**Անրի Մատիաս Բերտլո** (ֆր.՝ Henri Mathias Berthelot, դեկտեմբերի 7, 1861(1861-12-07)[…], Feurs - հունվարի 28, 1931(1931-01-28), Փարիզի 15-րդ շրջան, Փարիզ), ֆրանսիացի գեներալ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ժանդարմերիայի կապիտանի ընտանիքում։ Կրթությունը ստացել է Սեն-Սիրի ռազմական դպրոցում (1883) և Գլխավոր շտաբի ակադեմիայում։ Ծառայել է Ալժիրում, ապա՝ Հնդկաչինում։ 1907 թվականից Գլխավոր շտաբում էր։ Գեներալ Ժոֆֆրիի հետ մասնակցել է հարձակողական պատերազմի ստրատեգիայի մշակմանը՝ հաշվի առնելով 1870-1871 թվականների սխալները։ Այդ աշխատանքները, որոնք ստացել են «Պլան XVII» անվանումը, փորձարկվեցին 1914 թվականի ամռանը, սակայն, ի թիվս առկա թերությունների, անհաջող։

1913 թվականին դարձել է բրիգադային գեներալ և ծառայել է ռազմական նախարարությունում որպես գեներալ դե Կաստելնոյի ադյուտանտ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին եղել է գլխավոր հրամանատար Ժոֆֆրի շտաբի ղեկավար։ Հրամանատարել է 53-րդ դիվիզիան և XXXII կորպուսը (*«Բերտլոյի խումբ »*) Վերդենի մոտակայքում։

1916 թվականի սեպտեմբերին որպես ռազմական առաքելության ղեկավար գործուղվել է Ռումինիա (*Բերտլոյի առաքելություն*)։ 1917 թվականի դեկտեմբերին պատվիրակություն է ուղարկում Կիև՝ բրիգադային գեներալ Ժորժ Տաբուիի գլխավորությամբ (ավելի վաղ եղել է Հարավ-Արևմտյան ռազմաճակատի շտաբում)։

Ռումինիայի՝ պատերազմից դուրս գալուց հետո վերադարձել է Ֆրանսիա։ Որոշ ժամանակ աշխատել է այստեղ ժամանած ամերիկյան զորքերի հետ, իսկ 1918 թվականի հուլիսի 5-ից մինչև 1918 թվականի հոկտեմբերի 7-ը Շամպանում հրամանատարել է 5-րդ բանակը։

Սալոնիկի վրա իրականացված հաջող հարձակումից հետո, Բուլղարիային ստիպելով դուրս գալ պատերազմից՝ (Արևմտյան ճակատում պատերազմի ավարտից մեկ օր առաջ) Ռումինիան 1918 թվականի նոյեմբերի 10-ին կրկին միացավ Անտանտի երկրներին։ Բերտլոն կրկին ուղարկվում է Ռումինիա։ Բուխարեստում գեներալ Շերբաչյովի հետ բանակցություններ է վարել Ֆրանսիայի կողմից ակնկալվող օգնության վերաբերյալ։

1918 թվականի նոյեմբերից մինչև 1919 թվականի մայիսը Բերտլոն՝ Դունայի բանակի հրամանատարը, Հունգարիայում ռումինական ինտերվենցիայի ղեկավարներից մեկն էր, 1919 թվականի մարտի սկզբից՝ Բալկաններում և Ռուսաստանի Հարավում դաշնակիցների զորքերի գլխավոր հրամանատարը։

1919-1922 թվականներին եղել է Մեցի, 1922-1926 թվականներին՝ Ստրասբուրգի ռազմական նահանգապետը։ 1920-1926 թվականներին համարվել է Բարձրագույն ռազմական խորհրդի անդամ, եղել է Մաժինոյի գծի շինարարության վերաբերյալ որոշում կայացնողների թվում։ Մահացել է 1931 թվականին։

Բերտլոյի անվամբ Ռումինիայում գյուղ է անվանակոչվել։

Պարգևներ
--------

Գեներալ Բերտլո - գյուղ Ռումինիայում
* Պատվո Լեգեոնի շքանշան — Մեծ Խաչի ասպետ
* Ռազմական հուշամեդալ
* Մարտական խաչ 1914–1918
* Հաղթանակի հուշամեդալ
* Տոնկինյան արշավախմբի հուշամեդալ
* Ֆրանսիական Մեծ պատերազմի հուշամեդալ
* Հուշամեդալ «Վաստակավոր ծառայության համար» (ԱՄՆ)
* Սուրբ Մավրիկի և Լազարի շքանշան, Կոմանդոր (Իտալիա)
* Իտալիայի թագի շքանշան, սպա
* Ալաուիտների գահի շքանշան, մեծ ժապավենի Կավալեր
* Ռումինիայի պատվավոր քաղաքացի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.
3. 1 2  *Bischoff G. Foessel G. Baechler C.* Nouveau dictionnaire de biographie alsacienne (ֆր.) / Fédération des sociétés d'histoire et d'archéologie d'Alsace — 1982. — 4434 p.
4. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
5. 1 2 3 4  մահվան վկայական — P. 30.
6. 1 2  Enzyklopädie Erster Weltkrieg Seite 378

Աղբյուրներ
----------

* *Glenn E. Torrey*. Henri Mathias Berthelot: Soldier of France, Defender of Romania. — Center for Romanian Studies, Portland OR, 2001. — ISBN 978-973-9432-15-3.
* *Spencer C. Tucker*. World War I: Encyclopedia, [a Political, Social, and Military History]. Bd. 1. — 2005.
* *Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich, Irina Renz*. Enzyklopädie Erster Weltkrieg. — Paderborn, 2009. — ISBN 978-3-506-76578-9

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անրի Բերտլո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (12-րդ) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90537912 · BNF: 13607695g · GND: 118851330 · ISNI: 0000000122759657 · LCCN: n87143224 · SUDOC: 050828134 · VIAF: 5105351 · WorldCat VIAF: 5105351 |

 |

 |