվել է 1935 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Բաքվում։ 1947-1953 թվականներին գործել է բազմաթիվ ասոցիացիաներում։ 1954 թվականին նա կարճ ժամանակով աշխատել է Երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ 1958 թվականին աշխատել է Ղուբայի պետական դրամատիկական թատրոնում։ 1959 թվականին վերադառնալով Բաքու, Սիավուշ Ասլանն ընդունվել է Ադրբեջանի պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի թատերախումբը։ Նա երկար տարիներ հանդես է եկել որպես Ադրբեջանի պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի գլխավոր դերասաններից մեկը։ Որոշ ժամանակ նա աշխատել է որպես այդ թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար (1994-1996)։

Նա մահացել է 2013 թվականի հունիսի 27-ին Բաքվում, ծանր հիվանդությունից հետո։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

Սիավուշ Ասլանը 1974 թվականին արժանացել է Ադրբեջանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստի կոչմանը, թատերական և կինոյի արդյունավետ աշխատանքի համար։ Իսկ 1982 թվականին արժանացել է ժողովրդական արտիստի կոչմանը։ Նա նախագահական պաշտոնաթողն էր։ 

* Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստ (1981)
* Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1989)
* Ադրբեջանի Օրդեն «Փառք» (2013)
* Պատվի օրդեն (1995)

Տես նաև
-------

* Հասան Մամեդով
* Ադրբեջանական կինո
* Յաշար Նուրի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սիավուշ Մամեդաղա օղլի Ասլան
2. ↑  Siyavuş Aslan
3. ↑  Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի հրամանագիրը
4. ↑  Сиявуш Аслан(չաշխատող հղում)
**Լյուբով Լազարևա** (Պրուդչևնկո Այվազյան, Լյուբով Վիկտորովնա) - հոկտեմբերի 10, 1990, Ցարիցին (այժմ՝ Վոլգոգրադ), խորհրդային երգչուհի (լիրիկակոլորատուրային սոպրանո)։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1959)։ 1937 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիան։ 1937-1964 թվականներին եղել է Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի։ «Երգչուհու մեղմ հոգեհանգիստ սոպրանոն, արտիստիզմը, ժողովրդական երգի կերպարի խոր ներթափանցումը, ժողովրդական կատարման տիրապետումը». Որպես երգչախմբի մենակատար, ինչպես նաև անհատ կատարող, նա հանրաճանաչություն ձեռք բերեց 50-90-ականների ռադիոլսողների լայն շրջանակի մեջ։ Նրա արծաթե ձայնը, որը ժողովրդականորեն կոչվում է հատուկ `« Լազարևսկի »։ Լյուբով Վասիլիևնան ուսումնասիրեց իր երգելու հմտությունները լավագույն ուսուցիչներից։ Ժողովրդական երգից վերցնելով իր ամբողջ պարզությունը, բնականությունը, զգացմունքների ճշմարտացիությունը ՝ երգչուհին իր արվեստով իր մեջ նոր հմտություններ բացահայտեց։ Նա տիրապետում էր ինչպես կատարման ժողովրդական ոճին, այնպես էլ ակադեմիականին։ Ավելի քան 40 տարի Լազարեւան իր թանկարժեք արվեստը նվիրեց ռադիոլսողներին։ Նրա երգեցողության հիմնական տարբերակիչ հատկություններից մեկը ինտոնացիայի արտասովոր մաքրությունն է, որն արտահայտվում է ձայնային գույների ամենալայն ներկապնակի հոյակապ օգտագործման հետ համատեղ։ Նա ծնվել է Օմսկում։ Պատերազմի ժամանակ նա աշխատել է պաշտպանական գործարանում։ 1946 թվականին նա ընդունվում է երաժշտական դպրոց մրցույթի միջոցով։ 1952 թվականին, մրցույթով, նա ընդունվեց Ռուսական երգի երգչախումբը ՝ ղեկավարությամբ Ն. Կուտուզովի։ Իր հոգեհարազատ սոպրանոյի շնորհիվ նա արագ դարձավ երգչախմբի մենակատար։ Նա հնչյունավորել է խորհրդային կինոյի ավելի քան 60 ֆիլմ, նրա արծաթե ձայնը հնչում է ֆիլմերում ՝ «Հարուստ հարսնացուն», «Դարպասապահ», «Առաջին էշելոն», «Խոհարար», «Երիտասարդ Ռուսաստան»։ Նա միջազգային մրցանակների դափնեկիր էր։ 1970 թվականին ստացել է «Պատվավոր ռադիոօպերատորի» կոչում 1972 թվականին նրան շնորհվել է «ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ» կոչում Թոշակի անցնելուց հետո նա վարում էր ակտիվ ապրելակերպ։ Նա շրջանային դատարանի նախագահն էր, հաճախում էր դպրոցներ և այլ հասարակական կազմակերպություններ, խոսում պատերազմի և իր դժվարին ուղու մասին, մեծ տոներին հրավիրված հյուր էր, Տիոպլի Ստանի պատվավոր բնակիչ։ Մասնակցել է մրցումների։ Լյուբով Լազարևան մահացել է 88 տարեկան հասակում։ Թաղված է Մոսկվայում։

Դերերգեր
--------

Դերերգերից են՝ Ջիլդա (Ջ. Վերդիի «Ռիգոլետտո»), Ռոզինա (Ռոսինիի «Սևիլյան սափրիչ»), Օլիմպիա (Տ. Չուխաճյանի «Արշակ Բ»), Մյուզետա, Վիոլետա (Պուչչինիի «Բոհեմա», «Տոսկա»), Ջուլիետ (Գունոյի «Ռոմեո և Ջուլիետ»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 469)։*  |
**Կոմիտաս Մարտիրոսի Քյոմուրճյան** (մոտ 1656, Կոստանդնուպոլիս - նոյեմբերի 5, 1707(1707-11-05), Կոստանդնուպոլիս), հայ քահանա, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Կոմիտաս Քյոմուրճյանը ծնվել է 1656 թվականին Կ. Պոլսում Մարտիրոս քահանայի ընտանիքում։ Եղբայրն է Երեմիա Չելեպի Քյոմուրճյանի։ Մյուս եղբայրը եղել է Մարտիրոս քահանան։ Ամուսնացած է եղել Հուսի անունով կեսարացի կնոջ հետ։ Նրանք ունեին երկու որդի և երեք դուստր։

Աշակերտել է այնթապցի Մինաս վարդապետին, սովորել քերականություն, ճարտասանություն և աստվածաբանություն։ 1683 թվականին Եվդոկիայի առաջնորդ Կիրակոս եպիսկոպոսը Քյոմուրճյանին ձեռնադրել է քահանա։

