Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մայր Հայաստան (այլ կիրառումներ)

**«Մայր Հայաստան»**, հուշարձան Գյումրիի հարավարևմտյան մասում՝ Սև բերդին կից։ Տեղադրվել է 1975 թվականին։ Հուշարձանն ընդգրկված է Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Գյումրիի «Հայաստան» արձանը հանդիսավոր կերպով բացվել է 1975 թ. մայիսի 9-ին Հայրենական մեծ պատերազմի 30-ամյակի առթիվ՝ հավերժացնելու պատերազմում մասնակցած բազմաթիվ գյումրեցիների հիշատակը։

Իր բնույթով հուշարձանը հանդիսանում է Երևանի Հաղթանակի հուշարձանի տարբերակը և ունի երկակի իմաստ։ Այն կոչված է ճարտարապետության և քանդակագործության մոնումենտալ միջոցներով մեծարել հաղթանակը, հավերժացնել ընկածների հիշատակը, ինչպես նաև գովերգել աշխատանքը։

### Հուշարձանի տվյալներ

Հուշարձանն կազմված է երկու մասից՝ 21մ բարձրությամբ պատվանդանից և 20 մբարձրությամբ արձանից բաղկացած ծավալատարածական կոմպոզիցիա։ Հուշարձանի հեղինակների՝ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Արա Սարգսյանի և վաստակավոր ճարտարապետ Ռաֆայել Եղոյանի համատեղ մտահաղացմամբ հուշարձանի երկու բաղկացուցիչ մասերը իրենց դիրքով և չափերով ներդաշնակվում են միմյանց հետ և ներկայանում են համակցված ամբողջությամբ։

Երկկողմանի քարե աստիճանները դրանց միջև սանդղաձև տեղաբաշխված ավազանների հետ, որոնք սկիզբ են առնում ընդարձակ դաշտից և հասնում մինչև հուշարձանի հիմքը, հաղորդում են ողջ կոմպոզիցիային հանդիսավորություն և նպաստում են դրա ընդհանուր ընկալմանը։

Մուգ գույնի տուֆից կառուցված պատվանդանը սրընթաց է։ Այն վեր է հառնում բարձր բլուրի վրա՝ միաձուլվելով երկնքին։ Այդ սրընթացությունն ավելի է ընգծվում շնորհիվ բոլոր ճակատների՝ ծավալային առումով ուղղահայաց մասնատման։

Շքամուտք հիշեցնող ելուստները, որոնք հարուստ են հայկական զարդարվեստի մոտիվներով և գտնվում են ճակատների ներքին հատվածում, գեղարվեստական շեշտադրումներով ընդհանուր առմամբ ներկայացնում են ճարտարապետական խիստ լուծումներով կառուցված պատվանդանը։

Կռած պղնձից պատրաստված հուշարձանը պատկերում է երիտասարդ կնոջ՝ հանդարտ էպիկական դիրքում։ Մի ձեռքում նա բռնել է Զվարթնոցի տաճարի խոյակը, որը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի խաղաղ ստեղծագործումն ու հայ ճարտարապետության հանճարը, իսկ մյուս ձեռքում՝ արմավենու ճյուղ։ Հպարտ կանգնած կիսամերկ կնոջ կերպարն առանձնանում է դասական գեղեցկությամբ, հաճելի կեցվածքով, սիլուետով, հագուստի ծալքերի պլաստիկայով և ընկալվում է որպես գեղարվեստական ստեղծագործություն։

Քանդակագործը հուշարձանի հետին հատվածը պատկերել է հունական վրեժխնդրության թևավոր աստվածուհի Նեմեսիսի կերպարով։

Բլրի լանջին՝ աստիճաններից դեպի ձախ՝ թեք կառուցված խուլ պատուհանների միջև տեղադրված է զարդարանքից զուրկ խաչքարատիպ սյուն՝ «1941-1945» գրությամբ։ Հուշարձանի դիմաց գտնվում է հավերժական կրակով անհայտ զիվորի գերեզմանն ու կողքին վեր բարձրացած սեղմված բռունցքը։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործներ` Արա Սարգսյան, Երեմ Վարդանյան
* Ճարտարապետ` Ռաֆիկ Եղոյան

Տվյալներ
--------

* Տարեթիվ՝ 1975 թ.
* Վայր՝ Գյումրի
* Նյութ՝ կռած պղինձ
* Բարձրություն՝ արձանը՝ 20 մետր, պատվանդանը տուֆ՝ 21 մետր

Տես նաև
-------

* Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

Պատկերասրահ
-----------

* Հուշարձանի մանրակերտը թանգարանի բակումՀուշարձանի մանրակերտը թանգարանի բակում
* Հուշարձանի մանրակերտըՀուշարձանի մանրակերտը
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2  *Арутюнян В. М.* Монумент «Айастан» // Общество охраны памятников истории и культуры Армянской ССР. Ер. 1987.
3. ↑  Նվիրվում է Արա Սարգսյանի ծննդյան 115-ամյակին (1902-1969) (2017)։ Արա Սարգսյան։ Երևան։ «ՎարդՀրատ» ՍՊԸ։ ISBN 978-9939-833-24-8



Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մայր Հայաստան (հուշարձան, Գյումրի)** կատեգորիայում։ |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արա Սարգսյան |
| --- |
|  |
| **Վիքիքաղվածք**  • **Վիքիպահեստ** |
|  |
| Դիմաքանդակներ | Նիկողայոս Տիգրանյան  • Վաղարշ Վաղարշյան  • Րաֆֆի   • Թորոս Թորամանյան  • Նելսոն Ստեփանյան  • Վալերի Բրյուսով  • Տիգրան Պետրոսյան  • Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան  • Վարդան Աճեմյան  • Ժասմեն  • Նաիրի Զարյան  • Սուրեն Սպանդարյան |  |
|  |
| Հարթաքանդակներ | Այգեկութ  • Չապաև   • Սևանի ձկնորսները  • Հայկական ԽՍՀ (պաննո) |
|  |
| Հաստոցային քանդակներ | Լուռ վիշտը   • Կժով կինը  • Հիրոսիմա   • Բարձունքի գրավում  • Տաթև |
|  |
| Հուշարձաններ | Ալեքսանդր Սպենդիարյան  • Անտառի արքա  • Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների հուշարձան  • Հովհաննես Թումանյան  • Մայր Հայաստան  • Սահակ Պարթև, Մեսրոպ Մաշտոց  • Կայծակ |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**   **Ճարտարապետություն**   **Գյումրի**
 |