recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարտուն Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)

**Մարտուն Խաչատուրի Գրիգորյան** (1925, Ղարաքիլիսա, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 2013, Երևան, Հայաստան), պատմաբան, տնտեսագետ, կուսակցական-արհմիութենական գործիչ, Վանաձորի պատվավոր քաղաքացի։

Կենսագրություն
--------------

Մարտուն Գրիգորյանը ծնվել է 1925 թվականին Ղարաքիլիսայում (այժմ՝ Վանաձոր)։ Ծնողները 1915 թվականին գաղթել են Կարսից։ Սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողություններին։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1950-1952 թվականներին Գրիգորյանն աշխատել է ՀԿԿ-ի Կիրովականի շրջկոմում՝ որպես հրահանգիչ։ Դրանից հետո ընտրվել է ՀԼԿԵՄ-ի Կիրովականի քաղկոմի առաջին քարտուղար, իսկ 1954 թվականից եղել է Կիրովականի քաղգործկոմի մշակույթի բաժնի վարիչ։ 1959 թվականից եղել է ՀԿԿ քաղկոմի կուսակցության բաժնի վարիչ, ապա՝ քարտուղար։ Սովետական Միության Կոմունիստական Կուսակցության կենտկոմին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցն ավարտելուց հետո՝ ընտրվել է կուսքաղկոմի 2-րդ քարտուղար, դրանից հետո՝ քաղխորհրդի գործկոմի նախագահ։ 1974 թվականին հաստատվել է ՀԱՄԽ-ի հրահանգչական բաժնի վարիչ, իսկ 1982 թվականից՝ Հայաստանի արհեստակցական միությունների խորհրդի ճյուղային կոմիտեի նախագահ։ Մի քանի անգամ ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր։

Գրիգորյանի աշխատանքային գործունեության տարիներին ծավալուն աշխատանքներ են արվել՝ ուղղված Կիրովականի սոցիալ-տնտեսական, մշակութային, քաղաքաշինական վերելքին։ Նշանակալի է նրա դերը Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտի հիմնադրման գործում։

Պարգևներ
--------

Մարտուն Գրիգորյանը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի, «Հայրենական պատերազմի», Պատվո նշան շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Թումանյանական աշխարհ, Մշակութային գիտարան/Գ. Շախկյան - Եր.։ 2016, 848 էջ
**Աղասի Սեդրակի Գրիգորյան** (1906, Արդահան, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - 1985), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Աղասի Գրիգորյանը ծնվել է 1906 թվականին, Կարսի մարզի Արդահան բնակավայրում։ 1915 թվականին փրկվելով թուրքական ջարդից, ծնողների հետ միասին ապաստան է գտել Լենինականում։ 1924 թվականին ավարտել է Լենինականի ինդուստրիալ տեխնիկումը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարան։ Հիվանդության պատճառով ուսումնառությունն ընդմիջել է և որոշ ժամանակ աշխատել է Կամոյի շրջանի դպրոցներում։ Գրիգորյանն ավարտել է Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտը։ Մի քանի տարի մաթեմատիկա է դասավանդել Լենինականի դպրոցներում, Երևանի բուհերի նախապատրաստական դասընթացներում։ Պատերազմի նախօրյակին Գրիգորյանը դասախոս է աշխատել Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում, միաժամանակ աշխատել է հանրապետության հիդրոմետերոլոգիական վարչությունում։

Գրիգորյանը կարմիր բանակ է զորակոչվել 1941 թվականի հոկտեմբերին և գործուղվել Ձերժինսկու անվան ակադեմիայի դասընթացներին։ Գործող բանակում է եղել 1942 թվականի հունվարից մինչև 1943 թվականի հունիսը։ Ծառայել է Բրյանսկի ռազմաճակատում, 3-րդ բանակի, ապա՝ ռազմաճակատի շտաբում՝ որպես հիդրոմետերոլոգիայի ծառայության պետ։ Այնուհետև փոխադրվել է 2-րդ Մերձբալթյան ռազմաճակատ։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով և մեդալներով։ 1944 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

1945 թվականին Գրիգորյանը մայորի կոչումով զորացրվել է բանակից, նշանակվել մայրաքաղաքի Մռավյանի անվան միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1955 թվականի օգոստոսից աշխատել է Կամոյի անվան դպրոցում, վարել է տնօրենի ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների գծով տեղակալի պաշտոնը, միաժամանակ դասավանդել մաթեմատիկա։

Մահ
---

Աղասի Գրիգորյանը մահացել է 1985 թվականին։ Թաղված է Շահումյանի գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
2. ↑  «The memorial of Grigoryan Aghasi (Աղասի Գրիգորյան Սեդրակի) buried at Yerevan's Shahumyan cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 25-ին.
**Արսեն Մկրտիչի Գոմցյան** (1919, Հեշտիա, Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրաստան - 1945), հայ մանկավարժ, մարզիկ, բանաստեղծ, մաթեմատիկոս, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արսեն Գոմցյանը ծնվել է 1919 թվականին ՎԽՍՀ Բոգդանովկայի շրջանի Հեշտիա գյուղում։ Գյուղի դպրոցում յոթնամյա կրթություն ստանալուց հետո մեկնել է Թբիլիսի, ընդունվել մանկավարժական ուսումնարան։ 1939 թվականին ավարտել է և աշխատանքի նշանակվել շրջանի Ժդանով գյուղի յոթնամյա դպրոցում։ 1939 թվականի աշնանը զորակոչվել է կարմիր բանակ և ընդունվել Ռոստովի հրետանային ուսումնարան, որն ավարտելուց հետո դասավանդել է նույն ուսումնարանում։

1942 թվականին, երբ սկսվել է Գերմանա-խորհրդային պատերազմը, Գոմցյանը մեկնել է ռազմաճակատ։ Մի քանի անգամ վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո նորից վերադարձել է գործող բանակ։ Ցուցաբերած խիզախության համար Գոմցյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի երկու, «Հայրենական պատերազմի» երկրորդ աստիճանի շքանշաններով, մի շարք մարտական մեդալներով։

Արսենը Գոմցյանը մահացել է 1945 թվականին, հաղթանակից տասն օր առաջ։

Տարիներ հետո Արսենի եղբայրը՝ Եգոր Գոմցյանը № 29 դպրոցի ինտերնացիոնալ բարեկամության ակումբի անդամների շնորհիվ գտել է եղբոր պանթեոն-հուշարձանը, որը գտնվել է Բեռլինից 45 կմ հեռու, № 109 ճանապարհի վրա գտնվող Կլոնսերֆիլդ քաղաքի կենտրոնական պուրակներից մեկում։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի կրկնակի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Վարազդատ Գեղամի Գևորգյան** (1920, Սարուխան, Նոր Բայազետի գավառ), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վարազդատ Գևորգյանը ծնվել է 1920 թվականին, Կամոյի շրջանի Սարուխան գյուղում։ 16 տարեկանում ավարտելով միջնակարգ դպրոցը, ընտրել է մանկավարժի աշխատանքային ուղին։ 1936-1938 թվականներին աշխատել է իր ծննդավայրի՝ Սարուխան գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1938 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։

