**Ռուդոլֆ, կարմրաքիթ հյուսիսային եղջերու** (անգլ.՝ Rudolph the Red-Nosed Reindeer), գրական և կինեմատոգրաֆիական կերպար, որ առաջին անգամ հայտնվել է Ռոբերտ Լ․ Մեյի ստեղծագործությունում։ Ռուդոլֆը ստեղծվել է որպես Montgomery Wards հանրախանութի գովազդային արշավի մաս, համընկնել է Սուրբծննդյան վաճառքի հետ, այդ ժամանակվանից դարձել է կերպար, որը հիմնականում կապված է Սուրբ Ծննդի և Սանտա Կլաուսի հետ։ 1948 թվականին թողարկվել է բանաստեղծության հիման վրա հիմնված կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմ, իսկ 1949 թվականին հայտնվել է Ջոնի Մարքսի Սուրբծննդյան երգը՝ Մեյի խոսքերով, որը դարձել է Սուրբծննդյան ստանդարտ։ Ռուդոլֆի կերպարը հանրաճանաչ է դարձել 1964 թվականին տիկնիկային անիմացիոն հեռուստատեսային ֆիլմով և 1998 թվականին նկարահանված լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմով։

Կերպար
------

Ռուդոլֆը երիտասարդ հյուսիսային եղջերու է, որն իր նմաններից տարբերվում է իր կարմիր շողացող քթով։ Սա ծաղր է առաջացնում մյուս հյուսիսային եղջերուների մոտ, որոնք թույլ չեն տալիս Ռուդոլֆին միանալ իրենց խաղերին։ Այնուամենայնիվ, այս կերպարի հետ կապված առաջին աշխատանքի համաձայն, հենց Ռուդոլֆի փայլուն քիթը անգնահատելի է դառնում Ձմեռ պապի համար Սուրբ Ծննդյան մառախլապատ երեկոյին, երբ նրա սահնակը մոլորվում է։ Ռուդոլֆը լուսավորում է Ձմեռ պապի սահնակի ճանապարհը, ով հաջողությամբ ավարտում է իր Սուրբ Ծննդյան շրջագայությունը և Ռուդոլֆին խոստանում է հաջորդ անգամ կանչել իրեն նման պայմաններում։ Սրանից հետո Ռուդոլֆը հայտնի է դառնում մյուս հյուսիսային եղջերուների շրջանում։ Բնօրինակ պատմության հետագա տարբերակներում և շարունակություններում Ռուդոլֆը սկզբում կարող է լինել Սանտայի հյուսիսային եղջերուների հոտի մի մասը և կատարել այլ բարի գործեր, օրինակ՝ օգնել շրջիկ կրկեսին կամ փրկել խոտան խաղալիքները։

Պատմություն
-----------

Ռոբերտ Լյուիս Մեյն աշխատել է Չիկագոյում որպես քոփիռայթեր Մոնտգոմերի Ուորդս մանրածախ ցանցում, թեև երազել է լրիվ դրույքով գրողի կարիերայի մասին։ 1937 թվականին ցանցի աշխատակիցների Սուրբ Ծննդյան երեկույթին նախապատրաստվելիս Մեյը կամավոր ներկայացրել է մի շարք կատակերգական երգերի բառեր։ Ինչպես այս, այնպես էլ հաջորդ տարի, նրա երգերը լավ տպավորություն են թողել իր գործընկերների և վերադասի վրա, և 1939 թվականի սկզբին նրան խնդրել են գրել բառեր մանկական գրքի համար, որը անվճար կտրամադրվի հաճախորդների երեխաներին Սուրբ Ծննդյան վաճառքի շրջանակներում։ Վաճառքի մենեջերը ակնկալում էր մայիսից ստանալ նախորդ տարի հրապարակված « Ֆերդինանդի պատմությունը» նման տեքստ, որը պատմում էր մի ցլի մասին, ով չէր ցանկանում մասնակցել ցլամարտին։

