**Հենրի Ալֆրեդ Քիսինջեր** (անգլ.՝ Henry Alfred Kissinger, մայիսի 27, 1923(1923-05-27)[…], Ֆյուրտ, Բավարիա, Վայմարյան Հանրապետություն - նոյեմբերի 29, 2023(2023-11-29), Քենթ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ), ամերիկացի պետական գործիչ, դիվանագետ, միջազգային հարաբերությունների փորձագետ։ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1973 թվական)։ Քիսինջերը ներկայում գլխավորում է Kissinger Associates խորհրդատվական ընկերությունը։ Նա իրական քաղաքականության կողմնակից է, մեծ դեր է ունեցել ԱՄՆ 1966-1977 թվականների արտաքին քաղաքականությունում, եղել է ԱՄՆ-Խորհրդային Միություն հարաբերություններում լիցքափաթման նախաձեռնողն ու իրականացնողը։

Կենսագրություն
--------------

Քիսինջերը ծնվել է Գերմանիայի Ֆյուրտ քաղաքում հրեական կրոնական ընտանիքում։ Իսկական անունը Հայնց Ալֆրեդ Քիսինջեր է, որը ավելի ուշ ԱՄՆ-ում փոխվելու է Հենրի Քիսինջերի։ Հայրը՝ Լուիս Քիսինջերը դպրոցում ուսուցիչ է եղել, մայրը՝ Պաուլա Շտեռն Քիսինջերը՝ տնային տնտեսուհի, կրտսեր եղբոր անունը եղել է Վալտեր։ Քիսինջեր ազգանունը ծագում է Գերմանիայի Բադ-Քիսինջեն քաղաքի անվանումից։ Ընտանիքը նացիստների հետապնդումներց խուսափելու նպատակով 1938 թ. Արտագաղթում է ԱՄՆ՝ Նյու Յորք։ Ընտանիքի տեղափոխվելու գաղափարը պատականում է Պաուլային՝ մորը։ Գերմանիայում մնացած նրանց հարազատները գնդակահարվում են Հոլոքոստի ժամանակ։ Նյու Յորքում Քիսինջերների ընտանիքը տեղավորվում է Մանհեթենում, որտեղ գերմանական և հրեական մեծ համայնք կար։ Քիսինջերի մանկությունն անցնում է հենց այստեղ, և չնայած նա արագորեն ինտեգրվում է ամերիկյան մշակույթին, նրա մոտ խոսակցական ակցենտը պահպանվում է։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա ընդունվում է Նյու Յորքի համալսարանի քոլեջ։ 1943 թվականին զորակոչվում է բանակ՝ չհասցնելով ավարտել ուսումը, հենց այդ տարի էլ ստանում է ԱՄՆ քաղաքացիություն։
Զինվորական ծառայությունից հետո Քիսինջերն ավարտում է Հարվարդի համալսարանը՝ ստանալով բակալավրի կոչում արվեստների ոլորտում։ Քիսինջերի դիպլոմային աշխատանքը՝ «Պատմության նշանակությունը», 388 էջ էր և ամենաերկարն է Հարվարդի պատմության մեջ։ 1954 թ. նա Հարվարդում ստանում է արվեստների մագիստրոսի, ինչպես նաև փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։