Պաշտոնավարել է Սամաթիայի Սուրբ Գևորգ եկեղեցում։ Ներքաշվել է Կ. Պոլսի պատրիարքական աթոռի համար կռվի մեջ և ենթարկվել հալածանքների։ 1701 թվականին Երեմ վարդապետ Ղափանցին, ընտրվելով պատրիարք, սաստիկ հալածանք է սկսել կաթոլիկ եկեղեցու համակիրների, այդ թվում՝ Քյոմուրճյանի դեմ։ Քյոմուրճյանը ստիպված մեկնել է Երուսաղեմ, բայց պատշաճ ընդունելության չարժանանալով՝ վերադարձել է Կ. Պոլիս, 9 ամիս թաքնվել է, այդ ընթացքում չափածոյի է վերածել «Գործք առաքելոց»–ը, որը տպագրվել է 1704 թվականին Կ. Պոլսում՝ Սուրբ Էջմիածնի և Սուրբ Սարգսի տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Ոտնաւորք բանք ի գործս առաքելոց» (196 էջ, 8՛՛, 11,6x7 սմ)։

1798 թվականին Տրիեստում՝ Մխիթարյան տպարանում լույս է տեսել Ստեփանոս Ավգերյանցի «Քէօմիւրճեանց տէր Կոմիտաս քահանայնըն վարքը, վէ նահատակութիւնու» հայատառ թուրքերեն գրքույկը՝ Քյոմուրճյանի վարքի ու նահատակության մասին։ Տիտղոսաթերթին՝ «Ալլահըն ազիզ Քուլու-Քէօմիւրճեանց տէր Կոմիտաս քահանայնըն վարքը, վէ նահատակութիւնու» (44 էջ, 8՛՛, 13,5x8,5 սմ)։

Օսմանյան կառավարության որոշմամբ Քյոմուրճյանին գլխատել են։ 1929 թվականին Հռոմի Պիոս XI պապը նրան կարգել է «երանելիների դասին»։

Թաղված է Պալըգլըի գերեզմանոցում՝ Թորոս կաթողիկոսի շիրմի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «ՄԻԱԲԱՆՔ ԵՒ ԱՅՑԵԼՈՒՔ ՀԱՅ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԻ - Կ.». *digilib.aua.am*. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 17-ին.
2. ↑  «Ուրբաթ 4 Նոյեմբեր 2011, Տօնն է Երանելի Տէր Կոմիտաս Քահանային։». *www.archivioradiovaticana.va*. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 17-ին.
3. 1 2 3 4  Այվազյան, Հովհաննես, ed. (2015). *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*. Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. էջ 1101. ISBN 978-5-89700-042-5.
4. ↑  «Balıklı Ermeni Mezarlığı». *www.turkiyeermenileripatrikligi.org*. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 17-ին. `{{cite web}}`: Text "Mezarlıklar" ignored (օգնություն); Text "Türkiye Ermenileri Patrikliği" ignored (օգնություն)

Գրականություն
-------------

* Մաղարեան Յ, *Համառօտ կենսագրութւին տեառն Կոմիտասայ քահանայի Քիւմւրճեանց Կ. Պոլսեցի Հայ-Կաթողիկէ վկային,* ԿՊ, 1912։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ուրբաթ 4 Նոյեմբեր 2011, Տօնն է Երանելի Տէր Կոմիտաս Քահանային
* Der Gomidas Kahana (1656-1707)
**Գեորգի Ֆիլիպովիչ Շոլոխով-Սինյավսկի** (ռուս.՝ Гео́ргий Фили́ппович Шо́лохов-Синя́вский, իսկական ազգանունը` Շոլոխով, հոկտեմբերի 29 (նոյեմբերի 11), 1901, Սինյավսկոյե (Նեկլինովսկի շրջան), Նեկլինովսկի շրջան, Ռոստովի մարզ, ԽՍՀՄ - մայիսի 1, 1967(1967-05-01), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային գրող։ Դոնում խորհրդային գրականության առաջին ռահվիրաներից մեկը։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934)։

Կենսագրություն
--------------

Գեորգի Շոլոխովը ծնվել է Վոյսկա Դոնի մարզի Սինյավսկոյե` գյուղացու ընտանիքում։ 1934 թվականից դարձել է ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ, եղել է Խորհրդային գրողների առաջին համամիութենական կոնգրեսի պատվիրակ, 1941 թվականին ընդգրկվել է ԽՄԿԿ շարքերը, 1942 թվականի ապրիլից մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին 28-րդ և 4-րդ տանկային զորքերի և 65-րդ բանակի կազմում, եղել է կապիտան։ Ծառայել է «Сталинский удар» թերթի խմբագրությունում։

Մահացել է 1967 թվականին Մոսկվայում։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Առաջին ստեղծագործությունը` «Հանցագործություն», 1928 թվականին տպագրվել է «На подъёме» ամսագրում։
Շոլոխով-Սինյավսկու առաջին կարևոր աշխատանքը, որը գրավել է ընթերցողների և քննադատների ուշադրությունը, «Քարը ծովափին» (1934) պատմվածքների ժողովածուն է։ Այնուհետև լույս են տեսել «Крутии», «Суровая путина» (մասեր 1-3, 1932-1937), «Եղբայրներ», «Հեռավոր լույսեր» (Գիրք 1-2, 1939-1941), «Կուդիմով ընտանիքը» (1941) վիպակը, որտեղ հեղինակը, խոսելով ձկնորսների և երկաթուղայինների նախահեղափոխական ապրելակերպի, հեղափոխության մեջ նրանց մասնակցության մասին, առաջիններից էր խորհրդային գրականության մեջ, որ փորձեց բացահայտել հատուկ պայմաններում անհատի և բազմության բարդ գործընթացի զարթոնքը Դոնի կազակների կյանքում։

Պատերազմի ընթացքում Շոլոխով-Սինյավսկին գրել է մարտադաշտում գտնվող մարդու մասին «Գորինիչ օձը» պատմվածքների գիրքը և իր մեծագույն գործերից մեկը` «Վոլգա» վեպը (1947-1951)։

Հետպատերազմյան տարիներին լույս է տեսել հեղինակի «Անհանգիստ տարիք» վեպը, «Հայրը» վիպակը, որը հիմք է դրել հեղինակի վերջին խոշոր աշխատանքին` «Դառը մեղր» (1961-1964) ինքնակենսագրական եռագրությանը, «Գետափի տնակը», «Կազակական բուրսա» վիպակներին և այլն։

