recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մ․ ֆոն դեր Նոնեի եկամտաբեր տներ (նահանգային փողոց)**, կառուցվել են 1895, 1898 թվականներին՝ ճարտարապես Մ․ֆոն դեր Նոննեի նախագծով։ Երկահարկ շինությունը գտնվում է Հանրապետության հրապարակում։

Պատմություն
-----------

Առաջին շենքի նախագիծը մշակվել է 1895 թվականին նույն տարում շինարարությունը իրականացվել է, իսկ 1896 թվականից արդեն «Եվրոպական համարներ» անվամբ շինությունը վարձով է տրվել որպես սեղանով կահավորված սենյակներ։ Երկրորդ շենքի հատակագիծը հաստատվել է 1898 թվականին։ 1899 թվականին շենքը տրվել է Պոլտավական գնդին եկեղեցական ենթաբաժինների համար։ Կողաշենքը զբաղեցնում է Նահանգային տպարանը։ Առաջին մասնաշենքը երկհարկանի է՝ շենքի մի հատվածի տակ գտնվող նկողով։ Շինությունների հիմնական խումբը, որն ունի մոտավորապես նույն պարամետրերը (20․0, 25․0 մ²), հավաքված է միջանցքի երկու կողմերի երկայնքով։ Գլխավոր մուտքի տեղադրությունը կողային է։ Երկրորդ մասնաշենքը ևս երկհարկանի է, նկուղով, բայց ավելի ցածր և կառուցված է կապակցման տեղում առանց սեփական առևտրական պատի կիրառման ու այնպիսի հնարքով, որ նրա միջանցքը առաջին մասնաշենքի միջանցքի շարունակությունն է հանդիսանում։
Բոլոր օժանդակ տնտեսական շինությունները՝ ներառյալ խոհանոցը, լոգարանը, փայտանոցը, ձիանոցը, ախոռները և այլն մեկուսացված են բակում։
Հյուսիսարևմտյան ճակատային մասի կոմպոզիցիաները, որոնք ուղղված են դեպի փողոց, կառուցված են համաչափ։ Ճակատային մասերի կենտրոնում տեղակայված են երկաթե նեցուկներով պատշգամբները։ Շքամուտքն ունի կտրուկ լուծում, որը չի համապատասխանում նախագծային ծրագրին, որտեղ երկու մուտքերը հագեցած են ակտիվ գեղարվեստական ձևավորմամբ և շեշտադրված են երկաթյա քիվերով։ Ճակատային մասերին դեկորատիվ հավաքվածություն են տալիս նաև երկրաչափական բարձրաքանդակներն ու ծաղկապատվանդանները։

1916 թվականին երկու շինություներն էլ վաճառվել են Ազիզյաններին, 1923 թվականին ազգայնացվել են, ինչից հետո առաջին մասնաճյուղը տրվել է կուսդպրոցին, երկրորդը՝ ռազմական գրասենյակին, իսկ 1922—1937 թվականներին՝ հայկական դիվիզիայի շտաբին։ 1922—1923 թվականներին այստեղ է աշխատել Հայկ Բժշկյանը, որը Երևան էր ժամանել 1922 թվականի սեպտեմբերին՝ Բարձրագույն ռազմաակադեմիական կուրսերը ավարտելուց հետո, իսկ 1923 թվականին նա հետ է կանչվել Մոսկվա[1]։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мариетта Гаспарян, Архитектура Еревана XIX - начала XX века, Ереван, «Ушардзан», 2008, էջ 92 — 262 էջ. — 200 հատ, ISBN 978-99930-865-6-7։
**Սունդոյի կամուրջ**  (նորվ.՝  Sundøybrua ), ավտոճանապարհային կամուրջ, որը միացնում է Լեիրֆորդ, Ալստեն կղզիները մայրցամաքային Նորվեգիային։ Ունի 298 մ երկարությամբ թռիչք և հանդիսանում է ամենամեծ երկաթբետոնյա կոնստրուկցիաներից մեկն աշխարհում։ Այն փոխարինել է ոչ մեծ լաստանավային փոխադրումներ իրականացնող հանգույցին։

Տեղադրություն
-------------

Կամուրջը գտնվում է Հյուսիսային բևեռային շրջանից 100 կմ հարավ դեպի Նորվեգիայի հյուսիսային մասը։ Կամրջից 35 կմ արևմուտք գտնվում է Մոսյոն քաղաքը։

Շինարարություն
--------------

Կամրջի շինարարության պատվիրատուն Նուրլանի Ճանապարհային ղեկավար մարմինն է։ Նախագիծը մշակվել է Օսլոյում տեղակայված Aas-Jakobsen AS և Բուդյոյում տեղակայված BOARCH ընկերությունների կողմից։ Կապալառուն է եղել AS ANLEGG ընկերությունը։ Շինարարական աշխատանքները սկսվել են 2001 թ.-ին և ավարտվել 2003թ.-ին։ Կամրջի ամբողջական արժեքը կազմել է 186 միլիոն նորվեգական կռոն։ Բացումը տեղի է ունեցել 2003թ.-ի օգոստոսի 19-ին Նորվեգիայի Տրանսպորտի նախարարի կողմից։

Կառուցվածք
----------

Տեսարան դեպի կամուրջը մայրցամաքից
Կամուրջը երկաթբետոնյա է, շրջանակաամրակներով։ Ընդհանուր երկարությունը 538 մ է։ Կամրջի հատակագիծն է՝ 120+298+120 մ։ Հիմնական հենասյուները բաղկացած են 2 մոնոլիտային սյունաշարերից:Հաստությունը անփոփոխ է, իսկ լայնությունը փոփոխական՝ կախված տվյալ տեղանքից։ Ամրանների ներսը լիցքով է։ Կառուցման ժամանակ օգտագործվել են LC60 և C65 մարկայի բետոն։ Երթևեկելի գոտու լայնությունը 7,5 մ է, իսկ ընդհանուր լայնությունը՝ 10.3 մ, այդ թվում՝ նաև մայթը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Статья о мосте на сайте Bridge Design & Engineering Archived 2009-06-29 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Информация о мосте и фотографии на сайте Structurae (անգլ.)
* Информация о мосте на сайте фирмы Aas-Jakobsen Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. (անգլ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կամրջի մասին տեղեկատվությունը Structurae կայքում: (անգլ.)
2. ↑  Merzagora, Eugenio A. (ed.). "Road Viaducts & Bridges in Norway (> 500 m)". Norske bruer og viadukter. Retrieved 2012-01-09.
**Ոսկու շուկա**, շուկա, որն ապահովում է միջազգային կարգավորման, արդյունաբերական և ներքին սպառման, մասնավոր ապրանքների, ներդրումների, ռիսկերի ապահովագրության, սպեկուլյատիվ գործարքների իրականացումը։ Կազմակերպական տեսակետից սովորաբար տեղական բանկերի ու մասնագիտացված ֆիրմաների կոնսորցիումներ են, որոնք բացի ոսկու սանտրից, նաև զտում են մետաղը (աֆինաժ) ու պատրաստում ձուլակտորներ։ Շուկաներում ոսկին վաճառում են հիմնականում արդյունահանող երկրներն ու դրանց պաշարների մասնավոր տերերը, իսկ գնում են մասնավոր ֆիրմաներն ու առանձին անձինք, որոշ դեպքերում՝ կենտրոնական բանկերը։

