**Լուիզա Հեսսեն Կասելացի** կամ **Լուիզա Վիլհելմինա Ֆրեդերիկա Ավգուստա Յուլիա Հեսսեն Կասսել Ռումպենհեյմցի** (*գերմ.՝ Luise Wilhelmine Friederike Caroline Auguste Julie von Hessen-Kassel zu Rumpenheim*, *դան․՝ Louise Wilhelmine Frederikke Caroline Auguste Julie*, սեպտեմբերի 7, 1817(1817-09-07)[…], Կասել, Հեսսեն, Գերմանիա - սեպտեմբերի 29, 1898(1898-09-29)[…], Բերնստորֆ պալատ, Գենտոֆտե, Դանիա), Հեսսենի արքայադուստր, Քրիստիան IX-ի հետ ամուսնանալուց հետո՝ Դանիայի թագուհի (1863 թվականի նոյեմբերի 15), Ռուսաստանի կայսր Նիկոլայ II-ի և Բրիտանիայի թագավոր Գեորգ V-ի մայրը, նաև եվրոպական այլ միապետերի մայրը։

Կենսագրություն
--------------

Լուիզան ծնվել է Հեսսեն-Կասել-Ռումպենհայմի գերմանացի արքայազն Վիլհելմի և նրա կնոջ՝ Օլդենբուրգցի Շառլոտայի ընտանիքում։ Նրա մայրը Դանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ 5-րդի թոռնուհին էր, երեք տարեկան հասակից աղջիկն ապրում էր Դանիայում։

1842 թվականի մայիսի 26-ին նա ամուսնացել է իր զարմիկի՝ Շլեզվիգ-Հոլշտեյն-Զոնդերբուրգ-Գլյուքսբուրգի արքայազն Քրիստիանի՝ Շլեզվիգ-Հոլշտայն-Զոնդերբուրգ-Գլյուքսբուրգի դուքս Ֆրիդրիխ Վիլհելմի և Հեսսեն-Կասելի արքայադուստր Լուիզա Կարոլինայի որդու հետ։ Ծնունդով, չլինելով Դանիայի գահի անմիջական ժառանգը, 1847 թվականին Լուիզայի ամուսինը հայտարարվել է թագավոր՝ Քրիստիան VIII- ի (որի ազգականուհին էր Լուիզան) կամքով, որպես ապագա Ֆրիդրիխ VII- ի իրավահաջորդ, քանի որ վերջինս չէր կարող երեխաներ ունենալ։ Այս որոշումը պաշտպանել են Եվրոպայի խոշոր տերությունները։ 1853 թվականի հուլիսի 3-ին Ֆրիդրիխ VII- ը Լուիզային և նրա ամուսնուն հռչակել է թագավորական ժառանգորդ զույգ։ Ապագա թագուհին լարված հարաբերություններ է ունեցել արքայի հետ, որը մորգանատիկ ամուսնության մեջ էր դերասանուհի Լուիզա Ռասմուսենի հետ, ինչը Լուիզան չէր ողջունում։

### Կոնսորտ թագուհի

1863 թվականի նոյեմբերի 15-ին ամուսինները դարձել են Դանիայի միապետեր։ Լուիզայի ամուսնությունը հիմնված է եղել փոխադարձ զգացմունքների վրա, շատ երջանիկ և բազմազավակ։ Լուիզան ամուսնուն պարգևել է վեց երեխա։ Թագավորական զույգն ապրել է բավականին համեստ, իսկ Դանիայում համարվել է ընտանեկան բարեկեցության չափանիշ։ Ընտանեկան գործերը հիմնականում վարել է թագուհին։ Երբ 1870 թվականին թագուհու կրտսեր դուստրը՝ արքայադուստր Տիրան, հղիացել էր հեծելազորային լեյտենանտից, Լուիզան ստանձնել է իրավիճակի կարգավորումը՝ իր դստերը ուղարկելով Հունաստան՝ Հունաստանի թագավորի մոտ, որը Տիրի հարազատ եղբայրն էր, որտեղ արքայադուստրը կարողացել է երեխային լույս աշխարհ բերել և դա գաղտնի պահել մամուլից։

Թագուհի Լուիզան պալատական անցուդարձը չէր սիրում և շատ ժամանակ մարդկանցից մեկուսացած էր լինում։ Նա գործնականում ազդեցություն չի ունեցել երկրի քաղաքականության վրա։ Միակ բանը, որին գործում մասնակցություն է ցուցաբերել թագուհին, իր վեց երեխաների ամուսնություններն են եղել։ Լուիզայի ջանքերի շնորհիվ Դանիայի արքայական տունը ընտանեկան կապերով կապվել է Ռուսաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Հունաստանի, Ֆրանսիայի և Շվեդիայի արքայական տոհմերի հետ։ Թագավորական ազգականների շրջանում զույգը հայտնի է եղել որպես «Եվրոպայի սկեսրայր ու սկեսուր»։ Ամեն տարի թագավորական զույգի երեխաներն ու թոռները Եվրոպայի տարբեր ծայրերից մեկնում էին Դանիա՝ հայրական տուն։