Կերպարի ընտրությունն արագ ընկել է հյուսիսային եղջերու վրա. այս ժամանակ Ձմեռ պապի հյուսիսային եղջերուներն արդեն սովորական հատկանիշ են եղել Սուրբ Ծննդյան պատմություններում, և բացի այդ, Մեյի դուստր Բարբարան սիրել է կենդանաբանական այգում դիտել հյուսիսային եղջերուներին։ Հեղինակի ոգեշնչման աղբյուրը եղել է Անդերսենի «Անճոռնի ճուտիկը» հեքիաթը։ նա որոշել է պատմություն գրել մի հերոսի մասին, ում ծաղրում են բոլորից տարբերվելու համար, բայց այս հատկանիշը, ի վերջո, պարզվում է, որ նրա առավելությունն է։ Հեքիաթի գրման ընթացքում գլխավոր հերոսի անունը մի քանի անգամ փոխվել է. սկզբում նրա անունը Ռոլո էր, հետո Ռեջինալդ, և միայն դրանից հետո Մեյը հաստատվեց Ռուդոլֆ անունով։ Նրա տարբերակիչ առանձնահատկությունն ի սկզբանե պետք է լիներ նրա փայլուն աչքերը, ինչպես կատուների աչքերը, որոնցով եղնիկները կլուսավորեն Ձմեռ պապի թիմի ճանապարհը ։ Այնուամենայնիվ, նման որակը չափազանց ակնհայտ առավելություն էր և ի սկզբանե կերպարը կվերածեր սուպերհերոսի։ Հետևաբար, վերջնական տարբերակում Ռուդոլֆի քիթը պայծառ փայլել է։

Գիրքը գրելիս Մեյն այն կարդացել է իր երեխաների համար՝ փոփոխություններ կատարելով նրանց արձագանքների հիման վրա : Ըստ նրա գնահատականի, տեքստի վրա աշխատանքը տևել է մոտ 50 ժամ։ Աշխատանքն ավարտելուց հետո, սակայն, պարզվել է, որ ավելի դժվար էր վերադասին համոզել դրա արժանիքները. վաճառքի մենեջերը վախեցել է, որ կարմիր քիթը հարբեցողների կհիշեցնի։ Մեյը խնդրել է ընկերոջը՝ Դենվեր Դիլլենին, ով աշխատում էր արվեստի պարագաների բաժնում, նկարել գլխավոր հերոսին, որոնցում կարմիր քիթը գրավիչ տեսք կունենա։ Սա հնարավորություն է տվել ձեռք բերել իշխանությունների համաձայնությունը գիրքը թողարկելու համար, թեև որոշակի մտահոգություններ մնացել են։ Այնուամենայնիվ, մտավախությունները չեն արդարացե։ 1939 թվականի Սուրբ Ծննդյան տոներին բաժանվել է գրքի 2,4 միլիոն օրինակ (Դիլենի նկարազարդումներով), իսկ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո՝ 1946 թվականին, ևս 3,6 միլիոն։ Այս տպաքանակները զգալիորեն գերազանցել են այն ժամանակվա մանկական գրքերի տպաքանակները։

1948 թվականին *Coronet* ամսագիրը հրապարակել է Ռուդոլֆի ստեղծման պատմության այլ տարբերակ։ Նրա խոսքով՝ Մեյն ի սկզբանե գրել է պատմությունը չորսամյա Բարբարայի համար, որպեսզի մխիթարի նրան, քանի որ նրա մայրը՝ Էվելինը մահանում էր քաղցկեղից։ Պատմությունը, ըստ որի հանրախանութի տնօրինությունը իմացել է հեքիաթի մասին և հետաքրքրվել դրանով միայն պատահաբար, վերատպվել է այլ ամսագրերում և գրքերում և դարձել ավելի հայտնի, քան իրադարձությունների իրական ընթացքը։

Կերպարի հետագա զարգացում
------------------------

1946 թվականի վերջին Montgomery Wards-ի գործադիր տնօրեն Սյուել Էյվերին Ռուդոլֆի համար առևտրի ցանցին նախկինում պատկանող հեղինակային իրավունքը փոխանցել է հեղինակ Ռոբերտ Մեյին։ Նա, իր հերթին, օգտագործեց այժմ հայտնի կերպարը մի քանի շարունակական գրքերում (որոնցից ամենահայտնին թվականին լույս տեսած «Ռուդոլֆ կարմիր քթով հյուսիսային եղջերուն նորից փայլում է» հեքիաթը) և հետ հիմնել է Ռուդոլֆի թեմայով ապրանքների շարք (դեռևս 1940 թվականին Montgomery Wards-ում պլանավորել են բաց թողնել կարմիր քթով հյուսիսային եղջերուներին որպես խաղալիք, սակայն այդ ծրագրերը չկատարվեցին )։ 1958 թվականին Մեյը հեքիաթի բնօրինակ 32 էջանոց ձեռագիրը նվիրել է Դարթմութ քոլեջի գրադարանին, որի շրջանավարտն էր եղել։

