2024 թվականի հունվարի 16-ին Իրանը Պակիստանում մի շարք հրթիռային հարձակումներ է իրականացրել՝ պնդելով, որ թիրախները Պակիստանի Բելուջիստան նահանգում գտնվող Ջեյշ ալ-Ադլ խմբավորման անդամներ են։ Այս հարձակումն տեղի է ունեցել այն դեպքից հետո, երբ Իրանը նմանատիպ հրթիռային հարձակումներ է իրականացրել Իրաք և Սիրիա դրանք անվանելով որպես պատասխան հունվարի 3-ին Քերմանում տեղի ունեցած ռմբակոծություններին, որոնց պատասխանատվությունը կրել է Իսլամական պետությունը։ Պակիստանի կառավարությունը դատապարտել է հարձակումը՝ այն անվանելով Պակիստանյան օդային տարածքի,չպատճառաբանված խախտում և հայտարարել, որ երկու երեխա է մահացել։

Երկու օր անց՝ հունվարի 18-ին, Պակիստանը պատասխան հրթիռային հարվածներ է հասցրել Իրանին՝ նշելով, որ թիրախներն էին Բելուջիստանի ազատագրման բանակը և Բելուջիստանի ազատագրման ճակատը, որոնք գտնվում են Իրանի Սիստան և Բելուջիստան նահանգում։

Նախապատմություն
---------------

### Իրան-Պակիստան սահման

Իրան-Պակիստան սահմանը, որն ընդգրկում է Իրանի Սիստան և Բելուջիստան և Պակիստանի Բելուջիստանը, զգալի մարտահրավերների է բախվում իր բարձր ծակոտկենության պատճառով, ինչը այն դարձնում է ենթակա լայնածավալ մաքսանենգության և ահաբեկչական գործողությունների, որոնք հիմնականում կազմակերպում են բելուջի ապստամբները։ Չնայած ընդհանուր առմամբ դրական հարաբերությունների պահպանմանը, երկու երկրներն էլ մշտապես մեղադրում են միմյանց ահաբեկիչներին ապաստան տալու և սահմանի իրենց համապատասխան կողմերում անվտանգության ապահովման հարցում թերանալու մեջ։ Այս մտահոգությունները դրդել են Իրան-Պակիստան սահմանային պատնեշի ստեղծմանը, 2011 թվականին սկսվել է իրանական ամրությունների շինարարությունը, իսկ 2019 թվականին՝ Պակիստանի ամրությունների շինարարությունը։

### Իրանի հրթիռային հարվածներ Իրաքում և Սիրիայում

2024 թվականի հունվարի 15-ին Իրանը 15 հրթիռներ է արձակել Իրաքի և Սիրիայի ուղղությամբ։ Հարձակումից ամենաշատը տուժել է Քրդստանի տարածաշրջանի մայրաքաղաք Էրբիլը, բացառությամբ չորս հրթիռների, բոլորը խոցել են քաղաքը։ Մնացած չորսը հարվածներ են հասցրել սիրիական Իդլիբի նահանգին՝ հատկապես թիրախավորելով սիրիական ընդդիմության վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները։

Իրանի կառավարությունը պնդել է, որ նպատակ ուներ հարված հասցնել Իսրայելին Իրաքում` հարվածելով Մոսադի տարածաշրջանային շտաբին։ Սակայն և՛ Իրաքի կառավարությունը, և՛ քրդական ինքնավար կառավարությունը հերքել են այս պնդումը և դատապարտել հարձակումը։ Հատկանշական է, որ Իրանի հրթիռային հարձակումը տեղի է ունեցել Քերմանի ռմբակոծություններից գրեթե երկու շաբաթ անց, որի պատասխանատվությունը ստանձնել է «Իսլամական պետությունը»։

