recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ուպոլու** (անգլ.՝ Upolu), հրաբխային ծագման կղզի, գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի հարավային մասում, մտնում է Սամոա պետության մեջ։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզու երկարությունը 75 կմ է, մակերեսը 1118,7 կմ քառակուսի (կղզու մեջ են մտնում նաև հարակից ութ փոքր կղզիները, որոնց մակերեսը ընդհանուր 1125 կմ քառակուսի է): Կղզու արևմուտքում տեղակայված է Ֆալեոլո օդանավակայանը, հյուսիսում Սամոայի մայրաքաղաք Ապիան։

Կղզում բնակվում են աշխարհի ամենափոքր սարդերը, որոնք գրանցված են Գինեսի ռեկորդների գրքում։

Կղզում գտնվում են մի քանի քաղցրահամ լճեր, որոնցից են Լանոտոն, Ֆիտին, Օլոմագան, կղզով է անցնում նաև Ֆագաֆալոա գետը։

Պատմություն
-----------

Սթիվենսոնն իր ընտանիքի և ընկերների հետ
Սաոմանիի դիցաբանությունում Ուպոլուն առաջին կինն էր կղզում։ XVIII դարի վերջին և XIX դարին կղզին հաճախ անվանելիս են եղել *Օյալավա* կամ *Օյոլովա*։ XIX դարի վերջին Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնին էր պատկանում կղզու 1,6 կմ քառակուսի մակերեսով տարածք, նա մահացել է կղզում 1894 թվականին։

Բնակչություն
------------

2006 թվականին կղզու բնակչությունը կազմել է 136 674 մարդ, համարվում է Սամոա կղզեխմբի ամենամարդաշատ կղզին։

Վարչական բաժանում
-----------------

Սամոա տարածաշրջան
Սամոայի 11 տարածաշրջաններից 5-ը գտնվում է Ուպոլու կղզում։

|  |
| --- |
| Համարը քարտեզում | Տարածաշրջան | Վարչական կենտրոն | Մակերեսը, կմ քառակուսի | Բնակչությունը (2006) | Խտությունը
Մարդ/կմ քառակուսի |
|  |
| 1 | Տուամասագա | Աֆեգա | 479 | 85 112 | 177,69 |
| 2 | Աանա | Լեուլումոեգա | 193 | 20 769 | 107,61 |
| 3 | Աիգա-ի-լե-Տաի¹ | Մուլիֆանուա | 27 | 4 857 | 179,89 |
| 4 | Ատուա² | Լուֆիլուֆի | 413 | 21 826 | 52,85 |
| 5 | Վաա-օ-ֆոնոտի | Սամամեա | 38 | 1 624 | 42,74 |
|  | Всего |  | 1118,7 | 136 674 | 122,17 |

¹ ներառյալ Մանոնոն, Ապոլիման, Նուուլոպան  
² ներառյալ Ալեիպատան, Նուուսաֆոոն

Տես նաև
-------

* Լենատո (լիճ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Карта и координати острова Уполу


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2005001020 · VIAF: 315143356 · WorldCat VIAF: 315143356 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խալտուրինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Խալտուրինի փողոց** (ռուս.՝ Улица Халтурина), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ռուս բանվոր հեղափոխական Ստեպան Նիկոլաևիչ Խալտուրինի (1856-1882) պատվին։ Սկիզբ է առնում Կիրովի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը մոտ 2 կիլոմետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Խալտուրինի փողոցը սկսվում է Կիրովի փողոցից, հատում Բեզիմյաննի նրբանցքը, Տիմիրյազևի փողոցը, Խալտուրինի նրբանցքը, Հյուսիսային զառիթափը, Մոշկարինի փողոցը, Լուկոմսկու փողոցը, Վոյկովի փողոցը, Ռաբոչայա փողոցը և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 96 շինություն։ Երկարությունը 1900 մետր է։

Խալտուրինի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։

Փողոցն անվանվել է ռուս բանվոր հեղափոխական Ստեպան Նիկոլաևիչ Խալտուրինի (1856-1882) պատվին։ 1880 թվականի փետրվարին Ձմեռային պալատում նա անհաջող մահափորձ է կատարել կայսր Ալեքսանդր II-ի դեմ։ Ն. Ժելվակովի հետ նախապատրաստել է զինվորական դատախազ Ստրելնիկովի սպանությունը։ Մահապատժի է ենթարկվել 1882 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 4, էջ 707»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Халтурина в Ялте
* Подробная карта улица Халтурина, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, улица Халтурина Archived 2019-04-16 at the Wayback Machine.
**"Շանթ"** ընկերությունը իր գործունեությունը սկսել է 1995 թ.-ից։ Հիմնադիրն է "Շանթ" պաղպաղակի հեղինակ, ինչպես նաև "Շանթ" ապրանքանիշի հեղինակային իրավունքով սեփականատեր Վարշամ (Յուրա) Արամի Ղարիբյանը։
Իր գործունեության հիմնական առանցք ընդունելով "Լավագույն Որակ՝ Մատչելի Գներ" նշանաբանը՝ կարճ ժամանակահատվածում ընկերությանը հաջողվել է դառնալ պաղպաղակի շուկայի առաջատարը[*փա՞ստ*] Հայաստանում։ "Շանթ" ընկերությունը հայտնի է նաև հրուշակեղենի շուրջ 150 արտադրատեսականիներով։
Բնական, անարատ հումք, բարձրակարգ տեխնոլոգիաներ և իտալական սարքավորումներ, արդյունքում բարձրորակ, միջազգային ստանդարտներին համապատասխան արտադրանք։
"Շանթ" պաղպաղակի և հրուշակների արտադրատեսականին արտահանվել է Վրաստան, Ռուսաստան, ԱՄՆ, ընդ որում բարձր գնահատականի որակավորում է ստացել Միացյալ Նահանգների FDA գործակալության կողմից։

***"Էլիտ Շանթ" ընկերության արտադրությունը բաժանված է 6 հիմնական ճյուղերի՝***

* Պաղպաղակ
* Ալրային հրուշակեղեն
* Շաքարային հրուշակեղեն
* Խմորեղեն
* Հաց, հացամթերք
* Խմելու ջրերի և լիմոնադի արտադրություն։

Արտադրությունները գործում են Երևան քաղաքի Ազատ Վշտունի 73 հասցեում։ Արտադրությունների համար անհրաժեշտ հումքերը ձեռք են բերվում տեղական արտադրողներից, ինչպես նաև արտերկրից։ Հիմնականում օգտագործվում են բնական հումքեր՝ անարատ տեղական կաթ։ Արտադրությունը իրականացվում է ինչպես ավանդական, այնպես էլ եվրոպական ժամանակակից տեխնոլոգիաներով։ Սարքավորումները հիմնականում եվրոպական են՝ իտալական, գերմանական և այլն։
"Էլիտ Շանթ" ընկերությունը համալրված է արհեստավարժ մասնագետներով։ 2009 թ.-ին "Էլիտ Շանթ" ընկերությունը կազմակերպել է "Բյուրական" աղբյուրի ջրի արտադրություն։ Ներկայումս արտադրվում են շշալցված բնական և գազավորված աղբյուրի ջրեր։ "Բյուրական" աղբյուրի ջուրը շշալցվում է Արագածոտնի մարզի Բյուրական գյուղում։
**Ֆորմոսա** (իսպ. *Formosa*), քաղաք Արգենտինայում։

Աշխարհագրությունը և կլիման
--------------------------

Ֆորմոսա քաղաքը գտնվում է Արգենտինայի հյուսիսի ծայրամասում, Պարագվայ գետի ձախ ափին։ Այս քաղաքը հանդիսանում է Ֆորմոսա պրովինցիայի վարչական կենտրոնը և նրա ամենախոշոր քաղաքը։

Քաղաքի կլիման խոնավ է, մերձարևադարձային, ամռանը երբեմն լինում են չոր ժամանակահատվածներ։ Ամռանը հիմնականում ջերմաստիճանը տատանվում է +30°С-ից մինչև +45°С, ձմռանը՝ +12°С-ից մինչև +23°С։

