Կիկլադյան կուռք
**Կիկլադյան քաղաքակրթություն**, բրոնզի դարի հնագիտական մշակույթ, տարածված մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերում Կիկլադներ կղզում։ Կղզու վրա առաջին մարդկային բնակավայրերը թվագրվում են միջին (Մավրոսպիլիան Միկոնոս կղզում) և ուշ (Սալիագոսը Փարոս և Անտիփարոս կղզիների միջև) ժամանակի նեոլիթի ժամանակաշրջանին, այսինքն՝ մ.թ.ա. 5-4-րդ հազարամյակ։ Այդ ժամանակ Միլոս կղզում սկսեցին վանակատ արդյունահանել, որն այնուհետև մեծ տարածում է գտել ամբողջ Արևելյան Միջերկրածովյան ավազանում։

Պատմություն
-----------

Կիկլադյան քաղաքակրթության բարգավաճումը վերաբերում է վաղ բրոնզի դարին։ Ի հայտ են եկել բնակավայրեր, որոնք ամրացված էին պարիսպներով (Կաստրի Սիրոս կղզում)։ Հուղարկավորություններն կատարվում էին քարե արկղերի մեջ, այնուհետև՝ գմբեթավոր դամբարաններում։ Հայտնի են պղնձե և արծաթե զարդեր, տարբեր գործիքներ և զենքեր։ Կերամիկան (ամֆորաներ, կճուճներ և այլն) ունի տարբեր բնույթ տարբեր պատմական խմբերում։ Գեղեցիկ են մարմարից պատրաստված մարտիկների, երաժիշտների, կանանց և երեխաների քանդակները։ Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում ի հայտ են գալիս քաղաքային տիպի առաջին բնակավայրերը (Ֆիլակոպի)։ Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում Կիկլադյան քաղաքակրթության վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Մինոսյան և Հելլադյան քաղաքակրթությունները։ Մ.թ.ա. 1400 թվականից հետո լայնորեն տարածվել է ուշ միկենյան կերամիկան, իսկ Կիկլադյան քաղաքակրթությունը կորցրել է իր ինքնուրույնությունը։

Կիկլադների բնակիչների անվանումը հայտնի չէ։ Հերոդոտոսը նրանց անվանում էր լելեգներ, որոնք հիշատակվում են նաև հունական այլ աղբյուրներում, որտեղ նշվում է վերջիններիս ստրկացման և կարիացիների հետ հետագա ասիմիլյացման մասին։

Հնագետները նշում են Կիկլադյան քաղաքակրթության նմանությունը բրոնզի դարի Միջերկրածովյան այլ քաղաքակրթությունների հետ։

Ժամանակագրություն
-----------------

Կիկլադների քարտեզը

| Կիկլադյան ժամանակագրություն |
| --- |
| Փուլ | Թվագրում | Մշակույթ (ըստ Քոլին Ռենֆրյուի) | Մայրցամաքային Հունաստանի և Անատոլիայի ժամանակակից մշակույթներ |
| Վաղ կիկլադյան I (ECI) |  | Գրոտտա-Պելոսի մշակույթ |  |
| Վաղ կիկլադյան II (ECII) |  | Կերոս-Սիրոսի մշակույթ |  |
| Վաղ կիկլադյան III (ECIII) |  | Կաստրի մշակույթ |  |
| Միջին կիկլադյան I (MCI) |  | Ֆիլակոպի |  |
| Միջին կիկլադյան II (MCII) |  | Մինոսյան քաղաքակրթության ասիմիլյացում |  |
| Միջին կիկլադյան III (MCIII) |  |  |  |
| Վաղ կիկլադյան I |  |  |  |
| Վաղ կիկլադյան II |  |  |  |
| Վաղ կիկլադյան III |  |  |  |
|

Հնագիտություն
-------------

1880 թվականի առաջին հնագիտական պեղումներին հաջորդել են Աթենքում Բրիտանական դպրոցի և Քրիստոս Ցունդասի հետևողական աշխատանքները, ով 1898-1899 թվականներին ուսումնասիրում էր մի քանի կղզիների գերեզմանոցները և մշակել «Կիկլադյան քաղաքակրթություն» տերմինը։

Վաղ կիկլադյան մշակույթը զարգացել է երեք փուլով՝ մ.թ.ա. 3300 և 2000 թվականների միջև, երբ այն մեծ մասամբ գտնվում էր Մինոսյան քաղաքակրթության ազդեցության տակ։ Կրետե կղզում գտնվող Կնոսոս քաղաքում հնագիտական պեղումները վկայում են մ.թ.ա. 3400-2000 թվականներին Կնոսոսի վրա Կիկլադյան քաղաքակրթության ազդեցության մասին։ Դրա մասին վկայում է Կնոսոսում հայտնաբերված կերամիկան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Chronology and Terminology Archived 2006-12-29 at the Wayback Machine. of The Prehistoric Archaeology of the Aegean Archived 2009-01-01 at the Wayback Machine.
 accessed May 23 2006
2. ↑  C.Michael Hogan, *Knossos Fieldnotes*, The Modern Antiquarian, (2007)

Գրականություն
-------------

* Чайлд Г. У истоков европейской цивилизации, пер. с англ. М. 1952.
* Schachermeyr F. Die ältesten Kulturen Griechenlands, Stuttg. [1955].

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կիկլադներ Archived 2008-04-20 at the Wayback Machine.
* Ю. В. Андреев. Островные поселения Эгейского мира в эпоху бронзы Archived 2011-06-10 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4132915-6 |

 |