1947 թվականին RCA Records-ը թողարկել է կրկնակի ձայնասկավառակ՝ Մեյի հեքիաթի տեքստով։ Այդ նույն տարում Մեյի աներորդի՝ Ջոն Դ. (Ջոնի) Մարքսը երաժշտություն է ստեղծել բնօրինակ հեքիաթի սյուժեի ազատ մեկնաբանությամբ։ Այն բանից հետո, երբ մեկը մյուսի հետևից երաժշտական հրատարակիչները հրաժարվել են գնել Մարքսի երգը, վախենալով, որ այն դուր չի գա հանրությանը, նա հիմնել է իր սեփական հրատարակչությունը՝ Nicholas Music, Inc. անվամբ և թողարկել երգի նոտաները։ Այն Բինգ Քրոսբիին, Dinah Shore-ին կամ Պերի Կոմոյին առաջարկելու փորձերը ձախողվել են, բայց, ի վերջո, Gene Autry-ն, որն արդեն հայտնի էր Սուրբ Ծննդյան «Here Comes Santa Claus» հիթով, դարձել է երգի առաջին կատարողը։ Առաջին կատարումը տեղի է ունեցել 1949 թվականի աշնանը, որից հետո երգը թողարկել է Columbia Records-ը և երեք տարի անընդմեջ գլխավորել է Սուրբ Ծննդյան չարթերը։ Միայն 1949 թվականի մնացած ժամանակահատվածում երգը վաճառվել է 9 միլիոն օրինակով և դարձել 20-րդ դարի Սուրբ Ծննդյան ամենահաճախ կատարվող հինգ հիթերից մեկը։ Ավելի ուշ՝ 1958 թվականին, Մարքսը գրել է ևս մեկ երգ, որտեղ Ռուդոլֆը գլխավոր հերոսն էր՝ «Run Rudolph Run», որը հայտնի է դարձել Չակ Բերիի կատարմամբ։

Արդեն 1947 թվականին Montgomery Wards առևտրային ցանցի պատվերով սկսվել են Մայի հեքիաթի հիման վրա նկարահանվող անիմացիոն ֆիլմի աշխատանքները։ Ֆիլմը ստեղծել է Մաքս Ֆլեյշերը, այն թողարկվել է 1948 թվականին։ 1951 թվականին Ջոնի Մարքսի «Rudolph, the Red-Nosed Reindeer» երգի հանրաճանաչությունից հետո ֆիլմը մասամբ վերանկարահանվել է, որ ներառի այդ երգը։ Մարքսի երգը, իր հերթին, հիմք է հանդիսացել 1964 թվականի Սուրբ Ծննդյան տոնին թողարկված համանուն տիկնիկային անիմացիոն ֆիլմի համար։ Ֆիլմը, որը արտադրվել է NBC ցանցի համար, հանդիսատեսին է ներկայացրել յոթ նոր երգեր, որոնք նույնպես գրել է Մարքսը և մի շարք նոր կերպարներ, որոնցից մի քանիսը սկսել են ինքնուրույն ժողովրդականություն վայելել, և այն ստեղծող ստուդիան՝ Rankin/Bass Productions-ը ձեռք է բերել Սուրբ Ծննդյան կինոյի մասնագետի համբավ։ Հետագայում Սուրբ Ծննդյան այլ հիթեր է ստեղծել «Փոքրիկ թմբկահար տղան» (1968), «Ֆրոստի ձնեմարդու արկածները» (1969) և «Ձմեռ պապը գալիս է քաղաք» (1970) մուլտֆիլմերը։

