recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վաճառականների ընկերության պահեստներ** (ռուս.՝ Склады купеческого общества), Կալինինգրադի տարածաշրջանի և Ռուսաստանի ճարտարապետական հուշարձան։ Գտնվում է Սովետսկ քաղաքում, եվրոպական ոճի պահպանված տուն-պահեստ է։ Կառույցը համարվում է Սովետսկ քաղաքի մշակութային ժառանգության օբյեկտ։

Նկարագրություն
--------------

Фахверковое здание сейчасФахверковое здание сейчас
Մշակութային ժառանգության օբյեկտ հանդիսացող վաճառականների ընկերության պահեստները կառուցվել է 1835 թվականին Թիլզիտում`Հյուսիսային Եվրոպայում հայտնի ֆախվերկ ոճով։ Գտնվում է գրեթե Նեման գետի ափին, Լուիզա թագուհու կամրջի հարևանությամբ։

Օգտագործվում է նախնական նշանակցության համար`որպես շինանյութերի պահեստ։ Չնայած հնամաշ արտաքին տեսքին, շենքը տպավորիչ տեսք ունի, ուստի մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում քաղաքի զբոսաշրջիկների և այցելուների շրջանում։

Երկաթուղայինների երկու շենքերը քանդելուց հետո այն կառույցը Կալինինգրադի մարզում պատմական ֆախվերկ կոնստրուկցիայով կառուցված միակ օրինակն է, որի ներկայիս վիճակը մտահոգում է Սովետսկ քաղաքի հասարակությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Приказ Службы государственной охраны объектов культурного наследия Калининградской области № 17 от 28.03.2011
2. ↑  Дом в стиле fachwerk (Советск) | памятник, монумент, склад, фахверк, достопримечательность, памятник архитектуры (истории)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վաճառականների ընկերության պահեստներ
**Գեղարվեստական ձուլում**, քանդակագործական աշխատանքը մետաղից կերտելու առավել տարածված եղանակ, նույն կերպ ստեղծված գեղարվեստական ստեղծագործություն, ինչպես և մետաղե ամանեղեն, սեղանի սպասք, լուսամփոփներ պատրաստելու միջոց։ Գեղարվեստական ձուլումը սկզբնավորվել է մետաղի նախնական կիրառման և վերամշակման դարաշրջանում։ Զուլման արտադրության զարգացման համեմատ Գեղարվեստական ձուլումը աստիճանաբար դարձել է առանձին բնագավառ, ուր գեղարվեստական խնդիրները ենթարկվում են կաղապարման և ձուլման առանձնահատկություններին, արտադրության որոշակի տեսակի համար մետաղի կամ համաձուլվածքի ընտրությանը։ Այդ նպատակին է ծառայում նաև ձուլվածքի մակերեսի հաճախ հեղինակային վերամշակումը (դրվագում, փորագրում, բրոնզավառում, ոսկեզօծում), որի շնորհիվ մասսայական արտադրությունը ձեռք է բերում եզակիության հատկանիշներ։

Գեղարվեստական ձուլման հիմնական տեխնոլոգիան մշակվել է բրոնզը որպես նախանյութ ընտրելու հետ միաժամանակ, որը վաղուց ի վեր ամենից շատ կիրառվող համաձուլվածքն է։ Սկսած IV դարից ոչ մեծ առարկաներ ձուլելու ժամանակ որպես նախանյութ օգտագործվել է անագը (IV - VII դդ. ղպտական դամբարանների հմայիլներ), որից XVI- XVIII դդ. ձուլել են մեդալներ և գլխավորապես անոթներ։ XVII - XVIII դդ. պարտեզային քանդակներ են ձուլել արճճից (Վերսալ, Պետրոդվորեց)։ XVI դ. Գերմանիայում, ապա Եվրոպայի մյուս երկրներում (Ռուսաստանում՝ XVII դ. վերջ) Գեղարվեստական ձուլման մեջ օգտագործում են թուջը (պարտեզային քանդակ, կահույք, մահարձան, ցանկապատ են)։ Ինչպես բրոնզը, այնպես էլ թուջը, որը բավական էժան է, լայն կիրառում ունի ժամանակակից Գեղարվեստական ձուլման մեջ։

Հայերը գեղարվեստական ձուլմանը ծանոթ են հնուց։ Էջմիածնում, Լճաշենում, Արթիկում, Ստեփանավանում գտնվել են ցուլերի, այծերի, թռչունների բրոնզաձույլ արձանիկներ, ռազմա կառքերի մոդելներ, գոտիներ ևն։ Միջին դդ. պատրաստել են գեղարվեստորեն ձևավորված բուրվառներ, կանթեղներ, հավանգներ, սկուտեղներ են։ Սովետական իշխանության տարիներին մոնումենտալ և կիրառական արվեստում լայն տարածում են գտել ինչպես բրոնզը, այնպես էլ թուջն ու տարբեր համաձուլվածքները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ջոդի Լին Օ’Քիֆ** (անգլ.՝ Jodi Lyn O'Keefe, հոկտեմբերի 10, 1978(1978-10-10), Cliffwood Beach, Aberdeen Township, Մոնմաութ շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի և մոդել։

Կենսագրություն
--------------

Ջոդի Լինը ծնվել է Նյու Ջերսիում` խառը իռլանդական, շվեդական, ավստրիական, լեհական, չեխական ծագում ունեցող ընտանիքում։

Ընտանիքում երեք քույրերից կրտսերն է, մոդելի գործունեությունն սկսել է 8 տարեկանում՝ հանրախանութների ցանցում ցուցադրելով մանկական հագուստ։ 9 տարվա ընթացքում հայտնվել է տարբեր ընկերությունների գովազդներում, այդ թվում՝ «Gitano Jeans»-ում։

12 տարեկանում Ջոդի Լինն «Այլ աշխարհ» սերիալում նկարահանումներ սկսելու համար թողել է դպրոցը։

17 տարեկանում «Դետեկտիվ Նեշ Բրիջես» հեռուստասերիալում Դոն Ջոնսոնի «դստեր» դերը դերասանուհուն դարձրել է աստղ։ Նա շարունակել է նկարահանվել սերիալում մինչև 2001 թվականը։

Մեծ էկրանին Ջոդին առաջին անգամ հայտնվել է 1998 թվականին «Հելոուին։ 20 տարի հետո» ֆիլմում։ Այնուհետև հետևեցին մի քանի գլխավոր դերեր՝ «Ընդունակ աշակերտուհի» Ռոուզ Մաքգոուենի «Սատանան մարմնում» ֆիլմի սիքվելում, Անժեյ Սեկուլայի և Ջեյմս Վուդսի «Falling In Love in Pongo Ponga» ֆիլմում և Ուիլյամ Բոլդուինի հետ «Red Rover» թրիլերում։

Չնայած Ջոդի Լինի փայլուն մեկնարկին` նա սերիալներում հայտնվել է հիմնականում էպիզոդիկ դերերում։ Առավել հայտնի են դարձել «The Evidence» (1999) և «Փախուստ» (2006) սերիալներում նրա դերերը։ Նկարահանվել է ամերիկյան «3 Doors Down» ռոք խմբի «Let Me Go» տեսահոլովակում։

2009 թվականին Ջոդի Լինը նկարահանվել է Command & Conquer։ Red Alert 3 — Uprising (Electronic arts Los Angeles) վիդեո խաղի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Let Me Go


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14212036r · CONOR: 121427811 · GND: 1020419318 · ISNI: 0000 0001 1458 7904 · LCCN: no2003030992 · VIAF: 165207563 · WorldCat VIAF: 165207563 |

 |

 |
**«Իվան Մատվեիչ»** (ռուս.՝ Иван Матвеич), Անտոն Չեխովի պատմվածքը` գրված 1886 թվականին։ Առաջին անգամ լույս է տեսել Պետերբուրգյան թերթում № 60, 1886 թվականի մարտի 3-ին։