Ուսումնառությունը կիսատ թողած՝ 1941 թվականի օգոստոսին մեկնել է մասնակցելու Գերմանա-խորհրդային պատերազմին։ Սովորել է Թելավի հետևակային ուսումնարանում, որն ավարտելուց հետո, լեյտենանտի կոչումով, նշանակվել է 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի 390-րդ գնդում, դասակի հրամանատար։ 1942 թվականի օգոստոսին դիվիզիայի կազմում մեկնել է ռազմաճակատ։ 1943 թվականի հունվարին նշանակվել է վաշտի հրամանատար, փետրվարի 10-ին, թշնամու դեմ մղված մարտերից մեկում, Հյուսիսային Կովկասում, Նովո Ջերելովկա ստանիցայի մոտ, ծանր վիրավորվել է և տեղափոխվել դաշտային հոսպիտալ, այնուհետև բուժվելը շարունակել է Տաշքենդում, որտեղից էլ վերադարձել է տուն։ Գևորգյանը պարգևատրվել է «Արիության համար», «Մարտական ծառայությունների համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» և այլ մեդալներով։

1943 թվականից Գևորգյանն աշխատել է Կամոյի շրջանի դպրոցներում որպես տնօրեն, ուսմասվար։ 1947 թվականին էքստեռն կարգով ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտը, աշխատանքի անցել Սարուխանի միջնակարգ դպրոցում։

Պարգևներ
--------

* «Արիության համար» մեդալ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Կալվարիա** քաղաք, գտնվում է Լիտվայի հարավարևմտյան մասում։ Տեղակայված է Լեհաստանի սահմանին մոտ գտնվող Մերիամպոլի շրջանում։

Ստուգաբանություն և անվանումներ
------------------------------

Քաղաքն անվանվում է Կալվարիոս, Կալվարիյա, Կալվարյա, Կալվարի (Իդիշ), Կալուարիա (Լեհերեն), Կալվարեն (Գերմաներեն) և Կալուարյա։ Իր անունը քաղաքը ստացել է Հիսուսի խաչելություն հիշատակող սրբավայրի անունից։

Պատմություն
-----------

1705 թվականին կառուցվում է առաջին փայտե եկեղեցին։ 1713 թվականին հրեաներն Օգոստոս Երկրորդից թույլտվություն են ստանում սինագոգ կառուցել, և հրեա արհեստավորներն առաջին անգամ կարող էին իրենց արհեստները կիրառել առանց արհեստավորների գիլդաների անդամ լինելու։ 1791 թվականին Ստանիսլավ Օգոստոս Պոնյատովը ճանաչում է Կալվարիան որպես քաղաք և հաստատում է քաղաքապետարանի զինանշանը։ Կալվարիան սկսում է շատ արագ զարգանալ, երբ 19-րդ դարի սկզբին Սանկտ Պետերբուրգ-Վարշավա նոր ճանապարհն է կառուցվում։ 1840 թվականին կառուցվում է նոր Կաթոլիկ եկեղեցին, որը դեռևս կանգուն է։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը քաղաքն ուներ 10.000 բնակիչ. պատերազմի ընթացքում քաղաքի երկու-երրորդ մասի ավերումը դառնում է բնակչության թվի նվազման պատճառ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1941 թվականին, Գեստապոյի զինվորների և Լիտվայի ոստիկանների կողմից իրագործվում է քաղաքի 38 հրեա բնակիչների զանգվածային մահապատիժը։

Միջազգային հարաբերություններ
----------------------------

### Քույր-քաղաքներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Resident population by city / town at the beginning of the year — State Data Agency of Lithuania, 2023.
2. ↑  United States Board on Geographic Names - Kalvarija (54° 24' 00" N, 023° 14' 00" E). Accessed 2009-11-19.
3. ↑  «Kalvarija, Lithuania». Jewishgen.org. Վերցված է 2009 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Kalvarija" - Encyclopedia of Jewish Communities in Lithuania

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կալվարիա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Wikimapia |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2003098432 · VIAF: 148093621 · WorldCat VIAF: 148093621 |

 |
**Աթաբասկա,** սառցադաշտը Կոլումբիական սառցադաշտի ութ սառցադաշտերից մեկը, որը գտնվում է Կանադական ժայռոտ լեռներում (Ջասպեր ազգային պարկում)։ Ներկայումս սառույցը նահանջում է տարեկան մոտ 5 մետր արագությամբ և վերջին 125 տարիների ընթացքում կորցրել է իր ծավալի կեսից ավելին։ Հեշտությամբ մատչելի է և Հյուսիսային Ամերիկայում առավել հաճախ այցելվող սառցադաշտն է։ Խորհուրդ չի տրվում ուղևորություն կատարել դեպի սառցադաշտ, եթե պատշաճ կերպով պատրաստված չեն։ Թաքնված ճեղքերը դարձել են անպատրաստ զբոսաշրջիկների մահվան պատճառ։

Ուսումնական կենտրոն
-------------------

Icefield հետազոտական կենտրոնը, որը փակ է ձմռանը (հոկտեմբերի կեսերից մինչև ապրիլի կեսը), գտնվում է սառույցի դիմաց։ Այն օգտագործվում է որպես տնակ և տոմսերի վաճառակետ՝ սառցադաշտի տեսարժան վայրերը այցելելու համար։ Ավտոբուսները զբոսաշրջիկներին տեղափոխում են սառցադաշտի եզր, որտեղ նրանք առաջ են շարժվում հատուկ մշակված վագոններով։

Սառցադաշտի երկարությունը կազմում է մոտ 6 կմ, տարածքը`6 կմ քառ․։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  
Parks Canada. «Columbia Icefield Area and the Athabasca Glacier». *Jasper National Park*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 1-ին. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 31-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աթաբասկա

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Աթաբասկա (սառցադաշտ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85009102 · VIAF: 315526368 · WorldCat VIAF: 315526368 |

 |
**Լա Պալմայի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de La Palma), միջնադարյան ամրոց, որը գտնվում է Իսպանիայի Գալիսայի ինքնավար համայնքի (Լա Կորունյա) Ֆեռռոլ գավառի Մուգարդոս բնակավայրի մոտ։

1994 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Իսպանիայի մշակույթի նախարարության կողմից Լա Պալմայի ամրոցն ընդգրկվել է Իսպանիայի պատմական արժեք ունեցող հուշարձանների ցանկի մեջ՝ RI-51-0008856 գրանցման համարի տակ։

