recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արուս Վարդանի Աճեմյան** (մայիսի 16, 1983(1983-05-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահարուհի։ ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2014)։

Կենսագրություն
--------------

Արուս Աճեմյանը ծնվել է 1983 թ. մայիսի 16-ին, Երևանում։ Հայ թատրոնի անվանի ռեժիսոր Վարդան Աճեմյանի ծոռնուհին է, կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Աճեմյանի թոռնուհին և կոմպոզիտոր Վարդան Աճեմյանի դուստրը։ Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան, նույն բուհի ասպիրանտուրան՝ պրոֆեսոր Ռ. Թանդիլյանի ղեկավարությամբ։ 1995 թ. մասնակցել է «Ամադեուս 95» մրցույթին և «Իմ հանրապետությունը 5 տարեկան է» փառատոնին՝ արժանանալով դափնեկրի կոչմանը։ 1996 թվականից հանդես է գալիս մենահամերգներով Հայաստանում և արտերկրում։ 1997 թ.-ից ելույթներ է ունեցել Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ տարբեր դիրիժորների ղեկավարությամբ՝ կատարելով Սեն-Սանսի (համար 2), Պրոկոֆևի (համար 1), Ռավելի (համար 1), Ռախմանինովի (համար 2) և Մոցարտի (համար 20) կոնցերտները։ 1998 թ. արժանացել է «Շնորհալիներ-98» մրցույթի 1-ին մրցանակին։ 1999 թ. ԱՄՆ-ում մասնակցել է Շոպենի մահվան 150-ամյակին նվիրված դաշնակահարների միջազգային համաժողովին՝ ստանալով «Լավագույն մենակատար» դիպլոմը։ 2000 թ. արժանացել է Առնո Բաբաջանյանի անվան հանրապետական մրցույթի 1-ին և հատուկ մրցանակների։ 2001 թվականին Երևանում հանդես է եկել «Մոսկվայի վիրտուոզներ» անսամբլի հետ՝ Վլադիմիր Սպիվակովի ղեկավարությամբ, Մոցարտի համար 20 կոնցերտի կատարմամբ։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Հունաստանում, Եգիպտոսում, Կիպրոսում, Չինաստանում, Կանադայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում և Շվեյցարիայում։ 2003 թ. Մոսկվայի կամերային նվագախմբի հետ (գեղարվեստական ղեկավար Կոնստանտին Օրբելյան) 6 համերգ է ներկայացրել Բրազիլիայում և Ուրուգվայում՝ ծրագրում ունենալով Շոստակովիչի համար 1 և Հայդնի ռե մաժոր կոնցերտները։ 2009 թվականին արժանացել է Դասական երաժշտության բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի երիտասարդական մրցանակին։

2014 թ. մայիսի 23-ի ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նրան շնորհվել է ՀՀ վաստակավոր արտիստի կոչում։

Սկավառակագրություն
------------------

* 2008 – «Romantic Fire»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դասական երաժշտության բնագավառում Հանրապետության Նախագահի երիտասարդական մրցանակ շնորհելու մասին
2. ↑  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄՆԵՐ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Աղբյուրներ
----------

* Հարցազրույց «Ազգ» օրաթերթին
Կոնֆետներ «Արջուկը Հյուսիսում», փաթեթավորման ձևավորումը 1939 թվականի, Լուկյանովի աշխատանքներից
**Արջուկը Հյուսիսում**, շոկոլադով կոնֆետ, որ 1939 թվականից արտադրվել է Լենինգրադի հրուշակեղենի Ն. Կրուպսկայայի անվան ֆաբրիկայում. հետագայում՝ հրուշակեղեն արտադրող այլ ձեռնարկություններում ևս։

Հայտնի է, որ 1943 թվականին Լենինգրադի շրջափակման ժամանակ արտադրվել է 3 տոննա այդ ապրանքանիշի կոնֆետ։

Շոկոլադի օրիգինալ փաթեթավորման դիզայնը արված է եղել նկարչուհի Լուկյանովայի կողմից, ով մի քանի տարվա ընթացքում համագործակցում է այդ ընկերության հետ։ Այս գեղարվեստական որոշումը գտել է շատ կարդացողներ սպառողների մեջից։
2010 թվականի հոկտեմբերի 12- ին գործարանը վերջացրել է ռե- դիզայն փաթեթավորումը «Արջուկը Հյուսիսում»։ Գնորդներն արագ արձագանքում են ձեռնարկված փոփոխությունը ավանդական փաթեթավորմամբ։
ԽՍՀՄ - ում կոնֆետներն այս անվանմամբ արտադրվում էր մի քանի հրուշակեղենի գործրաններում։
1995 թվականին հենց այս ապրանքանիշը «Արջուկը Հյուսիսում» ստանում է «Կռուպսկու անվան գործարան»։
2006 թվականից այս ապրանքանիշը պատկանում է նորվեգական «Օրկլա» ընկերությանը, ով գնել է *ՕԱՕ* « Կռուպսկու անվամբ հրուշակեղենի գործարանը»։ Մինչև 2008 թվականը կոնֆետն այս անվանմամբ շարունակվում էր վաճառվել այդտեղ և այլ ընկերություններում։ Այն բանից հետո, երբ ուժի մեջ մտավ ապրանքանիշերի մասին օրենքը, շատ կազմակերպություններ դադարեցրին «Արջուկը Հյուսիսում» - ի արտադրությունը։
Ավանդական ապրանքանիշը «Արջուկը Հյուսիսում» արտադրվում էր միայն շոկոլադե կոնֆետներ։ Դրա հետևանքով սկսեցին արտադրել և այլ հրուշակեղեններ՝ շոկոլադ, շոկոլադե սալիկներ և շոկոլադե բատոններ տարբեր միջուկներով, և տարբեր ձևավոր փաթեթավորմամբ։
| **՞**Երկարալեզու մեղու |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Անթոֆորիդներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Երկարալեզու մեղու |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tetralonia macroglossa

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Երկարալեզու մեղու** (լատին․՝ Tetralonia macroglossa), անթոֆորիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-13 մմ երկարությամբ միջին չափի մեղու է։ Մարմինը խիտ մազածածկով է, փորիկի 2-3-րդ տերգիտների վրա կան խիտ մազերից կազմված բաց գույնի տրամակապեր, էգի 6-րդ տերգիտը սովորաբար ծածկված է շիկակարմիր մազիկներով։ Արուների մարմինը ծածկված է մեջքի վրա ավելի երկար դեղնագորշավուն մազիկներով, երեսկալի գագաթնային եզրը բաց գույնի է, 6-7-րդ տերգիտների կողքերն ատամնավոր են։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կենտրոնական և Հարավային Եվրոպայում, Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է միայն Երևանի շրջակայքից (հին հավաքներ) և Գեղարքունիքի մարզից (Արեգունի գյուղի շրջակայք)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում և չոր լեռնատափաստաններում։

Միայնակ մեղուներ են, թռիչքը հունիս-օգոստոս ամիսներին է, հանդիպում են փիփերթազգիներ, բարդածաղկավորներ ընտանիքներին պատկանող բույսերի ծաղիկների վրա։

Պահպանություն
-------------

Շատ փոքր, կտրտված արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Շատ հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են եզակի առանձնյակներ, թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Դմիտրի Ազարիայի Շիկանյան** (հոկտեմբերի 11, 1901(1901-10-11) կամ նոյեմբերի 24 (դեկտեմբերի 7), 1901, Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 1, 1986(1986-06-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բալետի հայ խորհրդային արտիստ, դիրիժոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1950)։