Պատմություն
-----------

Մինչև եվրոպացիների Ֆորմոսա գալը, այն բնակեցված է եղել տոբա և վիչի հնդկացիական ժողովուրդներով։ Քաղաքը հիմնադրվել է 1879 թվականի ապրիլի 8-ին։ Քաղաքի անվանումը ծագել է հին իսպանական fermosa բառից, որը նշանակում է «հիասքանչ»։ Այդպես են անվանել Պարագվայ գետի թեքումը, որտեղ հիմա քաղաք է կառուցված, իսպանացի նավաստիները այստեղ փնտրում էին լեգենդար *Արծաթե լեռները* (Sierra de Plata)։

Տնտեսությունը և տեսարժան վայրերը
--------------------------------

Առաջին հերթին Ֆորմոսա քաղաքը հանդիսանում է խոշոր վարչական կենտրոն։ Նրա տնտեսության մեջ մեծ դեր է խաղում տեղական գյուղատնտեսական մթերքների վերամշակումը, հատկապես բամբակի և փայտի։

Ֆորմոսան ժամանակակից ճարտարապետության քաղաք է, բայց XIX դարի վերջի և ХХ դարի սկզբի մի քանի շինություններ գրավում են զբոսաշրջիկների ուշադրությունը, ինչպիսիք են Մայր տաճարը, մարզպետարանի շենքը և այլն։

Տեղական տոները
--------------

* *Carneval* (փետրվար)
* *Քաղաքի օրվա տոն (Día de la Fundación)* (ապրիլի 8)
* *Կաթողիկե Տիրամոր տոն (Fiesta de la Virgen de la Catedral)* (հուլիսի 16)
* *Գետի տոն (Fiesta del Río)* (նոյեմբեր)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13555465c · LCCN: n81140090 · SUDOC: 050827189 · VIAF: 139569693, 151285428 · WorldCat VIAF: 139569693, 151285428 |

 |
**Հյուսիսային բնակելի զանգված** (**ՀԲԶ**, ռուս.՝ Северный жилой массив, СЖМ), Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքի հյուսիսային մասում տեղակայված երկու բնակելի զանգվածներից մեկը։ Անվանումը ստացել է աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ։ Հյուսիսային բնակելի զանգվածը ներառում է որոշ շրջանների 3 հյուսիսային մասեր։

Պատմություն
-----------

Դոնի Ռոստով քաղաքում բոլշևիկների իշխանության գալուց հետո արդյունաբերականացման շրջանում կառուցվել են բազմաթիվ խոշոր արդյունաբերական հսկաներ. 1926 թվականին սկսվել է «Ռոստսելմաշ» գործարանի շինարարությունը, 1932 թվականին կառուցվել է «Տրուբոլիտ» գործարանը, ստեղծվել են վերամշակող արդյունաբերության նոր գործարաններ, շամպայն գինիների գործարանը, մսի գործարանը, հացաբուլկեղենի գործարանը։ Սա պահանջում էր նոր աշխատուժ, և այդ պատճառով քաղաքում գոյացան նոր բնակավայրեր՝ Սևեռնի, Սելմաշ, Օրջոնիկիձեի անվան, Ֆրունզեի անվան, Կրասնի պարտեզ-քաղաք։

Հյուսիսային բնակելի զանգվածի տեսքը Նեկլինովսկայա փողոցի կողմից
1971 թվականին ստեղծվել է Դոնի Ռոստով քաղաքի կառուցապատման նոր ծրագիր։ Քաղաքի սահմաններն ընդլայնվում էին. հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում քաղաքի կազմում ներառվեցին Սևեռնի, Օրջոնիկիձեի անվան, Սելմաշ ավանները։ Արևմուտքում քաղաքի կազմում ներառվեց Սովետսկ արդյունաբերական ավանը։

Բնակելի զանգվածի սահմաններ
--------------------------

Բնակելի զանգվածը հստակ սահմաններ չունի, սակայն պայմանականորեն այն կարելի է անցկացնել Տեմեռնիկ գետի հին և նոր հուներով և նրա վրա կառուցված ջրամբարով, որոնք սահմանափակում են բարձրահարկ կառուցապատման միկրոշրջանը հարավից։ Բազմաբնակարան շենքերի շնորհիվ զանգվածը Դոնի Ռոստով քաղաքի ամենաբնակեցված շրջաններից մեկն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Город Ростов-на-Дону — достопримечательности, история, карта города, фото Ростов-на-Дону
2. ↑  Северный жилой массив — Ростов-Дон вики — вики Викии
**Կարբիի պաշտպանություն** 1724 թ. Կարբիի բնակիչների դիմադրությունը Հայաստան ներխուժած օսմանյան բանակին։ Անդրկովկասը գրավելու մտադրությամբ Երևան արշավող Աբդուլլահ Քոփուրլու փաշայի 75 հազարանոց բանակի առաջապահ ջոկատները 1724 թ.-ի մարտին Եղվարդ գյուղի մոտ պարտության մատնեցին Երևանի խան Միհրալիին, որը նահանջեց Երևան՝ անպաշտպան թողնելով շրջակա բնակավայրերը։ Օսմանյան զորաջոկատները պաշարեցին Կարբին։ Կարբեցիները ամրացրին իրենց տները, պատնեշեցին գյուղի մատույցները և օգնություն խնդրեցին Միհրալի խանից։ Շուտով մոտեցավ օսմանյան ողջ բանակը։ Խանից չստանալով խոստացված օգնությունը՝ կարբեցիները չընկճվեցին։ Տեսնելով պաշարվածների պայքարելու վճռականությունը՝ Աբդուլլահ փաշան բանակցություններ սկսեց նրանց առաջնորդների (Աղաբաբ, Սարգիս, Պողոս և Ավագ) հետ։ Կնքված համաձայնագրով կարբեցիները զինաթափվեցին, բայց թուրքերը չմտան Կարբի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 312)։*  |
**Բնական պայմանների տնտեսական գնահատում**, բնական պայմանների առանձին տեսակների և նրանց տարածական զուգորդումների համադրումը տնտեսության պահանջների հետ։ Նպատակ է դրվում բացահայտել․ 1․ ժողովրդական տնտեսության ապահովվածությունը բնական ռեսուրսների տարբեր տեսակներով, 2․ բնական գործոնների ազդեցությունը ժողովրդական տնտեսության տարբեր ճյուղերում աշխատանքի արտադրողականության վրա, 3․ բնական գործոնների և նրանց տարածական զուգորդումների ազդեցությունը տարբեր տիպի տերիտորիալ-արտադրական համալիրների վրա։ Ըստ գնահատման օբյեկտի (հողերի, հանքային, կլիմայական, բնակչության կյանքի և աշխատանքի բնական պայմանների ևն) և մարդկային հասարակության վրա բնական գործոնների ազդեցության առանձնահատկությունների առանձնացվում են բնական պայմանների տնտեսական գնահատման տարատեսակներ (սոցիալական, տեխնոլոգիական, բժշկակենսաբանական են)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 490)։*  |
**Տրեզինիի տուն** (ռուս.՝ Дом Трезини), շենք Սանկտ Պետերբուրգում։ Գտնվում է Վասիլիի կղզու շրջանի Տրեզինիի անվան հրապարակում՝ Համալսարանի առափնյա փողոցի 21 հասցեում։ Պատմամշակութային տեսարժան վայր է, հայտնի ճարտարապետ Դոմենիկո Անդրեա Տրեզինիի բնակության վայրն է։ Տունը կառուցելու համար հողատարածքը 1721 թվականին ճարտարապետին հատկացրել է Պետրոս I-ը։

Ընդհանուր նկարագիր
------------------

Տան տեսքը՝ կառուցված 1720-ական թթ.
Այս հողատարածքի մասին առաջին հիշատակումը սկսվել է 1721 թվականի սեպտեմբերի 19-ին, երբ կայսր Պետրոս I-ի հրամանով այս վայրը հանձնվել է ճարտարապետ Դոմենիկո Տրեզինիին իր սեփական տան շինարարության համար։