Շոլոխով-Սինյավսկու ստեղծագործությունները թարգմանվել և տպագրվել են Լեհաստանում, Չեխոսլովակիայում, Հունգարիայում։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների» մեդալ (6.2.1943)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1961)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Шолохов Георгий Филиппович 1901 г.р.». Подвиг народа. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 15-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|subtitle=` ignored (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Шолохов-Синявский, Георгий Филиппович

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1038544467 · ISNI: 0000000123521165 · LCCN: n85140256 · LNB: 000231394 · NKC: uk2011671111 · NLP: a0000002222137 · NUKAT: n2014138987 · SUDOC: 140617728 · VIAF: 173375107 · WorldCat VIAF: 173375107 |

 |

 |
**Մերալ Մենդերես** (թուրքերեն՝ Meral Menderes, 1933, Ստամբուլ, Թուրքիա - դեկտեմբերի 27, 2011(2011-12-27), Մալթեփե, Ստամբուլի մարզ, Թուրքիա), թուրք օպերային երգչուհի՝ սոպրանո պարտիայում։

Կենսագրություն
--------------

Մերալ Մենդերեսը ծնվել է Այդընի մարզի Քուշադասը քաղաքում 1933 թվականին։ Երգի առաջին դասերը ստացել է Ստամբուլի քաղաքային կոնսերվատորիայում Մունիր Ջեյհանից։ Այնուհետև նա կրթություն է ստացել նորաստեղծ Օպերային ստուդիայում։ Նրա ուսուցիչներն են եղել տարբեր օտարերկրյա և թուրք վոկալի մասնագետներ։

Նա իր բեմական դեբյուտը կատարել է 1960 թվականի մարտի 19-ին՝ հանդես գալով Ջակոմո Պուչինիի «Տոսկա» օպերայում, որը բեմադրվել է 1959 թվականին հիմնադրված Ստամբուլի քաղաքային օպերայում։ Նրա հաջորդ ելույթը եղել է «Մադամ Բատտերֆլայ» օպերայում։ Նա հետագայում կատարել է հետևյալ դերերգերը՝ Սանտուցա («Գյուղական պատիվ», Պիետրո Մասկանյիի) և «Բոհեմ»-ում։ Անկարայում բեմադրված «Տուրանդոտ» օպերայում խաղացել է և՛ արքայադուստր Տուրանդոտին, և՛ Լյու ստրուկին, խաղացել է Անտոնիայի դերը «Հոֆմանի հեքիաթները» օպերայում (Ժակ Օֆենբախ)։ Նաև հանդես է եկել այնպիսի օպերաներում, ինչպիսիք են՝ «Մակբեթ»-ը (Ջուզեպպե Վերդի), «Դիմակահանդես»-ը (Ջուզեպպե Վերդի), «Գողացված հարսնացուն» (Բեդրժիխ Սմետանա) և «Տրուբադուր»-ը (Ջուզեպպե Վերդի)։

Հայտնի է եղել որպես բնական և հնչեղ ձայնով վերին վոկալային տիրույթում սոպրանոյի կատարող, հանրապետական ժամանակաշրջանի առաջին օպերային երգչուհիներից մեկը։ Բեմում հանդես է եկել շուրջ 30 տարի։

2010 թվականին Ստամբուլի օպերայի հիմնադրման 50-ամյակի կապակցությամբ արժանացել է Թուրքիայի օպերայի և բալետի պետական թատրոնի գլխավոր տնօրեն Ռենգիմ Գյոքմենի կողմից տրված «Գեղարվեստական մրցանակին»։

Մահացել է 78 տարեկանում Ստամբուլի Մալթեփեի շրջանում գտնվող իր տանը՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 27-ին։ Նրան հուղարկավորել են Քյուչյուքյալի գերեզմանատանը՝ Սյուրեյա օպերային թատրոնում տեղի ունեցած հիշատակի արարողությունից և Մալթեփե մզկիթում կրոնական հոգեհանգստյան արարողությունից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Meral Menderes yaşamını yitirdi» (թուրքերեն). Cumhuriyet. 2011 թ․ դեկտեմբերի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|subtitle=` ignored (օգնություն)
2. 1 2 3 4 5 6  «Meral Menders: Türk Operasının ilk yıldızından ebedî veda...» (թուրքերեն). Musîki Dergisi. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
3. 1 2  «Turkish opera singer Menderes dies at 78» (անգլերեն). Hürriyet Daily News. 2011 թ․ դեկտեմբերի 29. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 6-ին. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
**Սանատրուկ Մարտիրոսի Սարգսյան** (հունիսի 13, 1915(1915-06-13), Նորաշենիկ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 5, 1985(1985-03-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կենսաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1954), պրոֆեսոր (1957)։

Կենսագրություն
--------------

1937 թվականին ավարտել է Տաշքենդի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1944-1949 թթ․ աշխատել է ՀԽՍՀ անասնապահության ԳՀԻ-ում, կազմակերպել ու ղեկավարել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության շերամապահության գիտահետազոտական կայանի աշխատանքները (1955-1972 թթ․), միաժամանակ եղել է Երևանի պետական համալսարանի (1956-1964 թթ․), Հայկական մանկավարժական ինստիտուտի (1964-1970 թթ․) կենդանաբանության ամբիոնների վարիչ։ 1972 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱ կենդանաբանության ինստիտուտի գենետիկայի լաբորատորիայի վարիչը։

Գործունեություն
---------------

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են կենդանիների բուծման ու տոհմային աշխատանքներում մոր դերի կենսաբանական հիմունքների ուսումնասիրության, զույգ ընտրության, միջատների էկոլոգիայի, պատճառագիտության ու գենետիկայի հարցերին, թթենու շերամի բուծման աշխատանքների մեքենայացման կենսաբանական հիմունքների ստեղծմանը։ Բնական մետաքսաթելի հումքի՝ բոժոժների արտադրության համար առաջարկել է աշխարհում առաջին մեքենայացված գիծ, ստեղծել միջատների (խնձորենու պտղակերի) դեմ պայքարի գեևետիկական եղանակ, շերամի կլոնային բուծման տեխնոլոգիա ու արժեքավոր Կլոններ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Երկեր
-----

* Թթենու շերամը, նրա բիոլոգիան և որդակերակրման տեխնիկան, Ե. 1958։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 224)։*  |
**Ժորժ Արծրունի** (ֆր.՝ Georges B. Artsrouni, որոշ աղբյուրներում՝ George Artsrouni, հուլիսի 10, 1883(1883-07-10), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 27, 1960(1960-10-27), Փարիզ), ֆրանսահայ ինժեներ, գյուտարար։ Պատմությանը հայտնի ամենահին մեքենայական թարգմանության սարքերից մեկի հեղինակն է։ Կրթություն է ստացել Սանկտ Պետերբուրգում։ 1922 թվականից հաստատվել է Ֆրանսիայում։