Հրապարակումներ
--------------

Անտոն Չեխովի «Իվան Մատվեիչ» պատմվածքն առաջին անգամ լույս է տեսել Պետերբուրգյան թերթում № 60, 1886 թվականի մարտի 3-ին, Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։  
 
Խմբագրված տարբերակով պատմվածքը ընդգրկվել է «Խայտաբղետ պատմվածքներ» ժողովածուի մեջ։ 1899 թվականի մարտի 24-ին Պյոտր Պերցովը, իմանալով առաջիկա հրատարակման մասին, Չեխովին առաջարկում է իր պատմվածքների հավաքածուում ընդգրկել մի քանի ստեղծագործություններ «Խայտաբղետ պատմվածքներ» ժողովածուից։ Այդ պատմվածքներից նա նշում էր «Իվան Մատվեիչ» պատմվածքը, որը Պերցովն անվանել է «շատ լավ»։ Չեխովը, հավանաբար, արձագանքում է խնդրանքին և ընդգրկում է պատմվածքը իր ստեղծագործությունների ժողովածուի առաջին հատորում, որը հրատարակվում է Ադոլֆ Մարքսի կողմից 1899-1901 թվականներին։  
 
Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն, գերմաներեն, սերբախորվաթերեն։

Ֆոն
---

Իվան Մատվեիչ պատմվածքում նկարագրված պատմությունը մասնակիորեն տեղ է գտել գրողի կենսագրությունում։ Միխայիլ Չեխովը հիշում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այս պատմվածքի հերոսը` Իվան Մատվեիչը, ընդօրինակել է իմ եղբայր Իվանին, երբ վերջինս դեռ ուսուցիչ չէր դարձել և, աշխատավարձի կարիք ունենալով, ման էր գալիս ամբողջ Մոսկվայով և կատարում Սոկոլնիկոյում բնակվող բանաստեղծ Պ. Դ. Բոբորիկինի թելադրանքը։ |  |

Սյուժե
------

Հանրահայտ գիտնականին (նախատիպը գրող) խիստ զայրացնում էր Պյոտր Դանիլիչը, որը երաշխավորել էր երիտասարդ գրագրին։ Գրագիր Իվան Մատվեիչը մշտապես երկու- երեք ժամ ուշանում էր։ Գիտնականը ցանկանում է հանդիմանել գրագրին, չվճարել աշխատավարձը և դուրս գցել նրան։ Գալիս է գրագիրը և բացատրում, որ եղել է մորաքրոջ ծննդին, իսկ մորաքույրն այստեղից վեց վերստ հեռու է ապրում։ Գիտնականը թեյ է տալիս գրագրին և նստեցնում աշխատանքի։

Գրականություն
-------------

* Чехов А. П. Иван Матвеич // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вокруг Чехова, стр. 103.
2. ↑  Рассказ Иван Матвеич

Արտաքին հղումներ
----------------

* Иван Матвеич Archived 2017-09-16 at the Wayback Machine. բնօրինակ ռուսերեն տեքստ
* Иван Matveyich, անգլերեն թարգմանություն
**Գեքիգան** (劇画) ճապոնական տերմին է, որը բառացի թարգմանությամբ նշանակում է «դրամատիկ նկարներ»։ Տերմինը ներմուծել է Յոշիրո Տացումին։ Այն շատ արագ իրացվեց այն ճապոնացի մասնագետների կողմից, ովքեր չէին ցանկանում, որ իրենց աշխատանքները խուճուճ նկարներ (հենց այդպես է թարգամնվում «մանգա» բառը) կամ մանգա համարվեն։ Մոտավորապես նույն կերպ ամերիկացի նկարիչները հնարեցին «գրաֆիկական նովել»-ը «կոմիքս»-ի փոխարեն։

Գեքիգան սովորական մանգայից տարբերվում է ոչ միայն սյուժեով, այլև նկարելու ոճով՝ այն ավելի ռեալիստականէ։ Գեքիգան կարելի է անցած էտապ համարել՝ իր սկզբով, զարգացմամբ ու ավարտով։

Ուշ 1960-ականներին ու վաղ 1970-ականներին մեծացել էին մանգա կարդացող երեխաները, ու հիմա ավելի լուրջ մեդիա էին պահանջում։ Այստեղ է, որ գեքիգան կառուցեց իր լսարանը։

Յոշիրո Տացումին սկսեց գեքիգայի հրատարակությունը 1957 թվականին։ Այն տարբերվում էր այդ ժամանակվա մանգայից, որը, որպես կանոն, հիմնականում գրվում էր երեխաների համար։ Առաջին սերնդի ճապոնական այլընտրանքային անիմատորներն իրենց աշխատանքերի համար չէին օգտվում ժամանակի հայտնի վարպետ Օսամա Տեձուկայի հովանավորությունից, այլ օգտվում էին Օսակայից հեռու տեղակայված վարձակալված գրադարաններից։

Մանգա կարդալը շատ տարածված զբաղմունք էր հակակառավարական երիտասարդական խմբավորումներում։ Այս երիտասարդները դարձան Ճապոնիայի «մանգա-սերունդը». այն սերունդը, որն իր ըմբոստությունը արտահայատում էր մանգա կարդալով։ Սա նման է նրան, ինչ արեցին հիպպիները Միացյալ Նահանգներում rock and roll-ի համար։

Այս «ընդհատակյա կոմիքսների» մշակույթը այնպիսի թափ հավաքեց, որ շուտով նոր ոճի մասին լուրը հասավ նաև Տեցուկային. գեքիգայի ազդեցությունը լավ նկատելի է վաղ 1970-ականների արտադրության «Հի նո տորի»`«Կրակի թռչունը» անիմացիայում ու վաղ 1980-ականների «Ադոլֆ»-ում։ Հատկապես «Ադոլֆ»-ը. այն շատ ավելի մռայլ երանգներում է, քան Տեցուկայի մնացած բոլոր գործերը, իսկ նկարելու ոճն ավելի ռեալիստական է։ Սա վերագրվում է Յոշիրո Տացումիի ու նրա գաղափարակից ընկերների ազդեցությանը, ովքեր, իրենց հերթին, փոխառեցին Տեձուկայի կինեմատոգրաֆիկ եղանակը։

Տեձուկան սկսեց ադապտացնել գեքիգան ավանդական մանգային, ինչը վերաճեց մի նոր ժամանակաշրջանի (1970-ականներից մինչև 1980-ականներ), որն իր բուռն փորձարկումներով պատմության մեջ մտավ որպես «մանգայի ոսկե դար»։ 1977 թվականին գրող Քազուո Կոյքեն հիմնեց կրթական ծրագիր՝ Գեքիգա Սոնջուքուն, որում ընդգծվում էին մանգայի հասուն ու ուժեղ կերպարները։

Շոնեն մանգայի ու համապատասխան ամսագրերի ասպարեզ գալով՝ գեքիգայի ազդեցությունը թուլանում է։ Ի լրումն՝ այլընտրանքային մանգաները կամաց-կամաց դուրս մղեցին գեքիգան ճապոնական կոմիքսների շուկայից։ Բայց վերջին տարիներին գեքիգան կրկին նկատվում է ընդհատակային գրականությունում, մասնավորապես՝ սեյնեն-ամսագրերում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* arumenianmanga.do.am
**Խորքային պետություն**, որը հայտնի է նաև որպես **պետություն պետության մեջ** (անգլ.՝ State within a state), քաղաքական իրավիճակ պետությունում, երբ որևէ ներքին մարմին (այսպես կոչված *խոր պետությունը*), ինչպիսին կարող են լինել զինված ուժերը կամ քաղաքացիական իշխանությունները (հետախուզության մարմինները, ոստիկանությունը, գաղտնի ոստիկանությունը, կառավարական բյուրոկրատիայի վարչական մարմինները և ճյուղերը) չեն ենթարկվում քաղաքացիական քաղաքական ղեկավարությանը։ Չնայած պետությունը պետության մեջ կարող է լինել գաղտնի իր բնույթով, խոր պետությունը կարող է նաև ընդունել արմատավորված և ոչ ընտրովի, ոչ գաղտնի եղանակով գործող քաղաքացիական ծառայողների ձևաչափ՝ սեփական շահերը (օրինակ, պետության շարունակականությունը ի տարբերություն վարչարարության, աշխատանքի ապահովությունը, իշխանության և ուժի հզորացումը, գաղափարական նպատակներին հասնելը, սեփական կառույցի ընդհանուր աճը) առաջ տանելու նպատակով և ի ընդդիմություն ընտրովի քաղաքական պաշտոնյաների, խոչընդոտելով, հակառակվելով և քայքայելով ընտրովի պաշտոնյաների քաղաքականությունը և հրամանները։ Եզրը, ինչպես քաղաքականության բազմաթիվ այլ հասկացություններ, ծագում է հունարենից (հուն․՝ κράτος εν κράτει, *kratos en kratei*, որը հետագայում ընդունվել է լատիներենի կողմից որպես imperium in imperio կամ status in statu) or *status in statu*).:

Երբեմն եզրը վերաբերվում է պետական ընկերություններին, որոնք չնայած պաշտոնապես գտնվում են կառավարության ենթակայության տակ, սակայն փաստացի գործում են որպես մասնավոր կորպորացիաներ։ Երբեմն եզրը վերաբերվում է փաստացի որպես *պետություն պետության մեջ* գործող, սակայն պաշտոնապես մասնավոր ընկերություններին։

Նախկինում Եկեղեցու և պետության տարանջատմանը վերաբերող քաղաքական դեբատները ընթանում էին այն բանի շուրջ, որ եթե չսահմանափակել Եկեղեցին, ապա այն կարող է դառնալ պետություն պետության մեջ, այդպիսով խթանելով պետության բնական քաղաքացիական իշխանության անօրինական ուռճացումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աղբյուր՝ Baruch Spinoza, *Tractatus politicus*, Caput II, § 6.
2. ↑  Daniel De Leon: "Imperium in imperio" in: *Daily People*, June 4, 1903.
3. ↑  Cf William Blackstone, Commentaries on the Laws of England, IV, c.4 ss. iii.2, p. \*54, where the charge of being *imperium in imperio* was notably levied against the Church
**Խինգալշ, Խինգալաշ**, չեչենական ազգային ուտեստ, եգիպտացորենի կամ ցորենի ալյուրից պատրաստված բարակ բլիթներ՝ դդումով և կարագով կամ հալած յուղով, հրաշալի է (կարկանդակ) մասնատված դդմի միջուկով։

Նկարագրություն
--------------

Խինգալշը նման է իտալական կալցոնե ուտեստին, պատրաստվում է խմոր և միջուկ, միջուկի համար օգտագործվում է եփված դդմի խյուս, ինչի մեջ ավելացվում է մանր կտրտած գլուխ սոխ։

Ալյուրը խառնում են քիչ տաքացված կեֆիրի հետ և աղ ավելացնում, կերակրի սոդան խառնում են խմորին՝ միասեռ, փափուկ զանգված ստանալու համար։ Սերմերից մաքրված դդումը կտորների են բաժանում և դնում կաթսայի մեջ՝ կեղևը դեպի վեր, վրան լցնում են տաք ջուր և եփում մարմանդ կրակի վրա, կափարիչը՝ ամուր փակած։ Ավելի ուշ դդմից գդալով հանում են փափկամիսը, դրան ավելացնում են պանիր, տապակած սոխ, շաքարավազն ըստ ճաշակի։ Բաղադրիչները խառնում են։ Խմորը բաժանում են բլիթների և գրտնակում։ Մի կեսի վրա դնում են զանգվածը, հետո ծածկում են երկրորդ կեսով և դրանք ամրացնում իրար մեջ։ Բլիթները թխում են վառարանի մեջ։

Պատրաստի խինգալշը արագ ընկղմում են տաք ջրի մեջ, ապա հալած յուղ քսում։ Մինչ մատուցելը մի քանի մասի են բաժանում, մատուցում են հալած կարագով՝ ոչ մեծ թասի մեջ։

Լուսանկարներ
------------

* Թեյով մատուցված խինգալշԹեյով մատուցված խինգալշ
* Պատրաստի խինգալշՊատրաստի խինգալշ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Мациев А.Г. Чеченско-русский словарь
2. 1 2 3  «Чеченцы: история и современность» / Составление и общая редакция Ю.А. Айдаева. — Москва: Мир дому твоему, 1996

Գրականություն
-------------

* Мациев А.Г. Чеченско-русский словарь
* «Чеченцы: история и современность» / Составление и общая редакция Ю.А. Айдаева. — Москва: Мир дому твоему, 1996. — 352 с.
* *Антология* «Чеченская Республика и чеченцы. История и современность». — Москва: Наука, 2006. — 576 с. — ISBN 5-02-034016-2
**Չեբանենկոյի տուն** (ռուս.՝ Дом Чебаненко), շինություն Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Հունական փողոց, 69 հասցեում։

Պատմություն
-----------

Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Հունական փողոց, 69 հասցեում գտնվող մեկհարկանի տունը կառուցվել է 1869 թվականին՝ վաճառական Իվան Չեբանենկոյի միջոցներով։ Տունը սկզբնապես ունեցել է քարե դարպասով երկաթե ցանցկեն ցանկապատ։ Չեբանենկոն պատկանել է երկրորդ գիլդիայի վաճառականության դասին։ 1872 թվականին նա ամուսնացել է պետական խորհրդական Կառլ Իվանովիչ Օրեմի 27-ամյա դստեր՝ Ամալյայի հետ։ Նրանց ընտանիքում շատ երեխաներ են եղել։ Չեբանենկո վաճառական եղբայրներները զբաղվում էին կանեփի ձեթի վաճառքով ինչպես տակառիկներով, այնպես էլ խոշոր խմբաքանակներով, ունեցել են մակարոնի արտադրության ֆաբրիկա։

1870-ական թվականների վերջում տունը նրանցից ձեռք է բերել կոլեգիալ ասեսոր Պյոտր Դմիտրովը, որը շենքի սեփականատեր է եղել մինչև 1910-ական թվականները, այնուհետև տան նոր սեփականատեր է դարձել վաճառական Գեորգի Քրիստափորի Մարտիրոսովը, որը զբաղվել է ծխախոտի վաճառքով։ Մարտիրոսովի խանութը գործել է «Լոնդոն» հյուրանոցի առաջին հարկում։ Նա առևտրով է զբաղվել նաև խորհրդային իշխանության տարիներին, տնտեսական նոր քաղաքականության (ՆԷՊ) ժամանակ։ 1910 թվականին նա հայտնվեց անհարմար վիճակում։ 20-րդ դարի սկզբին խանութների աշխատանքային ժամերը նորմավորվում էին քաղաքային դումայի հատուկ որոշումներով։ Դրան խստորեն հետևում էին, բայց, չնայած դրան, Գեորգի Մարտիրոսովը երբեմն անտեսում էր օրենքը և մի օր, աշխատաժամերը խախտելու համար պատասխանատվության ենթարկվեց։ Ոստիկանության բաժանմունք սպա Կովալյովի անունով Մարտիրոսովը միամտաբար մի ծրար ուղարկեց, որում կային երեք ռուբլի, սեփական այցեքարտը և իրեն ներելու և առաջին անգամ իր դեմ քրեական գործ չհարուցելու խնդրագիր։ Արձանագրությունը, փողը և Գ. Ք. Մարտիրոսովի այցեքարտն ուղարկվեցին հաշտարար դատավորին։

Տան բնակարանը Մարտիրոսովը վարձակալությամբ հանձնում էր հաղորդակցության ուղիների նախարարության բաժնի ինժեներ Յակով Վլադիմիրովիչ Ֆելդմանին։

Խորհրդային իշխանության տարիներին շենքն ազգանացվել է։ Ներկայումս սա բնակելի տուն է։