Մեծ հավանականությամբ շենքի նախագիծը կատարվել է Տրեզինիի կողմից, իսկ շենքի շինարարներն են եղել Ստեֆեն վան Զվիտենը, հետագայում` Միխայիլ Զեմցովը։ Տունը պետրովյան բարոկկոյի նմուշ է, երկհարկանի, բարձր սանդղամուտքով, երկրորդ հարկի մակարդակում եղել է պատշգամբ։ Շինարարությունն ընթացել է դանդաղ, հիմնարկեքը եղել է 1723 թվականին, բայց 1726 թվականին տունը դեռևս տանիք չուներ։

Տրեզինիի հուշարձանը
Այս տանը Տրեզինին ընտանիքի հետ ապրել է կյանքի մայրամուտին։ Երկու սենյակում տեղակայված էր նրա այսպես կոչված դպրոցը, որտեղ նա աշխատում էր ուսանողների հետ։ Տրեզինին մահացել է 1734 թվականին, շենքն անցել է նրա այրուն (ճարտարապետի երրորդ կինը) և երեխաներին։

Երկար ժամանակ տունը մնացել է անփոփոխ, 18-րդ դարի երկրորդ կեսին և 19-րդ դարի առաջին եռամսյակում բակում կառուցվել են բնակելի և կենցաղային շենքերի կառույցները։

1830-ական թվականներին տունը վերակառուցվել է Իվան Լաուտերի նախագծով. վերակառուցվել է ճակատը և ավելացվել է մեկ հարկ։ Շենքի ճակատը զարդարվել է կլասիցիզմի ոճով, երկրորդ հարկի պատուհանները ստացել են կամարների տեսք։ Տունը զարդարվել է վերնահարկով։

Շենքի հերթական վերակառուցումը տեղի է ունեցել հաջորդ սեփականատիրոջ՝ Ե. Ի. Կլոչկովի ցուցումներով։ Վերակառուցման աշխատանքները կատարել է ճարտարապետ Խրիստոֆ Գրեյֆանը, տունը ստացել է էկլեկտիկ տեսք։ Ճակատը զարդարվել է կոշտաքարով, երկրորդ հարկի պատուհանները կառուցվել են ուղղանկյուն ձևերով, ինտերիերը հարստացել է ստուկկո ձևավորմամբ, մի շարք սենյակներ ձեռք են բերել բուխարիներ։

Միաժամանակ կառուցվել է կողաշենքը, որը նայում է դեպի Ակադեմիական նրբանցք։ Այս տեսքով շենքը մնացել է երկար ժամանակ։

1949 թվականին շենքը կրկին վերանորոգվել և ձևավորվել է դասական ոճով։

1995-2010 թթ. շենքի վերակառուցման համար կատարվել է 8 փորձ։ 2005 թվականին տունը բնակեցվել է, բայց նախատեսվել է աշխատանքները սկսել 2010 թվականին։ Վերակառուցումից հետո շենքում է տեղակայվել է հյուրանոց՝ «Կոնկորդ մենեջմենթ և կոնսալթինգ» ՍՊԸ-ի վերահսկողության ներքո։

2014 թվականի փետրվարին շենքի առջև կանգնեցվել է Տրեզինիի հուշարձանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Закон Санкт-Петербурга № 174-27 от 05.07.1999
2. 1 2 3 4  Дом Д. А. Трезини (Университетская наб. 21)
3. ↑  Дом Трезини реконструируют по восьмому кругу
**Ալկալա փողոց** (իսպ.՝ Calle de Alcalá), Իսպանիայի մայրաքաղաք Մադրիդի տրանսպորտային կարևոր հանգույց, գործարար կենտրոն։ Փողոցը ձգվում է քաղաքի կենտրոնից մինչև հյուսիսարևելյան ծայրամասը։ Նրա երկարությունը 10.5 կմ է։

Ձգվածություն
------------

Ալկալա փողոցը սկսվում է Պուերտա դել Սոլ հրապարակից, որը Իսպանիայի ու Մադրիդի բոլոր ճանապարհների պայմանական զրոյական կիլոմետրն է։ Այն ձգվում է Ամարիկա մայրուղուն զուգահեռ մինչև Իսպանիայի հրապարակ։

Ալկալան Մադրիդի ամենաերկար փողոցն է։ Այստեղ են տեղակայված Մադրիդի ամենահայտնի տեսարժան վայրերը` Պուերտա դել Սոլը, Անկախության հրապարակը, Ալկալա դարպասները և Սիբելես շատրվանը։ Փողոցի կենտրոնական հատվածն ավարտվում է մադրիդյան **M-30** տրանսպորտային օղակի հատումով։

Փողոցի երկրորդ հատվածը, որը հատում է Սյուդադ Լինեալ և Սան Բլաս շրջանները, հիմնականում առանձնանում է բնակելի տների բազմությամբ, սակայն քիչ չեն նաև առևտրական նշանակության շենքերը (հիմնականում` նորաձև խանութներ և առևտրական կենտրոններ)։ Փողոցն ավարտվում է Սան Բլաս շրջանում` **M-14** մայրուղու հատումով (Իսպանիայի հրապարակ)։

Պատմություն
-----------

Ալկալա փողոց, Դևիդ Ռոբերտս, 1838
Ալկալա փողոցը Մադրիդի հնագույն փողոցներից մեկն է։ Այն շարունակվել է կառուցվել քաղաքի զարգացմանը զուգընթաց` ամեն ժամանակաշրջանում կրելով փոփոխություններ։ Այդ պատճառով մեր օրերում բնութագրվում է քաղաքային հստակ նախագծման բացակայությամբ։

Փողոցի առաջին ուրվագծերն ի հայտ են եկել 15-րդ դարի սկզբին այն ճանապարհի հիմքի վրա, որը ձգվում էր քաղաքի այն ժամանակների արևմտյան սահմանից` Պուերտա դել Սոլից։ Փողոցը ձգվում էր արևելք` դեպի Ալկալա դե Էնարես, հետագայում նաև Արագոն։ Սկզբնական շրջանում փողոցը կոչվել է *Ձիթենուտ*, քանի որ աչքի էր ընկնում ձիթենիների ծառերով։ Երբ Իզաբելա I թագուհին ավազակների հարձակումներից զերծ մնալու նպատակով հրամայում է հատել ծառերը, անվանումը կորցնում է իր նշանակությունը։

Քանի որ քաղաքի բնակչությունն աճում էր, մանավանդ երբ Մադրիդը 16-րդ դարում մայրաքաղաք է դառնում, նրա կենտրոնական հատվածում ազնվականները սկսում են շքեղ առանձնատներ ու եկեղեցիներ կառուցել, ինչի շնորհիվ հին ճանապարհը վերածվում է քաղաքային կարևոր փողոցի։ Անգլիացի գրող, ճանապարհորդ Հենրի Դևիդ Ինգլիսը 1837 թվականին այսպես է բնութագրել փողոցը. «Երկար, լայն փողոց, որ շրջապատված է անհավասար շինությունների հրաշալի շարքով»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Inglis Henry David (1837)։ *Spain*։ Whittaker։ էջ 70

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մադրիդի պատմություն Archived 2010-10-04 at the Wayback Machine.
* Զբոսաշրջությունը Մադրիդում
* Ալկալա փողոց Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 246990808 · WorldCat VIAF: 246990808 |

 |
SFH 02 ավար գործիքը, որը գրավել է Հարավային Աֆրիկա Քի Մաութում: Զենքի վրա կա R II Ultima Ratio Regum նշանը (թագավորների վերջին փաստարկը)
**15 cm sFH 02**, լրիվ անվանումը **15 cm schwere Feldhaubitze 1902** (գերմ.՝ 15 սմ ծանր դաշտային հաուբիցա, 1902 թվական), Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակների գերմանական ծանր հաուբիցա, որը մշակվել է 1902 թվականին և ծառայության է անցել 1903 թվականին։