Ոսկու շուկաների մեծ մասը սպասարկում է ներքին պահանջարկը։ Գոյություն ունեն նաև միջազգային ոսկու շուկաներ։ 19-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի 60-ական թվականներին ոսկու համաշխարհային առևտրի միակ գլխավոր կենտրոնը Լոնդոնն էր, հետագայում՝ նաև Ցյուրիխը։ Դրանք ոսկու առևտրի ռեգիոնալ միջազգային կենտրոնների կամ առանձին երկրների (մասնավորապես Ֆրանսիայի ու Ճապոնիայի) ներքին խոշոր ոսկու շուկաների միջոցով ոսկին արտադրողներից ուղարկում են սպառողներին։ Միջազգային ռեգիոնալ գլխավոր ոսկու շուկաներից են Մերձավոր Արևելքում՝ Դիբայը, Բեյրութը, Քուվեյթը, Ջիդան, Հեռավոր Արևելքում՝ Սինգապուրն ու Սյանգանը (Հոնկոնգ), Արևմտյան կիսագնդում, մինչև 1970-ական թվականները, Տորոնտոն ու Վիննիպեգը, 1975-ից՝ նաև Նյու Յորքն ու Չիկագոն։ Ոսկու ներքին խոշորագույն շուկան Փարիզն է, (Ֆրանսիայում ոսկու ներմուծումը ձևականորեն արգելված է, մաքսանենգ ճանապարհով այն բերվում է հարեվան երկրներից), խոշոր են նաև Եվրոպայում՝ Միլանի ու Մայնի Ֆրանկֆուրտի, Ասիայում՝ Տոկիոյի, Բոմբեյի («սև շուկա»), Դաքայի ու Կարաչիի, Աֆրիկայում՝ Կասաբլանկայի, Ալեքսանդրիայի, Կահիրեի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 636)։*  |
**Ֆրանց Յոզեֆ II** (գերմ.՝ Franz Josef II) (օգոստոսի 16, 1906(1906-08-16)[…], Frauenthal Castle, Դոյչլանդսբերգ, Շտիրիա - նոյեմբերի 13, 1989(1989-11-13)[…], Գրաբս, Werdenberg Constituency, Սուրբ Գալլենի կանտոն, Շվեյցարիա), Լիխտենշտայնի իշխան 1938 - 1989 թթ.։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանց Յոզեֆ II ծնվել է Լիխտենշտայնի պրինցի ընտանիքում։ Հայրը՝ պրինց Ալոիզը, Լիխտենշտայնի իշխանական թագաժառանգն էր, բայց հրաժարվեց թագից և այդ պատճառով Ֆրանց Յոզեֆը ժառանգեց գահը նախորդ գահակալ՝ իշխան Ֆրանց I-ի մահից հետո։

Դպրոցն ավարտել է Վիեննայում 1925 թ. և այնուհետև կրթությունը շարունակել Վիեննայի Գյուղատնտեսական գիտությունների համալսարանում (ավարտել է 1928 թվականին՝ անտառապետի մասնագիտությամբ)։ Ըստ մասնագիտության աշխատել է Չեխոսլովակիայում։

Իշխան Ֆրանց Յոզեֆ II-ը՝ տիկնոջ՝ իշխանուհի Գեորգինայի հետ, 1988 թ.
1938 թ. հուլիսի 25-ին վախճանվեց իշխան Ֆրանց I-ը և և Ֆրանց Յոզեֆը հռչակվեց Լիխտենշտայնի իշխան։ 1943 թվականին նա ամուսնացավ կոմսուհի Գեորգինա ֆոն Վիլչեկի հետ, որից ունեցավ 5 զավակ, այդ թվում՝ Լիխտենշտայնի այժմյան իշխան Հանս Ադամ II-ը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին պահպանում էր չեզոքություն և հայտնի է իր մարդասիրական գործունեությամբ՝ պատերազմից հետո։ Այդպես, նա քաղաքական ապաստարան շնորհեց Ռուսական ազատագրական բանակի անդամներին, որոնց սակայն հետագայում կալանավորեցին բրիտանացիները։ Վերջիններս այդ ռազմագերիներին դավադրաբար հանձնեցին ստալինյան ռեժիմին, որի հրամանով բոլորը գնդակահարվեցին ԽՍՀՄ-ում։

1984 թվականին Ֆրանց Յոզեֆը նշանակեց իր ավագ որդուն՝ Հանս Ադամին երկրի ռեգենտ և այդուհետև փաստորեն հեռացավ պետական գործունեությունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Lundy D. R.* The Peerage


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · The Peerage · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12643994 · GND: 118692976 · ISNI: 0000 0000 8008 0493 · LCCN: nr88008432 · NKC: mzk2013768452 · NLP: A36158665 · NTA: 07393190X · LIBRIS: 289544 · VIAF: 97823266 · WorldCat VIAF: 97823266 |

 |

 |
Երեսակողը աշխատանքի ընթացքում
**Երեսակում**, թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի մշակման տեխնոլոգիական գործընթաց, որի ընթացքում քարերին հատուկ տեսք են տալիս, վերջիններիս գեղեցկությունը ընդգծելու և փայլը ավելի արտահատիչ դարձնելու նպատակով։ Գոյություն ունեն երեսակման տարբեր տեսակներ, նրանցից մեծ մասը այն քարերի անվանումներն են կրում, որոնց համար և ստացվել է ամենատպավորիչ արդյունքը։

Երեսակումը, ինչպես կարելի է գուշակել անվանումից, ենթադրում է քարի մակերեսի վրա երեսակների՝ երկրաչափական կանոնավոր պատկերների, ստեղծում։ Նրանք բյուրեղի մեջ ներթափանցող լույսը բազմաթիվ արտացոլումներից և բեկումներից հետո բաժանում են լուսապատկերի (օպտիկական սպեկտրի) բաղադրիչների և քարից դուրս գալիս լույսը երանգների խաղ է ստեղծում բյուրեղի մակերեսին։

Երեսակումը բարդության տարբեր մակարդակներ ունի։ Սովորական երեսակման ընթացքում քարի վրա 30 հարթություններ են ստեղծվում, իսկ ադամանդի ամենաբարդ երեսակման ժամանակ՝ մինչև 240։

Որակյալ կատարած երեսակումը քարի արժեքը զգալիորեն բարձրացնում է, մինչդեռ անորակ երեսակման արդյունքում քարը կարելի է «փչացնել» և արատավորել։

* Երեսակումն անցած ադամանդներ
**Բորազոլ (բորազին, եռբորինեռիմիդ)**, քիմիական բանաձևն է B3H6N3, անգույն հեղուկ է։ Մոլեկուլը իրենից ներկայացնում է վեցանդամանի հարթ օղակ, որում բորի և ազոտի ատոմները հաջորդաբար միացված են միմյանց, նրանցից յուրաքանչյուրին միացված է մեկ ջրածնի ատոմ։ Բորազոլի մոլեկուլը իզոէլեկտրիկ է բենզոլի մոլեկուլին և ունի անալոգային կառուցվածք։ Բոր և ազոտ տարրերի ատոմների միջև ընկած հեռավորության փոքրացումը պայմանավորված է դելոկալիզացված π-էլեկտրոններով(d(B—N) = 0,144 նմ, միակի կապի դեպքում d(B—N) = 0,154 նմ)։

Հատկություններ
--------------

Բորազոլը հանդիսանում է բենզոլի անօրգանական անալոգը, այն նման է բենզոլին նաև իր ֆիզիկական հատկություններով(ագրեգատային վիճակով, եռման միջակայքով, խտությամբ և այլն)։ Իսկ քիմիական հատկություններով բենզոլն ու բորազոլը խիստ տարբերվում են, բորազոլն ավելի ռեակցիոնունակ է։ Բորազոլն օքսիդանում է օդում, ջրումում լուծելիս այն փոխազդում է ջրի հետ, առաջացնելով բորի հիդրօքսիդ(В(ОН)3), ամոնիակ(NH3) և ջրածին(H2), այն պակաս ջերմադիմացկուն է քան բենզոլը։ Ջրածնի այն ատոմները, որոնք միացած են բորի ատոմներին, կարող են տեղակալվել առանց ցիկլը քանդելու։ Բորի քլորիդի BCl3 կամ բորի բրոմիդի BBr3 ազդեցությամբ, տաքացման պայմաններում, առաջացնում է պինդ և կայուն միացություն եռհալոգենբորազոլ(B3N3H3Hal3)։

Ստացում
-------

Բորազոլ կարելի է ստանալ

* Լիթիումի քառհիդրոբորատի և ամոնիումի քլորիդի տաքացումով։

{\displaystyle {\mathsf {3LiBH\_{4}+3NH\_{4}Cl\rightarrow B\_{3}H\_{6}N\_{3}+3LiCl+9H\_{2}}}}
* Տաքացման պայմաններում երկբորանի և ամոնիակի փոխազդեցությունից։