### Իրանի հրթիռային հարվածներ Պակիստանում

Իրաքում և Սիրիայում ավիահարվածներ հասցնելուց հետո Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ) թիրախավորել է Քոհ-է-Սաբզը, որը գտնվում է Պակիստանի Բելուջիստան նահանգի Փանջգուր շրջանում։ Պակիստանն արագ դատապարտել է հարձակումը՝ դիվանագիտական միջոցներ ձեռնարկելով՝ արտաքսելով Իրանի դեսպանին Իսլամաբադից, հետ կանչելով իր դեսպանին Թեհրանից և խիստ նախազգուշացում տալով Իրանին հնարավոր պատասխան գործողությունների վերաբերյալ։

Իրանը հիմնավորել է իր գործողությունները՝ պնդելով, որ նպատակ է ունեցել հարվածել Սիստանի և Բելուջեստանի ապստամբության մեջ ներգրավված բելուչ ապստամբների Ջեյշ ուլ-Ադլը խմբավորմանը։ Այս խմբավորումը նախկինում ստանձնել էր 2019 թվականին Խաշ-Զահեդանի մահապարտ ահաբեկչական պայթյունի պատասխանատվությունը, որի թիրախը Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսն էր։

### Պակիստանի հրթիռային հարվածներ Իրանում

Հունվարի 18-ին Պակիստանը պատասխան հարված է հասցրել Իրանի Սիստան և Բելուջիստան նահանգում Բելուջիստանի ազատագրման բանակի և Բելուջիստանի ազատագրման ճակատի զինյալների յոթ թիրախների ուղղությամբ։ Իրանցի պաշտոնյաները պնդել են, որ ինը օտարերկրյա քաղաքացիներ են սպանվել, այդ թվում՝ երեք կին և չորս երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Iran To Seal Off Porous Borders With Afghanistan, Pakistan To Beef Up Security». *Iran Front Page* (ամերիկյան անգլերեն). 2024 թ․ հունվարի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 18-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 18-ին.
2. ↑  «Iran constructing fence on Pakistan border». *The Express Tribune*. 2011 թ․ ապրիլի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
3. ↑  Qureshi, Zubair (2019 թ․ փետրվարի 23). «Pakistan to fence 950km of border with Iran». *Gulf News*. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 18-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 18-ին.
4. ↑  Baabar, Mariana (2019 թ․ հուլիսի 19). «Pakistan, Iran agree on border fencing». *www.thenews.com.pk*. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 18-ին.
5. 1 2  Malekian, Somayeh; Shalvey, Kevin (2024 թ․ հունվարի 16). «US condemns Iran for missile strikes in Iraq and Syria». ABC News. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 17-ին.
6. ↑  Katy, Bader (2024 թ․ հունվարի 15). «Explosions reported near US Consulate in Iraq; Iran claims responsibility». ABC News. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 15-ին.
7. ↑  «Iran's attack on Erbil triggers Iraqi anger, widespread condemnation». *The Arab Weekly*. 2024 թ․ հունվարի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 20-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 17-ին.
8. ↑  Ahmed, Munir; Gambrell, Jon (2024 թ․ հունվարի 17). «Pakistan condemns Iran over bombing allegedly targeting militants that killed 2 people». Associated Press. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 17-ին.
9. ↑  «Pakistan Recalls Ambassador After Iran Air Strike: Govt». *Barron's*. Agence France-Presse. 2024 թ․ հունվարի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 17-ին.
10. ↑  Shahzad, Asif; Ahmed, Saleem (2024 թ․ հունվարի 17). «Pakistan recalls ambassador from Iran after airspace violation». *Reuters*. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 17-ին.
11. ↑  «Pakistan launches retaliatory air strikes inside Iran as tensions rise». *TRT World*. 2024 թ․ հունվարի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 18-ին.
12. ↑  «Operation Marg Bar Sarmachar». *Ministry of Foreign Affairs - Government of Pakistan* (անգլերեն). 2024 թ․ հունվարի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 18-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 18-ին.
13. ↑  Siddiqui, Usaid. «Pakistan-Iran attacks updates: 9 killed near Iran's southeast border». *Al Jazeera* (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 19-ին.