Կարճ նկարագրություն
-------------------

Գերմանական բանակի այս զենքն առաջինն էր, որտեղ օգտագործվում էր վերադարձի ժամանակակից համակարգը։ Առնվազն 416 նման հաուբիցներ Գերմանիայի տրամադրության տակ էին պատերազմի սկզբում։ SFH 02 հաուբիցի անվիճելի առավելությունը կրակի խտությունն ու շարժունակությունն էին՝  Առաջին համաշխարհային պատերազմի վաղ փուլերում գերմանացիները այդ հաուբիցների շնորհիվ իրենց հաջողությունն ապահովեցին Բելգիայի և Ֆրանսիայի մարտերի դաշտերում։ Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի բանակներում միջին հեռահարության նման հաուբիցներ չեն եղել։

Նմանատիպ գործիքներ
------------------

* Ավստրո-Հունգարիա Ավստրո-Հունգարիա 15 cm schwere Feldhaubitze M 94
* Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա BL 6 inch 30 cwt howitzer
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ 6 դյույմ դաշտային հաուբից M1908

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jäger, p. 29
2. ↑  Farndale 1986, page 59

Գրականություն
-------------

* General Sir Martin Farndale, *History of the Royal Regiment of Artillery. Western Front 1914–1918*. The Royal Artillery Institution, 1986. ISBN 1-870114-00-0.
* Jäger, Herbert. *German Artillery of World War One*. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire։ Crowood Press, 2001. ISBN 1-86126-403-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lovett Artillery Collection
* sFH 02 on Landships
* List and pictures of World War I surviving 15cm sFH 02 howitzers

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4473567-4 |

 |
Եկատերինա II գավազանը բռնել է աջ ձեռքում: 1765 թվականի Ալեքսեյ Անտրոպովի դիմանկարը:
**Կայսերական գավազան**, Ռուսական կայսրության իշխանության գլխավոր նշաններից մեկը։ Գավազանը պատրաստվել էր 1770-ական թվականներին Եկատիրինա Մեծի համար։

Նկարագրություն
--------------

Գավազանը պատրաստելու համար օգտագործել են՝ ոսկի, ադամանդ «Օռլով»։ Նաև օգտագործել են այլ ադամանդներ, արծաթ և էմալ։ Գավազանի երկարությունը եղել է 59,5 սանտիմետր։

Կայսերական գավազանի վերին տեսքը
Ոսկե հարթ մշակված գավազանի մակերևույթը պատված է ութ ադամանդե շրջանագծերով։ Բռնակը քանդակադրոշմած է կանելուրմով, որոնք մեծացնում են լուսաստվերի խաղը։

Գավազանի վերջնամասում է տեղակայված երկգլխանի արծիվը՝ Ռուսաստանի զինանշանը, որը զարդարված է էմալով և ադամանդով։

Էմբլեմայի տոնականությունը հզորացրվել է Օռլով ադամանդով, որը տեղադրվելն էր գավազանի վրա 1774 թվականին։

Այժմ գավազանը պահպանվում է Ռուսաստանի Դաշնության ադամանդների ֆոնդում։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Գավազանն օգտագործվում է Սանկտ Պետերբուրգի զինանշան վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Статья «Orlov diamond» в Британской энциклопедии
**Համադաշնություն** (լատ.՝ confederate), միջպետական միություն, որի անդամ յուրաքանչյուր պետություն պահպանում է իր անկախությունը, ինքնիշխանությունը և ունի իշխանության սեփական մարմինները։ Համադաշնությունը, որպես կանոն, չի ունենում ընդհանուր սահմանադրություն և միասնական քաղաքացիություն։ Քաղաքական, ռազմական և տնտեսական նպատակների հասնելու համար ստեղծվում են միացյալ համակարգող մարմիններ։ Համադաշնությունները կարող են վերածվել դաշնության (ֆեդերացիա) կամ լուծարվել։

Սուվերեն պետությունների որևէ ընդհանուր նպատակ հետապնդող քաղաքական, ռազմական այս միությունը ստեղծում է կենտրոնական մարմիններ, որոնք ունեն մասնակից պետություններից ստանձնած որոշակի լիազորություններ։ Որպես կանոն, այդ մարմինները մասնակից պետությունների նկատմամբ իշխանություն չունեն։ Նրանց որոշումները կենսագործվում են միայն մասնակից պետության իրավասու մարմինների համաձայնությամբ։ Կոնֆեդերացիայի ֆինանսական միջոցներն առաջանում են անդամ պետությունների անդամավճարներից։

Հայտնի են հետևյալ համադաշնությունները՝ Հռենոսյան Կոնֆեդերացիա (1254-1350 թթ.), Շվեյցարական Կոնֆեդերացիա (1291-1798 և 1815-1848 թթ.), Նիդերլանդներ (1579-1795 թթ.), ԱՄՆ (1781-1787 թթ.), Գերմանական Կոնֆեդերացիա (1815-1865 թթ.) ։ Կոնֆեդերացիան սովորաբար նախորդում է ֆեդերացիային։

Այլ իմաստներ
------------

* Տարբեր կազմակերպությունների միություն (աշխատանքի համընդհանուր Կոնֆեդերացիա Ֆրանսիայում, աշխատանքի ճապոնական Կոնֆեդերացիան)
* Ռեչ-Պոսպոլիտայում (16-18-րդ դարեր) զինված շլյախտայի ժամանակավոր քաղաքական միություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նիկոլայ Հովհաննիսյան, Գուգեն Գեղամյան, Նորագույն պատմություն 8, Երևան 2001


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պետության և պետական կառավարման ձևեր |
| --- |
|  |
| Ավազակապետություն • Ավտոկրատիա • Արիստոկրատիա • Բացարձակ միապետություն • Բռնապետություն • Գերոնտոկրատիա • Դաշնություն • Դիարխիա • Եռապետություն • Թեոկրատիա • Ժողովրդավարություն • Իսլամիստական պետություն • Խորհրդարանական ժողովրդավարություն • Կեսարոպապիզմ • Կոնդոմնիում • Կրիտարխիա • Համադաշնություն • Հանրապետություն • Մերիտոկրատիա • Միակուսակցական պետություն • Միապետություն • Նետոկրատիա •Պարտիտոկրատիա • Պլուտոկրատիա • Պոնտիֆիկատ • Պսևդոկրատիա • Սահմանադրական միապետություն • Տեխնոկրատիա • Ունիտար պետություն • Քառապետություն • Օլիգարխիա • Օխլոկրատիա |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 586)։*  |
**Հաճկատար** հայկական վանք է Ռումինիայի Մոարա համայնքում գտնվող Բուլայի բլրի վրա (Սուչավա նահանգ) և 2004 թվականին ներառվել է Սուչավայի պատմական հուշարձանների ցանկում։ Կառուցումը սկսել է 1513 թվականին։ Վանքի կառուցումն իրականացվել է 3 փուլերով՝ 1512-1513 թվականներին, 17-րդ դարի և 19-րդ դարերի երկրորդ կեսին։

Կառուցման պատմությունը
----------------------

Ավանդության համաձայն՝ վանքը կառուցվել է հաջող գործարք կատարած երկու գործարար եղբայրների կողմից՝ ի նշան երախտագիտության Սուրբ Աստվածածնին։ Կառուցելով վանքը բլրի գագաթին՝ նրանք այն անվանում են Հաճկատար («հաճոյից կատար»)։

Այնուհետև ասվում է, որ Դրագան Դանովակ անունով մի նախրապան Բոգդան Կույր իշխանի օրոք կառուցել է Հաճկատար հայկական վանքը։

Հրաշքներ գործող Աստվածամոր պատկերի մասին ավանդությունը մեծ թվով ուղղափառ և կաթոլիկ ուխտավորների բերում է «Ցանկություների եկեղեցի», որտեղ նրանք աղոթում են որևէ գործ ձեռնարկելուց կամ շինարարություն սկսելուց առաջ կամ հայցում են հիվանդությունների ապաքինում՝ ծնկաչոք բարձրանալով դեպի վանքը տանող բլուրը։

