recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Խաղողաթթու** ({\displaystyle C\_{4}H\_{6}O\_{6}\cdot H\_{2}O}), երկհիմն օրգանական թթու։ Աջ (D) և ձախ (L) գինեթթուների ռացեմիկ խառնուրդ է։

Խաղողաթթվի քիմիական հատկությունները
-----------------------------------

Անգույն բյուրեղներ են, լուծվում են ջրում, հողմահարվում՝ օդում։ Անջուր խաղողաթթուն հալվում է 203-204 °C-ում։ Օպտիկապես ակտիվ չէ։ Կոտորակային բյուրեղացումից ճեղքվում է աջ և ձախ գինեթթուների։ Առաջանում է միզոգինեթթվի հետ աջ գինեթթուն ալկալու լուծույթում տաքացնելիս։ Ստացվում է աջ և ձախ գինեթթուների հավասար քանակով լուծույթները միմյանց խառնելիս։ Կիրառվում է վերլուծական քիմիայում, ինչպես նաև գործվածքներ ներկելիս։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000308003 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 7)։*  |
Ոտնաթաթի սովորական կառուցվածք (աջից) և Մորթոնի մատով (ձախից)
**Մորթոնի մատ**, ոտնաթաթի կառուցվածքային առանձնահատկություն, որի դեպքում երկրորդ մատն առաջինից երկար է (ոտնաթաթի երկրորդ նախագարշապարային ոսկորի համեմատությամբ առաջինի կրճատ տարբերակ)։ Հին հույներն այն համարում էին ինքնասիրահարվածության, իսկ Հին եգիպտացիները՝ տղամարդկայնության նշան։

Կառուցվածք
----------

Մորթոնի մատով ոտնաթաթ
Մարդկանց մեծամասնության դեպքում ոտքերի ոսոկորների կառուցվածքն այնպիսին է, որ դրանք տեղակայված են բթի նկատմամբ նվազման կարգով։ Սակայն կան մարդիկ, որոնց երկրորդ մատն առաջինից (բթից) երկար է։ «Մորթոնի մատն» իր անվանումը ստացել է՝ ի պատիվ ամերիկացի վիրաբույժ-օրթոպեդ Դադլի Ջո Մորթոնի (1884-1960), որն առաջինն է նկարագրել այդ երևույթը։

Մասնագիտացված գրականությունում այդ երևույթը սովորաբար բնութագրվում է որպես խանգարում, սակայն դա բավականին տարածված կառուցվածք է, որն ունի մարդկանց մոտ 10%-ը և հաճախ ոչ մի անհարմարություն չի պատճառում։ Այնուամենայնիվ, ոտնաթաթի այդպիսի կառուցվածքը կարող է կոշտուկների առաջացման և երկրորդ մատի հենամասի անհարմարավետության պատճառ դառնալ՝ քայլելու ընթացքում մարմնի ծանրության բաշխման հետ կապված։ Բացի այդ, այն կոշիկները, որոնց ձևը ոտնաթաթի այդպիսի առանձնահատկություն չի նախատեսում, կարող են առաջացնել եղունգի խեղաթյուրում։

Այս հասկացությունը երբեմն շփոթում են Մորթոնի նյարդուռուցքի հետ։ Այդ եզրույթը ներմուծել է մեկ այլ բժիշկ՝ Թոմաս Ջորջ Մորթոնը (1835-1903), և վերաբերում է ոտնաթաթի երրորդ և չորրորդ մատների միջև առաջացած նյարդուռուցքով պայմանավորված ցավագին սինդրոմին։

Մշակույթում
-----------

Ազատության արձանի ոտնաթաթը
Հին հույները և հռոմեացիները ճիշտ էին համարում հենց այս տեսակի ոտքերը, ինչն արտացոլում էին իրենց քանդակներում։ Այդ պատճառով Մորթոնի մատով ոտնաթաթը նաև անվանում են հունական ոտնաթաթ՝ ի հակադրություն եգիպտականի, որի յուրաքանչյուր մատը նախորդից կարճ է։

Բոտիչելլիի (1445-1510) և Միքելանջելոյի (1475-1564) շատ կերպարների ոտնաթաթի երկրորդ մատն առաջինից երկար է։ Ամերիկյան Ազատության արձանի (1886) երևացող ոտնաթաթը ևս ունի Մորթոնի մատ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Morton's syndrome (Dudley Joy Morton) at *Who Named It?*
2. 1 2  Только у 10 % людей второй палец на ноге…
3. ↑  Decherchi Patrick (2005)։ «Dudley Joy Morton's foot syndrome»։ *Presse Médicale* **34** (22 Pt 1): 1737–40։ PMID 16374398։ doi:10.1016/S0755-4982(05)84262-9
4. ↑  Thomas George Morton (անգլ.)
5. ↑   Thomas George Morton
6. ↑  Kuhn H, Gerdes-Kuhn R, Küster H.-H. (November 2003)։ «Zur Historie der Civinini-Durlacher-Neuropathie, genannt Morton Metatarsalgie»։ *Fuss & Sprunggelenk*։ 1, No. 4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մորթոնի համախտանիշ (Դադլի Ջոյ Մորթոն) (անգլ.)
* Երկար երկրորդ մատ
* Ինչ կարող են պատմել ձեր և ձեր առողջության մասին ձեր մատները
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կույբիշևի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Կույբիշևի փողոց** (ռուս.՝ Улица Куйбышева, նախկինում՝ Սիբիրյան պողոտա), Եկատերինբուրգի ամենաերկար փողոցներից մեկը (երկարությունը՝ 4880 մետր)։ Գտնվում է Եկատերինբուրգի Լենինյան և Հոկտեմբերյան վարչական շրջանների, «Կենտրոնական» և «Սիբիրյան» բնակելի թաղամասերի տարածքում և անցնում է արևմուտք-արևելք ուղղությամբ։ Փողոցն իր ներկայիս անվանումը ստացել է 1930-ական թվականներին բոլշևիկ Վալերիան Կույբիշևի ազգանունով։ Փողոցը գտնվում է Մոսկովյան փողոցի և Բազային նրբանցքի միջև և Իսետ գետի միջոցով բաժանված է համարյա երկու հավասար մասերի՝ հատելով քաղաքի Լենինյան և Հոկտեմբերյան շրջանների տարածքը։

Պատմություն և տեսարժան վայրեր
-----------------------------

Առաջին անգամ որպես չկարգավորված կառուցվածք Եկատերինբուրգը պլանի վրա ամրագրվում է 1785 թվականին, իսկ 1804 թվականի պլանով այն արդեն տարածվում է Իսետ գետի երկու ափերի ուղղությամբ։ Նախահեղափոխական Եկատերինբուրգում Սիբիրյան պողոտայում Իսետի աջ ափին են գտնվում 2-րդ կանանց գիմնազիայի շենքը, մանկատունը (Նուրովյան) Նիկոլյան եկեղեցու հետ, Շեպինի հրապարակի շուկան, Խլեբնոյ հրապարակի շուկան, Սուրբ Երրորդության տաճարը, (Ռյազանյան եկեղեցի), Սեննի հրապարակի հյուսիսային սահմանը։ Փողոցի ձախ մասում են գտնվում ոսկու արդյունահանմամբ զբաղվող Ռյազանովների մեծ ու փոքր տները (ճարտարապետներ՝ Միխայիլ Մալախով, Կ. Գ. Տուրսկի), որոնք ճանաչվել են ճարտարապետական հուշարձաններ։

Սիբիրյան պողոտայի Իսետի վրայով անցնող կամուրջը կառուցվել է 1930 թվականին գետի ծանծաղուտ մասում, որտեղգոյացած հողաթմբի վրայով պետք է անցկացվեին տրամվայի գծերը։ 1960-ական թվականներին հողաթմբի և գետագալարի միջև ընկած տարածքը հարմարեցվեց նոր շենքերի շինարարության համար։ Նախկին Ռյազանովյան այգու տեղում 1990 թվականին կառուցվեց «Խարբին» ռեստորանը, իսկ Սուրբ Երրորդության возле Свято-Троицкой (Ռյազանովյան) եկեղեցու (մասնակիորեն հին քաղաքային կրկեսի տեղում) կառուցվեց Եկատերինբուրգում առաջին 5-աստղանի «Ատրիում Պալաս Օտելի» շենքը։ Նրանից դեպի արևելք (Բելինսկու փողոցով) գտնվում է ՈւրՊՀ-ի տեխնիկական ֆակուլտետի շենքը և Նկարչի տունը ցուցասրահով։ Կույբիշևի և Արևելյան փողոցների անկյունում տեղակայված է Հոկտեմբերյան (Շարտաշյան) շուկան։

