recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արամայիս Աբգարյան** (1906, Հոռոմ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1942), պատմաբան, պատմական գիտությունների թեկնածու, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արամայիս Աբգարյանը ծնվել է 1906 թվականին Հոռոմում։ Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) բանֆակն ու Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը ավարտելուց հետո որպես ուսուցիչ աշխատել է Էջմիածնի շրջանում։ 1938-1941 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում, պաշտպանել թեկնածուականը։ Մինչև 1941 թվականը դասավանդել է համալսարանում։

1941 թվականին զորակոչվել է բանակ։ Բաքվի ռազմական ուսումնարանն ավարտելուց հետո մեկնել է առաջին գիծ՝ Ղրիմ։ 1942 թվականի մայիսին Աբգարյանը իր ընկերների հետ Կերչում ընկել է շրջափակման մեջ և 36 տարեկանում զոհվել հերոսի մահով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մուսաները չլռեցին։ Հայաստանի մշակույթի գործիչները 1941-1945 թթ. հայրենական մեծ պատերազմում, զոհված հայ արվեստագետներ։ Գիրք I. - Եր.: Խորհրդային գրող, 1989 թ. 392 էջ:
2. ↑  Ասատուր Փաշայան, Հայ մշակույթի վաղամեռիկ գործիչներ, Ե. 2002, էջ 8։
**Տերեսա Ռիբերա Ռոդրիգես** (իսպ.՝ Teresa Ribera Rodríguez, մայիսի 19, 1969(1969-05-19), Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի փաստաբան, ավագ դպրոցի դասատու, պետական և քաղաքական գործիչ։ Սանչեսի երկրորդ կաբինետում 2020 թվականի հունվարի 13-ից կառավարության նախագահի 4-րդ տեղակալն ու էկոլոգիական բարեփոխումների և ժողովրդագրական խնդիրների նախարարը։ 2018 թվականի հունիսի 7-ից մինչև 2020 թվականի հունվարի 13-ը Սանչեսի կաբինետում եղել է բնապահպանական բարեփոխումների նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Թերեսա Ռիբերան սահմանադրական իրավունքի և քաղաքագիտության ոլորտում դիպլոմավորված մասնագետ է, Մադրիդի Կոմպլուտենսեի համալսարանի շրջանավարտ։ Մադրիդի ինքնավար համալսարանում դասավանդել է պետական իրավունք և փիլիսոփայություն։ Զբաղեցրել է տարբեր պետական պաշտոններ, այդ թվում՝ գլխավորել Է Իսպանիայի զարգացման նախարարության նորմատիվ համակարգման բաժինը և կատարել է շրջակա միջավայրի պահպանության հարցերով ենթակետի խորհրդականի պարտականությունները։ 2004-2008 թվականներին զբաղեցրել է կլիմայի փոփոխության գրասենյակի գլխավոր տնօրենի պաշտոնը, 2008-2011 թվականներին Խոսե Ռոդրիգես Սապատերոյի կառավարությունում՝ գյուղատնտեսության և ձկնորսության, սննդամթերքի և շրջակա միջավայրի նախարարությունում կլիմայի փոփոխության հարցերով պետքարտուղար։

Տերեզա Ռիբերան շրջակա միջավայրի պահպանության տարբեր խորհրդատվական խորհուրդների անդամ է։ 2014 թվականի հունիսից գլխավորել է Փարիզի էկոլոգիական զարգացման և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտը։ 2015 թվականից Ռիբերան մտել է Պեդրո Սանչեսի փորձագետների թիմի մեջ, որը մշակում էր Իսպանիայի սոցիալիստական բանվորական կուսակցության նախընտրական ծրագիրը։ 2018 թվականի հունիսին Պեդրո Սանչեսի առաջին կաբինետում նշանակվել է բնապահպանական բարեփոխումների նախարար։ 2020 թվականի հունվարի 13-ին Սանչեսի երկրորդ կաբինետում նշանակվել է կառավարության նախագահի 4-րդ տեղակալ և էկոլոգիական բարեփոխումների և ժողովրդագրական խնդիրների նախարար։

Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  CV Teresa Ribera (es)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография(իսպ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տերեսա Ռիբերա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 185550207 · VIAF: 316037487 · WorldCat VIAF: 316037487 |

 |
**Կաբրերա կղզեխմբի ազգային պարկ** (կատ.՝ Parc Nacional Maritimoterrestre de l'Arxipèlag de Cabrera, իսպ.՝ Parque Nacional Marítimo-Terrestre del Archipiélago de Cabrera), ազգային պարկ Իսպանիայի Բալեարյան կղզիներում (կատ.՝ Illes Balears,իսպ.՝ Islas Baleares), Կաբրերա կղզեխմբում ։ Բալեարյան կղզիները համարվում են ինքնավար համայնք և իսպանական պետության մի մասն են։ Պարկը զբաղեցնում է 100 քառակուսի կիլոմետր, որից 87 քառակուսի կիլոմետր տարածքը ջուր է։ Կղզին չունի բնակչություն, բայց այնտեղ կարող են գտնվել պարկի անձնակազմի 100 անդամ և այլ մարդիկ։

Աշիպելագն ունի մեծ բնական արժեք։ Հեռու լինելու պատճառով, ողջ պատմության ընթացքում մնացել է անփոփոխ։ Կաբրերայի ծովափը համարվում է իսպանական ափի և իհարկե, Միջերկրական ծովի ամենալավ արգելոցներից մեկը։ Կղզում ապրում են շատ ճայեր և այլ էնդեմիկ տեսակներ։ Շնորհիվ բարենպաստ պայմանների՝ կղզում բուսական և կենդական աշխարհը բնակեցված է շատ թռչուններով, դրա համար պարկը հայտարարված է որպես հատուկ անվտանգության գոտի։

Վարչական առումով կղզին պատկանում է Պալմա դե Մալյորկա մունիցիպալիտետին, չնայած հեռու է նրանից։

Պատմություն
-----------

Կաբրերայի 14-րդ դարի ամրոցը
1973-1986 թվականներին կղզու պաշարումը արգելք հանդիսացավ աշիպելագի պաշտպանությունը ստեղծելու համար։ 1988 թվականին Բալեարյան կղզիների խորհրդարանը միաձայն ընդունել է բանաձև՝ «Կաբրերա կղզեխմբի ազգային պարկի ստեղծման համար», որն ուղարկվել է Իսպանիայի խորհրդարան, և 1991 թվականի ապրիլի 29-ին այդ ծրագրին տվել է օրենքի ուժ։ Պարկը, ինչպես և օրենքը վերհսկվում են «Կաբրերա կղզեխմբում ծովային ազգային պարկի օգտագործման գլխավոր նախագիծ և կառավարում» նախագծով, որը հաստատվել է 2006 թվականին հուլիսի 1-ին 58/2006 հրամանով։

Ճամփորդություն
--------------

Կաբրերա կղզեխմբի ազգային պարկը տարածք է, որտեղ ջրի շարժումը սահմանափակված է և նավակները կարողանում են խարսխել մինչը նավահանգիստ։ Շատ էնդեմիկ տեսակներ կենդանի են մնացել Կաբրերայում, այն դեպքում, երբ Բալեարյան կղզիների ուրիշ մասերում դրանք վերացել են։ Այդպիսի տեսակներ են՝ դելֆիները և որորները։ Խիստ վերահսկողություն կա ստորջրյա սուզման նկատմամբ, և տրվում է այցելության լիցենզիա ընդամենը մեկ օրով։ Կղզու էքսկուրսիան հազվագյուտ երևույթ է, դրան հետևում է դայվինգիստների համայնքը։ Թույլատրվում են միայն ազատ զբոսանքներ։ Կղզու վրա կա զբոսաշրջության կենտրոն՝ 14-րդ դարի ամրոց և թանգարան, ինչպես նաև հուշանվերների վաճառակետ և սրճարան։

