**Սրտի տամպոնադա**, որը հայտնի է նաև պերիկարդիալ տամպոնադա անվամբ, առաջանում է, երբ պերիկարդում (սիրտը շրջապատող պարկը) կուտակվում է հեղուկ, ինչը բերում է սրտի ճնշմանը։ Սկիզբը կարող է լինել արագ և աստիճանաբար։ Ախտանշանները սովորաբար ընդգրկում են կարդիոգեն շոկին բնորոշ նշաններ, ներառյալ հևոց, թուլություն, գլխապտույտ և հազ։ Այլ ախտանշաններ կարող են կապված լինել հիմնական պատճառի հետ։

Սրտի տամպոնադայի տարածված պատճառներից են քաղցկեղը, երիկամային անբավարարությունը, կրծքավանդակի վնասվածքը և պերիկարդիտը։ Այլ պատճառներից են շարակցական հյուսվածքի հիվանդությունները, հիպոթիրեոզը, աորտայի պատռումը և սրտային վիրահատության բարդությունները։ Աֆրիկայում համեմատաբար հաճախ հանդիող պատճառ է տուբերկուլոզը։

Տամպոնադա կարելի է կասկածել ցածր զարկերակային ճնշման, լծային երկաների լայնացման, պերիկարդի քսման աղմուկի կամ սրտի տոների խլացման հիման վրա։ Հետագայում ախտորոշման համար հաշվի են առնվում ԷՍԳ տվյալները, կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությունը կամ սրտի ՈՒՁՀ-ն։ Եթե հեղուկը կուտակվում է աստիճանաբար պերիկարդը կարող է ձգվել և իր մեջ տեղավորել մոտ 2լ հեղուկ։ Սակայն եթե այն կուտակվում է արագ, ապա նույնիսկ 200մլ կարող է առաջացնել տամպոնադա։

Երբ առաջանում են տամպոնադայի ախտանիշներ, լինում է դրենավորման անհրաժեշտություն։ Սա կատարվում է պերիկարդիոցենտեզի միջոցով, որի ժամանակ փոքր վիրահատական մեթոդով բացվում է պերիկարդիալ պատուհան կամ կատարվում է պերիկարդէկտոմիա։ Դրենավորումը կարող է նաև անհրաժեշտ լինել հեղուկի ինֆեկցիոն կամ քաղցկեղային ծագումը որոշելու համար։ Բուժումը կարող է ընդգրկել դոբուտամինիի կամ արյան ծավալի պակասի դեպքում՝ ներերակային հեղուկների կիրառում։ Տամպոնադայի հանդիպման հաճախությունը հայտնի չէ։

Նշաններ և ախտանիշներ
--------------------

Հիվանդության սկիզբը կարող է լինել կտրուկ կամ աստիճանական։ Ախտանիշները, որպես կանոն, ներառում են կարդիոգեն շոկին բնորոշ նշանները, այդ թվում հևոցը, թուլությունը, գլխապտույտը և հազը։ Այլ ախտանիշներ կարող են կապված լինել հիմնական պատճառի հետ։

Պատճառներ
---------

Սրտի տամպոնադան պայմանավորված է մեծ կամ անվերահսկելի քանակի պերիկարդիալ էքսուդատով, որը  հեղուկի կուտակումն է սրտապարկի ներսում։ Սա սովորաբար տեղի է ունենում կրծքավանդակի վնասվածքների հետևանքով (բութ և թափանցող), բայց կարող է նաև պայմանավորված լինել սրտամկանի պատռվածքով, քաղցկեղով, ուրեմիայով, պերիկարդիտով, սրտի վրա կատարված վիրահատությամբ և հազվադեպ է պայմանավորված աորտայի հետադարձ շերտազատմամբ կամ հակամակարդիչ թերապիայով։ Էքսուդատը կարող է կուտակվել արագ(օրինակ՝ վնասվածքի կամ սրտամկանի պատռվածքի դեպքում), կամ ավելի երկար ժամանակահատվածում (օրինակ՝ քաղցկեղի դեպքում)։ Հեղուկը սովորաբար արյունային է, իսկ երբեմն կարող է լինել թարախային։