Հաճկատարը ֆիլիատելիայում
------------------------

2013 թվականին Հայփոստը և Ռումինիայի փոստը համատեղ ուժերով թողարկել են Հաճկատարի հիմնադրման 500-ամյակին նվիրված փոստային նամականիշ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եկեղեցու պատմությունը ռումինակամն ֆիլիատելիայի կայքում
2. ↑  Նամականիշի մասին հայփոստի պաշտոնական կայքում
**Արգենտինայի զինանշան** (իսպ.՝ Escudo de la República Argentina), Արգենտինայի Հանրապետության ազգային խորհրդանիշներից մեկը՝ դրոշի և օրհներգի հետ մեկտեղ։ Պաշտոնապես ընդունվել է 1944 թվականին և հիմնված է Արգենտինայի պատմության ընթացքում գոյություն ունեցած խորհրդանիշների վրա։

Նկարագրում
----------

Վահանը հավասարապես բաժանված է լազուր և արծաթագույն հատվածների։ Վահանի վերնամասում սրածայր գավազանի վրա վեր խոյացող գլխարկ է, որից ցած՝ արծաթագույն հատվածում, իրար են միանում բարեկամություն և խաղաղություն խորհրդանշող համաձայնության ձեռքերը։

Վահանի եզրերն արտաքինից պատված են դափնու տերևներով։ Ամենից վեր դուրս է գալիս Հարավային Ամերիկայի խորհրդանիշ հանդիսացող մայիսյան արևը (որը նկատելի է նաև Արգենտինայի և Ուրուգվայի դրոշների վրա)։

Խորհրդանշականություն
--------------------

Փռյուգյան սրածայր գլխավարկը համարվում է ազատության համար պայքարի մղման հայտնի խորհրդանիշ։ Միևնույն խորհրդանշականությամբ է օժտված սոլ դե մայոն (մայիսյան արևը)։ Ձեռսեղմումները խորհրդանշում է Արգենտինայի բնակչության համերաշխությունը։ Դափնե պսակը բնորոշում է անկախության համար մղված պայքարում Արգենտինայի հաղթանակը անկախության համար։

Զինանշանի պատմություն
---------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Մանուել Բելգրանոյի զինանշանը Մայիսյան հեղափոխության շրջանում (1810-1812 թվական) |
|  | Գլխավոր սահմանադրական ժողովի կնիքը |
|

Տես նաև
-------

* Արգենտինայի դրոշ

Գրականություն
-------------

* *Luis Cánepa*. Historia de los Símbolos Nacionales Argentinos. — Buenos Aires: Editorial Albatros, 1953.
**Նորերից մեկը**, Շիրվանզադեի՝ հասարակության վերափոխմանը նվիրված պատմվածքներից է, որը հրատարակվել է 1884 թվականին։

Տպագրության պատմություն
-----------------------

Շիվանզադեի «Նորերից մեկը» պատմվածքը առաջին անգամ տպագրվել է 1884 թվականին «Գործ» հանդեսի 1-ին համարում՝ «Երևում են» խորագրով։ Հետագայում հեղինակը լրջորեն վերամշակել է պատմվածքը և լույս ընծայել չորսհատորյակի 2-րդ հատորում՝ 1903 թվականին վերանվանելով «Նորերից մեկը»։

Մտավորականության և հասարակության շիրվանզադեական ընկալումներ
-----------------------------------------------------------

Շիրվանզադեն, հասարակության վերափոխման մեջ կարևորելով անհատի խնդիրը, մտավորականին է համարում առաջընթացի կրող անհատը։ Բայց իրականության մեջ առաջադիմության այդպիսի նվիրյալներ տեսանելի չեն։ Մտավորականի մի տեսակը ստիպված է լինում հարմարվել, կեղծել, դառնալ կապիտալի կցորդ՝ գոյությունը պահպանելու անհրաժեշտությամբ։ Մտավորականության երկրորդ տեսակը չի ենթարկվում այդ պարտադանքներին, բայց այնքան ուժեղ չէ, որ ներգործուն ազդեցություն ունենա հասարակական առաջընթացի վրա։ Եվ այդպես նա դուրս է մնում կյանքի շարժումից, դառնում ավելորդ։ Շիրվանզադեն առաջիններից մեկը եղավ, որ անդրադարձավ արևմտյան և հատկապես ռուս գրականության մեջ տարածված «ավելորդ մարդու» կերպարին։

Սյուժե
------

Պատմվածքի հերոսը երիտասարդ Քամալյանն է, ով ավարտել է գիմնազիան և նվիրվել ինքնակրթությանը։ նա շարունակ մտածում է կյանքի նպատակի մասին, որը մարդկային կյանքի հենարանն է։ Նա գրում է հիշատակարան, որը տանջում է նրան, հիշեցնում նրան իր պախարակելի անցյալը։ Նա հիմա է հասկանում մոր խոսքերը, երբ խրատում էր որդուն, որ խնայի իրեն։ Նա անդադար շրջում է սենյակում, վերլուծում իր անցած կյանքը՝ ափսոսալով իր ապրած օրերը։ Նա հիմա 25 տարեկան է, և 25 անիմաստ տարիներ նա վատնել է անկանոն ընթերցանության վրա՝ մտածելով, որ այն կրթվելու լավագույն տարբերակն է։ Բայց հիմա նա իրեն ոչինչ է զգում, որը այլևս չի կարողանում ապրել իր կյանքով, իսկ դրա մեղավորը այն երեսուն թերթից բաղկացած ձեռատետրն է։ Նա հարբում է, քանի որ դատարկության զգացումը տիրել է իրեն։ Նա կատաղած խառնում է հանգած կրակը և ձեռատետրը գցում կրակի մեջ, հետո՝ սեղանի մյուս գրքերը։ Քիչ հետո, հասկանալով արածի լրջությունը, գոռում է անզորությունից։ Հաջորդ օրը նա հիվանդանում է։

Հերոսներ
--------

* Քամալյան - գրող, հասարակական գործիչ
* Քեթևան - տան տերը

Գաղափարական բովանդակություն
---------------------------

Պատմվածքում Շիրվանզադեն բարձրացնում է մտավորական մարդու կյանքի խնդիրները։

Ծանոթագրություններ
------------------

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Նորերից մեկը**

1. ↑  Թամրազյան Հրանտ (1978)։ *Շիրվանզադե (Կյանքը և գործը)*։ Երևան: ԵՊՀ հրատ.։ էջեր 130:
2. ↑  Սաֆարյան Վազգեն (2022)։ *19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի հայ գրականություն*։ Երևան: ԵՊՀ հրատ.։ էջեր 92–93:
3. 1 2 3  «Նորերից մեկը»
**«Գաղտնի լրտեսներ»** (ֆր.՝ Agents secrets), ֆրանսիական կրիմինալ մարտաֆիլմ։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Ֆրեդերիկ Շյոնդյորֆերը։ Սցենարիստներ՝ Yann Brion, Jean Cosmos, Olivier Douyère, Frédéric Schoendoerffer, Ludovic Schoendoerffer:

Սյուժե
------

Ֆիլմը պատմում է գաղտնի ծառայության (Direction Générale de la Sécurité Extérieure) գործակալների մասին։ Երկու գործակալների՝ Լիզաին և Բրիսսոին, ովքեր հանդիսանում են ամուսնական զույգ հանձնարարություն են ստանում Անգոլայից վերցնել զենքը և պայթեցնել Մարոկկոյի ափի մոտ գտնվող նավ։ Նրանց օգնում են երկու սուզորդ գործակալ՝ Ռայմոնդը և Լոիքը, ովքեր պետք է ականները տեղադրեին անհրաժեշտ տեղերում։ Գործակալները հաջողությամբ կատարում են հանձնարարությունը, որի արդյունքում զենքի վաճառքով զբաղվող՝ Իգոր Լիպովսկիի գործարքը խափանվում է։ Սակայն հետագայում իրադարձությունները անսպասելիորեն այլ կերպ են զարգանում՝ Լիզային ձեռփակալում են նրա մոտ թմրանյութ գտնելու համար, իսկ Ռայմոնդին սպանում են։ Բրիսսոին միայն մնում է նախաձեռնությունը վերցնել իր ձեռքը և հասկանալ իրավիճակը։