Արծրունին իր առաջին սարքը ստեղծել է հավանաբար 1932 թվականին և պատենտավորել է 1933 թվականի հուլիսի 22-ին՝ «Մեխանիկական ուղեղ» (*cerveau mécanique*) անվամբ։ Նույն տարի սկսել է կառուցել երկրորդ մեքենան, որը 1937 թվականին Փարիզի մեծ ցուցահանդեսի ժամանակ «Մեխանագրաֆիայի» բաժնում արժանացել է գլխավոր մրցանակի (*diplôme de grand prix*)։ Արծրունու մահից հետո, սարքը ձեռք է բերվել և միչև հիմա պահպանվում է Փարիզի Արվեստների և Արհեստների թանգարանի կողմից։

Արծրունու թարգմանչական մեքենան մեխանիկական (ոչ էլեկտրոնային) սարք էր, որը մուտքային տվյալները ընդունում էր ստեղնաշարի միջոցով, թարգմանում տեքստը բառ առ բառ՝ որոնելով բառերի թարգմանությունները ներկառուցված բառարաններում և թարգմանված տեքստը արտատպում թղթի վրա։ Այն կարող էր թարգմանել չորս լեզուներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (Ֆրանսերեն), Musée des Arts et Métiers, Inv. : 21661-0001- Machine à traduire électromécanique dite "le cerveau mécanique" de G. Artsrouni (չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Ջոն Հաչինս, «Մեքենայական թարգմանության երկու ռահվիրաները․ Արծրունին և Տրյոնասկին» Archived 2018-11-26 at the Wayback Machine. (John Hutchins, Two precursors of machine translation: Artsrouni and Trojanskij)։ International Journal of Translation 16(1) Jan-June 2004, 11-31 (անգլ.)
* Միքայել Կարբե, «Ֆրանսիական թարգմանիչ սարքը շուտով կլինի երեսուն տարեկան» (Corbé, M. "La machine à traduire française aura bientôt trente ans")։ Automatisme 5(3), 1960: 87-91 (ֆր.)
* Դոմա Մորիս, «Ժորժ Արծրունու թարգմանչական մեքենան»(չաշխատող հղում)
 (Daumas Maurice. Les machines à traduire de Georges Artsrouni)։ *Revue d'histoire des sciences et de leurs applications*, tome 18, n°3, 1965. pp. 283–302. (ֆր.)
**Իսմեթ Վեհիթի Գունեյ** (հուլիսի 15, 1923(1923-07-15), Լիմասոլ, Լիմասոլի շրջան, Կիպրոս - հունիսի 23, 2009(2009-06-23), Նիկոսիա, Կիպրոս), թուրք կիպրոսցի նկարիչ, ուսուցիչ, արվեստագետ։ Նա ստեղծել է այժմյան Կիպրոսի դրոշը, ինչպես նաև երկրի զինանշանը 1960 թվականին։ Գունեյի ստեղծած դրոշը յուրահատուկ էր, քանի որ Կիպրոսը առաջին երկիրն է, որ ցուցադրել է իր տարածքը քարտեզի վրա։ Կոսովոն, որի կարգավիճակը վիճելի է նույնպես պատկերել է իր տարածքը դրոշի վրա։ 

 Դրոշի հարաբերությունը՝ 3:5

Կենսագրություն
--------------

Գունեյը ծնվել է 1932 թվականին Կիպրոսի Լիմասոլ քաղաքում։ Նա սկսել է նկարել, երբ նա աշակերտ էր ավագ դպրոցում։ Ավարտելուց հետո մանկավարժական քոլեջը, նա 1948 թվականին սկսեց աշխատել որպես նկարչության ուսուցիչ։ 
1948 թվականից 1977 թվականը նա Լեֆքոշայի երկեկ Լիսեսում ուսուցանել է նկարչություն և պատմություն։ 1956 թվականին նա հանդիպել է նկարիչ Իբրահիմ Կալիլիի հետ և աշխատել է նրա հետ մինչև 1960 թվականը։ 
1947 թ.-ին Գունեյը դարձավ առաջին թուրքը, ով բացեց իր անհատական ցուցահանդեսը Կիպրոսում։ Գունեյը Կիպրոսում, ինչպես նաև արտերկրում ունեցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսներ, և մասնակցել է տարբեր ցուցահանդեսների։ 1967 թ.-ին կրթաթոշակը նրան հնարավորություն տվեց սովորել Բելֆաստի թագուհու համալսարանի Ստրանմիլս քոլեջում։ 1986 թվականին նա ունեցել է իր ամենամեծ ցուցահանդեսը Կիպրոսի մայրաքաղաք Նիկոսիայում։ Գունեյը մահացել է 2009 թվականի հունիսի 23-ին Կիպրոսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑

Աղբյուրներ
----------

* Ismet Vehit Güney (անգլ.)
**Անտոնին Նովոտնի** (չեխերեն` Antonín Novotný, դեկտեմբերի 10, 1904(1904-12-10)[…], Letňany, Prague 18, Պրահա 18, Prague 9, Պրահա, Բոհեմիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա և Պրահա, Բոհեմիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - հունվարի 28, 1975(1975-01-28)[…], Պրահա, Չեխոսլովակիա), Չեխոսլովակիայի պետական և քաղաքական գործիչ, 1957-1968 թվականներին՝ Չեխոսլովակիայի նախագահը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է այն ժամանակ Ավստրա-Հունգարիայի կազմում գտնվող Պրահայի մոտակայքում գտնվող Լետնյանի բնակավայրում։ Նովոտնիի ընտանիքը աշխատավոր դասից էր և նա վաղ տարիքից աշխատել է դարբին։  

Եղել է Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցության (ՉԿԿ) անդամ 1921 թ. նրա ստեղծման օրից։ 1929 թ. դարձել է կուսակցության գործիչ։
  

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել է (ՉԿԿ) ընդհատակյա գործունեությանը, 1941-1945 թթ. եղել է Մաութհաուզենի համակենտրոնացման ճամբարի կալանավոր։  

Պատերազմի ավարտից հետո 1945-1951 թթ. ՉԿԿ Պրահայի քաղաքային կոմիտեի 1-ին քարտուղարն է, 1946-1968 թթ.` ՉԿԿ կենտրոնական կոմիտեի (ԿԿ) անդամ, իսկ 1953 թվականից՝ ՉԿԿ ԿԿ 1-ին քարտուղարը։ Այդ պաշտոնից հեռացվել է 1968 թ. հունվարի 4-ին, նրան այդ ժամանակ փոխարինեց Ալեքսանդր Դուբչեկը։ Նույն տարվա մարտի 28-ին հրաժարվում է բոլոր պաշտոններից և նրան փոխարինում է ՉՍՍՀ նոր նախագահ Լուդվիկ Սվոբոդան։ Նովոտնիի հրաժարականին հաջորդեց «Պրահայի գարունը»։  