Մեծ քանակով էքսուդատի կուտակման պատճառներն են հիպոթիրեոզը, ֆիզիկական վնասվածքը (թափանցող վնասվածք՝ պերիկարդի ներգրավմամբ կամ բութ վնասվածք), պերիկարդիտը (պերիկարդի բորբոքում), յաթրոգեն վնասվածքները (ինվազիվ միջամտության ժամանակ) և սրտամկանի պատռվածքը։

### Վիրահատություն

Սրտի վիրահատությունից հետո առաջին 24-48 ժամերին բարձր է տամպոնադայի զարգացման ռիսկը։ Սրտի վիրահատությունից հետո տեղադրվում են կրծքային խողովակներ հեղուկը դրենավորելու համար։Այս խողովակները, սակայն, հակված թրոմբագոյացման։ Երբ խողովակը փակվում կամ խցանվում է, արյունը, որը պետք է դրենավորվեր կարող է կուտակվել սրտի շուրջ և  հանգեցնել տամպոնադայի։

Ախտաֆիզիոլոգիա
--------------

Հեմոպերիկարդը, որի դեպքում պերիկարդի խոռոչը լցվում է արյունով, սրտի տամպոնադայի պատճառներից մեկն է։
Պերիկարդի արտաքին թերթիկը կազմված է ֆիբրոզ հյուսվածքից, որը հեշտ չի ձգվում, և երբ հեղուկը լցվում է պերիկարդիալ խոռոչ, ճնշումը սկսում է աճել։

Եթե հեղուկ շարունակում է կուտակվել, յուրաքանչյուր հաջորդ դիաստոլայի ընթացքում արյան ավելի փոքր ծավալ է մղվում փորոքներ։ Ի վերջո, աճող ճնշումը հանգեցնում է միջնապատի թեքմանը դեպի ձախ փորոք՝ բերելով հարվածային ծավալի նվազմանը։ Դա առաջացնում է օբստրուկտիվ շոկ, որը, բուժման բացակայության դեպքում, կարող է հանգեցնել սրտի կանգի (հաճախ արտահայտվելով, որպես էլեկտրական ակտիվություն՝ առանց պուլսի)։

Ախտորոշում
----------

Սրտի տամպոնադա ՈւՁՀ-ի ժամանակ ստացված պատկերում։
Սկզբնական ախտորոշումը կարող է լինել դժվար, քանզի պետք է իրականացնել տարբերակիչ ախտորոշում բազմաթիվ հիվանդությունների հետ, օրինակ՝ լարված պնևմոթորաքս և սուր սրտային անբավարարություն։ Վնասվածքով ընդունված այն հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն էլեկտրական ակտիվություն առանց պուլսի, հիպովոլեմիայի և լարված պնևմոթորաքսի բացակայության պայմաններում, ամենահավանական ախտորոշումն է սրտի տամպոնադան։

Դասական տամպոնադայի ախտանշաններն ընդգրկում են 3 հիմնական նշան, որոնք հայտնի են Բեկի տրիադա անվամբ։ Ցածր զարկերակային ճնշումն առաջանում է նվազած հարվածային ծավալի պատճառով, լծային երակների լայնացումը՝ դեպի սիրտ արյան նվազած վերադարձով, և սրտի խլացած տոները՝ պերիկարդի խոռոչում հեղուկի կուտակման հետևանքով։

Տամպոնադայի այլ նշանների թվին են պատկանում պարադոքսալ պուլսը (ներշնչման ժամանակ սիստոլիկ ԶՃ-ի անկում ավելի քան 10 տոր..) և ST սեգմենտի փոփոխություններ ԷՍԳ-ի վրա, որը կարող է նաև ցույց տալ ցածր վոլտաժ ունեցող QRS կոմպլեքսներ, և շոկի ընդհանուր նշաններ և ախտանշաններ (հաճախացած ՍԿՀ, հևոց, գիտակցության խորացող մթագնում)։ Այնուամենայնիվ այս նշաններից որոշները կարող են առկա չլինել կոկրետ իրավիճակում։ Հաճախասրտությունը կարող է բացակայել ուրեմիայով և հիպոթիրեզով անձանց մոտ։

Ախտորոշումը դժվարացնում է նաև այն փաստը, որ հիվանդները հաճախ կարող են թույլ կամ անգիտակից լինել հիվանդանոց ընդունվելիս։