Կարիերա
-------

Հարվարդն ավարտելուց հետո Քիսինջերը մնում է համալսարանում որպես դասախոսական խորհրդի անդամ, ինչպես նաև տարբեր ծրագրերի մենեջեր։ 1954 թ. ստեղծվում է «Պաշտպանական հետազոտությունների ծրագիրը», որի նպատակը տարբեր քաղաքական գործիչների և ռազմական բարձրագույն պաշտոնյաների հետ խորհրդատվության անցկացումն էր։ Քիսինջերը այս ծրագրի ղեկավարն էր 1958-1971 թվականներին։
1958 թ. Հարվարդում ստեղծվում է Միջազգային հարաբերությունների կենտրոնը, որը ԱՄՆ կառավարության և համալսարանի միջև անմիջական կամուրջ է դառնում։ Կենտրոնը բարդ քաղաքական և դիվանագիտական առաջադրանքներ կատարող մասնագետներ էր պատրաստում։ Քիսինջերը կենտրոնի տնօրենի օգնական է նշանակվում և մինչ 1960-ակաանները ի պաշտոնե լուրջ դերակատարում է ունենում ակադեմիական և քաղաքական շրջանակի միջև կապերի հաստատման ուղղությամբ։
Հարվարդին զուգահեռ՝ աշխատում էր նաև կառավարական մի շարք գործակալություններում։
1955-1956 թվականներին «Միջազգային հարաբերությունների խորհուրդ» մասնավոր կազմակերպության՝ միջուկային զենքի և արտաքին քաղաքանության ոլորտի ուսումնասիրությունների գծով տնօերնն էր։ Այս ժամանակահատվածում գրում է «Միջուկային զենքը և արտաքին քաղաքականությունը» աշխատությունը, որը դառնում է բեսթսելլեր, ինչի արդյունքում նա դառնում է հայտնի անձ։
1960-ականներին Քիսինջերն աշխարհում ամենից շատ ընդունվող, հարգված և ազդեցիկ ռազմավարական հարցերով փորձագետներից մեկն էր համարվում։
Քիսինջերը աջակցում էր Նյու Յորքի նահանգապետ Նելսոն Ռոկֆելլերին և նրա խորհրդականն էր, երբ վերջինս ԱՄՆ նախագահի թեկնածու էր 1960, 19684, 1968 թվականներին։ 1968 թվականին ԱՄՆ նորընտիր նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը նրան նշանակում է ազգային անվտանգության հարցերով իր խորհրդական։ 1969 թ․ Նիքսոնի երդմնակալությունից հետո Քիսինջերը հրաժեշտ է տալիս Ռոկֆելլերին։ Վերջինս, ի նշան արված աշխատանքի և բարեկամության, Քիսինջերին պարգևատրում է 50 հազար դոլարով ։
Քիսինջերը Նիքսոնի նախագահության տարիներին զբաղեցնում էր ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդականի և ԱՄՆ պետքարտուղարի պաշտոնը։ Դա առաջին դեպքն էր, երբ նույն անձը միաժամանակ երկու պաշտոն էր զբաղեցնում։ Ջերալդ Ֆորդի նախագահության տարիներին շարունակում է զբաղեցնել պետքարտուղարի պաշտոնը։
Լինելով իրական քաղաքականության կողմնակից՝ Քիսինջերը 1969-1977 թվականներին որոշիչ դերակատարում է ունենում ԱՄՆ արտաքին քաղաքականությունում։ Նիքսոնը Քիսինջերի աջակցությամբ առավել կենտրոնացած է դարձնում արտաքին քաղաքяկանությունը։ Քիսինջերը բարդացնում է ազգային անվտանգության խորհրդի կառուցվածքը՝ ստեղծելով մի շարք հանձնաժողովներ և հաստիքներ։ Խորհուրդը, Քիսինջերի միջոցով դառնալով նախագահին առավել մոտ կանգնած կառույց, ավելի շատ արտոնություններ է ստանում և սկսում է միջամտել Պետդեպարտամենտի կողմից կայացվող որոշումներին, որին Նիքսոնը չէր վստահում։
Իր քաղաքական գործունեության ընթացքում Քիսինջերը մշտապես գտնվել է ԱՄՆ-ի՝ ԽՍՀՄ-ի, Չինաստանի, Ճապոնիայի, Իսրայելի, Եգիպտոսի, Հյուսիսային Վիետնամի և այլ երկրների հետ ունեցած բանակցությունների կենտրոնում։ Քիսինջերը նախաձեռնել է միջազգային լարվածության լիցքաթափման քաղաքականությունը, որը հանգեցրել է ԱՄՆ-ԽՍՀՄ հարաբաբերություններում լարվածության զգալի նվազմանը։ Նա կարողանում է կազմակերպել նաև ԱՄՆ-ի և Չինաստանի մերձեցումը, նրան է պատկանում նաև ԱՄՆ-ի՝ Հարավային Ամերիկայում հակակոմունիստական ռեժիմներին աջակցելու գաղափարը, մասնավորապես՝ Չիլիում 1973 թվականին Պինոչետիի հեղաշրջումը։ 1973 թվականին Քիսինջերը ստանում է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ Փարիզյան խաղաղության համաձայնագրում դերակտարման համար, որի արդյունքում ժամանակավորպես դադարում է Վիետնամական պատերազմը։