50-ականներին Անտոնին Նովոտնին մասնակցություն է ունեցել երկրում ընթացող բռնաճնշումներին։ Հետագայում նրան որոշ քաղաքական գործիչների արդարացումը ձգձգելու համար նրան քննադատության ենթարկեցին գրողներն ու ուսանողները։

Տե'ս նաև`
---------

* Անտոնին Զապոտոցկի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  ծնունդների գրանցամատյան
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3 4  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
5. 1 2  Regional Database of the Central Bohemian Research Library in Kladno
6. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
7. ↑  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
8. 1 2 3  Branko Lazitch with Milorad M. Drachkovitch, *Biographical Dictionary of the Comintern: New, Revised, and Expanded Edition.* Stanford, CA: Hoover Institution Press, 1986; pp. 344–345.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անտոնին Նովոտնիի կենսագրությունը (անգլ.) և չեխերեն
**Ստեփան վարդապետ Սարյան** (1865, Կ. Պոլիս - 1915, Տրապիզոն), հայ բնագետ, մշակութային գործիչ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1865 թվականին Կ. Պոլսի Գաղատիա թաղամասում։ 1880 թվականին միացել է Մխիթարյան միաբանությանը (Վենետիկի Սբ. Ղազար կղզի)։ 1887 թվականին ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա։ 1890 թվականին ավարտել է Հռոմի համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետը և ստացել աստվածաբանության ու փիլիսոփայության դոկտորի տիտղոս։ 1890 թվականին վերադարձել է Սբ. Ղազարի վանք։ 1891-93 թվականներին աշխատել է որպես Սբ. Ղազար վանքի դպրոցի ուսուցիչ և տեսուչի օգնական։ 1898-1899 թվականներին միաժամանակ եղել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության «Բազմավէպ» հանդեսի խմբագիրը և տպարանի տեսուչը, բնագիտական հոդվածներով աշխատակցել հանդեսին։

1899-1901 թվականներին «Բազմավեպի» համարներում լույս են տեսել նրա «Մագնիսական քուն» վերնագիրը կրող հոդվածները՝ նվիրված հիպնոսի առեղծվածներին։ 1902/05 թվականին գրել է հայ իրականության մեջ առաջին երկը դարվինիզմի և տեսակների ծագման մասին։

1902-1906 թվականներին եղել է Մխիթարյանների Փարիզի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանի տեսուչը։ 1906-1910 թվականներին Եղիսաբեթուպոլսում եղել է առաքելական քարոզիչ։ Այնուհետև որոշ ժամանակ ուսուցչություն է արել իր ծննդավայր Կ.Պոլսի Գաղատիա թաղամասում։ 1910 թվականին տեղափոխվել է Տրապիզոն և վարել տեղի հայ կաթոլիկների վարժարանների տեսուչի, ապա՝ հոգևոր հովվի պաշտոնները։

Զոհվել է Մեծ Եղեռնի ժամանակ՝ 1915 թվականին Տրապիզոնում՝ 50 տարեկանում։

Աշխատություններ
---------------

* Ընթացք տեսական աստուածաբանութեան, 1894, 825 էջ։
* Մագնիսական քուն, Վենետիկ, 1901։ Մինչ այդ լույս է տեսել «ԲԱզմավէպի» 1899-1901 թթ. համարներում։
* Էակներու ծագումը, 1902/1905։

Գրականություն
-------------

* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Փաշայան Ասատուր, Տիտղոսակիր հայեր, XV-XIX դարեր, Երևան, 2001։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Կարլեն Հմայակի Ղամբարյան** (փետրվարի 17, 1927(1927-02-17), Ղշլաղ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - *անհայտ*), կուսակցական և պետական աշխատող։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1977), ԽՄԿԿ անդամ 1946)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի Կ․ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկա-մեքենաշինական ֆակուլտետը (1950 թ.), ՍՄԿԿ ԿԿ-ի բարձրագույն կուսակցական դպրոցը (1958 թ.)։ 1950 թվականից աշխատել է Երևանի էլեկտրատեխնիկական գործարանում։ 1955 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Օրջոնիկիձեի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1958 թվականից աշխատել է ՀԿԿ ԿԿ-ի ապարատում։ 1959 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Հրազդանի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1961 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ, միաժամանակ (1963-1965 թթ.)՝ արդյունաբերության և շինարարության ղեկավարման գծով ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի նախագահի տեղակալ։ 1975-1981 թվականներին Ղամբարյանը եղել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1981 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար և ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամ։ 1960 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ։ ՀԽՍՀ V-X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 4 շքանշաններով և մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 24)։*  |
**Աստվածատուր Աբեղա** (1387 - *անհայտ*), հայ գրիչ և մանրանկարիչ։ «Որդի Ատոմի և Շաքար խաթունի»։ Վանական և գեղարվեստական կրթությունը ստացել է Ռշտունյաց երկրի Սուրբ Վարդան անապատում, իր մորեղբայր Հակոբ վարդապետից սովորել է «... զգիր, զծաղիկ, զոս կել և զկազմել և այլ բազում բարութիւն»։ Ձեռագրեր է ընդօրինակել Ակոռիի և Ոստանի վանքերում։ Մատենադարանում են պահվում Աստվածատուր Աբեղայի պատկերազարդած 1417 թվականի (ձեռ. № 4841) և 1419 թվականի (ձեռ. № 2670) Ավետարանները, 1418 թվականի Մաշտոցը (ձեռ. № 4151)։ Աստվածատուր Աբեղան 1403 թվականին Անձնանապատում ընդօրինակել է մի Ոսկեփորիկ (Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռ. № 705)։ Ընդօրինակություններ է կատարել կիլիկյան, հատկապես Սարգիս Պիծակի պատկերազարդած ձեռագրերից՝ փորձելով համակցել տեղական՝ Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի և Կիլիկիայի XIV դարի գեղանկարչության ավանդույթները։ Աստվածատուր Աբեղայի պատկերներին բնորոշ է մաքուր, վառ գույների (կարմիր, կապույտ, կանաչ, դեղին) և ռիթմիկ գծերի դաշնությունը։ Նրա մանրանկարներում արտացոլվել են ժողովրդական նիստ ու կացի առարկաները, տարազը և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 592)։*  |
**Չարլզ Մոս Դյուկ կրտսեր** (անգլ.՝ Charles Moss Duke Jr. հոկտեմբերի 3, 1935(1935-10-03), Շառլոթ, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերի փոխգնդապետ։