Կենսագրություն
--------------

1920 թվականին Թիֆլիսում ավարտել է Մ․ Ի․ Պերինիի բալետի ստուդիան, 1938 թվականին Թբիլիսիի կոնսերվատորիան։ 1921-1936 թվականներին եղել է Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնի մենապարող, 1936 թվականից՝ դիրիժոր, 1941 թվականից՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի դիրիժոր։ Դերապարերից են Ֆրանց (Դելիբի «Կոպելիա»), Իվանուշկա (Պոլնիի «Սապատավոր ձիուկը»)։ Ղեկավարել է Դելիբի «Կոպելիա», Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը», Բալանչիվաձեի «Լեռների սիրտը» Խաչատրյանի «Երջանկություն», «Գայանե», ըստ Սպենդիարյանի երաժշտության՝ «Խանդութ», Գլագանովի «Ռայմոնդա», Չայկովսկու «Կարապի լիճը», Մինկուսի «Դոն Կիխոտ», Գլիերի «Պղնձե հեծյալը» և այլ բալետներ, Դոլիձեի «Քեթո և Կոտե» օպերան (նաև պարերի բեմադրողը)։ 1971 թվականից դասավանդում է Երևանի №2 երաժշտական ուսումնարանում։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 496)։*  |
| **՞**Երկարապոչ երաշտահավ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկազգիներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Հաստակտուց երաշտահավեր |
|
|
|
| Ցեղ | Երկարապոչ երաշտահավ |
|
|
| Տեսակ | Երկարապոչ երաշտահավ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Aegithalos caudatus

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 148915 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**178398**NCBI**88112**EOL**916864**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Երկարապոչ երաշտահավ** (լատին․՝ Aegithalos caudatus), հաստակտուց երաշտահավերի ընտանիքին պատկանող նստակյաց, քոչվոր թռչուն։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Պոչը անհամեմատ երկար է և աստիճանաձև։ Մեջքը, թևերը և պոչը սև են, ուսագլխին ունի վարդագույն շերտ, գլուխը մուգ մոխրագույն է, որովայնը, պոչի եզրային փետուրները սպիտակ են՝ վարդագույն երանգով, աչքը երիզված է դեղին օղակով։ Քաշը 8,5-10,5 գ է, թևի երկարությունը՝ 55-65 մմ։

Կենսակերպ
---------

Հայաստանում նստակյաց քոչվոր թռչուն է։ Ձմռանը տեղաշարժվում է դեպի հարավային շրջանների այգիներն ու գետերի հովիտները, ամռանը բարձրանում է անտառային գոտի։ Անտառային թռչուն է։ Սնվում է միայն միջատներով և այլ անողնաշարավոր կենդանիներով։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Բնադրվում է ապրիլ-հունիս ամիսներին։ Բույնը կիսագնդաձև է, այն տեղադրում է ծառերի հաստ ճյուղերին։ Բույնը սարքում է թռչունների փետուրներից, բույսերի նուրբ ցողուններից, ամրացման համար օգտագործում է սարդոստայնաթել։ Դնում է 9-12 սպիտակ, մաշկագույն պտերով ձու։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է հարավային Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Ճապոնիայում, Կորեայում և Չինաստանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ․Ս․Ադամյան, Հայաստանի թռչունները, Երևան, «Արևիկ», 1988
**Արևելաեվրոպական հովվաշուն**, (ռուս.՝ Восточноевропейская овчарка) ծառայողական շների ցեղատեսակ։

Ցեղատեսակի պատմությունը
-----------------------

Արևելաեվրոպական հովվաշուն ցեղատեսակը ստացվել է 1930-ական թվականներին՝ ԽՍՀՄ-ում, Գերմանական հովվաշուն ցեղատեսակից։ Ստեղծման նպատակը առավելապես ցրտադիմացկուն ցեղատեսակ ստեղծելն էր, որը նաև կաշխատեր ԽՍՀՄ բոլոր կլիմայական գոտիներում և կծառայեր խորհրդային բանակում, միլիցիայում և ժողովրդական տնտեսության այլ բնագավառներում։

Առաջին ստանդարտը, որը բնութագրում է ցեղատեսակին, հաստատվել է 1964 թվականին՝ ԽՍՀՄ գյուղատնտեսության նախարարության կինոլոգիական խորհրդի կողմից։ Ներկայումս ցեղատեսակը ճանաչվել է մի շարք միջազգային կինոլոգիական կազմակերպությունների կողմից (UCI, IKU և այլն), սակայն դեռևս չի ճանաչվել Կինոլոգիայի միջազգային ֆեդերացիայի (FCI) կողմից։ Ցեղատեսակը լավ հայտնի է ԱՊՀ երկրներում, սակայն նրա մասին տեղեկությունները միջազգային ասպարեզում սակավ են։

Ընդհանուր բնութագիրը
--------------------

Միջին կամ խոշոր չափերի շներ են, ամուր մարմնակազմվածքով, ուժեղ, բայց ոչ կոպիտ ոսկրային համակարգով։ Մկանային համակարգը լավ է զարգացած։

Հավասարակշռված է և ինքնավստահ, խելացի, անծանոթների նկատմամբ կարող է լինել բարեհամբույր, սակայն չվստահող, ունի ակտիվ պաշտպանական ռեակցիա։ Կարողանում է վերահսկել իրադրությունը և անմիջապես գործի անցնել՝ ստանալով տիրոջ հրամանը։ Հիանալիորեն հանդես է գալիս որպես ուղեկցող կույրերի համար։

Կարևոր է որպեսզի ցեղատեսակը համապատասխանի մի շարք ստանդարտների. մնդավի բարձրությունը՝ 66-76 սմ (արու), 62-72 սմ (էգ), քաշը՝ 35-60 կգ (արու), 30-50 կգ (էգ)։ Հարթամազ է, կոպիտ, միջին կամ կարճ մազերով։ Գունավորումը կարող է լինել սև կամ արծաթավուն մոխրագույն, որը համադրվում է առավել բաց գույների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Выдержка из стандарта породы(չաշխատող հղում)
, сайт национального клуба породы «восточноевропейская овчарка»
2. ↑  Список российских пород собак, признанных Российской кинологической федерацией Archived 2012-10-29 at the Wayback Machine. сайт РКФ
| **՞**Ծվծվուկ Ռադդեի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մեխակազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ծվծվուկ Ռադդեի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Silene raddeana

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ծվծվուկ Ռադդեի** (լատին․՝ Silene raddeana), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

2-12 սմ բարձրությամբ, բազմաթիվ կարճացած անպտղատու ընձյուղներով բազմամյա, գեղազարդային բույս է։ Ստորին տերևները գծային են, մինչև 3 սմ երկարությանբ, վերինները՝ ավելի փոքր։ Բաժակը ունի 10-15 մմ երկարություն։ Պսակը լինում է սպիտակ կամ վարդագույն, պսակակցով։

Տարածում
--------

Հանդիպում է Զանգեզուրի (Կապուտջուղ և Խուստուփ լեռնագագաթներ) և Մեղրու (Կուրիս) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում և Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2500-3800 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Դողուլուի ջրվեժ** (պարսկերեն՝ آبشار دوقلو, *աբշարե դողուլու՝ երկվորյակների ջրվեժ*), գտնվում է Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանի տարածքում՝ կենտրոնից 20 կմ հյուսիս։

Անվանում
--------

Անվանումն առաջացել է արտաքին տեսքից, որը ճյուղավորված իջնում է ժայռի վրայից։ Ջրվեժը հայտնի է դարձել այդ անունով պարսիկ նշանավոր նկարիչ Քամալ օլ-Մոլքի վրձնով, 19-րդ դարից։ Հաճախ այն նշվում է տարբեր ստեղծագործություններում։ Լեգենդի համաձայն՝ այստեղ է բնակվել Ռոստամ Զալին գահին հաստատվելու համար օժանդակած Քայ Քոբադը։

Տեղադրություն
-------------

Տեղակայված է Ալբորզի համակարգի Թոչալ լեռան հարավում՝ գտնվող Շիրբալա ժայռի վրա, ծովի մակերևույթից մոտ 2750 մ բարձրության վրա։ Հաճախ կազմակերպվում են քայլերթներ, որոնք սովորաբար տևում են 3-4 ժամ։ Ճանապարհին կան սննդի կետեր և կացարաններ։