Դերերում
--------

| Դերակատար | Դեր |
| --- | --- |
| Վենսան Կասել | Բրիսսո  Բրիսսո  |
| Մոնիկա Բելուչի | Բարբարա / Լիզա  Բարբարա / Լիզա  |
| Անդրե Դյուսոլե | գնդապետ  գնդապետ Գրասսե |
| Շարլ Բերլինգ | Եվգենի  Եվգենի  |
| Սերժ Ավետիքյան | Իգոր Լիպովսկի  Իգոր Լիպովսկի  |

Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
-----------------------------------

Քննադատները նշել են, որ ֆիլմը նման չե տիպային լրտեսական մարտաֆիլմի։ Նրանց կարծիքով ռեժիսորը ցուցարդում է «գաղտնի գործակալների իրական աշխատանքի որոշակի կողմերը»։

Դիտարկումներ
------------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2 3 4  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Agents secrets»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Լարուսի |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վալյադոլիդ (այլ կիրառումներ)

**Վալյադոլիդ** (իսպ.՝ Valladolid ), պրովինցիա Իսպանիայի հյուսիս արևմուտքում, Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքի կենտրոնում։ Պրովինցիայի բնակչությունը 526.233 է, որոնք ապրում են 225 մունիցիպալիտետում, տարածքը` 8.110 կմ2 և բնակչության խտությունը 64,88 մարդ/կմ2։

Պրովինցիայի մայրաքաղաքն է Վալյադոլիդը։ Այն սահմանակցում է Սամորա, Լեոն, Պալենսիա, Բուգոս, Սեգովիա, Ավիլա և Սալամանկա պրովինցիաներին։ Այն չի սահամանակցում որևէ օտարերկրյա պետության հետ և սահամանակցում է միայն նույն ինքնավար համայնքի պրովինցիաների հետ։ Այն թերակղզու միակ պրովինցիան է, որը չունի լեռներ։

Պրովինցիան ունի կարևոր մարտավարական դիրք, քանի որ այն գտնվում է կարևորագույն ճանապարհների խաչմերուկում։ Այն կապում է Մադրիդը հյուսիսային Իսպանիայի հետ, Վիգոյից Սան Սեբաստիան։ Միջազգային տեսանկյունից այստեղով է անցնում Պորտուգալիան Ֆրանսիային կապող ամենակարճ ճանապարհը։

Աշխարհագրություն
----------------

Տարածքը՝ 8110 կմ2 (Իսպանիայի մարզերի մեջ 28-րդը, Իսպանիայի տարածքի 1,61 %-ը)։

Վիճակագրություն
---------------

Բնակչության թվով Վալյադոլիդը 29-րդն համայնքն է ողջ Իսպանիայում։ Բնակչությունը՝ 519 249 մարդ (2006), որը կազմում է Իսպանիայի բնակչության 1.17 %-ը։ Բնակչության խտուիթյունը՝ 64,03 մարդ/կմ2

| Տարի | 1994 | 1995 | 1996 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Բնակչություն | 505 208 | 504 583 | 490 205 | 492 029 | 494 594 | 495 690 | 497 961 | 501 157 |
| Տարի | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |   |
| Բնակչություն | 506 302 | 510 863 | 514 674 | 519 249 | 521 261 | 529 019 | 536 653 |   |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համայնքային խորհուրդ

|  |
| --- |
| 
  **Իսպանիա**
 |
**Դավիթ Սանասարի Անանյան** (հոկտեմբերի 10, 1971(1971-10-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ պետական գործիչ, տնտեսագետ, ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին նախագահ։

Կրթություն
----------

1988-1993 թվականներին սովորել է Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանում։ Ստացել է «ֆինանսներ և վարկ» մասնագիտացում, տնտեսագետի որակավորում։ 2003-2004 թվականներին եղել է ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախարարության Տնտեսական հետազոտությունների ինստիտուտի հայցորդ։ 2004 թվականին ստացել է տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

2004 թվականից դասավանդել է «Հայաստանում ֆրանսիական համալսարան» հիմնադրամում, «Հաշվապահների ուսուցման միջազգային կենտրոն» հիմնադրամում և Երևանի պետական համալսարանում։

2016-2018 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ ֆինանսների նախարարի տեղակալի պաշտոնը։

2018 թվականի մայիսին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ ՊԵԿ նախագահ։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր և որդի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Դավիթ Անանյան, Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն»
2. ↑  «Դավիթ Անանյանը նշանակվել է ՊԵԿ նախագահ»
**Վիրահատությունը** (վիրահատական միջամտություն) հիվանդությունների բուժման այնպիսի եղանակ է, որի ժամանակ թափանցում են մարմնի խորքը, հեռացնում կամ վերականգնում են նրա ախտահարված առանձին մասերը։ Վիրահատությունը բազմաթիվ հիվանդությունների բուժման առավել հուսալի, իսկ հաճախ՝ միակ միջոցն է։ Հին հռոմեական բժիշկների կարծիքով՝ «Որտեղ չի օգնում դեղորայքը, այնտեղ բուժում է երկաթը», այսինքն՝ վիրաբույժի դանակը։ Մարդիկ վիրահատություններ սկսել են կատարել շատ հազարամյակներ առաջ (առավել հաճախ՝ ոսկրահարդարում և վերքերի բուժում)։ Գիտնականները հայտնաբերել են մարդկանց գանգեր (10 հզ. տարի առաջվա), որոնց վրա եղել են բացված անցքեր։ Հնարավոր է, որ այդպիսի վիրահատությունները կոչվել են գանգահատումներ (տրեպանացիա) և արվել են այնտեղից չար ոգիներին հեռացնելու համար։ Միջնադարում վիրահատությունները կատարվել են անբավարար սանիտարական պայմաններում։ Որոշ հասարակ վիրահատություններ, ինչպիսին են ատամի հեռացումը և արյան բացթողումը, կատարել են սափրիչները, որոնք բժշկություն չեն սովորել։ Հետագայում նարկոզի, այնուհետև՝ ցավազրկման այլ տեսակների կիրառմամբ միայն հնարավոր դարձան վարակների կանխումը և առավել կատարյալ վիրահատական եղանակների մշակումը։ Աննեխության (ասեպտիկա) և հականեխության (անտիսեպտիկա) կիրառման շնորհիվ հնարավոր դարձան վիրահատությունները՝ վիրաբույժի համար նախկինում դժվարամատչելի մասերում (օրինակ՝ որովայնի խոռոչում)։

XIX դարի վերջին միայն հաղթահարվեցին ցավի վտանգավորությունը և վիրահատական բուժման՝ վերքերի վարակման սպառնալիքով պայմանավորված սահմանափակությունը։ Ներկայումս ստեղծված են մարդու ցանկացած օրգանի (օրինակ՝ սրտի փականների և արյունատար անոթների, նյարդային կենտրոնների ու գլխուղեղի, ներքին ականջի մանրագույն ոսկրիկների, աչքի հյուսվածքների) մանրադիտակային (նախկինում՝ անիրականանալի) հաջող վիրահատությունների հնարավորություններ։ Վերջին ժամանակներս իրականացվում են կտրված մատների ու վերջույթների կարումը, առանձին առողջ օրգանների և հյուսվածքների պատվաստումը հիվանդին։ Որովայնահատումը (լապարատոմիա) հնարավորություն է տալիս, հիվանդի մարմնի վրա 3–4 մանր կտրվածքներ անելով, ներս մտցնել դյուրաթեք տեսախցիկ և դրա օգնությամբ հետևել վիրահատության ընթացքին։

Կրիովիրաբուժությամբ ախտահարված հյուսվածքները հեռացնում են գերցածր ջերմաստիճանի պայմաններում։ Դրան դիմում են աչքի ոսպնյակի մթագնման (կատարակտ) և քաղցկեղի որոշ տեսակների դեպքերում։

