**Հաբիբուլլա Խան** (արաբ․՝ حبيب الله خان‎‎, հունիսի 3, 1872(1872-06-03) կամ 1872, Տաշքենդ, Թուրքեստան, Ռուսական կայսրություն և Սամարղանդ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 20, 1919(1919-02-20) կամ 1919, Աֆղանստան), Աֆղանստանի էմիր 1901 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Տաշքենդ քաղաքում։ Եղել է Էմիր Աբդուր-Ռահմանի ընտանիքի ավագ որդին։

Հաբիբուլան աշխարհիկ կառավարիչ էր, փորձում էր արդիականացնել իր երկիրը։ 1904 թվականին Քաբուլ քաղաքում հիմնվել է Ռազմական Ակադեմիան։ Հաբիբուլան մի քանի բարենորոգումներ է անց կացրել և չեղյարկել է մի քանի դաժան քրեական պատիժներով, չնայած նրա գլխավոր խորհրդատուներից մեկը` Աբդուլ-Լատիֆը, դատապարտվել է մահվան 1903 թվականին և սպանվել է քարկոծելով Քաբուլում։

1905 թվականի մարտի 21-ին Հաբիբուլա Խանը Մեծ Բրիտանիայի հետ համաձայնագիր է կնքել, ըստ որի հրաժարվել է ներքին քաղաքականության ինքնուրույնությունից, որի փոխարեն պետք է ամեն տարի ստանար 160 հազար ֆունտ գումար։ Փաստացի սա նշանակում էր Մեծ Բրիտանիայի կայսրության պրոտեկտորատ Աֆղանստանի վրա։ «Նոր իրականության» շրջանակներում Հաբիբուլլա Խանը 1905 թվականին բարեկամության համաձայնագիր է կնքել Բրիտանական Հնդկաստանի հետ։ 1907 թվականին նա պաշտոնապես այցելել է Բրիտանական Հնդկաստան։ Կալկաթայում Հաբիբուլլան միացել է «Կոնկորդիա» մասոնական օթյակին (Lodge Concordia), № 3102:

1908 թվականին քաշվել է Քաբուլ-Ջալալաբադ հեռախոսի գիծը։ 1913 թվականին Քաբուլում հիմնվել է կենտրոնական հիվանդանոցը։

Հաբիբուլա Խանը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պահպանել է Աֆղանստանի չեզոքությունը, չնայած Օսմանյան կայսրության սուլթանի (որը իրեն կոչել է «Իսլամի հոգևոր կառավարիչ») կողմից ակտիվ ճնշումներին, որը ցանկանում էր Աֆղանստանի աջակցությունը ստանալ։ Օսման-երիտթուրքերրի հանդեպ համակրական վերաբերմունք ուներ «երիտաֆղանցի» կուսակցությունը, որի հետ էմիրն ստիպված էր հաշվի նստել։ Հաբիբուլան նույնիսկ ստիպված էր թույլ տալ, որպեսզի գերմանա-թուրքական զորքերը մտնեին Քաբուլ։ Սակայն ո՛չ Ռուսաստանին, ո՛չ Անգլիային պատերազմ չի հայտարարել։

Հաբիբուլլա Խանը սպանվել է Լագման նահանգ արշավելու ժամանակ, 1919 թվականի փետրվարի 20-ին։ Դրանից առաջ, փետրվարի 2-ին նա պահանջում էր Բրիտանիայից իր երկրի անկախությունը։ Նրա եղբայր Նասրուլլա Խանը մի շաբաթ իշխանությունն իր ձեռքն է վերցրել (փետրվարի 21-28-ը), դրանից հետո բանտարկվել է Հաբիբուլայի երրորդ որդու` Ամանուելլահ-Խանի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  20th Century Press Archives — 1908.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8

Գրականություն
-------------

* «Հաբիբուլա խան»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* *Մուհամեդ Ալի*, Աֆղանստան (ուղեցույց) — 1967:
* *Ն. Ռևիչ*, Դարի երիտասարդություն — 1967:
* *Մ. Ռեյսներ*, Աֆղանստան — 1946:

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հաբիբուլա խանի կյանքի նկարագրությունը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 124519229 · ISNI: 0000000044539797 · LCCN: no2005077216 · NTA: 383255228 · VIAF: 63746745 · WorldCat VIAF: 63746745 |

 |