Խոսվում է այն մասին, որ ամրոցի շինարարությունը սկսվել է 16-րդ դարի վերջում՝ 1597 թվականին։ Այն գտնվում է փոքրիկ ծովածոցի ափին՝ Ֆառռոլ գավառի մոտ, Սան Ֆելիպե ամրոցի (իսպ.՝ Castillo de San Felipe (Ferrol)) դիմաց։

Ամրոցը լավ սպառազինված չի եղել և նրա դերը կայացել է ծովում տիրող իրավիճակի հսկումը։ Նրանից քիչ հեռու գտնվում է Սան Մարտին ամրոցը (իսպ.՝ Castillo de San Martín), որի ավերակները ներկայումս շատ քիչ են պահպանվել։

Վերջին անգամ ամրոցը օգտագործվել է, որպես ռազմական բանտ։ Այնտեղ բանտարկյալների թվում է եղել քաղաքացիական գվարդիայի էքս փոխգնդապետ Անտոնիո Տեխերոն, որը 1981 թվականի փետրվարի 23-ին եղել է հեղափոխության գլխավոր կազմակերպիչներից մեկը։

21-րդ դարի սկզբին ամրոցը գնվել է հյուրանոցային ցանցերից մեկի կողմից և շուտով վերականգման և ձևափոխումից հետո կդառնա նրա մաս։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑
3. ↑  . `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameters: `|obra=`, `|fecha=`, `|idioma=`, `|formato=`, `|editorial=`, `|nombre=`, `|apellido=`, `|cita=`, `|ubicación=`, and `|enlaceautor=` (օգնություն); Missing or empty `|title=` (օգնություն); Unknown parameter `|fechaacceso=` ignored (`|access-date=` suggested) (օգնություն); Unknown parameter `|título=` ignored (`|title=` suggested) (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լա Պալմայի ամրոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 248770940 · WorldCat VIAF: 248770940 |

 |
**Արամայիս Մացակի Գևորգյան** (1907, Հացիկ, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1941): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արամայիս Գևորգյանը ծնվել է 1907 թվականին Ախուրյանի շրջանի Հացիկ գյուղում։ 1931-1932 թվականներին Լենինականի Ասքանազ Մռավյանի անվան մանկավարժական տեխնիկումն ավարտելուց հետո, աշխատել է Ախուրյանի շրջանի Լեռնանցք, Մեծ Քեթի գյուղերի տարրական դպրոցներում, որպես վարիչ-դասատու։ 1934-1939 թվականներին եղել է սկզբում Օրթաքիլիսա, այնուհետև Կամո գյուղերի դպրոցների տնօրեն և պատմության ուսուցիչ։ 1940-1941 թվականներին նորից աշխատել է Օրթաքիլիսա գյուղի յոթնամյա դպրոցում, որպես տնօրեն և պատմության ուսուցիչ։ 1941 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։

Գևորգյանը 1942 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Մասնակցել է գերմանաֆաշիստական զավթիչների դեմ մղված մարտերին Հյուսիսային Կովկասում։ Մարտական առաջադրանքներն օրինակելիորեն կատարելու և թշնամու դեմ մղված կռիվներում աչքի ընկնելու համար պարգևատրվել է «Արիության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար» և այլ մեդալներով։ 1942 թվականի սեպտեմբերի 3-ին մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է և փոխադրվել հոսպիտալ։

1943 թվականի փետրվարին Գևորգյանը զորացրվել է բանակից և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ 1943-1944 թվականներին աշխատել է Ախուրյանի շրջանի Երազգավորսի դպրոցի տնօրեն, պատմության ուսուցիչ։ Այնուհետև աշխատել է Առափիի, Կամոյի, Շիրակի և Ջաջուռի դպրոցներում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1976 թվականին Գևորգյանն անցել է կենսաթոշակի, բայց շարունակել է աշխատել հայրենի Հացիկի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես պատմության և հասարակագիտության ուսուցիչ։

Անբասիր աշխատանքի համար պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Պարգևներ
--------

* «Արիության համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ագորա (այլ կիրառումներ)
Տյուրոս քաղաքի ագորայի փլատակները
**Ագորա** (հին հունարեն՝ ἀγορά), ժողովրդական ժողով Հին Հունաստանում, ինչպես նաև սրահներով, առևտրական, հասարակական և պաշտամունքային շենքերով շրջապատված ժողովատեղի-հրապարակ, որտեղ գումարվում էր այդ ժողովը։ Սովորաբար տեղակայված էր քաղաքի կենտրոնում։

Պատմություն
-----------

Հրապարակում, որը հիմնականում քաղաքի կենտրոնում էր, գտնվում էին քաղաքի գլխավոր շուկան (տարբեր տեսակի ապրանքներով բաժանված էր «շրջանների») և հաճախ կառվարական հիմնարկները։ Ագորային, որպես կանոն, շրջապատել են արհեստավորների վարպետությամբ կառուցված սրահներ, տաճարներ։ Երբեմն ագորայի օրինակով կանգնեցվել են արձաններ։ Շատ հաճախ ագորան հանդիսանում էր քաղաքի տնտեսական և վարչական կենտրոնը։ Ագորայում հրապարակավ ցուցադրվում էին պոլիսի գործող օրենսդրությունը, քարի վրա գրված կարևոր որոշումներ, պաշտոնական վճիռներ և այլն։

Սկզբնապես ագորան իրենից ներկայացրել է բաց հրապարակ՝ կառուցվող քաղաքի մեջտեղում։ Սակայն դասական շրջանում ագորայի դիրքը դարձավ ավելի առանձնացված, իսկ ագորայի հետագա տիպն ամբողջովին առանձին էր, կանոնավոր պլանավորված և քաղաքի հետ կապված էր միայն դարպասների միջոցով (ագորայի նման ամենաշատ քանակով տարածքներ կարելի է գտնել Փոքր Ասիաում)։ Ագորայի նախագծումը ազդեցություն է ունեցել Հին Հռոմի ճարտարապետության վրա։

Ամենամեծ և հայտնի ագորաներից մեկը Աթենքի ագորան է՝ կառուցված Ք. ա. VI-I դարերում մեծաթիվ առևտրական և հասարակական շինություններով (հանդիսանում էր Ակրոպոլիս բլրի Ներքին քաղաքի կենտրոնը)։ Նաև հայտնի են Սպարտայի և Կորնթոսի ագորաները։

Հրապարակում հսկողության պահպանման համար նշանակվեցին հատուկ պաշտոնական դեմքեր` ագորանոմներ (մետրոնոմներ, որոնք պարտականությունն էր վերահսկել, որպեսզի ճիշտ օգտագործվեն միջոցները), սիտոֆիլակներ (դիտորդ հացի առևտրում) և այլն։

Տես նաև
-------

* Ագորանոմներ
* Ագորաֆոբիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Медведев А. П. Был ли греческий полис государством?