Նկարագրություն
--------------

Մեկհարկանի աղյուսե տան շքամուտքը աջից է, ճակատին կա յոթ պատուհան։ Տունն ունի քառալանջ տանիք, որը ծածկված է տանիքաերկաթով։ Աջ կողմի հինգ պատուհանները զարդարված են դեկորատիվ զարդաքիվերով։ Տունը ներկված է դեղին, ճարտարապետական մանր տարրերն ընդգծված են սպիտակով։ Տունը կանգնած է անհավասար տեղանքում` թեքված դեպի Տուրգենևի նրբանցք։

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Дом Чебаненко Archived 2014-03-25 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Դժնիկ մանրապտուղ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Դժնիկազգիներ (Rhamnaceae) |
| **Ցեղ** | Դժնիկ *(Rhamnus)* |
| **Տեսակ** | **Դժնիկ մանրապտուղ** *(R. microcarpa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rhamnus microcarpa*** |

**Դժնիկ մանրապտուղ** (լատ.՝ Rhamnus microcarpa), դժնիկազգիներ ընտանիքի, դժնիկ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Գետնատարած և խիտ ճյուղավորված, ցածրաճ տերևաթափ թուփ է, մինչև 30 սմ բարձրությամբ կոշտուկավոր, մոխրավուն կամ մուգ դարչնագույն ճյուղերով և մերկ կամ կարճ մազմզուկապատ ընձյուղներով։ Տերևները հավաքված են կարճացած ընձյուղների վրա, լայն էլիպսաձև են կամ ձվաձև, երբեմն՝ գրեթե կլոր, 3-5 սմ երկարությամբ և 2-3 սմ լայնությամբ, մանր ատամնասղոցաեզր, վերևի կողմից անփայլ, կանաչավուն, ներքևի կողմից դեղնավուն կամ ոսկեգույն, փայլուն, երբեմն կապտավուն, մերկ։ Ծաղիկները լայն զանգականման են, մանր, 2-5 մմ երկարությամբ, աննշան, դեղնականաչավուն։ Պտուղը հակառակ ձվաձև է, մոտ 4 մմ երկարությամբ, չոր, մուգ գորշավուն։ Ծաղկում է մայիսի վերջին, հունիսին, պտուղները հասունանում են հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում և Փոքր Ասիայում։ Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է Թումանյանի, Գուգարքի շրջաններում, Սևանի ավազանում, մերձալպյան և ալպյան գոտիներում, հաճախ չոր, քարքարոտ, արևոտ լանջերում, ժայռերի ճեղքերում, կիրճերի պատերին ու քարաժայռերին։ Աչքի է ընկնում մեծ դիմացկունությամբ, ցրտադիմացկուն է, երաշտադիմացկուն, լուսասեր (կարող է աճել նաև ստվերում), պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

Կիրառություն
------------

Կարելի է օգտագործել քարապարտեզներում, ալպինարիաներում, ծաղկապարտեզային ձևավորումներում։ Էկոլոգիական խումբը' XI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1։
:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 204։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |
**Խորխորյան տարեգրություն**, ուրարտական ամենախոշոր սեպաձև արձանագրությունը Վանի հարավ-արևմտյան կողմում, Խորխոր կամ Խոռխոռ կոչվող ժայռին։ Բովանդակում է Արգիշտի Ա թագավորի գահակալման տարիների (մ. թ. ա. շուրջ 786—764) ռազմաքաղաքական կարևոր իրադարձությունների հակիրճ պատմությունը։ Վերջանում է Արգիշտի Ա-ի գահակալման 14 կամ 15-րդ տարվա դեպքերի նկարագրությամբ։ Խորխորյան տարեգրության յոթ սյունակներից երեքը գտնվում են ժայռի գագաթից իջնող սանդուղքներին, չորսը՝ ժայռի մեջ փորված անձավի մուտքի կողքերին։ Քանի որ առաջին սյունակն իր բովանդակությամբ տարեգրության սկիզբը չէ, ուստի կարծում են, որ սկզբնամասը (հավանորեն Արգիշտի Ա-ի պատկերով հանդերձ) զետեղված է եղել սանդուղքի ձախակողմյան խորշում։ Ուսումնասիրողների կարծիքով տարեգրության կրկնօրինակն է Վանի Ս. Սահակ եկեղեցու շինաքարերին անգլիացի հնագետ Օ. Հ. Լայարդի հայտնաբերած (1850) Արգիշտի Ա-ի սեպաձև արձանագրությունը։ Խորխորյան տարեգրությունը 1828 թ.-ին ընդօրինակել է ֆրանսիացի արևելագետ Մ. Շուլցը։ Նրա ընդօրինակությունը վերծանել և հրատարակել են Ա. Ն. Սեյսը (1882), Բելքը (1901), Ն. Վ. Հարությունյանը (1951), Գ. Ա. Մելիքիշվիլին (1960) և ուրիշներ։ Գ. Մելիքիշվիլին կրկնօրինակի համեմատությամբ փորձել է վերականգնել խորխորյան տարեգրության ամբողջական կառուցվածքը և տեղեկությունների հաջորդական ժամանակագրությունը։ Նա ենթադրում է, որ Խորխորյան տարեգրությունն ունեցել է նաև Արգիշտի Ա-ի գահակալման մնացած 8 տարվա իրադարձությունների շարադրանքը։

Գրականություն
-------------

* Apyтюнян Н. B. Xopxopcкая летопись Аргишти I, «Эпиграфика Востока», 1953, cб. 7
* Пиотровский Б. Б. Ванское царство (Урарту), M. 1959, c. 66—68
* Mеликишвали Г. А. Урартские клиноабразные надписи, М. 1960

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 89)։*  |
Շաղգամ
Մանիոկա
Գազար
**Արմատապտուղներ**, բանջարային, կերային և տեխնիկական երկամյա բույսեր՝ թելուկազգիների (ճակնդեղ), խաչածաղկավորների (շաղգամ, գոնգեղ, բողկ), հովանոցավորների (գազար, նեխուր, ստեպղին, մաղադանոս) և բարդածաղկավորների (ճարճատուկ) ընտանիքներից։

Մշակում
-------

Մշակում են գերազանցապես հյութալի արմատապտուղ ստանալու համար։ Մշակության առաջին տարում արմատապտուղը տալիս են տերևների վարդակ ու արմատ, իսկ երկրորդում՝ ծաղկակիր ցողուն և սերմ։ Ցանքը կատարվում է շարային եղանակով, գարնանային ցրտահարությունների վտանգն անցնելուց հետո։ Բերքահավաքը կատարվում է ձեռքով կամ հատուկ մեքենաներով։

Արմատապտուղների մշակումը տարածված է ամբողջ աշխարհում, Հայաստանում մշակում են շաքարի, կերի, սեղանի ճակնդեղ, գազար, մաղադանոս, նեխուր և մասամբ գոնգեղ։

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Մանիոկա | 203 | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |   |

 |
| Բատատ | 127 | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |   |

 |
| Dioscorea | 40 | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |   |

 |
| Colocásia esculénta | 11 | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |   |

 |
| Այլ | 7 | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |   |

 |

Տես նաև
-------

* Պալար

Արտաքին հղումներ
----------------

* Vegetables From Underground Archived 2005-07-28 at the Wayback Machine. from Wayne's Word at Palomar College