1957 թվականին ԱՄՆ-ի ծովային ակադեմիայում ստացել է ռազմածովային գիտությունների բակալավրի, իսկ 1964 թվականին՝ Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում՝ «օդագնացություն և տիեզերագնացություն» մասնագիտության գծով մագիստրոսի աստիճան։ Տիեզերագնացների խմբում է 1966 թվականից։ 1972 թվականի ապրիլի 16-27-ը, որպես լուսնախցիկի օդաչու, Զ․ Յանգի, և Թ․ Մաթինգչիի հետ, «Ապոլլոն-16» տիեզերանավով թռիչք է կատարել դեպի Լուսին։ 1972 թվականի ապրիլի 21-ին Դյուկը և Յանգը լուսնախցիկով վայրէջք են կատարել Լուսնի վրա՝ Դեկարտ խառնարանի շրջանում։ Դյուկը Լուսնի վրա մնացել է ընդամենը 71 ժամ 2 րոպե, 3 անգամ (20ժ, 14ր ընդհանուր տևողությամբ) դուրս գալով Լուսնի մակերևույթ։ Դյուկը և Յանգը Լուսնի վրա շարժվել են լուսնագնացով։

Պատկերասրահ
-----------

* Չարլզ Դյուկը Լուսնի վրաՉարլզ Դյուկը Լուսնի վրա
* Ապոլլոն-16Ապոլլոն-16

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Speculative Fiction Database — 1995.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 425)։*  |
**Անաստասիա Կորոտկայա,** ավելի կարճ՝ **Նաստիա Կորոտկայա** (ուկր.` Анастасі́я Коро́тка, հոկտեմբերի 15, 1985(1985-10-15), Դոնեցկ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի հաղորդավարուհի և դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Անաստասիա Կորոտկայան ծնվել է 1985 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։ Ընտանիքի հետ ապրել է Մանգուշում և Մարիուպոլում։ Ավարտել է Բերդյան մանկավարժական համալսարանը, մասնագիտությամբ խորեոգրաֆ է։

Կարիերա
-------

«Причём здесь мы» խմբի կազմում խաղացել է Ուկրաինայի ազգային ՈւՀԱ-ում։ Տեղափոխվելով Կիև` դառնում է « Большая Разница» նախագծի ուկրաինական տարբերակի մասնակից։

2012-2013 թվականներին եղել է ողջ ԽՍՀՄ երկրներում հայտնի «Орёл и решка» նախագխի հաղորդավրուհի (իր ապագա ամուսին Անդրեյ Բեդնյակովի հետ)։ Անաստասիա Կորոտկայայի դեբյուտը հեռուստատեսությունում եղել է (չհաշվելով « Большая Разница» նախագիծը) «Большие чувства» երիտասարդական հեռուստասերիալը, որը մեկնարկել է 2013 թվականին «Пятница» հեռուստաալիքով։ Նույն տարվա ընթացքում հայտնվում է «Супергерои» հեռուստասերիալում։ Ինչպես նաև Անդրեյ Բեդնյակովի հետ միասին սկսել են «Свидание со звездой» և «Как фишка ляжет» (սառեցված է) նախագծերը։

Անձնական կյանք
--------------

2014 թվականի օգոստոսի 31-ին ամուսնացել է ուկրաինացի հայտնի հաղորդավար Անդրեյ Բեդնյակովի հետ։ 2015 թվականին ծնվել է նրանց աղջիկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ведущие «Орел и решка» Андрей Бедняков и Настя Короткая стали родителями». *24smi.org*. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 29-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անաստասիա Կորոտկայա, ВокругТВ
* Անաստասիա Կորոտկայան որպես «Орёл и решка» նախագխի հաղորդավրուհի
* Ո՞վ է Անաստասիա Կորոտկայան
* Անաստասիա Կորոտկայա, ИнтерТВ
**Վլադիմիր Ալեքսանդրովիչ Վարկովիցկի** (դեկտեմբերի 19 1915 (հունվարի 1 1916), Օդեսա, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 9, 1974(1974-10-09), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), բալետի ռուս խորհրդային արտիստ, բալետմայստեր, մանկավարժ։

1936 թվականին Լենինգրադի պարարվեստի ուսումնարանն ավարտելուց հետո՝ Լենինգրադի Կիրովի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մենապարող։ 1937 թվականից սկսել է բալետմայստերական գործունեությունը։ 1941-1943 թվականներին եղել է Լենինգրադի օպերային փոքր թատրոնի բալետային խմբի գեղարվեստական ղեկավարը, 1953-1955 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի բալետմայստեր, ուր բեմադրել է՝ «Խանդութ» (ըստ Ապենդիարյանի երաժշտության, 1953), Չայկովսկու «Կարապի լիճը» (1954 թվական) և այլն։ Մոլդովական օպերայի և բալետի թատրոնում Վարկովիցկին բեմադրել է Զագորսկու «Արշալույս»-ը (1960 թվական)։ 1937 թվականից զբաղվել է նաև մանկավարժությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Միհրդատ** (ուկրաիներեն՝ Мітридат, Ղրիմի թաթարերեն՝ Mitridat, Митридат), լեռ Ղրիմ քաղաքում, Կերչ քաղաքի սահմանագծում։ Լեռան վրա կա կառուցված հուշարձան ռազմական փառքի և Ֆաշիստական Գերմանիայի զավթիչների դեմ մղած պայքարում ի պատվին։

Աշխարհագրություն
----------------

Իր դիրքով լեռը հանդիսանում է Կերչ քաղաքի աշխարհագրական կենտրոնը։ Լեռան գագաթից տեսարան է բացվում դեպի քաղաքը և դեպի Կերչի ծովածոցը։ Ծովի մակարդակից գտնվում է 91,4 մետր բարձրության վրա։

Պատմություն
-----------

### Անտիկ ժամանակաշրջան

Լեռ Կերչ քաղաքի կենտրոնում, որի վրա տեղակայված է Պանտիկապեոն անտիկ ժամանակաշրջանի քաղաքը։ Անվանակոչվել է ի պատիվ Պոնտոսի արքա Միհրդատ VI Եվպատորի, ով զոհվել էր այստեղ հռոմեացիների դեմ քաղաքական և ռազմական պայքարի մղման ժամանակ։ Այդ անունը թարգմանաբար նշանակում է «Միտրի պարգև »։Այդ անունը կրել են Փոքր Ասիայի Պոնտական 6 արքաները, նրանցից վերջինը՝ Միհրդատ VI Եվպատորը, հռոմեացիների վտանգավոր թշնամիներից էր։ Միհրդատին, ով կառավարել էր Իբերիայում(այժմ՝ Վրաստան), հռոմեացի կայսր Վեսպասիանը(կառավարել է 69-79 թթ.) օգնեց դիմադրել Ալանական ցեղերի ներթափանցման փորձերին։
Պարթևստանի 4 արքաները ևս կրում էին Միհրդատ անունը։