Տես նաև
-------

* Կաբրերա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Nationally designated areas (CDDA)
2. ↑
3. ↑  «Act 14/1991 for the Creation of the Cabrera Archipelago Maritime-Terrestrial National Park» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ սեպտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 15-ին.
4. ↑  Pla d'ús i gestió del Parc Nacional Maritimoterrestre de l’Arxipèlag de Cabrera

Արտաքին հղումներ
----------------

* Guia de Mallorca: Parc de l’Arxipèleg de Cabrera Արխիվացված 2013-12-27 Wayback Machine
* Parque Nacional del Archipiélago de Cabrera (Ministerio de Medio Ambiente de España) Արխիվացված 2008-03-13 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կաբրերա կղզեխմբի ազգային պարկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4741721-3 |

 |
**Տանցիո դա Վարալլո**, ըստ էությամբ Անտոնիո դ'Էնրիկո (իտալ.՝ Tanzio da Varallo, Antonio d'Enrico, 1575, Ալանյա Վալսեզիա, Վերչելլի, Պիեմոնտ, Իտալիա - 1633), վաղ մաներիզմի դարաշրջանի իտալիկան նկարիչ վաղ Բարոկկո, հակառեֆորմացիոն գաղափարախոսության խոսնակ։

Կյանք և արվեստ
--------------

Տեղի արհեստագործների ընտանիքի (Heinrichs) քանդակագործ Ջովաննի որդի դ’Էնրիչիս։ Ջովաննիի հոր անունից հնարավոր է ծագել է նկարչի կեղծանունը ("d'Anz", այսինքն "Հենսի որդին"): Փորձել է Կառլո Բորոմեոյի հոգևոր ազդեցությունը, պատկերել նրան իր կտավներից մեկի վրա։ Միաժամանակ Պիեռ Ֆրանչեսկո Մազուչելլիի հետ աշխատել է Լոմբարդիայում և Պիեմոնտում։ Նրան պատկանում են մի շարք աշխատանքներ Պեսկոկոստանցոյում, Նովարայում, Ֆարա Սան Մարտինոյում։ Տանցիոյի ստեղծագործություններում իր՝ լույսի և ստվերի կտրուկ հակադրություններով տարբերվում է Կարավաջոյի ազդեցությունը։

Ժառանգություն
-------------

Տանցիոյի աշխատանքները պահվում են Միլանի թանգարաններում (Բրերա պատկերասրահ), Թուրինում, Վիեննայում, Լոս Անջելեսում և մի քանի ուրիշ ԱՄՆ-ի քաղաքներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Waterhouse E.* Italian Baroque Painting — London: Phaidon Press, 1962. — P. 141.
2. 1 2  Athenaeum

Գրականություն
-------------

* Castellotti M.B. Tanzio da Varallo: realismo, fervore e contemplazione in un pittore del Seicento. Milano: F. Motta, 2000 (рец.:  (իտալ.))

Արտաքին հղումներ
----------------

* Работы в музеях мира

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տանցիո դա Վարալլո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան · Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1579676 · BNF: 14411222q · GND: 122198603 · ICCU: SBLV236408 · ISNI: 0000000116149318 · LCCN: nr92009925 · SUDOC: 082338949 · VIAF: 30413193 · ULAN: 500032527 · WorldCat VIAF: 30413193 |

 |

 |
**Արշակ Կարապետյան** (փետրվարի 6, 1967(1967-02-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ռազմական գործիչ, գեներալ մայոր, Հայաստանի պաշտպանության նախկին նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Արշակ Կարապետյանը ծնվել է 1967 թվականի փետրվարի 6֊ին՝ Երևանում։ 1984-1989 թվականներին սովորել է ՌԴ ք. Կալինինգրադի Ռազմածովային բարձրագույն ուսումնարանում։ 1994-1997 թվականներին սովորել է ՌԴ ԶՈՒ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում՝ ավարտելով ոսկե մեդալով։ 2006 թվականին անգլերեն ռազմական դասընթաց է անցել Մեծ Բրիտանիայի Յորկի համալսարանում՝ 2008 թվականին՝ ՌԴ ԶՈՒ ռազմական ակադեմիայում։
2011 թվականին Արշակ Կարապետյանը ԱՄՆ Հարվարդի Կեննեդիի համալսարանում մասնակցել է դասընթացների։

1993֊2018 թվականին ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում։ Եղել է զինված ուժերի գլխավոր շտաբի հետախուզության վարչության պետ։ 2018֊2021 թվականներին եղել է Հայաստանի վարչապետի խորհրդական։ 2021 թվականի ապրիլի 13-ից մինչև հուլիսի 20֊ը եղել է Հայաստանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ։ 2021 թվականի հուլիսի 20֊ին Հայաստանի վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ, իսկ նույն թվականի օգոստոսի 2-ին նշանակվել է պաշտպանության նախարար։ Պաշտոնանկ է արվել 2021 թվականի նոյեմբերի 15-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արշակ Կարապետյանը նշանակվել է գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ
2. ↑  «Վարչապետի որոշումներ - Հայաստանի էլեկտրոնային կառավարում | e-gov». *e-gov.am*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 21-ին.
3. ↑  «Ի՞նչ կենսագրություն ունի պաշտպանության նորանշանակ փոխնախարարը». *iravaban.net*. 21․07․2021.
4. ↑  «Արշակ Կարապետյանը նշանակվել է պաշտպանության նախարար». *www.aravot.am*. Առավոտ. 2021 թ․ օգոստոսի 2.
5. ↑  Արշակ Կարապետյանն ազատվել է պաշտոնից. նրան կփոխարինի Սուրեն Պապիկյանը - Հրապարակ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արշակ Կարապետյան. «Մենք հրաժարվել ենք հին սպառազինություն ձեռք բերելուց»
**Ուեսկա** (իսպ.՝ Huesca), պրովինցիա Իսպանիայի հյուսիս-արևելքում, Արագոնի հյուսիսում։ Մայրաքաղաքը Ուեսկան է։

Տեղակայված է Պիրենեյների կենտրոնում։ Ուեսկայի սահմաններն են Ֆրանսիան և Ֆրանսիայի գավառները՝ Ատլանտյան Պիրենեյները և Վերին Պիրենեյները։ Իսպանիայում Ուեսկայի հարևան նահանգներն են՝ Նավառան, Սարագոսան և Լիեդան։

Աշխարհագրություն
----------------

Ուեսկայի հիմնական լեռնային գոտին ընդգրկում է 15,626 քառակուսի կիլոմետր տարածք, իսկ բնակչությունը կազմում է մոտ 228566 մարդ (2010 թվականին) բնակչության մեկ քառորդն ապրում է մայրաքաղաք Ուեսկայում։ Ունի բնակչության ցածր խտություն՝ 14,62/քառակուսի կիլոմետր, որը նշանակում է, որ Ուեսկայի հովիտները, գետերը և լեռնաշղթաները մնացել են համեմատաբար անփոփոխ և կուսական։

Հրաշալի տեսարան է Պիրենեյների ամենաբարձր կետը՝ Անետոն, հավերժական սառցադաշտերը, ինչպիսիք են Մոնտե Պերդիդոն, Օրդեսայի ազգային պարկը՝ հարուստ բուսական և կենդանական աշխարհով։ Այն մեծ մասսայականություն է վայելում լեռնագնացների, պարապլանիստների և ռաֆթինգիստների շրջանում։ Հայտնի է իր լեռնադահուկային հանգստավայրերով ինչպիսին են Ֆորմիգալը, Պանտիկոսան, Սերլերը, Candanchú և Astún։

Պատմություն
-----------

Հռոմեացիները գաղութացրել էին Ուեսկայի նահանգը, որը հետագայում ձևավորեց Տառակոնյան Իսպանիայի հյուսիսային մասը, և այնտեղ շարունակեցին բնակվել մինչև 5-րդ դար՝ վեստգոթերի ժամանումը։ Որպես լեռնային սահմանային շրջան դժվար էր այնտեղ տիրապետել։ Հյուսիսային շրջանները մի ժամանակ պատկանում էին Նավառայի թագավորությանը։ Միջնադարում դրանք գտնվել են մավրիտանական տիրապետության տակ։