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Աթենքի ագորայի պաշտոնական պեղումներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 53)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ագորա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani · Universalis |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թորոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ավիկ Գրիգորի Թորոսյան** (1922, Թիֆլիս, Վրացական Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն - 1995, Երևան, Հայաստան), հայ ռեժիսոր, դերասան։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1965), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ավիկ Թորոսյանը ծնվել է 1922 թվականին, Թբիլիսիում։ Ավարտել է Գանձակի (այժմ՝ Կիրովաբադ) հայկական միջնակարգ դպրոցը։

1941 թվականին Ավիկը կամավոր է զինվորագրվել և ընդունվել կրտսեր հրամանատարների ռազմական ավիացիոն ուսումնարան։ Նշանակվել է Հյուսիս-կովկասյան ռազմաճակատի 518-րդ հատուկ ավիոսպասարկման գումարտակում։ 1942 թվականի գարնանը Ավիկը զորացրվել է։

1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1951 թվականից՝ Ղափանի, Գորիսի, Արտաշատի (1955-1959 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր) թատրոնների, 1959 թվականից՝ հայկական հեռուստաստուդիայի ռեժիսոր։

Թատերական բեմադրություններից են՝

* Կառլո Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան»
* Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Չար ոգի»

Հեռուստաբեմադրություններից են՝

* Ալեքսանդր Արաքսմանյանի «Մեսրոպ Մաշտոց»
* Մկրտիչ Սարգսյանի «Սերժանտ Կարոն»
* Էդուարդո դե Ֆիլիպոյի «Ծննդյան տոնը սինյոր Կուպիելլոյի տանը»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մուսաները չլռեցին։ Հայաստանի մշակույթի գործիչները 1941-1945 թթ. հայրենական մեծ պատերազմում, զոհված հայ արվեստագետներ։ Գիրք I. - Եր.: Խորհրդային գրող, 1989 թ. 392 էջ:
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7517 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գրիգորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սամվել Թելմանի Գրիգորյան** (Սամուէլ Թելմանի Գրիգորեան) (1968, Երևան), այբբենագետ, զբաղվում է գիտամշակութային գործունեությամբ։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

Սամուէլ Գրիգորեանի ուսումնասիրությունների շրջանակն ընդգրկում է հայ միջնադարյան գրականության, միջնադարագիտության և հատկապես հայերենի այբուբենի ոլորտները։ Ավելի քան 25 տարի նրա գիտական ուսումնասիրության հիմնական նյութը հայերեն այբուբենն է։

Տարբեր տարիների հանդես է եկել հայերենի այբուբենի վերաբերյալ զեկուցումներով և հրատարակություններով։

Աշխատություններ
---------------

2014 թվականին լույս է տեսել Պետրոս Արքեպիսկոպոս Բերդումեանի «Սուրբ Յովհաննէս Առաքեալի Յայտնութեան Մեկնութիւն» գիրքը, Սամուէլ Գրիրորեանի աշխարհաբար փոխադրությամբ և ծանոթագրություններով։

2016 թվականին լույս է տեսել Սամուէլ Գրիգորեանի ԱՅԲԲԵՆԱԳԻՐ աշխատությունը։ Այն առաջին փորձն է ամբողջության մեջ ի մի հավաքելու, դասակարգելու և վերլուծելու հայ գրականության այբբենային արտադրանքը։ Գրքում ամփոփված է 7-19-րդ դարերում ստեղծված, 101 հեղինակի 223 այբբենային ստեղծագործություն։

2016 թվականին Սամուէլ Գրիգորեանի արևելահայերեն թարգմանությամբ և ծանոթագրություններով լույս է տեսել Սարգիս արքեպիսկոպոս Ջալալյանցի «Ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Հայաստան» ուղեգրությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սամուէլ Գրիգորեան։ ՀԱՅԵՐԵՆԻ ՄԱՇՏՈՑԵԱՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆԸ Մաս Ա
* Սամուէլ Գրիգորեան։ ՀԱՅԵՐԵՆԻ ՄԱՇՏՈՑԵԱՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆԸ Մաս Բ
* Սամուէլ Գրիգորեան։ ԱՅԲԲԵՆԱԳԻՐ գրքի ծանուցումը
* Սամուէլ Գրիգորեանի հոդվածը ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի Հայկական լեռնաշխարհը հայոց և համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրան ժողովածույում (2004)
**«Սպիտակ աղմուկ»** (անգլ.՝ White noise), ամերիկացի գրող Դոն Դելիլոյի ութերորդ վեպը, որը հրատարակվել է Նյու Յորքի «Viking Press» հրատարակչության կողմից 1958 թվականին։ Այս գիրքը շահել է ԱՄՆ-ի Ազգային գրքի մրցանակը *(National Book Award for Fiction)*:

«Սպիտակ աղմուկ» վեպը հետմոդեռնական գրականության օրինակ է։ Ենթադրվում է, որ այս գիրքը Դելիլոյի համար բեկումնային նշանակություն է ունեցել և ընթերցողների ավելի լայն շրջանակ է ընդգրկել։ Ըստ Թայմ շաբաթաթերթի՝ այս գիրքն ընդգրկվել է 1923 թվականից մինչև 2005 թվականի անգլերեն 100 լավագույն վեպերի ցանկում։ Ի սկզբանե Դելիլոն ցանկացել է գիրքն անվանել «Panasonic», բայց Panasonic-ը դեմ է եղել։

Ռուս հրատարակիչը գիրքն անոտացիայի է ենթարկել որպես «վախի, մահվան և տեխնոլոգիայի մասին կատակերգություն»։ Գիրքը ռուսերեն է թարգմանել Վիկտոր Իլյիչ Կոգանը։ Ըստ թարգմանչի՝ վեպի բարդ տեքստը ավելի մեծ ուշադրություն է պահանջել, իսկ հրատարակիչը թարգմանության համար շատ կարճ ժամանակ է տվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  
«National Book Awards — 1985» (անգլ.)
2. ↑  100 лучших романов по версии журнала Тайм на сайте Time (журнал)|.(անգլ.)
3. ↑  «An Annotation of the First Page of White Noise, With Help From Don DeLillo | Andrew Hearst». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 4-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Информация о романе «Белый шум» Ֆանտաստիկայի լաբորատորիա կայքում։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12351863b · GND: 4430496-1 · VIAF: 188293459 · WorldCat VIAF: 188293459 |

 |
**Աշոտ Արշակի Բելուբեկյան** (1909, Գետաշեն, Ելիզավետպոլի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1982), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1959), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Բելուբեկյանը ծնվել է 1909 թվականին, Խանլարի շրջանի Գետաշեն գյուղում, արհեստավորի ընտանիքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է գյուղի յոթնամյա դպրոցում, այնուհետև սովորել և ավարտել է Գետաշենի զոոտեխնիկական տեխնիկումը։ Աշխատել է որպես դպրոցի տնօրեն։ Ապա տեղափոխվել է Երևան, ընդունվել Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Ուսումնառության տարիներին, 1936-1939 թվականներին, միաժամանակ վարել է Երևանի № 2 երեկոյան դպրոցի տնօրենի պաշտոնը։ Ինստիտուտն ավարտել է 1939 թվականին և աշխատանքի է անցել ՀԼԿԵՄ Երևանի քաղաքային կոմիտեում։ 1940-1941 թվականներին աշխատել է ՀԿԿ Կենտկոմում որպես հրահանգիչ։