Սնուցում
--------

Իրանում ջրվեժների հիմնական մասը գտնվում է արևմտյան և հյուսիսային հատվածներում՝ Զագրոսի և Ալբորզի լեռնային համակարգերում։ Ինչպես և դրանց հիմնական մասը, Ղողուլուի սնուցումը ևս հալոցքային է. բարձրադիր ձյունածածկ լեռներն ապահովում են ջրվեժի մշտական հոսքը։ Բարձրությունը հասնում է 20 մետրի։

Տես նաև
-------

* Գերիթի ջրվեժ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Shokoofeh Azar, The Enlightenment of the Greengage Tree
2. ↑  A.Soltani. "Mount Tochal | damawand.de".
3. ↑  آبشار دوقلو گشت‌ رودخان
**«Կախարդված Մեռլինը»** (անգլ.՝ The Beguiling of Merlin), անգլիացի գեղանկարիչ, պատկերազարդող և պրեռաֆայելիտների սերնդի կարկառուն ներկայացուցիչ Էդվարդ Քոլի Բյորն-Ջոնսի նկարը։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1872 թվականից 1877 թվականներին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 186 × 111 սմ։ «Կախարդված Մեռլինը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Լեդի Լևեր պատկերասրահում (Պորտ Սանլայթ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն)։

Կտավը պատվիրել է անգլիացի նավատեր, կոլեկցիոներ և մեկենաս Ֆրեդերիկ Ռիչարդս Լեյլանդը։

Սյուժե
------

Էդվարդ Քոլի Բյորն-Ջոնսն իր «Կախարդված Մեռլինը» ստեղծագործությունը վրձնել է Արթուր արքայի լեգենդից ներշնչված։ Լճի տիրակալուհին գայթակղում է Մեռլինին։ Խաբելով հասնում է նրան, որ բացահայտում է Մեռլինի հրաշագործության գաղտնիքը։ Լճի տիրակալուհին սովորում է կախարդությունը, որից հետո օգտագործելով իր կախարդական ունակությունները, փորձում է Մեռլինի տեղը զբաղեցնել ու ու թիավարել լեռան տակ։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Նկարը պատվիրվել է 1860 թվականին անգլիացի կոլեկցիոներ ու մեկենաս Ֆրեդերիկ Ռիչարդս Լեյլանդի կողմից։ Սակայն հեղինակը «Կախարդված Մեռլինը» կտավի վրա սկսեց աշխատել 1872 թվականից։ 1874 թվականին ավարտում է գլխավոր կերպարների մարմինները։ Մեռլինի դեմքը նկարում է, որպես բնորդ կեցվածք ընդունած հունական արմատներով անգլիացի նկարչուհի Մարիա Զամբակոյից։ Վերջինս Էդվարդ Քոլի Բյորն-Ջոնսի սիրեցյալն էր և մոդելը 1866 թվականից 1872 թվականներին։ Նկարիչը կրքից ամբողջությամբ խելագարության էր հասնում, որի պատճառով էլ բացատրվում է նկարի խորությունն ու վառ գունավորումը. Էդվարդը նկարում իր անձնական վերապրումներն է վրձնել։

Կա մի վարկած նույնպես, ըստ որի, Լճի տիրակալուհու կերպարի համար կեցվածք է ընդունել Ուիլյամ Մորիսի կինը՝ պրեռաֆայելիտների գեղեցկության մարմնացում ու իդեալ համարվող Ջեյն Մորիսը։

Օսկար Ուայլդը «Կախարդված Մեռլինը» ստեղծագործությունն անվանել է «լիակատար կախարդություն»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Картина месяца. Январь 2003 г. *The Beguiling of Merlin* (անգլ.)
2. ↑  Heathcote Williams. Jericho and the Pre-Raphaelites Archived 2008-03-01 at the Wayback Machine. (англ. PDF, 3 MB)

Գրականություն
-------------

* Wildman, S (1998)։ *Edward Burne-Jones, Victorian artist-dreamer*։ New York: The Metropolitan Museum of Art
* Michael Robinson: *The Pre-Raphaelites*. Londen: Flame Tree Publishing, 2007. ISBN 978-184451-742-8
* Russel Ash: *Sir Edward Burne-Jones*. Pavilion Books, Londen, 1997. ISBN 1-85793-951-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Het schilderij op LiverpoolMuseums (անգլ.)
* Analyse van het schilderij (անգլ.)
* Informatie over de relatie tussen Burne-Jones en Zambaco (անգլ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կախարդված Մեռլինը (նկար)** կատեգորիայում։ |
**Մարզական լրագրողի միջազգային օր** մասնագիտական տոն, որը նշվում է 1995 թվականից սկսած՝ հուլիսի-2-ին։

Մարզական մամուլի միջազգային ասոցիացիայ (AIPS) պատմություն
---------------------------------------------------------

Մարզական լրագրության միջազգային օրը նշվում է 1995 թվականից ի վեր՝ Մարզական մամուլի միջազգային ասոցիացիայի նախաձեռնությամբ։ Հուլիսի 2 ամսաթիվը պատահական չէ ընտրած։ 1924 թվականի հուլիսի 2-ին Ֆրանսիայում ստեղծվել Մարզական մամուլի միջազգային ասոցիացիան (AIPS)։ Այժմ այդ կազմակերպությանը անդամակցում է մարզական լրագրողների ազգային 150 միություն։

Տոնի առանձնահատկություններ
--------------------------

Մարզական լրագրողի միջազգային օրվա կապակցությամբ մարզական լրագրողների ազգային ասոցիացիաները կազմակերպում են տոնական նիստեր և միջոցառումներ։
Որոշ երկրներում մարզական լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներն այդ օրը շնորհվում են իրար։

Հուլիսի 2-ին մի շարք երկրներում անցկացվում են մարզական հատուկ միջոցառումներ, որոնց ժամանակ մարզական լրագրողները ցույց են տալիս իրենց նվիրվածությունը ֆիզիկական դաստիարակության, սպորտի և առողջ ապրելակերպի խթանմանը, ոչ միայն խոսքով, այլև գործով։

Տես նաև
-------

Ազատ մամուլի համաշխարհային օր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Международный день спортивного журналиста — 2 июля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010

Արտաքին հղումներ
----------------

* В АИПС мы пробились с боем, Спорт для всех, № 2,1997
* Информация о празднике
**Աֆղանական ռուփի**, մինչև 1926 թվականը Աֆղանստանի դրամական միավոր։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1981 թվականը օգտագործվել են արձաթի ռուփի և նրա խառնուրդները, մետաղե ֆիլսը և ոսկե կոպեկները (մուխր, աշրաֆի և տիլլա)։ Նրանց միջև ֆիքսված փոխարժեք չի եղել, տարբեր շրջանները իրենց մետաղադրամներն էին օգտագործում, որոնք տարբերվում էին քաշով և նկարով։ Շրջանառության մեջ օգտագործում էին պատմական տարբեր թղթադրամներ՝ պարսկական, ռուսական, բայց ավելի շատ հնդկական։

1891 թվականին գործածության մեջ դրվեց նոր դրամական միավորը, ստեղծվել է քաբուլյան ռուփիի հիման վրա։ Ռուփին բաժանվում է 60 կոպեկի՝ պայսի, որոնցից յուրաքանչյուրը համապատասխանում էր 10 դինարի։ Գոյություն ունեյին այնպիսի դրամներ ինչպիսիք են՝ կիրան (30 պայս), սանար (30 պայս), աբասի (20 պայս), և տիլլա, որի արդյունքում՝ ամանի՝ (յուրաքանչյուրը 10 ռուփի)։

1926 թվականի հուլիսին ռուփին փոխարինվեց աֆղանիով 11:10 հարաբերությամբ, սակայն, ըստ էության, ռուփին շարունակում էր օգտագործվել և երկար ժամանակ մնալ շրջանառության մեջ։

