Շրջանաձև (360°) մառախուղե ծիածան
**Մառախուղե ծիածան, սպիտակ ծիածան** կամ **մշուշոտ աղեղ**, ծիածան, որը լայն փայլուն սպիտակ աղեղ է, որն առաջանում է ջրի շատ փոքր կաթիլներում լույսի անդրադարձման և ցրման հետևանքով։ Այն հայտնվում է, երբ արևի լույսը լուսավորում է թույլ մառախուղը, որը բաղկացած է մոտ 25 մկմ-ից պակաս շառավղով կաթիլներից։

Սպիտակ ծիածանի ներսը կարող է մի փոքր մանուշակագույն լինել, իսկ դրսից՝ մի փոքր նարնջագույն։

Անվանումներ
-----------

Երբ օդում առկա ջրի կաթիլները շատ փոքր են լինում, մառախուղի աղեղը սպիտակ է լինում, անվանում են *սպիտակ ծիածան*։ Երբեմն սպիտակ ծիածանը սխալմամբ անվանում են լուսնային ծիածան։

Ինքնաթիռից ներքև ամպերի մեջ երևացող մառախուղի աղեղը, անվանում են *ամպային աղեղ*։ Ծովայինները երբեմն մառախուղի աղեղներին *ծովային շներ* են անվանում։

Երբ գիշերը մառախուղի աղեղ է հայտնվում, այն անվանում են *լուսնային մառախուղ*։

Առաջացման մեխանիզմ
------------------

Նկարն արված է Ոսկե դարպասներ կամրջից։ Նկարում պատկերված է Գլորի երևույթը, Հարցի ամենաբարձր կետում Բրոքենի սպեկտրը և մառախուղե աղեղը
Մառախուղե ծիածանը ձևավորվում է ջրի կաթիլներում լույսի ցրման արդյունքում։ Այս դեպքում ջրի կաթիլները շատ ավելի փոքր են (0,05 միլիմետրից փոքր), քան սովորական ծիածանի ձևավորման ժամանակ օդում առկա կաթիլները։ Գույների անհետացումը պայմանավորված է լույսի դիֆրակցիայով, որի ազդեցությունը մեծանում է կաթիլների չափի նվազմամբ։ 20-25 միկրոմետր կաթիլների դեպքում մառախուղի աղեղը սպիտակ մշուշաքողի է նմանվում, այստեղից էլ *սպիտակ ծիածան* ավանումը։ Երբ այն ձևավորող կաթիլները գրեթե բոլորը նույն չափի են դառնում, մառախուղի աղեղը կարող է ունենալ բազմաթիվ ներքին օղակներ կամ լրացուցիչ օղակներ, որոնք ավելի վառ գունավորում ունեն, քան հիմնական աղեղը։

Անկյունային մեծ չափի հետ մեկտեղ, գույնի այս բացակայությունը մառախուղե աղեղի հատկանիշն է, որը տարբերվում է գլորի երևույթից, որն ունենում է դիֆրակցիայից առաջացած բազմաթիվ գունատ օղակներ։

Դիֆրակցիան լույսի ալիքային բնույթով պայմանավորված օպտիկական և օդերևութաբանական երևույթ է։ Դրա դրսևորումներից մեկն այն է, որ լույսի փնջի լայնական հատույթի փոքրացումը հանգեցնում է դրա տարածման մեծացմանը։

{\displaystyle \Delta \varphi \approx {\frac {\lambda }{D}},}
որտեղ {\displaystyle D}-ն փնջի տրամագիծն է, {\displaystyle \lambda }-ն ալիքի երկարությունը, {\displaystyle \Delta \varphi }-ն դիֆրակցիոն տարածվածությունը և արտահայտվում է ռադիանով։

Բանաձևից երևում է, որ ինչքան մեծ է ալիքի երկարությունը, այնքան {\displaystyle \Delta \varphi } տարածումը մեծ է։ Հետևաբար դիֆրակցիոն էֆեկտներն ամենաշատն ազդում են տեսանելի լույսի կարմիր գույնի վրա, իսկ ամենաքիչը՝ մանուշակագույնի վրա։

