recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Տրամաբանականը և պատմականը**, փիլիսոփայական կատեգորիաներ, որոնք արտահայտում են պատմական պրոցեսի երկու կողմերը։ Ըստ մատերիալիստական դիալեկտիկայի, տրամաբանականը պատմական զարգացումը պայմանավորող օրինաչափ կարգն է, որը ճանաչողության (գիտության) մեջ գիտակցվում է որպես պատմական երևույթների հաջորդափոխության օբյեկտիվ տրամաբանություն։ Իսկ պատմականը իրերի կոնկրետ ընթացքն է, եզակի երևույթների իրական բազմազանությունը ժամանակի մեջ։ Պատմության օբյեկտիվ տրամաբանությունը` որպես պատմական անհրաժեշտություն, սակայն նախապես տրված մի հենք չէ, որի համաձայն իրականանում է պատմության կոնկրետ ընթացքը։ Այն ոչ թե դրսևորվում, այլ ինքը կազմավորվում է կոնկրետ եղելությունների բազմազանության մեջ, նրանց փոփոխության ու զարգացման ընթացքում։ Այսպիսի ըմբռնմամբ, պատմական երևույթները չեն նսեմացվում, դարձվում պատմական անհրաժեշտության սոսկական երևութացումներ, այլ պահպանում են իրենց ինքնուրույն արժեքն ու անկրկնելի նշանակությունը։ Գիտական հետազոտության մեջ տրամաբանականը և պատմականը ներկայանում են իբրև միմյանց լրացնող մեթոդներ, անհնար է երևույթների զուտ պատմական նկարագրություն առանց դրանց ընտրության, արժեքավորման և հաջորդափոխության սահմանման սկզբունքի, իսկ տրամաբանականը նույն պատմականն է՝ վերացարկված իր կոնկրետությունից, առարկայի մտավոր կառուցումն է հասկացությունների համակարգի ծավալման միջոցով։ Ամեն մի բարձր զարգացած ամբողջություն կարող է ելակետ դարձվել իր պատմության ընթացքի վեր հանման համար, եթե ճանաչված են այդ ամբողջության կառուցվածքի և գործողության օրինաչափությունները՝ նրա ներքին տրամաբանությունը։ Ըստ այդմ կարող է կատարվել պատմության (այդ ամբողջության գոյացման ընթացքի) վերակառուցում՝ ազատված այն կոնկրետ եղելություններից, որոնք պատահական են տվյալ ամբողջության կազմավորման տեսակետից։ Այսպես, կապիտալիզմի` որպես ապրանքային արտադրության զարգացման բարձրագույն աստիճանի, վերլուծությունը Կ․ Մարքսը դարձրել է ելակետ միաժամանակ նաև ապրանքային արտադրության զարգացման պատմական ընթացքի տրամաբանորեն շտկված շարադրանքի համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 75)։*  |
| **՞**Պայթակենի կիլիկյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Բակլածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Բակլազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Պայթակենի |
|
|
| Տեսակ | Պայթակենի կիլիկյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| C. cilicica Bois s. et Bal.

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պայթակենի կիլիկյան** (լատին․՝  C. cilicica Bois s. et Bal.), Բակլազգիների ընտանիքի, Պայթակենու ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ 2—3 մ բարձրությամբ և թավոտ ընձյուղներով։ Տերևները բարդ են, կենտ֊Փետրաձև, 6—9 սմ երկարությամբ, որոնք կազմված են 7—9 նեղ, հակառակձվաձև և սրածայր տերևիկներից։ Վերջինները վերևի կողմից մերկ են, Ներքևի կողմից մազմզուկապատ և ունեն 1,6—2 սմ երկարություն և 0,9—1,1 սմ լայնություն։ Ծաղիկները բացվում են մայիսից մինչև օգոստոս ամիսներին, համեմատաբար խոշոր են, դեղին, հավաքված 3—8 ծաղիկներից կազմված ծաղկաբույլերում։ Ծաղկակիրը թավոտ է։ Ունդերն ունեն 5—8 սմ երկարություն և 2—3 սմ լայնություն, բշտիկանման են, կիսաթափանցիկ, բազմասերմ։ Հասունանում են հուլիս-հոկտեմբեր ամիսներին և ձմռանը մնում են թփի վրա։

Աչքի է ընկնում մեծ դիմացկունությամբ։ Բավական ջերմասեր է, բայց լավ է աճում նույնիսկ ծովի մակերևույթից մինչև 2000 մ բարձրության վրա, որտեղ չնայած վերերկրյա զանգվածը զգալիորեն ցրտահարվում է, սակայն նույն տարում սաղարթը վերականգնում է, ծաղկում և պտղակալում։ Արտակարգ չորադիմացկուն է, երաշտադիմացկուն, լուսասեր։ Բազմանում է սերմերով և կտրոններով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Փոքր Ասիայում (լեռնային Կիլիկիա)։ Հայկական ԽՍՀ-ի տարածքում հանդիպում է Զանգեզուրում և Մեղրիում, որտեղ սովորաբար աճում է ստորին լեռնային գոտում, հարավային թեքությունների վրա, հաճախ՝
կաղնուտների եզրերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (Երկրորդ), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (56)։
**Վաստակավոր կոլեկտիվ Հայաստանի Թաթուլ Ալթունյանի անվան երգի-պարի պետական անսամբլ**,, ստեղծվել է 1938 թվականին, Երևանում (կազմը՝ գործիքային և պարային խմբեր, երգչախումբ, մենակատարներ, սկզբում՝ 85-90 հոգի)։

Պատմություն
-----------

Անսամբլը հիմնադրվել է Թաթուլ Ալթունյանի կողմից։

Գործիքային խմբի ղեկավար՝ Ա. Ալեքսանդրյան

Պարերի բեմադրող՝ Է. Մանուկյան, բալետմայստերներ՝ Ի. Արբատովի (Յաղուբյան), Զ. Մուրադյանի և ուրիշների մասնակցությամբ

Զգեստները ձևավորել են նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանը, Խաչատուր Եսայանը, Մարտին Պետրոսյանը, Ռոբերտ Էլիբեկյանը և այլոք։

Համույթը հատուկ բեմականացմամբ մեկ ամբողջության մեջ է միավորել հայկական երգը, պարը, գործիքային նվագակցությունը, խմբերգը, խաղը, տարազը։ Համերգացանկն ընդգրկում է հայկական ժողովրդական և պրոֆեսիոնալ երգեր։ Համույթում, պահպանելով հայկական ժողովրդական երգի կերպարային ու լեզվական յուրահատկությունը, ստեղծվել են ժողովրդական երգի մշակման ու գործիքավորման ինքնատիպ սկզբունքներ (երգի տարբերակային կրկնություններով զարգացում, բազմաձայնության, հատկապես ենթաձայնային պոլիֆոնիայի տարրի օգտագործում և այլն)։ Կատարողական ոճին բնորոշ է բովանդակության ճշմարտացի մեկնաբանությունը, համույթային միաձուլությունը։

Կոլեկտիվում են ձևավորվել Հայաստանի ժողովրդական արտիստներ, երգչուհիներ Լուսիկ Քոշյան, Աստղիկ Քամալյան, դուդուկահար Ջիվան Գասպարյան, պարողներ Ա. Շահնաբաթյան, Վ. Ռաշիդյան և այլ հանճարներ։ Համերգներ են ունեցել ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմի ռազմաճակատներում, ԱՊՀ քաղաքներում և 30-ից ավելի արտասահմանյան երկրներում։

Տարբեր տարիներ համույթը ղեկավարել են՝

* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Էդգար Հովհաննիսյան (1970-1974)
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Խաչատուր Ավետիսյան (1974-1977)
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Էմմա Ծատուրյան (1977-1987 և 1990-1991)
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ Ռուբեն Ալթունյան (1987-1990)
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Մելիք Մավիսակալյան (1991-1997)
* Դիրիժոր-խմբավար Հենրի Մանգասարյան (1998-2004)
* 2004 թվականից՝ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Ժիրայր Ալթունյան

Գրականություն
-------------

* Խանջյան Հ. Հայկական ժողովրդական երգի պարի պետական վաստակավոր անսամբլ, Ե. 1973։ Բալյան Վ. Թաթուլ Ալթունյան, Ե. 1977։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 177)։*  |
**Hells Angels** (ճապ.՝ ヘルズエンジェルス հերեձու էնձերուսու), ֆենտեզի մանգա, որի հեղինակն ու պատկերազարդողը Շինիչի Հիրոմոտոն է։ Հետագայում մանգան Madhouse ստուդիայի կողմից վերամշակվել է Hells անունով անիմացիոն ֆիլմի (ճապ.՝ ヘルズ հերեձու), որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2008 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, Տոկիոյի քսանմեկերորդ միջազգային կինոփառատոնի ժամանակ։