1941 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել է մինչև 1946 թվականը։ Գերմանա-խորհրդային պատերազմում որպես 47-րդ բանակի հակահետախուզական բաժնի աշխատակից, մասնակցել է Անդրկովկասյան, Կերչի, Սևծովյան, 1-ին և 2-րդ Բելոռուսական ռազմաճակատներում մղված մարտերին։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններով, «Խիզախության համար» և այլ մեդալներով։

Բանակից զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել ՀԿԿ Երևանի քաղաքային կոմիտեում, սկզբում որպես բաժնի վարիչի տեղակալ, հետո՝ բաժնի վարիչ։ 1949 թվականին աշխատել է ՀԽՍՀ ռադիոկոմիտեում որպես նախագահի տեղակալ և գլխավոր խմբագիր։ Քսանվեց տարի անընդմեջ, վարել է Երևանի հիդրոմելիորատիվ տեխնիկումի տնօրենի պաշտոնը։ 1971 թվականին պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ 1959 թվականին նրան շնորհվել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչում։ Պարգևատրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի, ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի, ՀԽՍՀ բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական կրթության նախարարության, ՀԱՄԽ-ի պատվոգրերով։ 1978 թվականից Բելուբեկյանն անցել է անհատական թոշակի։

Մահ
---

Աշոտ Բելուբեկյանը մահացել է 1982 թվականին։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1959)
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Խիզախության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
Բազիլիկա **Նոտր Դամ-դե-լա-Պե** կամ Բազիլիկա **Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի** (ֆր.՝ Notre Dame de la Paix), կաթոլիկ եկեղեցի Կոտ դ'Իվուարի մայրաքաղաքում, ընդգրկված է Գինեսի ռեկորդների գրքում՝ որպես ամենամեծ եկեղեցին աշխարհում։ Այն կառուցվել է 1985 թվականից մինչև 1989 թվականը Հռոմի Սուրբ Պետրոսի տաճարի օրինակով։ Տաճարի օծումը տեղի է ունեցել 1990 թվականի սեպտեմբերի 10-ին, կատարել է հովվապետ Հովհաննես Պողոս II-ը։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 30-ին տաճարին շնորհվել էր փոքր բազիլիկայի պատվավոր կարգավիճակ։

Պատմությունը
------------

Թեև Յամուսուկրո բազիլիկան գերազանցում է Վատիկանի նախատիպը և' տարածքով (30 հազար քմ), և' ըստ գմբեթի բարձրության (158 մետր), ներքին տարածությունը նախատեսված է այնպես, որ տեղավորում է ոչ ավելի քան 18 000 հավատացյալների, այն ժամանակ, երբ Սուրբ Պետրոսի տաճարը երեք անգամ ավելի մեծ է։

Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ը տաճարի օծմանը իր մասնակցության պայման է դրել կողքին հիվանդանոցների կառուցումը։ Այս խոստումը նրան տրվել է, և պապն անձամբ է դաշտում դրել ոչ հեռու գտնվող եկեղեցու հիմնաքարը, որը կարելի է տեսնել այնտեղ նաև այսօր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  The biggest, longest, tallest.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նոտր Դամ դե լա Պե։ Լուսանկարներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Յամուսուկրո)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4480318-7 · LCCN: nr96027970 · SUDOC: 174782659 · VIAF: 121977867 · WorldCat VIAF: 121977867 |

 |
**Լադիկ Արշակի Էլիզբարյան** (1920, Ծաղկունք, Նոր Բայազետի գավառ), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1942), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Լադիկ Էլիզբարյանը ծնվել է 1920 թվականին, Սևանի շրջանի Ծաղկունք գյուղում։ 7-րդ դասարանն ավարտել է հայրենի գյուղում, այնուհետև սովորել և ավարտել է Սևան քաղաքի միջնակարգ դպրոցը։ 1939 թվականին նշանակվել է Սևանի շրջանի Գոմաձոր գյուղի ոչ լրիվ միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ, դասավանդել է թվաբանություն։ 1939 թվականի նոյեմբերին Էլիզբարյանը զորակոչվել է պարտադիր զինվորական ծառայության, սովորել և ավարտել է կրտսեր հրամանատարների դպրոցը, ստացել՝ կրտսեր սերժանտի կոչում։

1941 թվականին, պատերազմի հենց սկզբից Էլիզբարյանը մասնակցել է մարտերին, սկզբում Սմոլենսկի, այնուհետև՝ Ելեց քաղաքի ուղղությամբ, որտեղ վիրավորվել է, բուժվելուց հետո մեկնել 7-րդ հրաձգային գվարդիական դիվիզիա՝ որպես դասակի հրամանատարի օգնական մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանությանը։ 1942 թվականին Էլիզբարյանը գործուղվել է սովորելու հրետանային ուսումնարան, 1943 թվականին ավարտել է, ստացել՝ լեյտենանտի կոչում, մեկնել ռազմաճակատ՝ որպես 518-րդ հրաձգային գնդի հրետանային դասակի հրամանատար (Առաջին բելոռուսական ռազմաճակատ)։

1944 թվականին Էլիզբարյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Բոբրույսկ քաղաքի մոտ գիշերային մարտերից մեկում ֆաշիստական տանկը խփելու համար երկրորդ անգամ պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ 1944 թվականին մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո զորացրվել է բանակից։

Էլիզբարյանը զորացրվելուց հետո անցել է մանկավարժական աշխատանքի սկզբում Սևանի շրջանի Լճաշենի, այնուհետև Սևան քաղաքի Խաչատուր Աբովյանի անվան № 1 միջնակարգ դպրոցում։ Աշխատանքին զուգահեռ սովորել և ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը, դասավանդել է պատմություն և հասարակագիտություն։ Աշխատել է դպրոցի ուսմասվար, լուսաշխի արհմիության Սևանի շրջկոմի նախագահ։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։ 1942 թվականին Էլիզբարյանը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1944, կրկնակի)
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լևոն Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գրիգորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Լևոն Շավիղի Գրիգորյան** (հունվարի 12, 1952(1952-01-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆիզիկոս։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1973)։