Վարչական բաժանում
-----------------

Պրովինցիան բաղկացած է 10 կոմարկաներից (շրջաններից) և 202 մունիցիպալիտետներից։

| Կոմարկայի անվանում | Մայրաքաղաք |
| --- | --- |
| Ալտո Գալիեգո | Սաբինիանիգո |
| Բախո Սինկա | Ֆրագա |
| Սինկա Մեդիո | Մոնսոն |
| Օյա դե Ուեսկա | Ուեսկա |
| Խասետանիա | Խակա |
| Լա Լիտերա | Տեմարիտե դե Լիտերա |
| Մոնեգրոս | Սարինյենա |
| Ռիբագորսա | Գրաուս, նախկինում Բենաբառե |
| Սոբրաբե | Աինսա և Բոլտանիա |
| Սոմոնտանո դե Բարբաստրո | Բարբաստրո |

Հետևյալ կոմարկաններն ունեն իրենց մայրաքաղաքներըն Ուեսկայում։

* Բախո Սինկա։ Մեկինենսա
* Օյա դե Ուեսկա։ Մուրիլիո դե Գալեգո և Սանտա Էուլալիա դե Գալեգո
* Խասետանիա։ Արտեդա, Միյանոս, Սալվատիեռա դե Էսկա և Սիգուես
* Մոնեգրոս։ Լա Ալմոլդա, Բուխարալոս, Ֆարլետե, Լեսինենա, Մոնգերիլո և Պերդիգերա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑   — National Statistics Institute.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Portal turístico de la provincia de Huesca
* Huesca Portal Web
* Ayuntamiento de Huesca
* Diputación de Huesca
* Excursiones por Huesca
* DescubreHuesca.com Արխիվացված 2017-08-05 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուեսկա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11934350t · GND: 4240018-1 · LCCN: n80001331 · SUDOC: 028080440 · VIAF: 157098826 · WorldCat VIAF: 157098826 |

 |
**Տալլինի ծոց** (էստ․՝ Tallinna laht), Ֆիննական ծոցի մի հատված, որ գտնվում է Սուուրուպի և Վիյմսի թերակզղիների և Նաիսսար և Աեգնա կղզիների միջև։ Ծոցի հարավային ափին տարածվում է Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինը։

Ծոցի մակերեսը մոտ 250 կմ² է, ամենամեծ խորությունը՝ 90 մ (Աեգնա և Նայսար կղզիների միջև)։ Տալլինի ծոցը Էստոնիայի ամենախոր ծոցերից է։ Թերակղզիներն իրենց հերթին Տալլինի ծովածոցը բաժանում են երեք մասի՝ Կակումյաե (Տիսկրե), Կոպլի ծոց, Պալյասաարե ծոց (ծոցի ամենանեղ հատվածն է Պալյասաարեի և Միիդուռաննայի միջև հատվածը)։

Ծովածոցի ափն ընդհանուր առմամբ զառիկող է, ժեռուտ վիհեր են հանդիպում Ռանամիյզայի, Կակումյաեի շրջաններում, Կոպլի թերակղզում և Նայսաար կղզում։

Ամենամեծ ավազուտ լողափերը հանդիպում են Կակումյաեի, Պելգուրանի և Պիրատի շրջաններում։ Քարքարոտ ափեր կան Ռանամիյզայի և Տիսկրեի, Կակումյաեի և Ռոկա սլ Մարեի, Պալյասարեի և Կոպլիի միջև հատվածներում, Կադրիորգի, Մերիվյալյայի և Աեգնա կղզու շրջաններում։

Ափամերձ հատվածում ծովը խորը չէ, հատակը հիմնականում քարքարոտ է։ 10 մ խորությամբ հատվածը սկսվում է ափից 0,5-1 կմ հեռավորությունից։

Ծոցում կան առափնյա մի քանի ծանծաղուտներ․ արևելից մինչև Նաիսսար կղզին՝ Նաիսսարի ծանծաղուտը՝ տեղ-տեղ 3-4 մ խորությամբ, այս ծանծաղուտից արևելք՝ Կեսկմադալի (Keskmadal) ծանծաղուտը՝ 7,4 մ խորությամբ, Պալյասարեից հյուսիս-արևմուտք՝ Վահեմադալի (Vahemadal) ծանծաղուտը՝ 3,8 մ խորությամբ։

Ստորջրյա ամենահայտնի խութերն են Լիտեգրունդը, Հյուլկարին և Պալյասաարեն։ Մանր կղզիներից են Պանդյուն (Püünsi, մոտ 2 հա)՝ Պյույունսի գյուղի հարևանությամբ, և Լիյվակարին (Liivakari, 1,6 հա)՝ Կակումյաե հրվանդանի դիմաց։

Տալլինի ծովածոց են թափվում Պիրիտա գետը և մի քանի վտակներ, որոնցից ամենահայտնին Տիսկռեն (Tiskre) և Մուստոյան (Mustoja) են։

Ջրի մակարդակը ծովածոցում տատանվում է տարեկան 2 մ-ով։ Այստեղ ալիքների բարձրությունը երբեմն հասնում է 4 մ-ի։

Ծոցի ափին կան մի քանի նավահանգիստներ՝ Տալլինի ուղևորային նավահանգիստը, Մուուգա, Պիրիտա նավահանգիստները, և նավակառաններ, որոնցից 2017 թվականին Կակումյաե ծովախորշում բացված Հավեն Կակումյաեն (Haven Kakumäe) տեղավորում է մինչև 300 նավ։

Առաջին մշտական նավակառանը ծոցի ափին կառուցվել է 17-րդ դարում, իսկ ծովապատնեշով պաշտպանված առաջին նավահանգիստը՝ Հյուսիսային պատերազմից հետո։

Պատկերասրահ
-----------

* Հովհաննես Այվազովսկի, «Ռևել» (Տալլինի ծոց), 1845Հովհաննես Այվազովսկի, «Ռևել» (Տալլինի ծոց), 1845
* Կոպլի նեղուցԿոպլի նեղուց
* Տալլինի ծոցի ափամերձ հատվածը ՄերիվյալյայումՏալլինի ծոցի ափամերձ հատվածը Մերիվյալյայում
* Փարոս Վահեմադլի նավակառանումՓարոս Վահեմադլի նավակառանում
* Վինդսերֆինգ Տալլինի ծոցում, հոկտեմբեր, 2008Վինդսերֆինգ Տալլինի ծոցում, հոկտեմբեր, 2008
* Տալլինի ուղևորատար նավահանգիստըՏալլինի ուղևորատար նավահանգիստը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Tallina laht». *Eesti Entsüklopeedia*.
2. ↑  «Tallinna laht». *Eesti Kalastuse Entsüklopeedia*.
3. ↑  «Avati Kakumäel asuv Haveni vaikelaevasadam». *Uudised*. 22.06.2017.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տալլինի ծոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000346166 |

 |
**Կարեն Անդրանիկի Աբրահամյան** (դեկտեմբերի 4, 1966, Խծաբերդ, Մարտունու շրջան, ԼՂԻՄ), Արցախի Հանրապետության ՊՆ, ՊԲ հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Կարեն Աբրահամյանը ծնվել է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի Հադրութի շրջանի Խծաբերդ գյուղում։ 1973-1984 թվականներին սովորել է Հադրութի Մ.Մանվելյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 1984 թվականին ընդունվել է Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտի ֆինանսահաշվառման ֆակուլտետը, որի 1-ին կուրսն ավարտելուց հետո 1985-1987 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1990 թվականին ավարտել է ուսումը՝ ստանալով տնտեսագետի որակավորում։ 1990-1992 թվականներին աշխատել է Հադրութի շրջանի խնայբանկում՝ որպես վարկավորման հրահանգիչ, գլխավոր հաշվապահ, այնուհետև նույն խնայբանկի կառավարիչ։