Սյուժե
------

Լիննե Ամագանեն որոշ ժամանակ առաջ տեղափոխվել է նոր քաղաք, այդ պատճառով ցանկանում է դպրոցում գտնել շատ նոր ընկերներ, բայց հենց առաջին օրն էլ ուշանում է։ Ճանապարհին Լիննեն ավտովթարի է ենթարկվում, երբ փորձում է կատվին փրկել։ Մի քանի վայրկյանից նա շարունակում է դպրոց վազել, կարծես ոչինչ չի պատահել։ Լիննեն գտնում է իր դասարանը, բայց երբ բացում է դուռը, տեսնում է սեղանների մոտ նստած հրեշների։ Նա չի հասկանում, որ դժոխքում է գտնվում, այդ պատճառով ուզում է հնարավորինս շուտ տուն վերադառնալ։ Դպրոցի տնօրենը` Հելվիսը, Լիննեին բացատրում է, որ նա կարող է այստեղից դուրս գալ միայն այն ժամանակ, երբ կավարտի ուսումը։

Կերպարներ
---------

* **Լիննե Ամագանե**(ճապ.՝ 天鐘りんね Ամագանե Րիննե)

Սեյու` Միսատո Ֆուկուեն
* **Րյու Կուտո**(ճապ.՝ 九頭龍 Կուտո Րյու)

Սեյու` Դայսուկե Կիշիո
* **Մարիո**(ճապ.՝ マリオ Մարիո)

Սեյու` Հիդենոբու Կիուչի
* **Հելվիս**(ճապ.՝ ヘルヴィス Հերուվիսու)

Սեյու` Ֆումիհիկո Տաչիկի
* **Ստիլեր**(ճապ.՝ スティーラ Սուտի րա)

Սեյու` Միյուկի Սավաշիրո
* **69** / **Աստված**(ճապ.՝ 神サマ Կամի-սամա}}

Սեյու` Սիգերու Նագաշիմա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «1st 3 Minutes of Dark Fantasy Anime Hells Posted»։ *AnimeNewsNetwork*։ 2012 հունիսի 13։ Վերցված է 2014 մարտի 18
2. ↑  «Tokyo Film Fest to Host Anime/Manga Film Premieres»։ *AnimeNewsNetwork*։ 2008 հոկտեմբերի 16։ Վերցված է 2014 մարտի 18

Արտաքին հղումներ
----------------

* Madhouse ստուդիայի պաշտոնական կայք (ճապոներեն)
* HELLS աշխատանքը Madhouse ստուդիայի կայքում (ճապոներեն)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Anime News Network |

 |
**KDWin**, **Keyboard Driver for Windows** (հայերեն՝ 
**Ստեղնաշարի սարքավար Պատուհանների համար** կամ **ՍՍՊատ**), ծրագիրը նախատեսված է Windows օպերատիվ համակարգիչում հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն և այլ տառերով գրելու համար։ Ծրագրի հեղինակը՝ Ռաֆիկ Մարությանն է։

Պատմություն
-----------

2000 թվականին ստեղծվել է KDWin 3.01, բայց բետա տարբերակ և աջակցում է Windows NT, Windows 95, Windows 98, Windows 2000, Windows ME և Windows XP:  

2010 թվականին ստեղծվել է KDWin 2010: Աջակցում է Windows Vista, Windows 7:  

2014 թվականին թարմացել է և վերջին տարբերակը 2014.04-ն կամ KDWin 2014-ն է։ Աջակցում է Windows 7 Windows 8, Windows 8.1 և Windows 10:

Վարակներ, ոչ պաշտոնական
-----------------------

Ծրագրի հեղինակը՝ Ռաֆիկ Մարությանի մահանալուց հետո, ծրագիր մնաց կայուն։ Սակայն համացանցում տարածված են KDWin-ի փոփոխված՝ շատ դեպքերում վիրուսներ պարունակող տարբերակներ։ Օրինակ KDWin 4.0, KDWin 2015, KDWin 2016, KDWin 2017 և համանման այլ կեղծ տարբերակներ։

Թերություններ
-------------

Եթե համակարգիչում արդեն տեղադրված է KdWin ծրագիրը և ինչ-որ պատճառներով չի աշխատում և հարկավոր է այն ջնջել և վերատեղադրել։  

Օպերատիվ համակարգի միացման ընթացքում, պատուհան է բացում (KDWin already running, թարգնաբար՝ ՍՍՊատ-ը արդեն աշխատում է) և ցույց չի տալիս KDWin-ի նշանը (եթե ավտոմատ բեռման է) բայց խնդիրների կառավարիչում կա KDWin: Խնդիրը լուծելու համար, հեռացրեք KDWin խնդիրների կառավարիչում և նորից բացեք։

Տես նաև
-------

* Ռաֆիկ Մարության

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Վաղակատար դերբայ**, ժամանակակից հայերենի կախյալ դերբայներից կամ ձևաբայերից մեկը։ Ցույց է տալիս կատարված ավարտված գործողություն առանց հետևանքի կամ մնայուն վիճակի դրսևորման։

Վաղակատար դերբայն արևելահայերենում
----------------------------------

### Կազմություն

Վաղակատար դերբայը կազմվում է ***-ել***, ***-(աց)ել*** մասնիկներով, որոնք ավելանում են բայի երկրորդ հիմքին, ինչպես՝

գրել — *գրել*
կարդալ — *կարդացել*
զարմանալ — *զարմացել*։
**Ե** խոնարհման պարզ բայերի անորոշ դերբայը և վաղակատար դերբայը ձևով համընկնում են։ Դրանք հնարավոր է իրարից տարբերել գործածությամբ։ Անորոշ դերբայը սովորաբար չի գործածվում օժանդակ բայի հետ, իսկ վաղակատար դերբայը միայն հանդես է գալիս օժանդակ բայի հետ։ Անորոշի դեպքում ժխտական օժանդակ բայը հետադաս է, իսկ վաղակատարի դեպքում՝ նախադաս։

### Ժամանակաձևեր

Վաղակատար դերբայը միշտ հանդես է գալիս օժանդակ բայի ներկա և անցյալ ձևերի հետ՝ կազմելով սահմանական եղանակի վաղակատար ներկա և վաղակատար անցյալ ժամանակաձևերը.

**1. Սահմանական եղանակ. Վաղակատար ներկա**

|  | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| **I դեմք** | ներկել եմ | ներկել ենք |
| **II դեմք** | ներկել ես | ներկել եք |
| **III դեմք** | ներկել է | ներկել են |

**2. Սահմանական եղանակ. Վաղակատար անցյալ**

|  | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| **I դեմք** | ներկել էի | ներկել էինք |
| **II դեմք** | ներկել էիր | ներկել էիք |
| **III դեմք** | ներկել էր | ներկել էին |

Վաղակատար դերբայն արևմտահայերենում
----------------------------------

### Կազմություն

Կազմվում է ***-եր*** մասնիկով, որը դրվում է **Ե**, **Ի** խոնարհման աններածանց բայերի ներկայի, իսկ մյուս բայերի անցյալի հիմքի վրա։ **Ի** լծորդը հնչյունափոխվում դառնում է **Ե**։

գրել → **գր** → *գրեր*
հաւնիլ → **հաւն** → *հաւնել* (ի > ե)
հարցնել → **հարցուց** → *հարցուցեր*
մօտենալ → **մօտեց** → *մօտեցեր*
### Ժամանակաձևեր

Միանալով օժանդակ բայի ներկայի և անցյալի ձևերին՝ վաղակատարը կազմում է սահմանական եղանակի վաղակատար ներկա և վաղակատար անցյալ ժամանակաձևերը։ Այս ժամանակաձևն իմաստային առումով համընկնում է արևելահայերենի նույնանուն ժամանակաձևի հետ։

**1. Սահմանական եղանակ. Վաղակատար ներկա**

|  | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| **I դեմք** | գրեր եմ | գրեր ենք |
| **II դեմք** | գրեր ես | գրեր եք |
| **III դեմք** | գրեր է | գրեր են |

**2. Սահմանական եղանակ. Վաղակատար անցյալ**

|  | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| **I դեմք** | գրեր էի | գրեր էինք |
| **II դեմք** | գրեր էիր | գրեր էիք |
| **III դեմք** | գրեր էր | գրեր էին |

