|  |
| --- |
| **Կրետ սովորական** |
| Կրետ սովորականԿրետ սովորական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թաղանթաթևեր (Hymenoptera) |
| **Ընտանիք** | Իսկական կրետներ (Vespidae) |
| **Ցեղ** | **Vespula** |
| **Տեսակ** | **Կրետ սովորական** *(V. vulgaris)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Vespula vulgaris***Linnaeus, 1758 |

♂
**Կրետ սովորական** (լատին․՝ Vespula vulgaris), թաղանթաթևավոր միջատների կարգ։ Իսկական կրետներից է, որը ստեղծում է ամենամեծ գաղութներից մեկը (մեկ գաղութում կարող են հաշվվել ավելի քան 5000 աշխատավոր կրետ և մոտ 15 000 բջիջ) և արտահայտված է տարբեր կաստայական խմբերի էգերի խիստ տարբերությամբ։

Տարածվածություն
---------------

Հյուսիսային կիսագունդ։ Ինտրոդուկցիա է արվել Իսլանդիա, Հավայան կղզիներ, Ավստրալիա և Նոր Զելանդիա։

### Ինտրոդուկցիա

Նոր Զելանդիա ինտրոդուկցիա է արվել 1980 թվականներին։ Այստեղ այս տեսակը տեղական այլ միջատների համեմատությամբ ավելի ագրեսիվ է և թռչունների հետ մրցակցում է սննդային պաշարների համար։

Կրետների ալեհավաքների վրա կան կառուցվածքներ, որոնք ունակ են ընդունել մրջյունների ֆերոմոնային ազդակները, որոնց օգնությամբ էլ կրետները գտնում են մրջյունների կողմից գտնված սնունդը։ Բայց մրջյունները խիզախ հարձակվում են վայրէջք կատարող կրետների վրա, գործի են դնում ծնոտներն ու մրջնաթթուն, միայն թե նրանցից կորզեն ինչ-որ ուտելիք։ Այդպիսի համառությունից գրգռված կրետը ծնոտներով բռնում է մրջյունին, թռչում է հեռու և վայր գցում ակամա ուղևորին։ Մրջյունները ֆիզիկական վնասվածքներ չեն ստանում ո՛չ կրետի ծնոտներից, ո՛չ էլ՝ ընկնելուց (և կարող են շարունակել սնունդ հայթայթել, որպեսզի դրանց նորից հայտնաբերեն կրետները), բայց, վայր ընկնելուց շշմած՝ հիմնականում այլևս չեն վերադառնում սննդի այդ աղբյուրին։

Նկարագրություն
--------------

Մարմինը սև է, կրծքի հատվածում դեղին բծերով և փորիկի վրա մեծ դեղին հատվածներով։ Թաղանթաթևավորների մեջ այս տեսակը ունի միջին չափսեր՝ աշխատավորների երկարությունը 12-14 մմ է, իսկ էգինը՝ 18 մմ

Էկոլոգիա և տեղաբնակեցում
------------------------

Ամառվա վերջում սովորական տեսակը, ըստ թվաքանակի, գերակշռում է բոլոր իսկական կրետների մեջ։

### Մակաբույծներ

Բները ախտահարում է հովհարակիրների ընտանիքին պատկանող բզեզ-հովհարակիրը (*Metoecus paradoxus*), որը կարող է մեծ վնաս հասցնել թույլ գաղութին, որն էլ լրջորեն ազդում է աշխատավորների գաղութների արտադրանքի և գաղութի կյանքի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Հայկական Հանրագիտարան". *encyclopedia.am*. Արխիվացված է the original 2022 թ․ օգոստոսի 1-ին. Retrieved 2022 թ․ օգոստոսի 5.
2. ↑  "Հայկական Հանրագիտարան". *encyclopedia.am*. Արխիվացված է the original 2022 թ․ հուլիսի 30-ին. Retrieved 2022 թ․ օգոստոսի 5.
3. ↑  *Kenneth G. Ross & Robert W. Matthews* The Social Biology of Wasps. — United States of America: Cornell University Press, 1991. — Т. 254. — С. 369—388. — 678 с. — ISBN 0-8014-9906-2
4. ↑  *Vespula vulgaris*. Common Wasps of Asian Russia
5. 1 2 3 4  "Общественные осы Чувашии". Արխիվացված է the original 2010 թ․ մայիսի 10-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 3.
6. ↑  *Cerda de Vries, Thomas Hillen, Mark Lewis et all.* A Course in Mathematical Biology: Quantitative Modeling With Mathematical and Computational Methods. Application of the Ricker Model to Vespula vulgaris. — University of Alberta, 2006. — С. 219. — 309 с. — ISBN 978-0-898716-12-2
7. ↑  "Осы научились применять полёт как нелетальное оружие". Արխիվացված է the original 2019 թ․ ապրիլի 1-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 3.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778443641 |

 |