Տամպոնադան կարող է ախտորոշվել ճառագայթային հետազոտության մեթոդներով։ Էխոսրտագրությունը, որը ընտրության ախտորոշիչ մեթոդ, հաճախ ցույց է տալիս մեծացած պերիկարդիալ խոռոչ կամ կոլապսված փորոքներ։ Տամպոնադան կարող է երևալ, որպես գնդաձև սիրտ կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությամբ սատցված պատկերի վրա։ Ներշնչման ժամանակ կրծքավանդակում առաջացող բացասական ճնշումը բերում է աջ փորոքում ճնշման բարձրացման։ Սա առաջացնում է միջփորոքային միջնապատի տեղաշարժ դեպի ձախ փորոքի խոռոչ՝ նվազեցնելով վերջինիս լցումը։ Աջ փորոքի ծավալը նույնպես նվազում է և այն երբեմն կարող է կոլապսվել։

* Տամպոնադայի ՈՒՁՀ պատկեր գագաթային դիրքից։ Ուշադրություն դարձրեք աջ փորոքի կոլապսին սիստոլայի ժամանակ։
* Ստորին սիներակի ՈՒՁՀ պատկեր տամպոնադայի ժամանակ։ Այն լայնացած է և շնչառության հետ շատ քիչ է փոխվում։

Բուժում
-------

### Նախահիվանդանոցային փուլ

Սկզբնական բուժումը սովորաբար լինում է աջակցող, օրինակ՝ թթվածնի մատակարարում և մոնիտորինգ։ Բացի շոկի բուժումից քիչ բան կարելի է անել նախահիվանդանոցային փուլում։ 

Արագ ախտորոշումը և բուժումը ապրելիության բարձրացման գլխավոր նախապայմաններն են։ Որոշ շտապ բժշկական օգնության թիմեր ի վիճակի են իրականացնել պերիկարդիոցենտեզ, ինչը կարող է կյանք փրկել։ Եթե հիվանդի մոտ արդեն առաջացել է սրտի կանգ, ապա միայն պերիկարդիոցենտեզը չի կարող բարելավել վիճակը։ Այս իրավիճակում ավելի կարևոր է հնարավորինս արագ հիվանդին տեղափոխել մասնագիտացված բաժանմունք ունեցող հիվանդանոց։ 

### Հիվանդանոցային փուլ

Հիվանդանոցում առաջնային բուժումը իրականացվում է պերիկարդիոցենտեզի միջոցով։ Այն իր մեջ ներառում է ՈՒՁՀ-ի հսկողության տակ ասեղի անցկացում մաշկի միջով պերիկարդի խոռոչ և հեղուկի ասպիրացիա։ Այս միջամտությունը կարելի է իրականացնել կողմնային մուտքով՝ միջկողային հատվածներից, կամ անմիջապես  թրաձև ելունի ստորին մասից։ Ձախ պարաստերնալ մուտքը գտնվում է կրծոսկրից 3-5 սմ ձախ՝ ձախ ներքին կրծքային զարկերակը վնասելուց խուսափելու համար, 5-րդ միջկողային տարածությունում։ Սովորաբար խողովակը թողնվում է նույն տեղում առաջնային դրենավորումից հետո, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում միջամտությունը կրկնվի։ Եթե կան հնարավորություններ կարող է բացվել պերիկարդիալ պատուհան։ 

Սրտի վիրահատություն տարած հիվանդների մոտ պետք է անցկացնել դրենավորման խողովակներով հեռացվող հեղուկի քանակի հսկողություն։ Եթե այդ հեղուկը պակասում է, իսկ ԶՃ-ն իջնում, պետք է կասկածել տամպոնադա։ Այս դեպքում կատարում են անհետաձգելի կրկնակի վիրահատություն։ 

Եթե նույնիսկ իրականացվել է ագրեսիվ բուժում և բարդություններ չեն զարգացել (շոկ, առիթմիա, սրտային անբավարարություն, կարդիտ, էմբոլիզացիա կամ պատռվածք), ապրելիությունը շարունակում է մնալ ցածր։