Գրականություն
-------------

* Зорина Л. И. Слукин В. М. Улицы и площади старого Екатеринбурга. - Екатеринбург: «Баско», 2005. - 256 с. - ISBN отсутствует.
* Рабинович Р. И. Шерстобитов С. Л. Улицы Свердловска. - 2-е издание. - Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1965. - 25 000 экз.
* Худякова М. Ф. Улицы Екатеринбурга. - Екатеринбург: Средне-Уральское книжное издательство, 2003. - 336 с. - ISBN 5-7529-0048-4.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Слукин В. М. Куйбышева, ул. // Энциклопедия Екатеринбурга [Электрон. ресурс] : электронная энциклопедия. - Электрон. дан. и прогр. - Екатеринбург. : ИИиА УрО РАН, год не указан. - 1 электрон. опт. диск (CD-ROM)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մատրյոշկա (այլ կիրառումներ)

**Մատրյոշկա** (գերմ.՝ Matrjoschka), ռեժիսոր Կարին Հյորլերի 2006 թվականի վավերագրական ֆիլմ։ Ֆիլմը երեք տարի շարունակ կինեմատոգրաֆիայի պատմության մեջ եղել է ամենատևականը (5700 րոպե՝ 95 ժամ), մինչև որ 2009 թվականին թողարկվեց «Սինեմատոն» ֆիլմը։ «Մատրյոշկան» չունի հնչյունավորում։

Դիպաշար
-------

Ֆիլմն իրենից ներկայացնում է լուսանկարների հերթագայություն։ Նկարներում պատկերված են հեծանիվով ընթացող տղա, փողոց, տներ, ավտոտնակներ և երկինք։ Ժամանակի ընթացքում նկարները փոքր-ինչ փոխվում են, բայց դրանց փոփոխությունն անզեն աչքով աննկատելի է։

Ցուցադրություն
--------------

Առաջին ցուցադրությունը կայացել է Գերմանիայի Մայնի Ֆրանկֆուրտ քաղաքի «Լյումինել 2006» փառատոնի ընթացքում։ Ցուցադրությունն սկսվել է 2006 թվականի ապրիլի 23-ին առավոտյան ժամը 6-ին և ավարտվել ապրիլի 28-ի գիշերվա ժամը 1-ին (ընթացքում արվել է ընդմիջում գիշերվա ժամը 1-ից մինչև առավոտյան 6-ը)։ Ցուցադրությունն անցկացվել է բացօթյա 100 մ² մակերեսով լուսակիսահաղորդչային էկրանով։ Ներկայումս ֆիլմը հասանելի է միայն DVD-ի *wmv* ձևաչափով։

Տես նաև
-------

* Ամենաերկար ֆիլմերի ցանկ

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մատրյոշկա»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Կայացած ցուցադրության մասին *faz.net* կայքում
* Ֆիլմը ծրագիրը «Լյումինել 2006» փառատոն ժամանակ Archived 2011-07-20 at the Wayback Machine.
* Իր ֆիլմի մասին պատմում է ռեժիսոր և պրոդյուսեր Կարին Հյորլերը
* Archived 2008-10-12 at the Wayback Machine.
* Archived 2008-10-12 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |

 |
**Դեպրիվացիան**-(լատ.՝ deprivatio - կորուստ, զրկում) - հոգեկան վիճակ, որն առաջանում է ամենաանհրաժեշտ կենսական պահանջների (քուն, սնունդ, բնակատեղի, երեխայի շփում հոր կամ մոր հետ, և այլն) բավարարման, կամ երկար ժամանակ սովորույթային արդյունքում ձևավորված բարիքներից զրկման արդյունքում։

Բովանդակություն
---------------

1. Ազդեցությունը ագրեսիայի վրա
2. Նշումներ
3. Նայել նաև
4. Գրականություն

Ազդեցությունը ագրեսիայի վրա
---------------------------

Դեպրիվացիան կարող է առաջացնել ագրեսիա։ Ագրեսիայի վեկտորը կարող է ուղղված լինել դեպի դուրս (հաճախ դեպի այն օբյեկտը, ինչն առաջացնում է հարաբերական դեպրիվացիա՝ շատ հարուստ կամ հայտնի մարդիկ), կամ դեպի ընդհանրապես իրավիճակի հետ ոչ մի կապ չունեցող պատահական օբյեկտներ՝ առարկաներ, կենդանիներ, մարդիկ։ Այդ նույն ագրեսիայի վեկտորը կարող է ուղղված լինել դեպի ներս՝ դեպի անձը, ով զգում է դեպրիվացիան։ Դա արտահայտվում է սուիցիդով, առանց սուիցիդի նպատակի ինքնավնասումով, ինչպես նաև, աուտոագրեսիայի թաքնված ձևերով՝ սոմատիկ հիվանդություններ, ալկոհոլիզմ, թմրամոլություն, ծխել։ Բժշկական տեսանկյունից (սոցիոկենսաբանություն, էթիոլոգիա՝ պատճառագիտություն, բժշկություն) սոցիումում ագրեսիայի արտահայտման-ժայթքման ամենահաճախ հանդիպող տարբերակը (որը բնածին բնազդ է) առաջին հերթին սոմատիկ հիվանդություններն են։ Եթե հասարակությունում հայտնի պատճառներով մարդը զրկված է սեփական ագրեսիան անպատիժ իրականացնելուց՝ սպանել կամ ծեծել նեղացնողին և այլն, զրկված է ալկոհոլից կամ թմրանյութերից, որոնք կարող էին ժամանակավորապես մարել ագրեսիայի նոպան (կամ բարոյական նորմերը թույլ չեն տալիս դրանք կիրառել), ապա ագրեսիան կուղղվի դեպի ներս, կառաջացնի փոփոխություններ հարթ մկանային օրգանների պարասիմպատիկ նյարդավորումներում և ի հայտ կգա «պսիխոսոմատիկա» անվան տակ ընկալվող հիվանդությունների ողջ ցանկը։ Նախ բարձր կոնֆլիկտայնություն, ջղայնություն, անքնություն, ենթադեպրեսիաներ, նեյրոցիրկուլյատոր դիստոնիա, դաշտանախանգարումներ, այնուհետև որակական թռիչք և կհայտնվեն գերճնշում, ինֆարկտ, ինսուլտ, ասթմա, վիժումներ և այլն։ Ախտահարվում են պարասիմպատիկ նյարդավորում ունեցող բոլոր հարթմկանային օրգանները։ Հզոր արտաքին «վտանգը»`սպորտային գերակտիվություն, գերսառը շփումներ, հզոր սուր ստրեսներ (պատերազմ, մահվան սպառնալիք,այլ հիվանդություններ և այլն) միացնում է գոյատևման ընդհանուր պոպուլյացիոն մեխանիզմները և որպես հետևանք անջատում է դեպրիվացիայի և ագրեսիայի մեխանիզմները։ Դեպրիվացիայի - ֆրուստրացիայի - ագրեսիայի մեխանիզմները սոցիալական ինդիվիդուումի մոտ ամբողջությամբ կարող են բացառվել առկա «կենսական» հիմնադրույթների և իրական ծավալվող «կենսական» իրավիճակի համապատասխանեցման դեպքում։

Նշումներ
--------

Նայել նաև
---------

* Ֆրուստրացիա
* Էգոդիստոնիա
* Աղքատություն
* Սոցիալական դեպրիվացիա

Գրականություն
-------------

* Гарр Т. Р. Почему люди бунтуют. СПб: Питер, 2005
* Штомпка П. Социология социальных изменений. М.: Аспект-пресс, 1996.
* Скакунов Э. И. Природа политического насилия// Социологические исследования. 2001. № 12
* Дэвид Майерс Социальная психология
ԲՐԵՆԴԱՅԻՆ ԻՄԻՋ
--------------