{\displaystyle {\mathsf {3B\_{2}H\_{6}+6NH\_{3}\rightarrow 2B\_{3}H\_{6}N\_{3}+12H\_{2}}}}
* Բորի եռքլորիդի և ամոնիումի քլորիդի փոխազդեցությամբ, երկփուլ ռեակցիայով։

{\displaystyle {\mathsf {3BCl\_{3}+3NH\_{4}Cl\rightarrow Cl\_{3}B\_{3}H\_{3}N\_{3}+9HCl}}}
{\displaystyle {\mathsf {Cl\_{3}B\_{3}H\_{3}N\_{3}+3NaBH\_{4}\rightarrow B\_{3}H\_{6}N\_{3}+3/2B\_{2}H\_{6}+3NaCl}}}

Գրականություն
-------------

* Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. М.։ Химия 1994

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  AC1L3DJA


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բորի միացություններ |
| --- |
|  |
| Բորազոլ (B3H6N3) • Բորի օքսիդ (B2O3) • Նատրիումի բորհիդրիդ (NaBH4) |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4146305-5 · Microsoft: 2778717003 · NKC: ph202615 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոլխիդա (այլ կիրառումներ)

Կոլխիդայի դաշտավայրի ափամերձ հատվածի մի մասը Փոթի քաղաքի մերձակայքում
**Կոլխիդայի դաշտավայր** (**Կոլխիդայի հարթավայր**) (վրաց.՝ კოლხეთის დაბლობი), դաշտավայր Վրաստանում, Արևմտյան Անդրկովկասում՝ Սև ծովի, Մեծ Կովկասի և Փոքր Կովկասի միջև։ Ծովափով ձգվում է Սուխումից մինչև Քոբուլեթ։

Անվանում
--------

Անվանումը ստացել է այս վայրերում բնակված կոլխեր հին վրացական ցեղի անունից։ Հայտնի է նաև *Ռիոնի դաշտավայր* անունով։

Նկարագիր
--------

Կոլխիդայի դաշտավայրը սինկլինալ իջվածք զբաղեցնող ալյուվիալ հարթավայր է, որտեղ անթրոպոգենի ալյուվիալ նստվածքների հզորությունը մինչև 700 մ է։ Կան նավթազազային երևակումներ, հանքային աղբյուրներ (Ծղալտուբո)։

Կլիմա
-----

Կլիման խոնավ մերձարևադարձային է, մեղմ ձմեռով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 4,5-6 °C է, օգոստոսինը՝ 23-24 °C։ Հատվում է Ռիոն, Ինգուր և այլ գետերով։

Գյուղատնտեսություն
------------------

Կոլխիդայի դաշտավայրում զբաղվում են հացահատիկի (գլխավորապես եգիպտացորեն), մերձարևադարձային կուլտուրաների մշակությամբ և պտղաբուծությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 513)։*  |
Սա թաղանթաթևավոր խայթող միջատների (բացառությամբ մեղուների և մրջյունների) ընտանիքների ընդհանուր անվանումն է։ Առավել հայտնի է ծալկաթև կրետների ընտանիքը, որը բաժանվում է 2 ենթաընտանիքի՝ հասարակական և միայնակ։ Հայտնի է կրետների 20 հզ. տեսակ։ Տարածված են առավելապես արևադարձային երկրներում։ Հայաստանում լայնորեն տարածված է արևելյան ձիաստացը։ Կրետներն ունեն ծնկաձև բեղիկներ և 2 զույգ թաղանթաթևեր։ 
Կրետները միջին և խոշոր չափերի միջատներ են (երկարությունը՝ մինչև 40 մմ)՝ կրծքի և փորիկի միջև ցայտուն արտահայտված ցողունով։ Ունեն սև ու ոսկեգույն գունավորում։ Կրետի մեջքը բարակ է, իրանը՝ նուրբ ու բարեկազմ։ Փորիկի ծայրին թաքնված սուր խայթը նրանց զենքն է։ 2 զույգ թաղանթաթևերը նրանց օգնում են կտրել անցնել երկար տարածություններ և արագորեն փոխել թռիչքի ուղղությունը։ Թռչում կամ բույն են հյուսում խմբերով։ Եթե մեկը պատահմամբ կամ դիտավորյալ քանդում է կրետների բույնը, ապա նրանք բվվոցով վրա են պրծնում ու խայթում։ Նրանց խայթիչի հետ կապված են թունավոր գեղձերը, դրա համար էլ խայթած տեղը խիստ այտուցվում է, որն ուղեկցվում է այրող ցավով, գերզգայունության դեպքում հնարավոր է անաֆիլաքսային շոկ։ Մանր կենդանիները կրետի խայթոցից կարող են նույնիսկ սատկել։

Կրետների բույնը
---------------

Կրետներն իրենց բույնը հյուսում են ձեղնահարկերում, ծառերի կամ թփերի ոստերին, փչակներում։ Կրետները բույն պատրաստելու համար դանդաղ սողում են չոր փայտի վրայով ու ծնոտներով կրծոտում այն, ապա կրծոտած թեփը խառնելով սեփական լորձին՝ շարում են բնի պատերը։ Որոշ ժամանակ անց կրետի պատրաստած «գավաթիկում» հայտնըվում են ձվիկներ, ապա գավաթիկի եզրերը ծալվում են, և այլևս չի երևում, թե ինչ է կատարվում այնտեղ։ Աշնան սկզբին բույնը դառնում է բռնցքաչափ։ Լսվում է ծանոթ բվվոցը, և բնից մեկը մյուսի հետևից դուրս են թռչում տասնյակ կրետներ. այդպես ծնունդ է առնում նոր սերունդը։ Կրետները թրթուրներին կերակրում են իրենց ծամած միջատներով։ 
Հետաքրքիր է միայնակ կրետի ապրելակերպը։ Նրբագեղ, նեղ ու մուգ փորիկով ամոֆիլա կրետն իր բույնը փորում է հողի մեջ և նախքան ձվադրելը փխրուն հողում գտնում է գիշերաթիթեռի հարսնյակ, խայթով շեշտակի հարվածում է նրա նյարդային կենտրոնին, որից հարսնյակը կորցնում է շարժունակությունն ու զգայունությունը, բայց ողջ է մնում։ Ապա կրետը նրան քարշ տալով բերում է բույնը և այդպիսով սնունդ պաշարում ապագա թրթուրի համար։ 
Կրետները հրաշալի որսորդներ են։ Նրանցից շատերն օգտակար են։ Բեմբեքս տեսակի կրետները, օրինակ, որսում են հոտերի շուրջը պտտվող ճանճերին ու պիծակներին։ Նրանք իրենց թրթուրների համար կեր չեն պաշարում, այլ թարմ սնունդ են տանում բույն։ Միայն մի թրթուրի համար բեմբեքս կրետը 14–15 օրում (թրթուրային շրջան) որսում է 50–80 միջատ։

Կրետի խայթոցը
-------------

Կրետի խայթոցի դեպքում անհրաժեշտ է անմիջապես հանել խայթիչը և վերքը լվանալ էթիլ-կամ անուշադրի սպիրտով։ Ցավը մեղմացնում են կապարային թրջոցները։ Առավել վտանգավոր է, երբ թունավոր կրետները խայթում են բերանի լորձաթաղանթը. այդ դեպքում առաջացած այտուցը կարող է տարածվել բկանցքի ու կոկորդի վրա և առաջացնել շնչահեղձություն։ Ուստի կրետի խայթոցի դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկի։

Պահեստարան
----------

* 
* 
* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 687)։*  |
**«Սիվիլիթաս»**, հիմնադրամ, կոչված է աջակցելու Հայաստանի պետականության ամրապնդմանը և ժողովրդի բարօրությանն ուղղված ջանքերին։ Սիվիլիթաս հիմնադրամը նպաստում է Հայաստանի քաղաքացիների իրավունքների ու պարտականությունների լիարժեք դրսևորմանը՝ խթանելով նորարար գաղափարներ և նախաձեռնություններ, ինչպես նաև ստեղծելով դրանք կյանքի կոչող մեխանիզմներ ու հաստատություններ, կամ՝ աջակցելով գործողներին։

