recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Հայկական բանակ»**, Հայաստանի պաշտպանության նախարարության ռազմագիտական եռամսյա հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 1995 թվականից Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Հայկ Քոթանջյան, Արկադի Սարգսյան, Դավիթ Չիլինգարյան (2005 թվականից)։ Առաջին 3 համարներում հոդվածները հրապարակվել են հայերեն և ռուսերեն, այնուհետև՝ միայն հայերեն (ռուսերեն և անգլերեն ամփոփումներով)։ 

Հանդեսը հետամուտ է ռազմագիտական մտքի զարգացմանը Հայաստանում, նպաստում է Զինված ուժերի սպայակազմի ռազմական գիտելիքների հարստացմանը, հայկական և արտասահմանյան Զինված ուժերի առաջավոր փորձի ուսումնասիրմանն ու տարածմանը, հայկական
ռազմագիտական տերմինաբանության մշակմանը։

«Հայկական բանակ»-ը հատուկ թողարկմամբ հրատարակել է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարության նախագիծը։ 

2007 թվականից լույս է ընծայում «Աշխատանքային տետրեր» հավելվածը, ներկայացնում է Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի վերլուծական կենտրոնի փորձագետների կիրառական մշակումները։ Անդրադառնում է տարածաշրջանի և միջազգային ռազմաքաղաքական կարևոր իրադարձություններին։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մարսելո Լուիս Էբրարդ Կասաուբոն** (իսպ.՝ Marcelo Luis Ebrard Casaubón, հոկտեմբերի 10, 1959(1959-10-10), Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ), մեքսիկացի քաղաքական գործիչ, Մեքսիկայի արտաքին գործերի նախարար 2018 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Զբաղեցրել է դաշնային օկրուգում կառավարող ինստիտուցիոնալ-հեղափոխական կուսակցության գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը (1988-1993 թվականներ), նրա օրոք կուսակցությունը շահել է դաշնային օկրուգի բոլոր 40 ընտրատարածքները։ ԱԳ նախարար Մանուել Կամաչո Սոլիսի օգնականը 1993-1994 թվականներին։

1997-2000 թվականներին եղել է Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Եղել է նաև ընդդիմության առաջնորդ Անդրես Մանուել Լոպես Օբրադորի խորհրդականը։ 2002 թվականից մինչև 2004 թվականի դեկտեմբերի 6-ը ծառայել է որպես դաշնային մայրաքաղաքի հասարակական անվտանգության նախարար (ոստիկանության պետ), մինչև Մեքսիկայի այն ժամանակվա նախագահ Վիսենտե Ֆոքսի կողմից պաշտոնանկ արվեց հակաթմրամիջոցային արշավում իր ենթակաների կողմից իշխանությունը գերազանցելու մեղադրանքների պատճառով։ 2004-2005 թվականներին զբաղեցրել է դաշնային մայրաքաղաքի շրջանի սոցիալական զարգացման հարցերով քարտուղարի պաշտոնը։

2006 թվականի դեկտեմբերի 5-ից մինչև 2012 թվականի դեկտեմբերի 4-ը՝ Մեխիկոյի քաղաքապետ։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 3-ից մինչև 2014 թվականի փետրվարի 3-ը գլխավորել Է ՄԱԿ-ի բնակավայրերի հետ կապված ծրագիրը։

Եղել է ինստիտուցիոնալ-հեղափոխական կուսակցության (1977-1995), Ժողովրդավարական կենտրոնի կուսակցության (1999-2000), ժողովրդավարական հեղափոխության կուսակցության (2000-2015), քաղաքացիական շարժման (2015-2018) և ազգային վերածննդի շարժման (2018 թվականից) անդամ։

2018 թվականի համընդհանուր ընտրություններում ընդդիմության հաղթանակից հետո Ա. Մ. Լոպես Օբրադորի գլխավորությամբ նշանակվել է Մեքսիկայի արտաքին գործերի նախարար։

2011 թվականից ամուսնացած է Ռոզալինդա Բուեսոյի հետ (ծնվ. 1977), Հոնդուրասի նախկին դիվանագետ, ԱՄՆ-ում Հոնդուրասի դեսպան 2007-2010 թվականներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑
3. ↑  Renuncia embajador venezolano ante ONU(իսպ.)
4. ↑  Сенат Мексики единогласно утвердил Эбрарда главой МИД
5. ↑  Marcelo y Mariagna un amor que no duró un sexenio(իսպ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |

 |
**Ձիրավի դաշտ** (Ձիրավ, Ծիրավ), դաշտ, ճակատամարտի վայր, միջլեռնային գոգավորություն Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Ծաղկոտն գավառում, Արածանիի ակունքի շրջանում, Ծաղկանց լեռների Նպատ լեռնագագթի հյուսիսային և արևելյան ստորոտներին, Ալաշկերտից արևելք, Խփագի լեռնանցքից մինչև հայկական Զիրո գյուղը։

Աշխարհագրություն
----------------

Բագավանի Սուրբ Հովհաննես տաճարը՝ Մեծ Հայքի Բագրևանդ գավառի Բագավան բնակավայրում:
Ձիրավի դաշտը կազմում է Ալաշկերտի դաշտի հարավ-արևելյան մի փոքրիկ հատվածը և փռված է նոր ժամանակների Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառի Դիադինի և Կարաքիլիսայի գավառակներում՝ Ջուջան գյուղից և Սուրբ Հովհաննես վանքից մինչև Դիադին գյուղաքաղաքի մոտերքը։ Ոմանք այն նույնացնում են Աբաղայի դաշտի հետ, որը համարվում է անընդունելի։ Ձիրավը ջրառատ ու ծաղկավետ դաշտ է, հարուստ է հանքային ջրերով։

Նշանավոր իրադարձություններ
--------------------------

Հիմնական հոդված՝ Ձիրավի ճակատամարտ
371 թվականին, Ձիրավի ճակատամարտում Պարսից Շապուհ Բ-ին հաղթանակած Հայոց արքա Պապ Արշակունին (ձախից), սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանը (աջից) և հայոց այրուձին. 16-րդ դարի մանրանկար:
Այստեղ 371 թվականին տեղի է ունեցել արյունահեղ ճակատամարտ՝ հայկական զորքերի (որին օժանդակում էր նաև հռոմեական մի զորամաս) և պարսկական բանակի միջև։ Չնայած ուժերի թվական մեծ տարբերությանը՝ հայկական զորքը այդ ճակատամարտում տանում է փայլուն հաղթանակ և Պապ թագավորը, Մեծ Հայքը մաքրելով թշնամական զորքերից՝ ձեռնամուխ է լինում հայկական միասնական պետությունն ամրապնդելու գործին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայրենագիտական էտյուդներ», Ավետիսյան Կ.Մ. Ավետիսյան Ա.Ա. «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան, 1979․
2. 1 2 3  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 478 — 992 էջ։
**Հայկական ժանյակ**, առանց գործվածքային հիմքի գործված, հյուսված, կարված ցանցկեն նուրբ զարդարանքն է։

Նկարագրություն
--------------

Միջնադարյան հայկական մանրանկարչության մեջ հանդիպում են վարագույրների, գլխի կանացի ծածկոցների, քողերի, սրբիչ-սփռոցների պատկերներ, որոնք վերջանում են ծոպերով և ատամնավոր եզրերով, ըստ ամենայնի՝ ժանյակներով։ Եկեղեցական որմնանկարչության մեջ կան հագուստը զարդարող, մեծ նկարը եզերող զարդանկարներ, որոնք կապ ունեն ժանյակի հետ։ Ավելի ուշ շրջանի եկեղեցական հանդերձանքի վրա կան ոսկեթել, արծաթաթել ժանյակներ։

