| **՞**Կոկռոշենի |
| --- |
| Կոկռոշենի։ Բույսի ընդհանուր տեսքը բնության մեջ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Քարաբեկածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կոկռոշազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | **Կոկռոշենի** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ribes uva-crispa
L. 1753 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կոկռոշենի** (լատին․՝ *Ribes uva-crispa*), կոկռոշազգիների ընտանիքի բազմամյա բույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 50, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ 

* Կոկռոշենի թեքված կամ Եվրոպական (*G. reclinata*)։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

|  |
| --- |
|  |
| 1 - ծաղկող բույսի ճյուղերը 2 - հատվածավոր ծաղիկը, 3 - սերմնատարներ 4-6 - պտուղները տարբեր հասունացման շրջանում, 7 - սերմ |

Տարբեր բարձրության (մինչև 1 մետր) թփեր են։ Ընձյուղները պատած են բաց կարմրավուն փշերով, տերևները մանր են, հերթադիր, բլթակավոր, ատամնաեզր։ Տերևները մանր են, հերթադիր, բլթակավոր, ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ մանր, երկսեռ։ Ծաղիկները հաճախ երկսեռ են, 1-ից 3-ական՝ հավաքված ողկույզներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը սպիտակ, դեղին, կարմիր կամ սև կեղծ հատապտուղ է՝ մազմզուկներով կամ մերկ։ Հատապտուղները գնդաձև են, կանաչավուն, դեղնավուն կամ ծիրանագույն, լավ ընդգծված գծիկներով։ Բազմանում է սերմերով, մացառներով, կտրոններով, թփի կիսմամբ, անդալիսով։ Լուսասեր է, ցրտա-, ստվերադիմացկուն։ Երաշտադիմացկուն չէ։

Ծաղկի բանաձև՝ {\displaystyle \ast K\_{(5)}\;C\_{5}\;A\_{5}\;G\_{({\overline {2}})}}
։

Նշանակություն և կիրառում
------------------------

Պարունակում է շաքարներ, օրգանական թթուներ, պեկտինային նյութեր, վիտամիններ C, B, P, կարոտին (A-նախավիտամին), ֆոսֆոր, երկաթի աղեր և այլն։ Հատապտուղն օգտագործում են թարմ և սննդի մեջ (մուրաբա, կոմպոտ)։

Թարմ պտուղները պարունակում են 5-12% զանազան շաքարներ, մինչև 2% օրգանական թթուներ, մինչև 55 մգ% C վիտամին, ֆոսֆորի, կալցիումի և երկաթի աղեր։ Շնորհիվ պեկտինային նյութերի առկայության կոկռոշը հանդիսանում է հակառադիանտ, հակաճառագայթային հատապտուղ, որն օժանդակում է մարդու օրգանիզմից ռադիոնուկլիոդների դուրս մղմանը, ուժեղացնում է օրգանիզմի նյութափոխանակությունը։ Հողի և կլիմայի նկատմամբ քիչ է պահանջկոտ։

Տարածում
--------

Կոկռոշենին ծագումով Արևմտյան Եվրոպայից և հյուսիսային Աֆրիկայից է։ Որպես վայրի բույս տարածված է Կովկասում, Անդրկովկասում, Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հանդիպում է Արագածոտնի, Լոռու, Գեղարքունիքի (Սևանի ավազան) և այլ մարզերի անտառներում, անտառեզրերին. գրանցված է Հայաստանի կարմիր գրքում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Ծաղիկները և տերևները խոշոր պլանով |

Բուժիչ նշանակություն
--------------------

Բուժիչ նպատակներով օգտագործում են սակավարյունության, ախորժակի բարձրացման, լյարդի և աղեստամոքսային ուղու հիվանդությունների և պալարախտի դեպքում։

Նյութափոխանակության խախտման և գիրության ժամանակ խորհուրդ են տալիս 3-4 շաբաթվա ընթացքում մեծ քանակությամբ կոկռոշի հատապտուղներ օգտագործել ցանկացած այլ կալորիական սննդի փոխարեն։ Դրա հատապտուղներն օգտակար են հաճախակի արյան զեղումների կանխման, նաև մաշկային հիվանդությունների ժամանակ։