Գրականություն
-------------

* Յու. Ս. Ավետիսյան, Արևելահայերենի և արևմտահայերենի զուգադրական քերականություն, Երևան, 2007, էջ 161-162, 179-180։
* Լևոն Եզեկյան, Հայոց լեզու, Երևան, 2007, էջ 286։
Տեսք հետևից։ Լավ տեսանելի է մագեն՝ բաժանված կարմիր ժապավենով
**Վարեսինոբու (**ճապ.՝ 割れしのぶ, կտրված տայնո), նաև (ճապ.՝ 桃割れ, կտրատված դեղձ), չամուսնացած աղջիկների ճապոնական սանրվածք, որը 20-րդ դարից ի վեր մշտապես կրում են միայն գեյշայի աշակերտուհիները։ «Վարեսինոբու» անունը կիոտոյական է, «մոմովարեն»` Տոկիոյի։

Արտաքին տեսք
------------

Վարեսինոբուի դիմային մասը նման է շիմադայի սանրվածքին։

Հետնամասում մազերը հավաքվում են մագե (ճապ.՝ 髷 մազափունջ ծոծրակի վրա) փնջի մեջ և մեջտեղից հյուսվում է կանոկո (ճապ.՝ 鹿の子, եղնիկ) ժապավենը։ Այդ ժապավենը «ճեղքում է» մազափունջը․ այստեղից էլ սանրվածքի անվանումը։ Կանոկան վերևի մասում ամրացված է կանոկո-դոմե քորոցով ( ճապ.՝ 鹿の子留, պահող կանոկո)։

Գործածություն
-------------

Շատ քաղաքներում՝ ներառյալ Կիոտոն, վարեսինոբուն կրում են մայկոները՝ գեյշայի աշակերտները։ Ըստ կանոնների՝ վարեսինոբուն կրում են ուսուցման միայն առաջին երկու տարիների ընթացքում՝ մինչև միձուագեն։ Վարեսինոբուն զարդարված է արհեստական մետաքսե ծաղիկներից մազակալներով. առաջին տարում օգտագործվում են «շիդարե-կանզաշի» հատուկ զարդեր ծածանվող թելերով, որոնց վրա ամրացված են ծածանվող մետաքսե թերթեր։

Բացի այդ, Վարեսինոբուն զարդարված է սանրով՝ բիրականով (ճապ.՝ ビラカン ծածանվող կանջաշի), թամա կանջաշիով (ճապ.՝ 玉簪՝զարդարանք-փուչիկ) և հիրաութիով (ճապ.՝ 平打簪՝ հիրաութի կանջաշի հարթ հերակալ)։

Աշակերտուհու (միսեդասի) դեբյուտի օրը մազափնջի հետևի մասում դնում են վասի արծաթագույն թղթի շերտեր, որոնք կոչվում են միոկուրի (ճապ.՝ 見送り ուղեկցում)։

* Տեսք վերևիցՏեսք վերևից
* Վարեսինոբուն կողքից․ տեսանելի է կարմիր ժապավենով կապված հերափունջը և արծաթագույն բիրկանըՎարեսինոբուն կողքից․ տեսանելի է կարմիր ժապավենով կապված հերափունջը և արծաթագույն բիրկանը
* Միոկուրին մազափնջի հետևից միսեդասի օրըՄիոկուրին մազափնջի հետևից միսեդասի օրը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Munder, 2007
2. ↑  Fujika
3. 1 2  Jackson, 2013
4. 1 2  Burns, 2006
5. 1 2 3  T, 2007
6. ↑  Downer, 2011

Գրականություն
-------------

* *Lesley Downer* Geisha. — Edizioni Piemme, 2011. — ISBN 9788858503089
* *Helena Grice* Asian American Fiction, History and Life Writing. — Routledge, 2012. — ISBN 9781136604850
* «Блог бывшей гейши Фудзики»։ «七五三や成人式に結う日本髪として 【桃割れ】 っていう髪型があるでしょ？ 私は 髷が 【割れしのぶ】 と同じもんやと思ってたけど、専門家に言わすと微妙に違うらしいんだ。 【桃割れ】 も、江戸時代後期の町の少女が結っていたみたいだし、東京風⇒【桃割れ】 ＆ 京風⇒【割れしのぶ】 だと姉さんたちからの聞き伝えで理解してたので、調べてみてビックリ！»
* *Chantella Jackson* Explaining Hakuchuumu. — First Printing, 2013.
* *Stanley B. Burns, Elizabeth A. Burns* Geisha: a photographic history, 1872-1912. — powerHouse Books, 2006.
* *Mitsuko T.* Maiko San How to Become a Geisha. — Lulu.com, 2007. — ISBN 9781847534330
* *Heike Munder* Markus Schinwald. — Distributed Art Pub Incorporated, 2007. — ISBN 9783905829228
**Մարդու իրավունքների եվրոպական հանձնաժողովը** Եվրոպայի խորհրդի հատուկ մարմին էր։ 1954–ից 1998 թվականներին Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 11–րդ արձանագրությունը մտավ ուժի մեջ, ֆիզիկական անձինք անմիջական մուտք չունեին Մարդու իրավուքների եվրոպական դատարան; պետք է դիմեին հանձնաժողովին, որը, եթե դեպքը հիմնավոր չհամարեր, անհատի անունից գործ կհարուցեր դատարանում։ 11–րդ արձանագրությունը, որը ուժի մեջ է մտել 1998 թվականին, լուծարել է հանձնաժողովը, ընդլայնել Դատարանը՝ թույլատրելով անհատներին գործերը ուղղակիորեն ներկայացնել վերջինիս։

Դեր և կազմավորում
-----------------

Հանձնաժողովի անդամներն ընտրվում էին Նախարարների կոմիտեի կողմից և պաշտոնավարում էին վեց տարի (այդ ընթացքում նրանք պետք է գործեին անկախ, առանց որևէ պետության հավատարմության)։ Նրանց դերն էր դիտարկել, թե արդյոք միջնորդությունը ընդունելի է Դատարանին։ Եթե այո, ապա Հանձնաժողովը կքննարկի միջնորդագիրը՝ գործի փաստերը պարզելու համար և կփնտրի կողմերի, որոնք կարեղ են աջակցել գործը կարգավորել բարեկամական եղանակով։ Իսկ եթե բարեկամաբար չկայանար նշված կարգավորումը, ապա Հանձնաժողովը կհրապարակեր արձանագրված փաստերի վերաբերյալ զեկույց՝ մեկնաբանելով՝ արդյոք տեղի է ունեցել խախտում, թե ոչ։ Երեք հոգուց բաղկացած Հանձնաժողովը որոշեց միջնորդության ընդունելիությունը։ Սակայն, բարդ որոշումների դեպքում, ձևավորվում է յոթ հոգանոց Հանձնաժողով։

Դեպքերի ցանկ
------------

* Հունաստանի դեպքը
* Վ․ Փ․ ընդդեմ Միացյալ Թագավորության
* Ջագմալի Սինգ Չեման ընդդեմ Ֆրանսիայի
* Դեհվարի ընդդեմ Նիդեռլանդների
* Բերկն ընդդեմ Ֆրանսիայի
* Հատամին ընդդեմ Շվեդիայի
* Դաբհին ընդդեմ Մեծ Բրիտանիա
* Մ.Ա.Ռ. ընդդեմ Միացյալ Թագավորության
* Գեորգի Գանչևն ընդդեմ Բուլղարիայի
* Սլեպչիկն ընդդեմ Նիդեռլանդների
* Չուդրին ընդդեմ Միացյալ Թագավորության
* Հարոնը և Ալայոն ընդդեմ Շվեդիայի
* Փաեզն ընդդեմ Շվեդիայի

Ծանոթագրություններ
------------------

* Arthur W. Diamond Law Library The European Human Rights System and the European Court of Human Rights. Research Guide
* Full list of members (pp. 211–213)
* Hudoc : European Court of HUman Rights website
**Ջուդիթ** (անգլ.՝ Judith), Արևմտյան-ֆրանկյան թագավորության տիրակալի դուստրը, իսկ հետագայում նաև Արևմուտքի կայսր, Չարլզ Երկրորդի և նրա կին՝ Իրենտտրուդայի։ Ուեսեքսի երկու թագավորների (Էյթելվուլֆի և Էտելբալդի) և Ֆլանդրիայի առաջին Կոմս Բոդուեն I-ի կինը՝ երկաթե բազուկ մականունով։ Ջուդիթի առաջին երկու ամուսնությունները անօգուտ էին, բայց Բոդուենի հետ երրորդ ամուսնության ժամանակ նա մի քանի երեխա ունեցավ և դարձավ Ֆլանդրիայի հաջորդ շրջանի նախնին։ Նրա որդիներից մեկը՝ Բոդուեն II-ը, ամուսնացել է Ալֆրեդ Մեծի դստեր հետ։

Կենսագրություն
--------------

Ջուդիթը թագավոր Կարլի և նրա կնոջ՝ Օռլեանի Իրմենտրուդայի ավագ դուստրն էր։ Նրա եղբայրներն էին Լյուդովիկոս Զաիկան և Կառլ III-ը։ Քանի որ Ջուդիթի ծնողները ամուսնացել են 842 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, և Յուդիֆը նրանց ավագ երեխան էր, իսկ հաջորդ երեխան՝ Լյուդովիկ, ծնվել է 846-ի նոյեմբերի 1-ին, ապա Ջուդիթի ծնվել է 843-845 թվականների ընթացքում։