Մետաղադրամ
----------

1920 թվականի 2 ամանի
Մինչև 1891 թվականը միակ մետաղադրամը եղել է ֆիլսը։ Արծաթյա դրամները հատվել են 1⁄12, 1/10, 1⁄8, 1⁄6, ¼, ⅓, ½, 1 և 2 ռուփի արժողությամբ, ոսկյա դրամներ են եղել աշրաֆը, տիլլան, ½ մուխռան և մուղրը։

1891 թվականից հատվել են բրոնզե, արույրե և պղնձե մետաղադրամներ 1, 5, 10, 15 և 20 պայս արժողությամբ, արծաթե դրամները՝ 10 և 20 պայս արժողությամբ, ինչպես նաև ½, 1, 2½ և 5 ռուփի, և ոսկյա մետաղադրամներ 1 տիլլու ½, 1, 2 և 5 ամանի։

Թղթադրամներ
-----------

1919 թվականի 5 ռուփի
1919—1920 թվականներին թողարկվել են տոմսեր, որոնց գանձապետարանի անվանական արժեքը կազմել է 1, 5, 50 և 100 ռուփի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Гладкий, 2006, էջ 227
2. ↑  Зварич, 1979, статья «Рупия кабульская», էջ 112
3. ↑  Michael, 2016, էջեր 17—30
4. ↑  Michael, 2015, էջեր 17—37
5. ↑  Michael, 2015, էջեր 37—39
6. ↑  Michael, 2017, էջեր 29—34
7. ↑  Cuhaj, 2014, էջ 25

Գրականություն
-------------

* *Гладкий В.* Словарь нумизмата. — М.: Центрполиграф, 2006. — 377 с. — ISBN 5-9524-2421-X
* *Зварич В.В.* Нумизматический словарь. — изд. 3-е, доп.. — Львов: Вища школа, 1979.
* *Cuhaj G.S.* Standard Catalog of World Paper Money. General Issues 1368—1960. — 15-е изд. — Iola: Krause Publications, 2014. — 1295 с. — ISBN 978-1-4402-4267-0
* *Michael T.* Standard Catalog of World Coins 1701—1800. — 7-е изд. — Iola: Krause Publications, 2016. — 1472 с. — ISBN 978-1-4402-4706-4
* *Michael T.* Standard Catalog of World Coins 1801—1900. — 8-е изд. — Iola: Krause Publications, 2015. — 1294 с. — ISBN 978-1-4402-4524-4
* *Michael T.* Standard Catalog of World Coins 1901—2000. — 45-е изд. — Iola: Krause Publications, 2017. — 2384 с. — ISBN 978-1-4402-4797-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Банкноты Афганистана, fox-notes
**Դոնի Ռոստովի երաժշտական կոմեդիայի հայկական թատրոն**, հիմնվել է 1919 թվականին, Նոր Նախիջևանում՝ Հայ դերասանական կոոպերատիվ ընկերության անունով (ղեկ․ Հ․ Նանասյան)։ Խաղացանկում՝ դրամաներ և օպերաներ։

Կազմ
----

1920-1921 թվականներին խմբում հանդես են եկել Ց․ Ամերիկյանը, Հայկ Դանզասը, Գ․ Կրասիլնիկյանը, Վանշիրը (Մ․ Համբարձումյան), Գևորգ Չուբարը, Ռ․ Կոտոզյանը, Մ․ Լուսինյանը, Ն․ Ալիխանյանը և ուրիշներ։

Բեմադրություններից են՝ Կալմանի «Սիլվա», «Բայադերա», Լեհարի «Կենսուրախ այրին», Վալենտինովի «Հրո քրմուհին», Երիցյանի «Ուշ լինի, նուշ լինի», Շիրվանզադեի «Պատվի համար», Շեքսպիրի «Օթելլո», Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ», Ջակոմետտիի «Ոճրագործի ընտանիքը» և այլն։

Թատրոնն ունեցել է նվագախումբ և երգչախումբ, դիրիժորներ՝ Ի․ Շապոշնիկյան, Ն․ Զաքյան, ռեժիսորներ՝ Խ․ Ֆորին (Հարությունյան), Վանշիր և ուրիշներ։
Թատրոնը հյուրախաղերով հանդես է եկել Երևանում, Գյումրիում, Բաքվում և այլուր։ Փակվել է 1927 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Կ․ Ս․ Խուդավերդյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 2 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1995, էջ 58 — 768 էջ. — 10000 հատ, ISBN 5-89700-003-5։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Վլադիկավկազի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Святого Григория Просветителя), գործող հայկական եկեղեցի Վլադիկավկազում (Ռուսաստան)։ Գտնվում է Չերմեն Բաևի փողոցում՝ Թերեք գետի աջ ափին՝ Չուգունե (Օլգինսկի) կամրջի (ռուս.՝ Чугунный (Ольгинский) мост) մոտ։ Եկեղեցուց դեպի Թերեքի աջ ափի սանդղավանդներ է բարձրանում Հայկական փողոցը։ Եկեղեցու դիմաց պահպանվում է Վախթանգովների տունը։

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին Վլադիկավկազի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկն է և Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին կառուցվել է 1868 թվականին։

Հայոց ցեղասպանության 95-րդ տարելիցի առթիվ եկեղեցու բակում կանգնեցվել է խաչքար, որի օծման համար հատուկ ժամանել է Հայ առաքելական եկեղեցու Ռուսաստանի հարավի եպիսկոպոսության գլուխ, եպիսկոպոս Մովսես Մովսեսյանը։ Օծման արարողությանը ներկա են եղել նաև կրոնական այլ ուղղությունների ներկայացուցիչներ՝ ուղղափառ եկեղեցու գործակալ Վասիլի Շաուերմանն ու Օսիայի հռոմեակաթոլիկական թեմի առաջնորդ Յանուշ Բլաուտը, ինչպես նաև հանրապետության ղեկավար պաշտոնյաներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Хачкар установлен в армянской церкви Владикавказа к 95-летию Геноцида армян

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վլադիկավկազի հայեր
* hayazg.info — Церковь Сурб Григор Лусаворич (Владикавказ)
**Դոնի Ռոստովի ֆիզկուլտուրայի և սպորտի ինստիտուտ** (ռուս.՝ Ростовский-на-Дону институт физической культуры и спорта), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Ռոստովի մարզի Դոնի Ռոստով քաղաքում, Կուբայի պետական ֆիզկուլտուրայի, սպորտի և զբոսաշրջության համալսարանի մասնաճյուղն է։

Պատմություն
-----------

20-րդ դարի սկզբին Դոնի Ռոստվում չկային սպորտային ուսումնական հատատություններ։ 1915 թվականին քաղաքի որոշ սպրոտային կազմակերպություններ հիմնադրել էին «Բազե» համայնքը։ Դոնի Ռոստով էին գալիս Չեխայի մի շարք ուսուցիչներ, որոնցից էին Անտոն Կուչերան, Բոգումիլ Գոնզատկոն, Լյուբոմիր Ստեֆանովը։ Ռոստուվի Ստեպանովյան գիմնազիայում, Առևտրական և Պետրովի ուսումնարաններում նրանք առաջինը սկսեցին ապագա մարզիչների, ֆիզկուլտուրայի հրահանգիչների պատրաստումը։

1924 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Դոնի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ կազմավորվել է Դոնի ֆիզկուլտուրայի շրջանային խորհուրդը։

1983 թվականին ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի ֆիզկուլտուրայի և սպորտի կոմիտեի նախաձեռնությամբ իրականացվել է սպորտային հաստատությունների վերակողմնորոշումը։

1993 թվականին ակադեմիայի կարգավիճակ է ստանում Կրասնոդարի պետական ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտը։

2005 թվականին Դոնի Ռոստովի մասնաճյուղը վերափոխվել է Կուբայի պետական ֆիզկուլտուրայի, սպորտի և զբոսաշրջության համալսարանի մասնաճյուղի՝ Դոնի Ռոստովի ֆիզկուլտուրայի և սպորտի ինստիտուտի։