Ռազմական կարիերա
----------------

Կ. Աբրահամյանը 1991 թվականից ակտիվորեն ներգրավվել է Հադրութի կամավորական ինքնապաշտպանական ուժերին, իսկ 1992 թվականի աշնանը, որպես շարքային, զինվորագրվել նոր կազմավորված Հադրութի պաշտպանական շրջանին։ Այնուհետև նույն զորամասում զբաղեցրել է դասակի, ապա՝ մարտկոցի հրամանատարի, հրետանու շտաբի պետի, հրետանու պետի, իսկ 1996-98 թվականներին պաշտպանական շրջանի շտաբի պետ-հրամանատարի տեղակալ պաշտոնները։ 1998 թվականի օգոստոսին ընդունվել է ՌԴ ԶՈւ համազորային ակադեմիան և այն ավարտել գերազանցության դիպլոմով։ 2001 թվականին նշանակվել է զորամասի շտաբի պետ-հրամանատարի տեղակալ։ 2003 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է զորամասի հրամանատար։ 2006 թվականի օգոստոսին նշանակվել է կորպուսի շտաբի պետ-հրամանատարի տեղակալ։ 2010-2011 թվականներին սովորել է ՌԴ ԶՈւ Գլխավոր շտաբի ակադեմիայում՝ այն ավարտելով ոսկե մեդալով։ 2011 թվականի օգոստոսից մինչև 2015 թվականի նոյեմբեր զբաղեցրել է ՀՀ ԶՈւ ինժեներական զորքերի պետ-վարչության պետի պաշտոնը։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 3-ին շնորհվել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում։ 2015 թվականի նոյեմբերին նշանակվել է բանակային կորպուսի հրամանատար։ 2017 թվականի սեպտեմբերի 7-ին նշանակվել է ՊԲ հրամանատարի 1-ին տեղակալ-շտաբի պետ։ 2018 թվականի դեկտեմբերին 14-ին Արցախի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ԱՀ ՊՆ, ՊԲ հրամանատար։

Շքանշաններ և պարգևներ
---------------------

Պարգևատրվել է.

### Հայաստան

* Հայաստան «Գարեգին Նժդեհ»,
* Հայաստան «Անդրանիկ Օզանյան»,
* Հայաստան «Մարշալ Բաղրամյան»,
* Հայաստան «Դրաստամատ Կանայան»,
* Հայաստան «Վազգեն Սարգսյան»,

### Արցախ

* Արցախ «Մարտական խաչ 2-րդ աստիճանի» շքանշանով,
* Արցախ «Մարտական ծառայություն»,
* Արցախ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար երկրորդ աստիճանի»,
* «Համագործակցության ամրապնդման համար»,
* «Անբասիր ծառայություն» 1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ աստիճանի և այլ պետական ու գերատեսչական մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Բակո Սահակի Սահակյան. ԱՀ Նախագահն ստորագրել է մի շարք հրամանագրեր եւ հաստատել կառավարության որոշումներ կադրային հարցերով». *www.president.nkr.am*. 2018 թ․ դեկտեմբերի 14.
2. ↑  Ստեփանյան, Շուշան (12.09.12). «ՊԱՏԵՐԱԶՄՈՒՄ ՀԱՂԹՈՒՄ Է ՆԱ, ՈՎ ՈՒՆԱԿ Է ԱՐԱԳ ԼՈՒԾԵԼՈՒ ԻՆԺԵՆԵՐԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ». *www.hayzinvor.am*.
3. ↑  «ԱՀ ՊՆ, ՊԲ հրամանատար, գեներալ-մայոր Կարեն Անդրանիկի Աբրահամյանի համառոտ կենսագրությունը». *artsakhpress.am*. 15 դեկտեմբերի, 2018, 15:28.
**Ուելվան** պրովինցիա է հարավային Իսպանիայում՝ Անդալուսիա ինքնավար համայնքի արևմտյան մասում։ Պրովինցիան սահմանակից է Պորտուգալիային, Բադախոսի, Սևիլյայի, Կադիսի պրովինցիաներին և Ատլանտյան օվկիանոսին։ Պրովինցիայի կենտրոնը Ուելվա քաղաքն է։
Տարածքը կազմում է 10,148 կմ², Բնակչությունը՝ 483,792 մարդ (2005), որոնցից 30% -ը բնակվում է մայրաքաղաքում, և բնակչության խտությունը կազմում է 47,67 քառ կմ։ Այն պարունակում է 79 մունիցիպալիտետ։

Տնտեսությունը հիմնված է գյուղատնտեսության և հանքարդյունաբերության վրա։ Հայտնի Ռիո Տինտո հանքերը աշխատել են սկսած Մ․թ․ա 1000 թվականից և եղել են Հռոմեական կայսրության համար պղնձի հիմնական աղբյուրը։ Որպես հնագույն հանքարդյունաբերության ապացույց, հռոմեական հանքերում հայտնաբերվել են տասնվեց միլիոն տոննա հռոմեական կավ։ 1873 թվականին բրիտանական ընկերությունները վերսկսեցին խոշոր հանքարդյունաբերությունը։

Պրովինցիայում են գտնվում Պալոս դե լա Ֆրոնտերան և Մոգերան, որտեղ Քրիստափոր Կոլումբոսը 1492 թվականին սկսել է իր առաջին ճանապարհորդությունը։ Պրովինցիան կիսում է Դոնյանա ազգային պարկը։

Զբոսաշրջություն
---------------

Պրովինցիայի հետաձգված զբոսաշրջային զարգացումը թույլ է տվել ավելի լավ քաղաքային պլանավորում, քան իսպանական ափին գտնվող այլ մարզերում։ Իսլանտիլյան և Իսլա Կանելան այս փորձի օրինակն են։ Թեև փոքր մասշտաբներով այլ շրջանների համեմատ, քաղաքային ճնշումը շարունակվում է։ Նախորդ զարգացումները, որոնք քիչ պլանավորում են ունեցել, մինչև վերջին ժամանակները Էլ Ռոմպիդոն, Էլ Պորտիլը, Մասագոնը և Մատալասանասն են։

Թեև Պունտա Ումբրիան ամառային զբոսաշրջության ժողովրդավարացման գործընթացից հետո, սկսեց քաղաքային զարգացումը, քանի որ մոտ էր մայրաքաղաքին և լողափին։ Ներկայիս զարգացման համար զբոսաշրջությունն անխուսափելի էր։ Այլ տուրիստական գոտիներն են՝ Նուևո Ումբրիան, Նուևո Պորտիլը, Պունտա դել Մորալը, Լա Անտիլան և Ուրբասուրը։ Մարիսմաս դե Իսլա Կրիստինան պաշտպանված բնական արգելոցներ են։

Կանաչ էլեկտրականություն
-----------------------

Ուելվան ունի 388 մեգավատտ հզորության քամու ուժգնություն , 68 ՄՎտ կենսազանգվածը և 66 ՄՎտ արեւային էներգիա։ 220 կիլովոլտանոց էլեկտրահաղորդման գիծը կառուցվել է հիմնական ցանցին հզորություն ուղարկելու, ինչպես նաև Իսպանիայի և Պորտուգալիայի միջև կապերի բարելավման համար։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "The province generates 533 megawatts of electricity from renewable energy". *EuropaPress*, 10 June 2012. Retrieved: 16 June 2012.
2. ↑  "Iberdrola Renewables starts up the largest wind power facility in Spain". *EuropaPress*, 11 February 2010. Retrieved: 16 June 2012.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (Իսպաներեն)
* Natural Park Doñana (Իսպաներեն)
* Natural Park Sierra de Aracena and Picos de Aroche (Իսպաներեն)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուելվա (պրովինցիա)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119870842 · GND: 4089291-8 · LCCN: n80040689 · VIAF: 158271777 · WorldCat VIAF: 158271777 |

 |
**Ռաֆայել Հովհաննեսի Գզողյան** հայտնի էր որպես՝ **Ֆելիքս Գզողյան** (հունվարի 15, 1943(1943-01-15), Շամլուղ, Ալավերդու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 10, 2019(2019-07-10), Երևան, Հայաստան), ռազմական գործիչ, Շուշիի ազատագրման գործողության շտաբի պետ։ Հայաստանի զինված ուժերի գեներալ-մայոր (2002)։