Կենսագրություն
--------------

1974 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1986 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիկայի կիրառական հիմնախնդիրների ինստիտուտում։ 1999 թվականից՝ լաբորատորիայի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են գերխիտ աստղերի ֆիզիկային։
Գ. Ս. Սահակյանի հետ զարգացրել է այլասերված գերխիտ նյութերի տեսությունը՝ ինքնուրույն պիոնային բաղադրիչի առկայությունը նյութում։ Կանխագուշակել է 200-ի կարգի կամ ավելի մեծ զանգվածային թվով միջուկներում մի քանի p - մեզոնների գոյությունը, առաջարկել և զարգացրել է ուժեղ գրավիտացիոն դաշտերում վակուումային լարումների հատուկ դաշտի առկայության վարկածը։ Հետազոտել է էլեկտրամագնիսական վակուումային երևույթները գնդային համաչափությամբ խոշորաչափ մարմինների առկայությամբ։

Երկեր
-----

* Григорян Л. Ш. Параметры звездных конфигураций из вырожденной сверхплотной плазмы, 1978.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լևոն Գրիգորյան (ֆիզիկոս)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Zentralblatt MATH database · Համառուսաստանյան մաթեմատիկական պորտալ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9287, 9288, 1210 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գրիգորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Էդուարդ Գրիգորի Գրիգորյան** (ռուս.՝ Эдуард Григорьевич Григорян մայիսի 25, 1929(1929-05-25), Կրասնոդար, Հյուսիսկովկասյան երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 11, 1988(1988-06-11), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ՀԽՍՀ, հայազգի խորհրդային ֆուտբոլիստ, ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ, ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ, Հայաստանի ֆուտբոլի հանրապետական դպրոցի, Երևանի օլիմպիական հերթափոխի պետական մարզական քոլեջի տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Էդուարդ Գրիգորյանը ծնվել է 1925 թվականին Կրասնոդար քաղաքում, հայի ընտանիքում։ Նրա ծնվելուց կարճ ժամանակ անց ծնողները բնակության նպատակով տեղափոխվում են Երևան։

Ֆուտբոլային կարիերա
-------------------

Էդուարդը վաղ տարիքից զբաղվել է ֆուտբոլով։ Բակում ֆուտբոլ խաղալու ժամանակ նա իր հասակակիցներից այնքան էր առանձնանում, որ 15 տարեկանում ընդգրկվեց Երևանի «Դինամոյի» (հետագայում՝ Երևանի «Արարատ») կազմում։ «Դինամոյի» կազմում Գրիգորյանը խաղաց 8 տարի՝ 1944-1952 թվականները։ Նրա լավագույն մրցաշրջանը հանդիսանում է 1949 թվականի մրցաշրջանը։ Այդ ժամանակ նա դարձավ «Դինամոյի» 42 խփած գոլից 28-ի հեղինակը։ Նրան այդ ժամանակ կնքեցին հայկական Բոբրով՝ ի պատիվ հանրահայտ ֆուտբոլիստ և հոկեյիստ, ֆուտբոլի ռմբարկու Վսևոլոդ Բոբրովի։

Մարզչական կարիերա
-----------------

Երևանի Ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտն ավարտելուց հետո Էդուարդը հրաժեշտ է տվել ֆուտբոլին և անցել մարզչական աշխատանքների։ Որպես մարզիչ աշխատանքի է անցել Վորոշիլովի քաղաքային ֆուտբոլի դպրոցում։ Մի քանի տարի հետո նա էր ղեկավարում դպրոցի աշխատանքները։ 1960 թվականին Համամիութենական դպրոցականների սպարտակիադայում նրա թիմը ոսկե մեդալ նվաճեց։

«Արարատ»
--------

1968 թվականին Էդուարդ Գրիգորյանն ստանձնեց Երևանի «Արարատի» գլխավոր մարզչի և թիմի պետի պաշտոնը։ Այդ տարիներին թիմում հանդես էին գալիս Լևոն Իշտոյանը, Նազար Պետրոսյանը, Էդուարդ Մարգարովը, Արկադի Անդրեասյանը, Ալյոշա Աբրահամյանը։ Նրա ղեկավարման տարիներին թիմը 1971 թվականին ԽՍՀՄ-ի առաջնությունում նվաճել է արծաթե մեդալ։

Կարիերան «Արարատից հետո»
------------------------

1976 թվականին Էդուարդ Գրիգորյանը նշանակվել է Երևանի օլիմպիական հերթափոխի պետական մարզական քոլեջի տնօրեն։ 1985 թվականին մասնակցել է երիտասարդ թիմերի աշխարհի առաջնության խաղերի կազմակերպմանը։

Պարգևներ
--------

Գրություն ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի կոմիտեի պատվո գրքից
1965 թվականին Գրիգորյանը ստացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզչի, Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործչի կոչումներ։ Պարգևատրվել է «Ժողովուրդների բարեկամության» և «Պատվո նշան» շքանշաններով։ Նրա անունը տեղ է գտել ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի կոմիտեի պատվո գրքում։ Իր ներդրած ավանդի համար Հայաստանի Ֆուտբոլի մասնագիտացված Մանկապատանեկան մարզադպրոց կոչվել է իր անվամբ։ 2005 թվականից դպրոցի տարածքներից մեկում իր մարզումներն է անց կացնում «Բանանց» ֆուտբոլային ակումբը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Знаменитые футболисты, родившиеся 25 мая
2. ↑  Григорян Эдуард Григорьевич
3. ↑  Всеволод БОБРОВ
4. ↑  ՌՈՒԲԵՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԸ ՑՐՈՒՄ Է ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ՀԱՎԱՔԱԿԱՆԸ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էդուարդ Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գրիգորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Էդուարդ Ավետիքի Գրիգորյան** (հոկտեմբերի 16, 1932(1932-10-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 24, 2000(2000-09-24), Մոսկվա, Ռուսաստան), ռենտգենաբան-ճառագայթաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1983)։