Հայտնի շրջանավարտներ
--------------------

* Տրեգուբով Վիկտոր
* Զաբիրովա Զուլֆիա
* Սամուրգաշև Վարտերես
* Իրինա Կորժանենկո
* Անդրեյ Մոիսեև
* Նիկոլայ Սպինև
* Սերգեյ Ֆեդորովցև
* Սվետլանա Բոյկո
* Եվգենիա Լամոնովա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  История развития Донского спорта и Ростовского-на-Дону института ФКиС Archived 2012-02-18 at the Wayback Machine. на официальном сайте РИФКиС

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт РИФКиС Archived 2012-04-24 at the Wayback Machine.
**Մարտական գործողությունները** ուժերի և միջոցների կազմակերպված կիրառումն է զորամասերի, միավորումների և զինված ուժերի տեսակների զորամիավորումների (ուժերի), առանձին զորատեսակների, հատուկ զորքերի և ծառայությունների առջև դրված խնդիրները լուծելու համար, այսինքն՝ պատերազմի վարումը օպերատիվ, օպերատիվ-մարտավարական և մարտավարական մակարդակներով։

Պատերազմի վարումը ավելի բարձր՝ ռազմավարական կազմակերպման մակարդակով կոչվում է մարտական գործողություն։ Այսպիսով, մարտական գործողությունները մտնում են ռազմական գործողությունների մեջ որպես բաղկացուցիչ մաս։ Օրինակ, երբ ռազմաճակատը (ռազմաճակատների խումբը) ռազմական գործողություններ է իրականացնում մարտավարական, հարձակողական գործողության տեսքով (կամ գործողությունների միջև), բանակի և կորպուսի ռազմաճակատի կազմի մեջ մտնող մասերը մարտական գործողություններ են իրականացնում հարձակումների, ռեյդերի և այլ գործողությունների տեսքով։

Մարտական գործողությունների տարատեսակներն են համարվում հակաօդային պաշտպանության (ՀՕՊ) զորքերի, ռազմաօդային ուժերի, ռազմածովային նավատորմի և այլ մարտական գործողությունները։

Կազմ
----

Հիմնական տեսակներն են՝

* հարձակում
* պաշտպանություն

Օժանդակ տեսակներն են՝

* հանդիպական մարտ,
* խրամատային մարտ
* մարտավարական վերախմբավորում և այլն։

Դրանցից յուրաքանչյուրն իրարից տարբերվում են ըստ տեղանքի և տարվա եղանակի՝

* մարտական գործողություններ լեռներում,
* մարտական գործողություններ անապատում,
* մարտական գործողություններ քաղաքում,
* մարտական գործողություններ ձմռանը,
* և այլն։

Բնորոշում
---------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Մարտական գործողությունները սկսում են հիբրիդային պատերազմների բնույթ կրել։ Վերջին ժամանակներում ռազմական վտանգների և ռազմական սպառնալիքների տեղեկատվական և գաղափարական հարթություն տեղափոխվելու միտում է նկատվել, երբ իրական մարտից բացի, այն տեղափոխվում է նաև համացանց, ԶԼՄ և հասարակական միավորումներ»։- Նիկոլայ Պանկով, պետական քարտուղար, Ռուսաստանի Դաշնության Պաշտպանության նախարարի տեղակալ, պահեստազորի բանակի գեներալ։ Իվան Պետրով, հոդված «Կուրսանտներին կսովորեցնեն հիբրիդային պատերազմների մեթոդներին», «Ռոսիյսկայա գազետա», 25.11.2015, 18:50: |  |

Ժամանակակից փուլում մարտական գործողությունները բնորոշվում են հետևյալ գծերով՝

* նպատակների վճռականություն,
* մեծ տարածական շրջանակ,
* բարձր մանյովրություն,
* դինամիկություն։

Մարտական գործողությունների կազմակերպման որակը սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի մարտական հատկությունների հետ զուգորդված որոշում են մարտական գործողությունների արդյունավետությունը։

Հակահրդեհային պաշտպանությունում
-------------------------------

Մարտական գործողությունները Կանոնադրության կողմից նախատեսված ուժերի և միջոցների կազմակերպված կիրառումն է հիմնական մարտական խնդիրներն իրականացնելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dupuy, T.N. (Col. ret.), Understanding war: History and Theory of combat, Leo Cooper, London, 1992

Գրականություն
-------------

* А — Бюро военных комиссаров / [под общ. ред. А. А. Гречко]. — М. : Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1976. — 637 с. — (Советская военная энциклопедия : [в 8 т.] ; 1976—1980, т. 1).;
* Военный энциклопедический словарь (ВЭС). — М: Воениздат, 1984. — 863 с. с иллюстрациями (ил.), 30 листов (ил.)
**Երվանդ Ծատուրյան** (ապրիլի 7, 1911(1911-04-07), Նախիջևան, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - օգոստոս 1988, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան, թատրոնի և կինոյի ռեժիսոր, Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Երվանդ Ծատուրյանը ծնվել է 1911 թվականի ապրիլի 7-ին, Նախիջևանում։ Կրթությունն ստացել է Երևանում։ 1932 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետ։ 
Մի քանի տարի աշխատել է Ռուսաստանի տարբեր մարզերում։ 1940-ականների սկզբից սկսել է աշխատել Հայաստանում, ղեկավարել տարբեր թատրոններ։

Մահացել է 1988 թվականի օգոստոսին, Երևանում։

### Ընտանիք

Որդին թատերական ռեժիսոր, թատերական գործիչ, ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2011), պրոֆեսոր Նիկոլայ Ծատուրյանն է։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

1929 թվականին սկսել է աշխատել Երևանի նորաստեղծ Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում` խաղալով մի շարք տարդեր դերեր։ 1932 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը` միևնույն ժամանակ մասնակցելով Հայկական մշակույթի տան դրամատիկական ստուդիաի տարբեր աշխատանքների։

Հետագա տարիներին Բրյանսկի մարզի, Չելյաբինսկի և Վլադիմիրի Պատանի հանդիսատեսի թատրոններում` լինելով գլխավոր դերերի դերակատար, բեմադրող ռեժիսոր, թատրոնի տնօրեն, գեղարվեստական ղեկավար։ Երվանդ Ծատուրյանը նաև հիմնադրել է Կալմիկայի ռուսական դրամատիկ կոլեկտիվը, որը ժամանակի ընթացքում դարձել է պետական թատրոն։

1940-ական թվականների սկզբից աշխատել է Հայաստանի շրջանային թատրոններում` ղեկավորելով Գորիսի, Կապանի, Էջմիածնի դրամատիկական թատրոնները, բեմադրել ներկայացումներ։ Կարճ ժամանակ աշխատել է նաև Թատերական ինստիտուտում։

Ավանդ ունի նաև կինոաշխարհում. եղել է փաստավավերագրսական ֆիլմերի խմբագիր, երկրորդ ռեժիսոր և կինոկրկնօրինակումների ռեժիսոր։

### Դերեր և բեմադրություններ

* «Պայթուն»` Շպիկի
* «Տիլ Ուլենշպիգել»` Բրեդերոդեր
* «Վրեժ» (ռեժիսոր)
* «Զվարճալի դեպք» (ռեժիսոր)
* «Պաղտասար աղբար» (ռեժիսոր)
* «Սպանված աղավնի» (ռեժիսոր)
* «Մեծ հարսանիք» (ռեժիսոր)
* «Հայ կինը» (ռեժիսոր)
* «Մեսրոպ Մաշտոց» (ռեժիսոր)

### Ֆիլմեր

* «Համլետ»
* «Զինվորի հայրը»
* «Ամեն ինչ մնում է մարդկանց»
* «Ոչ ոք չի ուզում մեռնել»
* «Ինչու է աղմկում գետը»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, Երևան, 2011, էջ 29-30
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
3. ↑  Մ. Հուրիխանյան, Հ. Հուրիխանյան, Տ. Հուրիխանյան «Հայ կինոն... գրավոր», Երևան, «Լուսաբաց», 2012, ISBN 978-99-39-69-021-6
**Դրագոմիր Կազակով** (բուլղար․՝ Драгомир Казаков, օգոստոսի 8, 1866(1866-08-08), Տուլչա, Ռումինիա - սեպտեմբերի 22, 1948(1948-09-22), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի դերասան, ռեժիսոր, երգիչ, բարիտոն։ Բուլղարիայի օպերային թատրոնի հիմնադիրներից։