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85115361 · NDL: 00564061 · NKC: ph115002 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 93)։*  |
**Խորհուրդների համամիութենական համագումար**, պետական իշխանության բարձրագույն մարմինը Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության կազմավորումից մինչև Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն 1936 թվականի սահմանադրության ընդունումը։ Կազմավորվել է միութենական բոլոր հանրապետությունների խորհուրդների ներկայացուցիչներից, հետևյալ նորմաներով՝ 25 հազար ընտրողներից մեկ դեպուտատ՝ քաղաքական սովետներից, 125 հազար բնակչից մեկ դեպուտատ՝ նահանգային (մարզային, երկրամասային) և հանրապետական խորհուրդների համագումարներից։ Խորհուրդների համամիութենական համագումարի պատգամավորներն ընտրվում էին նահանգային (մարզային, երկրամասային), ինքնավար հանրապետության, հանրապետական խորհուրդների համագումարներում, իսկ նահանգային (մարզային, երկրամասային) բաժանում չունեցող հանրապետություններում՝ անմիջականորեն հանրապետության խորհուրդների համագումարում։ Խորհուրդների համամիութենական համագումարի բացառիկ տնօրինությանն էին վերապահված՝ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության սահմանադրության սկզբունքների փոփոխումը, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության կազմում նոր հանրապետությունների ընդունումը, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության ժողովրդական տնտեսության զարգացման հեռանկարային պլանների և պետական բյուջեի հիմունքների և ընթացիկ օրենսդրության ընդհանուր սկզբունքների սահմանումը։ Խորհուրդների համամիութենական համագումարը որոշում էր պետական բոլոր մարմինների գործունեության ուղղությունը, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության կազմում Կենտրոնական գործադիր կոմիտե։ Մինչև 1936 թվականը գումարվել է Սովետների համամիութենական 8 համագումար. 

```
1. համագումար, 1922 թվականի դեկտեմբեր 
2. համագումար, 1924 թվականի հունվար-փետըրվար
3. համագումար, 1925 թվականի մայիս 
4. համագումար, 1927 թվականի ապրիլ 
5. համագումար, 1929 թվականի մայիս 
6. համագումար, 1931 թվականի մարտ 
7. համագումար, 1935 թվականի հունվար-փետրվար 
8. համագումար, 1936 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր
Համագումարներում քննարկվել են սահմանադրական, պետական կառուցվածքի, տնտեսական, մշակութային, արտաքին քաղաքականության են կարևոր հարցեր։ Սովետների համամիութենական ուրերորդ արտակարգ համագումարը հաստատեց Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության 1936 թվականի սահմանադրությունը, որով Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության պետական իշխանության բարձրագույն մարմին հռչակվեց Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության Գերագույն խորհուրդը։
```

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 13)։*  |
**Խորհրդա-գերմանական առևտրային համաձայնագիր** (նաև հայտնի որպես 1940 թվականի փետրվարի 11-ի Տնտեսական համաձայնագիր Գերմանական Ռայխի և Խորհրդային Սոցիալիստական հանրապետությունների միջև), տնտեսական համաձայնագիր ԽՍՀՄ-ի և Նացիստական Գերմանիայի միջև ստորագրված 1940 թվականի փետրվարի 11-ին, որպես 1939 թվականի օգոստոսի 19-ին կնքած Խորհրդա-գերմանական առևտրային համաձայնագրիի հավելում, որ ԽՍՀՄ-ը համաձայնվել է շարունակել ապրանքների մատակարարումը (նավթ, հումք և հացահատիկ) մինչև 1941 թվականի փետրվարի 11-ը 420-ից 430 միլիոն ռայխսմարկի դիմաց։

ԽՍՀՄ-ի տարածքով երրորդ երկրների ապրանքների մատակարարումը Գերմանիային համաձայնվեց ավելի ուշ։ 1941 թվականի հունիսին, երբ Գերմանիան հարձակվեց ՊՍՀՄ-ի վրա, Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պակտը և բոլոր տնտեսական համաձայնագրերը չեղարկվեցին։

1940 թվականի հունվարից մինչև Գերմանիայի հարձակումը ԽՍՀՄ-ը արտահանել է Գերմանիա մոտ 597,9 միլիոն ռայսմարկի ապրանք։ Գերմանիան արտահանել է ԽՍՀՄ 437,1 միլիոն ռայսմարկի ապրանք։ Համաձայնագրով շարունակվեցին Խորհրդա-գերմանական տնտեսական հարաբերությունները և արդյունքում մեծ քանակությամբ հումքային ապրանքներ մատակարարվեցին Գերմանիա, ներառյալ ավելի քան 900.000 տոննա նավթ, 1.600.000 տոննա հացահատիկ և 140.000 տոննա 140.000 մագնեզիում։

Փոխարենը ԽՍՀՄԸ-ը ստացավ անավարտ Ադմիրալ Հիպպեր տեսակի Lützow հածանավը, և Բիսմարկ ռազմանավի նախագծերը, Գերմանիայի նավատորմի փորձարկումների մասին տեղեկատվություն, ծանր ռազմածովային թնդանոթներ և այլ թնդանոթներ և գերմանական վերջին սերնդի մարտական օդանավերի երեսուն օրինակ, այդ թվում Bf 109 կործանիչներ, Bf 110 կործանիչներ, Ju 88 և Do 215 հրետակոծիչներ։ ԽՍՀՄ-ը նաև նորացրեց նավթային և էլեկտրական տեխնոլոգիաները, լոկոմոտիվները, շարժիչները, գեներատորենարը, դիզելային մխոցները, նավերը, մեքենաների մասերը և ստացավ գերմանական հրետանու օրինակներ, տանկեր, պայթուցիկ նյութեր, քիմիական զենքի միջոցներ և այլ ապրանքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  p. 367-369 Schwendemann H. *Die wirtschaftliche Zusamenarbeit zwischen dem Deutschen Reich und der Sowjetunion von 1938 bis 1941*. Berlin, 1993
2. 1 2  Shirer 1990, էջեր. 668–9
3. ↑  Wegner 1997, էջ. 105
4. ↑  Philbin III 1994, էջ. 46
**Թուրքական փոխառություններ**, հայերենի` թուրքերենից փոխառյալ բառերը։

Թուրքական դարավոր լծի, իշխանավորների, ապա պետության բռնատիրական ու ձուլողական քաղաքականության արդյունք է նաև թուրքերենի` լեզվական ու հատկապես բառապաշարային ազդեցությունը հայերենի վրա, որ սկսում է 13-14 դարերից։ Թուրքերենն իր ազդեցությունն է թողել միջին հայերենի ու գերազանցապես հայ բարբառների վրա։ Հայ բարբառներում թուրքերենից փոխառյալ (անմիջական ու միջնորդավորված) բառերի քանակը մի քանի հազարի է հասնում։

Հայոց գրական լեզուն սկզբունքորեն մերժում է թուրքական փոխառությունները։ Ժամանակակից գրական հայերենում գործածվում են միայն մոտ երեք տասնյակ թուրքական փոխառություններ, որոնք գրական լեզու են անցել բարբառներից։ Այդ բառերի մի մասը միջնորդավորված փոխառություններ են և արաբական ու պարսկական (ուշ շրջանի) ծագում ունեն. *աթաբեկ, ալոճ, աղութ (հակինթ), արխ (առու), բաբան (պարսպաքանդ պատերազմական գործիք), բեղ, բեկ, բիճ (ապօրինի զավակ), բուխարի(կ), դդմաճ, դում, ելակ, երշիկ, զիլ (սուր ձայն), զմրուխտ, թաղար, թոզ (փոշի), խաթուն (տիկին), խամաճիկ (տիկնիկ), խամութ, խորոտ(իկ), ճոթ (ծայր), մասուրա (մաքոք), յոլա (յոլա գնալ), չոքել, ջիգր (վրեժ, ոխ), վառոդ, տոպրակ, փուր (կեղև), քութեշ*։

Այս բառերի զգալի մասը պատկանում է գրական լեզվի ժողովրդախոսակցական բառապաշարին։ Դրանց մեծ մասը ժամանակակից հայերենում ունեն իրենց հոմանիշները՝ *աղութ - հակինթ, արխ - առու, թոզ - փոշի, տոպրակ - պարկ, մախաղ* և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Աճառյան, Թուրքերեն փոխառյալ բառերը հայերենի մեջ, Էմինյան ազգագրական ժողովածու, հատոր Գ, Մոսկուա-Վաղարշապատ, 1902։

