recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մայքլ Ադամս** (անգլ.՝ Michael Adams,հունվարի 19, 1963(1963-01-19), Հարթֆորդ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ և մարզիչ։

Խաղացողի կարիերա
----------------

Ադամսը ծնվել է Հարթֆորդում (ԱՄՆ, Կոնեկտիկուտ նահանգ)։ Սովորել է Բոստոնի քոլեջում, որտեղ հանդես է եկել տեղի բասկետբոլի թիմում։ 1985 թվականին նա իր թեկնածությունն է առաջադրել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆտի համար, որտեղ նա երրորդ ռաունդում մասնակցել է 66 համարի մարզաշապիկով «Սակրամենտո Քինգզ» ակումբում։ Իր դեբյուտում նա միջինը մեկ խաղում վաստակել է ընդամենը 2,2 միավոր, սակայն հաջորդ մրցաշրջաններում նա այլ թիմերում շատ ավելի լավ է հանդես եկել։ 1986/87 մրցաշրջանում նա հանդես է եկել «Վաշինգտոն Բուլետս»-ում, իսկ 1987-ին տեղափոխվել է «Դենվեր Նագեթս»։ 1990/91 մրցաշրջանում «Դենվեր Նագեթս»-ում նա միջինը մեկ խաղում վաստակել է 26,5 միավոր և 10,5 գոլային փոխանցում է կատարել։ Այս հաջող մրցաշրջանից հետո նա կրկին վերադարձավ «Բուլետս» և ընդունեց առաջարկը՝ 1992-ին մասնակցել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի բոլոր աստղերի խաղին։

Ադամսն իր խաղային կարիերան ավարտել է 1996 թվականին՝ լինելով «Շառլոտ Հորնեթս»-ի խաղացող։ Իր խաղային կարիերայի ընթացքում նա վաստակել է 9621 միավոր և կատարել 4209 փոխանցում, ինչպես նաև 4 մրցաշրջաններ անընդմեջ երեք միավորանոց նետումների ցուցանիշով առաջատարն էր մրցաշրջանում, իսկ 1989/89 և 1989/90 մրցաշրջաններում NBA-ի առաջատարն էր երեք միավորանոց նետումների քանակով։

Մարզչական կարիերա
-----------------

Խաղային կարիերայի ավարտից հետո Ադամսը մարզչական պաշտոններ է զբաղեցրել բասկետբոլի միջազգային լիգայի «Ռիչմոնդ Ռիտմ» ակումբում, NBA-ի «Վանկուվեր Գրիզլիս» ակումբում, WNBA-ի «Վաշինգտոն Միստիքս» ակումբում և Մերիլենդի համալսարանի բասկետբոլի թիմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Terrapins Tab Moxley and Adams As Assistant Coaches Archived 2008-01-15 at the Wayback Machine.. April 15, 2005. Retrieved on October 4, 2008.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Career Statistics at Basketball-Reference.com
**Առլբերգ** (գերմ.՝ Arlberg), լեռնազանգված Արևելյան Ալպերում` Ավստրիայի արևմուտքում` Ֆորարլբերգ և Տիրոլ նահանգների սահմանագծին։ Ամենաբարձր կետը Վալուգա լեռն է (2809 մ)։

Անվանումը ծագում է Առլբերգ լեռնանցքի (1793 մ) անունից։ Մեկ այլ տարբերակի համաձայն` կարող է ծագել «Arlenbushes» թփերից, որոնք մեծ տարածում ունեն այդ տեղանքում։

Լեռան հարակից բնակավայրերն ու լեռնադահուկային առողջարաններն են Լեխը, Ցյուրսը, Սթուբենը, Սանկտ-Քրիստոֆը և Սանկտ Անտոն ամ Արլբերգը։

Ենթակառուցվածք
--------------

Լեռնանցքով անցնող հին ճանապարհը հայտնի էր XIV դարից։ Այն բարձած կենդանիների ոտնատեղերից առաջացած լեռնային փոքրիկ արահետ էր, երբ մարդիկ այդ տարածքով աղ և անհրաժեշտ այլ իրեր են տեղափոխել։ Սակայն Արլբերգի խիստ թույլ զարգացած լինելու պատճառով բազմաթիվ հարյուրամյակների ընթացքում մարդիկ խուսափել են լեռնանցքի այս ճանապարհից` նախընտրելով շրջանցել Ֆերնը կամ Իմենշտադ իմ Ալգոյը։ Տեքստիլ արդյունաբերության և փոստային ծառայությունների զարգացման հետ բարեկարգվեցին ճանապարհները, որոնք սկսեցին այստեղ հայտնվել 1824 թվականից սկսած։

Առլբերգի թունել
---------------

20-րդ դարում, ավտոմեքենաների հոսքի մեծացման հետ եղած ճանապարհները սկսեցին չբավարարել։ Այդ պատճառով էլ որոշվեց ավտոմեքենաների համար 14 կմ երկարությամբ թունել փորել Լանգենի և սանկտ Անտոն ամ Արլբերգի միջև։ 1974 թվականի հուլիսի 5-ին սկսվեցին շինարարական աշխատանքները, իսկ 1978 թվականի դեկտեմբերի 1-ին սկսվեց թունելի շահագործումը։ Թունելով անցումը վճարովի է, սակայն լեռնանցքի հին ճանապարհը անվճար է։ Կառույցի առանձնահատկությունն այն է, որ այնտեղ իրականում երկու թունել կա։ Տիրոլի կողմից այն, սկսվելով լեռնազանգվածի սկզբից, անցնում է Ռոզաննայի կիրճով և բարձրանում է վեր` Ֆորարլբերգի ուղղությամբ։

Արլբերգի երկաթուղին միացնում է Ինսբրուքն ու Բլուդենցը։ Սանկտ Անտոն ամ Արլբերգի և Լանգենի միջև 10.25 կմ երկարությամբ այն անցնում է Արլբերգի թունելով։



Տեսարան Շինդլերսպիցեից
Տեսարան Շինդլերսպիցեից

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Արլբերգ; Պատմությունն ու անվանումը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge379209 |

 |
Պեչենեգների տարածվածությունը
**Պեչենեգներ**, կիսաքոչվոր թյուրքական ցեղային միություն, առաջացել է անդրվոլգյան տափաստաններում վաչկատուն թյուրքերի, սարմատական և ուգրոֆիննական ցեղերի խառնուրդից։ Մարդաբանորեն պեչենեգները եվրոպեոիդ էին՝ մոնղոլոիդ տարրերով։ Ութերորդից իներորդ դարերում բնակվել են Վոլգա և Ուրալ գետերի միջև ընկած տարածքում, իներորդ դարում, ջախջախելով մերձսևծովյան տափաստաններում բնակվող հունգարներին, գրավել են հսկայական տարածք՝ ստորին Վոլգայից մինչև Դանուբի գետաբերանը։ Պեչենեգների հիմնական զբաղմունքը վաչկատուն անասնապահությունն էր։ Տասներորդ դարում պեչենեգները բաժանվել են երկու ճյուղի (արևմտյան և արևելյան), որոնք կազմված էին 8 ցեղից (40 տոհմ)։ Ցեղերի առաջնորդները «մեծ իշխաներն» էին, տոհմերինը՝ «փոքր իշխանները». ընտրվում էին ցեղային և տոհմական ժողովներում. գոյություն ուներ նաև ժառանգական իշխանություն։ 915-ին, 920-ին, 968-ին պեչենեգները ասպատակել են ռուսական հողերը։ 1036-ին Կիև քաղաքի մոտ Յարոսլավ Իմաստուն իշխանը ջախջախել է պեչենեգներին և վերջ տվել նրանց հարձակումներին Ռուսիայի վրա։ Տասնմեկերորդից տասներկուերորդ դարերում շատ պեչենեգներ բնակեցվել են Կիևյան Ռուսիա պետության հարավում՝ նրա սահմանները պաշտպանելու նպատակով։ Տասերորդից տասնմեկերորդ դարերում բյուզանդական կայսրերը փորձել են պեչենեգներին օգտագործել Ռուսիայի և Դանուբյան Բուլղարիայի դեմ պայքարում։ Տասներկուերորդ դարում պեչենեգները թափանցել են Հունգարիա։ Տասներեքերորդից տասնչորսերորդ դարերում, ձուլվելով ղփչաղների, հունգարների, ռուսների, մոնղոլների և այլ էթնիկական խմբերի հետ, պեչենեգները դադարել են գոյություն ունենալուց։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 233)։*  |
**Ակակիուս** (հուն․՝ Ἀκάκιος), հայազգի հռոմեական պրոկոնսուլ Առաջին Հայքում (լատ.՝ Armenia Prima) մոտ 536-539 թվականներին Հուստինիանոս I կայսեր օրոք։ Կենսագրության հիմնական աղբյուրը Պրոկոպիոս Կեսարացին է։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ շրջան