Այլ տեղեկություններ
-------------------

Քիսինջերը ղեկավարել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11 ահաբեկչությունները ուսումնասիրող հանձնաժողովը։
2007 թ. սեպտեմբերի 25-ին Քիսինջերը ԱՄՆ մի շարք նախկին պետքարտուղարների հետ համատեղ նամակ է գրում, որով ԱՄՆ Կոնգրեսին կոչ էր արվում չընդունել Հայոց ցեղասպանության մասին 106-րդ բանաձևը։
Ըստ ամերիկյան հեղինակովոր Foreign Policy հանդեսի՝ միջազգային հարաբերությունների ոլորտի մասնագետների շրջանում 2015 թվականին անցկացված հարցման՝ Քիսինջերը ճանաչվել է ԱՄՆ վերջին 50 տարվա ամենաարդյունավետ պետքարտուղարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Discogs — 2000.
4. 1 2  *Draper T.* Little Heinz And Big Henry // *The New York Times* / J. Kahn — Manhattan, NYC: New York Times Company, A. G. Sulzberger, 1992. — ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X
5. 1 2  Henry Kissinger, American diplomat and Nobel winner, dead at 100 — Reuters, 2023.
6. 1 2  *Sanger D. E.* Henry Kissinger Is Dead at 100; Shaped Nation’s Cold War History // *The New York Times* / J. Kahn — Manhattan, NYC: New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2023. — ISSN 0362-4331
7. ↑  Find A Grave — 1996.
8. ↑  Henry A.Kissinger 1923 – 2023
9. ↑  Henry Kissinger - Age, Accomplishments & Facts — Biography.com, 2021.
10. 1 2 3 4  *Ross S.* Henry Kissinger, US diplomat who was revered and reviled, dies at 100 — KXAS-TV, 2023.
11. 1 2  Henry A. (Heinz Alfred) Kissinger - People - Department History - Office of the Historian — DOS.
12. 1 2  *Harris B.* Henry Kissinger, influential first Jewish secretary of state, dies at 100 — JTA, 2023.
13. 1 2  Henry A. Kissinger
14. ↑
15. ↑
16. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
17. 1 2 3 4  Who's who (բրիտ․ անգլ.) — *(untranslated)*, 1849. — ISSN 0083-937X
18. 1 2  TracesOfWar
19. ↑  Dettaglio decorato (իտալ.) — presidenza della Repubblica Italiana.
20. ↑  The Nobel Peace Prize 1973 — nobelprize.org.
21. ↑  The Nobel Prize amounts — nobelprize.org.
22. ↑  Guggenheim Fellows-ի տվյալների բազա
23. ↑  Der Karlspreisträger 1987 Henry A. Kissinger (գերմ.)
24. ↑  2006 Great Immigrants: Henry Kissinger, Former U.S. Secretary of State — Carnegie Corporation of New York.
25. ↑
26. ↑
27. ↑  Henry KISSINGER — Academy of the Kingdom of Morocco for Royaume.
28. ↑  Suri, 2007, էջեր 187—188
29. ↑  Suri, 2007, էջ 201
30. ↑  Letter from the Former Secretaries of State Արխիվացված 2007-10-30 Wayback Machine(անգլ.)
31. ↑  The Best International Relations Schools in the World (Ստուգված է 6 փետրվարի 2015)
32. ↑  Опрос: Джон Керри признан худшим госсекретарем США за 50 лет