Հայկական ժանյակի առանձին զարդանախշերը, նրանցից կազմված հորինվածքները նման են ճարտարապետական հին կառույցների և խաչքարերի քանդակներին։ Մեծ նմանություններ կան ասեղնագործ ժանյակի և արծաթագործական, ոսկերչական այն զարդերի միջև, որոնք կատարված են զուգաթելի (ֆիլիգրան) տեխնիկայով։

Հայուհիները ժանյակներ հյուսել են մատներով, ասեղով, հելունով, գոբենակով, մաքոքով և այլ եղանակներով։ Ժանյակը լայնորեն կիրառվում էր ինչպես հայկական տարազում, այնպես էլ կենցաղում։ Հայկական ժանյակում գերակշռում է սպիտակ գույնը, սակայն հայկական տարազում կիրառված ժանյակներն աչքի են ընկնում մեղմ երանգավորումներով։

Հայկական ասեղնագործ ժանյակները տարբերվում են եվրոպականից կարով՝ յուրահատուկ օղակ-հանգույցով, զարդանախշային ինքնուրույնությամբ, նուրբ եթերային տեսքով։ Հայկական ժանյակի դեպքում դաշտը և նախշերը հյուսվում են միաժամանակ, միմյանց հետ։

Հայկական ժանյակի յուրահատկությունը պարզորոշ արտահայտվում է, բացի կատարման տեխնիկայից, նաև զարդանախշերի, դրանց խմբի, ընդհանուր հորինվածքի մեջ։ Ժանյակներում միահյուսված են երկրաչափական, տիեզերական, կենդանական, բուսական և այլ զարդանախշեր։ Աչքի է ընկնում արևի նշանը, որը պատկերվում է որպես բարդ անիվ։ Հավերժության նշանը կազմված է մահիկաձևերից, որոնք դուրս գալով վարդյակի կենտրոնից՝ դեպի եզրերն են վազում, ստեղծելով վազքի, հարատև շարժման պատրանք։

Կլոր կամ ձվաձև ծածկոցների ամեն մի նախշազարդ շերտի վրա որևէ զարդամոտիվ ռիթմիկ կերպով կրկնվում է՝ նման ժողովրդական կլոր պարի, ուր դժվար է գտնել պարի սկիզբը կամ վերջը։ Ժանյակի մեջ հմտորեն թաքցված են գործող թելի ծայրերը։ Նախշերի հաշիվը ճշտորեն պահպանվում է։

Ուշագրավ է, որ նախշերի, ողջ հորինվածքի գծագիր գոյություն չի ունեցել։ Ամեն մի զարդարանքի նախշերը, հորինվածքը, բոլոր հաշիվները ժանեկագործուհին իր մտքում է պահել և իրականացրել։

Ժողովրդական ստեղծագործության այս նրբագեղ ճյուղը՝ հայկական ժանեկագործությունը դարերի ընթացքում պահպանվել է և հասել մեր օրեր։

Հայկական ժանեկագործության ուշագրավ նմուշներ են ցուցադրված Հովհաննես Շարամբեյանի անվան ժողովրդական արվեստների թանգարանում, որտեղ այսօր էլ՝ «Ինքնության դարբնոց» թանգարանային դպրոցի շրջանակներում, դասավանդվում է ժողովրդական արհեստագործության նաև այս ճյուղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դավթյան Սերիկ (1981)։ *Դրվագներ հայկական միջնադարյան կիրառական արվեստի պատմության*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ։ էջեր 93–101
2. ↑  Ժանեկագործության դասընթացներ «Ինքնության դարբնոցում»
**Հողային աշխատանքներ**, շինարարական աշխատանքների համալիր, որն ընդգրկում է գրունտի հանումը (մշակումը), տեղափոխումը և որոշակի վայրում զետեղումը։ Երբեմն վերջին պրոցեսն ուղեկցվում է գրունտի հարթմամբ և խտացմամբ։ Հողային աշխատանքները արտադրության, հիդրոտեխնիկական, տրանսպորտային, բնակելի-քաղաքացիական շինարարության կարևորագույն տարրերից են։ Հողային աշխատանքներիի նպատակն է գրունտից ստեղծել ինժեներական կառույցներ (ամբարտակներ, երկաթուղային և ավտոմոբիլային ճանապարհներ, ջրանցքներ ), կառուցել շենքերի ու շինվածքների հիմնատակեր, հատակագծել կառուցապատման տեղամասեր, ինչպես նաև հեռացնել հողի զանգվածները՝ օգտակար հանածոների հանքավայրերի բացման համար։ Բաց եղանակով օգտակար հանածոները արդյունահանելու նպատակով տարվող հողային աշխատանքները վերաբերում են հանքային աշխատանքներին։ Տարբերում են բաց (երկրի մակերևույթի վրա կատարվող), ստորգետնյա և ստորջրյա հողային աշխատանքներ։ Ժամանակակից շինարարությունում դրանք համարյա ամբողջապես մեքենայացված են և կատարվում են բարձրարտադրողական մեքենաներով։ Նախապատրաստական և օժանդակ հողային աշխատանքներից են տեղամասի մաքրումը, հողային կառույցների նշահարումը, մակերևութային ջրերի հեռացումը, կառույցների ցամաքուրդների ստեղծումը, հանվածքի պատերի ամրակապումը։ Հողային աշխատանքները հիմնականում տարվում են մեխանիկական, պայթեցման և հիդրոմեխանիկական եղանակներով։ Մեխանիկական եղանակի դեպքում գրունտը մշակվում է հողափոր կամ հողավար տրանսպորտային մեքենաներով (էքսկավատոր, կեռաշերեփ, բուլդոզեր)։ Գրունտը զետեղման վայր է տեղափոխվում անմիջականորեն մշակող մեքենաներով կամ հատուկ փոխադրամիջոցներով (ինքնաթափ ավտոմեքենաներ, երկաթուղային վագոններ, փոխադրիչներ), հարթվում՝ բուլդոզերներով, խտացվում՝ գլդոններով, տոփանիչներով։ Մեխանիկական եղանակն առավել ունիվերսալ է և ամենալայն տարածումն է ստացել։ Իսկ պայթեցման եղանակի դեպքում օգտագործվում է պայթուցիկ նյութերի լիցքերի պայթյունի ուժը՝ գրունտի որոշակի քանակություն անջատելու և այն անհրաժեշտ ուղղությամբ տեղափոխելու նպատակով։ Հաճախ (հատկապես մեծ ծավալի աշխատանքների դեպքում) պայթեցման եղանակը տնտեսական մեծ արդյունք է տալիս։ Իսկ հիդրոմեխանիկական եղանակը (հիդրոմեքենայացում) իրականացվում է հողային զանգվածը ջրաշիթի ճնշումով մշակող ջրանետիչի կամ գրունտը ջրի հետ ներծծող հողածուծ սարքի օգնությամբ։ Հիդրոմեքենայացման դեպքում բոլոր երեք տարրերը (գրունտի մշակում, տեղավւոխում, զետեղում) միանում են անընդհատ պրոցեսում, որն ապահովում է այս եղանակի բարձր արդյունավետությունը։ Կիրառվում են նաև իրար համակցված եղանակներ, օրինակ, մեխանիկական եղանակը՝ պայթեցման, հիդրոմեխանիկական եղանակների հետ։

Տես նաև
-------

* Մակաբացման աշխատանքներ
* Հողափոր մեքենաներ
* Հորատապայթեցման աշխատանքներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 527)։*  |
**«Հայկականություն-Արիականություն»** (գերմ.՝ «Armeniertum-Ariertum»), 1934 գերմանական Պոտսդամ քաղաքում լույս տեսած գիրք։ Գիրքը ներառում է Եվրոպայի մի շարք գիտնականների և հասարակական գործիչների ուսումնասիրություններն ու հոդվածները նվիրված հայ ժողովրդի պատմությանն ու մշակույթին։