Պրոկոպիոս Կեսարացին Ակակիուսին և նրա տղա Ադոլիուսին համարում է հայ

 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ադոլիուսը, Ակակիուսի տղան... Այս Ադոլիուսը հայ էր ծնունդով" (անգլ.՝ Adolius, the son of Acacius ... This Adolius was an Armenian by birth)- Պրոկոպիոս Կեսարացի |  |

Ակակիուսի առաջին անգամ հիշատակվում է, երբ դավաճանության մեջ մեղադրեց իր ընկեր Համազասպին։ Շուտով Հուստինիանոսի կարգադրանքով Ակակիուսը սպանեց վերջինիս։

### Առաջին Հայքի ղեկավար

536 թվականի մարտի 18-ին, Հուստինիանոսի նոր օրենքների համաձայն տեղի ունեցավ Հռոմեական Հայաստանի վարչական բաժանման փոփոխություն։ Հավանաբար Ակակիուսն արդեն Ներքին Հայքի կառավարիչն էր և ենթադրվում է, որ նա կրել է Արմենիա Մագնայի (Ներքին Հայք) կոնսուլարիս տիտղոսը։ Համաձայն նոր օրենքների Ակակիուսը դարձավ Առաջին Հայքի ղեկավար և ստացավ պրոկոնսուլի տիտղոս։ 536 թվականին Ակակիուսը պաշտոնական փաստաթղթի լատիներեն տարբերակում նշվում է որպես Առաջին Հայքի պրոկոնսուլ, իսկ հունական տարբերակում Հայաստանի անտիպաթոս (հուն․՝ ἀνθύπατος ΄Αρμενίας)։ Այս օրենքները հիմանականում ուղղված էին խարխլելու հայ ազնվականության դիրքերը Հռոմեական Հայաստանում և հայ ժողովրդի մետ մեծացրին հակակրանքը դեպի Արևելահռոմեական կայսրությունը։

### Մահ

Իր դաժանության և ագահության համար Ակակիուսը սիրված չէր նահանգի հայ բնակչության կողմից։ Շուտով կայսրության հայաբնակն տարածքներում սկսվեց հայկական ապստամբություն, որի ընթացքում Ակակիուսը սպանվեց 538 կամ 539 թվականներին։ Ըստ Պրոկոպիոսի նրանց սպանեց հայ ազնվական Արտավանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Մարտինդալ, Ջոնաս և Մորիս (1992), էջ. 8-9
2. ↑  Պրոկոպիոս, Պատերազմների պատմություն, գիրք 2, գլուխ 21

Աղբյուրներ
----------

* Մարտինդալ, Ջոն Ռ.; Ջոնաս, Ա. Հ. Մ.; Մորիս, Ջոն (1992), *Ուշ Հռոմեական կայսրության պրոսոպոգրաֆիան. հատոր 3 մ.թ. 527–641 թթ,*, Cambridge University Press, ISBN 0-521-20160-8,
* Պրոկոպիոս Կեսարացի; Դյուինգ, Հենրի Բրոնսոն (1914), *Պատերազմների պատմություն, հատոր 1, գրքերր I-II*, Cambridge University Press, ISBN 0-674-99054-4
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրեն Պողոսյան (այլ կիրառումներ)

**Սուրեն Պողոսյան** (1943, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 10, 2009(2009-05-10), Մոսկվա, Ռուսաստան)՝ հայազգի երգիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թբիլիսիի Հավլաբար հայկական թաղամասում։ Ընտանիքում ամենակրտսերն էր, ունեցել է երկու եղբայր և քույր։ Մայրը՝ Մարիա Հարությունյանը, ևս ունեցել է ձայնային տվյալներ, աշխատել է Պավլիաշվիլու անվան օպերայի ու բալետի թատրոնում՝ որպես մեներգիչ։ Թբիլիսիում միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո տեղափոխվում է Երևան՝ շարունակելու ուսումը Երևանի Էլեկրո-մեխանիկական տեխնիկումում։ Սակայն չի հաջողվում ավարտին հասցնել ուսումը՝ այն կիսատ թողնելով վերադառնում է ծննդավայր։ Հետագայում «Սովետական Վրաստան» թերթին տված հարցազրույցում պատմում է, որ հարկադրված էր վերադառնալ, քանի որ իր մեծ ընտանիքը ֆինանսական տեսակետից օգնության կարիք ուներ և ինքը պետք է հոգար այդ կարիքը։

1962 թվականից աշխատում է տարբեր նվագախմբերում՝ որպես ակորդեոնահար, իսկ 1965 թվականից որպես մեներգիչ անդամակցում է «Սայաթ Նովա» աշուղական երգի-պարի անսամբլին, որը ղեկավարում էր Մուկուչ Ղազարյանը։ 1986 թվականից հանդիսանում էր Վրաստանի պետական ֆիլհարմոնիայի մեներգիչ։

Արցախյան շարժման տարիներին Սուրեն Պողոսյանը ընտանիքով գալիս է Հայաստան, բնակություն հաստատում Երևանում։ Սակայն մի քանի տարի անց կրկին վերադառնում է Մոսկվա ու այնտեղ էլ ապրում և ստեղծագործում է մինչև իր կյանքի վերջը։ Երկար հիվանդությունից հետո՝ 2009 թվականի մայիսի 10-ին մահանում է Մոսկվայում։

Ընտանիք
-------

Ուներ երկու որդի՝ Մարտինը և Վալերին և դուստր՝ Մարինան։ Կինը՝ Աննան, ու որդիներից Մարտինը շարունակում են Սուրիկ Պողոսյանի գործը, իսկ դուստր Մարինան դաշնակահար է։
**Բակտերիալոգիա** (բակտերիա և լոգիա), գիտություն բակտերիաների մասին, մանրէաբանության բաժին։ Բաժանվում է մի շարք ճյուղերի։ Ընդհանուր բակտերիալոգիա ուսումնասիրում է բակտերիաների մորֆոլոգիան, ֆիզիոլոգիան, կենսաքիմիան, էվոլյուցիան, ժառանգականության և փոփոխականության հարցերը։ Բժշկական և անասնաբուժական բակտերիալոգիա ուսումնասիրում է հիվանդածին բակտերիաների կենսաբանությունը, նրանց անջատման ն որոշման մեթոդները, իմունիտետի երևույթը, մշակում է հատուկ միջոցներ, որոնցով կանխվում և բուժվում են մարդկանց ու կենդանիների վարակիչ հիվանդությունները։ Գյուղատնտեսական բակտերիալոգիա ուսումնասիրում է բակտերիաների դերը հողի կառուցվածքի ձևավորման, բերքատվության, բույսերի սննդառության մեջ և այլն։ Տեխնիկական (արդ․) բակտերիալոգիա ուսումնասիրում է բակտերիաների միջոցով սպիրտի, օրգանական թթուների, ֆերմենտների, ամինաթթուների, անտիբիոտիկների և աճման խթանիչների ստացման պրոցեսները։

Տես նաև
-------

* Բակտերիաներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ժենեպի** (ֆր.՝ Génépi), ավանդական թունդ ալպյան լիկյոր։ Մշակվում է սպիրտից և օշինդրի տերևներից (այնպիսիք, ինչպես Artemisia genipi, Artemisia spicata, Artemisia glacialis, Artemisia umbelliformis, Artemisia mutellina): Այս բույսերն աճում են ալպյան գոտիներում 2400-3500մ բարձրության վրա և տեղի բնակիչների կողմից նույնպես անվանվում են «ժենեպի»։

Խմիչքը սովորաբար ունի բաց դեղին կամ կանաչ գույն, քաղցրավուն համ, թունդ բուրմունք, թնդությունը` 40-50%։ Որպես կանոն, օգտագործվում է ընթրիքի վերջում որպես սնունդը մարսող միջոց։ Ենթադրվում է, որ ժենեպին նպաստում է մարսողության լավացմանը։ Հաճախ տեղի բնակիչները սուրճի մեջ ավելացնում են ժենեպի։

Ժենեպին մեծ տարածում ունի Ֆրանսիայում` Սավոյայում։ Հայտնի է նաև Իտալիայի հյուսիս արևմտյան մասում (Վալլե Դ'Աոստայում), Շվեյցարիայի մի շարք շրջաններում։ Գոյություն ունեն մի շարք արտադրողներ, որոնք ժենեպին մշակում են արդյունաբերական ճանապարհով, սակայն շրջանի շատ ռեստորաններ արտադրում են իրենց սեփական լիկյորը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ароматная граппа и ветчина, gotovim.ru
2. ↑  «ЖЕНЕПИ (GENEPI)»
**«Արսեն Լյուպեն»** (ֆր.՝ Arsène Lupin), ռեժիսոր Ժան Պոլ Սալոմեի գեղարվեստական ֆիլմը։ Մորիս Լեբլանի՝ ջենտլմեն-կողոպտիչ Արսեն Լյուպենի մասին վիպաշարի երկու վեպերի ազատ էկրանավորումն է։

Սյուժե
------

Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Նորմանդիայում 1894 թվականին։ 20-ամյա գեղեցկադեմ երիտասարդը տարված է ավանտյուրաներով, արկածներով ու գողություններով։ Նրա անունն արդեն հայտնի է արդեն ամբողջ Ֆրանսիայում. նրան կոչում էին Արսեն Լյուպեն։

Ֆիլմը սկսում է հետևյալ տեսարանով․ Արսեն Լյուպենի հայրը՝ Թեոֆրոստ Լյուպենն իր փոքր որդուն սովորեցնոմ է ֆրանսերեն։ Հետո նրան փորձում է բռնել ոստիկանությունը, սակայն նա կարողակում է փախչել։ Գիշերը նա գալիս է որդու մոտ և պատմում իր մասնագիտության մասին, ինչից հետո տղան կատարում է իր առաջին գործողությունը։ Հաջորդ օրը նա ծովափին գտնում է իր հոր դիակը։ Սարսափահար տղան փախչում է քաղաքից։

Անցնում են շատ տարիներ։ Արսենը դարձել է պրոֆեսիոնալ գող և կերպարանափոխման վարպետ, սակայն միաժամանակ նա չափազանց քաղաքավարի է բոլորի հետ։ Մասնավորապես ֆիլմի սկզբում նա նավապետին ստիպում է ներողություն խնդրել իր աղախնից։ Դրանից հետո Լյուպենը խորամանկորեն նավի ուղևորներին վաճառում է իրենց իսկ զարդերը, բայց նրան բացահայտում են և նա փախչում է՝ ցատկելով ջուրը։ Հաջորդ օրը Լյուպենը զինվորականի հագուստով գնում է հիվանդանոց՝ մոր մոտ։ Նա իմանում է, որ մորն այցելում է իր հորը սպանողը՝ նվեր թողնելով մի փունջ լուպին։ Մայրը փորձում է իր վրա գրավել որդուն ձերբակալելու եկած ոստիկանների ուշադրությունը, սակայն որդու աչքի առաջ մահանում է նրանց ձեռքերի վրա։ Մոր թաղման ժամանակ Արսեն Լյուպենը հանդիպում է իր զարմուհուն՝ Կլարիս Դրյո Սուբիզին, ում սիրահարված էր դեռ մանկությունից։ Գիշերը Արսենն ականատես է դառնում, թե ինչպես է վանականների միաբանությունը փորձում մահապատժի ենթարկել Կալիոստրոյի կոմսուհի Ժոզեֆինա Բալզամոյին, որին համարում են կախարդուհի։ Նա առաջին հայացքից սիրահարվել է Ժոզեֆինային և փրկում է նրան։ Պարզվում է, որ աղջիկը գողացել է ոսկե խաչելություններ, որոնք ցույց են տալիս յոթ աբբայությունների գանձի տեղը։ Նրանք մեկնում են գանձը որոնելու։

Դերերում
--------

| Դերասան | Դեր |
| --- | --- |
| Ռոմեն Դյուրիս | Արսեն Լյուպեն  Արսեն Լյուպեն  |
| Քրիստին Սքոթ Թոմաս | Ժոզեֆինա Բալզամ, Կալիստոյի կոմսուհի  Ժոզեֆինա Բալզամ, Կալիստոյի կոմսուհի  |
| Պասկալ Գրիգորի | Թեոֆրաստ Լյուպեն/Բոմանյան, Արսենի հայրը  Թեոֆրաստ Լյուպեն/Բոմանյան, Արսենի հայրը  |
| Եվա Գրին | Կլարիս Դրյո֊Սուբիզ  Կլարիս Դրյո֊Սուբիզ  |
| Պոբին Նելուչի | լորդ Դրյո֊Սուբիզ  լորդ Դրյո֊Սուբիզ  |
| Պատրիկ Տումի | Լեոնարդ  Լեոնարդ  |
| Մաթյո Կարեր | Օռլեանի հերցոգ  Օռլեանի հերցոգ  |
| Ֆիլիպ Մանյան | Բոնետո  Բոնետո  |
| Ֆիլիպ Լեմեր | Կարդինալ Դ՝Ետիգյու  Կարդինալ Դ՝Ետիգյու  |
| Մարի Բյուել | Գենրետա Լյուպել,Արսենի մայր  Գենրետա Լյուպել,Արսենի մայր  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6 7 8
3. ↑
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23
5. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Արսեն Լյուպեն»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Ֆիլմի պրամո կայք (ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |

 |
Ալիքային անտենան որն առաջարկվել է Բևերեջի կողմից օգտագործվում է երկարալիքային ռադիոընկերությունների ազդանշանների ընդունման համար։ Այն կազմված է մալուխից որի երկարությունը սկսվում է մինչև կիսալիքայինից մի քանի երկարություն ունեցող ալիքներ որոնք հողից գտնվում են մինչև ութ մետր բարձրության։ Մալուխի ծայրը որը որ ավելի մոտ է գտնում հասցեատիրոջը հողանցվում է հակադրամն միջոցով որը իր հերթին հավասար է անտենայի ալիքային հակադրման։ Մալուխի ծայրը միացվում է ընդունիչին որի մուտքի հակադրությունը նույնպես հավասար է անտենայի ալիքային հակադրությանը։ Անտենան արձագանքում է էլեկտրական դաշտի լարման հորիզանական բաղկացուցչին որը իր հերթին կազմում է էլեկտրական դաշտի մի մասը։ Ինչպես երևում է նկարից ալիքի առաջնամասը որը տարածվում է երկրի մակերեսի վրայով թեքված է ալիքի ուղղության կողմը։ Եթե ալիքը գալիս է կլանող հակադրության կողմից ապա էլէեկտրական դաշտի լարվածության վեկտորի հորիզոնական բաղադրիչը ուղղված է մալուխի առանցքի երկայնքով։ Եթե ալիքները գալիս են այլ ուղղություններից ապա մալուխի առանցքի երկայնքով գործում է էլեկտրական դաշտի լարվածության վեկտորի հորիզոնական բաղադրիչի պրոյեկցիան, որը հավասար է էլետրական դաշտի վեկտորի հորիզոնական բաղադրիչի ալիքի մոտեցման կոսինուսի անկյան արտադրյալին։ Վազող ալիքի կարճ ալիքների անտենայի նման ընդունիչի հոսանքը կարող է մաքսիմալ լինել այն դեպքում երբ ալիքը գալիս է մալուխի առանցքի ուղղությամբ։

