**Հեյմդալ** (*հին նորվ.՝ Heimdallr* [ˈhɛimˌdɑllz̠], ժամանակակից իսլանդերեն՝ *Heimdallur* [ˈheimˌtatlʏr̥]), սկանդինավյան դիցաբանությունում աստվածների և տիեզերական ծառ Իգդրասիլի պահապան աստված, որը հսկում է Բիվրյոստ կամուրջը։

Նկարագրություն
--------------

Հեյմդալը մարդկությանն է հանձնում աստվածների նվերը, նկարիչ՝ Նիլս Ասպլունդ, 1907
Հեյմդալն Օդինի և Ինը մայրերի որդին է և դասվում է Ասերի շարքին։ Որպես աստվածների պահապան՝ իր կացարան Հիմինբյորգից («Երկնային լեռ») հսկում է այրվող ծիածանի տեսք ունեցող Բիվրյոստ կամուրջը, որը Ասգարդը՝ երկինքը, կապում է Միդգարդի՝ երկրի հետ՝ Ասգարդի մուտքը պաշտպանելով հսկա յոտուններից։

Ըստ սկանդինավյան հավատալիքների՝ Հեյմդալն ունի ապագան տեսնելու կարողություն և սուր զգայարաններ, մասնավորապես՝ սուր տեսողություն ու լսողություն։ Նա նկարագրվում է նաև որպես ձյունաճերմակ մաշկով «փայլող աստված», «ամենապայծառն ասերից», «նա, ով կանխատեսում է ապագան, ինչպես վաները»։ Հեյմդալը համարվում է նաև լույսի և արևածագի աստվածը։ Նրա մականուններն են՝ «ոսկեղջյուր» և «ոսկեատամ»։ Հեյմդալին են պատկանում ոսկեբաշ ձի Գուլտոպը և ոսկե ահեղաձայն եղջյուրը՝ Գյալարհորնը, որը կախված է նրա գոտուց։ Ըստ սկանդինավյան դիցաբանության՝ աշխարհի վերջից՝ Ռագնարյոկից առաջ Հեյմդալը եղջյուր է փչում՝ աստվածներին կանչելով վերջին մարտի։

Հեյմդալին է վերագրվում մարդկության բաժանումը՝ ըստ սոցիալական դասակարգերի։ Նրան վերաբերող այլ ուշագրավ պատմություններից են Բրիսինգամեն թանկարժեք ապարանջանի վերադարձը Ֆրեյային, որը Հեյմդալը խլում է Լոկիից՝ նրա հետ ծովափոկի տեսքով մարտի բռնվելու արդյունքում։ Հեյմդալի և Լոկիի հարաբերությունները մշտապես թշնամական են, և հատկանշական է, որ ըստ կանխագուշակության՝ Ռագնարյոկի իրադարձությունների ժամանակ Հեյմդալը և Լոկին, մարտի բռնվելով, պետք է սպանեն միմյանց։

Հիշատակումներ
-------------

Հեյմդալը հիշատակվում է ավելի վաղ ավանդապատումների հիման վրա 13-րդ դարում կազմված բանաստեղծությունների ժողովածու «Ավագ Էդդայում», 13-րդ դարում գրված «Կրտսեր Էդդայում» և հին սկանդինավյան սագաների ժողովածու «Հեյմսկրինգլայում», արքունական բանաստեղծների՝ սկալդների պոեզիայում և Անգլիայում հայտնաբերված հին սկանդինավերեն ռունական գրություններում։ Միայն երկու տող է պահպանվել «Հեյմդալի հմայախոսությունը» (Heimdalargaldr) չափածո ստեղծագործությունից։

Ժամանակակից մշակույթում
-----------------------

Հեյմդալը Մարվելի կոմիքսներում
### Կոմիքսներ

Հեյմդալ աստծո կերպարի վրա է հիմնված Marvel Comics-ի կողմից հրատարակված կոմիքսների հերոս Հեյմդալի կերպարը, որը նկարագրվում է որպես ամենատես ու ամենալուր, օժտված է գերմարդկային ուժով, դիմացկունությամբ, երկարակեցությամբ և հեռափոխադրման (տելեպորտացիա) կարողությամբ։ Բիվրյոստ կամրջի միակ պահապանն է Ասգարդում։

