**Ալեքսիոս Դ Անգելոս** (հուն․՝  Ἀλέξιος Δ Ἄγγελος, 1182, Կոստանդնուպոլիս, Բյուզանդական կայսրություն - փետրվարի 8, 1204, Կոստանդնուպոլիս, Բյուզանդական կայսրություն), Բյուզանդիայի կայսր (1203-1204), Իսահակ Բ Անգելոսի և նրա առաջին կնոջ Իրենե Պալեոլոգինիայի որդին, Անգելոսների կայսերական գահատոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մոտ 1182 թվականին։ 

### Փախուստը Բյուզանդիայից

1195 թվականին նրա հորեղբայր՝ Ալեքսիոս Գ Անգելոսը յուրացն է կայսերական իշխանությունը ու կուրացնում նրա հորը՝ Իսահակ Բ Անգելոսին, որից հետո, Ալեքսիոսը որպես գերի ապրում է Կոստանդնուպոլսում։ 1202 թվականի մարտին իր դաստիարակի օգնությամբ փախչում և երկու պիզացի վաճառականների օգնությամբ գաղտնի տեղափոխվում է Հռոմեա-Գերմանական արքա Ֆիլիպ Շվաբիացու մոտ, որը իր քրոջ՝ Իրենե Անգելինայի ամուսինն էր։ 

Այցելելով գերմանական և պապական արքունիք՝ Ալեքսիոսը գահակալական պայքարում կարողանում է աջակցություն գտնել խաչակրաց չորրորդ արշավանքի մասնակիցներից։ Շվաբիայում նա հանդիպում է արշավանքի ղեկավար, Ֆիլիպի զարմիկ Բոնիփակիոս Մոնֆերատացու հետ։

«Այդ ժամանակ, երբ երիտասարդը գտնվում էր այնտեղ, բոլոր ազնվական բարոնները և Վենետիկի դոժը նույնպես հավաքվել էին մարկիզի վրանում․ Նրանք խոսեցին և քննարկեցին այս ու այն բաների մասին, և, ի վերջո, հարցրեցին երիտասարդին, թե նա ինչ կանի, եթե իրենք նրան կայսր հռչակեն ու թագադրեն Կոնստանդուպոլսում, ապա տղան պատասխանեց, որ կանի ամեն բան ինչ իրենք ցանկանում են», - գրում է արշավանքի մասնակից, ժամանակագիր Ռոբերտ դե Կլարին։

Ալեքսիոսը խաչակիրներին խոստանում է 200․000 մարկ վճարել, Եգիպտոսի նվաճման գործում ապահովել նավատորմով ու 10․000 զորքով, ու տեղակայել Սրբազան Հողում 500 զինվոր, խոստացավ նաև բյուզանդական եկեղեցին ենթարկել Սուրբ Աթոռին։ Այս առաջարկը դուր է գալիս խաչակիրներին, ու եպրոպական նավատորմը ուղեվորվում է դեպի Կոստանդնուպոլիս։

### Վերդարձ իշխանությանը

Հիմնական հոդված՝ Կոստանդնուպոլսի պաշարում (1203)
1203 թվականի հունիսի վերջին խաչակիրները հասնում են Բյուզանդիայի մայրաքաղաք։ Ալեքսիոս Գ-ն քաղաքի պարիսպների մոտ նրանց դիմավորում է 70․000-ոց բանակով, որը քարուքանդ եղավ հետագա ճակատամարտի ընթացքում։ Ալեքսիոս Գ-ն փորձում է բանակցել խաչակիրների հետ, առաջարկելով նրանց լքել իր տիրույթները, իսկ դրա դիմաց նրանց տրամադրի պարենամթերք և ապահովի դրամական միջոցներով։ Բայց եվրոպացիները պնդում էին իշխանությունը փոխանցել նրա եղբորորդի Ալեքսիոսին։

Սկսվում է քաղաքի պաշարումը, որի ժամանակ եվրոպացիները կարողանում են գրավել Գալաթայի աշտարակը և կոտրել շղթան, որը արգելափակում էր մուտքը դեպի Ոսկեղջյուր ծոց։ Հուլիսին կայազորը կատարում է հաջող հարձակում, բայց բասիլևսը չօգտվեց դրա արդյունքներից։ 

Իր գործողությունների արդյունքում բարձրացնելով ժողովրդական դժգոհության ալիք, Ալեքսիոս Գ-ն հուլիսի 18-ին մայրաքաղաքից փախչում է Ադրիանապոլիս՝ իր հետ տանելով 10 սենթինարի ոսկի և դստերը՝ Իրենեին։

1203 թվականի հուլիսի 19-ին քաղաքացիների կողմից բանտից ազատվում է Ալեքսիոս Դ-ի հայր Իսահակ Բ-ն և տեղափոխվում պալատ։ Խաչակիրները պնդում էին, որ հենց Ալեքսիոսը լինի կայսր։ Օգոստոսի 1-ին հայր և որդի հռչակվեցին գահակիցներ։

### Ճգնաժամ

Շուտով եվրոպացիների հետ հարաբերությունները սկսում են վատթարանալ։ Իսահակ Բ-ն հասկանում է, որ կայսերական գանձարանը ի վիճակի չէ տալու այն գումրաը, որը նրա որդին խոստացել էր իրենց։ Ալեքսիոս Դ-ն փորձում է տալ խաչակիրներին ունեցած պարտքը։ Պարտքը մարելու համար նա արտասովոր հարկ դրեց բոլորի վրա, բռնագրավեց Ալեքսիոս Գ-ի կողմնակիցների ունեցվածքը, հրամայեց հալեցնել զարդերը և առգրավեց եկեղեցական սպասքները։ Ալեքսիոս Գ-ի հետ պատերազմի ընթացքում Թրակիայի մի քանի քաղաքների գրավումը որոշ չափ օգնեց նրան։ Բացի այդ, նրա պնդմամբ, պատրիարք Հովհաննես Ժ Կամատերոսը ստիպված եղավ մի շարք զիջումների գնալ Հռոմի պապ Իննոկենտիոս Գ-ին։

Գրականություն
-------------

* *Сказкин Ф. И.* Глава 14. Внешнеполитическое положение Византии в конце XII в. Четвёртый крестовый поход и захват Константинополя // История Византии. — М. 1967. — Т. 2.
* *Успенский Ф. И.* Глава XV: Последние Комнины. Начало реакции. // История Византийской Империи. — М. 2005.
* *Робер де Клари.* Завоевание Константинополя. — М. 1986.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Ուղղափառ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 060841370 · VIAF: 217145684 · WorldCat VIAF: 217145684 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բյուզանդիայի կայսրեր |
| --- |
|  |
| Կոստանդինի հարստություն | Կոստանդիանոս Ա Մեծ • Կոստանդիոս II • Հուլիանոս Ուրացող |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Հովիանոս |
|  |
| Վալենտինիանոսի հարստություն,Թեոդոսիոսի հարստություն | Վալենտինիանոս I • Վաղես • Թեոդոս I Մեծ • Արկադիոս • Թեոդոս II Փոքր • Մարկիանոս |
|  |
| Լևոնյան հարստություն | Լևոն I • Լևոն II • Զենոն • Վասիլիսկոս • Անաստասիոս I |
|  |
| Հուստինոսի հարստություն | Հուստինոս I • Հուստինիանոս I • Հուստինոս II • Տիբերիոս II • Մորիկ |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Փոկաս |
|  |
| Հերակլիոսների հարստություն | Հերակլիոս • Հերակլեոնաս • Հերակլիոս-Կոստանդին III • Կոստանդ II • Կոստանդին IV • Հուստինիանոս II Ռինոտմետոս |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Լեոնտիոս • Տիբերիոս III • Փիլիպպիկոս-Վարդան • Անաստասիոս II • Թեոդոսիոս III |
|  |
| Իսավրյան հարստություն | Լևոն III Իսավրացի • Արտավազդ • Կոստանդին V • Լևոն IV • Կոստանդին VI • Իրինա |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Նիկեփորոս I • Ստավրակիոս • Միքայել I Ռանգաբե • Լևոն V Հայ |
|  |
| Ամորիական հարստություն | Միքայել II Թլվատ • Թեոփիլոս • Միքայել III |
|  |
| Հայկական հարստություն | Բարսեղ Ա Մակեդոնացի • Լևոն VI Իմաստասեր • Ալեքսանդրոս • Կոստանդին VII Ծիրանածին |
|  |
| Լակապենոսներ | Ռոմանոս I Լակապենոս • Ռոմանոս II • Նիկեփոր Փոկաս |
|  |
| Մակեդոնական հարստություն | Հովհաննես I Չմշկիկ • Վասիլ II Բուլղարասպան • Կոստանդին VIII • Ռոմանոս III Արգիրոս • Միքայել IV Պափլագոնացի • Միքայել V Կալաֆաթոս • Զոե • Կոստանդին IX Մոնոմախոս • Թեոդորա |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Միքայել VI Ստրատիոտիկոս |
|  |
| Դուկասներ | Կոստանդին Դուկաս • Ռոմանոս IV Դիոգենես • Միքայել VII Դուկաս • Նիկեփորոս III Բոտանիատես |
|  |
| Կոմնենոսներ | Իսահակ I Կոմնենոս • Ալեքսիոս I • Հովհաննես II Կոմնենոս • Մանուիլ I Կոմնենոս • Ալեքսիոս II • Անդրոնիկոս I Կոմնենոս |
|  |
| Անգելոսների հարստություն | Իսահակ II Անգելոս • Ալեքսիոս III • Ալեքսիոս IV • Ալեքսիոս V |
|  |
| Նիկիայի կայսրություն | Թեոդորոս I Լասկարիս • Հովհաննես III Վատաձիս • Թեոդորոս II • Հովհաննես IV |
|  |
| Պալեոլոգոսներ | Միքայել VIII Պալեոլոգոս • Անդրոնիկոս II Ավագ • Միքայել IX Պալեոլոգոս • Անդրոնիկոս III • Հովհաննես Ե Պալեոլոգոս • Անդրոնիկոս IV • Հովհաննես VI • Հովհաննես VII • Մանուիլ II • Հովհաննես VIII • Կոստանդին XI Պալեոլոգոս |
|  |
| Պորտալ:Բյուզանդական կայսրություն |

 |