Օգտագործումը
------------

Բևերեջի անտենան օգտագործվում է երկար ալիքների վրա որպես պաշտպանիչ մթնոլորտային խոտաններից, ինչպես նաև հաճախությամբ նման կայաններից։ Որպես փոխանցող անտենա այն երբեք չի օգտագործվում որովհետև այն հիմնականում ունենում է փոքր ՕԳԳ։ Ճառագայթման արդյունքում ինչպես նաև հողի մեջ կորուստների պատճառով հոսանքների ալիքը որ շարժվում է անտենայի հեռակա ծայրի շարժման ընթացքում հանգչում է։ Օգտագործման դեպքում անհրաժեշտ է դառնում կարգավորել ընդունման զրոյի ուղղությունը։

Աղբյուրներ
----------

Антенны. Шифрин Я.С. "Вирта", 1976г.
**Ասգարդ, տեղամաս 6507/11 և 6407/2**, Նորվեգիայի մայրցամաքային տարածքների խութում տեղակայված նավթագազային հանքավայրերի խումբ։ Հայտնաբերվել է 1981թ.-ին, շահագործման է հանձնվել 1999թ.-ի մայիսի 19-ին։

Ասգարդի նավթը մշակվում է *Åsgard A*, գազը *Åsgard В*, գազային խառնուրդը *Åsgard С* հարթկներում։ Ասգարդ հանքավայրը բաղկացած է երեք ենթակառուցվածքներից՝ Միդգարդ (Midgard), Սմորբյուկ (Smørbukk) և Հարավային Սմորբյուկ (Smørbukk South): Սագա Փետրոլյումը հայտնաբերել է Միդգարդը 1981թ.-ին, Ստատօիլը հայտնաբերել է Սմորբյուկը և Հարավային Սմորբյուկը համապատասխանաբար 1984 և 1985 թվականներին։

Հանքավայրի պաշարները գնահատվում են 250 մլն. տոննա նավթ, 50 միլրդ մ³ գազ։ Նավթի խտությունը կազմում է 0,7923 գ/սմ³ կամ 47.1° API: Ծծմբի պարունակությունը կազմում է 0,19%, նիկելինը 0,2 մգ/գ և վանանդինը՝ 1,5 մգ/գ։ Feltet ligger på 240–300 meters havdyp og er bygd ut med utvinningsutstyr på havbunnen. Utvinningsbrønnen

Հանքավայրը ներկայումս շահագործվում է նորվեգական նավթային ընկերության Statoil կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Oljedirektoratet: Faktaside for Åsgard(չաշխատող հղում)
2. ↑  Petroleumstilsynet(չաշխատող հղում)
3. ↑  Statoil
4. ↑  Ասգարդ հանքավայր: Archived 2016-12-23 at the Wayback Machine. (անգլերեն)
| **՞**Շտեռնբերգիա ֆիշերի |
| --- |
| Շտերնբերգիա ֆիշերի  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շքանարգիզազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Շտերնբերգիա ֆիշերի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sternbergia fischeriana

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Շտեռնբերգիա ֆիշերի** (լատ.՝ *Sternbergia fischeriana*), շքանարգիզազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա սոխուկավոր բույս է, որի բարձրությունը հասնում է 10-15 սմ-ի։ Սոխուկները կլոր են, 2,5-3,5 սմ տրամագծով, ծածկված դարչնագույն կամ սևավուն թեփուկներով։ Տերևները գոտիանման են, տափակ, փայլուն, մուգ կանաչ, բութ գագաթով, հիմքում՝ հազիվ ողնուցավոր, մինչ 20 սմ երկարության։ Ծաղիկները վառ դեղին են, նստադիր կամ կարճ, ունեն 5 մմ երկարության կոթուն։ Տուփիկը 10-15 մմ տրամագծով, երկարավուն, էլիպսաձև։ Սերմը՝ սերմնաթիկնոցով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ներքին Վաչագան գյուղի շրջակայքում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասը, Հարավային և Հարավարևմտյան Անատոլիա, Սիրիան, Իրաքը, Իրանը, Միջին Ասիան։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 600-800 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է փետրվար-մարտ ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիսին։ Ծաղիկները տերևների հետ միասին հայտնվում են վաղ գարնանը։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Առկա է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանի մեկ աճելավայրում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 քառ․ կմ-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անհետացած տեսակ։ Ընդրկված է CITES-ի կոնվենցիայի 2-րդ հավելվածում։ Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականցվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* APSA: 34-17-1
* GBIF: 5326812
* GRIN: 35577
* IPNI: 66894-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:66894-1
* Species+: 14816

 |

 |
**Սոկրատիս Գիոլիասի սպանություն**, տեղի է ունեցել 2010 թվականի հուլիսի 19-ին։ Լրագրողին գնդակահարել են սեփական տան շեմին։

Գիոլիասի կենսագրություն
-----------------------

**Սոկրատիս Գիոլիասը** (հուն․՝ Σωκράτης Γκιόλιας, 1973 թվականի փետրվարի 13-ից 2010 թվականի հուլիսի 19), հույն լրագրող էր, Աթենքի Thema 98.9 FM ռադիոկայաններից մեկի տնօրենը, «Տրոկտիկո» բլոգի` օրական 6 միլիոն դիտում ունեցող անկախ լրատվամիջոցի հիմնադիրը։

Սոկրատիս Գիոլիասը լրագրողական մի քանի աղմկահարույց հետաքննությունների հեղինակ է։ «Տրոկտիկո»-ի կայքում բազմաթիվ փաստաթղթեր են տեղադրվել, որոնք ապացուցել են բազմաթիվ հույն քաղաքական գործիչների և կառավարիչների կոռումպացվածությունը։ Երկար ժամանակ համագործակցել է բավականին վիճելի մեկ այլ հույն լրագրողի` Մակիս Տրիանտաֆիլոպուլոսի հետ։

Սպանություն
-----------

Սոկրատիս Գիոլիասի սպանությունը վերջին 20 տարվա ընթացքում Հունաստանում լրագրողի առաջին կանխամտածված սպանությունն է։ Գիոլիասի ուղղությամբ արձակվել է 16 փամփուշտ։ Անհայտ անձինք փախուստի են դիմել առևանգված ավտոմեքենայով, որն ավելի ուշ հայտնաբերվել է այրված` Աթենքի արվարձանում գտնվող Գիոլիասի տնից 1,5 կմ հեռավորության վրա։

Հետաքննություն
--------------

2010 թվականի հուլիսի 20-ին Հունաստանի ոստիկանությունը հայտարարել էր, որ հանցագործության մեջ կասկածում է ահաբեկչական կազմակերպություններին։ Բալիստիկական փորձաքննությունը պարզել է, որ զենքը, որից գնդակահարել են լրագրողին, նախապես արդեն կապված է եղել Հեղափոխականների աղանդի հունական ձախ կազմակերպության գործունեության հետ։ Հետաքննությամբ զբաղվում է ահաբեկչության դեմ պայքարի բաժինը։

