**Ալեֆ**, սեմական աբջադների առաջին տառը։ Այն համապատասխանում է փյունիկերեն այբուբենի Ālep -ին, եբրայերենի Ālef א-ին, արամերենի Ālap -ին, ասորերեն ʾĀlap̄ ܐ-ին, արաբերենի և պարսկերենի այբուբենների Alif ا-ին։

Փյունիկյան այս տառը ծագել է ցուլի գլուխ պատկերող եգիպտական հիերոգլիֆից և ծնունդ տվել հունարենի այբուբենի ալֆա (Α) տառին, հետագայում արտահայտելով ոչ թե կոկորդային բաղաձայնը, այլ դրան ուղեկցող ձայնավորը՝ լատիներենի A-ն, հայերենի այբը (Ա) և կիրիլիցայի А-ն։

Հնչյունաբանության մեջ ալեֆը (ˈɑːlɛf) սկզբնապես արտահայտել է կոկորդային կանգը և հաճախ տառադարձվել որպես ([ʔ])` հիմնվելով հին հունական թույլ շնչեղացման վրա։ Նույնիսկ վաղ կիրառությունների ժամանակ այն հաճախ ցույց է տվել որոշ բաղաձայնների խմբից առաջ գտնվող չշեշտված ձայնավորը։ Վաղ սեմական լեզուներում այն կարող էր նաև ցույց տալ ուժեղ շնչեղացումը՝ ցույց տալով սովորաբար երկար ձայնավորի առկայությունը։

Ծագում
------

Ալեֆ բառը ծագել է հարավ սեմական ցուլ բառից և տառի ձևը եկել է նախասեմական փորվածից, որը կարող է հիմնված է եգիպտական 

 հիերոգլիֆի հիման վրա, որը պատկերում էր ցուլի գլուխ։

| Եգիպտական հիերոգլիֆ | Նախասեմական գիր | Փյունիկյան գիր | Հին եբրայերեն |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Ալեֆ | Ալեֆ | Ալեֆ |

Ժամանակակից դասական արաբերենում, أليف /ʔaliːf/ բառը տառացի թարգմանվում է «ընտելացված» կամ «ծանոթ», որը ծագել է |ʔ-l-f| արմատից, որից ألِف /ʔalifa/ բայը նշանակում է «ծանոթ լինել», «մոտիկ լինել ինչ-որ բանի»։ Ժամանակակից եբրայերենում նույն արմատից |ʔ-l-f| (alef-lamed-peh) ծագել է *me’ulaf*-ը, *le’alef* բայի կրավորական դերբայը, որը նշանակում է «վարժեցված» (կենդանիների մասին) կամ «ընտելացված» (վայրի կենդանիների դեպքում)։

Արամերեն
--------

Արամերեն տառը հարմարության համար գրատպության մեջ արտահայտվել է եբրայերեն א տառով, բայց իրական տառի ձևը տարբերվում է և փոփոխվել է երկար պատմության և աշխարհագրական մեծ ընդգրկման պատճառով։ Մարաքթենը արևելյան արաբական մետաղադրամներում առանձնացնում է երեք հիմնական ուղի։

| Շեղ արամերեն | Վիմագիր արամերեն |
| --- | --- |
|  | Վիմագիր արամերեն |

Եբրայերեն
---------

Եբրայերենում ալեֆը գրվում է א և կարդացվում` אָלֶף։ Ժամանակակից իսրայելյան եբրայերենում, այս ձայնավորը կամ նշանակում է կոկորդային կանգը (ʔ ) կամ հորանջը (առանց բաղաձայնի իրար կից կանգնած երկու ձայնավորների անջատումը տարբեր վանկերի)։ Այն հաճախ անձայն է՝ հիմնականում բառավերջում, հաճախ բառամիջում הוּא [hu] «նա (ար.)», רָאשִׁי [ʁaˈʃi] հիմնական, רֹאשׁ [ʁoʃ] «գլուխ», רִאשׁוֹן [ʁiˈʃon] «առաջին»)։ Արտասանությունը տարբերվում է տարբեր հրեական խմբերի մոտ։

Գեմատրիայում, ալեֆը ունի 1 թվի իմաստը, եբրայական օրացույցում տարիների սկզբում գործածելիս նշանակում է 1000, (א'תשנ"ד արաբական թվանշաններով կլինի 1754 թվականը)։

Ալեֆը այինի, ռեշի և հեթի պես չեն կարող դագեշ ստանալ։ Ժամանակակից եբրայերենում ալեֆի գործածության հաճախությունը բառերում կազմում է 4.94%։

| Ուղղագրական տարբերակներ |
| --- |
| Տարբեր տպագրական տառատեսակներ | Շեղ | Ռաշի |
| Սերիֆ | Սան սերիֆ | Միալայնք |
| א | א | א
 |  |  |

Արաբերեն
--------

Արաբերենում այն գրվում է` ا, կարդացվում` ألف և տառադարձվում որպես` *alif*, այն արաբերենի առաջին տառն է։ Եբրայական ալեֆի հետ, հունարեն ալֆան և լատիներեն A-ն, ծագել են փյունիկյան այբուբենի it ʾāleph-ից։

Կախված բառի մեջ տեղադրությունից ալիֆը գրվում է հետևյալ կերպ։

| Դիրքը բառում | Մեկուսացած | Բառավերջում | Բառամիջում | Բառասկզբում |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ձև | ا‎ | ـا‎ | ـا‎ | ا‎ |

Մաթեմատիկա
----------

Բազմությունների տեսության մեջ, եբրայերեն ալեֆը` ալեֆ թվերի սիմվոլն է և խորհրդանշում է անվերջ բազմությունների քանակական լինելը։ Այս նշագրումն առաջին անգամ օգտագործել է Ջորջ Կանտոնը։ Մաթեմատիկայի հին գրքերում ալեֆ տառը պատահականորեն պատկերված է գլխիվայր, որը մասամբ սխալ կառուցված միատիպ մատրիքսի պատճառով էր։

Տես նաև
-------

* Ալեֆ - ԽորԽե Լուիս Բորխեսի պատմվածքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «BBC News - Middle East - Oldest alphabet found in Egypt»։ *bbc.co.uk*
2. ↑  Andersen F.I. Freedman D.N. (1992)։ «Aleph as a vowel in Old Aramaic»։ *Studies in Hebrew and Aramaic Orthography*։ Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns։ էջեր 79–90
3. ↑  «What did the letter A originally sound and look like? - Dictionary.com Blog»։ *Dictionary Blog*
4. ↑  Wehr Hans (1994)։ *A Dictionary of Modern Written Arabic: (Arabic-English)* (4th ed.)։ Urbana: Spoken Language Services։ էջեր 28–29։ ISBN 0879500034
5. ↑  Maraqten Mohammed (1996)։ «Notes on the Aramaic script of some coins from East Arabia»։ *Arabian Archaeology and Epigraphy* **7**: 304–315
6. ↑  Swanson, Ellen; O'Sean, Arlene Ann; Schleyer, Antoinette Tingley (1999) [1979], *Mathematics into type. Copy editing and proofreading of mathematics for editorial assistants and authors* (updated տպ.), Providence, R.I.: American Mathematical Society, pp. 16, ISBN 0-8218-0053-1


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781424814 |

 |