Անվանումը
---------

Առաջնորդվելով լատինական «սիվիլիթաս» գաղափարով, որ նշանակում է «քաղաքացու պատասխանատվությունը հասարակության առաջ», Հիմնադրամը խրախուսում է յուրաքանչյուր անհատի սեփական ներուժը լիարժեք կիրառելու իրավունքը, ինչպես նաև յուրաքանչյուր քաղաքացու պատասխանատվությունը՝ ունենալու իր ուրույն ներդրումը գործուն և բարգավաճ ժողովրդավարության կայացման գործում։

Գործունեություն
---------------

Սիվիլիթաս հիմնադրամը նպաստում է հասարակության կողմից միջազգային և տարածաշրջանային զարգացումների լայն ընկալմանը և աջակցում է Կովկասում ու դրա սահմաններից դուրս խաղաղության ու անվտանգության ապահովմանը՝ առաջնորդվելով մշակութային, կրթական և քաղաքական երկխոսության հետևողական, բաց և անաչառ քննարկման սկզբունքներով։ Սիվիլիթաս հիմնադրամն ընդգծում է Հայաստանի դերն ու հնարավոր ուղիները համաշխարհային և տարածաշրջանային գործընթացներում, անդրադառնում է դրանց հնարավոր ներգործությանը Հայաստանի և տարածաշրջանի վրա։ Հիմնադրամը ներգրավում և խրախուսում է քաղաքացիներին՝ նպաստելով ժողովրդավարության խորացման, կայուն ու արդար զարգացման ուղղությամբ արդեն իսկ ձեռնարկված աշխատանքների կատարելագործմանը։

Սիվիլիթաս հիմնադրամը համախմբում է ներքին, համահայկական և միջազգային միջոցները՝ Հայաստանում նշանակալի ծրագրերի իրականացման գործընթացին նպաստելու համար։

Սիվիլիթաս հիմնադրամը հիմնադրվել է Վարդան Օսկանյանի կողմից, տնօրենն է Սալբի Ղազարյանը։

Հիմնադրամի ծրագրերից է ՍիվիլՆեթ առցանց հեռուստաալիքը, որը ներկայացնում է ինչպես հայաստանյան, այնպես էլ Ստամբուլում տեղի ունեցող իրադարձությունները, այդ թվում՝ հայ համայնքին, մշակութային կյանքին, հասարակական կազմակերպություններին, ինչպես նաև պաշտոնական և միջազգային շրջանակներին առնչվող թեմաները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սիվիլիթաս հիմնադրամի պաշտոնական կայքը
**«Խվաթայ-նամակ»**, «Խոդայ-Նամե» (գիրք թագավորաց), իրանական ժողովուրդների առասպելների, էպիկական ասքերի ու պատմական ժամանակագրությունների արձակ և չափածո ժողովածուներ։ Կազմվել են Սասանյանների օրոք (III—IV դդ.), միջին պարսկերենով։ VIII—IX դդ. սկսել են թարգմանվել արաբերեն՝ «Սիար ալ մուլուք» (թագավորների կենսագրություն) խորագրով։ «Խվաթայ-նամակ»-ի ոչ մի ժողովածու (բնագիր կամ թարգմանություն) ամբողջությամբ չի պահպանվել։ Դրանց մասին տեղեկություններ են հաղորդել արաբ պատմիչները և աշխարհագետները։ Հայտնի 9 ժողովածուներից 4-ը նվիրված է միայն Սասանյանների պատմությանը, մյուսները պարունակում են նաև առասպելներ ու էպիկական զրույցներ։ «Խվաթայ-նամակ»-ի, միջին պարսկական այլ երկերի և դրանց արաբերեն թարգմանությունների հիման վրա X դարի ֆարսի լեզվով կազմվել են «Շահնամեներ», որոնցից ամենանշանավորը Ֆիրդուսու «Շահնամե»-ն է։

Գրականություն
-------------

* Османов M.H. Cводы иранского героического эпоса («Xyдай Намэ» и «Шахнамэ») Kaк источник «Шахнамэ» Фирдоуси
* «Учетные записки института востоковедения», M. 1958, т. 19.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 92)։*  |
|  |
| --- |
| **Սֆերոֆիզա աղուտային** |
| Սֆերոֆիզա աղուտայինՍֆերոֆիզա աղուտային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ցեղ** | **Sphaerophysa** |
| **Տեսակ** | **Սֆերոֆիզա աղուտային** *(S. salsula)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Sphaerophysa salsula***DC. 1825 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Սֆերոֆիզա աղուտային** (լատ.՝ Sphaerophysa salsula), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուղիղ կանգնած ցողուններով, 3-10 սմ բարձրությամբ, բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները կենտ փետրաձև են։ 6-11 զույգ տերևիկները առսեղմ թավոտ են, մոխրագույն, էլիպսաձև և բութ գագաթով։ Ծաղկաբույլն ունի 7-15 ծաղիկ։ 10-12 մմ երկարությամբ պսակը ծիրանագույն է։ 2-2,5 սմ երկարությամբ, փքված, թաղանթային և մերկ ունդը գտնվում է երկար ոտիկի վրա։

Տարածվածությւոն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արմավիր, Արարատ)։ Աճում է նաև Ռուսաստանի եվրոպական մասի հարավում, Միջին Ասիայում, Ղազախստանում, Իրանում, Աֆղանստանում, Ալթայում, Տուվայում և Մոնղոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտիներում՝ 800-900 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև աղակալած ճահիճներում և առուների ափերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Հայտնի են երկու պոպուլյացիա, որոնց տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Նկատի ունենալով տեսակի լայն ընդհանուր տարածմանը՝ սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

ՀՀ կառավարության 2008 թվականի որոշմամբ Արարատի աղակալած ճահիճները ընդգրկվել են բնության հուշարձանների ցանկում՝ որպես «Աղակալած ճահճուտ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779074723 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Sphaerophysa salsula* | 
* Վիքիցեղեր: Sphaerophysa salsula
* Calflora: 7734
* Cal-IPC: sphaerophysa-salsula
* EoL: 643500
* EPPO: SWASA
* FoC: 220012762
* GBIF: 5353525
* GRIN: 35239
* iNaturalist: 79181
* IPA: 6484
* IPNI: 519217-1
* IRMNG: 10981829
* ISC: 117290
* ITIS: 26969
* IUCN: 19891638
* NCBI: 47651
* Plant List: ild-31826
* PLANTS: SPSA3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:519217-1
* Tropicos: 13048653
* VASCAN: 5903

 |
|  |
| *Phaca salsula* | 
* GBIF: 2955598
* GRIN: 27491
* IPNI: 513415-1
* IRMNG: 10578663
* ITIS: 518837
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:513415-1
* Tropicos: 13065776

 |

 |
**Վառնայի բժշկական համալսարան «Պարասկև Ստոյանով»** (բուլղար․՝ Медицински университет "Проф. д-р Параскев Стоянов"), պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Բուլղարիայի Վառնա քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Պրոֆեսոր Պարասկև Ստոյանովի հուշարձանը համալսարանի բակում
Ուսումնական հաստատության ստեղծման մասին որոշումը ընդունվել է 1960 թվականի նոյեմբերի 12-ին Բուլղարիայի Ազգային Հանրապետության ազգային ժողովի կողմից, իսկ 1961 թվականին Վառենի բժշկական ինստիտուտը սկսել է աշխատանքը։

1962 թվականից ինստիտուտը սկսել է «Scripta Scientifica Medica» գիտական ամսագրի հրատարակումը։

1995 թվականին բժշկական ինստիտուտը ստացել է համալսարանի կարգավիճակ։

1997 թվականին համալսարանի կազմում է ընդգրկվել Վառնայում գտնվող բժշկական ուսումնարանը (հիմնադրված 1942 թվականին որպես գթության քույրերի դպրոց)։

2002 թվականին համալսարանին շնորհվել է բժիշկ և հասարակական գործիչ պրոֆեսոր Պարասկև Ստոյանովի անունն, որի առաջկցությամբ Վառնայում բացել է ոսկորների տուբերկուլոզի բուժման Բուլղարիայի առաջին մանկական առողջատունը։

2004 թվականին համալսարանը ընդունվել է Եվրոպայի համալսարանների ասոցիացիայի կազմի մեջ։