Հետագա սպառնալիքներ
-------------------

2010 թվականի հուլիսի 28-ին Հեղափոխականների աղանդը իշխանություններին սպառնացել էր ահաբեկչություններով՝ խոստանալով «երկիրը վերածել ռազմական գործողությունների գոտու»։ Ահաբեկիչներն իրենց հարձակումների համար որպես թիրախ են ընտրել ոստիկանության և ուղղիչ հիմնարկների աշխատակիցներին, ինչպես նաև` գործարարներին ու լրագրողներին։ Սպանությունների հետ մեկտեղ «Հեղափոխականների աղանդի» անդամները խոստացել են հրկիզումներ, պայթյուններ և փողոցային անկարգություններ կազմակերպել։ Ծայրահեղականներն իրենց սպառնալիքներն հաստատել են իրենց զինանոցի լուսանկարներով։ Օգոստոսի 1-ին Հեղափոխականների աղանդի անդամներն առաջին անգամ սպառնալիքներ են հնչեցրել ոչ միայն իշխանությունների, այլև Հունաստանում հանգստացող զբոսաշրջիկների հասցեին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Journalist Sokratis Giolias gunned down in Greece — BBC
2. ↑  [ Застрелили известного греческого журналиста — ana-mpa](չաշխատող հղում)
3. 1 2  Scant clues in terror-linked murder of journalist
4. ↑  Greek journalist shot dead in Athens — Reuters
5. ↑  Journalist shot to death
6. ↑  Greek journalist investigating corruption shot dead at his home — The Independent
7. ↑  Греческие ультралевые взяли на себя убийство журналиста(չաշխատող հղում)
8. ↑  Греческая радикальная группировка пригрозила массовыми терактами(չաշխատող հղում)
9. ↑  Greece will be a war zone, Sect of Revolutionaries warns tourists: «Tourists should learn that Greece is no longer a safe haven of capitalism… Our guns are full and they are ready to speak… We are at war with your democracy»
**Սերգեյ Դմիտրևիչ Սազոնով**  (ռուս.՝ *Сергей Дмитриевич Сазонов*, օգոստոսի 10, 1860(1860-08-10), Ռյազան, Ռուսական կայսրություն - ոչ վաղ քան դեկտեմբերի 23, 1927 և ոչ ուշ քան դեկտեմբերի 25, 1927, Նիս, Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետություն), ոուս պետական գործիչ, դիվանագետ։

Դիվանագիտական պաշտոններ է վարել Լոնդոնում, Վաշինգտոնում, Վատիկանում։ 1909 թվականից՝ արտգործնախարարի օգնական (տեղակալ), 1910 թվականից՝ նախարար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ձգտել է ամրապնդել Անտանտը և սերտացնել նրա կապերը Ռուսաստանի հետ, գործուն մասնակցություն է ունեցել հայկական հարցի նոր արծարծման և 1914 թվականին Ռուս-թուրքական համաձայնագրի կնքման, 1913 թվականի անգլո-ֆրանս-ոուսերեն գաղտնի համաձայնագրի (նախատեսում էր սևծովյան նեղուցների, Կ. Պոլսի և հարակից շրջանների հանձնումը Ռուսաստանին), ինչպես նաև դրա շարունակությունը կազմող 1916 թվականի Սայքս-Պիկոյի համաձայնագրի նախապատրաստմանն ու ստորագրմանը, որով Ռուսաստանին էին անցնելու Թուրքիայի հայկական նահանգներն ու Հյուսիսային Քրդստանը («դեղին գոտի»)։ Չբաժանելով Գերմանիայի հետ անջատ հաշտություն կնքելու ցարի կարծիքը՝ 1916 թ. Սազոնովը հրաժարական է տվել։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո մտել է Կոլչակի և Դենիկինի սպիտակգվարդիական կառավարությունների մեջ, դրանք ներկայացրել 1919-20 թվականների Փարիզի հաշտության կոնֆերանսում։

Գրել է հուշեր, որտեղ լայն տեղ է հատկացրել հայկական հարցին ու հայկական բարենորոգումների շուրջ տեղի ունեցած դիվանագիտական բանակցություններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական հարց. հանրագիտարան, Ե. 1996, էջ 395


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 111)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Էլեկտրոգնացք Բեովոզի լոգոյով
**Բեովոզ**, երկաթուղային երթևեկության համակարգ Բելգրադում, գտնվում է մայրաքաղաքի կենտրոնում, և փոքր քաղաքներում հարավից և արևմուտքից գտնվում է դեպի հյուսիս։ Համակարգի պետական սիստեմի սեփականատերն է «Սերբիական երթուղիներ» ընկերությունը։

Պատմություն
-----------

Երթուղու կառուցումը Բելգրադում սկսվել է 1971 թվականից, 1977 թվականին շինարարություն սկսվեց կենտրոնական հատվածում, կառուցվում էին մի քանի թունելներ մոտավորապես 10 կմ. երկարությամբ։ 1984 թվականից սկսել է գործել երկաթուղու երթևեկությունը, իսկ պաշտոնական բացումը եղել է 1992 թվականին, երբ թունելների կառուցումը քաղաքի կենտրոնում ավարտվել էր, որոնք էլ ունեն երեք ուղղություն։ Երկաթուղու վերահսկման կենտրոնը գտնվում է Բելգրադի կենտրոնում, որը նաև հայտնի է «Պրոկոպ» անունով։ Դեռ չէր ավարտվել կայարանի կառուցումը փոքր քաղաքներում, հեռավոր ուղևորային գնացքի կառուցումը նույնպես շարունակվում էր։

1995 թվականի հուլիսի 7-ին բացվեցին ամենաերկար թունելը դեպի Պենչևյան կամուրջ, և երկու ստերգետնյա կայարանները։

500px|center|Գնացքի դիագրամը

Գծեր
----

2012 թվականի տվյալների, տեսքը հետևյալն է՝

* **Գիծ 1**, Պանչևյան կամուրջ
* **Գիծ 2**, Բելգրադի կենտրոն
* **Գիծ 3**, Պանչևո Վոյլովիցա
* **Գիծ 4**, Բատայնիցա

Պատկերասրահ
-----------

* Կանգառը
* Գնացքը ներսից
* Տեսքը կամրջի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Железнице СрбиJe (фотоотчёт в нескольких частях)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Расписание поездов Archived 2012-02-07 at the Wayback Machine. (անգլ.) (սերբ.)
* Карта Беовоза Archived 2012-12-25 at the Wayback Machine. (սերբ.)
**Գալինա Սուրենի Տեր-Դավթյան** (1923, Թավրիզ, Իրան - մայիսի 9, 1984(1984-05-09), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հոգեբույժ, նյարդաբույժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1983)։

Կենսագրություն
--------------

Գալինա Տեր-Դավթյանը ծնվել է 1923 թվականին Պարսկաստանի Թավրիզ քաղաքում, Պարսկաստանում ԽՍՀՄ դեսպանատան բժիշկ Սուրեն Տեր-Դավթյանի ընտանիքում։ 1931-1934 թվականներին սովորել է դեսպանատանը կից ռուսական դպրոցում։ 1934 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Երևան։ 1934-1941 թվականներին սովորել է Երևանի Ալեքսանդր Պուշկինի անվան ռուսական դպրոցում, 1941-1946 թվականներին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական-կանխարգելողական ֆակուլտետում։ 1946-1947 թվականներին հոգեբույժի մասնագիտություն է ստացել Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնում՝ պրոֆեսոր Անդրանիկ Մեհրաբյանի ղեկավարությամբ։ 1947-1953 թվականներին աշխատել է Լենինականի՝ իր իսկ կողմից կազմակերպած հոգեբուժական դիսպանսերում։ 1947-1949 թվականներին 15 մահճակալ ունեցող դիսպանսերը տեղակայվել է մաշկա-վեներական դիսպանսերի կիսանկուղային հարկում և ունեցել մեկ բժիշկ (Գալինա Տեր-Դավթյանը), երկու բուժքույր, չորս սանիտար։ 1950 թվականին դիսպանսերին հատկացվել է Լենինականի Նոր ավան թաղամասում գտնվող պարսպապատ նոր շենք՝ 30 մահճակալով։