1963 թվականին ավարտել է Տաշքենդի տանկային բարձրագույն ուսումնարանը։ 1963-1992 թվականին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ Անդրկովկասյան ռազմական օկրուգում, տարբեր զորամասերում՝ որպես տանկային դասակի, վաշտի, գումարտակի, զորամասի հրամանատար, ուսումնական կենտրոնի պետ։ 1988 թվականին զորացրվել է խորհրդային բանակից և փոխգնդապետի կոչումով տեղափոխվել Հայաստան։ Մտել է «Երկրապահ» կամավորական ջոկատ և մեկնել սահմանամերձ գոտի՝ որպես Իջևանի երկրապահների շտաբի պետ։ 1990 թվականին նշանակվել է Երևանում կազմավորված Հատուկ գնդի հրամանատարի տեղակալ՝ շտաբի պետ։ 1992 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է ԼՂՀ ինքնապաշտպանական ուժերի շտաբի պետ։ 1992 թվականից ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում՝ ԻՊՏ զորամիավորումների հրամանատար, գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ 2000 թվականից։

1991-1994 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի հյուսիսարևելյան և ԼՂՀ Շահումյանի (Բուզլուխ, էյքեջ, Մանաշիդ), Գետաշենի ենթաշրջանի, Մարտակերտի, Մարտունիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններով։

Մահացել է 2019 թվականի հուլիսի 10-ին Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  «Մահացել է գեներալ-մայոր Ֆելիքս Գզողյանը». yerkirmedia.am. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 10-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 11-ին.
3. 1 2 3  «Ռաֆայել Գզողյան». *Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան, էջ 160*. Երևան: Հայաստանի հանրագիտարան հրատարակչություն. 2004.
4. ↑  Մահացել է Շուշիի ազատագրման գործողության շտաբի պետ, գեներալ Ֆելիքս Գզողյանը
**Վորմսի տաճար** (գերմ.՝ Wormser Dom, լրիվ անվանումը` Սուրբ Պետրոսի տաճար գերմ.՝ Der Dom St. Peter), տաճար գերմանական Վորմս քաղաքում։ Կառուցված է ռոմանական ոճով։ Հռենոսի կայսերական երեք տաճարներից ամենափոքրն է։

Եկեղեցում տեղի ունեցած պատմական իրադարձություններից են Հռոմի Լև IX պապի ընտրությունը (1048) և Վորմսի ռեյխստագը (1521), որի ժամանակ Մարտին Լյութերը հանդես է եկել Կառլոս V կայսրի առաջ։

Վորմսի տաճարը կառուցվել է 1130-1181 թվականներին, որի պատճառով քանդվել է 11-րդ դարի սկզբին կառուցված ռոմանական բազիլիկը։ Կանգնած է բլրի վրա, որը քաղաքի ամենաբարձր կետն է, ուր նախապես բնակություն էին հաստատել կելտերը և հռոմեացիները, քանի որ տեղանքը պաշտպանված էր հեղեղումներից։ Մոտ 600 թվականին կառուցվել է եկեղեցի, որ նախորդել է տաճարին։ Ներկայումս Վորմսի տաճարը կաթոլիկ տաճար է։ Խորանին կից սենյակում ամփոփված են Կոնրադ II կայսեր հարազատների մնացորդները, որոնք մահացել են 10-11-րդ դարերում։

Վորմսի տաճար և նիբելունգներ
---------------------------

Տաճարը 1904 թվականին
«Նիբելունգների երգը» գերմանական էպոսի հիմնական դրվագներից մեկը տեղի է ունենում Վորմսի տաճարի մոտ։ Այդ դրվագում Կրիմհիլդան և Բրյունհիլդան վիճում են այն բանի առթիվ, թե ում ամուսինն է ավելի բարձր դիրք գրավում, և հետևաբար ով պետք է առաջինը տաճար մտնի։ Այս վեճի պատմական փաստարկներ չկան։ Հնարավոր է, որ «Նիբելունգների երգը» էպոսը պատմողները տաճարն ուղղակի օգտագործել են որպես գործողությունների կատարման վայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  Das Nibelungenlied

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Վորմսի տաճարի պատկերասրահ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վորմսի տաճար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 4278907-2 · ISNI: 0000000102231935 · LCCN: n82164060 · LNB: 000346377 · NKC: kn20050511030 · SUDOC: 111615127 · VIAF: 235538771 · WorldCat VIAF: 235538771 |

 |

 |
**Պավլոս Արգիրիադիս** (հուն․՝ Παύλος Αργυριάδης, հայտնի է նաև, որպես՝ **Պիեռ Արգիրիադիս** ֆր.՝ Pierre Argyriades, 1849, Կաստորիա, Օսմանյան կայսրություն - նոյեմբերի 19, 1901(1901-11-19), Փարիզ), ֆրանսաբնակ նշանավոր հույն անարխիստ, հեղափոխական և իրավաբան։ Ազգությամբ՝ Հունաստանի մակեդոնացի է։

Կենսագրություն
--------------

Պավլոսը կամ Պանայոտիսը ծնվել է 1849 թվականին՝ արևմտամակեդոնական Կաստորիա քաղաքում՝ ունևոր ընտանիքում։ Այդ ժամանակ Հունաստանը Օսմանյան կայսրության մաս էր կազմում։

Նախնական կրթություն ստանալուց հետո ուսանել է Կոստանդնուպոլսում։ Երիտասարդ հասակում լքել է երկիրը և երկար դեգերումներից հետո երկար ժամանակով բնակություն հաստատել Ռումինիայում։ 1872 թվականին Պավլոս Արգիրիադիսը տեղափոխվել է Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզ։ Սովորել է Փարիզի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում։

1873-1875 թվականներին հեղինակել է բազմաթիվ աշխատություններ։ Ուսումնասիրել է սոցիալիստական գաղափարախոսությունը և ներքաշվել շարժման մեջ։

1880 թվականին ստացել է Ֆրանսիայի քաղաքացիություն և միացել Փարիզի փաստաբանների պալատին։ Բազմիցս հեղինակել է սոցիալիստական պարբերականներ։

1885 թվականին Պավլոս Արգիրիադիսը ամուսնացել է ֆրանսուհի Լուիզ Նապոլիերի հետ, ով եղել է վերջինիս ուղեկիցը սոցիալիստական շարժման մեջ։ Այս շրջանում Պավլոսի ընտանիքը ևս ուղևորվել է Ֆրանսիա և բնակություն հաստատել Մարսելում։ Ունեցել է երկու երեխա՝ Նիկոլան (Պլատոնը) և Մարիաննեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  «Almanach de la question sociale 1894; с. 200—201» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.
3. ↑  «Πάυλος Αργυριάδης και Παρισινή Κομμούνα». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պավլոս Արգիրիադիս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 102985987 · ICCU: CUBV008043 · ISNI: 0000000084680592 · LCCN: n84182326 · NLG: 152830 · NTA: 131787098 · SUDOC: 113649460 · VIAF: 111529744 · WorldCat VIAF: 111529744 |

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Հունաստան**   **Ֆրանսիա**   **Եվրոպա**
 |
**Սուրբ Մարիամի տաճարը**  (իսպ.՝ Catedral de Santa María de Lugo), առավել հայտնի է, որպես **Լուգոյի տաճար**, կաթոլիկ եկեղեցի է Իսպանիայի հյուսիսարևմտյան մասում գտնվող՝ Գալիսիա ինքնավար մարզի Լուգո քաղաքում։ Տաճարը կառուցվել է 12-րդ դարի սկզբին ռոմանական ոճով՝ գոթական, բարոկկո և նեոդասական տարրերով։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին գոյություն ունի 755 թվականից։ 1129 թվականին եպիսկոպոս Պեդրոն (III) հանձնարարեց տեղացի ճարտարապետին կառուցել նոր կառույց՝ վերջին Ռայմունդո ճարտարապետական ոճով։ Այս ռոմանական կառույցը ավարտվել է 1273 թվականին։

