**Արցախի Հանրապետության դատական համակարգ**, Արցախի Հանրապետության տարածքում արդարադատություն իրականացնող պետական իշխանության մասնագիտացված մարմինների համակարգ։ Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության և օրենքների համաձայն՝ դատական իշխանությունը իրականացվում է դատարանների միջոցով։ Դատական իշխանությունը պետական իշխանության հատուկ, անկախ մարմիններին՝ դատարաններին պատկանող բացառիկ իրավունքն է հատուկ դատավարական կարգով քննել է իրավական վեճերն օրինակության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և վերականգման նպատակով։ Արտակարգ դատարանների ստեղծումը Հանրապետությունում արգելված է։

Արցախի դատարաններ
-----------------

Արցախի դատարաններն անկախ են։ Դատավորները նշանակվում են ցմահ և պաշտոնավարում են մինչ 65 տարին լրանալը։ Դատավորի լիազորությունները դադարեցվում են միայն Սահմանադրությամբ և օրենքով նախատեսված դեպքերում։

Կառուցվածք
----------

Արցախի Հանրապետությունում դատական համակարգը ունի հետևյալ կառուցվածքը․

* գերագույն դատարան
* վերաքննիչ դատարան
* ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դա­տա­րան

Կան նաև օրենքով նախատեսված մասնագիտացված դատարաններ։

### Արցախի բարձրագույն դատական մարմին

Արցախի բարձրագույն դատական մարմինը Գերագույն դատարանն է, որը բաղկացած է սահմանադրական և վճռաբեկ պալատներից։ Գերագույն դատարանի նախագահին և մյուս դատավորներին նշանակում է Ազգային Ժողովն՝ հանրապետության նախագահի առաջարկությամբ։ Այն ապահովում է սահմանադրական արդարադատությունը և իր լիազորությունների շրջանակներում վերանայում է ավելի ցածր ատյանների դատարանների որոշումները։ Գերագույն դատարանը ապահովում է Սահմանադրության գերակայությունը և օրենքի հավասար կիրառությունը։

### Արցախի Արդարադատության խորհուրդ

Արցախում գործում է նաև Արդարադատության խորհուրդը, որը կազմված է 5 դատավորից և նախագահի ու Աղգային Ժողովի նշանակած 2-ական իրավաբաններից։ Գերագույն դատարանի նախագահներ են եղել Նիկոլայ Դադայանը (1991-2002), Վլադիմիր Հովսեփյանը (2002-2007), Արարատ Ղանիելյանը (2007-2010), Արամայիս Ավագյանը (2010-2012) և Նարինե Նարիմանյանը (սկսած 2012-ից)։

### Արցախի դատախազություն

Միասնական համակարգ է, որը ղեկավարում է նախագահի առաջադրմամբ Ազգային Ժողովի նշանակած (6 տարի ժամկետով) գլխավոր դատախազը։ Դատախազությունն օրենքով սահմանված դեպքերում ու կարգով հարուցում և իրականացնում է քրեական հետապնդում, դատարանում պաշտպանում է մեղադրանքը, հսկողություն է իրականացնում պատիժների ու հարկադրանքի այլ միջոցների կիրառման օրինականության նկատմամբ և այլն։

Արցախի գլխավոր դատախազներ են եղել Յուրի Սահակյանը (1992-1993), Վլադիմիր Գասպարյանը (1994-1995), Մավրիկ Ղուկասյանը (1995-2006), Արմեն Ջալինյանը (2006-2007), Արշավիր Ղարամյաննը (2007-2014) և Արթուր Մոսիյանը (2014-ի հոկտեմբերի 29-ից)։

### Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան

Մարդու իրավունքների պաշտպանը (ՄԻՊ) անկախ պաշտոնատար անձ է, որն իրականացնում է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու և քաղաքացու խախտված իրավունքների վերականգնումն ու ազատությունների պաշտպանությունը։ ՄԻՊ-ն անփոփոխելի է։ Արցախի ՄԻՊ-ն ստեղծվել է 2009-ին։ Արցախի ներկայիս ՄԻՊ-ը Գեղամ Ստեփանյանն է։

### Արցախի վերահսկիչ պալատ

Վերահսկիչ պալատը (ՎՊ) անկախ մարմին է, որը հսկողություն է իրականացնում բյուջետային միջոցների, օտարերկրյա պետություններից և միջազգային կազմակերպություններից ստացված փոխառությունների ու վարկերի, պետական ու համայնքային սեփականության օգտագործման նկատմամբ։ ՎՊ-ի գործունեության
ծրագիրը հաստատում է Ազգային ժողովը։ Արցախի վերահսկիչ պալատը ստեղծվել է 2008 թվականին (նախագահ՝ Արմեն Մոսիյան)։

Պաշտոնավարում
-------------

Նույն անձը չի կարող 2-ից ավելի անգամ անընդմեջ նշանակվել Արցախի գլխավոր դատախազ, ՄԻՊ և ՎՊ նախագահ, իսկ վերջիններս իրենց պաշտոնավարության ընթացքում չեն կարող պաշտոն զբաղեցնել պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում կամ առևտրական կազմակերպություններում, զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, կատարել վճարովի այլ աշխատանք՝ բացի գիտական, մանկավարժ, և ստեղծագործ, աշխատանքից։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի Հանրապետության դատական համակարգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Դատական համակարգը". *realkarabakh.com*. Retrieved 2023 թ․ օգոստոսի 3.
2. ↑  "ԼՂՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱՆՔ". *minjustnkr.am*. Արխիվացված է the original 2023 թ․ սեպտեմբերի 25-ին. Retrieved 2023 թ․ օգոստոսի 3.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արցախի դատական համակարգ Archived 2020-03-01 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արցախի Հանրապետություն Արցախի դատական համակարգ |
| --- |
|  |
| Գերագույն ատյան | Արցախի Հանրապետության Գերագույն դատարան |
|  |
| Վերաքննիչ ատյան | Արցախի Հանրապետության Վերաքննիչ դատարան |
|  |
| Առաջին ատյան | Արցախի Հանրապետության ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան |
|  |
| Կապված | Արցախի Հանրապետության արդարադատության խորհուրդ |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Արցախի Հանրապետություն**   **Իրավունք**
 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |