recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Շահինյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մարիամ Շահինյան** (1911, Սեբաստիա - 1996, Ստամբուլ, Թուրքիա), հայազգի լուսանկարչուհի Թուրքիայում. առաջին կինն է, որ Թուրքիայում գլխավորել է սեփական լուսանկարչատունը։

Կենսագրություն
--------------

Մարիամ Շահինյանը ծնվել է Թուրքիայում, Սվազի կենտրոնում գտնվող Շահինյանների առանձնատանը (*Şahinyan Konağı*), առավել հայտնի որպես *Ապակե տաղավար* (*Camlı Köşk*)։ Նրա պապը՝ Հակոբ Շահինյան Փաշան, Սվազի ներկայացուցիչն էր առաջին Օսմանյան պառլամենտում՝ հիմնադրված 1877 թվականին։ 1915 թվականի Մեծ Եղեռնից հետո 4 տարեկան Մարիամը Սամսունով փախավ Ստամբուլ՝ թողնելով սեփական տունը, 5 ալրագործարան և մեծաքանակ անշարժ գույք։ Արյունոտ օրերին ընտանիքը հանգրվան գտավ Ստամբուլում, որտեղ պարտադրված հարմարվեց թուրքական հանրապետության առաջադրած նոր կենսակերպին ու օրենքներին։ Մարիամը սկսեց հաճախել տեղի հայկական Եսայան սանոց վարժարանը։

Մարիամ Շահինյանի հայրը՝ Միհրանը, չափազանց հետաքրքրված էր լուսանկարչությամբ։ 1933 թվականին նա սկսում է աշխատել Ստամբուլի Բերա թաղամասի «Ֆոտո Գալաթասարայ» ստուդիայում։ 1936 թվականին Մարիամի մայրը՝ Տիգրանուհին, հանկարծակի մահանում է՝ թողնելով ընտանիքը ֆինանսական սուղ վիճակում։ Սրանով պայմանավորված՝ Մարիամը ստիպված թողնում է ֆրանսիական *Sainte-Pulchérie* դպրոցը և սկսում է հետևել հորը, որպեսզի օգնի ստուդիական գործերին։

1937 թվականին, որպեսզի թեթևացնի ընտանիքի հոգսը, նա սկսում է ղեկավարել ստուդիան ինքնուրույն։ Մարիամ Շահինյանը ղեկավարում է ստուդիան մինչև 1985 թվականը։ Նա մահացել է 1996 թվականին Ստամբուլի Շիշլի թաղամասի իր տանը և թաղվել Շիշլիի հայկական գերեզմանոցում։ Շահինյանը թողել է մոտ 200 000 նկարներից բաղկացած ֆոտոարխիվ, համարվում է Թուրքիայում առաջին կին-լուսանկարիչը։ Տիրապետել է հայերենի, ֆրանսերենի, իտալերենի և թուրքերենի։

Աշխատանքների ոճը
----------------

Մարիամ Շահինյանի աշխատանքը հիմնականում կենտրոնանում է դիմանկարների վրա։ Լուսանկարչուհու աշխատանքների հերոսները եղել են ինչպես տրանսգենդերներ անձիք, այնպես էլ մարգինալիզացված կրոնական և էթնիկ խմբերի անդամները, հարուստ կանայք, միանման երկվորյակներ, նորածիններ և երկարամազ գեղեցկուհիներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Photographers’ Identities Catalog
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. 1 2 3 4 5  Սերթաս, Թայֆուն. «Ո՞վ էր Մարիամ Շահինյանը». SALT. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
6. 1 2  Ալթան, Սանեմ (Dec. 12, 2011). «İlk kadın stüdyo fotoğrafçılardan Maryam Şahinyan (Առաջին ստուդիական լուսանկարչուհին. Մարիամ Շահինյան)». *Vatan* (Turkish). Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 13-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
7. ↑  Boghossian, J. P. Der (2021 թ․ փետրվարի 10). «The Queer Photography of Maryam Şahinyan». *The Queer Armenian Library* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 5-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուսանկարչուհի Մարիամ Շահինյանի կիսատ մնացած պատմությունը Archived 2021-11-07 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16628950d · ISNI: 0000000366524758 · LCCN: no2012023926 · VIAF: 232068312 · WorldCat VIAF: 232068312 |

 |
**Չժան Յանմին** ( չինարեն հեշտ. 张永明 , 1956, Չինաստան - հունվարի 10, 2013(2013-01-10), Չինաստան), չինացի սերիական մարդասպան, մարդակեր, մեղադրվել է 11 մարդու սպանության մեջ, կասկածվել՝ 17-ի։ Սպանել և վաճառել է զոհերի միսը, իսկ ակնաբիբերը պահել գինու շշերի մեջ։

Կենսագրություն
--------------

1979 թվականին սպանության համար դատապարտվել է մահապատժի, սակայն ավելի ուշ դատավճիռը մեղմվել է, և Չժանն ազատ է արձակվել 1997 թվականին։ Բանտում անց է կացրել շուրջ 18 տարի։ Սպանությունների շարքը սկսվել է 2008 թվականին։ Սպանություններն իրագործել է Յանան պրովինցիայի Նանմեն գյուղում, որտեղ բնակվել է Չժան Յանմինը։ Հիմնականում սպանել է երիտասարդների և անչափահասների, նրանց միսը վաճառել խանութում՝ ներկայացնելով այն ջայլամի մսի տեղ։ Մսի մի մասը տվել է իր երեք շներին։ Ստացել է «Մարդակեր հրեշ» մականունը։

Ձերբակալվել է 56 տարեկան հասակում։ Չժանին խուզարկելու ընթացքում՝ ոստիկանությունը հայտնաբերել է հեռախոս և բանկային քարտեր, գինու շշերում առկա ակնաբիբեր և մարդկային մաշկի կտորներ, որոնք չորացվել էին Չժանի կողմից։ Ոստիկանությունը նրան կասկածել է 17 սպանությունների իրագործման մեջ։

Դատավարության ընթացքում մեղադրյալը չի ընդունել իր մեղքը և հրաժարվել ներողություն խնդրել։ Դատարանը որոշել է մեղադրյալին մահապատժի ենթարկել, իսկ տեղական իրավապահ մարմինների 20 աշխատակիցների հեռացնել աշխատանքից, այդ թվում նաև ոստիկանության տեղական բաժնի ղեկավար Չժաո Հույունյային։

Մահապատժի է ենթարկվել 2013 թվականի հունվարի 10-ին, 57 տարեկան հասակում՝ 11 մարդու սպանության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Cannibal killer who sold victims’ flesh as ‘ostrich meat’ and kept eyeballs in wine bottles executed in China
2. 1 2 3 4  Chinese 'serial killer' farmer suspected of killing 17 people
3. 1 2 3 4  China 'cannibal monster' detained (չաշխատող հղում)
4. ↑  "Cannibal monster": Man 'found with eyeballs in wine bottles' arrested for murdering and eating at least 20 people
5. 1 2  В Китае поймали серийного убийцу-людоеда
6. 1 2  'Cannibal Monster' who chopped up 11 victims and sold their flesh at Chinese markets is executed
7. ↑  Serial killer sentenced to death in SW China Archived 2014-01-05 at the Wayback Machine.
8. ↑  Team sent to investigate missing children's case Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
9. ↑  Chinês que vendia carne das vítimas em mercado é executado

Արտաքին հղումներ
----------------

* Zhang Yongming
**Թադևոս Մանդալյան** (հուլիսի 5, 1901(1901-07-05) - 1938), խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ Ուսման տարիներին աշխատակցել է «Նոր սերունդ» ինտերնացիոնալիստական աշակերտական շաբաթաթերթին, եղել Թիֆլիսի «Սպարտակ» կազմակերպության հիմնադիրներից։ 1918 թվականին Հյուսիսային Կովկասում կռվել է Անտոն Դենիկինի սպիտակգվարդիական զորքերի դեմ։

1919-1920 թվականներին ընդհատակյա կուսակցական աշխատանք է տարել Թիֆլիսում, որի համար արտաքսվել է Հայաստան։ 1926—1927 թվականներին Չինաստանում կռվել է Շանհայի խռովարարների շարքերում։ 1928 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Արհեստակցական միությունների խորհրդի նախագահ։ 1928-1936 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Բանգյուղտեսչության ժողկոմ, ՀԿԿ Կենտկոմի վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ, ՀԽՍՀ ժողկոմխորհի նախագահի տեղակալ։ 1936-1938 թվականներին Մանդալյանը մասնակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին՝ հանրապետականների շարքերում։ Եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի բյուրոյի անդամ (1929-1931)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 217)։*  |
**Նանա Թոգոշվիլի** (դեկտեմբերի 31, 1962(1962-12-31), Գորիս, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լրագրող, ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

Նանա Թոգոշվիլին ծնվել է 1962 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Գորիսում։ Բանասեր լրագրողի որակավորմամբ ավարտել է Գորիսի մանկավարժական ինստիուտը։ 1989 թվականից եղել է Երևանի պետական համալսարանի գիտահետազոտական բաժնի գիտաշխատող, իսկ 1994 թվականից՝ «Արմենպրես»-ի թղթակից։

1995 թվականից մինչև 1999 թվականը եղել է ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավոր։ ՀՀ ԱԺ-ում ծավալած գործունեության ընթացքում եղել է պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի, ինչպես նաև «Շամիրամ» խմբակցության անդամ։ Եղել է Ազգային Ժողովի «Շամիրամ» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Կենսագրությունը Հայաստանի Աազգային ժողովի պաշտոնական կայքում
3. ↑  Առաջին կին պատգամավորներ(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նանա Թոգոշվիլիի կենսագրությունը ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայքում
* Առաջին կին պատգամավորներն Ազգային ժողովում(չաշխատող հղում)
* Կանայք ամենաքիչը ներկայացված են եղել ՀՀ երկրորդ գումարման Ազգային ժողովում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Այծեմնիկ Օհանյան** (օգոստոսի 27, 1957(1957-08-27), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Այծեմնիկ Օհանյանը ծնվել է 1957 թվականի օգոստոսի 8-ին Վանաձորում (նախկինում՝ Կիրովական)։ 1980 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի ընդհանուր բժշկության ֆակուլտետը, իսկ 1981 թվականին՝ նույն ֆակուլտետի կլինիկական ինտերնատուրան (բուժական գործ)։

### Անձնական կյանք

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1981 թվականից մինչև 1989 թվականն աշխատել է Կիրովականի առաջին բուժմիավորման թերապևտ, 1989-1998 թվականներին՝ Վանաձորի առաջին պոլիկլինիկայի գերձայնային ախտորոշման բաժանմունքի վարիչ։ 1998-ից մինչև 2002 թվականը աշխատել է «Վանաձորի 2-րդ հիվանդանոց» ՊՓԲԸ-ում՝ որպես բժիշկ-սոնոգրաֆիստ։ 2002-2007 թվականներին եղել է «Վանաձորի թիվ 1 հիվանդանոցային համալիր» ՓԲԸ ախտորոշիչ բաշանմունքի վարիչ, 2007-2008 թվականներին՝ Վանաձորի «թիվ 1 հիվանդանոցային համալիր» ՓԲԸ բժիշկ-սոնոգրաֆիստ։ 2008 թվականից մինչև 2012 թվականը եղել է «Վանաձորի թիվ 2 հիվանդանոց» ՊՓԲԸ ախտորոշիչ բաժանմունքի վարիչ, 2012-2014 թվականներին՝ «Վանաձորի թիվ 1 պոլիկլինիկա» ՊՓԲԸ բժիշկ-սոնոգրաֆիստ, 2014-ից մինչև 2018 թվականը՝ «Վանաձորի ԲԿ» ՓԲԸ բժիշկ-սոնոգրաֆիստ։ 2000-2018 թվականներին զբաղվել է անհատ ձեռնարկատիրությամբ՝ մատուցելով բժշկական ծառայություն։

2005 թվականից մինչև 2008 թվականը եղել է Վանաձոր համայնքի ավագանու անդամ։ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության համամասնական ցուցակով 2016 թվականից մինչև 2018 թվականը եղել է Վանաձոր համայնքի ավագանու անդամ։

2011 թվականից «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության անդամ է։

2018 թվականի օգոստոսի 14-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Ծառուկյան» կուսակցությունների դաշինքի համապետական ընտրական ցուցակով։

Մրցանակներ
----------

* «Մխիթար Հերացի» մեդալ (2011)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրությունը ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Այծեմնիկ Օհանյանի կենսագրությունը Հայաստանի Ազգային Ժողովի պաշտոնական կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Գերասիմ Առաքելի Մելիք-Գրիգորյան** (հունվարի 29 (փետրվարի 10), 1883, Վերին Ագուլիս, Նախիջևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1974, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Ընդհատակյա հեղափոխական աշխատանք է տարել Բաքվում, Թիֆլիսում։ Բազմիցս կատարել է Ստեփան Շահումյանի, Բոգդան Կնունյանցի, Սուրեն Սպանդարյանի Դ․ Ա․ Մելիք-Գրիգորյանի և Կամոյի կուսակցական հանձնարարությունները։ Որպես պրոպագանդիստ-ագիտատոր բանվորական խմբակներում կազմակերպել է ագիտացիոն թռուցիկներ տպագրելու և տարածելու գործը։ Նրա բնակարանը եղել է ՌՍԴԲԿ Թիֆլիսի կոմիտեի ընդհատակյա աշխատանքների կազմակերպման, կուսակցական գործիչների հանդիպման վայր։ Հեղափոխական գործունեության համար արգելափակվել է Թիֆլիսի (1904), Խարկովի (1913) և Լոռու «Չեզոք գոտու» (1920) բանտերում։ 1921-1948 թվականներին Ալավերդում, Կիրովականում (Վանաձոր) և Լենինականում (Գյումրի) եղել է հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, իսկ 1948—1959 թվականներին՝ Երևանում սանիտարա-էպիդեմիոլոգիական կայանի պետ։ ՀԽՍՀ IV—VI գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ, ԽՄԿԿ XXII համագումարի պատգամավոր, 1959 թվականից՝ միութենական կարգի կենսաթոշակառու։ Պարգևատրվել է Լենինի (2), Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 387.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 387)։*  |
**Բրիգիտա Ստենբերգ** (ապրիլի 26, 1932(1932-04-26), Էնգելբրեքտ, Ստոկհոլմ քաղաք, Փոխմարզպետի պաշտոն, Շվեդիա և Ստոկհոլմ, Շվեդիա - օգոստոսի 23, 2014(2014-08-23), Q10526642?), շվեդ հեղինակ, թարգմանչուհի և նկարազարդող։ 2005 թվականին եղել է *Selma Lagerlöf Prize* շվեդական մրցանակի հաղթող։

Կյանք
-----

Բրիգիտա Ստենբերգը ծնվել է 1932 թվականին Ստոկհոլմում։ Սովորել է Վիսբյու քաղաքում, իսկ այնուհետև՝ Փարիզում։ Ստենբերգը երկար ժամանակ է անցկացրել Հարավային Եվրոպայում՝ բարելավելով իր լեզվական ունակությունները։ Վաղ 1950-ականներին ապրել է Փարիզում, Հռոմում և Ֆրանսիական Ռիվիերայում, որոնց ոգեշնչմամբ էլ գրել է *Kärlek i Europa* (*Սերը Եվրոպայում*) գիրքը, որում մանրամասնում է նրա տարբեր սեռական արկածները։ Ավելի ուշ գիրքը թարգմանվել է անգլերեն «*Manplay in Europe»* վերնագրով։

Բիրգիտա Ստենբերգ
Որոշ ժամանակ Բրիգիտան եղել է հանցագործ Լակի Լուչանոյի սիրուհին։ Վերջինիս ԱՄՆ-ից արտաքսել էին հայրենի Իտալիա։ Ստենբերգին Նյու Յորքում աշխատանք էր առաջարկվել տուրիստական գործակալի կողմից, որը հավելյալ գումարել էր խոստացել Բուենոս Այրեսում, որտեղ նա պետք է ժամանակավորապես աշխատեր որպես մոդել՝ նախքան Նյու Յորք մեկնելը։ Լակի Լուչիանոն քաջ տեղյակ էր Իտլիայի ներքին անցուդարձից և հանցավոր աշխարհից։ Նա Բրիգիտային ասել է, որ տուրգործակալն իրականում սպիտակամորթ ստրուկ է եղել։ Եթե Բրիգիտան համաձայներ և գնար Բուենոս Այրես, նրան կստիպեին աշխատել հասարակական տանը։

Բրիգիտան դարձել է շվեդ հեղինակ, թարգմանչուհի և նկարազարդող։ Վաղ 1950-ականներին եղել *Metamorfosgruppen* գրական ասամբլեայի անդամ։ Բրիգիտան գրել է *Raskenstam* ֆիլմի սցենարը։

Մրցանակներ
----------

* 1999 Aniara Prize
* 1999 Piraten Prize
* 2005 Selma Lagerlöf Prize
* 2005 The bookcircles grand readers award for "*Erotic Novels"*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Շվեդիայի մահվան գիրքը
2. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1054710384 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. ↑   — Svenskagravar.se.
4. ↑  Birgitta Stenberg Archived 2014-04-07 at the Wayback Machine. norstedts.se, retrieved 3 April 2014
5. 1 2 3 4  Steadiem, William *Too Rich* p.336

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90080745 · BNF: 122190067 · GND: 1054710384 · ISNI: 0000000051810063 · LCCN: n82066001 · NTA: 073719102 · NUKAT: n2009136682 · LIBRIS: 199175 · SUDOC: 03085878X · VIAF: 59133786 · WorldCat VIAF: 59133786 |

 |

 |
**Սրբուհի Գալյան** (մայիսի 5, 1992(1992-05-05), Երևան, Հայաստան), հայ իրավագետ։ ՀՀ արդարադատության նախարարի տեղակալ (2019)։

Կենսագրություն
--------------

Սրբուհի Գալյանը ծնվել է 1992 թվականի մայիսի 5-ին, Երևանում։ 2008-2012 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը՝ ստանալով իրավագիտության բակալավրի աստիճան, 2012-2014 թվականներին՝ նույն համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը և ստացել մագիստրոսի աստիճան, 2014-2018 թվականներին ավարտել է ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի ասպիրանտուրան։

### Աշխատանքային գործունեություն

2012-2013 թվականներին «Ղ-Տելեկոմ» ՓԲ ընկերության իրավաբանական վարչությունում աշխատել է որպես փորձնակ, այնուհետև՝ նույն վարչության ծրագրային գործակալ։
2014-2017 թվականներին եղել է «Ռոդ Կուրտման Լեգալ» ՍՊԸ գործընկեր, 2015-2018 թվականներին՝ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության իրավական ապահովման բաժնի գլխավոր մասնագետ։ 2015 թվականից դասավանդում է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի քրեական իրավունքի ամբիոնում, 2016 թվականից ՀՀ արդարադատության ակադեմիայում դասընթացավար է։ 2018-2019 թվականներին եղել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության իրավական ապահովման և արտաքին կապերի բաժնի պետ։ 2019 թվականի հուլիսի 17-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ արդարադատության նախարարի տեղակալ։

Տիրապետում է hայերենին, անգլերենին, ռուսերենին։ Անկուսակցական է։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի 1 դուստր

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Գիտական ուսումնասիրության ոլորտը՝ Մարդու իրավունքներ, կոռուպցիոն հանցագործություններ, խոշտանգում, մարդու դեմ ուղղված հանցագործություններ, պաշտոնեական հանցագործություններ, իրավաբանական անձանց քրեական պատասխանատվություն։

Անդամակցություն
---------------

* ՀՀ փաստաբանական պալատի անդամ, 2017

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Սրբուհի Գալյանի մասին moj.am կայքում
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մամիկոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սամվել Մամիկոնյան** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), Սասանյան Պարսկաստանի նվաճողական քաղաքականության դեմ հայ ազատագրական պայքարի գործիչ IV դարի 2-րդ կեսին։ Իշխան Վահան Մամիկոնյանի և Տաճատուհու (Մերուժան Արծրունու քույրը) որդին։

Պարսկական կողմնորոշման և Մերուժան Արծրունուն զինակցելու համար սպանել է հորը և մորը (ըստ Փավստոս Բուզանդի, խորթ մորը՝ պարսից Շապուհ II-ի քույր Որմիզդուխտին)։ Եղել է Արշակ Գ-ի մերձավոր զինակիցներից։ Երբ հայ նախարարները հպատակության թուղթ են հղել Սասանյանների գերիշխանությունն ընդունած Խոսրով Դ-ին, վերջինիս պատասխան թուղթը Սամվել Մամիկոնյանը հափշտակել և փախել է Բյուզանդիա։

Սամվել Մամիկոնյանի կերպարի շուրջ է հյուսված Րաֆֆու «Սամվել» պատմավեպը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Toumanoff C.* Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle (ֆր.): Tables généalogiques et chronologiques — Rome: 1990. — P. 329—330.
2. ↑  *Settipani C.* Continuité des élites à Byzance durant les siècles obscurs (ֆր.): Les princes caucasiens et l'Empire du VIe au IXe siècle — Paris: 2006. — P. 132. — ISBN 978-2-7018-0226-8

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 161)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սահակյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սիմակ (Սենեքերիմ) Մկրտչի Սահակյան** (սեպտեմբերի 7, 1879(1879-09-07), Ագարակ - ապրիլի 29, 1961(1961-04-29), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային պետական աշխատող, մանկավարժ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1915)։

Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1901-1921 թվականներին ուսուցիչ է եղել Ներսիսյան դպրոցում։ Թիֆլիսում կատարել է ընդհատակյա բոլշևիկյան քարոզչական աշխատանք։ Աշխատակցել է «Պայքար», «Նոր կյանք», «Բանվոր», «Բանվորի կռիվ» և այլ թերթերին։ 1921 թվականին գործուղվել է Հայաստան, եղել Լոռի- Փամբակ գավառի ժողկրթբաժնի վարիչ, բանֆակի դեկան (1927-1930 թթ.), ապա՝ դասախոս (1930-1951 թթ.)։ Խմբագրել է «Կարմիր Լոռի» (1921-1923 թթ.), «Սովետական մանկավարժ» (1940-1941 թթ.) պարբերականները։ Եղել է ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ, ՀԽՍՀ Գերագույն սովետի նախագահության նախագահի տեղակալ (1938-1944 թթ.), ՀԽՍՀ Գերագույն սովետի նախագահ (1944-1961 թթ.), ՀԿԿ ԿԿ-ի ԿՎՀ նախագահության անդամ (1929-1934 թթ.), ՀԿԿ ԿԿ-ի Վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ (1938-1951 թթ.)։ ՀԽՍՀ I-V գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգմավոր։ Հեղինակ է մանկավարժությանը նվիրված գրքույկների և հոդվածների, ինչպես նաև «Հասկեր» (1955 թ.), «Աղբյուր» 1958 թ.) պատմվածքների ժողովածուների։ Թարգմանել է Նիկոլայ Օստրովսկու «Ինչպես էր կոփվում պողպատը», Ա․ Մակարենկոյի «Գիրք ծնողների համար» և այլ գործեր։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով։

### Թարգմանություններ

* Սերգեյ Աուսլենդեր, Սևամորթ առաջնորդը (պատմվածք), Ե. Պետրատ, 1927, 152 էջ։
* «Թարգմանչաց արվեստ» շտեմարան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 138)։*  |
**Զավեն Մարտիրոսի Բեկյան** (**Աղաբեկյան**), (սեպտեմբերի 20, 1954(1954-09-20), Արդվի, Ալավերդու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ, Հայաստանի գրողների միության անդամ 1991 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1954 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Լոռու մարզի Արդվի գյուղում։

1976 թվականին ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը (այժմ՝ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան)։
1976-1989 թվականներին աշխատել է Երևանի քաղխորհրդի գործադիր կոմիտեում։
1989-2019 թվականներին աշխատել է «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ–ում։

Գրական գործունեություն
----------------------

Զավեն Բեկյանն առաջին անգամ տպագրվել է 1968 թվականին՝ 14 տարեկան հասակում, Ալավերդու պղնձաքիմիական կոմբինատի «Ձուլող» բազմատպաքանակ թերթում։ Այնուհետև տպագրվել է գրական տարբեր պարբերականներում («Գարուն», «Նորք» ամսագրեր, «Գրական թերթ» և այլն), որտեղ տպագրվել են նրա բանաստեղծությունները, պատմվածքները, էսսեները, հրապարակախոսական և գրականագիտական հոդվածները։

Զավեն Բեկյանի բանաստեղծությունները թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, պարսկերեն, սերբերեն, վրացերեն և լույս են տեսել տարբեր անթոլոգիաներում։ 
Մամուլում տպագրել է մանկական բանաստեղծություններ, որոնք առանձին գրքով տպագրության ընթացքում են։ Տպագրել է նաև կարճ պատմվածքների մի ժողովածու («Ժամը չորսը», 2015 թվական)։

Հեղինակ է գրականագիտական, գրաքննադատական և հրապարակախոսական բազմաթիվ հոդվածների։

Գրողների միջազգային ՊԷՆ ընկերակցության անդամ է։

Բանաստեղծական ժողովածուներ
--------------------------

* «Պսակբացեք», Երևան, 1990։
* «Տեսիլք և կյանք», 1993։
* «Անժամության վայր», Երևան, 1996։
* «Ցայգածաղիկ, Երևան», 2002։
* «Ճամփաբաժան», Երևան, 2006։
* «Կավե աշտանակ», Երևան, 2012։
* «Ձայնաշար կամար», 2015։
* «Մենավոր աստղի տակ», 2017։
* «Ծիրանավորը», 2019։
* «Գիսաստղ կյանք», 2020։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի գրողների միության անդամների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Զավեն Բեկյան | Գրանիշ» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 14-ին.
2. ↑  Զավեն Բեկյանի մասին ՀԳՄ կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բարձր գրականություն Արքմենիկ Նիկողոսյանի հետ. Զավեն Բեկյան
* Զավեն Բեկյանի հրապարակումները Գրանիշում
* Զավեն Բեկյան․ «Աստվածուհի Թետիս»․ բանաստեղծություններ Archived 2021-01-15 at the Wayback Machine.
* Զավեն Բեկյանի հրապարակումները Գրական թերթում
* Զավեն Բեկյան բանաստեղծություններ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի գրողների միություն |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10028 · GND: 1029497672 · LCCN: n2004061730 · VIAF: 43691988 · WorldCat VIAF: 43691988 |

 |
**Գարեգին Մովսեսի Հարությունյան** (սեպտեմբերի 10, 1922(1922-09-10), Գորիս, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ - սեպտեմբերի 8, 2013(2013-09-08)), արդի հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1922 թվականի սեպտեմբերի 10-ին ՀԽՍՀ Գորիս քաղաքում։

1925 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան։ Դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է հանրապետական երիտասարդական մամուլում, ՀԼԿԵՄ կենտկոմում։

1943-1945 թվականներին եղել է Կոմսոմոլսկայա պրավդա թերթի սեփական թղթակիցը Հայաստանում։

1950 թվականին ավարտել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետը։

1950-1954 թվականներին սովորել է ԵՊՀ-ի Ընդհանուր պատմության և Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի Նոր և նորագույն պատմության ամբիոնի ասպիրանտուրայում։ Պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ 19-րդ դարի 90-ական թվականներին Հայկական հարցում Անգլիայի վարած քաղաքականության վերաբերյալ։

1954-1957 թվականներին ընդհանուր և նորագույն պատմություն է դասավանդել ՀԿԿ Կենտկոմին կից եռամյա կուսակցական դպրոցում։

1957 թվականին սեպտեմբերից մինչև կենսաթոշակի անցնելը (2006 թ.) աշխատել է ԵՊՀ ընդհանուր պատմության ամբիոնում՝ վարելով նոր պատմության հիմնական և մի շարք մասնագիտական դասընթացներ։

1962-1973 թվականներին եղել է ԵՊՀ-ի արտասահմանյան ուսանողների նախապատրաստական ֆակուլտետի դեկան։

Գիտական աշխատանքները ընթացել են մի շարք հիմնահարցերի ուղղությամբ։ Հիմնական թեմաներից մեկը եղել է Հայկական հարցը 19-րդ դարի 90-ական թվականներին և Անգլիական դիվանագիտության քաղաքականությունն այդ հարցում։ Հեղինակ է մենագրության և շուրջ 15 գիտական հոդվածների՝ նվիրված Լատինական Ամերիկայի, Ասիայի և Աֆրիկայի ժողովուրդների ազգային-ազատագրական պայքարին, միջազգային դրությանը և այլ հարցերի։

Մասնակցել է մի շարք գիտաժողովների։ Արժանացել է միութենական և հանրապետական կառավարական պարգևների։

Կոչումներ
---------

* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մանկավարժ (2009)։

Գրքեր
-----

Գիտական հոդվածներ
-----------------

* **Գարեգին Հարությունյան**, Նապոլեոն Բոնապարտ /մտորումների կյանքի մասին/, Պատմություն և կրթություն, Խմբ.՝ Ալբերտ Ստեփանյան, 1-2 (2005), Երևան, "Զանգակ-97", էջ 125-137։

Աղբյուրներ
----------

* Երևանի պետական համալսարանի պատմության 90-ամյա ֆակուլտետը, Երևան, Բավիղ, 2009, 496 էջ /226-րդ էջում/։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
**Շահվերդյան Ալեքսանդր Իսահակի** (հունիսի 22, 1903(1903-06-22) կամ 1903, Սիղնաղ - մարտի 2, 1954(1954-03-02) կամ 1954, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ երաժշտագետ-պատմաբան, քննադատ, հրապարակագիր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1945։

ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Ռուբեն Շահվերդյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

1916 թվականից ապրել է Թիֆլիսում, դաշնամուրի դասեր է առել Հովսեփ Տեր-Դավթյանից, կոնսերվատորիայում աշակերտել Քրիստափոր Քուշնարյանին։ 1924-1926 թվականներին սովորել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի գիտակոմպոզիտորական ֆակուլտետում, շարունակել և 1931 թվականին ավարտել Մոսկվայի կոնսերվատորիան, որտեղ դասավանդել է 1931-1934 թվականներին։ 1930-1937 թվականներին որպես, խմբագիր աշխատել է համամիութենական ռադիոյում։ 1937-1946 թվականներին աշխատել է «Մուզիկա» և «Սովետսկոյե իսկուսստվո» լրագրերի խմբագրություններում, 1946-1950 թվականներին ղեկավարել ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության երաժշտագիտության և երաժշտական քննադատության հանձնաժողովը։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Շահվերդյանի քննադատական մեթոդը բնութագրվում է տրամաբանական հիմնավորվածությամբ և գաղափարագեղարվեստական կոնկրետ վերլուծությամբ։ Երաժշտագետի տեսադաշտում զգալի տեղ են գրավել Կոմիտասի արվեստի և հայ դասական ու ժամանակակից երաժշտության ուսումնասիրությունները, որոնք ընդհանուր առմամբ առանձնանում են նյութերի լայն ընդգրկումով, կշռադատված համակարգումով, պատմավերլուծական մոտեցումով։ Շահվերդյանը մասնակցել է 1939 թվականին Մոսկվայում կայացած Հայ արվեստի տասնօրյակի նախապատրաստմանը, հանդես եկել հոդվածներով, խմբագրել նոտային ժողովածուներ։ 1945 թվականին նրա խմբագրությամբ է իրականացվել
Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ» օպերայի առաջին բեմադրությունը։

Երկեր
-----

* Հայ երաժշտության պատմության ակնարկներ XIX-XXդդ. Ե. 1959։
* Ալեքսանդր Սպենդիարյան (կյանքը և ստեղծագործությունը), Ե. 1971։
* Комитас и армянская музыкальная культура, Е. 1956.
* Избр. статьи, М. 1958.
* Комитас, 2 изд. доп. М. 1989.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 428)։*  |
**Անգին Ղազարի Ավետիսյան** (1923, Նոր կյանք, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1944): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Անգին Ավետիսյանը ծնվել է 1923 թվականին Արթիկի շրջանի Նոր Կյանք գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ուսումնարանը և աշխատանքի անցել Աղինի շրջանի Վարդաքար գյուղի դպրոցում։

Հայրենական մեծ պատերազմի օրերին համալրել է ժողովրդական աշխարհազորի շարքերը։ 1942 թվականի նոյեմբերին Անգին Ավետիսյանը եղել է հակաօդային պաշտպանության 352-րդ զենիթային հրետանային գնդի 3-րդ դիվիզիոնի 8-րդ մարտկոցի անձնակազմի շարքում։ 1943 թվականի ապրիլին զորամասը փոխադրվել է Տուապսեի շրջան և մասնակցել Մալայա զեմլյայի հարձակման նախապատրաստվող 18-րդ բանակի մարտական գործողություններին։ 1944 թվականին Ավետիսյանն ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ Ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակից հետո Ավետիսյանն իրենց զորամասի կազմում փոխադրվել է Հեռավոր Արևելք և մասնակցել իմպերիալիստական Ճապոնիայի դեմ մղված կռիվներին։ 1945 թվականի վերջերին՝ բանակից զորացրվելուց հետո, Անգին Ավետիսյանը կրկին զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, աշխատել Արթիկի շրջանի Նոր Կյանք, ապա՝ Փանիկ գյուղերում, պատմություն է դասավանդել Կիրովականի միջնակարգ դպրոցում։ Պարգևատրնել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, Գերմանիայի և Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի մեդալներով, Աշխատանքային արիության, Կովկասի պաշտպանության մեդալներով, բազմաթիվ պատվոգրերով, գովասանագրերով։

Պարգևներ
--------

* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Գերմանիայի և Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի մեդալներ
* Աշխատանքային արիության մեդալ
* Կովկասի պաշտպանության համար մեդալ
* Լենինի ծննդյան 100-ամյակի մեդալ
* Զինված ուժերի 60-ամյակի մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Վաղարշակ Նազարի Մանուկյան** (1915, Համամլու, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վաղարշակ Մանուկյանը ծնվել է 1915 թվականին, Սպիտակ քաղաքում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1939 թվականին ուսուցիչ է աշխատել դպրոցում, միաժամանակ սովորել Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։

1941 թվականի սեպտեմբերին զորակոչվել է բանակ, ծառայել է 256-րդ հրետանային գնդում, որի կազմում էլ մասնակցել է Տուապսեի, Լաբինսկու, Ուստ-Լաբինսկայա, Կրիմսկայա և Կրասնոդարի ազատագրման կռիվներին։ 1943 թվականի մայիսի 1-ին Կրիմսկայա ստանիցայի ազատագրման համար մղվող մարտում Մանուկյանը ծանր վիրավորվել է, երեք անգամ վիրահատվելուց հետո նրան նշանակել են մարտկոցի քաղղեկի օգնական, նշանառու, ջոկի հրամանատար։ Կրասնոդարի մատույցներում մղված կռիվների ժամանակ Մանուկյանն իր հրանոթով ոչնչացրել է գերմանական տանկերից, որի համար արժանացել է «Խիզախության համար» մեդալի։

Զորացրվելուց հետո Մանուկյանը շարունակել է իր մանկավարժական գործունեությունը։ Մանկավարժական աշխատանքի 44 տարիներից Մանուկյանը 25 տարի եղել է դպրոցի տնօրեն կամ ուսմասվար Սպիտակի շրջանի դպրոցներում։ Իր ծառայությունների համար արժանացել է «Խիզախության համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «Աշխատանքի վետերան» և այլ մեդալների։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Հակոբոս Իսավերտենց** (մարտի 13, 1835(1835-03-13), Իզմիր, Այդին, Օսմանյան կայսրություն - օգոստոսի 28, 1902(1902-08-28), Ազոլո, Տրևիզո, Վենետո, Իտալիա), հայ բանասեր, թարգմանիչ, խմբագիր։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ, քահանա (1854)։ 1871-1872 թվականներին եղել է «Բազմավեպ» հանդեսի խմբագիրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1835 թվականին Զմյուռնիա քաղաքում։ 1854 թվականից եղել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ։

Գրել է հայերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն աշխատություններ՝ նվիրված Հայոց եկեղեցու ծիսակարգին, արարողություններին, հայոց պատմությանը։ Կատարել է թարգմանություններ։ Մասնավորապես, Էդուարդ Սիրունյանի հետ ֆրանսերեն է թարգմանել Ղևոնդ Ալիշանի «Սիսուան» աշխատությունը։

Հակոբոս Իսավերտենցը մահացել է 1902 թվականին Իտալիայի Ազոլո քաղաքում։

Աշխատություններ
---------------

* Իսավերտենց Հ. Ուղեւորութիւն ի Պոմպէյ Հնդկաց, 1887։
* Իսավերտենց Հ. Գաղղիա եւ Բրուսիա, 1870։
* Իսավերտենց Հ. Լճակիս ձկնորսը:Երեկոյան ժամուց խորհրդածութիւնք, 1873։
* Իսավերտենց Հ. Կրթարան անգղիական լեզուի, հ. 1-2, 1880-1881:
* Իսավերտենց Հ. Histoire de l’Armenie, 1888.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ։ Հանրագիտարան*. Երևան: Հայկական հանրագիտարան. 2015. ISBN 978-5-89700-042-5. OCLC 946992674.
3. 1 2 3  *Ով ով է. հայեր (կենսագրական հանրագիտարան։ Երկու հատորով), ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005*.

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Հակոբոս Իսավերտենց**
**Նարեկ Պետրոսյան** **(Նարեկ սարկավագ Պետրոսյան)** մարտի 26, 1988(1988-03-26), Ստեփանակերտ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 29, 2020(2020-10-29), գնդերեց Հայաստանի զինված ուժերի հոգևոր առաջնորդության սպասավոր։ Զոհվել է 2020 թվականին տեղի ունեցած Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1988 թվականի մարտի 26-ին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի մայրաքաղաք Ստեփանակերտում։ 1994-2004 թվականներին սովորել է Շուշիի Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցում։ 2004 թվականին ընդունվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան։ 2008 թվականի դեկտեմբերի 25-ին՝ Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայի տոնին, Տ. Արարատ եպիսկոպոս Գալթագճյանի ձեռամբ ձեռնադրվել է սարկավագ։ Գևորգյան Հոգևոր ճեմարանը ավարտելուց հետո աշխատել է Մայր Աթոռի Քրիստոնեական դաստիարակության կենտրոնում, ծառայել բանակում, ապա նշանակվել Հայաստանի զինված ուժերի հոգևոր առաջնորդության քարտուղար։
ՀՀ Նախագահի հրամանագրով Նարեկ սարկավագը հետմահու պարգևատրվել են պետական պարգևով՝ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։

Զոհվել է 2020 թվականին տեղի ունեցած Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ռազմական գործողությունների ժամանակ, հուղարկավորվել է Եռաբլուր պանթեոնում։

Ընտանիք
-------

Նարեկ սակավագը ամուսնացած էր, կինը Մարիամ Բզնունին է, դուստրը՝ Մարիամ-Աշխեն Պետրոսյանը։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Զոհվել է Նարեկ սարկավագ Պետրոսյանը».
2. ↑  «ՍԱՐԿԱՎԱԳԱԿԱՆՁԵՌՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅՐԱԹՈՌՍՈՒՐԲԷՋՄԻԱԾՆՈՒՄ» (PDF).(չաշխատող հղում)
3. ↑  Նախագահի հրամանագրով մի խումբ զինծառայողներ հետմահու պարգևատրվել են պետական պարգևներով
4. ↑  «Նարեկ սարկավագ Պետրոսյանը կհուղարկավորվի «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոնում». *ՇՈՂԱԿԱԹ ՀԵՌՈՒՍՏԱԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ*. 2020 թ․ հոկտեմբերի 30. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 8-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեսանյութ Յութուբում
* Տեսանյութ Յութուբում
**Գերտրուդա Կեզեբիր** (անգլ.՝ Gertrude Käsebier, Gertrude Stanton, ծննդյամբ՝ Ստենտոն, մայիսի 18, 1852(1852-05-18)[…], Դե Մոյն - հոկտեմբերի 12, 1934(1934-10-12), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի լուսանկարիչ, պատկերազարդման մեծագույն վարպետներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Տասներկու տարեկան հասակում Գերտրուդա Կեզեբիրը կորցրել է հորը։ Նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է տատիկը։ Բնակվել են Փենսիլվանիա նահանգի Վիֆլեմ քաղաքում։ 1874 թվականին ամուսնացել է նյույորքցի գործարարի հետ,  ունեցել երեք երեխա,  բայց ամուսնության հարցում դժբախտ  է եղել։ 1880 թվականից հետո ամուսիններն ապրել են առանձին։ Գերտրուդը ընդունվել  է Պրատիի ինստիտուտի արվեստի մասնավոր քոլեջ, սովորել նկարչություն և գեղանկարչություն, բայց հմայված էր լուսանկարչությամբ։ 1894 թվականին լուսանկարչություն է սովորել Գերմանիայում և Ֆրանսիայում։ Նա պրոֆեսիոնալ լուսանկարչությամբ  սկսել է զբաղվել  1895 թվականից։ 1896 թվականին անցկացվել է նրա աշխատանքների առաջին ցուցահանդեսը, հաջորդ տարի ՝ երկրորդը, երկուսն էլ հաջողություն են ունեցել։ 1897 թվականին Նյու Յորքում բացել է լուսանկարչական դիմանկարների ստուդիա։ 1899 թվականին Ալֆրեդ Ստիգլից ը հրապարակել իր հինգ լուսանկարները *Camera Notes* ամսագրում՝ Կեզեբիրին անվանելով «գեղարվեստական լուսանկարչության ժամանակակից առաջատար վարպետ»։ 1902 թվականին ընդունվել է *Photo-Secession* լուսանկարիչների ընկերություն։

1912 թվականից սկսվել են տարաձայնություններ Կեզեբիրի և Ստիգլիցի միջև, որոնք այդ ժամանակ արդեն սկսել էին շեղվել պատկերազարդման ոճից։ 1916 թվականին Կեզեբիրի ակտիվ մասնակցությամբ ի հայտ են եկել մի խումբ ամերիկացի արվեստի լուսանկարիչներ, որոնց Ստիգլիցը համարվել է ուղղակի մարտահրավեր իրեն։ Կեզեբիրի շուրջը համախմբվել են երիտասարդ լուսանկարիչներ։ 1929 թվականին Բրուքլինի թանգարանը  կազմակերպել է նրա աշխատանքների հետահայաց ցուցահանդեսը։ Այդ պահից Կեզեբիրը այլևս չի զբաղվել լուսանկարչությամբ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Կեզեբիրին են պատկանում Մարկ Տվենի, Օգյուստ Ռոդենի, Զիտկալա-Շայի, Ալֆրեդ Ստիգլիցի և այլ բազմաթիվ ժամանակակիցների լուսանկարներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Gertrude Käsebier — 2008.
3. 1 2  Gertrude Stanton Käsebier — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
5. 1 2  Union List of Artist Names — 2018.
6. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
7. ↑
8. ↑  Фотографии Гертруды Кезебир в Бостонском художественном музее

Արտաքին հղումներ
----------------

* Работы в музеях мира
* Фото on line
* Гертруда Кезебир на сайте PhotoIsland Archived 2020-09-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz · RKDartists · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12476528s · CiNii: DA06708120 · GND: 119110180 · ISNI: 000000012133792X · LCCN: n79039161 · NTA: 096524405 · NUKAT: n2015137407 · SUDOC: 149256949 · VIAF: 54950744 · ULAN: 500011698 · WorldCat VIAF: 54950744 |

 |

 |
**Միսակ Լևոնի Մկրտչյան** փետրվարի 19, 1938(1938-02-19), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 26, 2018(2018-04-26), Հայաստանի Հանրապետության ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Միսակ Մկրտչյանը ծնվել է 1938 թվականի փետրվարի 19-ին Լենինականում (Գյումրի)։ 1967 թվականին ավարտել է Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտը, 1979 թվականին՝ Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։ Ստացել է մանկավարժ-մաթեմատիկոսի, որակավորումը։ Եղել է տնտեսագետ։ 1971 թվականին պարգևատրվել է «Պատվո նշան», 1973 թվականին Աշխատանքային կարմիր դրոշի, 1948 թվականին Հոկտեմբերյանի հեղափոխության շքանշաններով։ 1957-1967 թվականներին Լենինականի թիվ 7 դպրոցում աշխատել է ավագ ջոկատավար, մաթեմատիկայի ուսուցիչ, իսկ 1961-1966 թվականին՝ ՀԼԿԵՄ Լենինականի քաղկոմի դպրոցական բաժնի վարիչ։ 1966-1967 թվականներին քաղկոմի առաջին քարտուղար, իսկ 1967-1975 թվականներին՝ ՀԼԿԵՄ ԿԿ քարտուղար։ 1975-1979 թվականներին եղել է ՀԿԿ ԿԿ կազմակերպական բաժնի տեսուչ, 1979-1988 թվականներին՝ ՀԿԿ Ախուրյանի շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1988-1989 թվականներին՝ ՀԿԿ Լենինականի քաղկոմի առաջին քարտուղար, 1989-1991 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ կազմակերպական բաժնի վարիչ, իսկ 1997-1998 թվականներին՝ ՌԴ հաղորդակցության ճանապարհների նախարարության լիազոր ներկայացուցիչը Հայաստանում։ 1991-1995 թվականներին եղել է ԳԽ պատգամավոր(թիվ 158 ընտրատարածք)։ Եղել է ԳԽ տեղական ինքնակառավարման հանձնաժողովի անդամ, աշխատել է հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ Եղել է ՀԿԿ խմբայցության խմբակցության անդամ։ 1999 թվականի մայիսի 30-ին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր թիվ 65 ընտրատարածքից։ Եղել է Ազգային ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Եղել է «Միասնություն» խմբակցության անդամ։ Աշխատել է ԺԴԿ վարչության նախագահի տեղակալ։ Մահացել է 27.04.2018-ին։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am». *www.parliament.am*. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 6-ին.
2. ↑  «Մահացել է պետական գործիչ, նախին պատգամավոր Միսակ Մկրտչյանը». *news.am*. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 6-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Սամվել Աղայի Բալաղյան** (հունվարի 29, 1865(1865-01-29), Գանձակ, Թիֆլիսի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 30, 1950(1950-10-30), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կենսաբան–դարվինիստ։

1889 թվականին ավարտել է Օդեսայի համալսարանի բնագիտական ֆակուլտետը։ Աշակերտել է Իլյա Մեչնիկովին, Ալեքսանդր և Վ․ Կովալևսկիներին, Զելինսկուն, Տիմիրյազևին։ 1889 թվականից Թիֆլիսում եղել է բնագիտության ուսուցիչ, իսկ 1896 թվականից՝ միաժամանակ Ներսիսյան դպրոցի տեսուչ։ Բալաղյանը Թիֆլիսում հայ հրատարակչական ընկերության հիմնադիրներից է և զարկ է տվել կենսաբանական հանրամատչելի գրականության հայերեն հրատարակությանը։ Առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա «Միկրոբները» (1891), «Զրույցներ հողի մասին» (1893), «Դարվինիզմ» (1894) և այլ աշխատությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 226)։*  |
**Բարսեղ** (ծննդյան և մահվան տարեթվերն անհայտ են), XIII դարի հայ գրիչ։

1275-ին հաստատվել է Մշո Առաքելոց վանքում և Ներսես Մշեցի րաբունապետի պատվերով ընդօրինակել մի շարք ձեռագրեր։ Դրանցից մեկը պահպանվում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարանում (ձեռ․ № 3932), իսկ երկրորդի մասին հիշատակվում է № 6273 ձեռագրում։ Այնուհետև աշխատել է Հաղբատի վանքում։ 1281-ին այստեղ ընդօրինակած ձեռագրերից մեկը գտնվում է Երուսաղեմի Ս․ Հակոբյանց մատենադարանում (ձեռ․ № 1758)։ Նույն թվականին սկսել է մի ձեռագիր, որն անավարտ է մնացել (ավարտել են Հաղբատի Հովհաննես և Աբրահամ գրիչները)։ Ձեռագիրը պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարանում (№ 1824)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 336)։*  |
**Ջոն ՄըքՀարդի Սինքլեիր** (անգլ.՝  John McHardy Sinclair, հունիսի 14, 1933(1933-06-14), Շոտլանդիա, Միացյալ Թագավորություն - մարտի 13, 2007(2007-03-13), Ֆլորենցիա, Իտալիա), 1965-2000 թվականներին Բիրմինգհեմի համալսարանում ժամանակակից անգլերեն լեզվի պրոֆեսոր։ Նա ուսումնասիրություններ է կատարել կորպուսային լեզվաբանության, խոսույթային վերլուծության, բառարանագրության ու լեզվական կրթության ոլորտներում։

Կենսագրություն
--------------

1965 թվականին իր կնոջ՝ Մայֆընուի Սինքլեիրի ու իրենց 3 երեխաների հետ Շոտլանդիայից Բիրմինգհեմ տեղափոխվելիս Ջոն Սինքլեիրը աշխատանքի է անցնում Բիրմինգհեմի համալսարանի ժամանակակից անգլերեն լեզվի ամբիոնում։ Սինքլեիրը ժամանակակից կորպուսային լեզվաբանության առաջին սերնդի ներկայացուցիչն է և «COBUILD» նախագծի հիմնադիրը։ Այս ծրագրի նպատակն էր կազմել կորպուսային բառապաշար անգլերեն ուսումնասիրող օտարերկրացիների համար։ Նա Քոլինսի «*Cobuild English Language Dictionary*» բառարանի գլխավոր խորհրդատուն էր։ Բառարանի առաջին խմբագրությունը հրատարակվել է 1987 թվականին։

Ջոն Սինքլեիրը հայտնի էր իր անսովոր գաղափարներով, որոնք նպաստել են կորպուսային լեզվաբանության երիտասարդ ոլորտի զարգացմանը։ 2000 թվականին՝ իր հրաժեշտի դասախոսության ժամանակ, նա պնդում էր, որ իր հրապարակած հոդվածներից ոչ մեկը հաջողության չհասավ գրախոսության շրջանակներում, և նույնիսկ հոդվածը, որը նրան պատվիրել էին գրել ամսագրի համար, սխալմամբ գրախոսվել ու մերժվել է։

Բիրմինգհեմի ժամանակակից անգլերեն լեզվի պրոֆեսորի պաշտոնից վաղաժամ թոշակի անցնելուց հետո Ջ.Սինքլեիրը հիմնել է Տոսկանական համաշխարհային կենտրոն իր երկրորդ կնոջ՝ Ելենա Թոգնինի-Բոնելլիի հետ։ Այս հաստատությունը կորպուսային լեզվաբանությանն առնչվող վերապատրաստման դասընթացներ է անցկացնում։

Նրա քույրը բառարանագիր Բերիլ Աթքինսն է։

Աշխատություններ
---------------

Հայտնի աշխատություններից են «*Towards the Analysis of Discourse*»-ը, որը նա հրատարակեց Մելքոլմ Քուլթարդի հետ 1975 թվականին, «*Corpus, Concordance, Collocation*»-ը (Օքսֆորդ համալսարանի ամսագիր, 1991 թվական), «*Reading Concordances*»-ը (2003 թվական), «*Trust the Text*»-ը (2004 թվական), և «*Linear Unit Grammar*»-ը (2006 թվական)։

Նրա «*Corpus, Concordance, Collocation*»-ը հիմք դրեց *իդիոմային սկզբունքին*։

Հետագա ընթերցանություն
----------------------

* Rosamund Moon (2009). *Words, grammar, text: revisiting the work of John Sinclair*. John Benjamins Publishing Company. ISBN 978-90-272-2248-0.
* Julia Lavid (2007). «To the memory of John Sinclair, Professor of Modern English Language. Estudios Ingleses de la Universidad Complutense». Vol. 15. էջեր 9–12.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2
3. ↑  Seretan, Violeta. Syntax-Based Collocation Extraction  p.18

Արտաքին հղումներ
----------------

* John Sinclair's obituary in the Guardian Newspaper
* The Tuscan Word Centre
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սաֆարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ալբերտ Անուշավանի Սաֆարյան** (օգոստոսի 1, 1963(1963-08-01), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան, ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2013)։

Կենսագրություն
--------------

Ալբերտ Սաֆարյանը ծնվել է 1963 թ. օգոստոսի 1-ին Թբիլիսիում։ 1982-1984 թվականներին սովորել է Վրացական պետական թատերական ակադեմիայում։ 1986-1988 թթ աշխատել է Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական պետական թատրոնում։ Խաղացած ներկայացումներ են՝ «Խաթաբալա», «Չարլեի մորաքույրը», «Պատուհանից դուրս գարուն է»։ Վերջին ներկայացման համար արժանացել է «Լավագույն դերասան» մրցանակի։ 1991 թվականին «Կանչեցին» ներկայացման համար արժանացել է Վ. Աճեմյանի անվան մրցանակի։ 1996 թ. տեղափոխվել է Երևան և մինչ օրս աշխատում է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնում։ Խաղացած ներկայացումներն են՝ «Հին աստվածներ», «Էզոպոս», «Դատարանն է գալիս», «Ռուզան», «Տրամվայ ցանկություն», «Ջոն արքա»։ Նկարահանվել է «Բանդապետ», «Գարեգին Նժդեհ» ֆիլմերում, ինչպես նաև՝ «Որոգայթ», «Դիմակահանդես», «Դժվար ապրուստ» հեռուստասերիալներում։ 2013 թ. արժանացել է ՀՀ վաստակավոր արտիստի կոչմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
2. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Ալբերտ Սաֆարյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 1-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2021-05-07 at the Wayback Machine.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սահակյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սալբի Արամ** (1888 կամ 1884, Կեսարիա, Թուրքիա - 1968, Բուխարեստ, Ռումինիա), հայ գրող, հասարակական գործիչ, բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մոտավորապես 1888 թվականին Կեսարիա քաղաքում։ Իսկական անունը եղել է Արամ Սալբի Սահակյան։ Ավարտել է Կեսարիայի Սուրբ Կարապետ վանքի ժառանգավորաց վարժարանը ([1906 թ.), հետագայում՝ Բեյրութի ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Բեյ­րու­թում ուսանելու տարիներին անդամագրվել է ՀՅԴ կուսակցությանը։ Ա. Սալբի գրչանունով աշխատակցել է «Ազա­տա­մարտ» պարբերականին։

1914-1918 թվականներին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմի ընթացքում զորակոչվել է օս­մա­նյան բա­նակ և ծառայել որպես զինվորական բժիշկ։ Պատերազմի ընթացքում գերի է ընկել անգլիական կողմին։ Որպես ռազմագերի տեղափոխվել է Պորտ Սաիդ, որտեղ եղել է մուսալեռցի գաղթականների բժիշկը։ Այդ օրերի հուշերը տպագրել է իր «*Ալե­ակ­ներ և խլե­ակ­ներ*» և «*Մեր խաչը*» գրքերում։ 1918 թվականին գերությունից վերադարձել է Կ.Պո­լիս։ Հետպատերազմյան տարիներին անունը փայլել է Կ.Պոլսի ազգային և գրական շրջանակներում։ Աշխատակցել է Կ.Պոլսում հրատարակվող «*Ճա­կա­տամարտ*» թերթին։ Ապա մի քանի տարի ապրել է Փա­րի­զում, որտեղ ևս զբաղվել է հանրային գործունեությամբ։

1922 թվականից հաստատվել է Ռումինիայում։ Ավելի քան 20 տարի ռումինահայ թեմական պատգամավորական ժողովում ներկայացրել է Բազարջիկի և Բուխարեստի հայ համայնքները։ Այլ բժիշկների հետ գլխավորել է Բուխարեստի «Դեղլիու» հայկական բուժարանի աշխատանքները, անվճար բուժումով ապահովել կարիքավոր հայերին, ինչպես նաև պատերազմի ժամանակ՝ 1942 թվականից 1945 թվականներին բժշկական և այլ անհրաժեշտ օգնություն է ցույց տվել խորհրդային ռազմագերիներին։

1944 թ.-ից 1946 թվականներին եղել է Բուխարեստի հայ մշակույթի տան վարչության նախագահը։ Սալբին աշխատակցել է Կոստանդնուպոլսի, Փարիզի և, մասնավորապես, ռումինահայ պարբերական մամուլին, հանդես է եկել գրական երկերով, երգիծական հոդվածներով («Հուշեր և փուշեր», շարք), բժշկագիտական զրույցներով։ Հրատարակել է «Ալյակներ ե խլյակներ։ Հայ վրանաքաղաքին տարեգիրքը» (1919), որտեղ առաջին անգամ տեղ են գտել Մուսա լեռան դյուցազնամարտի դրվագներ։ Նրա «Մեր խաչը» (1921) գիրքը, ինչպես նաև մի շարք պատմվածքներ պատկերում են բնավեր հայերի կյանքը Մեծ եղեռնի և հետագա տարիներին։ Տպագրվել են Սալբու՝ պատանիների համար գրված «Պատգամավոր շուները» (1945), «Դեպի հայրենիք։ Թռչուններու հասարակապետության մեջ» վեպերը։ Մամուլում երբեմն ստորագրել է *Սիրիուս* ծածկանունով։

Մահացել է 1968 թվականի հունիսին, Բուխարեստում, մոտավորապես 80 տարեկան հասակում։

Աշխատությունները
----------------

* Տոքթ. Մ. Սալբի, Ալեակներ եւ խլեակներ, Աղեքսանդրիա, 1919
* Մ. Սալբի, Մեր խաչը, Փարիզ, 1921

Տես նաև
-------

* Սալբի (վեպ)

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Գէորգեան Կարօ, Ամէնուն Տարեգիրքը, Պէյրութ, 1967-68

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 117)։*  |