### Առաջին ամուսնություն։ Առաջին թագուհի

855 թվականին Էյթելվուլֆ թագավորը ուխտագնացություն է կատարել Հռոմ իր կրտսեր որդու՝ Ալֆրեդի հետ, որը մոտ վեց տարեկան էր։ Հետդարձի ճանապարհին՝ 856 թվականին, նա մնացել է Կառլ թագավորի մոտ։ Դեռևս հուլիսին, Հռոմի ճանապարհին, Էյթելվուլֆը համաձայնության եկավ Ջուդիթի հետ ամուսնության մասին, որը մոտ 14 կամ 12 տարի էր, իսկ փեսան հիսուն։ Դա դիվանագիտական դաշինք էր. Երկու թագավորներն էլ տառապում էին վիկինգների հարձակումներից , իսկ էլթելվուլֆի համար ամուսնությունը կարոլինգի հետ դաշինքի հավելյալ առավելությունն էր: Հարսանեկան արարողությունը, թագավորական շքեղությամբ, տեղի է ունեցել 856 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Վերբուրի-Սուր-Օիսե պալատում։ Ռիմսի արքեպիսկոպոս Գինկմարին հանձնարարվել է գրել գրել ամուսնության ծառայության կարգը և Ջուդիթի օծումը, որոնք տեղի են ունեցել միաժամանակ։ Արարողության ընթացքում հարսնացուն դրեցին հարսանեկան մատանի և նվերներով ներկայացվեցին։ Ծիսակարգի մի մասը եպիսկոպոսի օրհնությամբ նրա գլխի վրա սաղմարտ դնելն էր։ Էթելվուլֆը պատվեց նրան՝ արարողությունից հետո անվանելով թագուհի։Այս քայլի անսովորությունն այն էր, որ թագուհու տիտղոսի շնորհումն արևմտյան սաքսերից ընդունված չէր։ Ըստ նրանց սովորությունների, Ուեսեքսի թագավորի կնոջը չի կարելի անվանել թագուհի։ Նա չէր նստում գահին իր ամուսնու հետ, այլ պարզապես կոչվում էր թագավորի կին կամ սիրուհի:Այնուամենայնիվ, բոլոր ժամանակագրողները ուշադրություն են դարձնում այն փաստին, որ Կառլը պնդում էր իր դստերը պսակադրել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Settipani C.* La Préhistoire des Capétiens (ֆր.): Première partie : Mérovingiens, Carolingiens et Robertiens — Villeneuve-d'Ascq: 1993. — P. 308—309. — ISBN 978-2-9501509-3-6
2. 1 2  Kindred Britain
3. ↑  Enright, 1979, էջ 291—292
4. ↑  Enright, 1979, էջ 293
| **՞**Պապլոր դժգույն |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հակինթազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Պապլոր դժգույն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Muscari pallens

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պապլոր դժգույն** (լատին․՝ Muscari pallens), հակինթազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-17 սմ բարձրությամբ սոխուկավոր բույս է՝ ձվաձև սոխուկով, դարչնագույն թեփուկներով։ Տերևները արմատամերձ են, գծային։ Ծաղկաբույլը խիտ, կարճ ողկույզի ձևով է։ Ծաղկասլաքն ունի 3-5 սմ երկարություն և պտղի ժամանակ երկարացող է։ Պտղատու ծաղիկները երախի մոտ թույլ ձգվածքով են, համարյա սպիտակ կամ դժգույն երկնագույն։ Տուփիկը կլորավուն է, 4-5 մմ երկարության։ Սերմերը սև են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի (Իջևանի և Դիլիջանի միջև) և Սևանի (Սոտքի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Մեծ Կովկասը, Դաղստանը, Արևմտյան, Կենտրոնական և Հարավային Անդրկովկասը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-2100 մ բարձրությունների վրա, բաց կրաքարային ժայռոտ տեղերում, անտառներում։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Համարվում է Կովկասի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործուղություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Սանտա Կլաուսի գյուղ**, զվարճանքների այգի Ֆինլանդիայում, նվիրված Ձմեռ Պապին, որին Ֆինլանդիայում անվանում են Յոուլուպուկկի (ֆիններեն՝ Joulupukki)։ Գտնվում է Ռովանիեմի քաղաքի մոտակայքում, Լապլանդիա նահանգում։

Ըստ ավանդույթի համարվում է, որ Սանտա Կլաուսը ծնվել է Լապլանդիայում։ Սանտա Կլաուսի գյուղը համարվում է Սանտա Կլաուսի բնակավայրը, այդ պատճառով այն Ֆինլանդիայում զբոսաշրջիկների կողմից ամենաշատ այցելվող վայրերից է։

Սանտա Կլաուսի գյուղը բաժանվում է մի քանի տեսարժան վայրերի. Բևեռային շրջան, Սանտա Կլաուսի հիմնական փոստային գրասենյակ, Սանտա Կլաուսի գրասենյակ և այլ վայրեր, օրինակ՝ խանութներ, ռեստորաններ։

Պատմություն
-----------

1950 թվականին Էլեոնորա Ռուզվելտը՝ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի կինը եղել է Սանտա Կլաուսի գյուղում։ Նա համարվում է այս վայրն այցելած առաջին զբոսաշրջիկը։ Նրա պատվին այստեղ խրճիթ է կառուցվել, որն այսօր էլ կարող ենք տեսնել։

Զբոսաշրջությունը
----------------

Զբոսաշրջիկների հիմնական հոսքը գալիս է Մեծ Բրիտանիայից, Գերմանիայից, Ռուսաստանից, Ֆրանսիայից, Իռլանդիայից, Չինաստանից, Ճապոնիայից, Հնդկաստանից։

Սանտա Կլաուսի գյուղը Լապլանդիայում (Բևեռային շրջանում) համարվում է ամենահայտնի վայրը։

Տեղադրությունը
--------------

Ձնագնդիկներով բուրգ Սանտա Կլաուսի գյուղում
Սանտա Կլաուսի գյուղը գտնվում է Ռովանիեմիից 8 կմ դեպի հյուսիս-արևելք և 2 կմ Ռովանիեմիի միջազգային օդանավակայանից։ Սուրբ Ծննդյան ժամանակ դեպի այդ օդանավակայան չվերթների քանակն ավելանում է երեք անգամ։

Ռովանիեմի կարելի է հասնել ոչ միայն ինքնաթիռով, այլև երկաթուղային տրանսպորտով և ավտոբուսներով։

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Սանտա Կլաուսի գյուղում |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Происхождение Санта-Клауса Archived 2008-12-17 at the Wayback Machine. (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Սանտա Կլաուսի գյուղը Archived 2013-05-01 at the Wayback Machine. (ռուս.)
| **՞**Վեդիական մելիթեա |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Նիմֆալիդներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Վեդիական մելիթեա |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Melitaea vedica

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Վեդիական մելիթեա** (լատին․՝ Melitaea vedica), նիմֆալիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

16-18 մմ առջևի թևի երկայություն ունեցող ոչ խոշոր չափի թիթեռէ, որի թևերի ընդհանուր գուներանգը դեղնաօքրագույն է, իսկ առջևի և հետին թևերը՝ սեռին բնորոշ սև պտերի տրամակապերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ, Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան ճյուղավորմանը բնորոշ տեսակ է, որը հայտնի է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից (Գառնիի և Վեդիի հատվածներ) և Երանոս լեռանը անմիջապես հարող տարածքներից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են միջնալեռնային աղքատ քսերոֆիտային բուսականությամբ խճաքարային-կավային փլվածքներում, տալիս են մեկ սերունդ։ Թռիչքը մայիսի կեսից մինչև հունիսի սկիզբ է։ Թրթուրները զարգանում են Serratula serratuloides բույսի տերևների վրա։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը և դար փոփոխության միտումները համեմատաբար բարձր է՝ զգալի տատանումներով տարբեր տարիներին։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Վավելի վիշապ** (լեհ.՝ smok wawelski), լեգենդար վիշապ, որն իբր ապրում է Կրակովում՝ Վավելի բլրի ստորոտում գտնվող քարանձավում (այն կոչվում է նաև Վիշապի փոս)։