Աղբյուրներ
----------

* Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008, էջ 206։
**Կլիստերվաթեն** (նորվ.՝ Klistervatnet), լիճ Նորվեգիայի և Ռուսաստանի սահմանին՝ в Պացոկի գետի հովտում։ Վարչատարածքային առումով մտնում է Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի և Նորվեգիայի Սյոր-Վարանգեր կոմունայի մեջ։ Ունի 17,2 կմ² մակերես, որից 12,75 կմ-ը Նորվեգիայում։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 21 մ բարձրության վրա։

Մտնում է Բարենցի ծովի ավազանի մեջ։ Ծովի հետ միանում է Պացոկի գետով։ Լիճը հիմնականում սնվում է ձնհալքից առաջացած ջրերով և անձրևահոսքերով։ Ափի ռելևֆը բազմազան է՝ դաշտավայրայինից մինչև 120 մ բարձրության բլուրներ։ Ունի 2 խոշոր ծոց՝ Ռուսաստանում գտնվող Կուիվալախտը և Նորվեգիայում գտնվող Նեվերսկրուկբուկտ ծովախորշը։ Լճում կան մի քանի կղզյակներ, որոնցից խոշորներն են Էլլենհոլմենը և Իսօ-Պալոսարին։ Պացիո գետով դեպի վեր միանում է Բյորվաթեն լճին, իսկ գետն ի վար միանում է Ֆոսեվաթեն լճին։

Լճի ափին են տեղակայված նորվեգական Կոպարիկ, Սուլվիկ, Բրատլի, Վեստդալ, Վեստվոլ, Սուլվանգ, Նուրվիկ, Դալե բնակավայրերը։ Ռուսական բնակավայրեր լճի ափին չկան։ Արևելյան ափով է անցնում Р-21 «Կոլա» ավտոմայրուղին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նորվեգիայի և Ռուսաստանի սահմանի քարտեզ: Archived 2007-08-14 at the Wayback Machine. (նորվեգերեն)
2. 1 2  Store norske leksikon. "Klistervatnet". (նորվեգերեն)
3. ↑  Топографическая карта российского побережья. (ռուսերեն)
4. ↑  Топографическая карта(չաշխատող հղում)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
Բալկանյան թերակղզին տիեզերքից
Անտիոքի պաշարումը Առաջին խաչակրաց արշավանքի ընթացքում, մանրանկար Յան Կոլոմբեի (մոտ. 1490 թ.)
**Թուրքական նվաճումները Բալկաններում**, 14-րդ դարի վերջին և 15-րդ դարի սկզբին Բյուզանդիան սկսեց անկում ապրել։ Ժողովրդական ապստամբությունները, գահակալական կռիվները թուլացրին կենտրոնական իշխանությունը և բանակը, ուստի կայսրությունը չկարողացավ դիմագրավել թուրք–օսմաններին, որոնք դարձել էին նրա ամենավտանգավոր թշնամիները։ 1331 թվականին թուրքերը գրավեցին Նիկեա քաղաքը և ավարտեցին կայսրության փոքրասիական տարածքների նվաճումը։ 1352 թվականին թուրքերն անցան Դարդանելը և հաստատվեցին նեղուցի եվրոպական ափին։ Ճանապարհը դեպի Բալկանյան թերակղզու խորքերը բաց էր։ Սերբիայի թագավոր Ստեփան Դուշանը հասկացավ թուրքական վտանգի էությունը և բանակցություններ սկսեց Հռոմի պապի հետ։

Նա նույնիսկ համաձայնվեց, որ սերբական եկեղեցին միավորվի կաթոլիկ եկեղեցու հետ, եթե պապը խաչակրաց արշավանք կազմակերպի թուրքերի դեմ։ Սակայն բանակցություններն ավարտվեցին անարդյունք։ Շուտով թուրքերը գրավեցին Ադրիանապոլիսը և այն դարձրին իրենց պետության մայրաքաղաքը։ Թուլացած ու տրոհված Սերբիան և Բուլղարիան չկարողացան կանգնեցնել թուրքերի առաջխաղացումը։ 1389 թվականին Կոսովոյի դաշտում տեղի ունեցած ճակատամարտում սերբերը ծանր պարտություն կրեցին։ Այս հաղթանակի շնորհիվ թուրքերը գրավեցին Բալկանյան թերակղզու արևելյան և հարավարևմտյան մասերը։ Շուտով թուրքերը նվաճեցին նաև

Բուլղարական թագավորությունը։ Թուրքական նվաճումների արդյունքում Բյուզանդիան կորցրեց իր տարածքների մեծ մասը։ Նա ստիպված էր ճանաչել իր վասալական կախվածությունը թուրքերից, ամեն տարի նրանց հարկ վճարել և արշավանքների ժամանակ սուլթանին զորք տրամադրել։ 1396 թվականին թուրքերի դեմ կազմակերպված խաչակրաց արշավանքն ավարտվեց խաչակիրների ծանր պարտությամբ։ Բյուզանդական կայսրը օգնության համար մեկնեց Արևմտյան Եվրոպա։ Նրան ջերմ ընդունելություն ցույց տվին Միլանում, Հռոմում, Փարիզում, Լոնդոնում, սակայն իրական օգնություն նա չստացավ։ Օգտվելով սրանից՝ թուրքերը որոշեցին գրավել Կոստանդնուպոլիսը։ Բյուզանդիայի կործանումը կես դարով հետաձգվեց այն պատճառով, որ 1402 թվականին Անկարայի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում թուրքերը ծանր պարտություն կրեցին Լենկ Թեմուրի զորքերից։

Ծանոթագրություններ
------------------

Համաշխարհային պատմություն 11
**Թուրքական քրեական օրենսգիրք,** քրեական նոր օրենսգիրք, որը հիմնված է 1889 թվականի իտալական Զանդարելիի օրենքի վրա և ընդունվել է 1926 թվականին Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի կողմից։

Քրեական օրենգիրքը բաժանված է եղել 3 մասի։ Առաջին մասը ներառել է ընդհանուր դրույթները, երկրորդ մասը վերաբերել է տարբեր տեսակի հանցագործություններին։ Առաջին գլխում ներկայացված են պետության դեմ ուղղված հանցագործությունները, երկրորդ գլխում՝ հիմնարար իրավունքների դեմ հանցագործություններն են, երրորդում՝ պետական կառավարման դեմ, չորրորդում՝ արդարադատության դեմ, հինգերորդում՝ հանրային կարգի, վեցերորդում՝ հանրային վստահության, յոթերորդում՝ հանրային անվտանգության, ութերորդում՝ ընտանիքի և հասարակական բարոյականության, իններորդում՝ անձի դեմ հանցագործություններն են, տասներորդում՝ մասնավոր սեփականության, իսկ տասնմեկերորդում՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում կատարվող հանցագործություններն են։ Օրենսգրքի երրորդ մասը վերաբերում է փոքր իրավախախտումներին։

Թուրքական քրեական օրենսգիրքը ընդունումից ի վեր տարբեր տարիներին ընդհանուր առմամբ 54 անգամ փոփոխության է ենթարկվել։ Այդ փոփոխություններից ամենակարևորը տեղի է ունեցել 1936 թվականին։ Թուրքական քրեական օրենսգրքին ավելացված 141-րդ և 142-րդ հոդվածների պատճառով բազմաթիվ մտավորականներ են դատապարտվել մինչև 1991 թվականի ապրիլի 12-ը, երբ այդ հոդվածները չեղյալ են հայտարարվել։