Կաթիլների մեծ չափերի դեպքում {\displaystyle \Delta \varphi } տարածումը փոքր է, և յուրաքանչյուր գույնի լուսային փունջը տարածվում է իր ուղղությամբ՝ չխառնվելով մյուս գույների փնջին։ Կաթիլի փոքրացմանը զուգընթաց պատկերը փոխվում է. տարածվող փնջերը խառնվում են, աղոտանում, և ծիածանի գույներն ավելի պակաս արտահայտված են դառնում։ Կաթիլների էլ ավելի փոքրանալու դեպքում փնջերը լիովին միախառնում են, իսկ կաթիլներով ցրված լույսը դառնում է սպիտակ։ Ծիածանի գույնի այսպիսի անհետացումը տեղի է ունենում, երբ կաթիլների չափերը դառնում են 20-25 մկմ։ Բացի այդ, լույսի ցրման տարածման ավելացումը հանգեցնում է ծիածանի անկյան աճին. մառախուղե ծիածանի չափերը մոտավորապես երկու անգամ մեծ են սովորական ծիածանից։

Այսպիսով, կարելի է ասել, որ եթե լույսի բեկման և դիսպերսիայի շնորհիվ ջրի կաթիլներում տեղի է ունենում արևի սպիտակ լույսի բաժանում տարբեր գույների բաղադրամասերի, այնուհետև դիֆրակցիայի հետևանքով տեղի է ունենում հակառակ գործընթացը՝ տարբեր գույներով լույսի ճառագայթները համադրվում են մեկ սպիտակ ճառագայթի մեջ։

Տեղակայում
----------

Սպիտակ աղեղ Կալվադոսի Բենուվիլ գավառի մոտակայքում 
Մառախուղի աղեղը երևում է նույն ուղղությամբ, ինչ ծիածանը, հետևաբար արևը դիտորդի թիկունքում է լինում, իսկ հակառակ ուղղությամբ երևում է մառախուղե աղեղը (որը կարող է չդիտվել բուն աղեղից հեռու ուղղություններում)։ Նրա արտաքին շառավիղը մի փոքր փոքր է ծիածանի շառավղից։

Տես նաև
-------

* Ֆոտոմետեոր
* Կլոր-հորիզոնական աղեղ
* Զենիթային աղեղ
* Հալո
* Լուսնային ծիածան
* Կեղծ Լուսին
* Կեղծ Արեգակ
* Կենդանակերպի լույս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Amazing white rainbow snapped over Scottish moor». *BBC News Online*. BBC. 2016 թ․ նոյեմբերի 22. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
2. ↑  «Fogbow». *atoptics.co.uk*. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 25-ին.
3. 1 2  «APOD: 2006 November 15 - A Fog Bow Over California». *apod.nasa.gov*. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 25-ին.
4. ↑  *The London, Edinburgh and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science* (անգլերեն). Taylor & Francis. 1890.
5. ↑  «Lunar fogbow». *atoptics.co.uk*. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 25-ին.
6. ↑  «What is a fogbow?». *metoffice.gov.uk/*. Met Office. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
7. 1 2  *Миннарт М.* Свет и цвет в природе. — М.: «Наука», 1969. — С. 188-189, 193-194.
8. 1 2  *Трифонов Е. Д.* Ещё раз о радуге // *Соросовский образовательный журнал*. — 2000. — Т. 6. — № 7. — С. 53-58. Архивировано из первоисточника 29 Սեպտեմբերի 2015.
9. ↑  *Annales de chimie et de physique* (ֆրանսերեն). 1847.
10. ↑  Lockyer, Sir Norman (1888). *Nature* (անգլերեն). Macmillan Journals Limited.
11. ↑  Дифракционная расходимость

Գրականություն
-------------

* *Уокер Дж.* Физический фейерверк (вопросы и ответы по физике). — 2-е. — 1989. — 297 с. — ISBN 5-03-001232-X

Արտաքին հղումներ
----------------

* Photos and explanation of fogbows Atmospheric Optics կայքում
* Fogbow image gallery at AKM website
* Fogbows at Glows, Bows and Haloes site

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մառախուղե ծիածան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 100209009 |

 |