Բրենդային իմիջի ներկայացումը թիրախային լսարանին միշտ համարվել է մարքեթինգային կարևոր գործունեություն։ Լավ ներկայացված իմիջը պետք է ցույց տա բրենդի տեղը շուկայում և այն առաջ մղի մրցակցության մեջ, քանի որ իմիջի ճիշտ ընտրությունից է կախված բրենդի երկարատև հաջողությունը։ Բրենդի իմիջը միայն այն չէ, ինչ ներկայացվում է սպառողներին, այլ ապրանքանիշին վերաբերող ամբողջ ինֆորմացիայից վերջիններիս ստացած հավաքական կերպարն ու պատկերացումը։ Այդ պատճառով էլ այն կերտելիս անհրաժեշտ է որպես հիմք ընդունել սպառողների պահանջմունքները, ուստի ստեղծվում է ապրանքանիշի հայեցակարգ, որը հաշվի է առնում սպառողների հիմնական պահանջմունքները և ազդում ապրանքանիշի իմիջի ընկալման վրա։ Այդ կարիքները բաժանվում են երեք հիմնական խմբի՝

* Ֆունկցիոնալ, որոնք ուղղված են սպառմանը վերաբերող խնդիրների լուծմանը։ Ֆունկցիոնալ հայեցակարգ ունեցող ապրանքանիշը լուծում է արտաքին գործոններով պայմանավորված սպառողական կարիքները։
* Սիմվոլիկ, որոնք վերաբերում են ինքնադրսևորմանը, սոցիալական դերերի նույնականացմանը, խմբային պատկանելությանը և այլն։ Սիմվոլիկ հայեցակարգ ունեցող ապրանքանիշը բավարարում է ներքին պահանջմունքները։
* Փորձառական, որոնք վերաբերում են էսթետիկական, զգայական հաճույքներին, բազմազանության և ճանաչողական դրդապատճառներին։ Փորձառական հայեցարգ ունեցող ապրանքանիշերը բավարարում են դրդապատճառների առաջացման և բազմազանության ներքին պահանջմունքները։

Շատ ապրանքանիշեր կան, որոնք առաջարկում են վերոնշյալ հայեցակարգերի խառնուրդ, սակայն այդ միասնական հայեցակարգի վերահսկումը շատ ավելի բարդ է և պակաս արդյունավետ՝ շուկայում իմիջի հստակ ճանաչելիության պահպանման տեսակետից։ Այդ պատճառով ավելի նպատակահարմար է ընտրել որևէ կոնկրետ իմիջ մի հայեցակարգի շրջանակներում, որը կհամապատասխանի տվյալ շուկայում սահմանված չափանիշերին։ Հայեցակարգի սահմանումը, փաստորեն, շատ կարևոր է ապրանքանիշի իմիջի ստեղծման, տարածման և վերահսկման հարցում։ Ուստի այն անցնում է լուրջ մշակման և վերլուծության որոշակի փուլեր՝ երկարատև նպատակների համար։ Սակայն քանի որ այն կախված է որոշակի գործոններից, մասնավորապես սպառողների պահանջմունքներից և նախապատվություններց, դրանց փոփոխման դեպքում կարող է կորցնել իր արդյունավետությունը։ Նման իրավիճակներում ընկերությունն ունի լուծման երկու տարբերակ՝ ապրանքանիշը հանել շուկայից՝ փոխարենը ներկայացնելով շուկայի պահանջներին համապատասխանող հայեցակարգով նոր ապրանքանիշ կամ էլ՝ փոխել ապրանքանիշի հայեցակարգը։ Հայեցակարգի փոփոխությունը շատ լուրջ և աշխատատար գործընթաց է, քանի որ խնդիր է առաջանում արդեն ճանաչված և ընդունված հայեցակարգը փոխարինել այնպես, որպեսզի նորը հեշտությամբ ընկալվի և դառնա ավելի գրավիչ, պահանջված ու հիշվող։ Ապրանքանիշի փոփոխությունը կարող է ենթադրել լոգոյի կամ անվանման փոփոխությունից մինչև հայեցակարգի ուղղվածության փոխարինում (օրինակ՝ սիմվոլիկի փոխարինումը փորձառականով)։

Արտաքին հղումներ
----------------

C. Whan Park, Bernard J. Jaworski, & Deborah J. MacInnis "Strategic Brand Concept-Image Management"
**Եղիշե Չարենցի պատեֆոն**, պատեֆոն, որը պատկանել է Եղիշե Չարենցին։ Գտնվում է Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարանում։

Պատմություն
-----------

1937 թվականին, Եղիշե Չարենցի ձերբակալությունից հետո, նրա կինը՝ Իզաբելլա Կոդաբաշյանը, երեխաների ապրուստը հոգալու համար խնդրում է Ռեգինա Ղազարյանին վաճառել Չարենցի պատեֆոնը՝ ինը ձայնապնակներով։ Այդ ժամանակ Ռեգինան բնակվում էր Անժելա Մկրտումյանի տանը։ Չարենցի անտիպ ձեռագրերը թաքցնելուց հետո, Ռեգինան զգում է գլխին կուտակվող սև ամպերը, և հեռանում է Մոսկվա։ Պատեֆոնը մնում է Անժելա Մկրտումյանի մոտ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ռեգինան վերադառնում է Երևան, հետաքրքրվում և տեղեկանում է, որ Անժելան մահացել է, իսկ պատեֆոնը մնացել է նրա եղբոր՝ Ալբերտ Մկրտումյանի մոտ։

1999 թվականի սեպտեմբերին Չարենցի պատեֆոնը հայտնվում է Երևանի Վերնիսաժում, որը վաճառքի էր հանել Ալբերտ Մկրտումյանը։ Ռեգինայի բարեկամ Հրանտ Բաբայանը պատահաբար տեսնում է պատեֆոնը և տեղեկանալով, որ այն Չարենցին է, գնում է պատեֆոնը և նվիրում Ռեգինային, որն էլ այն հանձնում է Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարանին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Եղիշե Չարենցի տուն թանգարան, Երևան, «Պերա Պրինտ» ՍՊԸ, 2008, 104 էջ, ISBN 978-99941-874-0-9
**Հարաբերական ածականներ**, միջնորդավորված հատկանիշ ցույց տվող ածականներ։ Հարաբերական ածականների մեջ հատկանիշն արտահայտվում է առարկայական հարաբերությամբ։ Հարաբերական ածականները, ի տարբերություն որակական ածականների, համեմատության աստիճաններ չունեն։

Հարաբերական ածականներն արտահայտում են՝

* առարկաների տեղային-տարածական հարաբերություն (օրինակ՝ *քաղաքային, լեռնային, ծովափնյա* և այլն),
* ժամանակային հարաբերություն (օրինակ՝ *ցերեկային, ամառային, քառամյա* և այլն),
* ծագման, պատկանելիության ու հատկացման հարաբերություն (օրինակ՝ *ուսանողական, որդիական, մարդկային* և այլն),
* կազմության հարաբերություն (օրինակ՝ *ոսկյա, արծաթե, բրդյա* և այլն),
* ունենալու և չունենալու հարաբերություն (օրինակ՝ *ակնոցավոր, աղեղնավոր, անգլուխ* և այլն) և այլ հարաբերություններ։

Որակական ու հարաբերական ածականների քանակական սահմանը շատ շարժուն է և հարաբերական։ Սակայն որակական ու հարաբերական ածականների բառիմաստային տարբերություններն ուղեկցվում են բառակազմական ու քերականական մի շարք տարբերություններով, այսինքն՝ կարելի է նշել մի շարք առանձնահատկություններ, որոնց հիման վրա կարելի է որակական ածականներն առանձնացնել հարաբերականներից։ Այդ տարբերություններն են՝

* Հարաբերական ածականները չունեն համեմատության աստիճաններ։
* Հարաբերական ածականները սովորաբար չունեն հականիշներ։
* Որակական ու հարաբերական ածականները տարբերվում են նաև շարահյուսական կիրառությամբ։ Հարաբերական ածականները սովորաբար լրացնում են նախադասության գոյականական անդամներին։ Որակական ածականների մի զգալի մասը կարող է գործածվել բայերի հետ՝ հանդես գալով որպես պարագա, օրինակ՝ *գաղտնի մոտենալ, հստակ երևալ* և այլն։
* Որակական ածականներն ըստ կազմության կարող են լինել ինչպես պարզ, այնպես էլ ածանցավոր կամ բարդ, այնինչ հարաբերական ածականները պարզ լինել չեն կարող. վերջիններս ունենում են միայն բաղադրյալ կազմություն, օրինակ՝ *ամառային, քաղաքային, ոսկե, գիշերային* և այլն։