Վերջերս կատարված փոփոխություններով ուժի մեջ է մտել թիվ 5237 օրենքը՝ իբրև Թուրքիայի քրեական նոր օրենսգիրք։ Քրեական նոր օրենսգիրքը իր վրա է կրել գերմանական քրեական օրենքների ազդեցությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն*։ Երևան: ԵՊՀ։ 2014։ էջ 55
2. ↑  «Turkish Criminal Code»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Türk Ceza Kanunu (1926) Archived 2020-01-05 at the Wayback Machine.
Անձավային բնակատեղի Ղրիմում
**Անձավային բնակավայրեր**, բնական (նախնադարյան) և արհեստական քարանձավներ, որոնք, որպես բնակարան, մարդիկ օգտագործել են դեռ հին պալեոլիթի աշելյան փուլում։ Այդ տիպի բնորոշ հուշարձաններ հայտնի են Ֆրանսիայում, Կովկասում (Արցախ), Մերձավոր Արևելքում (Սիրիա, Իսրայել) և այլուր։ Հայաստանում հայտնի է Լուսակերտ Առաջինը։ Միջին պալեոլիթյան անձավային բնակավայրեր հայտնաբերվել են նաև Հայաստանում (Երևան առաջին, Երևան երկրորդ, Լուսակերտ երկրորդ, Նուռնուս), որտեղ գտնվել են մեծ քանակությամբ օբսիդիանե գործիքներ։ Միջին դարերում արհեստական, մասամբ բնական քարանձավներում (Նոյեմբերյան, Ար գնի, Գեղամա լեռներ) ստեղծվել են պաշտամունքային, ռազմական, տնտեսական շինություններ, որոնք գիտության մեջ հաճախ անվանվում են նաև «Անձավային քաղաքներ» (Ղրիմ, Փոքր Ասիա, Եգիպտոս, Չինաստան, Պաղեստին, Հնդկաստան և այլն)։ Վրաստանում ուշագրավ են Ուփլիս-Ցիխեն և Վարձիան, Հայաստանում՝ Գեղարդի ժայռափոր անձավները, Խնձորեսկ գյուղը, Անիի բնակեցված քարանձավները, որոնք գտնվում են Ծաղկոցաձորում և քաղաքը շրջապատող այլ կիրճերում։ Դրանց մի մասը ճարտարապետական առանձին կուքպլեքսներ են՝ տարբեր հարկաբաժիններով և ունեն ճոխ հարդարում։ Անիում հայտնաբերվել և ուսումնասիրվել են 12- 13-րդ դարերում ստորգետնյա խանութներ, եկեղեցիներ, դամբարաններ։ Նույն ժամանակաշրջանում Հայաստանի լեռնային անառիկ վայրերում ստեղծված քարանձավային բնակարան-ապաստարաններ են եղել Ողջաբերդում, Գեղարդում, Ցայջիում, այժմյան Նոյեմբերյանի, Իջևանի, Շամշադինի, Թումանյանի, Գորիսի շրջաններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 426)։*  |
| **՞**Սովորական սիտեղ |
| --- |
| Սովորական սիտեղ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սիտեղներ |
|
|
|
| Ցեղ |  **Սովորական սիտեղներ**  |
|
|
| Տեսակ |  **Սովորական սիտեղ**  |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sitta europaea |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սովորական սիտեղ** (լատ.՝ Sitta europaea), սիտեղների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Արտաքին տեսքը
-------------

Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 22,5-27 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 23-25 գ։ Գլուխը մեծ է, պոչը՝ կարճ։ Մարմնի փետրածածկը վերևից մոխրակապտագույն է։ Կտուցը սև է, հիմքից դեպի ականջն է տարածվում սև, երկար ակնաշերտ։ Կզակը սպիտակ է, կուրծքը և փորը՝ բաց նարնջագույն։ Ներքնապոչին կան աղոտ սպիտակ պտեր։ Պոչի եզրային փետուրների ծայրերը մոխրագույն են ու սպիտակ։

Ապերլակերպը
-----------

Ճարպիկ է, հաճախ գլխիվայր մագլցում է ծառաբնով։ Սերմերը խցկում է ծառի կեղևի ճեղքերի մեջ, ապա հանում դրանց պարունակությունը։ Բնակվում է բարձրաբուն անտառներում, բարձրահասակ ծառերով գետափերին։ Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով։

Բնադրում
--------

Հարսանեկան խաղերը՝ մարտի վերջից մայիսի կեսը։ Բնադրում է փչակներում կամ արհեստական թռչնաբներում։ Բույնը կառուցում են արուն և էգը՝ կեղևի կտորներից, մամուռից, ապա ծեփում ցեխով։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են ապրիլի վերջից մայիսի վերջը։ Դնում է 20 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ կարմրա-դարչնագույն պտերով 6-8 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 14-17 օր։ Ձագերը հայտնվում են մայիսից հուլիսի 1-ին տասնօրյակը։ Բնում ձագերին հիմնականում կերակրում է արուն, վտանգի դեպքում պաշտպանում է բույնը։ 25-27 օրական ձագերը հեռանում են բնից։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4670717-7 · Microsoft: 2910587705 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Կամերային երաժշտություն** (ուշ լատիներեն` camera - սենյակ), երաժշտական արվեստի տարատեսակ, գործիքային կամ վոկալ ստեղծագործություն՝ գրված կատարողների ոչ մեծ կազմի համար (մենակատար, դուետ, տրիո, կվարտետ, կամերային անսամբլ և այլն)։

Նախապես սահմանված էր ունկնդիրների նեղ շրջանի համար (կատարվում էր սենյակում, այստեղից էլ՝ անունը)։ Մինչև XVI դ. վերջը վերաբերում էր միայն վոկալ ժանրերին, սկսած XVII դարից՝ նաև գործիքային երաժշտությանը։ XVI—XVIII դդ. «Կամերային երաժշտություն» տերմինը օգտագործվում էր վոկալ աշխարհիկ երաժշտության առնչությամբ՝ եկեղեցականից առանձնացնելու համար։ Կամերային երաժշտության ձևավորմանը նպաստել է նրա սերտ կապը կենցաղային պարային երաժշտությանը և ժողովրդական երաժշտական ստեղծագործությանը։ Կամերային գործիքային անսամբլների դասական ձևերը (սոնատ, տրիո, կվարտետ, կվինտետ և այլն) երևան են եկել ու բարձր զարգացման հասել Յո. Հայդնի, Վ. Մոցարտի, Լ. Բեթհովենի ստեղծագործություններում։ Ռոմանտիկ կոմպոզիտորներին (Ֆ. Շուբերտ, Ֆ. Մենդելսոն, Ռ. Շուման) հատկանշական են դաշնամուրային մանրանվագները, պիեսների շարքը, նոր գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներով օժտված երգի ժանրը, նաև գործիքային ու վոկալ անսամբլները։ Դաշնամուրի համար կամերային երաժշտության ընտիր երկեր են ստեղծել Ֆ. Շոպենը, Ֆ. Լիստը։ Վոկալ և գործիքային կամերային երաժշտության զարգացման ասպարեզում նշանակալից ներդրում ունեն ռուս կոմպոզիտորներ Մ. Գլինկան, Ա. Դարգոմիժսկին, Ա. Բորոդինը, Պ. Չայկովսկին, Մ. Մուսորգսկին, Ն. Ռիմսկի-Կորսակովը, Ս. Տանեևը, Ս. Ռախմանինովը։ Բարձրարժեք նմուշներ են ստեղծել Յո. Բրամսը, է. Գրիգը, Ա. Դվորժակը, Կ. Դեբյուսին, Մ. Ռավելը, Ա. Շյոնբերգը, Ա. Բերգը, Ա. Վեբեռնը և ուրիշներ։ Կամերային երաժշտությանը բնորոշ է արտահայտչամիջոցների նուրբ մանրամասնումը, այն տիրապետում է քնարական հույզեր, հոգեկան վիճակների նրբին փոփոխություններ հաղորդելու մեծ հնարավորությունների։ Գեղարվեստական բարձր արժեքով առանձնանում են Ս. Ս. Պրոկոֆևի, Դ. Դ. Շոստակովիչի կամերային երկերը։