Գրքի մեջ հետազոտողները հայ ժողովուրդը, հայ պատմություն, հայ մշակույթը և հայ արվեստը դիտարկում են գիտական ամենաբարձր չափանիշով, համաշխարհային մշակույթի և հնագույն քաղաքակրթությունների համապատկերի մեջ։ Գիրք կատարեց իր մեծ դերը և Եվրոպայում բնակվող հայությունը զերծ մնաց հրեաների և մի շարք այլ ժողովուրդների՝ Նացիստական Գերմանիայի կողմից պատրաստված ահռելի ճակատագրից։

Հայերեն թարգմանություն
----------------------

Գիրքը թարգմանվել է հայերեն, իտալերեն, ռուսերեն։ Առաջին անգամ գերմաներենից հայերեն է թարգմանել Երևանի պետական համալսարանի գերմաներենի ամբիոնի վարիչ Ալինա Տոնոյանը և Յուրի Խաչատրյանի ու Արա Գուրզադյանի խմբագրությամբ այն տպագրվել է «Գրական թերթ»-ում (1998, համարներ 2-12)։ Առանձին գիրքով այս թարգմանությունը լույս է տեսել 2001 թվականին։

Գրականություն
-------------

* Dr. von Leer. Dr. Abeghian. Dr. Roth, Dr. Stier. Armeniertum Ariertum. Potsdam. 1934

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հանս Հայրնիխ Շեդեր, Յոհանես ֆոն Լեերս, Արտաշես Աբեղյան, Կառլ Ռոթ, քահանա Գերհարդ Քլինգե, Էվալդ Շթիիր, ֆոն Մաքս, Սաքսոնիայի դուքս, Ռիխարդ Շեֆեր, Պաուլ Ռոհրբախ, Յոզեֆ Մարկվարտ, Հայնրիխ Հյուբշման, Հայկականություն-Արիականություն (Armeniertum-Ariertum) (խմբ. Յուրի Խաչատրյան, Արա Գորզադյան), Երևան, «Փրինթինֆո», 2001 — 151 էջ։
| **՞**Մոշենի սովորական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծաղկավոր բույսեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Մոշենի սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Rubus caesius*
*Lineus*, 1753 |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Rubus caesius subsp, leucosepalus,(Focke) Focke, 1914
* Rubus caesius var, turkestanicus Regel, 1892
* Rubus psilophyllus Nevski, 1937, non R.Keller, 1906
* Rubus turkestanicus (Regel) Pavlov, 1935
* Selnorition caesius (L.) Raf. 1838

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**24898**NCBI**75065**EOL**11162104**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոշենի սովորական** (լատին․՝ *Rubus caesius*), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա բույս։

Նկարագրություն
--------------

Ունի 0,5-1,5 մ բարձրություն, լայն նշտարաձև տերևակիցներ և բաց կանաչ սրածայր տերևներ։ Միջին տերևիկի երկարությունը 5-12 սմ է։ Սպիտակ ծաղիկներն ունեն 3 սմ տրամագիծ։ Ձվաձև և սև պտուղը ծաղկում է հունիս-օգոստոսին, հասունանում՝ օգոստոսից։ Հաճախ ճյուղավորվող և արմատակալող ցողունները ծածկված են բազմաթիվ փշերով և գեղձիկներով։ Միամյա ընձյուղները վեգետատիվ են, իսկ երկամյա ընձյուղները ծաղկում և պտղաբերում են, որից հետո վերանում են և աճում են նոր ընձյուղներ։ Բաժակաթերթիկները կանաչ են, երբեմն գորշաթաղիք։ Պտուղը պտղակալի հետ միասին առանձնանում է պտղակոթից։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Սիբիրում, Միջին Ասիայում, Արևմտյան Եվրոպայում և Իրանում։ Հանդիպում է նաև Սևանի ավազանում, Զանգեզուրում։ Աճում է ծովի մակարդակից 2000 մ բարձրության վրա, լեռնային գոտիների անտառներում, թփուտներում, ճանապարհների եզրերին, գետերի քարքարոտ ափերին, որպես մոլախոտ՝ այգիներում։ Ամբողջ ամռան ընթացքում մեղուների կողմից օգտագործվող մեղրատու բույս է։ Լուսասեր է և խորհուրդ է տրվում մշակել միջին և ստորին գոտիներում։

Նշանակություն
-------------

Պտուղներն իրենց մեջ պարունակում են 7-7,5 % շաքար և լիմոնաթթու, 15 մգ % C վիտամին և ունեն բուժիչ հատկություն։ Հասուն պտուղներն ունեն հաճելի քաղցրաթթու համ և որպես սնունդ (մուրաբա, ջեմ, հյութ) օգտագործվում են թարմ և վերամշակված վիճակում։ Հանգստացնող և կազդուրիչ բազմավիտամինային պտուղները կարգավորում են աղիքների աշխատանքը։ Տերևները պարունակում են ֆլավոնոիդներ, դաբաղանյութեր (մոտ 14 %), կարոտինոիդներ, С վիտամին, խնձորաթթու, գինեթթու, ինոզիտ, ֆիտոնցիդներ և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Լ. Վ. Հարությունյան- Քո շրջապատի թփերը, Սովետական գրող, 1984-224 էջ
2. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779162620 |

 |
**Մարտական կուղբերը** (ռուս.՝ Воинственные бобры (мультфильм)), խորհրդային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում, 1939 թվականին։ Խորհրդային մուլտիպլիկացիայի ակունքներում կանգնած Դմիտրի Բաբիչենկոյի և Ալեքսանդր Բելյակովի վաղ աշխատանքներից մեկն է։ Ֆիլմի ստեղծմանը որպես մուլտիպլիկատոր մասնակցել է Բորիս Դյոժկինը, որը հետագայում հայտնի է դարձել մի շարք ֆիլմերում որպես սցենարիստ և ռեժիսոր։

Ֆիլմը հանրային սեփականություն է, քանի որ թողարկվել է ավելի քան 70 տարի առաջ։ Որոշ աղբյուրներում այն դասվում է խորհրդային մուլտիպլիկացիայի դասական նմուշներին։ Մուլտֆիլմը նկարահանվել է դիսնեյյան ոճով, օգտագործվել է աղմկային-երաժշտական հնչյունավորում։

Սյուժե
------

Ջրհեղեղից հետո կուղբերի ընտանիքը ընկնում է անմարդաբնակ կղզի, որտեղ սկսում է կարգավորել իր կյանքը։ Բայց նույն հատվածում ալիքները ցամաք են նետում դուրս չար լուսան, որը կուղբերի որս է սկսում։ Բայց սրամտության շնորհիվ ընտանիքը հաղթում է թշնամուն։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսոր` Դ. Բաբիչենկո
* Համառեժիսորներ` Ա. Բելյակով
* Կոմպոզիտոր` Ն. Բոգոսլովսկի
* Նկարիչ` Ա. Բաժենով
* Անիմատորներ` Բ. Դյոժկին և ուրիշներ
* Օպերատոր` Ն. Սոկոլովա
* Հնչյունային օպերատոր` Գ. Ռենսկի

DVD թողարկում
-------------

* «Սոյուզմուլտֆիլմ» ոսկե հավաքածու - [38 DVD] (DVD № 4).:
* 1936-1998 թվականների մուլտֆիլմերի ոսկե հավաքածու - [37 DVD] (№10):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Воинственные бобры Archived 2016-09-13 at the Wayback Machine. на сайте «Советские мультфильмы»
2. ↑  Золотая коллекция «Союзмультфильм» Archived 2016-11-04 at the Wayback Machine. на сайте visionary.ru
3. ↑  Золотая коллекция мультфильмов 1936—1998 г. на сайте mostvideo.org

Գրականություն
-------------

* Малюкова Л. Л. «СВЕРХ/КИНО» (Современная российская анимация. Девяностые / нулевые). — СПб: Умная Маша, 2013. — С. 268.