Լեգենդ
------

Վինսենտ Կադլուբեկի շարադրած լեգենդի առավել վաղ տարբերակի համաձայն (12-րդ դար)՝ Կրակ արքայի օրոք (Կրակովի լեգենդար հիմնադիրը, որի անունով էլ անվանակոչվել է քաղաքը) Կրակովում հայտնվում է մի վիշապ, որին անվանում էին ողջ-ողջ կուլ տվող (լեհ.՝ całożerca, լատին․՝ holophagus, այսինքն՝ արարած, որն իր զոհերին ամբողջությամբ կուլ է տալիս)։ Շաբաթը մեկ անգամ պետք էր վիշապին կով զոհաբերել, և եթե նա չէր ստանում կովին, դրա փոխարեն մարդկանց էր ուտում։ Քաղաքը հրեշից փրկելու և վիշապին սպանելու համար Կրակ արքան ուղարկեց իր որդիներին՝ Կրակին և Լյոխային։ Որդիները երկուսով չկարողացան հաղթել վիշապին, այդ պատճառով էլ դիմեցին խորամանկության։ Նրանք կովի կաշին լցրեցին ծծումբով, և այն կուլ տալով՝ վիշապը շունչը փչեց։ Վիշապին սպանելուց հետո եղբայրները վիճեցին, թե ում է պատկանում հաղթանակը։ Մեծ եղբայրը՝ Լյոխան, սպանեց կրտսերին և վերադառնալով ամրոց՝ ասաց, որ Կրակն ընկավ վիշապի դեմ մարտնչելիս։ Սակայն եղբայրասպանի գաղտնիքը շուտով հայտնի դարձավ, նրան արտաքսեցին քաղաքից և սպանված Կրակի պատվին քաղաքն անվանեցին Կրակով։

Յան Դլուգոշն իր ժամանակագրության մեջ վիշապի հանդեպ տարած հաղթանակը վերագրեց իր արքային, իսկ եղբայրասպանությունը տեղափոխեց այն ժամանակներ, երբ Կրակն արդեն մահացել էր։

Յոախիմ Բելսկուն պատկանող լեգենդի մեկ այլ տարբերակն (14-րդ դար) ասում է, որ վիշապին հաղթել է կոշկակար Սկուբան։ Նա ծծումբով լցոնված հորթուկին նետեց վիշապի առջև։ Հորթուկին ուտելուց հետո վիշապի կոկորդն այնպես սկսեց այրվել, որ նա խմեց Վիսլա գետի կեսը և պայթեց։

Մարմնավորում
------------

1972 թվականին Վավելի բլրի մոտ գտնվող Չերվենսկի բուլվարում տեղադրվեց վիշապի արձանը, որի հեղինակը լեհ քանդակագործ Բրոնիսլավ Խրոմին է։ Վիշապը կրակ է ժայթքում ամեն 5 րոպեն մեկ։ Շատ հետաքրքիր է, որ նաև հաղորդագրություն է գալիս 7168 համարից՝ *«smok»* տեքստով։

2015 թվականին *Нп3* ստուդիան նկարահանեց կարճամետրաժ ֆիլմ՝ Legendy Polskie սերիալի շրջանակներում, որտեղ վիշապը դաջվածքներով տղամարդ էր (որի դերում հանդես եկավ մի դանիացի դերասան)՝ իր թռչող մեծ մեքենայով։ Ֆիլմում վիշապը գեղեցիկ աղջիկների մեծ սիրահար է, որոնց առևանգում և պահում է քաղաքից դուրս գտնվող վիլլաներից մեկի իր ապաստանում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Վավելի վիշապ (արձան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mistrz Wincenty tzw. Kadłubek: Kronika Polska. Wrocław: Ossolineum, 2008. ISBN 83-04-04613-X.
2. ↑  Pracowity smok wawelski(լեհ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վավելի վիշապ Վիքիպահեստում |
**Ռոզա Պապո** (սերբ.՝ Роза Папо, փետրվարի 6, 1914(1914-02-06), Սարաևո, Ավստրո-Հունգարիա - փետրվարի 15, 1984(1984-02-15) կամ փետրվարի 20, 1984(1984-02-20), Բելգրադ, ՀՍՖՀ), հարավսլավացի բժիշկ-վարակաբան, Հարավսլավիայի ժողովրդական բանակի գեներալ-մայոր, Բելգրադի ռազմա-բժշկական ակադեմիայի գլխավոր ռազմական բժշկական հանձնաժողովի նախագահ։ Բժշկական ծառայության գեներալ-գնդապետ։

Կենսագրություն
--------------

Ռոզա Պապոն ծնվել է 1914 թվականի փետրվարի 6-ին Սարաևոյում։ 1939 թվականին ավարտել է Զագրեբի համալսարանի բժշկության ֆակուլտետը։ Նախքան պատերազմն աշխատել է Սարաևոյի, Բեգոմ-Խանի և Օլովոյի հիվանդանոցներում։ Հարավսլավիայի թագավորության օկուպացիայից հետո միացել է պարտիզանական շարժմանը, որպես բժիշկ ծառայել Օզրենսկի պարտիզանական ջոկատում (դաշտային հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ դեկտեմբերից), իսկ ավելի ուշ տեղափոխվել է 1-ին հարձակողական գումարտակ և 6-րդ արևմտաբոսնիական հարվածային բրիգադ։ 1942 թվականից եղել է Հարավսլավիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ։

1943 թվականի մարտին Լովնիցա վանական համալիրից և Շեկովիչի տարածքից վիրավորների տարհանման ժամանակ Դոնյա-Տրնովա վայրում ձևավորովել է մեծ պարտիզանական հիվանդանոց, որը գլխավորել է Ռոզան։ 1943 թվականին Ռոզա Պապոն դարձել է 17-րդ արևմտաբոսնիական դիվիզիայի հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, հետագայում՝ 2-րդ բանակի վիրաբուժական դաշտային հոսպիտալի ղեկավար։

Պատերազմից հետո Հարավսլավիայի բանակում շարունակել է աշխատել որպես բժիշկ՝ մասնագիտացած վարակիչ հիվանդությունների գծով։ Եղել է Բելգրադի ռազմաբժշկական ակադեմիայի վարակիչ հիվանդության բաժանմունքի առաջին վարիչը, վիրաբուժության պրոֆեսոր, գլխավոր զինվորական բժշկական հանձնաժողովի նախագահ։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

Պարգևատրվել է մի շարք պատվոգրերով և մեդալներով, արժանացել է 6 մեդալների, այդ թվում՝ 1941 թվականի պարտիզանական հուշամեդալ, Ժողովրդական վաստակի շքանշան, Եղբայրության և միասնության շքանշան։ 1973 թվականին արժանացել է Հարավսլավիայի ժողովրդական բանակի բժշկական ծառայության գեներալ-մայորի կոչման. այդ ժամանակ Հարավսլավիան ավելի շատ հրեա գեներալներ է ունեցել, քան Իսրայելը և Պապոն առաջին կին գեներալն էր Բալկաններում։ Նա հայտնի էր որպես «ծամերով գեներալ»։

Ընտանիք, մահ
------------

Պապոն ունեցել է որդի, որը մահացել է 1969 թվականին և մեկ դուստր։

Ռոզա Պապոն մահացել է 1984 թվականի փետրվարի 25-ին Բելգրադում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Barton Hacker; Margaret Vining, eds. (2012), A Companion to Women's Military History, BRILL, ISBN 9004206825
2. 1 2 3  A.T. (1984), Pletenice opšivene plemenitošću (in Serbo-Croatian), Front
3. ↑   *Yugoslav Review*, 1984,
4. ↑  Paul Benjamin Gordiejew (2012), *Voices of Yugoslav Jewry*, SUNY, ISBN 1438404476
Վաֆլե տորթ
**Վաֆլե տորթ**, վաֆլե կիսաֆաբրիկատի հիմքով (վաֆլե շերտերով) խմորեղեն, տարբեր կրեմներով, յուղային, մրգային, քսուկային և այլ տեսակների խճողակներով հրուշակեղեն։

Վաֆլե տորթի համար կրեմի խոնավությունը չպետք է գերազանցի 10-12 % -ը, որովհետև վաֆլին լավ կլանում է խոնավությունը և դարռնում է կպչուն։ Այն ստանում են միչև միասեռ զանգված դառնալը հալած ճարպը, շաքարավազի և կակաոյի փոշիները հարելով՝ պարբերաբար լիմոնի էսենցիա ավելացնելով։ Այն քսում են թխված և սառեցրած վաֆլե շերտերին քսող մեքնայի օգնությամբ։ Ստացված պատրաստուկը շարում են իրար վրա և 10—16 ժամ պահում են բեռի տակ կամ 3-4 ժամ՝ սառցարանում։ Պատրաստի թխվածքը ձեռքով կամ կտրող սարքի միջոցով կտրտում են քառակուսի կամ ուղանկյունաձև կտորների։ Վաֆլե տորթի վերևի մակերեսը զարդարելու համար վրայից ցանում են վաֆլե փշուրներ։ Վաֆլե փշուրները պատրաստում են վաֆլե շերտերը դանակով կամ մանրիչով մանրացնելով։ Տորթի կողային մակերևույթները չեն զարդարում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Пашук, 1991
2. ↑  Кузнецова, Сиданова, 2002, էջ 121

Գրականություն
-------------

* *Пашук З. Н. и др.* Вафельные торты // Торты и пирожные: Справ. пособие. — Мн.: Высшая школа, 1991. — С. 267—270. — 346 с. — 170 000 экз.
* *Бутейкис Н. Г. Кенгис Р. П.* Торт Сюрприз (из теста для сахарных вафель) // Приготовление мучных кондитерских изделий. — М.: Экономика, 1965. — С. 85—86. — 252 с.
* *Кузнецова Л. С. Сиданова М. Ю.* Технология приготовления вафель // Технология приготовления мучных кондитерских изделий. — М.: Мастерство, 2002. — С. 121—127. — 320 с.
**Վիլյալբայի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Villalba), գտնվում է Իսպանիայի Տոլեդոյի տարածաշրջանի Սեբոլյա շրջանում (Կաստիլիա-Լա Մանչա)։ Ամրոցը ամբողջությամբ ավերված է։ Ամենահին ավերակների ուսումնասիրություններից պարզվել է, որ ամրոցը կառուցվել է 11-րդ կամ 12-րդ դարերում։

Նկարագրություն
--------------

Ամրոցը հնարավոր է կառուցված լինի հռոմեական բերդի տեղում։ Կորդովայի խալիֆայությունյան (իսպ.՝ Califato de Córdoba) տիրապետության ժամանակ ամրոցը վերակառուցվել է։ Դրանից հետո ամրոցը անցել է տարբեր մասնավոր անձանց ձեռքերով, որնք տարբեր ազնվական ընտանիքների անդամներ էին։ Ներկայումս նրա սեփականատերը Դելեյտոսայի գրաֆներն են, թեև ամրոցը գտնվում է ամբողջական ավերված վիճակում։

Ամրոցը ունի ռազմավարական կարևոր դիրք։ Կառուցվել է բլիր գագաթի վրա և ունի իշխող դիրք բերրի հողերով հարուստ Տախո (իսպ.՝ Tajo) հովտի վրա, որում խաչվում են այնտեղով անցնող ճանապարհները։ Այդ ամենը հաշվի առնելով այնտեղ շատ հարմար է ռազմավարական կառույց ստեղծելու համար, որը կարող է վերահսկել տարածքը։ Բլրի ստորոտով անցնում էր հռոմեական գլխավոր ճանապարհներից մեկը (A25), որը գնում է դեպի Անտոնիո Պիո (իսպ.՝ Antonino Pío): Հիշատակվում է, որ շինարարության համար օգտագործվել է հռոմեական ամրոցի շինանյութը։ Ամրոցի շինարարության հաջորդ ընթացքը եղել է իսլամիստների տիրապետման ժամանակաշրջանի ընթացքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

* La Mancha.net. Consultado el 24 de febrero de 2008 de 2008.
**Պատմական հնչյունափոխությունը** լեզվի զարգացման ընթացքում տարբեր պատճառներով որոշ հնչյունների կամ հնչյունախմբի վերածվելն է այլ հնչյունի կամ դրանց սղումը։ Այդ տեսակ հնչյունափոխությունը հիմնականում գործել է լեզվի զարգացման նախաաշխարհաբարյան շրջափուլում և ժամանակակից հայերենում չի գործում։

Ժամանակակից հայերենում կա հնչյունափոխության 3 տիպ՝ *դիրքային (շեշտի ազդեցությամբ կատարվող),* *փոխազդեցական և պատմական*։

Պատմական հնչյունափոխությունը կատարվել է մի քանի պատճառներով։

1․ Պատմական հնչյունափոխություն է կատարվել բառում հնչյունի գրաված դիրքի հետևանքով։ Պայմանավորված արտասանության թուլացմամբ կամ դադարով՝ հնչյունն այս դեպքում փոփոխման է ենթարկվել բառասկզբում և բառավերջում։

Սղվել են՝

ա) գրաբարի *Ի* վերջնահնչյունը․ *հիւսիսի-հյուսիս, տեղի-տեղ, արծուի-արծիվ*,

բ) գրաբարի *Յ* ձայնորդը բառավերջի *ա, ո* ձայնավորներից հետո․ *տղայ-տղա, երեկոյ-երեկո, քահանայ-քահանա, կաթսայ-կաթսա, շղթայ-շղթա*,

գ) գրաբարի *Ն* ձայնորդ վերջնահնչյունը գրաբարյան մի շարք միավանկ և բազմավանկ բառերում, ինչպես նաև բայանուններում․ *գառն-գառ, դուռն-դուռ, մուկն-մուկ, լուսանն-լուսան, ուսումն-ուսում, լուծումն-լուծում*։

Վերջիններիս *Ն*-ն վերականգնվում է հիշյալ բառերի թեքման, հոգնակի թվի կազմության և բառաբարդման ժամանակ․ *գառ-գառներ, գառնարած, դուռ-դռներ, դռնեդուռ, դռնապան, ուսում-ուսումնական, ուսումնասիրություն։*

2․ Գրաբարի բառասկզբի *Յ* հնչյունը ժամանակակից հայերենում դարձել է *Հ*․ *յիսուն-հիսուն, յիշել-հիշել, յիմար-հիմար, յարկ-հարկ, յար-հար (հար և նման), յարուցել-հարուցել*։

3․ Գրաբարի պատճառականի *–ուցան(ել)* ածանցը ժամանակակից հայերենում դարձել է *–ց, -(ու)ց, -ցն*․ *խաղաղեցուցանել-խաղաղեցնել, մատուցանել-մատուցել, յարուցանել-հարուցել։*

4․ Կատարվել է հնչյունների միացում․ ա) խուլ պայթականը միացել է հաջորդ *Հ*-ին և վերածվել շնչեղի, նաև՝ բարդացում․ *սեպուհական-սեպհական-սեփական*, բ) պարզ հնչյունների վերածում բարդի․ *արտասուք-արցունք(տս-ց)*։

5․ Կատարվել է հնչյունների պարզեցում, երբ բառի մեջ բարդ հնչյունները վերածվում են պարզի․ *ծածանել-տատանել, սասանել*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Սուքիասյան Աշոտ (2004)։ *Ժամանակակից հայոց լեզու*։ Երևան: ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ։ էջեր 52–53։ ISBN 5-8084-0277-8
**Վինյարդ թատրոնը** (անգլ՝. *Vineyard Theatre*), շահույթ չհետապնդող, օֆֆ-բրոդվեյան թատրոն է, որը գտնվում է Նյու Յորքի Մանհեթեն շրջանի 15-րդ փողոցում, ոչ շատ հեռու Յունիոն-սքվերից։ Առաջին ներկայացումը բեմադրվել է 1981 թվականին։ Թատրոնը հայտնի է դարձել Թոնի մրցանակ ստացած Avenue Q մյուզիքլի, Պաուլա Վոգելի «Ինչպես ես սովորեցի վարել» (How I Learned to Drive), որը ստացել է Պուլիտցերյան մրցանակ, ինչպես նաև մի շարք այլ մրցանակներ ստացած ներկայացումների շնորհիվ։ Վինյարդը նկարագրում է իրեն իբրև նոր աշխատանքին նվիրված և դերասաններին աջակցող թատրոն։

Վինյարդ թատրոնը նաև Դրամա դեսկ մրցանակի, ինչպես նաև Լուսիլ Լորտելի հատուկ մրցանակի դափնեկիր է։ 2007 թվականին իր 25-ամյա տարելիցին թատրոնը Ջոնաթան Լարսոնի ֆոնդի կողմից գրանտ ստացավ։ Թատրոնը նաև Վինյարդ թատերական գործիչների միության նստավայրն է, որը հանդիսանում է սցենարիստների, կոմպոզիտորների, դերասանների, դիզայներների և ռեժիսորների մի միություն, ովքեր դերասաններին լայն հնարավորություն են տալիս զարգացնելու իրենց աշխատանքը և մասնակցելու թատրոնի ընթացիկ կյանքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Brantley, Ben (October 22, 2009). «Pulling Heartstrings, Racy Puppets Return». *The New York Times*. Retrieved September 2, 2011.
2. ↑  «Who We Are» Archived 2011-09-27 at the Wayback Machine.. *Vineyard Theatre.org*. Retrieved May 11, 2008.
3. ↑  «Vineyard Community of Artists» Archived 2011-09-27 at the Wayback Machine.. *Vineyard Theatre.org*. Retrieved September 2, 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Vineyard Theatre Archived 2011-08-20 at the Wayback Machine. *Internet Off-Broadway Database* կայքում
* Vineyard Theatre *NY Theatre.com* կայքում
**Պարադիզ թատրոն** (Նիկիտսկի և Ինտերնացիոնալ, թատրոնի այլ անվանումներն են), Մոսկվայում գտնվող 19-րդ դարի երաժշտա-դրամատիկական թատրոնի շենքի պատմական անվանումը։
Գտնվում է Բոլշայա Նիկիտսկայա փողոց, տուն 19/13 հասցեում։
Ներկայումս թատրոնի շենքում տեղակայված է Վլադիմիր Մայակովսկու անվան թատրոնը։ Երբեմն սխալմամբ նշվում է, թե Պարադիզ թատրոնը եղել է Գելիկոն-Օպերայի շենքում։