Հայաստանում դաշնամուրի և լարային գործիքների համար երկեր են ստեղծվել դեռևս նախասովետական շրջանում։ Կամերային երաժշտության ձևավորման համար մեծ ավանդ ներդրեցին Կոմիտասը, Ա. Սպենդիարյանը, Ն. Տիգրանյանը։ 1920-ական թթ. սկսած երևան եկան կամերային երաժշտության բոլոր ժանրերը։ Վոկալ երաժշտության զարգացմանը առանձնապես նպաստեցին Ռ. Մելիքյանի, Հ. Ստեփանյանի, Կ. Զաքարյանի ստեղծագործությունները։ Նշանավոր են Ա. Խաչատրյանի դաշնամուրային և ջութակի պիեսները։ Տարբեր շրջաններում տարբեր գործիքների համար մանրանվագներ են գրել Ս. Բարխուդարյանը, Գ. Եղիազարյանը, Ա. Բաբաջանյանը, Ա. Հարությունյանը, է. Աբրահամյանը, է. Բաղդասարյանը, Գ. Չեբոտարյանը և ուրիշներ։ Հայկական գործիքային կամերային երաժշտության առավել հարուստ բնագավառներն են սոնատը և կվարտետը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 202)։*  |
**Հրթիռային շարժիչ (ՀՇ)**, ռեակտիվ շարժիչ, որն իր աշխատանքի համար օգտագործում է տեղաշարժվող ապարատի (թռչող, վերերկրյա, ստորջրյա) պաշարում ունեցած նյութերը և էներգիայի աղբյուրները։ Կախված էներգիայի տեսակից, որը հրթիռային շարժիչում փոխակերպվում է ռեակտիվ շիթի կինետիկ էներգիայի, տարբերում են քիմիական (ջերմաքիմիական), միջուկային, էլեկտրական հրթիռային շարժիչներ։ Առավել լայն տարածում են ստացել քիմիական հրթիռային շարժիչները (աշխատում են քիմիական հրթիռային վառելիքով)։ Հայտնի են մեծ թվով այդպիսի շարժիչներ, որոնք տարբերվում են վառելիքի բաղադրամասերով և դրանց ագրեգատային վիճակով, ռեակտիվ քարշուժի մեծությամբ, կառուցվածքով, նշանակմամբ և այլն։ Սակայն զանազան տիպի քիմիական հրթիռային շարժիչների սկզբունքային սխեմաներն ու աշխատանքային պրոցեսները գործնականորեն նման են։ Նրանցից յուրաքանչյուրն ունի հիմնական ագրեգատ, որը բաղկացած է այրման խցից և ռեակտիվ ծայրափողակից։ Խցում կատարվում է վառելիքի օքսիդացում և ռեակցիայի արդյունքի՝ շիկացած գազերի անջատում։ Ռեակտիվ ծայրափողակում գազերը ցրվում են (ընդարձակման հետևանքով) և մեծ արագությամբ արտանետվում՝ գոյացնելով ռեակտիվ շիթ, այսինքն՝ ստեղծելով շարժիչի ռեակտիվ քարշուժ։ Բոլոր քիմիական հրթիռային շարժիչները աշխատում են անընդհատ ռեժիմով, շարժիչի աշխատանքի ժամանակ այրման խցում գազի ճնշումը մնում է մոտավորապես հաստատուն։ Որոշ քիմիական հրթիռային շարժիչներ (ըստ չափսերի ամենափոքրերը) աշխատում են իմպուլսային ռեժիմով։ Ըստ վառելիքի ագրեգատային վիճակի՝ քիմիական հրթիռային շարժիչները լինում են հեղուկային, պինդ վառելիքով, հիբրիդային (համակցված), դոնդողանման և այլ վառելիքներով աշխատող։ Պինդ վառելիքով աշխատող հրթիռային շարժիչները բոլոր հրթիռային շարժիչների առաջնեկն են, կիրառվում են ազդանշանային, հրավառության, մարտական հրթիռների արձակման համար, ինչպես նաև տիեզերագնացության մեջ։ Ժամանակակից հրթիռային շարժիչներից առավել կատարելագործված են հեղուկ ա-հրթիռային շարժիչները։ Համակցված վառելիքով աշխատող հրթիռային շարժիչներում միաժամանակ կիրառվում են վառելիքի հեղուկ և պինդ բաղադրամասեր։ Այս շարժիչների այրման խցում սովորաբար տեղավորվում է պինդ վառելիքը, իսկ օքսիդիչ հեղուկը մատուցվում է բաքից, երբեմն այրման խցում տեղավորում են պինդ օքսիդիչը, իսկ բաքում՝ հեղուկ վառելիքը։ Միջուկային հրթիռային շարժիչներում կարելի է ստանալ քիմիական հրթիռային շարժիչի՝ իմպուլսը գերազանցող տեսակարար իմպուլս։ Ռեակտորում անջատվող ջերմությունը ծախսվում է աշխատող մարմնի տաքացման վրա, այսինքն՝ ի տարբերություն քիմիական հրթիռային շարժիչների, այդ հրթիռային շարժիչներում էներգիայի աղբյուրը և աշխատող մարմինն անջատված են իրարից։ Ըստ հրթիռային և տիեզերական տեխնիկայում կիրառման բնույթի հրթիռային շարժիչները կարող են լինել երթային, կառավարող, արգելակային, ճշգրտիչ, կողմնորոշիչ, կայունացնող և այլնː Ավիացիայում հրթիռային շարժիչները կիրառվում են որպես հիմնական և օժանդակ (ստարտային, արագացուցիչ) շարժիչներ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 632)։*  |
Հաղորդիչների հաջորդական (ձախից) և զուգահեռ (աջից) միացումները։
**Հաջորդական միացում**ը էլեկտրատեխնիկայում իրականացվում է երկու եղանակով․

1. Երկբևեռների միացում, երբ նրանց միջով անցնում է նույն հոսանքը։ Էլեկտրաէներգիայի աղբյուրների հաջորդական միացումը կիրառվում է մեկ աղբյուրի էլշուից մեծ լարում ստանալու համար։ Բեռնվածքների հաջորդական միացման դեպքում լարումը նրանց վրա բաշխվում է դիմադրություններին համեմատական։ Մեկ տարրի անջատումը ընդհատում է ամբողջ շղթայի հոսանքը։
2. Քառաբևեռների միացում, երբ լարումն ու հոսանքի ուժը նախորդ քառաբևեռի ելքում համապատասխանաբար հավասար են հաջորդի մուտքի լարմանն ու հոսանքի ուժին։

Հոսանքի ուժի, լարման, դիմադրության հաշվարկը
-------------------------------------------

Հաջորդական միացման դեպքում սպառիչները շղթայի մեջ են մտնում հերթականորեն՝ մեկը մյուսից հետո, առանց միմյանց միջև հաղորդալարերի ճյուղավորումների։ 
I\_{1},U\_{1} և R\_{1} տառերով նշանակենք շղթայի առաջին տեղամասի հոսանքի ուժը, լարումը և դիմադրությունը, իսկ I\_{2} , U\_{2}, R\_{2}-ով՝ շղթայի երկրորդ տեղամասի հոսանքի ուժը, լարումը և դիմադրությունը։ Երկու տեղամասերի ընդհանուր դիմադրությունը նշանակենք R-ով, ընդհանուր լարումը նրանցում U-ով, իսկ ընդհանուր հոսանքի ուժը, որը համընկնում է աղբյուրի ներսի հոսանքի ուժին, I-ով։ Այս դեպքում հոսանքի ուժի, լարման և դիմադրության ընդհանուր արժեքների կապը շղթայի առանձին տեղամասերի նրանց արժեքների հետ կարող է արտահայտվել հետևյալ առնչություններով.

I=I\_{1}=I\_{2},
U=U\_{1}+U\_{2},
R=R\_{1}+R\_{2}։
Այս արժեքները շղթայում կարելի է չափել ամպերմետրով ու վոլտմետրով։

Այսպիսով, հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում հոսանքի ուժն ամենուրեք միևնույնն է, լարումը շղթայում հավասար է առանձին տեղամասերի լարումների գումարին, իսկ ընդհանուր դիմադրությունը՝ առանձին հաղորդիչների դիմադրությունների գումարին։

Տես նաև
-------

* Զուգահեռ միացում

Աղբյուրներ
----------

* Ֆիզիկա 9-րդ դասարանի դասագիրք, հեղ. Ս. Վ. Գրոմով, Ն. Ա. Ռոդինա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 243)։*  |