Կենսագրություն
--------------

Դրագոմիր Կազակովը ծնվել է Տուլչայում։ Սովորել է Բուլղարիայի գիմնազիայում (Գեորգի Սավա Ռակովսկու անվան ավագ դպրոց)։ 1886-1890 թվականներին սովորել է Պրահայի կոնսերվատորիայի օպերային դպրոցում և երգի դասարանում։ Համարվում է դրամատիկ օպերային թատրոնի հիմնադիրը և 1890-1892 թվականներին ղեկավարել է այն։ 1893 թվականին եղել է «Արցունքներ և ծիծաղ» („Сълза и смях") դրամատիկական թատրոնի ղեկավարը, 1894-1899 թվականներին՝ երգ է դասավանդել Սոֆիայի աղջիկների ավագ դպրոցում։ 1899-1902 թվականներին Պետերբուրգում կատարելագործել է մասնագիտական հմտությունները, 1908-1914 թվականներին եղել է Բուլղարիայի օպերային ընկերակցության բարիտոնը, քնարական ռեպերտուարով հանդես է եկել որպես բարիտոն։

Դրագոմիր Կազակովը կնոջ՝ Մարիայի հետ: Լուսանկարը դերասան Սավա Օգնյակովի արխիվից
Գրել է *„Материали по история на Народния театър и опера"* գիրքը, հրատարակվել է 1930 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Научноинформационен център „Българска енциклопедия". Голяма енциклопедия България. Том 6. София, Книгоиздателска къща „Труд", 2012. ISBN 9789548104289. с. 2189-2190.
2. ↑  Енциклопедия на българския театър. София, Книгоиздателска къща „Труд", 2008. ISBN 9545287713. с. 203.
**Նաշիդե Գյոզդե Դուրմուշ** (թուրքերեն՝ Naside Gözde Durmuş, 1985, Իզմիր, Թուրքիա), թուրք գիտնական և գենետիկ, ում ուսումնասիրությունները առնչվում են համաշխարհային առողջապահության հիմնախնդիրների ոլորտներում նանոտեխնոլոգիայի և միկրոտեխնոլոգիայի ունեցած դերակատարությանը, ինչպես օրինակ քաղցկեղի և հակաբիոտիկների ոլորտներում։ 2015 թվականին «MIT Technology Review»-ն նրան դասակարգել է «պիոներների» կատեգորիայի տակ՝ ներառելով 35 ամենաերիտասարդ առաջնորդների ցանկում։

Կենսագրություն
--------------

Դուրմուշը ծնվել է 1985 թվականին Թուրքիայի Իզմիր քաղաքում։ 2003 թվականին ընդունվել է Անկարայի Միջինարևելյան տեխնիկական համալսարանի բակալավրիատ՝ մասնագիտանալով մոլեկուլային կենսաբանության և գենետիկայի ոլորտներում։ Ավելի ուշ, նա մասնակցել է Ֆուլբրայթի ծրագրին և մեկնել Միացյալ Նահանգներ՝ ստանալու բարձրագույն կրթություն։ 2009 թվականին Բոստոնի համալսարանում ստացել է ինժեներիայի մագիստրոսի կոչում, իսկ արդեն 2013 թվականի մայիսին Բրաունի համալսարանում ստացել է կենսաբժշկական ինժեներիայի թեկնածուի գիտական աստիճան։

2014 թվականին, Սթենֆորդի համալսարանում սկսել է իրականացրել հետդոկտորական հետազոտություն։ Ներկայումս, նա, Ռոնալդ Դեյվիսի հետ միասին, հետազոտություն է իրականացնում Սթենֆորդի համալսարանի գենետիկ տեխնոլոգիայի կենտրոնում և Սթենֆորդի բժշկության դպրոցում։ 2015 թվականին «MIT Technology Review»-ն նրան դասակարգել է «պիոներների» կատեգորիայի տակ՝ ներառելով 35 ամենաերիտասարդ լիդերների ցանկում։

Կարիերա
-------

Նրա ուսումնասիրությունները ուղղված էժան նանոտեխնոլոգիական գործիքների ստեղծմանը, որոնց միջոցով կարելի է տալ հիվանդությունների եզրակացությունը և բուժումը, ինչպես օրինակ բջիջների ֆիզիկական առանձնահատկությունները հայտնաբերելու արագ մեթոդի մշակում՝ մագնիսական դաշտում նրանց լևիտացիայի միջոցով։ Սա հնարավորություն է տալիս կարճ ժամանակահատվածում չափել, թե ինչպես է մանրեն արձագանքում համապատասխան միջոցին և ինչպես կարելի է քաղկեղածին հիվանդ բջիջները տարանջատել առողջ բջիջներից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Gozde Durmus, 30 | It’s amazing what you can learn about a cell when you levitate it.
3. ↑  Kanser teşhisinde çığır açan buluş (թուրքերեն)
4. ↑  Naside Gozde Durmus|Stanford Profiles
5. ↑  Dünyanın Gururu İki Türk Bilim İnsanı Bursa'ya Geliyor. (թուրքերեն)
6. ↑  Stanford team develops technique to magnetically levitate single cells. Phys.org
**Կապիտոլիական գայլը Քիշնևում** (մոլդովերեն՝ **Statuia Lupoaicei (Lupa Capitolina) din Chișinău**), 1921 թվականին, Բեսարաբիան ու Բուկովինան Ռումինիայի հետ միավորվելու կապակցությամբ Հռոմի քաղաքապետարանի նվիրած արձանը, որը տեղադրված է Քիշնևում՝ Մոլդովայի պատմության ազգային թանգարանի առջև։

Պատմություն
-----------

Բեսարաբիայի բնիկ ժողովրդի ռոմանական ծագումը և նրա լեզվի՝ ռոմանական լեզվաճյուղին պատկանելությունը շեշտելու նպատակով Հռոմի քաղաքապետարանը քանդակագործ Էտտորե Ֆեռարիի կերտած կապիտոլիական գայլի արձանի կրկնօրինակը 1921 թվականին նվիրել է Քիշնևի քաղաքապետարանին։ Արձանը տեղադրվել է այն շենքի առջև, որտեղ «*Երկրի խորհուրդը*» (Մեծ միության ժամանակների Բեսարաբիայի խորհրդարանը) քվեարկել էր Ռումինիայի հետ Բեսարաբիայի միավորման օգտին (այդ շենքը 1933 թ. դարձել է Քիշնևի համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետի մասնաշենքը)։

Այն բանից հետո, երբ Խորհրդային Միությունը, Մոլոտով-Ռիբենտրոպի գաղտնի պակտի համաձայն, գրավել է Մոլդովան, հայտարարվել է, որ կապիտոլիական գայլի արձանը իտալական ֆաշիզմի ու ռումինական իմպերիալիզմի խորհրդանիշն է և ուղարկվել է ձուլարան՝ հալելու։

1990 թվականին՝ Խորհրդային Միությունից Մոլդովայի անկախանալուց հետո, *Աշխարհի ռումինների միավորման մշակութային լիգա*ն արձանի բնօրինակից մի նոր կրկնօրինակ է պատրաստել տվել և նվիրել նոր իշխանություններին։ Այն տեղադրվել է Մոլդովայի պատմության ազգային թանգարանի առջև։ Բայց Մոլդովայում իշխանության գլուխ ռուսախոս կոմունիստների անցնելուց հետո ժողովրդի ռոմանական ծագման խորհրդանիշը լուսանցքում է հայտնվել՝ ի հակադրություն մոլդովանիզմի, որի աջակիցներն են նրանք։ Արձանը «անհայտ անձանց» ձեռքերով վնասվել է, իջեցվել պատվանդանից՝ իբրև թե վերականգնման նպատակով, սակայն վերականգնումը միտումնավոր կերպով ձգձգվել է։ Վկայություններ կան, որ այդ ձգձգման հիմքում քաղաքական պատճառներ են ընկած։