Յուրաքանչյուր հարաբերական ածականի մեջ այս կամ այն չափով առկա է նաև հատկանշային-որակական իմաստ, ինչի շնորհիվ հարաբերական ածականների իմաստային զարգացումը հաճախ հանգեցնում է նրան, որ ածականի մեջ գերիշխող է դառնում նրա հատկանշային-որակական իմաստը, իսկ առարկայական հարաբերության նշանակությունը դառնում է երկրորդական։ Հենց դրանով էլ վերանում է հարաբերական ու որակական ածականների հիմնական տարբերությունը, և հարաբերական ածականները վերածվում են որակականների։ Օրինակ՝ *լուսավոր, նվիրական, ականավոր, տաղանդավոր, խորհրդավոր* ածականները վերածվել են որակական ածականների և կարող են կազմել համեմատության աստիճաններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В. В. Виноградов, Русский язык, М.-Л. 1947, էջ 24։

Աղբյուրներ
----------

* Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու։ Ձևաբանություն, Երևան, 2002, էջ 131-133։
Եփովի խմորից կարկանդակ
Եփովի խմորով հաց` աշորայի ալյուրից
**Եփովի խմոր**, խմորի տեսակ, որի պատրաստման ժամանակ ալյուրի կամ նրա մի մասի վրա նախապես լցնում են եռման ջուր և շոգեհարում մի քանի ժամ։

Եփովի խմորը ալյուրաշատ հրուշակեղենի համար է, պատրաստվում է առանց շաքարի, անալի է, դրանից կարելի է պատրաստել տարատեսակ խմորեղեն։ Այսպիսի խմորը պատրաստվում է առանց փխրեցուցիչների։ Ցորենի ալյուրով պատրաստված եփովի խմորի առանձնահատկությունն այն է, որ խմորեղենը իր մեջ ունենում է մեծ անցքեր, որոնք լցվում են կրեմով կամ այլ միջուկով։ Եփովի խմորից ամենատարածված խմորեղենը էկլերն է։

**Եփումը** հացաթխման արտադրությունում, ալյուրի մի մասը ծածկվում է եռման ջրով` ածիկի հետևողական ավելացմամբ։ Պատրաստման ընթացքում եփուկը սառեցվում է և աստիճանաբար ավելացնում են խմորը հունցելու ժամանակ։ Օգտագործվում է աշորայի ալյուրից հացի մի քանի տեսակների պատրաստման ժամանակ և աշորա-հացահատիկային խառնուրդում։ Եփովի խմորի առավել հայտնի տեսակներից է «Բորոդինյան հացը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԳՕՍՏ 16814—88
2. ↑  *Н. Ф. Гатилин* Проектирование хлебозаводов. — М.: Пищевая промышленность, 1975. — С. 32. — 375 с. — 18 тыс. экз.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**Ալեշանդրե Ներո Վիեիրա**, (պորտ.՝ Alexandre Nero, փետրվարի 13, 1970(1970-02-13), Կուրիտիբա, Բրազիլիա), բրազիլացի դերասան, հաղորդավար, երգիչ, կոմպոզիտոր։

Կարիերա
-------

Հանրահայտ դերասան լինելը, նրան երբեք չխանգարեց ստեղծագործել, նա հեղինակ է մոտ 50 երգերի, նրա երաժշտությունը հնչում է թատրոներում, հեռուստասերիալներում։ Հեռուստաէկրանին հայտնվեց առաջին անգամ 2003 թվականին, նկարահանվել է ավելի քան 22 հեռուստասերիալներում։ Հատկանշական էր 2012 թվականին Գեղեցկության գինը սերիալը, որտեղ մարմնավորում էր Բալտասարին։ Դա կերպար էր, որը ընդգծում էր ընտանեկան բռնությունը, անհարգանքը, բայց օրերից մի օր նա գիտակցում է իր սխալը և ուղվում։ 2014 թվականին Խիզախ կինը սերիալը որտեղ մարմնավորում էր Ստիեյնոյին, փաստաբան էր, որը ամուսնացած էր քննիչ, դետեկտիվ Էլոիզա Ֆերաս, Էլոյի հետ (Ջովաննա Անտոնելլի)։ 2015 թվականին բրազիլական ամենասիրված Խաղի օրենքները սերիալում մարմնավորեց գլխավոր դեր կրկին իր գործնկերուհի (Ջովաննա Անտոնելլի)ի հետ։ Հեռուստասերիալից հետո նա արժանացավ լավագույն դերասանի կոչման, նաև միջազգային Էմմի մրցանակին։

Բրազիլական երաժշտական մրցանակաբաշխության ժամանակ

Անձնական կյանքը
---------------

Ալեխանդրո Ներուն ամուսնացած է եղել 10 տարի դերասանուհի Ֆաբյոլա Նեսկիմենտոյի հետ։ Նրանք բաժանվեցին 2011 թվականին։ Մեկ տարի անց նա սկսեց հանդիպել դերասանուհի Կարեն Բրուստոլլինի հետ։ Իսկ 2015 թվականի հուլիսին նրանք ամուսնացան։
**Ռոլլի թեորեմը** սահմանվում է հետևյալ կերպ՝

Դիցուք {\displaystyle [a,b]} հատվածի վրա որոշված f(x) իրականարժեք ֆունկցիան անընդհատ է այդ հատվածի վրա, ծայրակետերում ընդունում է նույն արժեքը՝ {\displaystyle f(a)=f(b)}, և ածանցելի է {\displaystyle (a,b)} միջակայքում։ Այդ դեպքում {\displaystyle \exists c\in (a,b)} այնպիսին որ {\displaystyle f'(c)=0}։

Ապացույցի տրամաբանությունը
--------------------------

Ապացույցի համար կիրառվում է Ֆերմայի թեորեմը՝ պնդում այն մասին, որ ածանցելի ֆունկցիայի ածանցյալի արժեքը իր էքստրեմումում հավասար է 0-ի։ Ըստ Վայերշտրասի թեորեմի՝ հատվածում անընդհատ ֆունկցիան ընդունում է իր մեծագույն և փոքրագույն արժեքները։ Հետևաբար մնում է ցույց տալ որ այդ արժեքներից գոնե մեկին նա հասնում է հատվածի ներքին կետում։ Եվ իրոք, եթե ֆունկցիան երկու արժեքներն էլ ընդուներ ծայրակետերում, դա կնշանակեր որ այն ամբողջ հատվածի վրա ընդունում է նույն արժեք, քանի որ իր մեծագույն և փոքրագույն արժեքները հավասար են։ Իսկ այդ դեպքում միջակայքի բոլոր կետերում ֆունկցիայի ածանցյալը հավասար կլիներ 0-ի։ Եթե երկու էքստրեմալ արժեքներից որևէ մեկին ֆունկցիան չհասնի ծայրակետում, ապա հենց այդ կետի արգումենտն (աբսցիսը) էլ կընդունենք որպես **с**, և այդ կետում էլ ըստ Ֆերմայի թեորեմի ֆունկցիան կունենա 0-ական ածանցյալ։

Կիրառություններ
---------------

Ռոլլի թեորեմը հատկապես էական է Լագրանժի միջին արժեքի թեորեմը ապացուցելու համար։ Մասնավորապես Ռոլլի թեորեմի հանդիսանում է վերջինի մասնավոր դեպք։ Մյուս կողմից Ռոլլի թեորեմը կիրառվում է իր ավելի ընդհանրացված տարբերակի ապացույցի մեջ։ Այն որոշ դեպքերում կիրառում են Թեյլորի թեորեմում մնացորդային անդամի Պեանոյի տեսքի լինելու ապացույցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. Ю.В.Прохоров, Математический Энциклопедический словарь։ Москва 1988.
2. Г.М.Фихтенгольц, Курс дифференциального и интегрального исчисления, Том I.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ռոլլի թեորեմ Վիքիպահեստում |
**«Ամի և Ամիլ»՝** ֆրանսիական միջնադարյան պոեմ է անբաժան ընկերների մասին։

Պոեմը պահպանվել է միակ ձեռագրով, գրված տասը վանկանի բանաստեղծությամբ, բանաստեղծության տները միացված են առձայնույթներով, ամեն մի տունը ավարտվում է կարճ բանաստեղծությամբ։