Համաճարակաբանություն
--------------------

Տամպոնադայի հանդիպման հաճախականությունը հայտնի չէ։ Այն հանդիպում է կրծքավանդակի գնդակով կամ դանակով վնասման դեպքերի մոտ 2%-ում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Richardson, L (2014 թ․ նոյեմբեր). «Cardiac tamponade». *JAAPA : Official Journal of the American Academy of Physician Assistants*. **27** (11): 50–1. doi:10.1097/01.jaa.0000455653.42543.8a. PMID 25343435.
2. ↑  Schiavone, WA (2013 թ․ փետրվար). «Cardiac tamponade: 12 pearls in diagnosis and management». *Cleveland Clinic Journal of Medicine*. **80** (2): 109–16. doi:10.3949/ccjm.80a.12052. PMID 23376916.
3. ↑  Spodick, DH (2003 թ․ օգոստոսի 14). «Acute cardiac tamponade». *The New England Journal of Medicine*. **349** (7): 684–90. doi:10.1056/NEJMra022643. PMID 12917306.
4. ↑  Sagristà-Sauleda, J; Mercé, AS; Soler-Soler, J (2011 թ․ մայիսի 26). «Diagnosis and management of pericardial effusion». *World Journal of Cardiology*. **3** (5): 135–43. doi:10.4330/wjc.v3.i5.135. PMC 3110902. PMID 21666814.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չպիտակված ազատ DOI (link)
5. ↑  Bodson, L; Bouferrache, K; Vieillard-Baron, A (2011 թ․ հոկտեմբեր). «Cardiac tamponade». *Current Opinion in Critical Care*. **17** (5): 416–24. doi:10.1097/mcc.0b013e3283491f27. PMID 21716107.
6. ↑  Porth, Carol; Carol Mattson Porth (2005). *Pathophysiology: concepts of altered health states* (7th ed.). Hagerstwon, MD: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-4988-6.
7. ↑  Gwinnutt CL, Driscoll PA (2003). *Trauma Resuscitation: The Team Approach* (2nd ed.). Oxford: BIOS. ISBN 978-1-85996-009-7.`|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
8. ↑  «Cardiac tamponade complicating proximal (retrograde) aortic dissection. Is pericardiocentesis harmful?». *Circulation*. **90** (5): 2375–8. 1994 թ․ նոյեմբեր. doi:10.1161/01.CIR.90.5.2375. PMID 7955196.
9. ↑  Longmore, J. M.; Murray Longmore; Wilkinson, Ian; Supraj R. Rajagopalan (2004). *Oxford handbook of clinical medicine* (6th ed.). Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-852558-5.
10. ↑  Patton KT, Thibodeau GA (2003). *Anatomy & physiology* (5th ed.). St. Louis: Mosby. ISBN 978-0-323-01628-5.`|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
11. 1 2 3  Smith, Ben (2017 թ․ փետրվարի 27). «UOTW #78 - Ultrasound of the Week». *Ultrasound of the Week*. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 13-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 13-ին.
12. ↑  American College of Surgeons Committee on Trauma (2007). *Advanced Trauma Life Support for Doctors, 7th Edition*. Chicago: American College of Surgeons
13. ↑  Holt L, Dolan B (2000). *Accident and emergency: theory into practice*. London: Baillière Tindall. ISBN 978-0-7020-2239-5.`|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
14. ↑  Shlamovitz, Gil (2011 թ․ օգոստոսի 4). «Pericardiocentesis». Medscape. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 23-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 16-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
15. ↑  Yarlagadda, Chakri (2011 թ․ օգոստոսի 11). «Cardiac Tamponade Treatment & Management». Medscape. Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 16-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 16-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
16. ↑  Synovitz C.K. Brown E.J. (2011). Chapter 37. Pericardiocentesis. In Tintinalli J.E. Stapczynski J, Ma O, Cline D.M. Cydulka R.K. Meckler G.D. T (Eds), Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide, 7e. Retrieved September 19, 2014 from «Chapter 37. Pericardiocentesis». *Archived copy*. The McGraw-Hill Companies. 2011. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
17. ↑  Marx, John; Walls, Ron; Hockberger, Robert (2013). *Rosen's Emergency Medicine - Concepts and Clinical Practice* (անգլերեն). Elsevier Health Sciences. էջ 448. ISBN 978-1455749874. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սրտի տամպոնադա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-10-ԿՄ · eMedicine · eMedicine · MedlinePlus · NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Disease Ontology · Microsoft: 2778607678 |

 |