1953-1959 թվականներին, թողնելով հոգեբույժի մասնագիտությունը, որպես նյարդաբույժ աշխատել է Լենինականի քաղաքային հիվանդանոցում, ապա՝ զինվորական հոսպիտալում։ 1960 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան և աշխատանքի անցել ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության չորրորդ գլխավոր վարչության հիվանդանոցի նյարդաբուժական բաժանմունքում՝ որպես վարիչ։ 1965 թվականին մասնագիտացման մեկամսյա դասընթաց է անցել Մոսկվայի ԽՍՀՄ ԱՆ չորրորդ գլխավոր վարչության կենտրոնական կլինիկական հիվանդանոցի նյարդաբուժական բաժանմունքում։

Մահացել է 1984 թվականի մայիսի 9-ին Երևանում։

Պարգևներ
--------

* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ
* Լենինի 100-ամյակին նվիրված մեդալ

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, 100 հայ հոգեբույժներ, Գիրք Ա, Երևան, 2002։
|  |
| --- |
| **Տափոլոռ կասսիայի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Fabeae* |
| **Ցեղ** | Տափոլոռ *(Lathyrus)* |
| **Տեսակ** | **Տափոլոռ կասսիայի** *(L. cassius)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Lathyrus cassius***Boiss. 1849 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ |

**Տափոլոռ կասսիայի** (լատ.՝ Lathyrus cassius), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

30-90 սմ երկարությամբ, նեղ-թևավոր ճյուղավորված ցողուններով միամյա բույս է։ Տերևը կազմված է 30-70 մմ երկարությամբ, 2-5 (8) մմ լայնությամբ 1 զույգ գծային տերևիկներից։ Տերևի առանցքը ճյուղավորված բեղիկով վերջացող է։ Ծաղկակիրները գեղձերով պատված են և ունեն 1 (2) ծաղիկ։ Բաժակը նույնպես գեղձերով է պատված և ունի լայն-եռանկյուն-ձվաձև ատամիկներ։ 11-13 մմ երկարությամբ պսակը ծաղկման սկզբում դեղին է, հետագայում դրոշը դառնում է վարդամանուշակագույն՝ մուգ ջղերով։ 30-40 մմ երկարությամբ, 5-6 մմ լայնությամբ ունդերը, հատկապես ոչ հասունները, ծածկված են ոսկեգույն նստադիր գեղձերով։ Բույսի սերմերը թմբիկավոր են։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Գորիսի շրջակայք, «Շիկահող» պետական արգելոց, Ագարակ և Եղվարդ գյուղերի շրջակայք)։ Աճում է Անատոլիայում, Կիպրոսում, Լիբանանում, Սիրիայում, Պաղեստինում, Իրաքում, Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում` ծովի մակարդակից 750-1400 մ բարձրությունների վրա, կաղնու-բոխու անտառներում, շիբլյակում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Lathyrus cassius
* EoL: 645459
* FoIO: LATCAS
* GBIF: 5356559
* GRIN: 21551
* iNaturalist: 492893
* IPNI: 501630-1
* IRMNG: 11160740
* IUCN: 165424
* NCBI: 1499324
* Plant List: ild-35682
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:501630-1
* Tropicos: 13021504
* WoI: 2152

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալզի (այլ կիրառումներ)

**Ալզի** (նաև՝ **Ալզինինի**, **Էնզիտա**), հնագույն թագավորություն և երկրամաս Հայկական լեռնաշխարհում, նրա հարավ-արևմտյան կողմում, Արածանիի ստորին հոսանքի հովտում։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Ուրարտերեն Ալզի նշանակում է ժայռ։ Մի շարք ուսումնասիրողներ Ալզիի տարբերակներ Ալզինինիի, Էնզիտայի և մյուսների հնչյունական նմանությունը տեսնելով՝ այն տեղադրում են հետագայի Մեծ Հայքի Աղձնիք աշխարհի կամ Ծոփք աշխարհի Անձիտ գավառի տեղում։ Ոմանք էլ ուղիղ կապ են գտնվում նոր ժամանակների Խարբերդի շրջանի Աղվան գյուղի և Ալզիի տարբերակ «Իշվան»-ի մեջ։

Պատմություն
-----------

Ալզին առաջին անգամ հիշատակվում է խեթական թագավոր Սուպպիլուլիումաս Ա-ի թողած արձանագրության մեջ (մ․թ․ա․ 14-րդ դար)։ Ալզին մ․թ․ա․ 13-րդ դարում նվաճվում է Ասորեստանի, մ․թ․ա․ 12-րդ դարում՝ փռյուգացիների, իսկ մ․թ․ա․ 9-րդ դարում՝ ուրարտացիների կողմից։

Ալզին Հայկական լեռնաշխարհի ամենաուժեղ ցեղային միություններից էր․ նրա ժողովուրդները՝ սուբարիները և հայասացիները սերտ կապված էին իրար հետ, զբաղվում էին անասնապահությամբ, երկրագործությամբ, արհեստներով։ Ալզիից պղինձ և պղնձյա իրեր էին արտահանում Ասորեստան ու Եգիպտոս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Դ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 125 — 1008 էջ։

Գրականություն
-------------

* Հայ Ժողովրդի Պատմություն էջ 292
|  |
| --- |
| **Տափոլոռ անտառային** |
| Տափոլոռ անտառայինՏափոլոռ անտառային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Fabeae* |
| **Ցեղ** | Տափոլոռ *(Lathyrus)* |
| **Տեսակ** | **Տափոլոռ անտառային** *(L. sylvestris)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Lathyrus sylvestris***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Տափոլոռ անտառային** (լատ.՝ Lathyrus sylvestris), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

50-200 սմ երկարությամբ, թույլ, լայն-թևավոր ցողուններով, բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևիկները 1 զույգ են, ռոմբաձև-էլիպսաձև կամ լայն-նշտարաձև, 6-14 սմ երկարությամբ, 1-4,5 սմ լայնությամբ։ Ծաղկակիրներն ունեն 3-10 տերևներից երկար ծաղիկներ։ Պսակը բազմերանգ է, դրոշի երկարությունը՝ 13-17 մմ։ 5-8 սմ երկարությամբ ունդերը գծային են։ Սերմերը ցանցաթմբիկավոր են։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում, «Շիկահող» պետական արգելոցում։ Աճում է նաև Կովկասի այլ շրջաններում, Եվրոպայում, Հյուսիսային Անատոլիայում, Հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1000 մ բարձրության վրա, անտառում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է միայն մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Lathyrus sylvestris
* APDB: 146810
* BioLib: 39998
* Calflora: 9355
* EoL: 703984
* EPPO: LTHSY
* EUNIS: 170898
* GBIF: 5356623
* GRIN: 21619
* iNaturalist: 82740
* IPA: 32960
* IPNI: 502035-1
* IRMNG: 10763642
* ISC: 77963
* ITIS: 25881
* IUCN: 176568
* MichiganFlora: 1313
* NBN: NBNSYS0000003303
* NCBI: 313117
* NZOR: 0d3c753b-27f1-4615-986c-8aa9aea42ad0
* PfaF: Lathyrus sylvestris
* Plant List: ild-8886
* PLANTS: LASY
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:502035-1
* Tropicos: 13021742
* VASCAN: 5758
* WisFlora: 4022

 |

 |
**Սամվել Հարությունի Գունտագճյան** (հավանաբար 1875, Հասանբեյլի, Ադանայի նահանգ - 1914), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հավանաբար 1875 թվականին Ադանայի նահանգի Ջեբել-Բերեքեթի գավառի Հասանբեյլի գյուղում, ավետարանական ընտանիքում։ Հայրը, պապը և նախնիները եղել են հրացանի խզակոթ պատրաստող վարպետներ՝ գուդակչիներ և զինագործներ։ Ֆիլիպ Գունտագճյանի (Հովնանյան) ավագ եղբայրն է։

