**Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ** (թուրքերեն՝ Mehmet Emin Yurdakul, մայիսի 13, 1869(1869-05-13), Բեշիքթաշ, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 14, 1944(1944-01-14), Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրք ազգայնական գրող, բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ։ Լինելով պանթյուրքիզմի գաղափարախոսը՝ նրա ստեղծագործություններն ու պոեմները մեծ ազդեցություն են ունեցել *vatan* (*հայրենիք*) եզրույթի սահմանման վրա։

Կենսագրություն
--------------

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ
Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլը ծնվել է 1869 թվականի մայիսի 13-ին Կոստանդնուպոլսում, երբ Օսմանյան կայսրությունում ընթանում էր ուշ թանզիմաթի շրջանը։ Նրա հայրը ձկնորս Սալիհ Ռեյզն էր, իսկ մայրը՝ Էմինե Խաթունը։

Նախնական կրթությունը ստացել է Ստամբուլում, սակայն պաշտոնապես չի ավարտել այն, քանի որ ընտանիքում տիրել է ծանր ֆինանսական վիճակ։ Այնուհետև սկսել է վերապատրաստվել օսմանյան վարչակազմում։ 1891 թվականին հրատարակել է *Fazilet ve Asalet* գիրքը, ինչի արդյունքում վարչապետը նրան նշանակել է իր վարչության փաստաթղթերի գծով տնօրեն։ Նրա վաղ գրական գործունեության վրա ազդեցություն է ունեցել Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանին, որի հետ ծանոթացել է Կոստանդնուպոլսում 1892 թվականին։ 1897 թվականին հրատարակել է բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ *Türkçe Şiirler* գիրքը, որի մեջ եղել են Ֆաուստո Զոնարոյի նկարներից։

1907 թվականին մտել է Միություն և առաջադիմություն կոմիտե, որը 1908 թվականին կատարել է հեղաշրջում՝ ընդդեմ սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի։ Դրանից հետո ծառայության է անցել Օսմանյան վարչակազմում և ուղարկվել Տրապիզոն։ 1909 թվականից նա նշանակվել է Օսմանյան կայսրության մի քանի նահանգների նահանգապետ։ 1911 թվականից ներգրավված է եղել պանթյուրքական միավորումներում, ինչպիսիք են *Թուրքերի ասոցիացիան* (*Türk Derneği*) և *Թուրքական օջախը* (*Türk Ocakları*)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա գրական գործունեությունը հայտնի է դարձել Միություն և առաջադիմություն կոմիտեի հետևորդների շրջանում, քանի որ նրա ազգայնական հայացքները չեն մերժել կրոնը։ 1913 թվականին դարձել Է Մոսուլի ներկայացուցիչը օսմանյան խորհրդարանում։

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլը Կոմիտասի ընկերն էր։ Ըստ տարբեր աղբյուրների՝ երբ Կոմիտասը 1915 թվականի ապրիլի 24-ին մի շարք հայ մտավորականների հետ ձերբակալվել է, Էմին Յուրդաքուլը և ամերիկացի դեսպան Հենրի Մորգենթաուն միջնորդել են, որպեսզի Կոմիտասն ազատ արձակվի, ինչը տեղի է ունեցել։ Սակայն կոմիտասագետ Տիրան Լոքմագյոզյանը պնդում է, որ որևէ փաստ գոյություն չունի, որ Յուրդաքուլը միջնորդել է Կոմիտասի ազատ արձակման համար, և դրա վերաբերյալ վարկածները «լրիվ հերյուրանք են»։ Ըստ նրա՝ երբ Յուրդաքուլին տեղեկացրել են Կոմիտասի աքսորվելու մասին, նա անտարբեր վերաբերմունք է դրսևորել։

1923 թվականին՝ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրումից հետո, եղել է Մեծ Ազգային ժողովի անդամ, որտեղ պաշտպանել է թուրքերեն այբուբենի ընդունումը։

Մահացել է 1944 թվականի հունվարի 14-ին և թաղված է Թուրքիայի Զինջիրլիքույու գերեզմանատանը։

Հայտնի աշխատանքներ
------------------

* *Fazilet ve Adalet* (1891)
* *Türkçe Şiirler* (1898)
* *Türk Sazı* (1914)
* *Ey Türk Uyan* (1914)
* *Tan Sesleri* (1915)
* *Ordunun Destanı* (1915)
* *Dicle Önünde* (1916)
* *İsyan ve Dua* (1918)
* *Zafer Yolunda* (1918)
* *Turan'a Doğru* (1918)
* *Aydın Kızları* (1919)
* *Türk'ün Hukuku* (1919)
* *Dante'ye* (1928)
* *Kıral Corc'a* (1928)
* *Mustafa Kemal* (1928)
* *Ankara* (1939)

Տես նաև
-------

* Թուրքական ազգայնականություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7
2. 1 2
3. ↑  M.Landau, Jacob (1995). *Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation* (անգլերեն). C.Hurst & Co. ISBN 1-85065-223-6.
4. 1 2 3 4 5  Arslanbenzer, Hakan (2016 թ․ սեպտեմբերի 10). «Mehmet Emin Yurdakul: 'My name is Turk'». *Daily Sabah* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 28-ին.
5. 1 2  Köroğlu, Erol (2007 թ․ հուլիսի 21). *Ottoman Propaganda and Turkish Identity: Literature in Turkey During World War I* (անգլերեն). Bloomsbury Academic. էջեր 129. ISBN 978-1-84511-490-9.
6. 1 2  Dadrian, Vahakn N.; Akçam, Taner (2011 թ․ դեկտեմբերի 1). *Judgment At Istanbul: The Armenian Genocide Trials* (անգլերեն). Berghahn Books. էջեր 39–40. ISBN 978-0-85745-286-3.
7. ↑  Landau, Jacob M. (1981). *Pan-Turkism in Turkey: A Study of Irredentism* (անգլերեն). C. Hurst. էջեր 38–40. ISBN 0905838572.
8. ↑  «1869թ. այս օրը ծնվեց երգահան, երաժշտագետ, վարդապետ Կոմիտասը». *akunq.net*. 2012/09/26. Վերցված է 22․11․2020-ին.
9. ↑  Bayar, Yesim (2016 թ․ հոկտեմբերի 19). *Formation of the Turkish Nation-State, 1920–1938* (անգլերեն). Springer. էջ 57. ISBN 978-1-137-38453-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism: YURDAKUL, Mehmet Emin(թուրքերեն)
* Biyografi.net - *Biography of Mehmet Emin Yurdakul*(թուրքերեն)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 92007852 · BNF: 124306294 · CONOR: 261344099 · GND: 119525828 · ISNI: 0000000118860429 · LCCN: n84228626 · NTA: 071406670 · SUDOC: 035638281 · VIAF: 29624261 · WorldCat VIAF: 29624261 |

 |

 |