Վիրահատությունն իրականացնում է բժիշկների մի ամբողջ խումբ՝ վիրահատարանում։ Առաջինը գործի է անցնում անեսթեզիոլոգը։ Նա կատարում է ցավազրկում, այսինքն՝ հիվանդի օրգանիզմ է ներմուծում հատուկ նյութեր՝ անզգայացնողներ։ Անզգայացումը լինում է տեղային, երբ դեղանյութերն ազդում են մարմնի միայն մի հատվածի վրա, և ընդհանուր, երբ հիվանդի գիտակցությունն անջատվում է, և նա ոչինչ չի զգում։ Վիրահատում է վիրահատող կամ առաջատար վիրաբույժը, նրան օգնում են վիրաբույժ-ընթերակաները և հատուկ պատրաստություն անցած բուժքույրերը։ Մյուս մասնագետները ղեկավարում են սարքերը։

Վիրահատությունն իրականացվում է հիվանդի (երեխաներինը՝ ծնողների) պարտադիր համաձայնությամբ, և միայն հիվանդի գիտակցության կորստի ու հարազատների բացակայության դեպքերում է այն կատարվում բժշկի (կամ բժիշկների խորհրդակցության) որոշմամբ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայկական հանրագիտարան
**Բոհեմյան պուրակ** (անգլ.՝ Bohemian Grove), 11 կմ² տարածք ունեցող հանգստի վայր Կալիֆորնիայի Մոնթե Ռիո քաղաքում՝ 20601 Bohemian Avenue հասցեով։ Այն պատկանում է Սան Ֆրանցիսկոյում տեղակայված տղամարդկանց հայտնի արվեստի մի ակումբին, որը հայտնի է որպես Բոհեմյան ակումբ։ Սկսած 1899 թվականից ամեն տարի՝ հուլիս ամսին Բոհեմյան պուրակ են գալիս աշխարհի ամենաազդեցիկ մարդիկ այս վայրում ամառային երկու շաբաթ արձակուրդ անցկացնելու համար։

Բոհեմյան ակումբում շատ են արվեստի մարդիկ, հատկապես՝ երաժիշտները, ինչպես նաև բարձրաստիճան գործանական առաջնորդները, կառավարությունների պաշտոնյաները (ներառյալ՝ ԱՄՆ նախագահներին) և ԶԼՄ-ների հրատարակիչները։ Ակումբի բացառիկ առանձնահատկությունն է այն, որ ակումբում անդամակցելու համար պետք է 15 տարի լինել հերթի մեջ։ Բոհեմյան պուրակ կարող են գալ նաև անդամների կողմից հրավիրված հյուրերը, հատուկ ստուգում անցնելուց հետո։

Բոհեմյան պուրակ զինանիշագիտական կարգախոսն է՝ «Սարդոստայն հյուսող սարդերը այստեղ չեն գալիս», որը ենթադրում է այն, որ բոլոր խնդիրները և առևտրային գործարքները պետք է թողնել դրսում։ Ի հակասություն կարգախոսի, կան պուրակում կայացած քաղաքական և առևտրային գործարքների վկայություններ։ Բոհեմյան պուրակը հայտնի է իր Մանհեթենյան նախագծով, որը քննարկվել է հենց այդտեղ 1942 թվականի սեպտեմբերին և հիմք է դարձել հետագայում ատոմային ռումբի ստեղծմանը։ Էռնեստ Լոուրենսից և ռազմական պաշտոնյաներից բացի Պուրակի այցելուներից հայտնի են Հարվարդի նախագահը, Standard Oil-ի և General Electric-ի ներկայացուցիչները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* "An Elite Alliance" Archived 2007-10-13 at the Wayback Machine.. March 2006, article on former NASA head and current LSU Chancellor Sean O'Keefe's participation in the Bohemian Grove.
* Բոհեմյան պուրակի պատկերները 1906–1909 թթ. The Bancroft Library.
* "Old Bohemia, New Bohemia" (compares Bohemian Grove and Burning Man). *Forbes Magazine*. 1999.
* William F. Buckley, Jr. "Newt Draws Fire". *National Review*. September 11, 1995. *On The Right*. Rebuts stories of men running around naked at the Grove.
* Save Bohemian Grove Archived 2011-05-20 at the Wayback Machine. The website of the group that brought suit against the Grove for its logging practices.
* "The Bohemian Club Grove Play". UNZ.org.
* "The Phoenix Nest". UNZ.org.
* Ռիչարդ Նիքսոնի խոսքը 1967 թվականին Բոհեմյան պուրակում Archived 2014-07-26 at the Wayback Machine. // Nixon Foundation
**Տիտղոսաթերթ** (լատ.՝ titulus), անվանաթերթ, գրքի առաջին էջը կամ էջերը, որտեղ տպվում են հեղինակի անուն–ազգանունը, գրքի խորագիրը, հրատարակչության անունը, վայրն ու տարեթիվը ևն։

Անհրաժեշտության դեպքում տիտիղոսաթերթը կարող է ունենալ գիրքը հրատարակության պատրաստող հաստատության անվանում (վերնախորագիր), գրքի ենթախորագիր, բովանդակության բնորոշում ( վեպ, նյութերի ժողովածու, դասագիրք, գիտա–վերլուծական տեսություն և այլն), մատենաշարի անվանում, բազմահատոր հրատարակության դեպքում՝ հատորի հերթական համար ևս։ Երբեմն Տիտղոսաթերթի հակառակ երեսին տպվում են խմբագրի ազգանունը, խմբագրական մարմնի կազմը, գրքի ծանոթագրությունը գրադարանային ինդեքսը, հեղինակային իրավունքի պաշտպանության նշանը (Copyright Archived 2013-07-24 at the Wayback Machine.) և այլն։ Բազմահատոր և սերիական հրատարակության դեպքում տիտղոսաթերթը հաճախ լինում է 2 կից էջերի վրա։ Ձախակողմյան էջը կամ «կոնտրտիտուլ»-ը տալիս է մատենաշարի ընդհանուր խորագիրը և համապատասխան տվյալներ, իսկ աջակողմյան էջը (այսպես կոչված հիմնական տիտղոսաթերթը)՝ տվյալ հատորի խորագիրը։ Տիտղոսաթերթի ձախակողմյան էջին ( «կոնտրտիտուլ»-ին) երբեմն նույն տվյալները տպվում են մի այլ լեզվով, իսկ թարգմանական երկի հրատարակության դեպքում՝ հրատարակչական նույն տվյալները՝ բնօրինակի լեզվով։ Տիտղոսաթերթի տվյալները ժամանակի ընթացքում հարստացել են՝ ելնելով մատենագիտության գիտական պահանջներից։ Ձեռագրագիտության մեջ Տիտղոսաթերթը կոչվում է նաև սկզբնաթերթ։ Այն կարող է ունենալ զարդագիր, ճակատազարդ, կիսախորան, խորան կամ խորաններ, տերունական կամ թեմատիկ պատկերներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 14)։*  |
|  |
| --- |
| **Խոզանափուշ Գաբրիելյանի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Տատասկափշայիններ (Carduoideae) |
| **Տրիբա** | *Cynareae* |
| **Ենթատրիբա** | *Carduinae* |
| **Ցեղ** | Խոզանափուշ *(Cousinia)* |
| **Տեսակ** | **Խոզանափուշ Գաբրիելյանի** *(C. gabrieljaniae)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Cousinia gabrieljaniae***Takht. & Tamanian, 1988 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Խոզանափուշ Գաբրիելյանի** (լատ.՝ Cousinia gabrieljaniae), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