Սամվել Գունտագճյանը բարձրագույն բժշկական կրթություն է ստացել արտասահմանում (հավանաբար Ֆրանսիայում)։ Հասանբեյլիում աշխատել է որպես բժիշկ։ Ունեցել է երեք որդի՝ Լյուդվիգ, Ասատուր, Բյուզանդ։

1914 թվականին մեկ ամիս բուժել է մի թուրք փաշայի կնոջ կոտրված ոտքը (ձեռքը)։ Վերջում փաշան հարցրել է.
«Գյավո՜ւր, ազգանունդ ի՞նչ է», և իմանալով, որ բժիշկը հայ զինագործների գերդաստանից է, զայրացել է ու յաթաղանի մի հարվածով կտրել գլուխը, ոտքով հրել իրենից հեռու։ Հարազատները բժշկի մարմինը թաղել են առանց գլխի, որն այդպես էլ չեն գտել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տեղեկությունները վերցվել են Սամվել Գունտագճյան թոռան` երևանաբնակ թուրքագետ և ազգագրագետ Քեթի ասատուրի Գունտագճյանի պատմածից, 1201-2009։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**«Լեմբոլովյան ամրություն» հուշահամալիր** (ռուս.՝ Мемориал «Лемболовская твердыня»), հուշահամալիր «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Լենինգրադի մարզում, այն սահմանագծին, որտեղ 1941 թվականի սեպտեմբերին 23-րդ բանակի զորամիավորումները կանգնեցրել են ֆիննական զորքերի գրոհը։ Հուշահամալիրը Ռուսաստանի դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ է (գրանցման համար` 471420280300686) համաձայն ՌԽՖՍՀ նախարարների խորհրդի 1974 թվականի դեկտեմբերի 4-ի № 624 որոշման։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է 1967 թվականին Լենինգրադի Վասիլիի կղզու շրջանում, Մուրատովկա գետի հյուսիսային ափին, Վսևոլոժսկի շրջանի Լեմբոլովո նախկին գյուղի մոտակայքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուղղահայաց «Մայր Հայրենիք» ստելային պատկերված են մոր և մանկան խորաքանդակներ, երկու մույթերին`Լենինգրադի պաշտպանության տարեթվերը` «1941-44» և «Ճակատամարտի դրվագ» խորաքանդակը։

Հուշահամալիրի մաս է 44-րդ գնդի օդաչուների հուշարձանը։ 1942 թվականի հուլիսի 11-ին Կարմիր դրոշի շքանշանակիր 44-րդ արագաթռիչ ռմբակոծիչ գնդի անձնակազմը այրվող ինքնաթիռով գրոհել է թշնամու դիրքերը, ռումբեր նետել և կատարել հրե խոյահարում։ Անձնակազմի վերջին ռադիոհաղորդագրությունն է եղել. «Ինքնաթիռն այրվում է։ Գնում ենք դեպի նպատակակետը։ Առաջադրանքը կկատարվի։ Ալյոշին»։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 1943 թվականի փետրվարի 10-ի հրամանագիրով Ս. Մ. Ալյոշինը, Վ. Ա. Գոնչարուկը և Ն. Ա. Բոբրովը հետմահու պարգևատրվել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչումով։

Հեղինակներ
----------

Հուշահամալիրի նախագծի հեղինակներն են ճարտարապետներ Ա. Ի. Գուտովը, Յ. Մ. Ցարիկովսկին, քանդակագործ Բ. Ա. Սվինինը, ինժեներ Ն. Ի. Սեդովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Памятник «Лемболовская твердыня»
2. 1 2 3  «Лемболовская твердыня»

Գրականություն
-------------

* Гусаров А. Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
  Փառքի կանաչ գոտի |
| --- |
|  |
| «Հարձակում» հուշահամալիր • «Անանուն բարձունք» հուշարձան • «Քաջերի ափ» հուշակոթող • «Գոստիլիցկի» հուշակոթող • «Հեռավոր սահմանագիծ» հուշակոթող • «Իժորյան բաբան» հուշահամալիր • «Կատյուշա» հուշահամալիր • «Կիրովյան պատնեշ» հուշահամալիր • «Կրոնշտադտսկի» հուշահամալիր • «Լեմբոլովյան ամրություն» հուշահամալիր • «Նևայի սահմանագլուխ» հուշահամալիր • «Չնվաճվածները» հուշահամալիր • «Աշխարհազորայիններ» հուշահամալիր • «Պրիմորսկի» հուշահամալիր • «Գետանց» հուշակոթող • «Ճեղքում» հուշահամալիր • «Պուլկովյան սահմանագլուխ» հուշահամալիր • «Ճեղքված օղակ» հուշահամալիր • «Սահմանաքար» հուշահամալիր • «Ռումբոլովյան լեռ» հուշահամալիր • «Խաղաղության պարտեզ» հուշարձան • «Սեստրա» հուշահամալիր • «Պողպատե ուղի» հուշարձան • Հաղթական մույթեր • «Կյանքի ծաղիկ» հուշահամալիր • «Գրոհ» հուշահամալիր • «Խարիսխ» հուշահամալիր • «Հունվարյան որոտ» հուշահամալիր |

 |
Péra
Մի շարք ռեստորաններ Իստիկլյալ պողոտայի վրա
Տեսարան դեպի ապակյա գմբեթը
**Ծաղկյա պասաժ** (թուրքերեն՝ Çiçek Pasajı), սկզբնապես այն անվանվել է՝ **Cité de Péra**, հայտնի պատմական պասաժ է Իստիկլյալ պողոտայի վրա Բեյօղլու թաղամասում։ Այն իրար է միացնում Իստիկլյալ և Սահնե փողոցները։

Պատմություն
-----------

1876 թվականին բացված Ծաղկյա պասաժը իրենից ներկայացնում է փակ պատկերասրահ և գտնվում է պատմական սրճարանների, գինետների և ռեստորանների հարևանությամբ։

Ներկայիս Ծաղկյա պասաժի տեղում ժամանակին տեղակայված էր Նաում թատրոնը, որը 1870 թվականին վնասվեց հրդեհի պատճառով, որը բռնկվել էր Պերայում։ Թատրոն հաճախ էին այցելում Աբդուլ Ազիզ և Աբդուլ Համիդ II-րդ սուլթանները, և այս թատրոնում Ջուզեպպե Վերդիի *Տրուբադուր* օպերան ավելի վաղ է բեմադրվել, քան Փարիզի օպերային թատրոններում։

1870 թվականի հրդեհից հետո թատրոնը գնվել է տեղացի հույն բանկիր Քրիստակիս Զոգրաֆոսի կողմից։ Թատրոնի տեղում կառուցվեց ներկայիս շենքը՝ Ծաղկյա պասաժը, որը նախագծել էր ճարտարապետ Կլեանթիաս Զաննոսան։ Շինությունը իր գոյության առաջին տարիներին կրում էր *Cité de Péra*  կամ *Hristaki Pasajı*  (Քրիստակիսի պասաժ) անվանումը։ *Yorgo'nun Meyhanesi* դարձավ առաջին գինետունը, որը բացվեց Ծաղկյա պասաժում։ 1908 թվականին մեծ վեզիր Սայիդ փաշան գնեց շենքը և այն սկսվեց անվանվել *Sait Paşa Pasajı*  (Սայիդ փաշայի պասաժ)։