Կենսագրություն
--------------

1955 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1955-1960 թվականներին՝ Տուլայի քաղաքային հիվանդանոցի, 1960-1974 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԲԳԱ Կլինիկական և փորձարարական վիրաբուժության ԳՀԻ սրտաբան-ռենտգենաբան, 1974-1984 թվականներին՝ ԵԲԿԻ ռենտգենաբանության և ճառագայթաբանության ամբիոնի, 1984-1998 թվականներին՝ Մոսկվայի մասնագիտական հիվանդությունների և աշխատանքի հիգիենայի ինստիտուտի ռենտգենաբանության և ճառագայթաբանության բաժանմունքի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են սրտի երկփեղկ փականի և բնածին արատների վիրաբուժական բուժման հեռավոր արդյունքների ռենտգենաբանակլինիկական ուսումնասիրություններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**ESPN**, ամերիկյան կաբելային մարզական հեռուստաընկերություն, հիմնվել է Բիլ Ռասմուսենի և Սկոտ Ռասմուսենի կողմից, եթեր է հեռարձակվում 1979 թվականի սեպտեմբերի 7-ից։ Մինչ 1985 թվականը կրել է «**E**ntertainment and **S**ports **P**rogramming **N**etwork» անվանումը։ Հեռուստաընկերությունը վերահսկվում է «ABC Inc.» մեդիահոլդինգի կողմից (80 %), որը պատկանում է «The Walt Disney Company» ընկերությանը։ Բաժնետոմսերի 20%-ը պատկանում է «Hearst Corporation» ընկերությանը։ ESPN-ը իրեն անվանում է «Սպորտի համաշխարհային լիդեր»։ Հեռուստաալիքը հիմնականում հեռարձակում է մարզական մրցումներ ուղիղ եթերում, երբեմն՝ տեսագրությունները, նաև մարզական բնույթի լրատվական հաղորդումներ, թոկ-շոուներ և վավերագրական ֆիլմեր։

Հեռուստաընկերության կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Կոնեկտիկուտ նահանգի Բրիստոլ քաղաքում։ Ընկերության նախագահն է Ջորջ Բոդենհայմերը։(անգլ.՝ George Bodenheimer)

Լրացուցիչ հեռուստաալիքներ
-------------------------

* ESPN2
* ESPN3
* ESPN Films
* ESPNews
* ESPNU
* ESPN Classic
* ESPN Deportes
* ESPN Plus
* ESPN on ABC
* ESPN America
* Longhorn Network
* ESPN Brasil
* ESPN (UK)
* TSN

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  WHAT DOES ESPN STAND FOR?(անգլ.)
2. ↑  ESPN Fact Sheet Արխիվացված 2012-03-01 Wayback Machine(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «ESPN» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր · Թվիթթեր · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՏիկՏոկ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 10145554-9 · LCCN: n82156578 · VIAF: 160106267 · WorldCat VIAF: 160106267 |

 |
**Ջաչինտո Ֆակետտի** (իտալ.՝ Giacinto Facchetti, հուլիսի 18, 1942(1942-07-18), Տրևիլիո, Բերգամո, Լոմբարդիա, Իտալիայի թագավորություն - սեպտեմբերի 4, 2006(2006-09-04), Միլան, Իտալիա), իտալացի ֆուտբոլիստ, Իտալիայի հավաքականի և «Միլանի» պաշտպան, խաղի ժամանակ հաճախակի մասնակցել է հարձակումերին, Եվրոպայի չեմպիոն (1968), Իտալիայի քառակի չեմպիոն (1963), (1965), (1966), (1971), Չեմպիոնների լիգայի կրկնակի չեմպիոն (1965), (1966), ընդգրկվել է ՖԻՖԱ 100 ցանկի մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Ֆակետտին 2002 թվականին
Ֆակետտին ծնվել է 1942 թվականին իտալական Տրևիլո քաղաքում։ Իր առաջին քայլերը ֆուտբոլում եղել են «Տրևիլեզե» սիրողական ակումբում, որտեղ նա խաղացել է հարձակման գծում։ Ֆակետտի տաղանդը «Միլան»-ի նորանշանակ մարզիչ Էլենիո Էրրերան և 18 տարեկան Ֆակետտիին հրավիրել է «Միլան»։ Առաջին մրցաշրջանը Ինտերի կազմում անց է կացրել 1960/1961 թվականներին։ Առաջին խաղում Միլանի ֆուտբոլիստները հաղթել են 2-0 հաշվով։ Ֆակետին մինչև իր կարիերայի ավարտը (1978) մնացել է «Ինտեր»ի կազմում։ Ընդհանուր հաշվով նա Միլանի կազմում անց է կացրել 634 պաշտոնական խաղ և խփել 75 գնդակ։ Ֆակետտին խաղում էր և կենտրոնական և ձախ եզրային պաշտպանի դերում։ Նրա առաջխաղացումները հաճախակի են ավարտվել գոլերով։ Ջիաչինտոյին ֆուտբոլասերները հիշում են ոչ որպես կոպիտ ֆուտբոլիստ։ Նա հարձակվողներին չի վնասել ետևից։ Իր կարիերաի ժամանակ նա մեկ անգամ է խաղադաշտից հեռացվել, այն էլ երկրպագուների ծափահարությունների ներքո։ Հեռացման պատճառն այն է, որ նա փորձել է վիճել մրցավարի հետ։ Ֆակետտիի մուտքը հավաքական 1963 թվականի մարտի 23-ին էր։ Այդ օրը Իտալիայի հավաքականը խաղում էր Թուրքիայի հավաքականի հետ (1-0)։ Իր կարիերայի ընթացքում Ֆակետտին հավաքականում անց է կացրել 94 խաղ, որոնցից 74-ի ժամանակ եղել է թիմի ավագ։ Այդ ցուցանիշը համարվում էր լավագույն, սակայն նրան գերազանցեցին Դինո Զոֆֆը, Պաոլո Մալդինին, Ֆաբիո Կաննավարոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #132421143 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. ↑  Pele open to ridicule over top hundred
5. ↑  ЧЕМПИОНАТ.ру // Александр Титеев // *Символ и джентльмен кальчо Արխիվացված 2010-07-22 Wayback Machine* // 18 июля 2010 года

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջաչինտո Ֆակետտի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · worldfootball.net (խաղացող) · ՈւԵՖԱ · ՖԻՖԱ · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 132421143 · GTAA: 98116 · ICCU: RAVV033489 · ISNI: 000000004716576X · LCCN: no2006121068 · NKC: jo2016917383 · VIAF: 62708437 · WorldCat VIAF: 62708437 |

 |

 |
Այս հոդվածը օդաչուի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Արամ Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գրիգորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արամ Օգսենի Գրիգորյան** (դեկտեմբերի 7, 1967(1967-12-07), Ղուկասավան, Մասիսի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 17, 1993(1993-04-17), Գյուլիստան, Շահումյանի շրջան, Արցախ), հայ օդաչու։

Կենսագրություն
--------------

1986–1988 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ Ավարտել է Կրեմենչուգի (Ուկրաինա) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1990)։ 1990–1991 թվականներին աշխատել է Իրկուտսկի մարզի (Ռուսաստան) Նիժնի-Ուդինսկի ավիաջոկատում, 1992–1993 թվականներին՝ «Էրեբունի» օդանավակայանում։