### Կինեմատոգրաֆիա

Marvel-ի կինեմատոգրաֆիական տիեզերքի «Թոր» (2011), «Թոր։ Մռայլ աշխարհը» (2013), «Վրիժառուները։ Ալտրոնի դարաշրջանը» (2015), «Թոր։ Ռագնարյոկ» (2017) և «Վրիժառուները։ Անվերջության պատերազմ» (2018) ֆիլմերում Հյելմդալը հանդես է գալիս որպես Բիվրյոստի պահապան՝ բացելով և փակելով այն մյուս աստվածների խնդրանքով, ինչպես նաև ունի տարբեր աշխարհներում կենդանի էակներին հետևելու կարողություն։ Հեյմդալին մարմնավորել է կինոյի և հեռուստատեսության բրիտանացի դերասան Իդրիս Էլբան։

Տես նաև
-------

* Սկանդինավյան դիցաբանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Faulkes (1995:25-26):
2. ↑  «Հեյմդալ». *Random House Webster's Unabridged Dictionary*.
3. ↑  Lindow (2002: 170):
4. ↑  Faulkes (1995:54):

Գրականություն
-------------

* Bailey, Richard N. (1996). *England's Earliest Sculptors*. University of Toronto. ISBN 0-88844-905-4.
* Bellows, Henry Adams (1923). *The Poetic Edda*. American-Scandinavian Foundation.
* Cöllen, Sebastian (2015). *Heimdallr – der rätselhafte Gott. Eine philologische und religionsgeschichtliche Untersuchung*. Ergänzungsbände zum Reallexikon der Germanischen Altertumskunde 94. Berlin & Boston: Walter de Gruyter. 978-3-11-042195-8
* Daubney, A. (2010). *LIN-D92A22: Early Medieval Spindle Whorl*. Accessed: Jun 9, 2011 10:42:37 AM.
* Dodds, Jeramy. Trans. 2014. *The Poetic Edda*. Coach House Books. 978-1-55245-296-7
* Dumézil, Georges (1973). "Comparative Remarks on the Scandinavian God Heimdall". Trans. Francis Charat. In: *Gods of the Ancient Northmen* ed. Einar Haugen. University of California Press. 978-0-520-02044-3
* Faulkes, Anthony (Trans.) (1995). *Edda*. Everyman. 0-460-87616-3
* Hollander, Lee M. (Trans.) (2007). *Heimskringla: History of the Kings of Norway*. University of Texas Press. 978-0-292-73061-8
* Larrington, Carolyne (Trans.) (1999). *The Poetic Edda*. Oxford University Press. 0-19-283946-2
* Lindow, John (2002). *Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs*. Oxford University Press. 0-19-515382-0
* Much, Rudolf 1930. "Der nordische Widdergott". *Deutsche Islandforschung 1930*, Vol. 1: *Kultur*, ed. Walther Heinrich Vogt, Veröffentlichungen der Schleswig- Holsteinischen Universitätsgesellschaft, 1928:1 (Breslau: F. Hirt, 1930), p. 63–67.
* Schach, Paul (1985). "Some Thoughts on *Völuspá*" as collected in Glendinning, R. J. Bessason, Heraldur (Editors). *Edda: a Collection of Essays.* University of Manitoba Press. 0-88755-616-7
* Simek, Rudolf (2007). Translated by Angela Hall. *Dictionary of Northern Mythology*. D.S. Brewer 0-85991-513-1
* Thorpe, Benjamin (Trans.) (1866) *The Elder Edda of Saemund Sigfusson*. Norrœna Society.

Արտաքին հղումներ
----------------

* MyNDIR (My Norse Digital Image Repository) Նկարազարդումներ ձեռագիր մատյաններում և վաղ շրջանի տպագիր գրքերում, որտեղ պատկերված է Հեյմդալը։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հեյմդալ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 129202886 · LCCN: n2015053073 · VIAF: 42910162 · WorldCat VIAF: 42910162 |

 |