Ժամանակակից վիճակ
-----------------

Համալսարանն ունի չորս ֆակուլտետ, բժշկական քոլեջ, գրադարան, թանգարան, ինչպես նաև մասնաճյուղեր Վելիկո Տիռնովո, Սլիվեն և Շումեն քաղաքներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Варна // Большая Советская Энциклопедия. / под ред. А. М. Прохорова. 3-е изд. том 4. М. «Советская энциклопедия», 1971. стр.309-310
2. ↑  Варна // Большая Российская Энциклопедия / редколл. гл. ред. Ю. С. Осипов. том 4. М. 2006. стр.609-610

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official Website of the Medical University of Varna
* Virtual Walk through the University
* Admission in the Medical University of Varna
* Medical Academic Repository
* Varna University Press - News and Catalogue
* Scientific Periodicals of the Medical University of Varna
* Online Bookstore of the Publishing Department
* University TV Mu-Vi.Tv
* UMHAT "St. Marina" - Varna

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 8767 9052 · LCCN: n2018186548 · Microsoft: 147017597 · VIAF: 127259392 · WorldCat VIAF: 127259392 |

 |
**Բրովարի քաղաքի զինանշան**, Կիևի մարզի շրջկենտրոնի Բրովարի քաղաքի պաշտոնական խորհրդանիշն է։ Հաստատված է հունվարի 26, 2006 թ. քաղաքային խորհրդի նիստի որոշմամբ։

Նկարագրում
----------

Խորհրդանշանը ներկայացվում է ներքևից կլորացված ուղղանկյուն վահան, որը տեղադրված է դեկորատիվ բրոնզե պարկուճ, գլխավորած երեք աշտարակներից կազմված արծաթե թագով։ Կապույտ ֆոնի վրա պատկերված է Սրբերի Պետրոսի և Պողոսի եկեղեցու ոսկե գմբեթավոր աշտարակ - Բրովարիի հովանավորների և հոգեւոր պահակախմբի։

Արծաթե գույնի ջրային զարկերակը և շատրվանը (թղթի վրա - սպիտակ) խորհրդանշում են հանքային բուժիչ ստորերկրյա ջրեր քաղաքի ընդերքում, և նրանց ջրհավաքը, ինչպես նաև ճամփաների խաչմերուկը քաղաքի մոտակայում, ճամփաներ անցնում են Կիևի մարզում հյուսիս և արեւելք։

Զինանշանի ստորին մասը կանաչ է, գույնը խորհրդանշում է Բրովարին շրջապատող անտառներ։

Նախկին զինանշան
---------------

Զինանշանը ունի վահանի ձև։ Վահանը կապույտ գույ՛նի է, իսկ վահան շրջանակ ոսկեգույն է։ Վահանի վերևի մասում գրված է «Бровари», իսկ նրա վերևում փոքր Ուկրաինայի պետական զինանշանը։ Վահանի կենտրոնին պատկերած է երեք ճանապարհների խաչմերուկը (բաց մոխրագույն գույնի), դա խորհրդանիշ է քաղաքի պատմական կենտրոնի։ Խաչմերուկի կենտրոնում սպիտակ թվերով գրված է քաղաքի հիմնադրման տարեթիվ - 1630։ Խաչմերուկի պատկերը տեղադրված է շրջանակի վրա, որը ձևավորած է ցորենի ականջներից, կաղնու տերևներից և ատամանիվից։ Բարգավաճման խորհրդանիշ դեղին գույնի ցորենի պսակի հատվածը աջ կողմից է, դիմադրության խորհրդանիշ կանաչ գույնի կաղնու պսակի հատվածը ձախ կողմից է, քաղադի արդյունաբերական աճի խորհրդանիշ ատամանիվը հատվածը ներգևի մամում սև գույնի է։ Զինանշանի վահանի վրա առանձին մասեր և կապույտ ֆոնը բաժանում է բարակ դեղին շերտագիծ։

Տես նաև
-------

* Բրովարի քաղաքի դրոշ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեղեկություններ Українська геральдика կայքում (ուկր.)
* Բրովարիի խորհրդանիշեր Archived 2014-10-08 at the Wayback Machine. (ուկր.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հակոբ Արապյան (այլ կիրառումներ)

**Հակոբ Արապյան** (, Աֆյոնքարահիսար), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Արապյանը ծնվել է Փոքր Ասիայի արևմուտքի Աֆիոն Գարահիսար քաղաքում։ Բժշկական կրթություն է ունեցել։ 1907 թվականի դրությամբ Սիվրիհիսար քաղաքում բժիշկ է աշխատել։ 1907 թվականի նոյեմբերին, ի թիվս 14 հայ մտավորականների, ձերբակալվել է Սիվրիհիսար քաղաքում։ Մեղադրվել է 1905 թվականի օգոստոսի 7-ին սելամլըքիատեն Յըլդըզի մեջ ուրբաթ օրվա աղոթքի արարողության ժամանակ սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ին սպանելու մահափորձին մասնակցելու մեղսակցության համար։ Բանտարկվել է Սիվրիհիսարի քաղաքապետարանի սենյակներից մեկում։ Առավոտյան տեսել է, որ թաղապետարանի բոլոր սենյակները լցված են հայերով։ Այդ օրը բոլոր ձերբակալվածների տներում կատարվել է խուզարկություն։ Հետագայում պարզվել է, որ նրանց մատնիչները եղել են երկու հոգի. Քել Պողոսը (կեղծ բժիշկ Պողոս Թեսթիճյանը) և ասորահայ Հեքիմ Աբդալլահը։ Երեք օր հետո ձերբակալվածներին և երկու լրտեսներին շղթայակապ տեղափոխել են Անկարայի կենտրոնական բանտ։ Մեկ ու կես տարի բանտարկության ընթացքում բանտարկյալ հայերը բազմաթիվ հարցաքննությունների են ենթարկվել։ Նրանց հայհոյել են, ծեծել, վրաները սառը ջուր լցրել, չարչարել և այլն։ 1909 թվականի մայիսին յուրաքանչյուր բանտարկյալից 500-ական ոսկեդրամ վերցնելով, փաստաբանների օգնությամբ, Կ. Պոլսի պատրիարքարանի միջնորդությամբ բոլորն ազատ են արձակվել՝ նյութապես, ֆիզիկապես ու հոգեպես քայքայված վիճակում։ 1926 թվականի դրությամբ Կ. Պոլսի Բերա թաղամասի Սինե օպերայի դիմաց, Հաճի Պեքիր փողոցում գտնվող բուժարանում կատարել է միզածորանային հիվանդություններով հիվանդների մասնավոր ընդունելություն։

Գրականություն
-------------

* Մասնավոր հայտարարություն, «Կավ­ռօշ», Կ. Պոլիս, 1926։
* Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 84 դպրոց**, հանրակրթական դպրոց Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանում։

Պատմություն
-----------

Դպրոցը հիմնադրվել է 1864 թվականին կաթողիկոս Մաթևոս I Կոնստանդինոպոլեցու կարգադրությամբ Քանաքեռ գյուղում՝ որպես Սահակ Պարթևի անվան մեկդասյա ծիսական դպրոց, սակայն շուտով փակվել է։ 1866-1867 ուստարում դպրոցը վերաբացվել է։ Դպրոցում սովորել են արական սեռի երեխաներ։ 1892 թվականին ծիսական դպրոցում բացվել է նաև օրիորդաց ծիսական մեկդասյա դպրոց։ 1908 թվականին երկսեռ քառամյա դպրոցն անվանակոչվել է Խաչատուր Աբովյանի անունով։ 1930-1932 թվականներին դպրոցը պատրաստել է ուսուցչական կադրեր Կոտայքի շրջանի դպրոցների համար։

Դպրոցի շատ շրջանավարտներ մասնակցել են Սարդարապատի հերոսամարտին, Հայրենական մեծ պատերազմին (Բ. Ներսիսյան (դպրոցի տնօրեն), Ա. Վարդանյան (ուսմասվար), ուսուցիչներ` Ա. Զաքարյան, Լ. Գեղամյան, Հ. Վարդանյան)։

Շրջանավարտներ
-------------

Կ. Գևորգյան, Գ. Փիլիպոսյան, Զ. Կարապետյան, Հ. Հովհաննիսյան (ՀՀ գյուղատնտեսության նախարար), Պապոյաններ (բժիշկներ), Ալֆ. Մկրտչյան (բժշկական գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր), Ա. Մնացականյան (Ալեքսանդր Սպենդարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի), Գ. Հովհաննիսյան (ըմբշամարտի աշխարհի չեմպիոն), Արսեն Գրիգորյան։

Տես նաև
-------

* Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 2 դպրոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության դպրոցներ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 84 դպրոց Archived 2017-03-21 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հակոբ Արսենյան (այլ կիրառումներ)

**Հակոբ Արսենյան** (1881, Բրուսայի նահանգ, Նիկոմեդիայի գավառակ, Օվաջըկ գյուղ - անհայտ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Արսենյանը ծնվել է 1881 թվականին, Բրուսայի նահանգի Նիկոմեդիայի գավառակի Օվաջըկ գյուղում։ Նախնական ուսումն ստացել է ծննդավայրի ազգային վարժարանում։ 1904-1907 թվականներին ուսանել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական համալսարանի դեղագործական բաժնում։ Սեփական դեղատուն է ունեցել Բրուսայի նահանգի Ադաբազար, ապա՝ Զմյուռնիա նահանգի կենտրոն Զմյուռնիա քաղաքներում։ 1915 թվականին Մեծ եղեռնի ժամանակ, մահացու վտանգներից ազատվելուց հետո, ընտանիքով փորձել է Մեսքենեից Հալեպ փախչել։ Հազար ու մի դժվարություններ կրելուց հետո օսմանյան բանակ է զորակոչվել։ Որպես զինվորական դեղագործ, հիսնապետի աստիճանով ուղարկվել է Երուսաղեմ, ուր տեղափոխել է ընտանիքի ողջ մնացած անդամներին։ 1918 թվականին օսմանյան կառավարությունը նրան նշանակել է Բեթղեհեմ քաղաքի դեղագործ։ 1918 թվականին բրիտանական բանակը Պաղեստինը գրավելիս, Թուլ-Քերիմում գերի է ընկել։ Տարագրվել է Եգիպտոս և վեց ամիս բանտարկված մնացել։ Ազատվելուց հետո վերադարձել է Երուսաղեմ` ընտանիքի մոտ։ 1920 թվականին բրիտանական մանդատային կառավարությունը նրան նշանակել է Գազա քաղաքի դեղագործ։ 1923 թվականին աշխատանքի է անցել Գազայի անգլիական C.M.S. հիվանդանոցի դեղատանը։ Եղել է բազմազգ քաղաքում հարգված ու սիրված մարդ և հմուտ մասնագետ։ 1938 թվականի հասցեն` Agop Arsenian, Kaza (Palestine)։

Գրականություն
-------------

* Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, Պուքրէշ 1938, Բ հատոր, էջ 301-302։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Պավել Աղաջանով (Աղաջանյան)**, արցախցի զինվորական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ, ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից-անդամ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր,պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ Լենինյան և պետական մրցանակների դափներկիր։

Կենսագրություն
--------------

Շուշեցի Պավել Արտեմի Աղաջանով ծնվել է 1923 թվականի մայիսի 21-ին։ Գերազանցությամբ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը Բաքվում, ընդունվել է Սանկտ-Պետերբուրգի ռազմա-օդային ինժեներական ակադեմիան, որը նույնպես գերազանց ավարտել է 1944 թվականին և ուղարկվել ռազմաճակատ` 4-րդ օդային բանակը։ 26 տարեկանում նա դարձել է տեխնիկական գիտությունների թեկնածու։ 1971 թվականին եղել է ՄՖԻ բարձր համակարգերի ամբիոնի վարիչ։ 1960-1991թթ. աշխատել է որպես ՄԱԻ թռչող ապարատների ռադիոկառավարման ամբիոնի պրոֆեսոր։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Պավել Աղաջանովն իր գիտական գործունեությունն սկսվել է դետեկտորային ու պարզունակ ռադիոընդունիչներից։ Դրանք նա սկսել է հավաքել դեռևս դեռևս դպրոցական տարիներին` օգտվելով սխեմաներից։ Այնուհետև նա առաջարկել է ռադիոլոկացիոն համակարգերի ճշգրտության բարձրացման մեթոդներ, որոնք արժանացել են հեղինակային վկայագրի և լայն կիրառում գտել տեխնիկայի մեջ։ Այդ նյութը դարձել է Պ.Աղաջանովի թեկնածուական ատենախոսության թեման, որը բարձր է գնահատվել աշխարհահռչակ գիտնականներ, ակադեմիկոսներ Վ.Տրպեզնիկովի և Յու.Կոբզարևի կողմից։
Հայրենական մեծ պատերազմից հետո Պավել Աղաջանովը դարձել է ԽՍՀՄ Հրետանային գիտությունների ակադեմիայի գիտա-հետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատող։ Նա մեծ ավանդ ունի Յարի հրթիռակայանում և Բայկանուրի տիեզերակայանում չափիչ-միջոցների, այնուհետև` տիեզերական կառավարման-չափիչ համալիրի ստեղծման գործում։ Հրթիռաշինության և տիեզերագիտության համար այդ կարևոր աշխատանքով զբաղվում էր հրետանիային գիտությունների ակադեմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտը, որն էլ ձեռնամուխ եղավ կառավարման-չափիչ համալիրի ստեղծման գիտահետազոտական թեմայի կենսագործմանը։

Այլ հիմնահարցերի հետ մեկտեղ, Պավել Աղաջանովի բաժինը մշակել է տիեզերակայանում, միջմայրցամաքային բալիստիկ Ս.Կորոլյովի Ռ-7 հրթիռի ակտիվ հատվածի ուղու ներքո մի քանի տեղերում տեղակայելու համար նախատեսված ռադիոտեխնիկական չափիչ համալիրի նախագիծը։

1. ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ Պավել Աղաջանյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պավել Աղաջանով (Աղաջանյան) Արտեմի
2. 1 2  Հարությունյան Վ. Արցախի աստղերը ռազմագիտության երկնակամարում, Էջմիածին, 2000, էջ 12-13
3. ↑  Աղաջանով Պավել Արտեմի
**Պավել Դանիլով** (ռուս.՝ Павел Фёдорович Данилов, հունիսի 8 (20), 1894, Յարոսլավսկի շրջան, ԽՍՀՄ - հունվարի 9, 1950(1950-01-09), Յարոսլավսկի շրջան, Յարոսլավլի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի մարտիկ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս (1945)։

Կենսագրություն
--------------

Պավել Դանիլովը ծնվել է 1894 թվականի հունիսի 20-ին Կոտելնիկովո գյուղում (այժմ` Յարոսլավլի մարզի Յարոսլավսկի շրջան) գյուղացու ընտանիքում։ Ստացել է նախնական կրթություն։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին, պարգևատրվել երկու Գեորգիևյան խաչերով։ Քաղաքացիական պատերազմում մարտնչել է «կարմիրների» կողմից։ Վերադառնում է հայրենիք, աշխատում գյուղատնտեսության մեջ, մտնում կոլտնտեսություն։ 1942 թվականի հունվարին կամավոր ծառայության է անցնում Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակում։ Նույն տարվա մայիսից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատում (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակցում է Լենինգրադի տակ մղվող մարտերին։ 1944 թվականի հունիսին կարմիրբանակային Պավել Դանիլովը Լենինգրադյան ռազմաճակատի 265-րդ հրաձգային դիվիզիայի 450-րդ հրաձգային գնդի հրաձիգ էր և աչքի է ընկնում Կարելական պարանոցի համար մղվող մարտերում։

1944 թվականի հունիսի 29-ին, երբ Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի Ռեպոլա բնակավայրի մոտ վաշտի հարձակումը կանգնեցվեց ֆիննական դզոտի կրակով, Դանիլովը կամավոր ոչնչացրեց այն, մոտենալով և վնասազերծելով գնդացրային հաշվարկը, ապահովեց վաշտի կողմից բարձունքի գրավումը։ Մարտում Դանիլովը վիրավորվեց, բայց մարտի դաշտը չլքեց։

Պատերազմի ավարտից հետո Դանիլովը զորացրվում է, վերադառնում հայրենիք և աշխատում սովխոզում։ Մահացել է 1950 թվականի հունվարի 9-ին, թաղված է Յարոսլավի մարզի Յարոսլավի շրջանի Պոնոմարյովո գյուղում։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է նաև մի շարք մեդալներով։ 1945 թվականի մարտի 24-ին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանագրով գերմանական զավթիչների դեմ մղվող մարտերում հրամանատարության մարտական առաջադրանքները օրինակելիորեն կատարելու, այդ գործում ցուցաբերած արիության ու հերոսության համար » կարմիրբանակային Պավել Դանիլովն արժանացավ Խորհրդային Միության հերոսի բարձր կոչման, նրան հանձնվեց Լենինի շքանշան և «Ոսկե Աստղ» մեդալ։

Հիշատակ
-------

Դանիլովի պատվին է կոչվում Վիբորգի փողոցներից մեկը։

Գրականություն
-------------

* Герои Советского Союза։ Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.։ Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Буров А. В. Твои Герои, Ленинград. 2-е изд. доп. Л.։ Лениздат, 1970.
* Герои огненных лет. Ярославль։ Верхне-Волжское кн. изд. 1985.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4   Պավել Դանիլով «Երկրի հերոսներ» կայքում
Գուներանգ
**Գուներանգ** (իտալերեն՝ colorito, լատ.՝ color-գույն, երանգ), կերպարվեստում (առավելաբար գեղանկարչության մեջ) իրականության գունային բազմազանությունը գեղագիտորեն վերակերպավորող գունահարաբերումների համակարգ։ Գեղագիտական-հուզական արտահայտչականության կարևորագույն միջոցներից է, գեղարվեստական կերպարի բաղադրիչներից մեկը։ Գուներանգի բնույթն առնչվում է ստեղծագործության ընդհանուր գաղափարին և բովանդակությանը, ժամանակաշրջանին, արվեստագետի ոճին ու անհատականությանը։ Պատմականորեն ձևավորվել են գուներանգական երկու միտում։ Առաջինը կապված է քանակապես սահմանափակ լոկալ գույների համակարգի, հաճախ նաև գույնը սիմվոլիկ նշանակությամբ կիրառելու հետ (օրինակ՝ միջնադարյան արվեստում)։ Երկրորդի համար բնորոշ է աշխարհի, տարածության և լույսի գունային պատկերը լրիվ հաղորդելու ձգտումը, տոնի, վալյորի, ռեֆլեքսի կիրառումը։ Ըստ գունահարաբերումների բնույթի գուներանգը լինում է հանգիստ կամ լարված, սառը (կապույտ, կանաչ, մանուշակագույն տոների գերակշռության դեպքում) կամ տաք (կարմիր, դեղին, նարնջագույն տոների գերակշռության դեպքում), լուսավոր կամ մուգ, իսկ գույնի հագեցվածությամբ և ուժգնությամբ՝ վառ, զուսպ, խամրած և այլն։ Յուրաքանչյուր ստեղծագործությունում գուներանգը ձևավորվում է ներդաշնակության, լրացման և հակադրության օրենքներին համապատասխան՝ գույների անկրկնելի ու բարդ փոխհարաբերության շնորհիվ։ Քանդակագործության և ճարտարապետության մեջ գունահարաբերումների համակարգը սովորաբար անվանում են բազմագունություն (պոլիքրոմիա)։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 516)։*  |
Տղամարդու վերարտադրողական օրգանները (նշում՝ նկարում պատկերված առնանդամը թլպատված է)
Տղամարդու վերարտադրողական օրգանները (Անգլերեն)
**Մարդու արական սեռական համակարգի** օրգաններն են ամորձիները, սերմնածորանները, սերմնաբշտերը, շագանակագեղձը և
առնանդամը։

Ամորձիները՝ սերմնարանները, զույգ խառը գեղձեր են, տեղավորված են ամորձապարկի մեջ և կազմված են գալարուն խողովակներից, որոնցում զարգանում են սպերմատոզոիդներ և սինթեզվում արական սեռական հորմոններ։ Սպերմատոզոիդը մանրադիտակային մեծությամբ է, ունի պոչ, որի ալիքաձև շարժումներով ինքնուրույն տեղաշարժվում է։ Սերմնարաններում արտադրված սեռական հորմոնները նպաստում են արական օրգանիզմին բնորոշ երկրորդային սեռական հատկանիշների՝ ցածր ձայնի, դեմքի, մազերի, մարմնակազմվածքի ձևավորմանը և կարգավորում են սեռական ֆունկցիաները։ Ամորձուց սպերմատոզոիդներն անցնում են սերմնածորանի մեջ, որն ամորձու հետևով բարձանում է վեր
ու սերմնալարի կազմում մտնում որովայնի խոռոչ, ապա իջնում կոնքի խոռոչ։

Սերմնաբշտերը սպերմատոզոիդների պահեստ են, գտնվում են կոնքի խոռոչում, արտադրվում են նրանց կենսունակությունն ապահովող հեղուկ, որի մեջ վերջնականապես հասունանում են։ Սերմնաբշտիկց սկսվում է արտազատող ծորան, որը միանալով նույն կողմի սերմնածորանին, շագանակագեղձի սահմանում բացվում է միզուկի մեջ։

Շագանակագեղձն իր անվանումն ստացել է շագանակի ձև ու մեծություն ունենալու շնորհիվ։ Այն տեղավորված է միզապարկի տակ, արտադրում է սպերմատոզոիդների ակտիվությունն ու կենսունակությունն ապահովող հեղուկ, որը ծորաններով լցվում է գեղձի հաստության միջով անցնող միզուկի մեջ։ Սպերմատոզոիդների և նշված հեղուկների խառնուրդը կոչվում է սերմ (սպերմա)։

Տես նաև
-------

* Մարդու վերարտադրողական համակարգ
* Սեռական բազմացում
* Իգական սեռական համակարգ
* Մարդու առնանդամ
* Ամորձի
* Շագանակագեղձ
* Սերմնահեղուկ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արական վերարտադրողական համակարգ - Մեդեքս
**Ակեացիներ**, հայ նախարարական տոհմ Ակե գավառում։

Ակեան առաջին անգամ հիշատակվում է Մովսես Խորենացու մոտ։ Արքունիքում ունեցել են 44-րդ գահը և հայոց զորքին տվել 300 զինվոր։ Առանձին գնդով մասնակցել են Ավարայրի ճակատամարտին (451) Վարդանանց կողմում (իսկ Ընջուղ Ակեացի իշխանն անցել էր Վասակ Սյունու կողմը)։

VIII դարից ակեացիները դառնում են Արծրունիների վասալներ։ Թովմա Արծրունին վկայում է, որ Արյան լճի ճակատամարտում (852) Ակեացիները Վասակ իշխանի գլխավորությամբ մարտնչում էին արաբ նվաճողների դեմ։ Նույն պատմիչը հիշատակում է նաև Թադեոս Ակեացի իշխանին, որպես Վասպուրականի քաղաքական եռանդուն գործչի և քաջ զինվորականի, որը 905 թվականին Վասպուրական ներխուժած արաբների և իսլամադավան ուրիշ ցեղերի դեմ հաղթական պայքարի ղեկավարըն էր։ X դարից հայկական աղբյուրներն Ակեացիների մասին չեն հիշատակում։

Գրականություն
-------------

* Թովմա Արծրունի, Պատմութիւն Տանն Արծրունեաց, ՍՊԲ, 1887

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 223)։*  |
**Յ**, **յ** (անվանում՝ **յի**), հայկական այբուբենի 21-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «300»։

Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։

Մաշտոցյան շրջանում Յ տառանշանը ուներ հնչյունային արժեք։ Օրինակ այն գրվել է ա-ից ու ո-ից հետո ու արտասանվել է։ Հետագա դարերում դադարել է արտասանվել այդ դիրքում, սակայն շարունակվել է գրվել։