Հետագայում վերանորոգումները և վերակառուցումներն ավելացնում են նաև տարրեր այլ ոճերից, ինչպիսին է՝ վերածննդյան նկարը բարձր խորանի վրա։ Այն ավերվել է 1755 թվականին Լիսաբոնի երկրաշարժի ժամանակ։ Դրա բեկորները պահվում են եկեղեցում։
Եկեցեցին Հռոմի պապի կողմից ստացել է առանձնաշնորհ՝ մշտապես ցուցադրել Սուրբ Հաղորդությունը։

Կառուցվածք
----------

Տաճարն ունի լատինական խաչի կառուցվածք, որի երկարությունը 85 մետր է։ Այն ունի նավ և երկու ենթակողմ, ճեմասրահով և հինգ մատուռներով։ Վերնատունը առանձնահատուկ է իր եռապատիկ մուլիոն պատուհաններով։ [Աբսիդում պահվում է անհայտ թվագրության խաչաբլուր քանդակներ։

Ճակատը վերածննդի ճարտարապետության ձևավորում է Ջուլիան Սանչես Բորտի կողմից, որը ներշնչվել է Վենտուրա Ռոդրիգեսի կողմից առաջարկած Պամպլոնայի տաճարի պլանով։ Դրա շինարարությունը ավարտվել է 19-րդ դարի վերջում` երկու կողմնակի աշտարակների ավարտից հետո։

Հյուսիսային մուտքի գավիթները կառուցված են գոթական ոճով՝ 1510-1530 թվականներին։ Ներսում ցուցադրված է աստղազարդ պահոց։ Այն ձևավորված է երեք կամարաքարով, որտեղ ցուցադրված է Հիսուս Քրիստոսը։

Մուտքի աջ կողմում գտնվում է գոթական *Torre Vella* զանգակատունը, որը ավարտվում է վերածննդի վերնահարկով։ Ավանդատունն (1678) ու զանգակատունը (1714) կառուցված են բարոկկո ոճով։ Սուրբ Ֆրոիլանի մատուռը ևս կառուցված է վերածննդի ոճով, որը թվագրվում է 17-րդ դարին։ Նշանավոր է նաև բեմը, որը կառուցվել է Ֆրանցիսկո դե Մուրի կողմից 17-րդ դարի սկզբին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Visita virtual a la catedral de Lugo en gusuguito.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լուգոյի տաճար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4719738-9 · LCCN: n99029869 · SUDOC: 128715219 · VIAF: 136226699, 245425230 · WorldCat VIAF: 136226699, 245425230 |

 |
**Չմշկավազք սպորտաձև** կամ **արագավազք չմուշկներով**, մարզաձև, որում անհրաժեշտ է փակ շրջանում հնարավորինս արագ հաղթահարել որոշակի տարածություն սառույցի վրա։ Բաժանվում է դասական ու շորթ թրեկ ձևերի։ Սովորաբար չմշկավազք սպորտաձև տեղի է ունենում 400 մետր վազքուղիում։

Պատմություն
-----------

Չմշկասահք, XVII դարասկզբի հոլանդական նկար
2006 թվականի Օլիմպիադայի բրոնզե մեդալակիր Եկատերինա Լոբոշեվա
Չմշկավազք սպորտաձևը հնագույն սպորտաձևերից մեկն է։ «Չմուշկ» բառի ամենավաղ հիշատակումը կարելի է գտնել «Անգլերեն-Նիդեռլանդական» բառարանում, Գեմախա (1648)։ Ամենահին չմուշկները հնագետները հայտնաբերվել են 3200 տարի առաջ։ Դրանք պատկանում էին «Կիմերներ» քոչվոր ցեղին (Հյուսիսային Սևծովյան հատված)։

Պաշտոնապես արձանագրված առաջին մրցումները տեղ են ունեցել 1763 թվականի հունվարին Մեծ Բրիտանիայում։ Մրցումներում հաղթող է ճանաչվել պարոն Լեմբը, ով 15 մղոն հեռավորությունը վազել է 46 րոպեում։ Որպես սպորտաձև չմշկավազքը զարգացում է ապրել XIX դարի երկրորդ կեսին։ 1742 թվականին Էդինբուրգում ստեղծվել է առաջին չմշկավազքի ակումբը, իսկ 1863 թվականին նմանատիպ ակումբներ հայտնվեցին Լոնդոնում և Գլազգոյում, 1849 թվականին՝ Ֆիլադելֆիայում, 1863 թվականին Նյու Յորքում, 1864 թվականին՝ Թրոնհեյմում և Սանկտ Պետերբուրգում։

1889 թվականին Ամստերդամում, Նիդերլանդներում տեղի ունեցավ չմշկավազքի աշխարհի առաջնությունը։ Հաղթող ճանաչվեց Ալեքսանդր Պաշինը։ Երեք տարի անց հիմնադրվեց «Չմշկավազորդների Միջազգային Միությունը»,(ՉՄՄ) որը ներկայումս միավորում է ավելի քան 60 ազգերի ֆեդերացիա։ ՉՄՄ-ն 1889 թվականին հայտարարեց մրցումները պրոֆեսիոնալ և 1893 թվականին Ամստերդամում անցկացրեց առաջին պաշտոնական չմշկավազքի տղամարդկանց աշխարհի առաջնությունը։ Նույն թվականին անցկացվեց Եվրոպայի առաջնությունը։ Առաջին պաշտոնական չեմպիոն է ճանաչվել հոլանդացի Յաապ Էդենը և շվեդ Ռուդոլֆ Էրիկսոնը։ 1901 թվականին Ստոկհոլմում աշխարհի չեմպիոն է ճանաչվել Ֆրանց Վատեն Ֆինլանդիայից, իսկ 1910 և 1911 թվականների առաջնություններում հաղթող է ճանաչվել ռուսազգի Նիկոլայ Ստրուննիկովը։

Չմշկավազքի ռեկորդները սկսել են գրանցվել 1980 թվականից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Петров Н. И.* Конькобежный спорт: Учебник для техникумов физической культуры. — 4-е, доп. и перераб. — М.: Физкультура и спорт, 1982. — 222 с. — 22 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չմշկավազք» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Կանադական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4151648-5 · LCCN: sh96009133 · NKC: ph323782 |

 |
**Չիլեհաուս** (գերմ.՝ Chilehaus), տաս հարկանի գրասենյակային շենք Գերմանիայում։ Տեղակայված է Համբուրգ քաղաքում։ Դա 1920-ական թվականների ճարտարապետական բացառիկ շինություն է։ Այս մեծ անկյունային շենքը ձգվում է մոտավորապես 6000 քառակուսի մետր և ձգվում Համբուրգի Ֆիշետվիտե փողոցով։ Այն նախագծվել է գերմանացի ճարտարապետ Ֆրից Հյոգերի (Fritz Höger) կողմից և ավարտին է հասցվել 1924 թվականին։

Ձևավորում
---------

Չիլեհաուսը հայտնի է իր գագաթով, որը հիշեցնում է նավի առաջնամաս, իսկ ճակատամասները, որոնք տեղակայված են Պումպեն և Նիդերնստրասսե փողոցներում, իրար միանում են շատ սուր անկյունով։ Շենքի լավագույն կողմը տեսանելի է արևելքից։ Ընդգծված ուղղահայաց տարրերի և վերին շերտերի, ինչպես նաև Պումեն փողոցի վրա գտնվող ճակատամասի պատճառով, շինությունն ունի հսկայական ծավալ, բայց թողնում է թեթևության տպավորություն։

Շենքն ունի երկաթբետոնե կառուցվածք և կառուցվել է 4,8 մլն մուգ Օլդենբուրգյան աղյուսներով։ Շենքը հիմնադրվել է շատ բարդ տեղանքում, այսպիսով, որպեսզի կայունություն ձեռք բերվեր, հարկավոր էր կառուցել այն 16 մետրանոց երկաթբետոնե բլոկների վրա։