Союзмультфильмовские «Воинственные бобры» (1939, режиссёры Д. Бабиченко и А. Беляков) не просто мужественно восстанавливали разрушенную наводнением жизнь на острове, но и прогоняли с него «врага-волка».

* Журнал «Искусство кино». — 1981. — Выпуск 6. — C. 193.

«ПОЗДРАВЛЯЕМ c 80-летием Бабиченко Дмитрия Наумовича, кинорежиссера, поставившего мультфильмы „Клякса в Арктике", „Воинственные бобры", „Альбом художника", „Приключения Буратино", „Осторожные козлы" и многие другие».

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մարտական կուղբեր» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Воинственные бобры» на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
* Մարտական կուղբերը «Советские мультфильмы» կայքում
* "Մարտական կուղբեր" (1939) ՅուԹյուբում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Հայնան** (չինարեն՝ 海南岛) , կղզի Չինաստանի հարավ-արևելքում։ Ողողվում է Հարավ-Չինական ծովի ջրերով։ Փոքր կղզիների հետ միասին մտնում է համանուն գավառի մեջ։ Կղզու մակերեսը 33 920 կմ² է։

Կղզու ֆիզիկական քրտեզ

Կլիմա
-----

Կլիման մերձհասարակածային է։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը +24 °C, ջրինը +26 °C: Տարվա մեջ գրեթե 300 օր պայծառ և արևոտ եղանակ է։

Կենդանական և բուսական աշխարհ
----------------------------

Կղզու կենտրոնական և հարավային մասը պատված է խիտ անտառներով։ Հայնան կղզին ունի կենդանական և բուսական էնդեմիկ տիպեր, որոնցից շատերը ՅՈՒՆԵՍԿՕՅԻ հսկողության տակ են։ Հիմնական կուլտուրաները՝ կոկոս, կաուչուկի ծառ։ Կղզու յուրահատուկ բնությունը պահվում է հատուկ բուսաբանական այգիներում։ Թեյի և սուրճի պլանտացիաները գտնվում են սարերի ստորոտներում։

Զբոսաշրջություն
---------------

Ամենահայտնի տեսարժան վայրը համարվում է Մա Ան հրաբուխը, որը գտնվում է Հայկոուից 15 կմ հեռավորության վրա։ Հրաբխային խառնարանի շրջանագծում տեղակայված է դիտորդական տախտակամած։ Խառնարանի փեշերը պատված է սառած լավայով, որտեղ աճում են խիտ փարթամ թփեր և հազվագյուտ արևադարձային ծառեր։

Հարավային մասում գտնվում է շուրջտարի աշխատող Սանյան։ Սանյա հանգստյան գոտու շուրջ երեք հանգույցներում գտնվում են բազմաթիվ հյուրանոցներ և հանգստյան վայրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Инструкция по русской передаче географических названий Китая. — М.: Наука, 1983. — С. 37.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 198)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հոն (այլ կիրառումներ)

|  |
| --- |
| **Հոն** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հոնածաղկավորներ (Cornales) |
| **Ընտանիք** | Հոնազգիներ (Cornaceae) |
| **Ցեղ** | **Հոն** *(Cornus)*L. 1753 |

**Հոն** (լատին․՝ *Cornus*), հոնազգիների ընտանիքի ծառերի և թփերի ցեղ։

Հայտնի է 4, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ Հոն սովորական (լատին․՝ *Cornusmas*)՝ տարածված է Իջևանի, Նոյեմբերյանի, Թումանյանի, Տավուշի, Զանգեզուրի անտառներում և Սյունիքի մարզի ցածրադիր մասերում։ Մշակովի հոնի լավագույն փոփոխակներ տարածված են նաև Երևանի շրջակա այգիներում (Նորք), Կոտայքի և Արագածոտնի մարզերում։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Բարձրությունը 4-8 մ է, պսակի տրամագիծը՝ 3-6 մ։ Երկարակյաց է։ Տերևները պարզ են, ամբողջական, հակադիր, ծաղիկները՝ երկսեռ, մանր՝ հավաքված հովանոցանման ծաղկաբույլերում։ Պտուղը կորիզապտուղ է, կարմիր, մսալի։

Նշանակություն
-------------

Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված (մուրաբա, կոմպոտ, հյութ, օղի)։ Մեղրատու է։ Փայտանյութն ամուր է, օգտագործվում է ատաղձագործության մեջ։ Ծառի կեղևը, ճյուղերը և տերևները պարունակում են աղանյութեր։
Հնագույն բժշկության մեջ որպես հակաթունային և վերքեր բուժող միջոց օգտագործում էին հոնի և դրա թփի վերգետնյա կեղևը։ Վերքի վրա դնում են բոված կեղևը և հոնի կտրատած պտուղները։
Հոնի տերևների թարմ հյութը օգտագործվում է որպես աչքի բուժիչ կաթիլներ։
Հոնի պտուղներից պատրաստված թանձր եփուկը քսում են երկու շերտ ծալած թանզիֆի վրա և գլխացավի ժամանակ դնում ճակատին, արմատներից պատրաստած եփուկը խմում ռևմատիզմի, իսկ հատապտղի կորիզներից պատրաստած եփուկը՝ փորլուծության ժամանակ։

Պտուղներն օգտագործում են իբրև տուբերկուլյոզով հիվանդների օրգանիզմը կազդուրող և դիմադրողականությունը բարձրացնող, մեջքի ցավերը հանգստացնող, հաճախակի միզաարձակաությունը կանխող և ականջների աղմուկը դադարեցնող միջոց։
Հոնի ճյուղերի կեղևը և արմատներն օգտագործվում են իբրև խինինին փոխարինող հակադողէրոցքային միջոց։
Հոնի հյութը, մուրաբան և կոմպոտները խորհուրդ է տրվում օգտագործել սակավարյունության, լյարդի հիվանդության, հոդատապի, շաքարախտի ժամանակ՝ իբրև միզամուղ և լեղամուղ միջոց։

Հոնի տերևների եփուկը և պտուղների թուրմը օգտագործում են իբրև ջերմությունն իջեցնող և միզամուղ միջոց, իսկ կեղևից պատրաստած եփուկը՝ որպես դիմադրողականությունը բարձրացնող և գրգռիչ միջոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ. Վ. Հարությունյան, Ա. Լ. Հարությունյան, *Հայաստանի դենդրոֆլորան*, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան 1985


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1061002926 · LCCN: sh85038828 · NKC: ph546074 |

 |
**Հայտնագործություն,**  գիտական նոր նվաճում բնության և հասարակության գիտական ճանաչման պրոցեսում։ Ընկած է գիտատեխնիկական հեղափոխության հիմքում՝ սկզբունքային նոր ուղղություններ հաղորդելով գիտության ու տեխնիկայի զարգացմանը և հեղափոխելով հասարակական արտադրությունը։ Սովետական օրենսդրությամբ հայտնագործության նյութական աշխարհի նախկինում անհայտ օբյեկտիվ օրինաչափությունների, հատկանիշների և երևույթների այնպիսի հայտնագործումն է, որն արմատապես փոփոխում է ճանաչողության մակարդակը։

Աշխարհագրության, հնագիտության և հնէաբանության բնագավառում, հանքային հարստությունների հայտնաբերման կապակցությամբ, ինչպես նաև հասարակական գիտությունների բնագավառում կատարված աշխատանքների համար, դիպլոմ չի տրվում։ 

Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպություն (WIPO) հիմնելու մասին կոնվենցիայի համապատասխան, հայտնագործությունը դիտվել է իրավունքի հատուկ օբյեկտ, որով իրավական պաշտպանության նախադրյալ է ստեղծվել նաև մյուս երկրներում։