Սրտամկանային ինֆարկտ տարած հիվանդներին օգտակար է ամսվա ընթացքում մեծ քանակությամբ կոկռոշի հատապտուղների օգտագործումը։ Հատապտուղների եփուկն օգտագործում են աղեստամոքսային ուղու հիվանդությունների ժամանակ։

Կովկասյան ժողովրդական բժշկության մեջ կոկռոշի տերևները օգտագործել են որպես թոքերի պալարախտի բուժման միջոց։ Կոկռոշը նպաստում է զարկերակային ճնշման կարգավորմանը, հակազդում է օրգանիզմի նորագոյացությունների աճին։

Ժամանակակից բժշկության մեջ կոկռոշի հատապտուղներն օգտագործում են իբրև արժեքավոր սննդարար և բուժիչ դիետիկ մթերք։ Օգտակար է հատկապես ծերերին, որպես քրոնիկ փորկապության կանխման միջոց, սակավարյունության և քթի, բերանի լորձաթաղանթի ժամանակ։

Հատապտուղներն օգտագործում են հում, մարինացված, շաքարով ծածկված և թթու դրած տեսքով։

Սիստեմատիկ դիրք
---------------

Հասուն պտուղները
դեռ չհասած պտուղները
Վաղ դասակարգման մեջ առանձնացնում են 2 տեսակ՝ *Ribes* և *Grossularia*։ Ըստ մենագրությունների ավելի շատ տարածված է 1 տեսակը՝ *Ribes*։

### Հոմանիշներ

* Grossularia glandulososetosa Opiz
* Grossularia hirsuta Mill.
* Grossularia intermedia Opiz
* Grossularia pubescens Opiz
* Grossularia reclinata (L.) Mill.
* Grossularia spinosa (Lam.) Rupr.
* Grossularia uva Scop. nom. illeg.
* Grossularia uva-crispa (L.) Mill.
* Grossularia vulgaris Spach nom. illeg.
* Oxyacanthus sativus Chevall.
* Oxyacanthus uva-crispa (L.) Chevall.
* Ribes aculeatum Salisb.
* Ribes caucasicum Adams ex Schult.
* Ribes crispum Dulac nom. illeg.
* Ribes dubium Jacques
* Ribes grossularia L.
* Ribes grossularium St.-Lag.
* Ribes hybridum Besser
* Ribes reclinatum L.
* Ribes spinosum Lam.

*De Janczewski*-ը (1907) *Ribes* տեսակը բաժանել է 6 ենթատեսակի։

* *Coreosma*,
* *Ribesia*,
* *Grossularia*,
* *Grossularioides*,
* *Parilla*,
* *Berisia*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Барабанов Е.И.* Ботаника: учебник для студ. высш. учеб. заведений. — М: Издательский центр «Академия», 2006. — С. 285. — 448 с. — ISBN 5-7695-2656-4
2. ↑  Այգեգործի տեղեկատու, Երևան 1989
3. ↑  Բուսաբուժության փոքր հանրագիտարան, Բնությունը՝ հարուստ դեղատուն, Չինար հրատարակչություն, Երևան-2007
4. ↑  Berger, 1924; Coville and Britton, 1908; Komarov, 1971
5. ↑  de Janczewski, 1907; Sinnott, 1985
6. ↑  USDA

Գրականություն
-------------

* Губанов И. А. и др. 717. Grossularia reclinata (L.) Mill. (Ribes reclinatum L.) — Крыжовник отклонённый // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3 т. — М.։ Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл. 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные։ раздельнолепестные). — С. 353. — ISBN 9-87317-128-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Королевский протеже. О крыжовнике. Журнал «Садовник» № 7, 2006 Archived 2008-12-28 at the Wayback Machine.
* Описание сортов крыжовника

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 528)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4341961-6 · LCCN: sh85055921 · NKC: ph171343, ph500499 |

 |