Տառը դասական ուղղագրության մեջ բազմաթիվ շեղումներ է տալիս այլ տառանշանների հետ համեմատ, ինչը և դառնում է առանձին ուսումնասիրության առարկա Արիստակես Գրիչի կողմից գրված «Վերլուծութիւնք բացերեւապէս բազմազան բառից եւ բայից յոգնախումբ շարագրութեամբ» աշխատության մեջ։ **Յ** տառին է վերաբերվում աշխատության 10-րդ կետը։ Աշխատությունը հանդիսանում է հայերեն ուղղագրության բարեփոխման առաջին փորձը։

Մեսրոպյան ուղղագրության մեջ տառասկզբի Յ-ն ժամանակի ընթացքում հնչյունափոխվում է հո-ի։ Գործընթացը սկսվում է 13-րդ դարից ու վերջնականապես ավարտվում 17-18-րդ դարերում։

> *Գնաց ...ի գիւղն Անապատ, յանկարծակի յիվանդացաւ... (Ագուլեցի, 84):*
> 
> 
> Նույնը կատարվում է բառավերջի յ-ի հետ, որը դադարում է հնչել, իսկ այնուհետև նաև սկսում է չգրվել։
> 
> 
> 
> Ժամանակակից արևելահայերենում յ-ն բառամիջում գրվում է ա-ից ու ո-ից հետո, եթե դրան հաջորդում է ձայնավոր հնչյուն։
> 
>

Բրայլով ներկայացումը
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Արլ. | Արմ. |
| Dots13456 | Dots156 |

Յունիկոդում ներկայացված է՝

* մեծատառ՝ «Յ». `U+0545`
* փոքրատառ՝ «յ». `0575`

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. ԱԲԱՋՅԱՆ, Ն. ԴԻԼԲԱՐՅԱՆ, Ս. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ, Ն. ՊԱՐՈՆՅԱՆ, Ա. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ (2019)։ *ՄԻՋԻՆ ՀԱՅԵՐԵՆԻ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ-ՔՐԵՍՏՈՄԱՏԻԱ*։ Երևան: ԵՊՀ հրատարակչություն


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայերենի այբուբեն |
| --- |
|  |
| Ա ա **·** Բ բ **·** Գ գ **·** Դ դ **·** Ե ե **·** Զ զ **·** Է է **·** Ը ը **·** Թ թ **·** Ժ ժ **·** Ի ի **·** Լ լ **·** Խ խ **·** Ծ ծ **·** Կ կ **·** Հ հ **·** Ձ ձ **·** Ղ ղ **·** Ճ ճ **·** Մ մ **·** Յ յ **·** Ն ն **·** Շ շ **·** Ո ո **·** Չ չ **·** Պ պ **·** Ջ ջ **·** Ռ ռ **·** Ս ս **·** Վ վ **·** Տ տ **·** Ր ր **·** Ց ց **·** Ւ ւ **·** Փ փ **·** Ք ք **·** և **·** Օ օ **·** Ֆ ֆ |

 |
«**Բիլինո Պոլե**» (բոս․՝  և խորվ.՝ Bilino Polje, սերբ.՝ Билино Поље), ֆուտբոլային մարզադաշտ Բոսնիա և Հերցեգովինայի Զենիցա քաղաքում։ «Չելիկ» ակումբի տվային մարզադաշտը և Բոսնիա և Հերցեգովինայի հավաքականի երկու մարզադաշտերից մեկը։

Պատմություն
-----------

Մարզադաշտը բացել և կառուցվել է 1972 թվականին։ Այն առաջին անգամ օգտագործվել է 1996 թվականի ապրիլի 24-ին Բոսնիա և Հերցեգովինայի և Ալբանիայի հավաքականների միջև առաջին ընկերական հանդիպման համար (0:0)։ Այդ հանդիպումից հետո, գրեթե 4 տարվա ընթացքում, հավաքականի խաղերը Զենիցայում չեն անցկացվել։ «Բիլինո Պոլե»-ում հավաքականի հաջորդ հանդիպումը կայացել է 2000 թվականի մարտի 29-ին։ Այդ հանդիպումը նույնպես ընկերական էր, իսկ բոսնիացիները հակառակորդը Մակեդոնիայի հավաքականն էր։ Խաղը ավարտվել է 1:0 հաշվով տերերի օգտին։

Մարզադաշտը «անիծված» է համարվում օտարերկյա հավաքականների համար, քանի որ բոսնիացիների հավաքականը, որպես օրենք, «Բիլինո Պոլե»-ում չի պարտվում։ 1996 թվականի ապրիլից մինչև 2006 թվականի հոկտեմբերը Բոսնիա և Հերցեգովինայի հավաքականը Զենիցայում 15 խաղերի ընթացքում անպարտելի է եղել։ Այս մարզադաշտում բոսնիական հավաքականը երբեք չի պարտվել մինչև 2008 թվականին Հունգարիայի հավաքականի դեմ հանդիպումը։

Փաստեր
------

* Ռեկորդային հաճախելիությունը՝ 35 000 մարդ, Միտրոպայի Գավաթի եզրափակիչը ընդդեմ «Ֆիորենտինա»-ի, 1972 թվականի հոկտեմբերի 4։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարզադաշտի լուսանկարները worldstadia.com կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · StadiumDB |

 |
**Հոբոյ դ̕ամուրը** (ֆրանսերեն՝ hautbois d'amore, անգլերեն՝ oboe d'amore, գերմաներեն՝ oboe d'amour) փայտյափողային երաժշտական գործիք է, որը պատկանում է հոբոյների ընտանիքին։ Իր ռեգիստրով այս գործիքը գտնվում է հոբոյի և անգլիական եղջրափողի միջև։

Ստեղծումը և կառուցվածքը
-----------------------

Հոբոյ դ̕ամուրը ստեղծվել է 18-րդ դարում և առաջին անգամ այն օգտագործել է կոմպոզիտոր Քրիստոֆեր Գրաուպները։ 
Իր կառուցվածքով այն շատ նման է սովորական հոբոյին։ Եթե հոբոյների ընտանիքում հոբոյը գրավում է սոպրանոյի ռեգիստրը և անգլիական եղջրափողը ալտինը, ապա հոբոյ դ̕ամուրը գրավում է մեցցո-սոպրանոյի ռեգիստրը։ Ինչպես և հոբոյը, այն ունի երկմասանի խողովակ և լեզվակ։ Ի տարբերություն անգլիական եղջրափողի կեռ լեզվակի, հոբոյ դ̕ամուրի լեզվակը ուղիղ է։ Հոբոյ դ̕ամուրը պատրաստվում է տարբեր տեսակի փայտերից և ինչպես և մյուս հոբոյի ընտանիքին պատկանող գործիքները, խողովակի անցքերը պարուրված են մետաղյա շրջանականերով։

Օգտագործումը
------------

Հոբոյ դ̕ամուրը իր ստեղծվելուց հետո, 18-րդ դարում, բավական լայն տարածում է ունեցել։ Այն հիմնականում օգտագործվել է Յոհան Սեբաստիան Բախի և իր ժամանակակիցների կողմից տարբեր ստեղծավործություններում։ Գրվել են նաև սոլո ստեղծագործություններ հոբոյ դ̕ամուրի համար։ Բայց տասնիներորդ դարի կոմպոզիտորների կողմից հոբոյ դ̕ամուրը մոռացության է մատնվել։ Շատ քիչ ստեղծագործություններում կարելի է հանդիպել այս գործիքին։ Առաջին ուշ ռոմանտիկ դարաշրջանին պատկանող կոմպոզիտորը, որը վերսկսել է հոբոյ դ̕ամուրի օգտագործումը, եղել է ավստրիացի Ռիխարդ Շտրաուսը, ով այն օգտագործել է իր «Սիմֆոնիա Դոմեստիկա» սիմֆոնիկ պոեմում։ Հոբոյ դ̕ամուրը այստեղ ներկայացնում է երեխային։ Այնուհետև այս գործիքը օգտագործել են Կլոդ Դեբյուսին իր «Ժիգաներ»-ում (այստեղ հոբոյ դ̕ամուրը ունի երկար սոլո) և Մորիս Ռավելը իր «Բոլերո»-ում։ Հետեգա հոբոյ դ̕ամուր օգտագործած կոմպոզիտորներից են Գուստավ Մալերը, Ֆրեդերիկ Դելիուսը, Վիլլիամ Պերին և այլք։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4172323-5 |

 |