Տիկնիկային անիմացիոն ֆիլմի շարունակությունը՝ «Ռուդոլֆի փայլուն Ամանորը» ցուցադրվել է հեռուստատեսությամբ 1976 թվականին, իսկ 1979 թվականին թողարկվել է «Ռուդոլֆի և Ֆրոստիի Սուրբ Ծնունդը հուլիսին» ֆիլմը, որը նկարահանվել է նույն տեխնոլոգիայով և համատեղելով երկու հայտնի կերպարներ՝ Ռուդոլֆին և Ձնեմարդ Ֆրոստին։ Այս ֆիլմը Rankin/Bass Productions-ի կողմից արտադրված վերջին տիկնիկային ֆիլմն էր։ 1998 թվականին թողարկվել է լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմ, որը սյուժեով բավականին մոտ էր 1964 թվականի հեռուստաֆիլմին։ Այս ֆիլմի շարունակությունը՝ «Ռուդոլֆ 2. Կորած խաղալիքների կղզին», թողարկվել է 2001 թվականին; Ֆիլմում ներկայացված են 1964 թվականի ֆիլմի հերոսներ, իսկ համակարգչային գրաֆիկայի օգնությամբ նրան տրվել է տիկնիկային անիմացիայի տեսք։

Գրականություն
-------------

* *William D. Crump.* Rudolph, the Red-Nosed Reindeer (Character) // The Christmas Encyclopedia. — 3rd ed. — McFarland & Company, 2013. — С. 349—350. — ISBN 978-0-7864-6827-0.
* *Ronald D. Lankford, Jr.* Rudolph the Red-Nosed Reindeer: An American Hero. — ForeEdge, 2017. — ISBN 978-1-61168-975-4
* *Robert P. Ledermann* The Fair and Montgomery Wards // Christmas on State Street: 1940S and Beyond. — Chicago, IL: Arcadia, 2002. — С. 33—42. — ISBN 0-7385-1972-3

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Crump, 2013, էջեր 349—350
3. ↑  Lankford, 2017, էջեր 10—11
4. 1 2  Lankford, 2017, էջ 12
5. 1 2  Ledermann, 2002, էջ 40
6. 1 2  Ledermann, 2002
7. 1 2 3 4  Lankford, 2017
8. ↑  Crump, 2013, էջ 350
9. ↑  Lankford, 2017, էջ 8
10. ↑  Lankford, 2017, էջ 55
11. ↑  Ledermann, 2002, էջ 41
12. ↑  Lankford, 2017, էջ 67
13. ↑  *William D. Crump.* Rudolph, the Red-Nosed Reindeer (Song) // The Christmas Encyclopedia. — 3rd ed. — McFarland & Company, 2013. — С. 350. — ISBN 978-0-7864-6827-0.
14. ↑  *Kevin Cuddihy and Phillip Metcalfe.* That Old-Time Christmas Rock and Roll // Christmas's Most Wanted: The Top 10 Book of Kris Kringles, Merry Jingles, and Holiday Cheer. — Potomac Books, 2005. — ISBN 1-57488-968-0.
15. ↑  Mike Mashon. (2014 թ․ դեկտեմբերի 16). "Rudolph the Red-Nosed Reindeer's First Starring Film Role". Library of Congress. Արխիվացված from the original on 2017 թ․ դեկտեմբերի 22. Retrieved 2017 թ․ դեկտեմբերի 19.
16. ↑  *William D. Crump.* Rudolph, the Red-Nosed Reindeer (Television special, 1964) // The Christmas Encyclopedia. — 3rd ed. — McFarland & Company, 2013. — С. 350—351. — ISBN 978-0-7864-6827-0.
17. ↑  *Diane Werts.* "Rudolph, the Red-Nosed Reindeer" // Christmas on Television. — Prager Publishers, 2006. — С. 182. — ISBN 0-275-98331-5.
18. ↑  *William D. Crump.* Rudolph's Shiny New Year // The Christmas Encyclopedia. — 3rd ed. — McFarland & Company, 2013. — С. 351—352. — ISBN 978-0-7864-6827-0.
19. ↑  *William D. Crump.* Rudolph and Frosty's Christmas in July // The Christmas Encyclopedia. — 3rd ed. — McFarland & Company, 2013. — С. 348—349. — ISBN 978-0-7864-6827-0.
20. ↑  **Ошибка: не задан параметр `|заглавие=` в шаблоне {{публикация}}**.
21. ↑  *William D. Crump.* Rudolph, the Red-Nosed Reindeer and the Island of Misfit Toys // The Christmas Encyclopedia. — 3rd ed. — McFarland & Company, 2013. — С. 351. — ISBN 978-0-7864-6827-0.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2016033405 · VIAF: 32146936676513780906 · WorldCat VIAF: 32146936676513780906 |

 |