Քանի որ շինությունը կառուցված է Էլբա գետի մոտակայքում, անհրաժեշտություն առաջացավ կառուցելու հատուկ նկուղ և ջերմացնող սարքավորում տեղադրվեց կեսսոնում։

Սանդուղքներում և ճակատում քանդակի տարրերը քանդակագործ Ռիչարդ Կոուհլի աշխատանքներն են։ Շենքն ունի մի քանի աշխատող, անդադար աշխատող վերելակներ։

Պատմություն
-----------

Չիլեհաուսի շենքը նախագծվել է ճարտարապետ Ֆրիթ Հոգերի կողմից և կառուցվել է 1922-1924 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Շինարարության արժեքը դժվար է որոշել, քանի որ Չիլե Հաուսը կառուցվել է 1920-ականների սկզբին, գերմանական հիպերինֆլացիայի ժամանակաշրջանում, սակայն գնահատվում էր ավելի քան 10 միլիոն ռեյսխմարկ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Thiel-Siling, Sabine (ed.): Icons of Architecture", Prestel, 1998, ISBN 3-7913-3398-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Chilehaus webcam Արխիվացված 2011-05-14 Wayback Machine from Chilehaus towards Hamburg-Speicherstadt, Elbe Philharmonic Hall and Hamburg Harbour

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չիլեհաուս» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4570640-2 · LCCN: sh00000494 · VIAF: 245834965 · WorldCat VIAF: 245834965 |

 |
**Պոլիվինիլքլորիդ**, [—СН2—СНСl—]ո, վինիլքլորիդի հիմնականում գծային պոլիմերը։ Ջերմապլաստիկ, սպիտակ, կենսաբանորեն պասսիվ նյութ է։ Մոլային զանգվածը՝ 6000-160000, բյուրեղականությունը՝ 10-35%, խտությունը՝ 1350—1430 կգ/մ3 (20°С)։ Ունի մեխանիկական բավարար ամրություն, դիէլեկտրիկ է։ Կայուն է օդի, խոնավության, թթուների, ալկալիների, բենզինի, ճարպերի, սպիրտների, արտադրական գազերի (NO, Cl2, SO3, HF) նկատմամբ։ 100 °C-ից բարձր սկսում է քայքայվել (հատկապես արագ՝ O2-ի, HCl-ի, ուլտրամանուշակագույն և ռադիոակտիվ ճառագայթների առկայությամբ)՝ անջատելով HCl և գունավորվում (դեղինից սև)։ Ջերմակայունությունը և լուծելիությունը մեծացնելու նպատակով պոլիվինիքլորիդը քլորացնում են։ Մտանում են կարծր (վինիպլաստ) և պլաստիֆիկատորներ պարունակող փափուկ կամ կիսափափուկ (պլաստիկատ) պոլիվինիլքլորիդային պլաստմասսաներ, որոնցից պատրաստում են արհեստական կաշի, թաղանթներ, խողովակներ, ձայնապնակներ, կենցաղային իրեր, ստանում են մանրաթելեր, լաքեր և այլն։ Պոլիվինիքլորիդը ամենաշատ արտադրվող պոլիմերներից է, օգտագործվում է էլեկտրատեխնիկայում, թեթև, սննդի, շինանյութերի արդյունաբերության, ծանր մեքենաշինության, նավաշինության, գյուղատնտեսության, բժշկության մեջ և այլուր։ Պոլիվինիլքլորիդային մանրաթելերը կայուն են քիմիական ազդակների, միկրոօրգանիզմների նկատմամբ, ունեն փոքր ջերմահաղորդականություն և էլեկտրահաղորդականություն, էլեկտրաստատիկ լիցքեր կուտակելու մեծ ունակություն, օգտագործվում են ֆիլտրող, չհրկիզվող, չգործված կտորեղեն, ջերմակայուն նյութեր ստանալու, բուժական ներքնահագուստ պատրաստելու համար։ Վինիլիդենքլորիդի գծային պոլիմերմամբ ստանում են հատկություններով պոլիվինիքլորիդին նման պոլիվինիլիդենքլորիդը (–CH2–CCl2–)ո, որից ստանում են մանրաթելեր, լաքեր, պատրաստում են խողովակներ և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Энциклопедия полимеров (ռուս.) / под ред. В. А. Каргин — М.: Большая российская энциклопедия, 1972. — Т. 1.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 361)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պոլիվինիլքլորիդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | KEGG |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12134839f · GND: 4076253-1 · LCCN: sh85104742 · Microsoft: 2776866176 · NDL: 00561986 · NKC: ph124316 |

 |

 |
**Նիկիֆորոս Լիտրաս** (հուն․՝ Νικηφόρος Λύτρας, 1832[…], Պիրգոս, Թինոս - հունիսի 13, 1904(1904-06-13), Աթենք, Հունաստան), հույն նկարիչ, Մյունխենի գեղարվեստի դպրոցի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Նիկիֆորոս Լիտրասը ծնվել է 1832 թվականին՝ կիկլադյան Թինոս կղզում՝ քանդակագործի ընտանիքում։ 1850 թվականին՝ տասնութ տարեկան հասակում նա սկսել է իր ուսումը Աթենքի գեղարվեստի դպրոցում։ Լյուդվիգ Տյերխայի և Ռաֆայելլո Չեկոլլիի մոտ սովորել է գեղանկարչություն։ Դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1856 թվականին սկսել է ուսուցանել։

1836 թվականին Հունաստանի կառավարության կողմից ստացել է կրթաթոշակ և մեկնել է Մյունխեն, որպեսզի սովորի նկարչական արվեստի թագավորական ակադեմիայում։ Նրա ուսուցիչը եղել է Կառլ Թեոդոր ֆոն Պիլոտին։ 1862 թվականին Հունաստանի նոր թագավոր Օտտոն կրճատեց Նիկիֆորոս Լիտրասին տրամադրվող կրթաթոշակը, սակայն այդ գործը իր վրա ստանձնեց Վիեննայում Հունաստանի դեսպան Սիմոն Սինասը։ 

1865 թվականի ամռանը նա վերադառնում է Հունաստան, որտեղ վերջինիս դիմավորում է Նիկոլաոս Գիզիսը։ Վերադառնալով Աթենք, նա դարձավ Աթենքի գեղարվեստի դպրոցի պրոֆեսոր, որտեղ նա դասավանդել է 38 տարի։ 1879 թվականին նա ամուսնացել է Իրինա Կիրիակիդուի հետ։ Համատեղ կյանքի ընթացքում նրանք ունեցել են վեց երեխա։ Նրա երկու որդիներից Լիտրասն ու Նիկոլաոսը գնալով հոր հետքերով սովորել են Գերմանիայում՝ Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Դրանից հետո նա գլխավորել է Աթենքի արվեստի դպրոցը։  

Նիկիֆորոս Լիտրասը մահացել է 72 տարեկան հասակում՝ 1904 թվականի ամռանը՝ հիվանդության պատճառով։ Պատճառը թունավոր նյութերն էին, որոնք Լիտրասն օգտագործում էր գեղանկարչությա մեջ։ Վերջինիս մահից հետո Աթենքի գեղարվեստի դպրոցի տնօրենի պաշտոնը զբաղեցնում է Գեորգիոս Յակովիդիսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Union List of Artist Names
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  Athenaeum
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նիկիֆորոս Լիտրասի մասին Հունաստանի ազգային պատկերասրահի կայքում Արխիվացված 2015-05-26 Wayback Machine (հուն.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նիկիֆորոս Լիտրաս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 129941956 · ISNI: 0000000066879389 · LCCN: n88132293 · NLG: 45221 · SUDOC: 156984148 · VIAF: 55240669 · ULAN: 500123629 · WorldCat VIAF: 55240669 |

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Կենսագրություն**   **Արվեստ**
 |
**Լոնխա դե լա Սեդա** (իսպ.՝ Lonja de la Seda), համալիր Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքում։ Կառուցված է վալենսիական գոթական ոճով։ Քաղաքի հիմնական զբոսաշրջային կենտրոններից է։

