**Պրոգրեսիվող պարալիզ**, նաև՝ հարաճող լուծանք, հոգեկան ծանր խրոնիկական հիվանդություն՝ պայմանավորված կենտրոնական նյարդային համակարգի սիֆիլիսով։

Պատմություն
-----------

Նկարագրել է ֆրանսիացի հոգեբույժ Ա․ Բեյլը, 1822 թ. իսկ սիֆիլիսային ծագումն ապացուցել է ճապոնացի գիտնական Հ․ Նոգուչին, 1913 թ. որը պրոգրեսիվ պարալիչով տառապող հիվանդների գլխուղեղում հայտնաբերել է սիֆիլիսի հարուցիչներ՝ դժգույն սպիրոխետներ։ Պրոգրեսիվ պարալիչով հիվանդանում են սիֆիլիսով վարակվածների 2-5 տոկոսը առավել հաճախ տղամարդիկ՝ 35-50 տարեկանում։

Հիվանդությունը զարգանում
------------------------

Հիվանդությունը զարգանում է սիֆիլիսով վարակվելուց 10-15, երբեմն նույնիսկ 20 տարի անց։ Հիվանդության ընթացքը բաժանվում է 3 շրջանի՝ 

* սկզբնական նևրասթենիկ կամ նախապարալիզային,
* ծաղկման (պարալիզային թուլամտություն)
* վախճանի (մարազմ)։

### Սկզբնական նևրասթենիկ շրջան

Սկզբնական նևրասթենիկ շրջանը բնորոշվում է գլխացավով, ընդհանուր թուլությամբ, արագ հոգնածությամբ, ակտիվության իջեցմամբ, քնի խանգարմամբ։ Սակայն, ի տարբերություն նյարդաթոելության, ի հայտ են գալիս նաև հոգեկան խանգարումներ՝ ինքնավերահսկողության թուլացում կամ կորուստ, որի հետևանքով հիվանդները դառնում են կոպիտ, անտակտ, կորցնում են ամոթի զգացումը, թույլ տալիս զանազան արարքներ։ 
Հաճախ նկատվում են խոսքի խանգարումներ։

### Ծաղկման շրջան

Ծաղկման շրջանը բնորոշվում է զարգացող թուլամտությամբ՝ հիշողության խանգարումներն ավելի են ուժեղանում, դատողությունը մթագնում է, դադարում են հասկանալ իրենց հիվանդագին վիճակը։ Վարքը դառնում է անհեթեթ, զգացմունքներն ու հակումներն աղավաղվում են, ինտելեկտն ավելի է իջնում (պարալիտիկ թուլամտություն), որը բնորոշվում է անձի ու հոգեկան գործունեության բոլոր ոլորտների լրիվ քայքայմամբ։ Առաջանում են զառանցանքներ, էյֆորիա, ընկճվածություն, գրգռվածություն և այլն։ Խանգարվում է նյութափոխանակությունը հիվանդները գիրանում են կամ հյուծվում, առաջանում են պառկելախոցեր։

Վախճանի շրջան
-------------

Վախճանի շրջանում հիվանդները կորցնում են շրջապատի հետ հաղորդակցվելու ունակությունը, դադարում են ճանաչել անգամ հարազատներին, տարբերել ուտելի և ոչ ուտելի սննդամթերքները, ինքնուրույն հոգալ բնական պահանջները։ Խիստ հյուծվում են, որն ուղեկցվում է ոսկրերի ակամա կոտրվածքներով, գլխուղեղի արյունազեղումներով (կաթվածներ), էպիլեպսիանման նոպաներով են։ Մահն առաջանում է կաթվածից, էպիլեպսիայից կամ լրացուցիչ որևէ վարակից։

Ախտորոշում
----------

Ախտորոշումը արյան և ողնուղեղային հեղուկի լաբորատոր քննության սիֆիլիսին բնորոշ տվյալներով։ Գոյություն ունեն պրոգրեսիվ պարալիչի կլինիկական տարբեր ձևեր, առավել հաճախ հանդիպում է կլասիկ կամ էքսպանսիվ (մանիակալ) ձևը, որի դեպքում տրամադրության էյֆորիկ ֆոնի վրա հանդես են գալիս անմիտ բնույթի մեծամոլական զառանցական մտքեր։

Հանդիպում են նաև դեպրեսիվ, զառանցանքային և այլ ձևեր, ինչպես նաև տաբոպարալիզ։ Երբեմն հանդիպում է պատանեկան պրոգրեսիվ պարալիչ, որն առաջանում է ժառանգական սիֆիլիսի հետևանքով և կարող է ի հայտ գալ համեմպատաբար ավելի ուշ՝ 5-6, առանձին դեպքերում՝ 15-20 տարեկանում։ Այս ձևի ժամանակ սովորաբար մի քանի տարուց հետո հիվանդները մահանում են։

Բուժում
-------

Բուժումը արհեստական ջերմություն առաջացնելու (պիրոթերապիա) մեթոդով և հակասիֆիլիսային պատրաստուկներով։ Կանխարգելումը հիմնականում պայքար սիֆիլիսի դեմ, հիվանդների ժամանակին հայտնաբերում և բուժում։

Գրականություն
-------------

* Christina M. Marra։ *Neurosyphilis.* In։ *Current Neurology and Neuroscience Reports.* Bd. 4, Nr. 6, 2004, ISSN 1528-4042, S. 435–440,
* Christina M. Marra։ *Update on Neurosyphilis.* In։ *Current Neurology and Neuroscience Reports.* Bd. 11, Nr. 62, 2009, S. 127–134,

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 434)։*  |