### Միհրդատը Ցարական Ռուսաստանի և Սովետական Միության ժամանակ

Միհրդատ լեռը, որպես Կերչ քաղաքի տարածք, Կյուչուկ-Կայնարդջի խաղաղության պայմանագրով միացվում է Ռուսական կայսրությանը։ Վարչատարածքային 1783-1802 թվականների բաժանման ժամանակ Կերչ քաղաքը մտցվում է Տավրիկյան նահանգի կազմի մեջ։
Մինչ 1917 թվականի հեղափոխությունը Կերչ քաղաք են ժամանել Ցարական կայսրեր՝ Ալեքսանդր I-ը , Նիկոլայ I-ը, Ալեքսանդր II-ը և կայսրուհի՝ Մարիա Ալեքսանդրովան։ Սովետական միության պատմության մեջ լեռը մտել է ինչպես ևս մեկ տարածք Ղրիմի թերակղզում, որտեղ Երկրորդ Աշխարհամարտի ժամանակ ճակատամարտ է տեղի ունեցել ԳերմանաՖաշիստական զորքերի հետ, դառնալով Ղրիմի ռազմական փառքի պաշտպանների կենտրոնը։ Անքակտելիորեն 
լեռը մեծ դեր է խաղացել Կերչ քաղաքի պաշտպանության և ազատագրության գործում։1943 թվականի դեկտեմբերին, Կերչ-Էլտինգենի դեսանտային գործողության շրջանակներում, Էլտիգեն գյուղից դուրս գալով Նովոռոսիսկի հրաձգային գունդը՝ գնդապետ Վասիլի Գլադկովի գլխավորությամբ մտնում է Կերչ քաղաք։ Այստեղ՝ Միհրդատ լեռան գագաթին, 1944 թվականի ապրիլի 11-ին Ղրիմի օպերացիայի շրջանակներում Կերչի ազատարարները Կարմիր դրոշակ են բարձրացնում։

Երկրաբանություն
---------------

Լեռան մոտ, 1910 թվականի երկաբանական հետազոտությունների արդյունքում գիտնական-երկրաբան Ս.Պ.Պոպովի կողմից հայտնաբերվել էր և առաջին անգամ նկարագրվել հանք, որը 1914 թվականին լեռան անունով անվանակոչվեց Միհրդատիտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  «Гора Митридат». *alltravels.com.ua*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
3. ↑  «Гора Митридат». *kerch.narod.ru*. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
4. 1 2  «Митридат VI Евпатор. Жизнеописание». *«Всемирная история в лицах»*. История.Ру.
5. ↑  Труды Ломоносовского института геохимии, кристаллографии и минералогии, Выпуски 7-10, Издательство Академии наук СССР, 1936, — С. 139
6. ↑  «Митридатит». *Каталог Минералов*. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
**Հաբիլ Մուսթաֆա օղլի Ալիև** (ադրբ.՝ Habil Mustafa oğlu Əliyev, մայիսի 28, 1927(1927-05-28), Աղդաշ, Ելիզավետպոլի նահանգ - սեպտեմբերի 8, 2015(2015-09-08), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի քամանչահար, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Հաբիլ Ալիևը ծնվել է 1927 թվականի մայիսի 28-ին Աղդաշի շրջանի Ուչկովակի գյուղում։ 7 տարեկանից մասնակցել է տարբեր խմբերին, վարժվել քամանչայի նվագին։ Նա երաժշտական կրթություն է ստացել թիվ 3 երաժշտական դպրոցում։ Երաժշտական դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է մանկավարժական դպրոց։ Հաբիլ Ալիևը 1952 թվականից սովորել է Ասաֆ Զեյնալլու անվան միջնակարգ երաժշտական դպրոցում։ Ուսումնասիրելով ժողովրդական երաժշտությունը՝ մասնագիտացել է մուղամների արվեստում, ներդրել քառալար քամանչան։ Նրա ուսուցիչներն էին երգիչ Խան Շուշինսկին և կոմպոզիտոր Սոլթան Հաջիբեկովը։ Ավելի ուշ Հաբիլ Ալիևը աշխատել է Ադրբեջանի պետական ակադեմիական ֆիլհարմոնիայում։ Հաբիլ Ալիևը սկսեց իր կարիերան 1953 թվականին Մուսլիմ Մագոմաևի անվան Ադրբեջանի Պետական Ակադեմիական Ֆիլհարմոնիայում առաջին անգամ պարային անսամբլում։ Այդ ժամանակ ֆիլհարմոնիայի ղեկավարը Շամսի Բադալբեկլին էր։ Ֆիլհարմոնիայում Հաբիլ Ալիևը աշխատել է Սոլթան Հաջիբեկովի, Նիյազիի, Սեիդ Ռուսթամովի հետ միասին։

Հաբիլ Ալիևը մահացել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 8-ին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հաբիլ Ալիև- Բայաթի Շիրազ
* Հաբիլ Ալիև- Դիլբերիմ
* Հաբիլ Ալիև- Սեգահ
* Habil Aliyev and M.R.Shajarian

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Газета «Известия» за 27 сентября 2009 года.
2. ↑  Habil Aliyev-Biography
3. ↑  Habil Aliyev Iranmehr, archived from the original on 8 May 2006, retrieved 20 March 2009

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Deezer · Last.fm · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Rate Your Music |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n91128644 · VIAF: 65657220 · WorldCat VIAF: 65657220 |

 |
**Միխայիլ Աշոտի Բաղդասարով** (մայիսի 23, 1945(1945-05-23), Բաքու, ԽՍՀՄ - մայիսի 3, 2021(2021-05-03), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային, ռուսական կրկեսի դերասան, գիշատիչ կենդանիներ վարժեցնող, կրկեսային բազմաթիվ ծրագրերի ստեղծող, Սասունցի Դավիթ «Վագրեր-շոու» կրկեսային համարների ստեղծող և ղեկավար, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1980), Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստ (1997)։ Նիժնի Նովգորոդի կրկեսի գեղարվեստական ղեկավարն է։