2009 թվականի հուլիսին, *Հանուն եվրոպական ինտեգրման* դաշինքի ստեղծումից հետո, երկրի կոմունիստական իշխանությունների կողմից սառեցված մի շարք մշակութային նախագծերի առջև (ներառյալ՝ կապիտոլիական գայլի արձանի վերականգնման) կանաչ լույս է վառվել։

Տես նաև
-------

Կապիտոլիական գայլ

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Monumentul Lupoaicei a revenit la Chișinău, Moldova.org, Accesat la 29 august 2014
2. ↑  Bucate de Lupoaică pentru un Guvern cu fobii, Ziarul de Gardă, nr. 192, 14 august 2008
3. ↑  Romanian coins / Monede Românești - lupoaica cu Romulus și Remus în numismatica românească

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Կապիտոլիական գայլ (Քիշնև) Վիքիպահեստում |

* Столетие Кароля I (ռում.)
* Монумент Римской волчицы с Ромулом и Ремом (ռում.)
Շարդենի բրիոշով նատյուրմորտը
**«Եթե նրանք չունեն հաց, թող թխվածք ուտեն»**, ֆրանսիական հանրահայտ «Qu’ils mangent de la brioche» արտահայտության հայերեն թարգմանությունը, որը բառացի նշանակում է «Թող նրանք ուտեն բրիոշներ»։ Ունի խճճված ծագում, ըստ ամենատարածված տարբերակի հեղինակը Ֆրանսիայի թագուհի, Լյուդովիկոս XVI-ի կին Մարի Անտուանետն է, սակայն հարկ է նշել, որ թագուհու կենսագրության ժամանակագրական տվյալները չեն համապատասխանում արտահայտության ստեղծման ժամանակաշրջանին։

### Արտահայտության պատմությունը

Վերը նշյալ արտահայտությունն առաջին անգամ օգտագործվել է Ժան-Ժակ Ռուսոյի կողմից իր «Ապաշխարանք» (1766 - 1770) ստեղծագործության մեջ, սակայն ոչ այն տարբերակով, որով սովորաբար այն կիրառվում է։ Համաձայն Ռուսոյի՝ այս արտահայտությունն արտաբերել է ֆրանսիական մի արքայադուստր, որն արդյունքում ժողովրդի և նույնիսկ մի քանի պատմաբանների կողմից նույնացվել է Մարիա-Անտուանետայի(1755 - 1793) հետ։

Ի՞նչ անել հաց ունենալու համար 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Գնել` ես ինքս երբեք չէի համաձայնվի։ Ինչպես կարելի է, որ կարևոր պարոնը, սուրը ձեռքին, գնա հասարակ հացթուխի մոտ և այն էլ ինչի, մի կտոր հացի համար։ Եվ վերջապես ես հիշեցի, թե ինչպիսի ելք առաջարկեց մի արքայադուստր, երբ նրան տեղեկացրին, որ գյուղացիները հաց չունեն. թող ուտեն բրիոշի։ Ես այդպես էլ վարվեցի, բայց որքան դժվարությունների ես հանդիպեցի- Ժան-Ժակ Ռուսո «Ապաշխարանք» |  |

Ժամանակագրական խնդիրն այն է, որ այդ ժամանակ Մարիա-Անտուանետան դեռևս ամուսնացած չի եղել և ապրել է հայրենի Ավստրիայում, Ֆրանսիա նա տեղափոխվել է միայն 1770 թ։ Ինչպես նկատում ենք, Ռուսոն իր ստեղծագործության մեջ որևէ կոնկրետ անուն չի մատնանշել։ Անկախ այժմյան հայտնիությունից՝ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ այն գրեթե չի օգտագործվել։ Ինչպես երևում է, դիպուկ արտահայտության հեղինակը ինքը Ռուսոն է, որը շատ շատերի նման նույնպես ցանկանում էր հավատալ, որ այն արտաբերվել է թագուհու կողմից այդքան ատելի դարձած հեղափոխության նախօրեին։
**«Բաշկիրները»** (անգլ.՝ Bashkirs), շոտլանդացի նկարիչ սըր Վիլյամ Ալանի կտավներից։

Հեղինակի կողմից կտավը ստեղծվել է 1814 թվականին, երբ նա ուղևորության էր եկել Ռուսաստան 1805 թվականից 1814 թվականներին։

Վիլյամ Ալանն ապրում էր Սանկտ Պետերբուրգում, որտեղ նկարում էր դիմանկարներ։ Ճանապարհորդել է Ուկրաինայում, Ղրիմում, Կովկասում և Մերձկասպյան տափաստաններում։ Էդինբուրգ է վերադարձել 1814 թվականին՝ իր հետ տանելով մեծ քանակությամբ կենցաղային իրեր, հագուստներ, զենքեր։ Վերջիններս նա օգտագործել է իր ստեղծագործություններում՝ ծանոթացնելով Եվրոպային քիչ հայտնի ժողովուրդների հետ։

«Բաշկիրները» կտավում հեղինակը ճշգրտորեն պատկերել է բաշկիրների ազգային կերպարը։ Այդ ճշգրտությանը ուշադրություն դարձրեց Նիկոլայ I արքան, երբ գտնվում էր Էդինբուրգում նկարչի արվեստանոցում 1816 թվականին։ Հենց այդ ժամանակ էլ արքան գնեց այդ և այլ երկու կտավներ հեղինակից ու տարավ իր հետ Անիչկովի պալատ՝ իր պետերբուրգյան նստավայրը։

Ի սկզբանե նկարը կոչվում էր «Բաշկիրները, որոնք ուղեկցում են դատապարտյալներին Սիբիր»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8
2. ↑  Государственный Эрмитаж

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hermitage: digital collection
Դրոշ, որն առաջարկվում է Մեծ Պորտուգալիայի կողմնակիցների կողմից:
Մեծ Պորտուգալիայի առաջարկվող տարածքը:
**Մեծ Պորտուգալիա** (պորտ.՝ Portugaliza), իրրեդենտիստական քաղաքական հայեցակարգ, որն առաջարկվում է որոշ պորտուգալացի ազգայնականների կողմից և ենթադրում է պատմամշակութային առումով մոտ գտնվող տարածքների միավորումը Պորտուգալիային, սակայն այդ տարածքները պետք է գտնվեն երկրի սահմաններից դուրս։ Օրինակ՝ Գալիսիան, ինչպես նաև Օլիվենսներն և Իսպանիայի, Պորտուգալիայի սահմանային մի շարք գյուղեր, որոնց բնակիչները խոսում են տարբեր գալիսիական-պորտուգալական բարբառներով, ինչպիսիք է Ֆալա Դե Շալիման։

Նախադրյալներ
------------

Պորտուգալիան երկար և ամուր պատմամշակութային կապեր ունի Գալիսիայի հետ։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ 1143 թվականին անկախացած Պորտուգալիայի վարչաշրջանը նախկինում Գալիսիայի Թագավորության կազմում էր։

Պորտուգալիան դարձավ անկախ թագավորություն, իսկ ժամանակի ընթացքում դարձել է գաղութային կայսրություններ, մինչդեռ Գալիսիան կորցրեց ինքնիշխանությունը և մտավ Իսպանիայի կազմի մեջ, որի մի մասը մինչ օրս ունի ինքնավար համայնքի կարգավիճակ։

Այնուամենայնիվ, չնայած գրեթե հազարամյա առանձին գոյությանը, Պորտուգալիայի և Գալիսիայի բնակչությունը պահպանում է ընդհանուր մշակութային ինքնությունը։ Կարևոր է նշել, որ պորտուգալերեն և գալիսերեն լեզուները շատ նման են, գալիսերեն-պորտուգալերեն ընդհանուր ծագում ունեն և բաժանվել են միայն XV դարում։