Բովանդակություն
---------------

Ամին և Ամիլը ծնվել են տարբեր ընտանիքներում և բոլորովին տարբեր տարածքներում, բայց նույն օրը և մեծացել են իրար շատ նման, ինչպես երկվորյակները (նրանց շփոթում էին անգամ սեփական կանայք)։ Նրանք հանդիպում են իրար պատանեկան տարիքում, և այդ պահից նրանց կապում է մի անքակտելի ընկերություն։ Նրանք երկուսն էլ մասնակցում են բրետոնացիների դեմ Կառլոս Մեծի կողմից գլխավորվող պատերազմին։ Ամին ամուսնանում է Լուբիայի (*Lubias*)՝ չար մեգերայի հետ, ով թունավորում է Ամիի կյանքը։ Ամիլը դառնում է Բելիսսանտի՝ կայսեր աղջկա սիրեկանը։ Որպեսզի չխայտառակի աղջկան, ում մասին տեղեկացնում է դավաճան Արդրեն (Լուբիայի հորեղբայրը), Ամին դատական մենամարտի ժամանակ փոխարինում է ընկերոջը և հաղթանակ տանում։ Սակայն բոլորը նրան դնում են Ամիլի տեղը, կայսրի հրամանով նա պարտավոր էր ամուսնանալ Բելիսսանտի հետ։ Այդ արարքի պատճառով նա բորոտ է դառնում։ Շուտով ընկերները նորից են փոխվում տեղերով, և Ամիլը երջանիկ ապրում է երիտասարդ կնոջ հետ, այն ժամանակ, երբ Լուբիան տնից վռնդում է բորոտ ամուսնուն։ Ամին երևակայում է, որ նա կարող է առողջանալ Ամիլի երեխաների արյան մեջ մաքրվելով։ Ամիլը իմանում է այդ մասին և սպանում է իր տղաներին, Ամինն առողջանում է, իսկ երեխաները հրաշալի կերպով վերադառնում են իրենց կյանքին։ Հետագայում Երուսաղեմից վերադառնալիս նրանք երկուսն էլ հիվանդանում և մահանում են նույն օրը։

Շարունակությունը՝ «Ժուրդան դե Բլև»-ում, Ամիի թոռան մասին։

Ծագում
------

Հնարավոր է, որ ստեղծագործության հիմքում դրված է, ինչ-որ մի վանական առասպել (արձանագրվել է լատինական Ռաուլյա լե Տուրտյե (Տորտարիա) բանաստեղծական ուղերձում, որը գրվել է մոտ 1109 թվականին, այսինքն ավելի շուտ, քան պոեմը, այնուհետև *Vita sanctorum Amici et Amelii* լատինական վարքագրությունում, Բովեյից Վինեստայի «Հայելի»-ում և 12-13-րդ դարերի շատ այլ գրական հուշարձաններում։ Այս առասպելն ամենայն հավանականությամբ ունի ֆոլկլորային ծագում։

Հրատարակում
-----------

* Hofmann К. Amis et Amiles und Jourdains de Blaivies. Zwei altfranzösische Heldengedichte des kerlingischen Sagenkreiser. Nach der Pariser Handschrift zum ersten Male herausgegeben. Erlangen, 1852.
* То же, изд. 2-е — Erlangen, 1882.
* Ami et Amile, chanson de geste publiée par P.F.Dembowski. Paris, 1969 (CFMA, № 97).

Գրականություն
-------------

* *Михайлов, Андрей Дмитриевич* Французский героический эпос. Вопросы поэтики и стилистики. — М.: Наследие, 1995. — С. 257. — 176-179, 360 с. — 1000 экз. — ISBN 5-201-13233-2
**Չորս մետաղադրամ** (ռուս.՝ Четыре монеты), խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ՝ ստեղծված ռեժիսոր Գրիգորի Լոմիձեի կողմից 1955 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ Պատմում է ժլատության նկատմամբ արդարության տարած հաղթանակի մասին։

Սյուժե
------

Պապիկ Ահմեդն իր անունը կրող թոռան, Գավ-Գավ շան և անանուն ավանակի հետ գնում է շուկա, որպեսզի գնի բրինձ և քիշմիշ փլավի համար։ Նա ունի չորս մետաղադրամ, սակայն դրանցից երեքը վերցնում են պահակը (կամուրջն անցնելու համար), հարուստը (նրա համար, որ ավանակը կերել է տերև իր այգուց) և երկու պահակները (շուկա մտնելու համար)։ Շուկայում պապն իր թոռան հետ շարոնակում են ստորացումներ կրել արևտրականներից, բայց ի վերջո նրանց համբերությունը սպառվում է։ Ծերունին ձևացնում է, թե ինքը հրաշագործ է և սպառնում է հարուտներից մեկին դարձնել ավանակ։ Վերջինս փորձում է փրկվել՝ ծերունուն առաջարկելով մեծ գումար, սակայն ծերունին ասում է, որ ուրիշի փողերն իրեն պետք չեն և վերցնում է իր չորս մետաղադրամնները։ Մնացած գումարը ծերունին նետում է գետին, և հարուստներն սկսում են կռվել դրանց համար։ Վրեժ լուծելով հարուստներից և չորս մետաղադրամներով գնելով իրենց անրաժեշտ ապրանքները՝ հերոսները վերադառնում են տուն։

Դերերը հնչունավորել են
----------------------

* Գեորգի Վիցին, Յուրի Խրժանովսկի

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Հետագայում Արևելքի թեմային Լոմիձեն վերադարձել է «Ալի Բաբան և քառասուն ավազակները» մուլտֆիլմում (1959)։

Նշումներ
--------

1. ↑  Դերասանները տիտրերում նշված չեն, այդ պատճառով էլ նրանց կարելի է գուշակել միայն ըստ ձայնի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Չորս մետաղադրամ» մուլտֆիլմը kino-teatr.ru կայքում
2. ↑  «Չորս մետաղադրամ» մուլտֆիլմը Յութուբում (ռուս.)
3. ↑  Мультфильм "Четыре монеты"
4. ↑  Али баба и сорок разбойников 1959
5. ↑  «Ալի Բաբան և քառասուն ավազակները» մուլտֆիլմը kinopoisk.ru կայքում

Գրականություն
-------------

* *Сергей Капков* Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алгоритм, 2006. — С. 400. — 816 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-9265-0319-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Չորս մետաղադրամ մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Baume et Mercier**, պրեմիում դասի ժամացույցների շվեյցարական արտադրող։ Ընկերությունը ստեղծվել է 1830 թվականին։ Ընկերության սեփականատերտերերն են Richemont, Cartier և Piaget ֆիրմաները։

Պատմություն
-----------

Ընկերության պատմությունը սկսվում է 1542 թվականից, երբ ֆրանսիացի վարպետ Լուի Ժոզեֆ Բոմը ստեղծեց ժամացույցի սեփական մեխանիզմ։ 1610 թվականին շվեյցարական փոքրիկ Լե-Բուա գյուղում Լուի Ժոզեֆ Բոմը բացեց առաջին ատելյեն, որտեղ սկսեց վաճառել և վերանորոգել իր սեփական արտադրության ժամացույցները։ 1830 թվականին Լուի Վիկտոր և Պիեռ Ժոզեֆ Սելեստեն եղբայրները, շարունակելով իրենց նախապապ՝ Լուի Ժոզեֆ Բոմի գործը, Լե Բուայում հիմնեցին «Բաում եղբայրներ» (ֆր.՝ Société Baume Frères) ընկերությունը։ 1834 թվականին Բոմ ընտանիքի անդամները հիմնադրել են «Société Baume Frères» ընկերությունը Յուրա կանտոնի Լե-Բուա գյուղում։ Սկզբում ընկերությունը թողարկել էր գրպանի ժամացույցներ։ 1840 թվականից Բոմ եղբայրները ստեղծեցին նոր կարգավորիչ համակարգ գրպանի ժամացույցների համար։ 1844 թվականին Ժոզեֆ Սելեստենը Բոմը (ֆր.՝ Joseph Celestin Baume) տեղափոխվեց Անգլիա, որպեսզի ընդլայնել իր բիզնեսը։ ժամերը անվանումներով «Waterloo», «Diviko» և «Sirdar» նաև վաճառվել են Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հեռավոր շուկաներում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Vincent Daveau* Baume & Mercier: An Estetic Duo // Celebrity Watches. — Voyageur Press, 2010. — С. 13. — 160 с. — ISBN 0760338361