Տես նաև
-------

* Գյուտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 204)։*  |
**Ղևոնդ Լևոնի Շաքարյան** (նոյեմբերի 20, 1900(1900-11-20), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 30, 1961(1961-06-30), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային տնտեսագետ։ Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1949), պրոֆեսոր (1949)։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1919-1920 թվականներին ծառայել է կարմիր բանակում։ 1924 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տնտեսագիտության ֆակուլտետը։ 1925 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ Պետպլանում (եղել է ճյուղային բաժինների պետ, ընտրվել նախագահության անդամ)։ Մասնակցել է ՀԽՍՀ ժողտնտեսության հեռանկարային պլանների մշակմանը, եղել ՀԽՍՀ Գերագույն սովետի բյուջետային հանձնաժողովի խորհրդատու։ 1929 թվականից դասախոսել է Երևանի համալսարանում, 1932 թվականից՝ ֆինանսներ և վարկի ամբիոնի վարիչ։ 1955 թվականից՝ էկոնոմիկայի և իրավունքի (հեռակա), 1957 թվականից՝ տնտեսագիտության ֆակուլտետի դեկան։

Աշխատությունները վերաբերում են ՀԽՍՀ պետական բյուջեի, ֆինանսական և վարկային համակարգի զարգացման հարցերին։ Պարգևատրվել է աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Երկեր
-----

* Ֆինանսները և սոցիալիստական շինարարությունը ՀԽՍՌ -ում 40 տարում, Երևան, 1960։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 473)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9621 |

 |
**Մարտին Քրիստափորի Լուսինյան** (փետրվարի 8 (20), 1896, Նոր Նախիջևան, Ռոստովի շրջան, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 27, 1983(1983-01-27), Կրասնոդար, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ օպերետային դերասան, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)։

Կենսագրություն
--------------

Մարտին Լուսինյանը ծնվել է 1896 թվականին, Դոնի Ռոստովում։ Դպրոցական նվագախմբում նվագել է թառ։ Սուղ միջոցների պատճառով կիսատ է թողել ուսումը հայկական հոգևոր ճեմարանում։

Դերասանական գործունեությունը սկսել է Նախիջևանի հայկական դրամատիկական թատերախմբում (1911)։ 1916-1920 թվականներին աշխատել է Արևելյան Կովկասի Դրամայի և օպերետի հայկական թատրոնում՝ Ա. Շահենի ղեկավարությամբ, 1920-1925 թվականներին՝ Դոնի Ռոստովի օպերետի թատրոնի դերասան։ Եղել է հայկական երաժշտական կոմեդիայի հիմնադիրներից մեկը, կատարել է բազմաթիվ ռուսական օպերետների թարգմանություններ։ 1929-1930 թվականներին հանդես է եկել «Չուգոնենկո» օպերետում։ 1930-1939 թվականներին եղել է Ռոստովի, Բաքվի, Պերմի, Սվերդլովսկի, Տուլայի թատրոնների հանդիսավար։ 1939-1941 թվականներին եղել է Կրասնոդարի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի դերասան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխատել է Ղազախական ԽՍՀ ստալինյան թատրոնում, 1944-1947 թվականներին` Վորոշիլովգրադի, 1947-1948 թվականներին` Երևանի օպերային թատրոններում։ 1948 թվականից խաղացել է Կրասնոդարի երկրամասային թատրոնի օպերետում։

Հիշատակ
-------

Կրասնոդարում 2003 թվականին Լուսինյանի անունով փողոց է կոչվել։

Դերեր
-----

* Պոպանդոպուլո՝ Ալեքսանդրովի «Հարսանիք Մալինովկայում»
* Տյուֆյակին՝ Միլյուտինայի «Աղջկական իրարանցում»,
* Լոսոսինո-Օստրովսկի՝ Միլյուտինայի «Կրկեսը վառում է կրակները»
* Քութաիսով՝ Ստրելնիկովի «Աղախին»
* Զուպան՝ Շտրաուսի «Գնչուական բարոն»
* Հերթապահ՝ Շտրաուսի «Չղջիկ»
* Հավալուսն՝ Կալմանի «Կրկեսի արքայադուստրը»
* Պանդոկապետ Բոգոմոլով՝ Սվիրիդովի «Լույսեր»
* Քեռի Կրիժան՝ Կեմենի «Ինչ-որ տեղ հարավում»

Պարգևներ
--------

* ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1957
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1960

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 696.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1. — էջ 486.
3. ↑  Մարտին Լուսինյանի կենսագրությունը AV Production կայքում(չաշխատող հղում)
4. ↑  Մարտին Լուսինյանի մասին Кино-театр.ru կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18073 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 696)։*  |
**Հովասափ**, 13-րդ դարի 2-րդ կեսի մանրանկարիչ։ Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

1273 թվականին Սկևռայում Հովասափի ծաղկած Ավետարանի (Ստամբուլի Թոփգաբու Սարայ թանգարան, ձեռ. № 122) խորանների, 4 ավետարանիչների դիմանկարների, անվանաթերթերի, տերունական պատկերների («Ծնունդ», «Մկրտություն») և լուսանցազարդերի մերձավորությունը «Սմբատ Սպարապետի Աւետարանի» որոշ ձևավորումների հետ ենթադրում է, որ Հովասափինն են նաև այդ ձեռագրի Մատթեոս և Մարկոս ավետարանիչների դիմանկարները։ 

Հավանորեն Հովասափն է հեղինակը նաև 1270 թվականին Գռներում ընդօրինակված Աստվածաշնչի (Մատենադարան, ձեռ. № 345) Մատթեոսի դիմանկարի։ 1273 թվականի Ավետարանի համանուն պատկերների հետ են նույնանում Կոպիտառում ընդօրինակված ստույգ թվական չունեցող Ավետարանի (Նոր Ջուղայի մատենադարան, ձեռ. № 57/161) «ԾՆունդ» և «Մկրտություն» մանրանկարները։ 

Հովասափի մանրանկարների զարդաձևերը կիրառել են 13-րդ դարի 2-րդ կեսի կիլիկյան մանրանկարիչները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
«**Հանգամանքների զուգադիպում**» (լատիշ․՝ Apstākļu sakritība), 1987 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վիա Բեյներտը Վիկտորյա Տոկարևայի սցենարով Ռիգայի կինոստուդիայում։

Սյուժե
------

Երիտասարդ դերասանուհի Վիկտորյա Բերգսը, սպասելով դերի կինոյում, զբաղվում է մուլտֆիլմերի հնչյունավորմամբ։ Նրա կյանքում վրա է հասնում ոչ լավագույն փուլը. մոր հետ մանր վեճերին, ամուսնու հետ իրար չհասկանալուն և մյուս բոլոր ձախորդություններին ավելանում է դստեր հիվանդության մասին լուրը։ Կատարված անալիզները ցույց են տալիս երիկամային պաթոլոգիա, բայց վերջնական ախտորոշման համար անհրաժեշտ է հետազոտություն անցնել կլինիկայում։

Քաղաքային հիվանդանոցի բժիշկների անտարբեր վերաբերմունքն աղջկա ծնողներին ստիպում է օգնություն փնտրել այլ տեղ։ Կինոստուդիայի գործընկերները խորհուրդ են տալիս դիմել պրոֆեսոր Յանսոնին՝ երիկամների մանկական հիվանդությունների լավագույն մասնագետներից մեկին։

Ներկայանալով որպես ռադիոյի լրագրող՝ Վիկտորյան փորձում է որակյալ խորհրդատվության հասնելու միջոց գտնել։ Բժիշկը սիրահարվում է գրավիչ դերասանուհուն և հիասթափվում է՝ լսելով նրա խոստովանությունը։ Չնայած ծագած թյուրիմացությանը՝ նա պատրաստակամությամբ զննում է երեխային և, ի ուրախություն մոր, հայտնում է, որ ոչ մի լուրջ հիվանդություն չկա։