1917 թվականի հեղափոխությունից հետո բազում սնանկացած ռուս ազնվականներ ծաղիկ էին վաճառում այս պասաժում։ 1940-ական թվականներին շենքը հիմնականում զբաղեցրած էր ծաղկյա խանութներով, որն էլ տվեց նրա անվանումը *Ծաղկյա պասաժ*։

1988 թվականի վերակառուցումից հետո, այնտեղ հիմնականում սկսեցին գործել բարեր և ռեստորաններ։

Ամենավերջին վերակառուցումը տեղի է ունեցել 2005 թվականի դեկտեմբերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Emre Aracı: "*Naum Tiyatrosu - 19.Yüzyıl İstanbul’unun İtalyan Operası*". Yapı Kredi Yayınları, Istanbul, 2010. Archived 2014-02-01 at the Wayback Machine. 978-975-08-1801-1
2. ↑  Vatan: "Paris’in Garnier’si neyse, İstanbul için de Naum Tiyatrosu oydu" by Buket Aşçı, 16 December 2010.(չաշխատող հղում)
3. ↑  Oynakbeyi.com: Naum Tiyatrosu Archived 2014-02-02 at the Wayback Machine.
4. 1 2  Çiçek Pasajı: History Archived 2012-08-12 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Çiçek Pasajı official website
* Çiçek Pasajı Gallery at Fotopedia Archived 2010-05-26 at the Wayback Machine.
Այս հոդվածը Ծղուկք գավառի Շաղատ գյուղաքաղաքի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Շաղատ (այլ կիրառումներ)։
**Շաղատ**՝ գյուղաքաղաք պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգի Ծղուկք գավառում։

Շաղատ գյուղաքաղաքը հանդիսանում էր Սյունաց իշխանների իշխանանիստը, ինչպես և Սյունիքի եպիսկոպոսանիստը։ Եպիսկոպոսական աթոռն այստեղ մնաց 4-րդ դարից մինչև 8-րդ դարի վերջերը կամ 9-րդ դարի սկիզբը, այսինքն՝ մինչև այն ժամանակ, երբ Սյունիքի տեր Վասակն իր իշխանանիստը տեղափոխեց Վայոց ձորի Եղեգիս ավանը։ Հենց այդ ժամանակից սկսած Շաղատը դադարում է եպիսկոպոսանիստ լինել. դրանից շատ չանցած եպիսկոպոսական աթոռը հաստատվում է Տաթևում։

Շաղատի վարդապետներից են Սյունյաց Պետրոս եպիսկոպոսը՝ Քերթող մականանված (5-րդ դարի վերջ), Ստեփանոս Իմաստասերը և ուրիշներ։

Շաղատը մեր պատմագիրները հաճախակի կոչում են քաղաքավան։ Մինչև 9-րդ դարի սկիզբը Սյունիքի «գահագլուխ» իշխանների աթոռանիստն էր։

Պատմական Շաղատն ուներ դիրքային որոշ առավելություններ։ Նախ՝ գտնվում էր Սյունյաց աշխարհի գրեթե կենտրոնում, երկրորդ՝ նրա մոտով են անցնում Սյունիքում հայտնի երկու ճանապարհները, որոնցից մեկը տանում է Վայոց ձոր և Այրարատ, իսկ մյուսը՝ Նախիջևան և Վասպուրական։

Շաղատն ունեցել է իր բերդը, որի մնացորդներն այժմ էլ նշմարվում են Սյունիքի մարզի, նախկին Սիսիանի շրջանի Շաղատ գյուղի արևելյան մասում բարձրացող երկու բլուրների լանջին։ Հնավուրց ժամանակներում, Շաղատը գտնվում էր լճի ափին. հավանաբար, լիճը առաջացել էր Որոտան և մոտակա մի քանի գետերի միախառնումից (ինչը նաև հուշում է, որ հնում Որոտանը ավելի ջրառատ էր)։ Շաղատի թաղամասերից մեկն էլ գտնվում էր լճափին։ Սակայն միջնադարում լիճը զգալիորեն ճահճացել էր (հավանաբար բնակլիմայական պայմանների փոփոխման արդյունքում), իսկ հետագայում այն անհետացավ։

Տես նաև՝
--------

* Ծղուկք

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Թ.Խ. Հակոբյան (1968)։ *Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն*։ Երևան: «Միտք»։ էջ էջ 205-206
**Չայոնու Թեփեսի**, վաղ նեոլիթյան ամենահնագույն (մ․ թ․ ա․ VIII հազարամյակ) բնակավայրը Հայկական լեռնաշխարհում, Հայոց Աղձնիք նահանգի Անգեղտուն գավառում, Արևմտյան Տիգրիսի աջ վտակներից մեկի ափին [այժմ՝ Թուրքիայի Դիարբեքիրի վիլայեթի էրգանի (Արղանա) ավանի մոտ]։ 1963-ից ընդհատումներով պեղել է ամերիկաթուրքական արշավախումբը՝ Ռ․ Բրեյդվուդի և Հ․ Չամբելի ղեկավարությամբ։

Չայոնու թեփեսին 250 մ առավելագույն տրամագծով և 4,5 մ բարձրությամբ օվալաձև, արհեստական բլուր-բնակատեղի է։ Ունի 5 հաջորդական հորիզոնական մշակութային շերտ։ Ստորին՝ 2-րդ և 3-րդ շերտերում, հայտնաբերվել են ուղղանկյուն, կենտրոնական սենյակից ու կից փոքր խցերից բաղկացած, մինչև 5х10 մ2 մակերեսով քարակերտ տներ և 9Х10 մ2 չափի խոշոր կառույց, որի հատակը պատված է գունավոր խճաքարերով։ Վերին՝ 4-րդ և 5-րդ շերտերում բացվել են նույնպես ուղղանկյուն, սակայն հում աղյուսով կառուցված տներ։ 4-րդ շերտում պեղվել է նաև 6—7 փոքր սենյակից բաղկացած արհեստանոց և հայտնաբերվել տան կավե մոդել։ Չայոնու թեփեսին յուրացնողից արտադրող տնտեսության անցման ժամանակաշրջանի բնակավայր է։ Ստորին շերտերում հանդիպում են միայն շան ոսկորներ և հացահատիկի մնացորդներ, իսկ վերին շերտերում՝ մշակովի այլ բույսերի (2 տեսակի հացահատիկ, սիսեռ, ոսպ, գլուլ և այլն) ու ընտելացված կենդանիների (ոչխար, այծ, խոզ) տեսակներ։ Չայոնու թեփեսից գտնվել են նաև քարե ամանների ու նախնական խեցանոթների բեկորներ (գտնված է միայն 2-րդ շերտում, մյուս շերտերում բացակայում է), քարե (կայծքար, Բյուրակն բարձրավանդակից, Սիփան, Նեմրութ սարերից բերված օբսիդիան) ու ոսկրե բազմաթիվ գործիքներ, կավե փոքր արձանիկներ, ծովախեցիներ (վկայում են Միջերկրական ծովի ափերի հետ փոխանակային կապերի մասին)։ Խոշոր հայտնագործություններ են Արդանա֊ Մադենի հանք երից բերված պղնձի բնակտորներից կռմամբ ու գայլիկոնմամբ պատրաստված իրերը (ուլունքներ, հելուններ, ասեղներ են)։

Գրականություն
-------------

* Cambel H․, Braidwood R․ Т․, An Early Farming Village in Turkey, «Scientific American», 1970, № 222; Mellaart J․, The Neolithic of the Near East, L․, 1975․t Գ․Արեշյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 666)։*  |