Թագուհին հովանավորել է 26 տարբեր բարեգործական հաստատություններ, որոնցից շատերն ինքն էր հիմնել։ Լուիզան սիրում էր երաժշտություն և նկարչություն, հովանավորում էր լեհական ծագմամբ դանիացի հայտնի նկարիչ Էլիզաբեթ Յերիխաու Բաումանին։

Ուշ տարիներ և մահ
-----------------

Իր կյանքի ավարտին թագուհին գործնականում խլացել էր։ Կյանքի վերջին տարիներին թագուհուն մշտապես ուղեկցում էին իր իսկ հիմնադրած սարկավագուհիների կազմակերպության երկու կանայք։ Լուիզան Դանիայի թագուհին է եղել 35 տարի՝ ավելի շատ, քան իրենից առաջ եղած ցանկացած մեկը։ Նա մահացել է 1898 թվականի սեպտեմբերի 29-ին։ Ամուսինը մահացել է 1906 թվականին։ Երկուսն էլ թաղված են Կոպենհագենի Ռոսկիլդեի մայր տաճարում։

Ընտանիք
-------

Դանիայի թագավոր Քրիստիան IX-ը ընտանիքի անդամների, նրանց ամուսինների և թոռների հետ  
Ամալիենբորգ, 1883-1886 թվականներ  
նկարիչ՝ Լաուրից Տուկսեն
Քրիստիան IX-ի հետ համատեղ կյանքում Լուիզան ունեցել է վեց երեխա, որոնք բոլորն էլ բավական հաջող դինաստիական ընտանիքներ են կազմել։

* **Քրիստիան Ֆրեդերիկ Վիլհելմ Կառլ** (1843-1912), Դանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ VIII (1906-1912)։ Ամուսնացել է Շվեդիայի և Նորվեգիայի արքայադուստր Լուիզայի՝ Նիդեռլանդների թագավոր Չարլզ XV- ի և Լուիզա Նիդերլանդցու դոստեր հետ։ Համատեղ կյանքում ունեցել են ութ երեխա, այդ թվում՝ Դանիայի թագավոր Քրիստիան X- ը և Նորվեգիայի թագավոր Հակոն VII- ը։
* **Ալեքսանդրա Կարոլինա Մարիյա Շառլոտտա Լուիզա Յուլիա** (1844-1925), ամուսնացել է Մեծ Բրիտանիայի թագավորի և Հնդկաստանի կայսր Էդուարդ VII- ի հետ, որը Վիկտորյա թագուհու և Ալբերտ Սաքսեն Կոբուրգ Գոթացու որդին էր։ Ունեցել են երեք որդի և երեք դուստր, այդ թվում՝ Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Գեորգ V և Նորվեգիայի թագուհի Մոդը։
* Քրիստիան Վիլհելմ Ֆերդինանդ Ադոլֆ Գեորգիոս (1845-1913), Հունաստանի թագավոր Գեորգ I, (1863-1913), ամուսնացել է Մեծ իշխանուհի Օլգա Կոնստանտինովնայի հետ, որը Մեծ իշխան Կոնստանտին Նիկոլաևիչի և Ալեքսանդրա Իոսիֆովնայի դուստրն էր։ Ունեցել են հինգ որդիներ և երեք դուստրեր, այդ թվում՝ Հունաստանի Կոստանտինոս I թագավորը։
* Մարիա Սոֆիա Ֆրեդերիկա Դագմար (1847-1928), ամուսնացել է Ռուսաստանի կայսր Ալեքսանդր III-ի հետ, որը Ալեքսանդր II-ի և Մարիա Ալեքսանդրովնայի որդին էր։ Ամուսնությունից հետո ստացել է Մարիա Ֆյոդորովնա անունը։ Ունեցել է չորս որդի և երկու դուստր, ներառյալ վերջին կայսր Նիկոլայ II-ը։
* Տաիրա Ամալիա Կարոլինա Շառլոտա Աննա (1853-1933), ամուսնացել է Հանովերի արքայազն Էռնստ Ավգուստ II- ի հետ, որը Հանովերի թագավոր Ջորջ V- ի և Մարիա Սաքս Ալտենբուրգցու որդին էր։ Ունեցել է երեք որդի և երեք դուստրեր։
* Արքայազն Վալդեմար (1858-1939), ամուսնացել է Օռլեանցու հետ, որը Շարտրի դուքս Ռոբերտի և Ֆրանսուազա Օռլեանցու դուստրն էր, ուներ չորս որդի և դուստր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Kunstindeks Danmark (դան.)
3. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* The Peerage
4. 1 2  Louise (L. Vilhelmine Frederikke Caroline Auguste Julie), f. 1817, Christian IX's Dronning (դան.) / C. F. Bricka — 1 — København: Gyldendal, 1896.
5. 1 2  Kindred Britain
6. ↑  *Eduard Maria Oettinger* Geschichte des dänischen hofes. — 1858. — 668 с.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լուիզա Հեսսեն Կասելացի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · The Peerage · Find A Grave · gravsted.dk · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 12962683X · ISNI: 0000000020908172 · NLP: a0000003648717 · VIAF: 30622150 · ULAN: 500154524 · WorldCat VIAF: 30622150 |

 |