30-40 սմ բարձրության բազմամյա կիսաթփիկ բույս է։ Տերևները հերթադիր են, փետրաձև հատված, հիմնական ջղերի ծայրերին կան սուր կոշտ փշեր։ Զամբյուղները տանձաձև են, կենտրոնական զամբյուղը միշտ եզրայիններից մեծ է։ Ծածկոցի թերթերը համարյա մերկ են, նիզականման հավելուկով, թեթևակի հետ թեքված, փշոտ սրածայրով։ Ծաղիկները ծիրանագույն են։ Սերմնիկները սև են, կոնուսաձև, թմբիկավոր, ունեն 3 կող։ Պապուսը թափվող է։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Կապանի շրջակայք)։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում (Ջեբրաիլ)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-800 մ բարձրությունների վրա, շիբլյակում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա Սյունիքի մարզում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակը աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 6266989
* GBIF: 3102445
* iNaturalist: 438413
* IPNI: 935742-1
* IUCN: 200084
* Plant List: gcc-83647
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:935742-1
* Tropicos: 2726859
* WoRMS: 1097857

 |

 |
**Զ, զ**, հայկական այբուբենի վեցերորդ տառը, անվանումը **զա**. սերում է հունական նախատիպարից։ Այբբենական համակարգում (հին և նոր) Զ-ի դերն է առաջնալեզվային (ատամնային) ձայնեղ շփական (սուլական) պարզ բաղաձայն հնչույթի արտահայտումը։ Թվային արժեքը՝ վեց, վեցերորդ։

Զ բաղաձայնի արտաբերման ժամանակ լեզուն առաջամասով մոտենում է վերին ատամնաշարի հիմքերը երիզող շերտին (վերին լնդերքին, ալվեոլներին), առաջ բերելով նեղվածք՝ կլորավուն անցքի տեսքով. օդի որոշ տևողությամբ արտամղումը այդ անցքով թողնում է սուլոցի տպավորություն։ Ձայնալարերը թրթռում են։ Նվազագույն հնչույթաբանական հակադրություն է կազմում (մերձավոր լծորդական հարաբերակցության մեջ է) մի կողմից՝ **ս**-ի հետ (ձայնեղություն-խլություն. **զուր-սուր**, **զուտ-սուտ**), մյուս կողմից՝ **ժ**-ի հետ (սուլականություն-շչականություն. **զանգ-ժանգ, խազ-խաժ**)։

Գրությունը հիմնականում համապատասխանում է արտասանությանը։ Կայուն է հնչյունափոխության նկատմամբ. մասնակիորեն, դիրքով պայմանավորված, ապաձայնեղանում է։

Պատմական շրջանում (գրաբար, ետգրաբարյան հայերեն) **զ+հպաշփական, զ+հպապայթական** և այլ որոշ կապակցություններից առաջ հիմնականում առկա է **(ը)** ձայնավորում. **զգույշ-(ը) զգույշ**։ Այսպիսի ձայնավորում ունի նաև **զ** նախդիրը բաղաձայնից առաջ. զտուն-(ը) զտուն։

Ձևակազմական պլանում զ-ով է արտահայտվում զ նախդիրը. զտուն, զնմանէ, զքեզ (գրաբարում), որ ետգրաբարյան հայերենի առանձին տարածքներում ևս մասնակիորեն հանդիպում է։

Կրկնակ *զ*-ով գոյականներից են՝

**զզ**վանք
բ**զզ**ոց
տ**զզ**ոց։
Հանդիպում է նաև բառակազմական պլանում՝ անվանական, նաև բայական բաղադրություններում. զգեստ, զբոսնել, գույզգույն, զառնել, զանց անել և այլն։

Բրայլով ներկայացում
-------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Արլ. | Արմ. |
| Dots2346 | Dots1356 |

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայրենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 211-212


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայերենի այբուբեն |
| --- |
|  |
| Ա ա **·** Բ բ **·** Գ գ **·** Դ դ **·** Ե ե **·** Զ զ **·** Է է **·** Ը ը **·** Թ թ **·** Ժ ժ **·** Ի ի **·** Լ լ **·** Խ խ **·** Ծ ծ **·** Կ կ **·** Հ հ **·** Ձ ձ **·** Ղ ղ **·** Ճ ճ **·** Մ մ **·** Յ յ **·** Ն ն **·** Շ շ **·** Ո ո **·** Չ չ **·** Պ պ **·** Ջ ջ **·** Ռ ռ **·** Ս ս **·** Վ վ **·** Տ տ **·** Ր ր **·** Ց ց **·** Ւ ւ **·** Փ փ **·** Ք ք **·** և **·** Օ օ **·** Ֆ ֆ |

 |
**Տիտանի համաձուլվածքներ**, տիտանի հիմքով համաձուլվածքներ, որոնք ստանում են տիտանի՝ հետևյալ տարրերով լեգիրման միջոցով, ալյումին, մոլիբդեն, վանադիում, մանգան, քրոմ, անագ, սիլիցիում, երկաթ և այլն։

Տիտանի համաձուլվածքները բնութագրվում են բարձր ամրությամբ – 250 °C–ից մինչև 300–600 °C ջերմաստիճանային տիրույթում, կոռոզիակայունությամբ, ոչ մեծ խտությամբ։ Այդ հատկությունների շնորհիվ տիտանի համաձուլվածքները լայնորեն կիրառվում են ավիացիոն հրթիռաշինության, էներգամեքենաշինության, նավաշինության, քիմիական արդյունաբերության մեջ և այլուր։ Տիտանը և նրա համաձուլվածքները կարելի է ենթարկել կռման, ծավալային և թերթային դրոշմման, գլոցման, մամլման, քարշման։ Ջերմամշակումը պետք է կատարել չեզոք մթնոլորտում կամ վակուումում։ Արդյունաբերական Տիտանի համաձուլվածքների մեծ մասն ունեն բյուրեղացման նեղ տիրույթ, այդ իսկ պատճառով օժտված են ձուլման բավարար հատկություններով։ Արդյունաբերական մշակման փուլում են գտնվում Ti–Ni բարձրլեգիրված համաձուլվածքները (այսպես կոչված, «Նիտինոլ»), որոնք որոշակի պայմաններում ունակ են պլաստիկ դեֆորմացիայի ենթարկվելուց հետո վերականգնել իրենց սկզբնական ձևը։ Այս հատկությունն օգտագործվում է ավտոմատ ռելեներում։ Տիտանի համաձուլվածքի թերություններից են նրանց ցածր հակաշփական հատկությունները։

Տիտանի համաձուլվածքներ են՝ 

* Ֆերոտիտան
* Նիտինոլ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 124117177 · GND: 4185562-0 · LCCN: sh85135616 · Microsoft: 8953137, 2781457768 · NDL: 00573110 · NKC: ph353302 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 13)։*  |
Մադրիդի Սան Ֆելիպե էլ Ռեալ վանքը
**Խոսարան**, **բարբաջարան** (անգլ.՝ Talking shop), կամ **բանավեճի հասարակություն** (անգլ.՝ Debating society), վայր կամ կազմակերպություն, որտեղ քննարկումը գործունեության հիմնական տեսակն է, այն էլ այն պարագայում, որ նման քննարկումների արդյունքում ոչ միշտ են ամփոփիչ որոշումներ կայացվում կամ գործողություններ արվում։ Խոսարանները կարող են ունենալ ոչ արդյունավետ, բյուրոկրատական կամ սեփական շահերը սպասարկող երևույթի համբավ և, հետևաբար, չվայելել որևէ հարգանք և չունենալ որևէ ազդեցություն։

*Խոսարան* եզրը որպես կանոն օգտագործվում է նվաստացուցիչ կամ նսեմացնող իմաստով։ Բացի այդ, երբեմն խոսարան են անվանում նաև ակնհայտ ապարդյուն քննարկումները։

Եզրը կիրառվում է բազմաթիվ քաղաքական ֆորումների վերաբերյալ, այդ թվում են նաև այնպիսի վերպետական մարմինների, ինչպիսիք են Ազգերի լիգան, ՄԱԿ-ը, Եվրոպական խորհրդարանը, Եվրոպական քաղաքական համագործակցությունը, Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիան, Աֆրիկայի միասնության կազմակերպությունը, ինչպես նաև Ուելսի Ազգային Ժողովի կամ Անգլիայի շրջանների ազգային ժողովների տեսակի ինքնուրույն կոչված մարմինները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sue Wright (2000), *Community and communication*,