Պատմություն
-----------

18-րդ դարից թատրոնի շենքը պատկանել է Ստրեշնևների ընտանիքին։ 1880-ականների վերջին շենքի սեփականատերն է դարձել իշխանուհի Ե. Ֆ. Շախովսկայա-Գլեբովա-Ստրեշնևան, ումից 1885 թվականին շենքը վարձակալել է թատերական մասնավոր գործիչ Գեորգ Պարադիզն ու վերակառուցել է այն իր թատրոնի համար։ Վերակառուցումն իրականացվել է ճարտարապետ Կ. Վ. Տերսկու նախագծով, իսկ շենքի ճակատային մասը դեռևս երիտասարդ Ֆյոդոր Շեխտելի առաջին աշխատանքներից է։ Ճակատային մասը եզրագծված է նրբաճաշակ մետաղական ժապավեններով, որոնք խորհրդային տարիներին դուրս են եկել գործածությունից։
1893 թվականին Յակով Շչուկինը վերաձակալել է շենքը Ռուսական օպերետի, ինչպես նաև` պետերբուրգյան և արտասահմանյան թատերախմբերի ներկայացումների համար։ Թատրոնը հայտնի է որպես «Վերազգային թատրոն»։ Թատրոնում ներկայացումներ էին խաղում Մեյնինգի և Մյունխենի թագավորական թատրոնների խմբերը, Միխայլովսկի թատրոնի ֆրանսիական խումբը, Վիեննական օպերետը, Մոսկովյան կատակերգական օպերան, Նիկոլայ Սադովսկու և Մ. Կ. Զանկովեցկու ուկրաինական խմբերը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Թատրոնում ելույթ են ունեցել հայտնի արտասահմանյան դերասաններ Լյուդվիգ Բարնայը, Գաբրիել Ռեժանը, Ժան Մունե-Սյուլլին, Էռնեստո Ռոսսին, Էլեոնորա Դուզեն, Սառա Բեռնարը, Բենուա Կոկլենը և Էռնստ Պոսսարտը։
* 1899 թվականի մայիսի 1-ին այստեղ հատուկ Ա. Պ. Չեխովի համար կրկնվում է «Ճայը», քանի որ հեղինակը չէր կարողացել դրա առաջնախաղին ներկա լինել։
* Այստեղ է Ս. Վ. Ռախմանինովն առաջին անգամ ելույթ ունեցել որպես Ռուսական մասնավոր օպերայի դիրիժոր։
* 1922 թվականին թատրոնի շենքը հանձնվել է Մոսկվայի Հեղափոխության թատրոնին, որը մի քանի անվանումներ փոխելուց հետո այժմ կոչվում է Վլադիմիր Մայակովսկու անվան թատրոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Театральная энциклопедия. Никитский театр. — М.: Сов. энцикл. 1963
2. ↑  Ирина Муравьева, Петр Ненароков. Давайте создадим оперу. Вернется ли в свой дом театр «Геликон»?
3. ↑  Театральная энциклопедия. Парадиз. — М.: Сов. энцикл. 1963
4. ↑  Ալեքսանդր Գոլդենվեյզեր. Из личных воспоминаний о С. В. Рахманинове

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պարադիզ թատրոն։ Թատրոնն ու Յակով Շչուկինի «Էրմիտաժ» այգին դեմքերով ու պատմական փաստերով։
Վիտի դաստակերտ
**Վիտի դաստակերտ** (էստ․՝ Viti mõis, գերմ.՝ Wittenpöwel), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

Պատմություն
-----------

1630 թվականին Շվեդիայի թագավոր Գուստավ 2-րդ Ադոլֆը Էստլյանդյան ասպետության ղեկավար Հերման Վիտին (Hermann Watt) է նվիրել հող Այբա (էստ․՝ Aiba, գերմ.՝ Aipa) և Պյաելա (էստ․՝ Pääla, գերմ.՝ Refel) գյուղերում, որի վրա հետագայում ձևավորվել է Վիտենցևել դաստակերտը։

Վիտի դաստակերտը հիմնադրվել է 1630 թվականին։ Նրա առաջին սեփականատերն էր Գերման Վիտտը (գերմ.՝ Hermann Witt), ում անունով էլ կոչվել է դաստակերտը։

Հյուսիսային պատերազմից հետո Վիտի դաստակերտը պատկանել է Գերման ֆոն Ռենտելնին (գերմ.՝ Hermann von Renteln), 1740 թ-ից հետո՝ Քրիստիան Բուհաուին (գերմ.՝ Christian Buchau)։

1785 թվականին դաստակերտն անցնում է Յոհան ֆոն Վիստենհաուզենին (գերմ.՝ Johann Christian von Wistinghausen) և վերջինիս ընտանիքի ձեռքում է մնում հետագա մի քանի տասնամյակի ընթացքում։

1858-1919 թվականներին Վիտի դաստակերտը պատկանում էր Վյայանա դաստակերտի սեփականատերերին՝ ֆոն Շտակելբերգների ընտանիքին։

Ռուսական կայսրության ռազմա-տեղագրական քարտեզներում (1846-1863 թվականներ), որի կազմի մեջ էր մտնում Էստլյանդյան նահանգը, դաստակերտը նշվել է որպես Վիտենցևել դաստակերտ։

Դաստակերտի գլխավոր շինությունը հավանաբար կառուցվել է XVIII դարի վերջին։ XX դարում այն վերակառուցվել է. շենքը դարձվել է երկհարկ, շենքի կենտրոնական մասը՝ եռահարկ։ Այդպիսին էլ այն հասել է մեզ։ Պահպանվել են նաև մի շարք տնտեսական շինություններ, որոնցից հիշատակության արժանի է հատկապես ալրաղացը, որ գտնվում է գլխավոր մասնաշենքից հարավ-արևելք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Viti»։ *Словарь эстонских топонимов*։ Eesti Keele Instituut
2. ↑  «Ajalugu»։ *Vääna-Jõesuu Külaselts*
3. 1 2  «Viti mõis»։ *Portaal "Eesti mõisad"*
4. ↑  «Военно-топографическая карта Российской Империи 1846-1863 гг. Лист 3-4 Ревель 1862 г.»։ *ЭтоМесто*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Viti mõis
«**Վիրավորանք**» (ռուս.՝ Обида), ռուս խորհրդային գրող Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի պատմվածքը, որը գրվել է 1925-1926 թվականներին։

Հրապարակումներ
--------------

Միխայիլ Շոլոխովի «Վիրավորանք» պատմվածքը առաջին անգամ լույս է տեսել 1962 թվականին (Ստեղծ. ժող. 8 հատորով ,Մ. 1962, հ 1)։ Ստեղծագործության ձեռագիրը հայտնաբերվել է Լ. Գ. Յակիմենկոյի կողմից ԳԱՌՊԱ- ի ֆոնդերում` 1950-ականների 2-րդ կեսին։

Սյուժե
------

Ստեղծագործության գլխավոր հերոսը՝ Դուբրովինսկի խուտորի բնակիչ, Ստեփան Պրոկոֆևիչը, մեծ ընտանիքի ղեկավարը («Քաղաքացիական պատերազմում սպանված որդուց մնացել է ութ շունչ»), ինչպես և բոլորը, դժգոհում էր բերքի անբավարարությունից և վերահաս սովից, ինչպես բոլորը, նա էլ սպասում էր գալիք աշնանացանի համար խոստացված սերմացուի վարկին։ Կայարանում ստանալով ցանկալի հացահատիկի սերմացուն՝ նա գնում է տուն իր հարևան Աֆանասիի հետ։ Ստանիցայի ճանապարհին նրանց են հանդիպում անծանոթ մարդիկ և խլում են սերմացու հացահատիկը։ Ստեփանը շատ է վշտանում տեղի ունեցածից և դառնում լռակյաց ու ճնշված։ Մի անգամ ամռանը նա գնում է կորած ցուլերին որոնելու և հանդիպում է իրեն թալանողներից մեկին, սպանում է նրան, բայց կարեկցանք է ցուցաբերում սպանվածի երեք տարեկան որդու հանդեպ և պատրաստ է փոխարինել հորը։