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4693925-8 · SUDOC: 088665224 · VIAF: 213148496 · WorldCat VIAF: 213148496 |

 |
**Կրյոզո** կամ **Լը Կրյոզո** (ֆր.՝ Le Creusot), քաղաք կենտրոնական Ֆրանսիայում, Բուրգունդիայի պատմական շրջանի Սոն և Լուար դեպարտամենտում։ Հիմնադրվել է XVIII դարի վերջին։

Աշխարհագրություն
----------------

Կրյոզոն գտնվում է Փարիզից 280 կմ դեպի հարավ-արևելք, Դիժոնից 75 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, Մակոնից 65 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Կրյոզոն դեպարտամենտի երրորդ խոշոր քաղաքն է Շալոն-սյուր-Սոն, Մակոն քաղաքներից հետո։ Բնակչության թիվը կազմում է 23, 207 մարդ (2008 թվականի դրությամբ)։

Տնտեսություն
------------

Նախկին հանքարդյունաբերական քաղաքն այժմ համարվում է հատուկ պողպատների արտադրության, մեքենաշինական (ArcelorMittal, Schneider Electric, Alstom մետաղագործական ընկերություններ) և ռազմական արդյունաբերության կենտրոն։ Կրյոզոյի մոտ արդյունահանվում է քարածուխ։

1990-ական թվականներին զարգանում է տուրիստական ուղղվածությունը։ Գլխավոր տեսարժան վայր է համարվում «Parc des Combes» զբոսայգին։

Կրյոզոն նաև համարվում է Բուրգունդիայի երկրորդ կրթական կենտրոնը (Դիժոնից հետո) իր համալսարանական թաղամասերով՝ կամպուսով։

Քույր-քաղաքներ
--------------

* Սերբիա Բոր, Սերբիա
* Գերմանիա Բլիսկաստել, Գերմանիա, 1959 թվականից
* Լեհաստան Ռումիա, Լեհաստան
* Սերբիա Մայդանպեկ, Սերբիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.
2. ↑  Ville du Creusot sur le site annuaire-mairie.fr


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · INSEE |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 15273126b · GND: 4111232-5 · LCCN: n82106935 · NKC: ge398611 · VIAF: 173603430 · WorldCat VIAF: 173603430 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 696)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մասիս (այլ կիրառումներ)
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սիս (այլ կիրառումներ)

**Սիս**, *Ալ Խավերիս, Ալ Խուվայրիս, Ալ Հուվայրիթ, Ալ Հուվայրիս, Արարատ Փոքր, Հուայրաս, Հուվայրիս* - լեռ (լեռնագագաթ) Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական պար լեռնահամակարգում, նրա արևելյան ծայրակետում, Արաքսի աջ ափին, Մասիսի երկու գագաթներից մեկը։ Բարձրությունը 3925 մ։ Սկսած հին, ավանդական ժամանակներից կոչվում է նաև Սիս։ Անվանվել է նաև Փոքր Արարատ, արաբական աղբյուրներում՝ Ալ Հուվայրիս (Խուվայրիս)։ Ունի հրաբխային ծագում և կառուցվածքով նման է Մեծ Մասիսին։ Վերջինից բաժանված է Անահտական լեռնանցքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան (հայ.) — Երևանի պետական համալսարան, 1986. — հատոր 3. — էջ 705.
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 705 — 992 էջ։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Wikimapia |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**Իմաժիզմ** (անգլ. imagism, image - պատկեր), մոդեռնիստական հոսանք անգլիական և ամերիկյան պոեզիայում՝ 1910-ական թվականների սկզբներից 1920-ական թվականներ սկզբները։ Հիմնադիրներն ու տեսաբաններն են անգլիացի փիլիսոփա Թ. Հյումը և ամերիկյան բանաստեղծ Է. Պաունդը։ Ուղղության ներկայացուցիչներից են անգլիացի Թ. Ս. Էյիոթը, Ֆ. Մ. Ֆլինտը, Դ. Գ. Լոուրենսը, Ռ. Օլդինգտոնը, ամերիկացիներ` Է.Փաունդը, Է. Լուելը, Հ. Դուլիթլը, Ջ. Գ. Ֆլեթչերը։ Իմաժիզմի սկզբունքներն են`ճշգրիտ պատկերում, թեմատիկայի անկրևորություն։ Իմաժիզմը ռոմանտիկ ապրումներին հակադրում էր փոխադարձ կապերի ու հարաերությունների համակարգի անդամահատված «օբյեկտների» վերարտադրությունը, որոնց յուրահատկությունն էլ իմաժիզմի համար կազմում էին պատկերի նախանյութը։ Բանաստեղծությունը նման պատկերների շղթա է, որն արտահայոտւմ է իրերի իրական կարգն աշխարհում`ի հակադրումն ռոմանտիկների «ոչ ճշգրիտ» զգացմունքային աշխարհընկալման։ Իմաժիստները, միացնելով իմաժիզմի Ինտուիտիվիզմի փիլիսոփայությունը և ֆրանսիացի սիմվոլիզմի ձևական տեսությունները, երգում էին բնությունը, արձանագրում թռուցիկ տպավորությունները, տարվում ռիթմերի ու երանգների խաղով, շեշտում ինքնաբավ, լակոնիկ «մաքուր» պատկերը, արմատավորում ազատ բանաստեղծությունը։ Իմաժիզմի պոետիկան պահանջում էր լեզվի պարզություն, հրաժարում ավանդական տաղաչափությունից, տնից, քանի որ իմաժիստական ստեղծագործություններում տպավորվում է ապրումը և ոչ թե բուռն ռեալականությունը։ Իմաժիզմի զուգորդական (ասոցիատիվ) ոտանավորները ազգակից են Ճապոնիայի և Չինաստանի հաստատված սկզբունքներին։ Իմաժիզմն այնտեղտեսնում էր պոեզիայի մոդելը, որը համապատասխանում էր հոգեբանության և աշխարհընկալման`միատիպություն ծնող մեխանիկական և տեխնիկականացված իրականությանը։ Իմաժիզմը նպաստեց անգլիական ոտանավորի ջևերի հարստացմանը, ուշ ռոմնտիկների էպիգոնային պատկերավորման և ռիթմիկայի վերացմանը։ Սակայն իմաժիզմի փորձերը իրենց բնույթով, որպես կանոն, ձևական էինն և 10-ական թվականների կեսերին հանգեցրին այդ դպրոցի քայքայմանը։ Իմաժիզմն անհատականությունից զուրկ պոեզիայի վաղ դրսևորումներից էր։

Աղբյուրներ
----------

* Մելս Սանթոյան, Արեն սանթոյան «Գրականագիտական բառարան», էջ 66-67

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 322)։*  |
|  |
| --- |
| Հին Եգիպտոսի Փարավոն |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Թութանհամոն |  |  Ռամզես I  |
| **Էյե** |
| **18-րդ դինաստիա**  |

 |

**Էյե** (նաև **Աի**,**էի,Հայա),** XVIII դինաստիայի ամարնյան ժամանակաշրջանի վեզիրը, ով հետագայում դարձավ Հին Եգիպտոսի փարավոն։ Կառավարել է մ.թ.ա. 1323 թվականից 1319 թվականներին կամ մ.թ.ա. 1327 թվականից 1323 թվականներին։ Էյեն մոտ էր երկու կամ նույնիսկ երեք նախորդ փարավոնների հետ, հատուկ ազդեցություն ուներ Թութանհամոն փարավոնի վրա։ Էյե Հեփերհեփրուրեի գահային անունը նշանակում է *«Ռայի անմահ մարմնացում»*, իսկ ծննդյան անունը՝ *«Էյե-Աստծո հայր»*։ Նրան պատկանող քանդակները ոչնչացվել է իր հաջորդների կողմից։