1992–1993 թվականներին Մի-8 ուղղաթիռի անձնակազմում (2-րդ օդաչու) մասնակցել է Հայաստանի սահմանամերձ շրջանների և Արցախի ինքնապաշտպանությանը։
Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ և Շահումյանի շրջան կազմել է 651 ժամ։
Զոհվել է հերթական մարտական առաջադրանքը կատարելիս։ Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Եռաբլուր պանթեոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ.1988-1994, Ե. ՀՀՀ, 2004, էջ 681։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ռազմի հանրագիտարան կայքում Արխիվացված 2016-03-05 Wayback Machine
* ՀՀ Պաշտպանության նախարարության Հայ զինվոր կայքում
**«Սիրո այգի»** (հոլ.՝ De tuin van de liefde), նիդերլանդացի (ֆլամանդացի) գեղանկարիչ, բարոկկոյի արվեստի հիմնադիրներից մեկը, դիվանագետ, կոլեկցիոներ Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1632 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 198 × 283 սմ։

Այսօր «Սիրո այգի» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Պրադո թանգարանում (Մադրիդ, Իսպանիա)։

Պատմություն
-----------

«Սիրո այգի» ստեղծագործությունը Ռուբենսն իր համար է նկարել։ Այն համարվում է սիրո յուրահատուկ խոստովանություն երկրորդ կնոջը՝ Հելենա Ֆաուրմենտին։ Նկարում անձնական շատ դրվագներ կան։ Հիսուներեք տարեկան հասակում դառնալով կնակորույս՝ Ռուբենսը 1630 թվականին ամուսնանում է տասնվեցամյա աղջկա հետ։ Չնայած տարիքային մեծ տարբերությանը, ամուսինները ապրել են սիրո և ներդաշնակության մեջ, ինչպես որ Ռուբենսի առաջին ամուսնության ժամանակ։

Նկարագիր
--------

Նկարում պատկերված մարդիկ իրական են։ Ուղիղ քիթ, թեթև այտուցված աչքեր, բաց գույնի մազեր, պարարտ մարմին․ սրանք Հելենա Ֆաուրմենտի բնութագրիչներն են։ Երկու տղամարդիկ նման են Ռուբենսին՝ տարբեր տարիքներում։

Նկարը պետք է դիտել ձախից աջ։ Ձախ կողմում սիրահար տղամարդը գրկել է երիտասարդ կնոջ, որը դեռևս երկմտության մեջ է, հպումները՝ զգուշավոր։ Նկարի կենտրոնում նստած են երեք կանայք, որոնք խորհրդանշում են սիրո տարբեր դրսևորումներ՝ էքստազ՝ ուղիղ նայող կինը, խոհեմություն՝ դիտողին նայող կինը և մայրություն՝ փոքրիկ Ամուրը ծնկներին։ Պատահական չէ, որ նկարի ձախ կողմում պատկերված կապույտ շորերով երիտասարդ կինը հայտնվում է նկարի կենտրոնում։ Նրա հայացքն արտացոլում է հետաքրքրասիրություն և սիրո ցանկություն։ Պատմության ավարտը աջ կողմում պատկերված տղամարդն ու կինն են, որոնք իջնում են աստիճաններից։ Տղամարդը բռնել է իր վրա վստահ կնոջ ձեռքը․ նրանց տեսքն ասում է մի բան՝ նրանք ամուսնացել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Կազմեք ցանկեր, ոչ թե պատերազմ — 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7
3. 1 2  Inv. Fernando VII, Palacio Nuevo, 1814-1818 — 1814.
4. ↑
5. ↑  «All About Garden of Love by Peter Paul Rubens – Creative Flair» (ամերիկյան անգլերեն). 2023 թ․ մարտի 18. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
6. ↑  «Garden of Love by RUBENS, Peter Paul». *www.wga.hu*. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
7. ↑  «Սիրո այգի նկարը թանգարանի կայքում».

Գրականություն
-------------

* *Rose-Marie und Rainer Hagen* Bildbetrachtungen — Meisterwerke im Detail. — Köln: Benedikt Taschen Verlag, 1994.
* Hans Gerhard Evers: *Peter Paul Rubens.* F. Bruckmann, München 1942, (Flämische Ausgabe bei De Sikkel, Antwerpen 1946), S. 339 ff.
* Hans Gerhard Evers: *Rubens und sein Werk. Neue Forschungen.* De Lage Landen, Brüssel 1943.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սիրո այգի (նկար, Ռուբենս)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDimages |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գրիգորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Անատոլի Հակոբի Գրիգորյան** (հունիսի 4, 1941(1941-06-04), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 17, 2017(2017-03-17), Երևան, Հայաստան), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983), ՀՀ ժողովրդական նկարիչ (2013)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը (1956-1961), ապա՝ Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի գեղանկարչության ֆակուլտետը (1962-1967)։

1967-1976 թթ. աշխատել է նկարիչ-բեմադրող՝ հայկական հեռուստատեսության ստուդիայում։ 1970 թվականից եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ, 1977 թվականին ընտրվել է Հայաստանի նկարիչների միության քարտուղար, 1978 թվականին՝ ԽՍՀՄ նկարիչների միության նախագահության անդամ։ 1982 թվականին Գրիգորյանը վերընտրվել է Հայաստանի նկարիչների միության քարտուղար և, միաժամանակ, ԽՍՀՄ նկարիչների միության նախագահության անդամ, 1983 թվականից՝ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։

1965 թ.-ից Անատոլի Գրիգորյանը եղել է ցուցահանդեսների մշտական մասնակից, որոնք կազմակերպվել են Հայաստանում և նրա սահմաններից դուրս։ Նրա նկարները ցուցադրվել են (ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ անհատական ցուցահանդեսներում) Ռուսաստանում, Բուլղարիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում, Չեխոսլովակիայում, Ավստրիայում, Հնդկաստանում, ԱՄՆ-ում, Ֆինլանդիայում, Ֆրանսիայում, ԳՖՀ-ում և այլ երկրներում։ Նկարչի ստեղծագործությունները ցուցադրվում են Տրետյակովյան պատկերասրահում, Հայաստանի պետական պատկերասրահում, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Վանաձորի պատկերասրահում, մշակույթի նախարարության ֆոնդում, Ռուսաստանի և Հայաստանի նկարիչների միությունում, ինչպես նաև՝ բազմաթիվ անձնական հավաքածուներում։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, 1983
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2005
* ՀՀ ժողովրդական նկարիչ, 2013

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կյանքից հեռացել է ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Անատոլի Գրիգորյանը». *www.tert.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 11-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 18-ին.
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
4. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Անատոլի Գրիգորյան». *avproduction.am*. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 18-ին.(չաշխատող հղում)