Դերերում
--------

* Ինգեբորգա Դապկունայտե – *Վերոնիկա Բերգս*
* Լեմբիտ Ուլֆսակ – *Նիկոլայ Յանսոնս*
* Սաուլյուս Բալանդիս – *Վերներ Բերգս*
* Անտրա Լիեդսկալնինյա – *Վերոնիկայի մայրը*
* Մադարա Շմատե – *Վիտա*
* Յուլլե Կալյուստե – *Նինկա*
* Ռուդոլֆ Պլեպիս – *Ռոբերտ*
* Կոստաս Սմորիգինաս – *Ռոլանդ*
* Ուլդիս Վազդիկս – *Յուլիան*
* Յուրիս Լիսներս – *Ռիխարդ*
* Ռեգինա Ռազումա – *Յանսոնի կինը*
* Ձիդրա Ռիտենբերգ – *պրոֆեսոր*
* Գունարս Ցիլինսկի – *կինոստուդիայի տնօրեն*
* Բորիս Ախանով – *տեղամասային բժիշկ*
* Սվետլանա Բլես – *Սիլվիա*
* Լեոնս Կրիվանս – *տաքսու վարորդ*
* Պետերիս Լիեպինշ – *ուղեկից*
* Միրձա Մարտինսոնե – *դերասանուհի*
* Նինա Նեզնամովա – *Մարթա*
* Ուլդիս Պուցիտիս – *հարևան շան հետ*
* Ինեսա Սաուլիտե – *բուժքույր*

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ՝ Վիկտորյա Տոկարևա
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Վիա Բեյներտե
* Բեմադրող օպերատոր՝ Վալդեմար Եմելյանով
* Կոմպոզիտոր՝ Մարտինշ Բրաունս
* Բեմադրող նկարիչ՝ Վասիլի Մասս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հանգամանքների զուգադիպում» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  «Հանգամանքների զուգադիպում» ֆիլմը *kinopoisk.ru* կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Մովսես Պողոսյան** (օգոստոսի 16, 1967(1967-08-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ջութակահար։ Ջութակահարուհի Վարդի Մանուելյանի ամուսինը։

Կենսագրություն
--------------

Մովսես Պողոսյանը ծնվել է 1967 թվականի օգոստոսի 16-ին Երևանում։ Սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (Լ. Զորյանի, Վ. Մոկացյանի դասարաններ) և Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում (Վ. Ա. Կլիմովի, Լ. Կրասների դասարաններ)։

1985 թվականին ԽՍՀՄ ջութակահարների ազգային և 1986 թվականին Մոսկվայի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան միջազգային մրցանակաբաշխություններում հաղթելուց հետո հանդես է եկել Մոսկվայի, ապա՝ Բրանդենբուրգի սիմֆոնիկ նվագախմբերում, ԱՄՆ տեղափոխվելուց հետո՝ «Boston Pops»-ի հետ (Պ. Ի. Չայկովսկու կոնցերտ)։ Համերգներով շրջագայել է Գերմանիայում, Կիպրոսում, Հայաստանում և այլուր, համագործակցել մի շարք ճանաչված կոմպոզիտորների և կատարողների հետ։

Հրավիրվել է Լոս Անջելեսի կամերային նվագախմբի 2016-2017 թվականների համերգաշրջանի բացմանը (Տ. Մանսուրյանի ջութակի 2-րդ կոնցերտ)։

«Դիլիջան» (ԱՄՆ) կամերային երաժշտության համերգաշարի գեղարվեստական ղեկավարն է, Կալիֆոռնիայի համալսարանի «Herb Albert» երաժշտական դպրոցի պրոֆեսոր։

Մովսես Պողոսյանը նոր երաժշտության առաջատարներից է։ Թողարկել է խտասալիկներ։

Կնոջ՝ Վարդի Մանուելյանի հետ բազմիցս այցելել է Հայաստան, հանդես եկել (և՛ առանձին, և՛ միասին) Լորիս Ճգնավորյանի և Էդուարդ Թոփչյանի ղեկավարությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մովսես Պողոսյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մովսես Պողոսյան․ Երաժշտությունը, եթե միամիտ և ազնիվ չէ, կորցնում է իր ուժը

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հովսեփ Համբարձումի Պողոսյան** (Նոյեմբերի 28, 1887, գ․ Վերին Կարմիրաղբյուր (այժմ՝ Հայաստանի Տավուշի մարզում)-1938)), «պրոֆեսիոնալ հեղափոխական», կուսակցական և պետական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1906)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը (1907) և Մոսկվայի առևտրի ինստիտուտը (1914)։ Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է աշակերտական տարիներից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել է բանակում, բոլշևիկյան աշխատանք է տարել և Ելիզավետպոլում և Կովկասյան ռազմաճակատի թուրքեստանյան 2-րդ կորպուսի զորամասերում։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո ակտիվորեն մասնակցել է զինվորների դեպուտատների խորհուրդների և կոմիտեների գործունեությանը, ընտրվել գնդի կոմիտեի նախագահ, կորպուսային կոմիտեի անդամ։ 1917 թվականի հուլիսյան օրերին ձերբակալվել է, սակայն շուտով ազատվել հեղափոխական զորամասերի պահանջով։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից հետո Թիֆլիսում մասնակցել է աշխատավորական ցույցերի կազմակերպմանը։ 1917 թվականի վերջին Հյուսիսային Կովկասում, Եկատերինոդարում (Կրասնոդար) մասնակցել է սպիտակգվարդիականների դեմ մղված պատերազմին, 1918 թվականի մարտին Բոնչ-Բրուևիչի և մի քանի այլ ընկերների հետ կազմակերպել Եկատերինոդարի գրավումը։ 1918 թվականի վերջին եկել է Հայաստան։ Մասնակցել է Հայաստանի կոմունիստական կազմակերպությունների 1919 թվականի սեպտեմբերյան խորհրդակցությանը և 1920 թվականի հունվարյան կոնֆերանսին, ընտրվել Արմենկոմի անդամ, 1920 թվականի գարնանը արտաքսվել է Հայաստանից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 371)։*  |
**Հրայր Խորենի Դարբինյան** (դեկտեմբերի 25, 1938(1938-12-25), Տավուշ, Շամշադինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2004, Երևան, Հայաստան), պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԴ բնագիտական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Կենսագրություն
--------------

Հրայր Դարբինյանը ծնվել է 1938 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Տավուշ (Թովուզ) գյուղում։ 1956 թվականին ավարտելով գյուղի միջնակարգ դպրոցը՝ ընդունվում է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ։ 1961 թվականին ավարտելով համալսարանը՝ աշխատանքի է անցնում Ծաղկաձորի №20 գիշերօթիկ դպրոցում՝ որպես պատմության ուսուցիչ։ 1963-1967 թվականներին սովորում է ԵՊՀ ասպիրանտուրայում։ 1967 թվականին ստանում է պատմական գիտությունների թեկնածուի, իսկ 1984 թվականին՝ դոկտորի գիտական աստիճան։ 2000 թվականին ընտրվել է ՌԴ բնագիտական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։

1966-1967 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հեռուստառադիոպետվարչությունում՝ որպես ավագ խմբագիր, իսկ 1967-1975 թվականներին՝ ԵՊՀ-ում՝ որպես դոցենտ։ 1975 թվականից աշխատել է Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտում, 1985 թվականից՝ որպես պրոֆեսոր, իսկ 1988 թվականից՝ զբաղեցրել է ինստիտուտի պատմության և քաղաքագիտության ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Գրել է մի շարք մենագրություններ, գրքեր, գիտական հրապարակախոսական հոդվածներ, զեկուցումներով հանդես է եկել գիտական կոնֆերանսներում և նստաշրջաններում։

Գիտական ուսումնասիրությունները նվիրված են հայ ժողովրդի ընդհանուր պատմության, Երկրորդ և Երրորդ ինտերնացիոնալների ու Անդրկովկասի (նաև Հայաստանի) առնչություններին։