Ծառայություն
------------

Էյեի կարիերան սկսել է ձևավորվել Ամենհոտեպ III-ի օրոք։ Ախենաթենի օրոք  Էյեին թագավորությունում արժանացել է «արքայի աջ ձեռքը, թագավորի բարեկամներից գլխավորը» և «երկու հողերի տիրակալի բոլոր ձիերի պետը» բարձր կոչումների:Ամարնի անավարտ դամբարանում (թիվ 25) Էյեն պահպանել է «Աթոնի մեծ օրհներգը»։ Սա կարող է վկայել Աթոնի նոր պաշտամունքին Էյեի նվիրվածության մասին։ Ախնատոնի գահակալության վերջին տարիներին «Էյե» անունը չի նշվում, ինչպես նաև Սմենխարի թագավորության օրոք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Erik Hornung* Ancient Egyptian Chronology (Handbook of Oriental Studies) / Rolf Krauss & David Warburton. — Brill, 2006. — 493 с.
2. ↑  *Peter Clayton* Chronicle of the Pharaohs. — Thames & Hudson Ltd, 1994. — С. 136.
3. ↑  *Эрнест Альфред Уоллис Бадж* Египет времён Тутанхамона = Tutankltamen: Amenism, Atenism and Egyptian Monotheism / Перевод: Л. Игоревский. — М.: Центрполиграф, 2009. — С. 117. — 158 с. — (Загадки древнего Египта). — ISBN 978-5-9524-3978-8
**Հրանտ Միհրանի Տեր-Անդրեասյան**, (հոկտեմբերի 22, 1892, Պարտիզակ-սեպտեմբերի 11, 1978, Կ․ Պոլիս), հայ գրականագետ, պատմաբան, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Ներսես-Շուշանյան վարժարանում, ավարտել Կ․ Պոլսի համալսարանի գրականության ֆակուլտետը։ Եղել է ուսուցիչ-տնօրեն Ռոդոսթոյի և Կ․ Պոլսի ազգային վարժարաններում (1913-1924), դասավանդել Պեզազյան և Մխիթարյան դպրոցներում, Կեդրոնական վարժարանում (1925-1963)։ 1963-1972 թվականներին՝ Կեդրոնականի տնօրենը։ Միաժամանակ դասախոսել ու գիտական աշխատանք է կատարել Կ․ Պոլսի համալսարանում, զբաղվել թուրքական պատմագրության հետ առնչվող հայկական աղբյուրներով («Պատմության վերաբերյալ հայկական աղբյուրներ», 1950, «Ջալալիների ապստամբությունները ըստ հայկական մի աղբյուրի», 1963, «ԺԴ և ԺԵ դդ․ թուրք պատմության վերաբերյալ հայերեն մանր ժամանակագրություններ և հիշատակարաններ», 1973 և այլն, գրվել են թուրքերեն)։ Տեր-Անդրեասյանի թուրքերեն թարգմանությամբ, ծանոթագրությամբ ու մեկնաբանություններով լույս են տեսել Երեմիա Չելեպի Քյոմուրճյանի «Պատմութիւն Ստամպօլայ»-ը (1952), Ղ․ Ինճիճյանի «Ստամպօլ»-ը (2 հրտ․, 1976), Գ․ Ակներցու «Պատմութիւն ազգին նետողաց»-ը (1954), Սիմեոն Լեհացու «Ուղեգրութիւն, տարեգրութիւն և հիշատակարանք»-ը (1964), Գ․ Օղուլլուխյանի «Ժամանակագրութիւն»-ը (1972), Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենցի «Ժամանակագրութիւն Նադիր Շահի»-ն (1974) և այլն։ Կ․ Պոլսի 1924-1978 թվականների հայ մամուլում տպագրվել են նրա հոդվածներն ու ելույթները՝ հայ գրական-մշակութային հարցերի մասին։ Կատարել է ֆրանսերենից ու անգլերենից հայերեն թարգմանություններ, թարգմանել է նաև Ի․ Տուրգենևի և Ա․ Չեխովի գործերից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 661)։*  |
**Գագիկ Լևոնի Պարսամյան** (հուլիսի 28, 1957(1957-07-28), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1977 թվականից ուսումը շարունակել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտում՝ պրոֆեսոր Արա Բեքարյանի դասարանում։ 1988 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, 2007 թվականից՝ լեհական նկարիչների և դիզայներների միության անդամ։ 1991-1994 թվականներին եղել է հայկական Nacionaliniomuziejaus Էջմիածնի մասնաճյուղի տնօրեն։ Ապրել և ստեղծագործել է Գդանսկ քաղաքում, աշխատել Նաիրի պատկերասրահում։

Գագիկ Ղազանչյանի աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, մասնավոր հավաքածուներում, թանգարաններում, արվեստի սրահներում։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Պարսամյանը մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների Երևանում, Մոսկվայում, Տոկիոյում, Բելգրադում, Փարիզում, Գերմանիայում, Կալինինգրադում, Վարշավայում։

2007 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Էջմիածնի Մհեր Աբեղյանի թանգարանում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գագիկ Պարսամյան(չաշխատող հղում)
* Գագիկ Պարսամյանի ստեղծագործությունները Art Fontaine կայքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գագիկ Պարսամյանի աշխատանքներից ՀԱՊ-ում
2. ↑  Էջմիածնում բացվել է գեղանկարիչ Գագիկ Պարսամյանի նկարների ցուցահանդեսը
**Անկյան եռատում**, անկյունը կարկինի և քանոնի օգնությամբ երեք հավասար մասերի բաժանելու խնդիրը։

Անկյան եռատումը, շրջանի քառակուսացումը և խորանարդի կրկնապատկումը հնադարի երեք նշանավոր խնդիրներ են, որոնք մեծ դեր են խաղացել մաթեմատիկական մեթոդների զարգացման գործում։ Միայն XIX դարերում խստորեն ապացուցվեց, որ կարկինի և քանոնի միջոցով ոչ բոլոր անկյուններն է հնարավոր եռատել։

Կան մասնավոր դեպքեր, երբ այդպիսի եռատումը հնարավոր է, օրինակ՝ երբ անկյունդ հավասար է 90° կամ 90°/2°, որտեղ ո-ը բնական թիվ է։ Ընդհանուր դեպքում անկյունը կարելի է եռատել, օրինակ՝ կարկինի և այնպիսի քանոնի օգնությամբ, որի վրա նշված են երկու կետեր։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85137916 · Microsoft: 57780669 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 421)։*  |
*Cansons per la mainada* երաժշտական գրքի շապիկը
**Մանկական երաժշտություն**, մանուկների կատարման կամ նրանց ունկնդրման համար նախատեսված երաժշտությունը։ Ընդգրկում է բազմազան ժանրեր՝ երգ, խմբերգ, կանտատ, գործիքային և նվագախմբային երկեր, օպերա, բալետ են։ Մանկական երաժշտության լավագույն նմուշներին հատուկ է կերպարների գունեղությունն ու կոնկրետությունը, արտահայտչամիջոցների պարզությունն ու ձեակառուցման հստակությունը, բովանդակության անկաշկանդ զարգացումը։ Ունի հնագույն ծագում ՝ կապված ժողովրդական երաժշտության հետ։ Մանկական երաժշտության մեջ որոշակի կերպով առանձնանում են ստեղծագործական երկու ոլորտներ, որոնցից մեկը կապված է մանուկներին հասցեագրված, բայց պրոֆեսիոնալ կատարման համար գրված ստեղծագործությունների հետ, մյուսը կապված է մանկական կատարման հատկացված, նրանց տարիքային առանձնահատկություններն ու կատարողական հնարավորությունները նկատի առնող ստեղծագործությունների հետ։ Մանուկների համար ստեղծագործություններ են գրել գրեթե բոլոր խոշորագույն դասականները՝ օր. Ս. Բախ, Հայդն, Մոցարտ, Բեթհովեն, Շուման («Ալբոմ պատանեկության համար», «Մանկական տեսարաններ»), Բրամս («Մանկական ժողովրդական երգեր»), Բիզե («Մանկական խաղեր»), Չայկովսկի («Մանկական ալբոմ», երգեր), Մուսորգսկի («Մանկական»), Դեբյուսի («Մանկական անկյուն»), Պրոկոֆև («Պետյան և գայլը», «Ձմեռային խարույկ», դաշնամուրային պիեսներ), Բարտոկ («Մանուկներին» դաշնամուրային պիեսները), որոնցից շատերը միաժամանակ հետապնդում են ուսուցողական նպատակներ։ XX դարում մանկական երաժշտության ասպարեզում առանձնակի նշանակություն են ստացել գերմանացի կոմպոզիտոր և մանկավարժ Կ. Օրֆի («Երաժշտություն մանուկների համար» են) և խորհրդային կոմպոզիտոր Դ. Կաբալևսկու (դաշնամուրային պիեսների ժողովածուներ, ջութակի, դաշնամուրի, թավջութակի կոնցերտներ նվագախմբի հետ, երգեր, խմբերգեր) գործունեությունը, որ ընդգրկում է նաև մանուկների երաժշտական դաստիարակության կարևորագույն մեթոդական հարցեր։

