Ֆոբոս կայան
**Ֆոբոս ծրագիր** (ռուս.՝ Фобос, Fobos, հուն․՝ Φόβος), խորհրդային ավտոմատ միջմոլորակային կայանների զույգ, որոնք նախատեսված էին Մարս մոլորակի և նրա արբանյակների՝ Ֆոբոսի և Դեյմոսի հետազոտությունների համար։ Ֆոբոս-1-ը արձակվել է 1988 թվականի հուլիսի 7-ին, իսկ Ֆոբոս-2-ը՝ 1988 թվականի հուլիսի 12-ին։ Կայանները արձակվել են Պրոտոն հրթիռՊրոտոն-Կ հրթիռով։

Ֆոբոս-1-ի Մարսի ճանապարհին խափանվեց և կորսվեց։ Ֆոբոս-2-ը դուրս եկավ Մարսի ուղեծիր, սակայն նրա հետ կապն ընդհատվեց մինչ առաքելության վերջնական փուլը, նախքան պլանավորված Ֆոբոս վրա իջեցվող սարքերի իջեցումը։ Ֆոբոս-1-ը և 2-ը ստեղծվել են հիմնվելով նոր կայանների նախագծի հենքի վրա, որոնք հաջորդել են 4ՄՎ նախագծին, որն օգտագործվում էր 1975-1985 թվականների Վեներա ծրագրում։ Այս նոր նախագիծը հետագայում օգտագործվել է Վեգա-1 և Վեգա-2 առաքելությունների ժամանակ։ Կայաններն ունեին մոտ 2600 կգ զանգված (6220 կգ՝ ուղեծիր դուրս գալու սարքավորումով)։

Ֆոբոս ծրագիրը իրականցվում էր 14 երկրների համագործակցությամբ, ներառյալ՝ Խորհրդային Միություն, Շվեդիա, Շվեյցարիա, Ավստրիա, Ֆրանսիա, Արևմտյան Գերմանիա և Միացյալ Նահանգներ և այլն։

Նպատակներ
---------

Ֆոբոս առաքելությունների նպատակներն էին՝

* կատարել միջմոլորակային միջավայրի ուսումնասիրություններ,
* կատարել Արեգակի դիտարկումներ,
* բնութագրել պլազմային միջավայրը Մարսի մերձակայքում,
* Մարսի մակերեսային և մթնոլորտային ուսումնասիրություններ,
* ուսումնասիրել Մարսի արբանյակի Ֆոբոսի մակերևութի կազմը։

Կայանիի նախագիծ
---------------

Կայանի հիմքն էր հանդիսանում թորանման հերմետիկ էլեկտրոնիկայի մոդուլը, որը շրջապատում էր մոդուլային գլանաձև գիտական սարքավորումների հատվածը։ Դրանցից ներքև տեղադրված էին չորս գնդաձև հիդրազին վառելիքի բաքեր (Ֆրեգատ արագացուցիչ) և դիրքի ուղղման և ուղեծրի ուղղման շարժիչներ։ Ընդհանուր առմամբ կայանի վրա տեղադրված էին 28 շարժիչ։ Կայնի դիրքի կառավարումը ապահովվում էին երեք առանցքներով կառավարման համակարգի կիրառմամբ, որի տվիչները ուղղված էին Արեգակին և աստղերին։

Ֆոբոս 1
-------

Հիմնական հոդված՝ Ֆոբոս-1
Ֆոբոս 1-ը փաստորեն աշխատեց ընդամենը մի քանի շաբաթ իր դեպի Մարս ճանապարհորդության ընթացքում, 1988 թվականի սեպտեմբերի 2-ին սպասվող կապի սեանսը չկայացավ։ Կառավարման կենտրոնի կայանի հետ կապը վերականգնելու բոլոր փորձերը ձախողվեցին։ Հետագայում պարզվեց, որ խնդիրը կապված էր օգոստոսի 29-ին և 30-ին վերբեռնված ծրագրային ապահովման սխալի հետ, ինչը անջատել էր դիրքի տվիչները։ Կայանը արդյունքում կորցրեց Արեգակի դիրքը և այլևս հնարավորություն չունեցավ ուղղել դեպի Արեգակը իր մարտկոցները՝ այդպիսով սպառելով մարտկոցների պաշարը։

Ֆոբոս 2
-------

Հիմնական հոդված՝ Ֆոբոս-2
Ֆոբոս 2-ը արձակվել է Պորտոն հրթիռով Բայկոնուր տիեզերակայանից 1988 թվականի հուլիսի 12-ին և դուրս է եկել Մարսի ուղեծիր 1989 թվականի հունվարի 29-ին։ Թռիչքի ընթացքում կայանից ստացվել են տվյալներ Արեգակի, միջմոլորակային միջավայրի, Մարսի և Ֆոբոսի մասին։ Կայանը կատարեց Մարսի մակերեսի և մթնոլորտի ուսումնասիրության ծրագիրը և կատարեց և ուղարկեց Ֆոբոսի 37 լուսանկար՝ մինչև 40 մետր լուծաչափով։ Կապը կայանի հետ կորավ նախքան «Ֆոբոս» իջեցվող սարքի արձակումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Phobos Project Information»
2. ↑  «Soviet Mars Probe Lost in Space Because of Controller's Error»։ *Associated Press*
3. ↑  Nature Publishing Group, Television observations of Phobos

Արտաքին հղումներ
----------------

* High quality processed images from the Phobos 2 mission
* Phobos mission images from the Space Research Institute (IKI)
* Raw image data from the Phobos 2 ISM infrared instrument
* What we are searching for on Phobos Archived 2009-07-20 at the Wayback Machine. - an article on the Phobos program at the Web site of the Russian Space Agency (ru)
* Another site with processed images from the Soviet Phobos 2 mission

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԽՍՀՄ ԱՄԿ-ներ |
| --- |
|  |
| Երկրի արբանյակներ | 
* Կոսմոս
* Մոլնիա
* Զենիթ
* Բիոն
* ԳԼՈՆԱՍՍ
* Մետեոր

 |  |
|  |
| Տիեզերական աստղադիտակներ | 
* Օրիոն
* *Աստրոն*
* Գրանատ
* Պրոգնոզ
* ՌԵԼԻԿՏ-1

 |
|  |
| Լուսնի հետազոտություններ | 
* Լունա (Լունոխոդ)
* Զոնդ

 |
|  |
| Վեներայի հետազոտություններ | 
* Վեներա
* Վեգա

 |
|  |
| Մարս հետազոտություններ | 
* Մարս
* Ֆոբոս

 |
|  |
| Սարքերի ընտանիքներ | 
* 1Մ
* 2ՄՎ
* 3ՄՎ
* 2Մ/Մ69
* 4ՄՎ
* 5ՎԿ
* Սոյուզ 7Կ-Լ1

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |

 |