Պատմություն
-----------

Լոնխան կառուցվել է 1482-1548 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Բաղկացած է երեք մասից։ Հիմնական սրահը՝ Sala de Contratacion հանդիսանում է ընդարձակ տարածք, որը զարդարված է շքեղ ոլորավուն սյուններ։ Սա Լոնխայի ֆինանսական կենտրոնն էր, որտեղ առևտրականները կնքում էին պայմանագրեր։ Կողային կառույցը կոչվում է հյուպատոսության տաղավար, իսկ դա եղել է Տրիբունալ դել Մարի նստավայրը, որը եղել է Իսպանիայում ձևավորված առաջին ծովային առևտրական տրիբունալը։ Առաջին երկու հարկերը հիմնական ֆունկցիոնալ սենյակներն էին, որոնց առաստաղը հարուստ զարդարված է։ Այս կառույցներում դեռևս պահպանվում է յուրօրինակ կահավորանքը։ Եթե առևտրականները չէին վճարում իրենց պարտքերը, տրիբունալը նրանց ձերբակալում էր կենտրոնական աշտարակում՝ Լոնխայի երրորդ կառույցում։

Ներկայիս շենքի ետևում կար 14-րդ դարի կառույց, որը կոչվում է Llotja de l’Oli։ Այն նախատեսված էր ոչ միայն գյուղատնտեսական յուղերի առևտրի համար, այլև բոլոր տեսակի գործարքների համար։

Վալենսիայի առևտրական բարգավաճումը իր գագաթնակետին հասավ 15-րդ դարում, ինչը հանգեցրեց նոր շենքի կառուցմանը։ Նրա դիզայնը վերցված է Պալմա դե Մալյորկայի նմանօրինակ Լոնխայից, որի ճարտարապետն էր Գուիլեմ Սագրերան։ Վալենսիայի Լոնխայի ճարտարապետը Պերե Կոմպտեն էր, որը կառուցեց շինության հիմնական հատվածը՝ Առևտրի սրահը, որը նաև անվանում են «Սյուների դահլիճ»։

Մյուս շինություններն ավելացվել են մինչև 1548 թվականը։

1996 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ներառել է Լոնխա դե լա Սեդան Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում, որպես գոթական ճարտարապետության ցայտուն օրինակ, որը խորհրդանշում է միջերկրծովյան առևտրական քաղաքների հզորությունն ու հարստությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 28-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 28-ին.
2. ↑  «La Lonja de la Seda de Valencia». UNESCO. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 8-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Materials from the World Heritage website
* Tourist Fact-sheet and photos of La Lonja Արխիվացված 2017-07-28 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լոնխա դե լա Սեդա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4688036-7 · LCCN: sh88005579 · VIAF: 156375707 · WorldCat VIAF: 156375707 |

 |
**Լոբնոր** (ույգուրերեն՝ لوپنۇر, չինարեն՝ 罗布泊), անհոսք ցամաքող աղի լիճ Չինաստանի արևմուտքում, Սինցզյան-Ույգուրական ինքնավար մարզի տարածքում գտնվող Կաշգարյան հարթավայրի (Թարիմի հարթավայր) արևելյան մասում, ծովի մակարդակից 780 մ բարձրության վրա։ Ժամանակին լինելով աղի լիճ, ինչպիսին Արալի ծովն է, Լոբնոր լիճն աստիճանաբար սկսեց փոքրանալ և աղակալել մարդու տնտեսական գործունեության արդյունքում։

Անվանում
--------

Անվանումն առաջացել է տիբեթերեն *լոբ* «տղմոտ» և մոնղոլերեն *նոր* «լիճ» բառերից։

Նկարագրություն
--------------

Լճի մակերեսը խիստ ցամաքային անապատի պայմաններում կախված է և միշտ կախված է եղել լիճը թափվող Թարիմ գետի ջրերից, որոնք ժամանակին լցնում էին ավելի խոշոր Թարիմի լիճը։ Լոբնորից դեպի հյուսիս գտնվում է Արևելյան Ասիայի ամենացածր կետը՝ Թուրֆանյան իջվածքը (-154 մ)։

Չնայած նրան, որ ոչ վաղ անցյալում լիճը գոյություն է ունեցել, որպես մեկ միասնական լիճ, որը 1928 թվականին ուներ մինչև 3100 կմ² մակերես, արհեստական ոռոգման զարգացումը և Սինցզյան-Ույգուրական ինքնավար մարզի բնակչության թվի արագ աճը (ներկա դրությամբ բնակչության թիվը կազմում է մոտ 20 միլիոն մարդ) և հողմային էրոզիան հանգեցրել են լճի տրոհմանը մի քանի փոքր լճերի և ճահիճների, որոնք վերջին 40 տարիների ընթացքում տեղափոխվել են դեպի արևմուտք 30-40 կիլոմետրով։ Սակայն, լճի ոչնչացման գլխավոր պատճառն է հանդիսացել բարդիների, ուռենիների, եղեգի ինտենսիվ հատումը բնակավայրերի ջեռուցման նպատակով։

Ատոմային փորձարկումներ
----------------------

1964 թվականին Լոբնորում անցկացվել են Չինաստանի առաջին ատոմային փորձարկումները, նախագծի կոդային անվանումը «596» էր։ 1964 թվականից լճի հատակն օգտագործվում էր ատոմային հրաձգարան։

1967 թվականից անցկացվել է Չինաստանի ջրածնային ռումբի առաջին փորձարկումը՝ № 6 ատոմային փորձարկումը, ինքնաթիռից արձակված ռումբի օդում փայթյունը կատարվել է Լոբնորի հրաձգարանում։

Մինչև 1996 թվականը հրաձգարանում անցկացվել է 45 ատոմային փորձարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աշխարհագրական հանրագիտարանային բառարան, էջ 285
2. ↑  Карта Китая, масштаб 1:6 000 000, Роскартография, 2008 год.
3. ↑  Словарь географических названий Китая. М.: Наука, 1984.
4. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). *Աշխարհագրական անունների բառարան*. Երևան: «Լույս».
5. ↑  База ядерных испытаний Лобнор Արխիվացված 2007-09-27 Wayback Machine (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լոբնոր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 146142680 · WorldCat VIAF: 146142680 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 650)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրեն Թովմասյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թովմասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սուրեն Վարդանի Թովմասյան** (1924, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 1999, Սախալին, Սախալինի մարզ, Ռուսաստան), հայ երաժիշտ դուդուկահար, ՀՀ վաստակավոր արտիստ։ Մյուս կատարող Սուրեններից տարբերելու համար հաճախ անվանել են «Չորնի Սուրիկ»։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Թովմասյանը ծնվել է 1924 թվականին Երևանում։ Որմնադիր հայրը սիում էր երաժշտություն և սրինգ էր նվագում։ Հորից սովորել է նվագել և արդեն 12 տարեկան հասակում նվագում էր վարպետ դուդուկահարների կողքին Հայաստանի ժողոգործիքների անսամբլիում (ղեկավար՝ Արամ Մերանգուլյան)։ Միաժամանակ սովորում էր և կատարաելագործվում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, մի քանի անգամ վիրավորվել է։ Պատերազմի ավարտից հետո աշխատանքի է անցել Հայաստանի ժողովրդական երգի և պարի անսամբլում (ղեկավար՝ Թաթուլ Ալթունյան)։

Երևանի «Արևելյան երաժիշտների բյուրոյում» Սուրեն Թովմասյանը աշխատել է 25 տարի, որտեղ կրթել և դաստիարակել է շատ երիտասարդ կատարողների։

1974 թվականին մասնակցել է Սախալինում հայ երաժշտության օրերին։ 1979 թվականին «Մեր դուդուկի հորովելը. համերգի ժամանակ Սուրեն Թովմասյանը աչքի է ընկել առանձնահատուկ կատարումներով։ Ռադիոյի և հեռուստատեսության ֆոնդում ունի բազմաթիվ ձայնագրություններ։ Արժանացել է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստի կոչման։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անահիտ Կիրակոսյան, Հայ ժողովրդական նվագարանային կատարողական արվեստ, Երևան 2011