Հրայր Դարբինյանն անդրադարձել է նաև հայրենի գյուղի պատմությանը։ Հրատարակել է 1905-1906 թվականներին Տավուշում տեղի ունեցած հայ-թաթարական ընդհարումների մասին հոդվածներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Լավրենտի Միրզոյան (2008)։ *Հավերժության ղողանջներ*։ Երևան: «Բավիղ» հրատարակչություն։ էջեր 36–37


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9630 |

 |
**Հրայր Հրայրի Խանեդանյան** (հունիսի 6, 1939(1939-06-06), Կամենսկ-Շախտինսկի, Ռոստովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայազգի օպերային երգիչ, տենոր, կոմպոզիտոր, նկարիչ։ Ուզբեկստանի ժողովրդական արտիստ (1974)։ Հյուսիսային Օսեթիայի ժողովրդական արտիստ (1999)։

Կենսագրություն
--------------

Հրայր Խանեդանյանը ծնվել է 1939 թվականին, Կամենսկում, Հրայր Հայկի Խանեդանյանի և Անտոնինա Պարամոտովայի ընտանիքում։ 1958 թվականին ավարտել է Լվովի պետական կոսերվատորիայի վոկալի բաժինը։ 1961 թվականից եղել է Լվովի, 1965 թվականից՝ Օդեսայի, 1972 թվականից՝ Տաշքենդի, 1981 թվականից՝ Վլադիկավկազի օպերային թատրոնների մեներգիչ։ 1976-1980 թվականներին դասավանդել է Տաշքենդի կոնսերվատորիայում և գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1960 թվականից զբաղվում է գեղանկարչությամբ։ Հեղինակ է մի շարք օպերաների, բալետների, ռոմանսների և սիմֆոնիկ ստեղծագործությունների։

1980-1987 թվականներին աշխատել է Հյուսիսային Օսեթիայի Օրջոնիկիձեի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում, 1995 թվականից՝ Սանկտ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնում։

Դերերգեր
--------

* Ռադամես՝ Վերդիի «Աիդա»
* Դոն Կառլոս՝ Վերդիի «Դոն Կառլոս»
* Խոսե՝ Բիզեի «Կարմեն»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ханеданьян Грайр Грайрович
* Музыкальная энциклопедия
* Пермский край. Энциклопедия Archived 2016-03-10 at the Wayback Machine.
* Академия молодых оперных певцов Archived 2017-10-03 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18173 |

 |
«**Հանրապետական**», հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ ՀՀԿ պաշտոնական հրատարակություն։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 2003 թվականից Երևանում։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Մուշեղ Լալայան։ 

Տպագրում է կուսակցության գաղափարական խնդիրներին նվիրված հրապարակումներ, որտեղ համադրվում են հայ և համաշխարհային ազգային-պահպանողական աշխարհընկալումները, ընդգծվում հայ ազգային-պահպանողական գաղափարախոսության (Գ. Նժդեհ, Հ. Ասատրյան և ուրիշներ) յուրահատկությունները։ Հետևում է աշխարհաքաղաքական ու տարածաշրջանային իրադարձությունների զարգացումներին, տպագրում վերլուծականներ (նաև թարգմանաբար), կարևոր տեղ է հատկացնում այլախոհ ու այլադավան հայերին նվիրված տեսակետներին։ 

Համագործակցում է Հայաստանի գիտական հաստատությունների, վերլուծական կենտրոնների, «Նորավանք» գիտակրթական հիմնադրամի, ինչպես նաև Սփյուռքի գիտական շրջանակների հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հրանտ Միքայելի Արսլանյան** (1886, Խարբերդի նահանգի Խար­բեր­դի գա­վա­ռի Մեզիրե քաղաք - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հրանտ Արսլանյանը ծնվել է 1886 թվականին, Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գավառի Մեզիրե քաղաքում՝ կաթոլիկ ծնողների բազմանդամ ընտանիքում։ Բժիշկներ Զարեհ Պողոս, Արտաշես ու Լևոն Արսլանյանների եղբայրն է։

Նախնական կրթությունն ստացել է Մեզիրեյի հայ կաթոլիկների ծխական դպրոցում։ 1911 թվականին երկրորդային կրթությունն ստացել է Կաթոլիկ եկեղեցու կապուչին միաբանների քոլեջում։ 1911 թվականի աշնանը, եղբոր՝ Ռուբենի հետ մեկնել է Բեյ­րութ և ընդունվել Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, որտեղ Ռուբենն արդեն մեկ տարի սովորում էր։ 1914 թվականի ամռանը, երբ դեռ չէր սկսվել Առաջին համաշխարհային պատերազմը, այցելել էր Մեզիրե, տեսնելու ծնողներին, մինչդեռ Ռուբենն ավագ եղբոր՝ հալեպաբնակ բժիշկ Զարեհ Պողոս Արսլանյանի տանն էր մնացել։ 1914 թվականի աշնանը զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժշկի օգնական ծառայելու ուղարկվել Կարինի ռազմաճակատը։ Բանակում վարակվել և հիվանդացել է ժանտախտով։ Ապաքինման համար արձակուրդ է վերցրել և գնացել Տրապիզոնում բնակվող եղբոր՝ բժիշկ Լևոն Արսլանյանի մոտ։

1915 թվականի հունիսին/հուլիսին, եղբոր՝ Լևոնի հետ կառքով ուղևորվել է Կարին, որտեղ Լևոնը զինվորական հիվանդանոցի բժիշկ պիտի աշխատեր։ Գյումյուշխանե հասնելուն պես, օսմանյան բանակի զինվորները Տրապիզոնի առողջապահական տնօրեն, բժիշկ Ալի Սայիբի հրամանով՝ երկու եղբայրներին՝ 29 տարեկան Հրանտին, Լևոնին և մյուս ճամփորդներին մի ախոռ են տարել և սրախողխող արել։ Ականատես զինվորներից մեկը, որ ազգությամբ հույն էր, բժիշկ եղբայրներին գիշերը գաղտնիորեն տարել և թաղել է մի փոսում։

Գրականություն
-------------

* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երևան, 2004։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Հեղափոխության մարտիկների օգնության միջազգային կազմակերպություն** (ռուս.՝ *Международная организация помощи борцам революции, МОПР*, ՄՕՊՌ), Կոմունիստական ինտերնացիոնալի (Կոմինտերն) կողմից հիմնադրված միջազգային սոցիալիստական կազմակերպություն։ Գործել է 1922—1947 թվականներին՝ որպես «միջազգային քաղաքական Կարմիր խաչ»։ 

Ստեղծվել է Կոմինտերնի IV կոնգրեսի որոշմամբ։ Նպատակն էր՝ «պաշտպանել աշխատավորներին սպիտակ տերրորից, օգնել (նյութապես, իրավաբարոյապես) քաղաքացի վտարանդիներին, զոհված հեղափոխականների ընտանիքներին»։ 1932 թվականին միավորել է 70 ազգային սեկցիա՝ 14 միլիոն մարդ։ 1923—1939 թվականներին նախաձեռնել և կազմակերպել է բողոքի ցույցեր ի պաշտպանություն «իտալացի բանվորներ» Ն․ Սակկոյի և Բ․ Վանցետիի, «հակաֆաշիստներ» Գեորգի Դիմիտրովի, Էռնեստ Թելմանի, Ա․ Գրամշիի և ուրիշների։ 

ՄՕՊՌ-ի ակտիվ գործիչներից են եղել Չու․ Մարխլևսկին, Պ․ Լեպեշինսկին, Վ․ Միցկյավիչ յուս-Կապսուկասը, Կլարա Ցետկինը, Սեն Կատայաման, Վ․ Պիկը և ուրիշներ։ 1937 թվականին կազմակերպության ղեկավարությունը Մոսկվայից տեղափոխվել է Փարիզ (մինչև 1939 թվականը)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1939—1945) միջազգային առումով գործունեությունը դադարել է։ 