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հենրի Քիսինջեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Deezer |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · ՄՕԿ · Allmusic · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · MusicBrainz · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · ՏԱՍՍ տեղեկանք · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 30977 · BAV: ADV12571530 · BIBSYS: 90078019 · BNC: a11261456 · BNE: XX983158 · BNF: 12172096d · CiNii: DA01384837 · CONOR: 6256227 · EGAXA: vtls786103 · GND: 11856255X · GTAA: 116829 · ICCU: CFIV025395 · ISNI: 0000000121037636 · LCCN: n79018911 · LNB: 000030241 · NDL: 00445798 · NKC: jn19990004377 · NLA: 35274004 · NLG: 72749 · NLP: a0000001183993 · NSK: 000081781 · NTA: 068517971 · NUKAT: n96612495 · PTBNP: 51911 · LIBRIS: 193626 · SUDOC: 030269008 · VIAF: 108958811 · WorldCat VIAF: 108958811 |

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ Պետքարտուղարներ |
| --- |
|  |
| 1-10 | Թոմաս Ջեֆերսոն • Էդմունդ Ռենդոլֆ • Թիմոթի Փիքերինգ • Ջոն Մարշալ • Ջեյմս Մադիսոն • Ռոբերտ Սմիթ • Ջեյմս Մոնրո • Ջոն Ադամս • Հենրի Քլեյ • Մարտին Վան Բյուրեն |  |
|  |
| 11-20 | Էդվարդ Լիվինգսթոն • Լուիս Մաքլեյն • Ջոն Ֆորսայթ • Դանիել Ուեբսթեր • Աբել Ափշեր • Ջոն Քոլդվել Քելհուն • Ջեյմս Բյուքանան • Ջոն Քլեյթոն • Դանիել Ուեբսթեր • Էդվարդ Էվերեթ |
|  |
| 21-30 | Ուիլյամ Մարսի • Լյուիս Քաս • Ջերեմայա Բլեք • Ուիլյամ Սյուարդ • Էլիյահու Ուոշբերն • Համիլթոն Ֆիշ • Ուիլյամ Էվարսթ • Ջեյմս Բլեյն • Ֆրեդերիկ Ֆրելինհուսեյն • Թոմաս Բայարդ |
|  |
| 31-40 | Ջեյմս Բլեյն • Ջոն Ֆոսթեր • Ուոլթեր Գրիշամ • Ռիչարդ Օլնի • Ջոն Շերման • Ուիլյամ Դեյ • Ջոն Հեյ • Էլիու Ռութ • Ռոբերտ Բեքոն • Ֆիլանդեր Նոքս |
|  |
| 41-50 | Ուիլյամ Բրայան • Ռոբերտ Լանսինգ • Բեյնբրիջ Քոլբի • Չառլզ Հյուզ • Ֆրենք Քելլոգ • Հենրի Սթիմսոն • Քորդել Հալլ • Էդվարդ Սթեթինիուս • Ջեյմս Բիրնս • Ջորջ Մարշալ |
|  |
| 51-60 | Դին Աչեսոն • Ջոն Դալլես • Քրիստիան Գերտեր • Դին Ռասք • Ուիլյամ Ռոջերս • Հենրի Քիսինջեր • Սայրուս Վենս • Էդմունդ Մասքի • Ալեքսանդր Հեյգ • Ջորջ Շուլց |
|  |
| 61-69 | Ջեյմս Բեյքեր • Լոուրենս Իգլբերգեր • Քրիստոֆեր Ուորեն • Մադլեն Օլբրայթ • Քոլին Փաուել • Կոնդոլիզա Ռայս • Հիլարի Քլինթոն • Ջոն Քերի • Ռեքս Թիլերսոն |
|  |
| 70-71 | Մայք Պոմպեո • Էնթոնի Բլինքեն |

 |