**Քարե թաս**, Երուսաղեմի հայոց պատրիարքարանի թանգարանի հավաքածուում գտնված եզակի քարե տարա։ Քարե թասի վրա փորագրված են հունարեն-հայերեն ոչ ամբողջովին հասկանալի արձանագրություններ։ Արձանագրության ուսումնասիրությունները թասի ծագման հետ կապված հստակ տեղեկություն չեն տալիս։

Նկարագրություն
--------------

Մեծ թասը (առավելագույն խորությունը՝ 31 սմ, բարձրությունը՝ 20 սմ) պատրաստված է տեղական փափուկ կրաքարից։ Թասի հիմքը հարթ է, եզրերին փորագրված են բարձրացող կետանախշեր, նմանատիպ կետեր փորագրված են չորս բռնակներից յուրաքանչյուրի վրա։ Թասի արտաքին մակերեսը զարդարված է վեր բարձրացող շեղանկյուն և եռանկյուն նախշերով։ Այն եզակի է հնագիտական պեղումների մեջ։ Հայերեն չորս արձանագրությունները գրված են բռնակների միջև գտնվող հատվածում։ Բոլոր չորսն էլ անհասկանալի են, բացառությամբ սուրբ անունները՝ «*Հիսուս, Քրիստոս, Տեր, Աստված*»։ Թասի եզրերին փորագրված հունարեն տառերը ևս անհասկանալի են։ Հայտնի չէ՝ երբ է թասը հանձնվել Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքարանի թանգարանին. գրառումներ չեն պահպանվել։

Թասի առաջին լուսանկար
---------------------

20-րդ դարում ռուսական հնագիտական ուսումնասիրությունները ընդհատվեցին. Առաջին համաշխարհային պատերազմ, ռուսական հեղափոխություն, ռուսական Օրթոդոքս եկեղեցում պառակտում։ 1928-1929 թվականներին ռուս երկու գիտնականներ՝ Գրիգոր և Ելիզավետա Լուկիանովները, նոր ուսումնասիրություն կատարեցին Ձիթենյաց լեռան վրա տեղակայված ռուսական հողակտորների վրա և փորձեցին տեսակավորել Կապուստինի հնագիտական հավաքածուն։ Ձիթենյաց լեռան վրա Ե. Լուկիանովի կողմից կատարված բյուզանդական պեղումների լուսանկարներից մեկը (1939) ցույց է տալիս «Շուշանիկ՝ Արտաբանի մայր» շքեղ խճանկարը, այն գտնվում է լեռան գագաթին կառուցված հատուկ տանը, որը ծառայում է որպես «Հնությունների տուն» ռուսական ուղղափառ միաբանության տարածքում։

Լուսանկարի կենտրոնում պատկերված է ութ թասերից կազմված շարք, որոնք պատրաստված են քարից և կավից։ Թեբոտոմի երրորդ անոթը ներկա քննարկման առարկան է։ Լուսանկարն արվել է Լուկիանովի կողմից Երուսաղեմում 1928-1929 թվականներին։ Ակնհայտ է, որ այդ ժամանակ թասը ռուսական եկեղեցու սեփականությունն էր։ Լուսանկարի մասշտաբից կախված ոչ մի մակագրություն չի երևում։

Թասի վերաուսումնասիրություն
---------------------------

Թասի շուրջ երկար ժամանակ պահպանած լռությունը, նրա առանձնահատկությունները և անսպասելի տեսքը շատերին է ստիպել անձամբ ծանոթանալ դրա հետ։ Հետազոտությունները ավելի ուժեղացրին դրա ծագման հետ կապված կասկածները։

**Ձև և զարդանախշ**։ Անոթի ընդհանուր կառուցվածքը վերագրվում է ուշ ռոմանական բյուզանդական ժամանակաշրջաններին, մինչդեռ հարթ հիմքը նման է Հրեաստանի որոշ քարե անոթների հիմքերին։ Զարդանախշային շարժապատկերը լցված է խաչաձև դիզայնով, որը արտաքին մակերևույթի վրա է և հիշեցնում է վաղ իսլամական «օճառաքարային» մոտեցումը, մինչդեռ եզրագծի բռնակները և փորագրված կետերը 19-րդ դարի քարե աշխատանքների առանձնահատկություններից են։

**Պատինա**։ Բացի ներքևի մասից թասը չունի պատինայի հետք։ Հնարավոր է, որ այն օգտագործվել է որպես ջրի աման։

**Արձանագրություններ**։ Հայկական տառերը շատ խորը փորագրված են՝ օգտագործելով մի փոքր կլոր եզրով գործիք, որը բնորոշ չէ հին լապիդարային արհեստին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Stone, M. E. *Epigraphica Hierosolymitana Armeniaca IX*. էջեր 343–345.
2. ↑  Yana Tchekhanovets «*A Stone Bowl with Greek and Armenian Inscriptions: Yet Another Old Forgery?*»։
3. ↑  Loukianoff, E. *Le museé du couvent Russe du Mont des Oliviers à Jérusalem, Extrait du Bulletin de l’Institut d’Égypte 13 (1930–1931)*. էջեր 97–101.
4. ↑  Yana Tchekhanovets «*A Stone Bowl with Greek and Armenian Inscriptions: Yet Another Old Forgery?*»։