Խորհրդային մասնաճյուղը գործել է մինչև 1947 թվականը։ Կարմիր օգնության ազգային կազմակերպություններ են գործել Ֆրանսիայում, Լատինական Ամերիկայի մի շարք երկրներում։ ՄՕՊՌ-ի աշխատանքները ղեկավարել է գործադիր կոմիտեն։ Տպագիր օրգանն է եղել համանուն՝ «ՄՕՊՌ» («МОПР») ամսագիրը (1929 թվականից)։ 1936 թվականից՝ «Եդինստվո» («Единство»), ընդհանուր առմամբ հրատարակել է մոտ 90 անուն ամսագիր, թերթ, բյուլետեն։ 

Խորհրդային Հայաստանում 1930—1934 թվականին լույս է տեսել «ՄՕՊՌ-ի դրոշը» ամսագիրը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX93026 · BNF: 16634336f · CiNii: DA04209469 · GND: 125664-6 · LCCN: n80113977 · NDL: 00336149 · NKC: uk2011657556 · SUDOC: 157888959 · VIAF: 97122764 · WorldCat VIAF: 97122764 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 102)։*  |
**Հուլայի հովիտ** (եբրայերեն՝ עמק החולה‎) — հովիտ և գյուղատնտեսական շրջան Իսրայելի հյուսիսում,որը հարուստ է քաղցրահամ ջրերով։ Այդ հովիտը համարվում է թռչունների տեղաշարժի վայր Արևելյան Աֆրիկայի Ռիֆտի հովտի երկայնքով՝ Աֆրիկայի, Եվրոպայի և Ասիայի միջև։

Հնագույն ժամանակներից հովտում կար Հուլա լիճը (աստվածաշնչյան Մերոմ լիճ), որը 1950-ական թվականներին չորացվել է ճահիճների հետ միասին` գյուղատնտեսության կարիքների համար, շրջակա միջավայրի բարելավման նպատակով։ Չնայած սկզբում չորացումը դիտվում էր որպես Իսրայելի ազգային նվաճում, հետագայում պարզվում է, որ այդ գործողությունները ունեցել են մի շարք բացասական հետևանքներ։

1964 թվականին հովիտը հայտարարվել է արգելոց, և լճի մի մասը (հայտնի որպես «Հուլա լիճ») վերականգնվել է, իսկ հիմա կատարվում են աշխատանքներ գրեթե վերացող էկոհամակարգերում հողի վատթարացումը կասեցնելու նպատակով։

Հուլա հովտում Նախալ-Մախանաիմ աղբյուրի ակունքներում գտնվել է միջին պալեոլիթի դարաշրջանի նախապատմական կեցավայր։

Պատկերասրահ
-----------

* մոխրագույն կռունկներ, ջրահավեր և կռնչան բադերմոխրագույն կռունկներ, ջրահավեր և կռնչան բադեր
* Ասիական ընտանի գոմեշ ճահիճներումԱսիական ընտանի գոմեշ ճահիճներում
* Կասպիական կրիան Հուլայի հովտումԿասպիական կրիան Հուլայի հովտում
* Ցորենի դաշտ Հուլայի հովտում, 2007 թվականՑորենի դաշտ Հուլայի հովտում, 2007 թվական

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Что ели в долине Хула 60 тысяч лет назад — новое открытие израильских учёных

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lake Hula and Lake Agmon, Jewish Virtual Library(անգլ.)
* Հովտի նկարներ(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Համառոտ հրեական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh90001987 · VIAF: 315527338 · WorldCat VIAF: 315527338 |

 |
**Մաբոկո** (անգլ.՝ Maboko Island), կղզի, որը գտնվում է Քենիայի հարավում` Նյանզա նահանգում` Վիկտորիա (լիճ) Վինամ ծովածոցի հյուսիսարևելյան մասում` ԿԻսումու նավահանգստից արևմուտք։ Կղզու երկարությունը 1,8 կմ. է, իսկ լայնությունը 1 կմ.: Մաբոկո կղզում կան միջին միոցենի նստվածքներ, որոնք 15-16 միլիոն տարեկան են։ 1930-ական թվականներին հայտնաբերվել են բրածոներ, այդ թվում նաև վիկտորիապիտեկ տեսակին պատկանող կապիկների մնացորդներ։ 

Բրածոներն առաջին անգամ հայտնաբերել է 1933 թվականին անգլիացի Ուլտեր Էդվին Օուենը, արխիդիակոն և անգլիացի միսիոներ Church Mission Society-ից։ Հենց այդ թվականին Օուենը սկսեց պեղումները։ 1933-1934 թվականներին պեղումները ղեկավարել են Օուենը և Դոնալդ Գորդոն Մակիննեսը։ 1947 թվականին Լուիս Լիկին և Մակիննեսը շարունակեցին պեղումները։ 1969 թվականին Գուստավ ֆոն Կյոնիգսվալդը նկարագրել է վիկտորիապիտեկ ցեղին։ Կղզու վրա գտնվել են վիկտորիապիտեկների շատ կաթնատամներ, ավելի քան հազար ֆրագմենտներ և գանգ։ 1973 թվականին Դևիդ Ռոջերս Պիլբիմը և Փիթր Էնդրյուսը հավաքեցին 28 առանձին մշտական կապկանմանների ընտանիքի ատամներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. 1 2  *Дробышевский, Станислав* Достающее звено. — М.: АСТ, Corpus, 2019. — Т. 1: Обезьяны и все-все-все. — ISBN 978-5-17-113928-5
3. ↑  Կաղապար:Քարտեզ
4. ↑  *Докинз, Ричард* Рассказ предка : паломничество к истокам жизни / пер. с англ. Софьи Долотовской. — М.: АСТ, 2015. — 763 с. — ISBN 978-5-17-084589-7
5. ↑  *Brenda R. Benefit, Monte L. McCrossin* The Victoriapithecidae, Cercopithecoidea // The Primate Fossil Record / Edited by W. C. Hartwig. — Cambridge University Press, 2002. — P. 241-253.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Հուլավյան իլխանությունն իր խոշորագույն ժամանակահատվածում
**Հուլավուների դինաստիա**, կառավարող դինաստիա իշխանությունում (1256- 14 դարի կես)։ Կոչվել է հիմնադիր Հուլավու խանի անունով։ Իշխել է Իրանում, Հայաստանում և Առաջավոր Ասիայի մեծ մասում։ Հուլավյան դինաստիայի ամենաակնառու ներկայացուցիչը Ղազան խանն էր, որի օրոք վերացավ ձևական կախումը մոնղոլական կենտրոնական պետությունից։ Իրական իշխանությամբ օժտված վերջին իլխանը Աբու-Սաիդ Բահատուր Խանն էր։ Հաջորդ ութ իլխանները գործիք էին միմյանց հետ մրցակցող ամիրայական հզոր տոհմերի՝ Չոբանյանների և Ջելայիրյանների ձեռքին։ Ըստ հայկական աղբյուրների, Հուլավյան դինաստիայի որոշ ներկայացուցիչներ (Աբաղա, Արդուն և ուրիշներ) սիրաշահել են քրիստոնյաներին, օգտվել հայերի ծառայություններից՝ մամլուքների դեմ եվրոպական պետությունների հետ բանակցություններ վարելու ժամանակ։ Հուլավյան դինաստիայի ժամանակաշրջանում պահպանվել է Կիլիկիայի հայկական թագավորության հետ մոնղոլների կնքած զինադաշինքը։

Թագավորության կարևոր ներկայացուցիչների

* Հուլավու (1256-65),
* Աբաղա (1265-82),
* Ահմադ (Թագոլդար, 1282-84),
* Արղուն (1284-91),
* Քեյղաթու (1291-95),
* Բայդոլ (1295),
* Մահմուդ Ղազան (1295-1304),
* Ուլջեյթոլ Մուհամմադ Խուդաբանդա (1304 - 16),
* Աբու-Սաիդ (1316-35)։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 636)։*  |