Կենսագրություն
--------------

Միխայիլ Բաղդասարովը մանկության տարիներից շատ է սիրել կենդանիներին։ 13 տարեկանից երազել է դառնալ կենդանիներ վարժեցնող։ 16 տարեկանում դարձել է ունիֆորմիստ այն կրկեսում, որտեղ աշխատում էին հայտնի կենդանի վարժեցնողներ Մարգարիտա Նազարովան և Կոնստանտին Կոնստանտինովսկին։ Գիշատիչների հետ վարվեցողության մեջ ցուցաբերած խիզախության և տաղանդի համար Մարգարիտա Նազարովան Միխայիլ Բաղդասարովին ընդգրկեց իր խմբում, և ինը տարի շարունակ վերջինս աշխատեց նրա ղեկավարությամբ։

1973 թվականից սկսեց հանդես գալ ինքնուրույն ծրագրով։ Առաջին մեծ հաջողությունը գրանցեց 1979 թվականին, երբ ներկայացրեց իր նոր կրկեսային համարը՝ «Սասունցի Դավիթ»-ը, որտեղ Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» բալետի երաժշտության ներքո կրկեսային հրապարակ դուրս բերեց առյուծներին, վագրերին, հովազներին, յագուարներին, ընձառյուծներին և պումաներին։

1991 թվականի հոկտեմբերին Միխայիլ Բաղդասարովը ներկայացրեց իր նոր «Վագրեր-շոու» համարը՝ 18 ուսսուրիյսկական վագրերով։ Ծրագրում Բաղդասարովի օգնականի դերում հանդես է գալիս նրա դուստրը՝ Կարինա Բաղդասարովան։

1994 թվականից սկսած՝ այս շոուին մասնակցում է նաև Բաղդասարովի որդին՝ Արթուր Բաղդասարովը։

Կոչումներ
---------

Արվեստի բնագավառում մատուցած ծառայությունների համար 1980 թվականին Բաղդասարովին շնորհվել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի, իսկ 1997 թվականին՝ Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչում։ 2003 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստի կոչում շնորհվեց Կարինա և Արթուր Բաղդասարովներին։

Միջադեպ շոուի ժամանակ
---------------------

2006 թվականին՝ ներկայացման ժամանակ, վերահսկողությունից դուրս եկած վագրը հարձակվեց Արթուր Բաղդասարովի վրա և նրան բազմաթիվ վնասվածքներ հասցրեց։ Միայն Միխայիլ Բաղդասարովին հաջողվեց ձայնային հրազենից արձակված կրակոցների միջոցով ստիպել կենդանուն բաց թողնել Արթուրին։ Բժիշկներին դժվարությամբ հաջողվեց փրկել Արթուր Բաղդասարովի կյանքն ու ձեռքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Нападение тигра на Артура Багдасарова — Цирк, все о цирке Archived 2008-10-22 at the Wayback Machine.
3. ↑  Дрессировщик Багдасаров снова вышел на манеж с Цезарем

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարինա և Արթուր Բաղդասարովների պաշտոնական կայք
* Հարցազրույց Կարինա և Արթուր Բաղդասարովների հետ
* Մի ամբողջ կյանք տևող շերտավոր չվերթ Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
* Հարցազրույց Միխայիլ Բաղդասարովի հետ
* Միխայիլ Բաղդասարով․ սկզբում համբերությունն էր Archived 2012-11-23 at the Wayback Machine.
**Բաշիր Սաֆար օղլի Սաֆարով** (ադրբ.՝ Bəşir Səfər oğlu Səfərov, մարտի 11, 1925(1925-03-11), Ռուստով, Guba District, Ադրբեջան - մարտի 23, 1969(1969-03-23), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի դերասան, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1968), Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստուհի Աֆակ Բաշիրղիզու հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Բաշիր Սաֆարօղլին ծնվել է 1925 թվականի մարտի 11-ին Բաքվում։ Մասնակցել է Նիյազ Շարիֆովի թատրոններում գործող ադրբեջանական խմբերի ներկայացումներին։ 1944 թվականին մտել է արտիստական ընկերության խմբի մեջ։ Որոշ ժամանակ անց նա ընդունվեց երաժշտական թատրոն՝ որպես դերասան։ Բեմական առաջին ուսուցիչներն են եղել Աղաելի Դադաշևը և Լութֆալի Աբդուլլաևը։

Իր բեմական գործունեության ընթացքում կերտել է բազմաթիվ դերեր, ինչպես՝ *Մոհսուն* («Հարսը արժե հինգ դրամ», Մամեդ Սաիդ Օրդուբադի), *Չիքո* («Քետո և Քոտե», Վլադիմիր Դոլիձե), *Մաշադի Իբադ* («Սա չլինի, նա լինի», Ուզեիր Հաջիբեկով), *Նաջաֆ* («Կռունկներ», Ռուստամ Սուլեյման և Սեիդ Ռուսթամով), *Ղադիր*, *Գյուլիմսարով* («Ուլդուզ», Սաբիթ Ռահման և Սուլեյման Ալեսկերով), *Սալյանսկի* (Մահարրամ Ալիզադե և Ֆիքրեթ Ամիրով), *Հաջի Ղարա* («Ագահ», Միրզա Ախունդով և Շամսի Բադալբեկլի), *Քազբեք* («Մեր գյուղի երգը», Քարիմ Քարիմով և Զաքիր Բաղըրով), *Միր Իսմաիլ* («Ոսկու փնտրողներ», Հասան Սեյիդբեկլի և Թոֆիկ Կուլիև)։

1964 թվականի հունիսի 29-ին Բաշիր Սաֆարօղլին արժանացել է Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստ, իսկ 1968 թվականի հունիսի 25-ին ` Ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչմանը։

Բաշիր Սաֆարօղլին մահացել է 1969 թվականի մարտի 23-ին Բաքվում։

Ֆիլմագրություն
--------------

* «Այգյուն» (1960),
* «Տարօրինակ պատմություն» (1960),
* «Որտեղ է Ահմեդ» (1963),
* «Ուլդուզ» (1964),
* «Հրաշալի է ապրել» (1966),
* «Նասրեդին Խոջայի 12 գերեզման» (1966),
* «Բաշիր Սաֆարօղլի» (1969),
* «Դերասանուհու ժպիտը» (1974);

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  kino-teatr.ru БАШИР САФАР ОГЛЫ
2. ↑  Галерея Бахрама Багирзаде. Отцы и дети: Башир Сафароглу
3. ↑  Форум: Башир Сафароглы
4. ↑  Сафароглы Башир(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no91002430 · VIAF: 19242393 · WorldCat VIAF: 19242393 |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բաշիր Սաֆարօղլու
* Բաշիր Սաֆարօղլու և Ալիաղա Աղաև