Քննադատություն
--------------

Ստեղծագործությունը բարձր է գնահատում Վ. Վ. Գուրան. «Այս ստեղծագործության իսկապես կենսական, բացառիկ դրամատիկ իրավիճակի, և ողբերգական լարվածության պատկերումը բնութագրում են մեծ արվեստագետի մարդկային տաղանդը, որը շուտով իր արտահայտությունն է գտնում «Խաղաղ Դոն» վեպում։ Այստեղ Շոլոխովն ընդդիմանում է երկարատև պատերազմի և գյուղացու մշտական կարիքների հետևանքով առաջացրած վայրենությանը և «երկրի իշխանությանը», որը սպանել է գյուղացու մեջ մարդկային ամեն ինչ»։

Վ. Մ. Լիտվինովը պատմվածքը համարում է գրողի վաղ շրջանի «ամենաազդեցիկ» ստեղծագործություններից մեկը` «այստեղ տեղի ունեցած ողբերգությունն առավել սուր է, քանի որ դժբախտը սպանում է դժբախտին, մի աղքատ մարդ կողոպտում է մեկ ուրիշին, և երբ նրան բռնում են, նա գրեթե չի դիմադրում պատժիչ գործողություններին, քանի որ այդպիսին է բարոյական դրվածքը։ Եվ այս ամենը մարդկանց անհավատությունից և նրանց բարոյականությունից չէ, ավելի շուտ, ազգի հայացքների համակարգի այն հասկացությունների մերժումից է, որոնք «դարերի ընթացքում կարծրացել են» և ցանկացած աղետալի իրավիճակում աշխատող մարդուն պատկերացնում են որպես հոգեպես կարծրացած և բարոյապես անշարժ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Как создавался «Тихий Дон»: Творческая история романа М. Шолохова. М. 1989. ― С. 56
2. ↑  Шолоховские уроки // Новый мир, 1984. ― № 5. ― С. 235

Գրականություն
-------------

* Шолоховская энциклопедия/ Колл. авторов; глав. ред. Ю. А. Дворяшин; вступ. ст. М. М. Шолохов. — М.: Издательский дом «СИНЕРГИЯ», 2013. — 1216 с.: ил. ISBN 978-5-94238-022-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Михаил Александрович Шолохов: Биобиблиографический указатель 1924—2003. 1.1. Собрания сочинений
* Обида
**Սան Ջորջիո լեռ** (իտալ.՝ Monte San Giorgio), անտառածածկ լեռ Շվեյցարիայում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1097 մ բարձրության վրա։ Լեռան ստորոտները ողողում են Լուգանո լճի ջրերը։ Լեռը գտնվում է Տիչինո կանտոնի հարավային մասում, Բրուսինոյի Արսիզիոյի, Ռիվա Սան Վիտալի և Մերիդեի միջև։ Սան Ջիորջո լեռը դարձել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ 2003 թվականին, քանի որ դա Տրիասի ժամանակաշրջանում ծովային կյանքի լավագույն հայտնի ապացույցն է և հավաքագրում է կյանքի կարևոր մնացորդներ նաև ցամաքում։ Դեռևս 240 միլլիոն տարի առաջ այստեղ մերձարևադարձային կլիմա էր, և լեռան փոխարեն 100 մետր խորությամբ ծով է եղել։ Նրա ջրերում լողացել են նախապատմական սողուններ, ձկներ, փափկամարմիններ, խեցգետնակերպեր։ Արդեն դարեր ի վեր այս գտածոները դարձել են ակտիվ ուսումնասիրության օբյեկտներ, և դեռևս այստեղ շարունակվում են հնագիտական աշխատանքները։ Հիմնականում պեղումներն անցկացնում են Ցյուրիխի և Միլանի հետազոտողները։ Գտածոների հիմնական մասը պահպանվում է Ցյուրիխի Պալեոնտոլոգիական թանգարանում։ Դրանց որոշ մասն էլ պահվում են Մերիդեի Սան Ջորջիոյի Բրածոների թանգարանում։ Վերջինս նախագծել է Տիչինոյի բնակիչ ճարտարապետ Մարիո Բոթթան։

Այս պատմական և գիտական արժեք ունեցող լանդշաֆտը հիմք է ծառայել, որպեսզի 2003 թվականին այն ներառվի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։ 2010 թվականին իտալական Poncione d'Arzo լեռան արևմտյան հատվածը ևս ընդգրկվել է Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ որպես ընդլայնում։ Սան Ջորջիո լեռը Երկիր մոլորակի երկրաբանական պատմության հիմնական ժամանակաշրջանների ցայտուն օրինակ է։ Բացի դրանից Սան Ջորջիոն հանդիսանում է նաև մարմարի արդյունահանման և բիտումային խեժերի պաշար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Monte San Giorgio - UNESCO World Heritage Centre
2. ↑   Սան Ջորջիո լեռ Swissworld.org կայքում
3. ↑  Сан-Джорджо на сайте ЮНЕСКО

Արտաքին հղումներ
----------------

* Monte San Giorgio on Hikr
* World Heritage official website
**Բրոքթոն,** քաղաք Փլիմաութ շրջանում (Մասաչուսեթս նահանգ, ԱՄՆ)։ Համաձայն 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքում բնակվում է 93 810 մարդ։ Բրոքթոնը Փլիմաութ քաղաքի հետ միասին կազմում է օկրուգային կենտրոնը։ Նահանգներում սա մեծությամբ յոթերորդ քաղաքն է։ Քաղաքը երբեմն անվանում են նաև «Չեմպիոնների քաղաք» (անգլ.՝ City of Champions), հիմնականում բռնցքամարտիկներ Ռոկկի Մարչիանոյի և Մարվին Հագլերի հաջողությունների շնորհիվ, որոնց համար Բրոքթոնը հարազատ քաղաք է։ Բրոքթոնը հայտնի է նաև համանուն համալսարանով (անգլ.՝ Brockton High School):

Պատմություն
-----------

1649 թվականին Մասսասոյթը Մայլզ Սթենդիշին պատկանող հողերը վաճառել է Դաքսբերիին՝ տարածքը ընդլայնելու համար։ Բրոքթոնը կազմում էր այն տարածքի մասը, որն անգլիացիները անվանափոխել էին Բրիջուոթերի (անգլ.՝ Bridgewater) մինչև 1821թ. երբ այդ տարածքը ստացավ «Հյուսիսային Բրիջուոթեր» (անգլ.՝ North Bridgewater) անվանումը։ Քիչ ուշ, 1874թ. վիճելի գործընթացից հետո, քաղաքը ի պատիվ Այզեկ Բրոքի (անգլ.՝ Isaac Brock) անվանվել է «Բրոքթոն» (Բրոքվիլլ քաղաքը, որը գտնվում է Կանադայում, նույնպես անվանվել է ի պատիվ այս գեներալի)։ 1881թ. ապրիլի 9-ին Բրոքթոնը ստացել է «city» կարգավիճակը (խոշոր քաղաք)։

Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Բրոքթոնը եղել է կոշիկի ամենախոշոր ամերիկյան արտադրողը։ Ընդհուպ մինչև 20-րդ դարը՝ Բրոքթոնը մնաց կոշիկի և կաշվե արդյունաբերության լիդերը։ 1905թ. մարտի 20-ին Ռ. Գրովերի կոշիկի ֆաբրիկայում շոգեջեռուցման կաթսայատան պայթյունը հանգեցրեց գործարանի փլուզմանը և փայտաշեն կառույցի հրդեհմանը, որտեղ մահացան 58 մարդ, իսկ գործարանի փլատակների տակից դուրս բերվեցին 150 վիրավորներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2020 United States Census / United States Census Bureau
2. ↑  «Броктон»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
3. ↑  Find a County National Association of Counties.
4. ↑  "Закон об использовании и контроле паровых котлов, Содружество Массачусетса, англ.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բրոքթոն քաղաքի պաշտոնական կայքէջ
* Բրոքթոնի պատմական ընկերություն և կազմակերպություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մասաչուսեթս Մասսաչուսեթս |
| --- |
|  |
| Մայրաքաղաք՝ **Բոստոն** |
|  |
| Շրջաններ | 
* Բարնստեյբլ շրջան
* Բերկշիր շրջան
* Բրիստոլ շրջան
* Դյուկս շրջան
* Էսեքս շրջան
* Համպդեն շրջան
* Համպշիր շրջան
* Միդլսեքս շրջան
* Նանթաքետ շրջան
* Նորֆոլկ շրջան
* Սաֆֆոլկ շրջան
* Վուստեր շրջան
* Փլիմաութ շրջան
* Ֆրանկլին շրջան

 |
|  |
| **Պորտալ:ԱՄՆ** |

 |