Հայաստանում մանկական երաժշտությունն իր ուրույն նշանակությունն ունի։ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին այն հանդես եկավ իբրե ազգային պրոֆեսիոնալ երաժշտական դպրոցի գոյացման և զարգացման ուղիներից մեկը։ Կոմիտասը կարևոր նշանակություն էր տալիս մանկական երաժշտությանը՝ ստեղծելով ժողովրդական երգերի մշակումների պարզեցված տարբերակներ՝ դրանք նախատեսելով պատանիների համար, նաև հորինում էր հատուկ մանկական երգեր։ Նախախորհրդային շրջանում մանկական երաժշտության ասպարեզում աշխատող հայ կոմպոզիտորներից շատերը նաև մանկավարժներ էին։ Նրանք ոչ միայն հորինում էին երգեր ու երաժշտական-թատերականացված կենդանի պատկերներ, այլև զբաղվում մանուկների երաժշտական դաստիարակության գործնական խնդիրներով։ Կոմպոզիտորները զգալիորեն ընդլայնեցին մանկական երաժշտության շրջանակները, հարստացրին այն նոր կերպարներով, նոր բովանդակությամբ և երաժշտա-արտահայտչական միջոցներով, մասնավորապես թատերականացված երաժշտության նոր ձևերով։

Մանկական երաժշտության ասպարեզում նշանակալից ավանդ են ներդրել Ռ. Մելիքյանը, Ա. Մանուկյանը, Կ. Զաքարյանը, Մ. Մազմանյանը, Մ. Միրզոյանը, Ա. Մայիլյանը, Ս. Բարխուդարյանը, Դ. Ղազարյանը, Հ. Սաեփանյանը, Վ. Տալյանը, Ա. խաչաաըրյանը, Վ. Արարատյանը, Ս. Դալիկյանը, Ս. Ջրբաշյանը։ Ներկայումս ստեղծագործող կոմպոզիտորների մեծ մասը այս կամ այն չափով անդրադառնում է մանկական երաժշտության տարբեր ժանրերին։ Առանձնապես նշանակալից են Գ. Չթչյանի, Ա. Օհանյանի, Ա. Լուսինյանի, է. Միհրանյանի ստեղծագործություննը։
**Ածանցում**, բառակազմության եղանակ, երբ հիմնական ձևույթին, արմատին կամ բառին բառակազմական երկրորդական ձևույթ՝ ածանց, ավելացնելով՝ կազմվում է բառ (նոր բառ)։ Նախածանց ավելացնելու դեպքում այն կոչվում է նախածանցում (օրինակ՝ *ան+վախ - անվախ*), վերջածանցի դեպքում՝ վերջածանցում (օրինակ՝ *համառ + ություն - համառություն*), իսկ երբ ածանցը ներմուծվում է արմատի մեջ՝ միջածանցում (օրինակ՝ *պ+լ+ոկել - պլոկել*)։

Ածանցը, կցվելով բառարմատին կամ հիմքին, փոխում է նրա իմաստը, կազմում է նոր բառ, նոր իմաստով. ածանցման շնորհիվ լեզվում եղած բառերից ստեղծվում են նորանոր բառեր, որոնք հարստացնում են լեզվի բառային կազմը։

Բառի՝ մինչև ածանցն ընկած մասը (վերջածանցման դեպքում) կամ ածանցից հետո ընկած մասը (նախածանցման դեպքում) կոչվում է *ածանցող կամ սերող հիմք*։ Վերջինս կարող է լինել՝

* պարզ, երբ ներկայանում է մեկ հիմնական ձևույթով (օրինակ՝ *խնձոր-ենի, ան-կարգ, սիր-ելի* և այլն),
* բաղադրյալ, երբ իր կազմում ունի մեկից ավելի ձևույթներ, ընդ որում՝ բաղադրյալը կարող է լինել՝
	+ ածանցավոր (օրինակ՝ սկզբունք-ային, լուսավոր-ություն, գլխավոր-ել*),*
	+ բարդ (օրինակ` *ան-կարգապահ, տպագր-ություն* և այլն),
	+ բարդածանցավոր (օրինակ` *անկարգապահ-ություն, հայերենագիտ-ություն* և այլն)։

Ածանցումը կարող է իրացվել մեկ ածանցով (մենածանցում) և մեկից ավելի ածանցներով (բազմածանցում), օրինակ` *բան-ավոր, ամենա-համառ, աշխատ-անք-ային, գր-ական-ություն*։ Երկրորդ դեպքում կարող է գոյանալ աստիճանակարգություն, համապատասխանաբար` մենածանց, երկածանց, եռածանց և այլ կարգերով, օրինակ` *սկզբ+ունք - սկզբունք+ային - սկզբունքայն+ություն - ան+սկզբունքայնություն*։ Առաջին աստիճանում ածանցող հիմքն է` *սկզբ-*, երկրորդում` *սկզբունք-*, երրորդում` *սկզբունքայն-*, չորրորդում` *-սկզբունքայնություն*։ Դրանք համապատասխանաբար կոչվում են առաջնային հիմք, երկրորդային, երրորդային և այլն։ Առաջնային հիմքը կոչվում է նաև *նախատիպ հիմք (նախահիմք, բացարձակ հիմք)*։ Նշված բոլոր հիմքերն իրենց հերթին ածանցման տվյալ աստիճանում ածանցող հիմքեր են։

Ածանցող հիմքը կարող է`

* համընկնել արմատի, հիմնական ձևույթի հետ (արմատական հիմք), օրինակ` *գիր-ք, հակա-գրոհ, սեր-ունդ* և այլն,
* սերել բառակապակցական բաղադրություններից, կայուն բառակապակցություններից, օրինակ` *փոքրասիական, հարավարևելյան, միջինարևելյան* և այլն,
* ներկայանալ ձևաբանորեն կամ հնչյունաբանորեն վերակազմավորված և կամ հնչյունաբանորեն-հնչյունաբանորեն վերակազմավորված տարբերակներով, օրինակ` *կին - կանացի, գարուն - գարնանային, յոթ - յոթանասուն, ասացող, գնացք* և այլն։

Տես նաև
-------

* Ածանց
	+ Նախածանց
	+ Վերջածանց
	+ Միջածանց
* Բառակազմություն

Աղբյուրներ
----------

* Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008, էջ 253-259։
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987, էջ 18-20։

Գրականություն
-------------

* Ս. Գալստյան, Ածանցումը և ածանցները ժամանակակից հայերենում, Երևան, 1978։
* Մ. Աբեղյան, Հայոց լեզվի տեսություն, Երևան, 1965։
**Ռաֆֆի Մարտիրոսի Ադալյան** (հունիսի 12, 1940(1940-06-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, ջութակահար։

ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Ռուբեն Ադալյանի և գրող Նորայր Ադալյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

1966 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան։

Գեղանկարչություն և նկարչություն սովորել է եղբորից՝ նկարիչ Ռուբեն Ադալյանից, և ազատ ունկնդրի կարգավիճակով հաճախել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ։

Աշխատել է Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբում։

1992 թվականից ապրում և ստեղծագործում է ԱՄՆ-ում։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Ադալյանի գործերը հայկական ավանգարդիստական ուղղության աչքի ընկնող երևույթներից են («Չգրված երգ», 1969, «Թափառող ոգիներ», 1980-ական թթ. «Հայաստան», 1987, վերջին երկուսը՝ նկարաշարեր)։ Ձևավորել է «Մեծ աշխարհի մեր անկյունը» (1982, ԵԴԹ) ներկայացումը։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել՝ 

* Երևան (1991, 2000, 2010)
* Լոս Անջելես (1997)

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
2. ↑  Էսքիզային դիմանկար, Ռաֆֆի Ադալյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանի կայքը Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Ռաֆֆի Ադալյան

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17141 |

 |