Տես նաև
-------

* Գալիսիայի թագավորություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Galiza e Portugal: Umha ou duas naçons?(չաշխատող հղում)
, por José Manuel Barbosa.
2. ↑  Página da *Comissom Lingüística da Associaçom Galega da Língua (CL-AGAL)*.
3. ↑  O que é o Reintegracionismo?.
4. ↑  Portal galego da língua. Fernando Corredoira: «O português deu-me uma experiência de 'normalidade' e de variedade na nossa língua», 22 de julho 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Revista Portugaliza — Revista de Informação e Cultural e Científica
* AGAL — Associação Galega da Lingua
* Portal Galego da Língua

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Իրրեդենտիստական շարժումները աշխարհում |
| --- |
|  |
| Աֆրիկա | Մարոկկո ·Սոմալի |
|  |
| Ամերիկաներ | Արգենտինա ·Գվատեմալա ·Վենեսուելա ·Բոլիվիա |
|  |
| Ասիա | 

|  |  |
| --- | --- |
| Միջին Արևելք | Իսրայել ·Սիրիա ·Թուրքիա ·Եմեն |
| Մնացած Ասիան | Չինաստան · Հնդկաստան · Ինդոնեզիա ·Կորեա ·Մոնղոլիա ·Նեպալ ·Ֆիլիպիններ ·Թիմոր  · Աֆղանստան-Պակիստան |

 |
|  |
| Եվրոպա | 

|  |  |
| --- | --- |
| Բալկաններ | Ալբանիա ·Բուլղարիա ·Խորվաթիա ·Հունաստան ·Մակեդոնիա ·Ռումինիա ·Սերբիա ·Սլովենիա |
| Կովկաս | Հայաստան ·Լեզգիստան |
| Մնացած Եվրոպան | Կատալոնիա ·Ֆինլանդիա ·Գերմանիա ·Հունգարիա ·Իռլանդիա ·Իտալիա ·Նիդերլանդներ ·Պորտուգալիա ·Ռուսաստան ·Ուկրաինա |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Կիրակոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Զավեն Թադևոսի Կիրակոսյան** (մարտի 31, 1936(1936-03-31), Կահիրե, Եգիպտոս), ֆիզիկոս, Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1962)։

Կենսագրություն
--------------

1956 թվականին ավարտել է Կալիֆոռնիայի Բերկլիի համալսարանը։
1956-1962 թվականներին աշխատել է նույն համալսարանում, 1963-1970 թվականներին՝ Ստենֆորդի համալսարանի գծային արագացուցչի կենտրոնում, 1970-1978 թվականներին՝ նույն համալսարանի բարձր էներգիաների ֆիզիկայի և միկրոալիքային ճառագայթման լաբորատորիայում։ 1979-1994 թվականներին՝ ԱՄՆ-ի ՊՆ ավիատիեզերական ընկերության պաշտպանական տեխնոլոգիաների մշակումների տնօրեն, 2005 թվականից՝ ՀՀ-ում իր հիմնադրած գիտաարտադրական խորհրդի նախագահ։

Աշխատանքները վերաբերում են տարրական մասնիկների հայտնաբերման, բարձր էներգիաների ֆիզիկայի գերզգայուն սարքավորումների և սարքերի, պաշտպանական տեխնոլոգիաների (հեռահաս գերհզոր լազերներ, միկրոալիք հզոր ճառագայթիչներ) մշակման, խիտ պրոտոնային և էլեկտրոնային արագացուցիչների, միջուկային էներգետիկ աղբյուրների ստացման, ռադիոակտիվ թափոնների և աշխատած միջուկային վառելիքի մշակման հարցերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սարգիս Հմայակի Թումանյան** (հունվարի 1, 1919(1919-01-01), Երևան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն), հայ խորհրդային ինժեներ-հիդրոշինարար։

Կենսագրություն
--------------

1943 թվականին ավարտել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1956-1961 թվականներին աշխատել է Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների ԳՀԻ-ի տնօրենի տեղակալ, 1961-1974 թվականներին՝ «Էլեկտրոն» գործարանի տնօրեն։ 1974 թվականից եղել է ՀԽՍՀ կենցաղային սպասարկման նախարար։ «Նաիրի» էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաների ընտանիքի՝ սերիական արտադրության մեշ ներդրման աշխատանքների համար 1971 թվականներին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 237.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 237)։*  |
**Զարինե** կամ **Զռնել**, գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Գյուղի ավերակները գտնվում են Կուքի (Քյուքիչայ) վտակի վերին հոսանքի շրջանում, Կուքի գյուղից 4—5 կմ արևելք՝ մի մեծ ժայռի տակ։

Անվանում
--------

Ըստ ավանդության այս գյուղի հին անունը եղել է Զարինե, որը հետագայում աղավաղվել և դարձել է *Զիրպել*, *Զռնել*։

Պատմություն
-----------

Պատմական գյուղը բավական մեծ է եղել, այդ են վկայում այժմյան ավերակներում պահպանված մոտ 600 քանդակազարդ տապանաքարերը։ Գյուղից մոտավորապես 1 կմ վերև գտնվում է մի չորացած փոքրիկ լճակ, որի շուրջը կան չորս մեծ գուռեր։ Գյուղի շրջակայքում կան նաև բրոնզեդարյան բնակավայրեր, որոնց պեղումներից Բ. Ալեքսանյանը հայտնաբերել է խեցեղեն և այլ հնագիտական իրեր։

Բնակչություն
------------

Այս գյուղից հայերը տեղափոխվել են 1830—1840 թվականներին, որից հետո այստեղ՝ մինչև 1969 թվականը, բնակություն են հաստատել ադրբեջանցիները։

Ճարտարապետություն
-----------------

Զարինեի բարձրաբերձ ժայռի վրա գտնվում է գյուղի ամրոց-բերդը, որի հետքերը մինչև օրս տեսանելի են։ Ամրոցը իր բնական դիրքի շնորհիվ անառիկ է եղել, շրջապատված ամուր պարիսպներով։ Գյուղի հյուսիսարևելյան մասում դեռևս նկատելի են Զարինի եկեղեցու ավերակների հետքերը, որը 1873 թվականին կանգուն հուշարձան է եղել։ Գերեզմանատան հուշարձաններից արժանահիշատակ են նրա 11-12-րդ դարերի մի շարք խաչքարերը։

Տես նաև
-------

* Զարինեն (Զռնելը) Նախիջևանի քարտեզին Archived 2015-01-06 at the Wayback Machine.

Գրականություն
-------------

* Արգամ Այվազյան, Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ։, Երևան, ««Հուշարձան» և ՀՀ ԳԱԱ «գիտություն»», 1995 — 367, էջեր 367 — 367 էջ։
* Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 224 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Արգամ Այվազյան* Նյութեր Նախիջևանի պատմական գյուղերի տեղադրության և պատմական հուշարձանների վերաբերյալ. — № Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2. pp. 258-266.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Շահբուզի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Շահբուզ** |
|  |
| 
* Աղտավ
* Արմավաշեն
* Առինջ
* Զարինե
* Զառնաթուն
* Օծոփ
* Բադամլիսու
* Բջնակ
* Դալարինք
* Գեհենիք
* Անուշավան
* Քրտն
* Ձաղա
* Ոլենի
* Կժաձոր
* Կուքի
* Քյոլք
* Աղու
* Ծավալք
* Նորս
* Բաբոնք
* Կըզըլ Կըշլաղ
* Շամեն
* Շահապոնք
* Սաղուասոնք
* Թաթերք
* Թամաշաղ
* Արքոյքայ

 | Շահբուզի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | 
* Ագարակ
* Բլուր
* Հեծանա
* Խնձրա
* Խոզրամիր
* Խոռունք
* Ցեցիկ
* Զուր

 |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |