**Հայաստան–Իրան սահման** (պարս.՝ مرز ارمنستان و ایران), Հայաստանը և Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը բաժանող միջազգային սահման, որը անցնում է Արաքս գետով, ձգվելով ընդհանուր հաշվով 35 կմ երկարությամբ։ Սա ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Իրանի Իսլամական Հանրապետության ամենակարճ պետական սահմանն է։

Այնուամենայնիվ, այս սահմանը կարևոր նշանակություն ունի հայ-իրանական հարաբերություններում։ Երկու երկրները միմյանց հետ կապված են գազատարով և Արաքսի կամրջով։ Հայ-իրանական սահմանի հայաստանյան հատվածում Սյունիքի մարզի Մեղրի և Ագարակ քաղաքներն են։ Հայաստանի սահմանագծում է տեղակայված «Կարճևան» անցակետը, որի միջոցով իրանցի զբոսաշրջիկներն այցելում են Հայաստան։ Իրանի Իսլամական Հանրապետության սահմանագծում է գտնվում «Նորդուզ» անցակետը։

Աշխարհագրություն
----------------

Հայաստան–Իրան սահմանն սկսվում է Հայաստան-Նախիջևան-Իրան եռանկյունուց և անցնում է Արաքսի հունով, շուրջ 40 կմ շարունակվելով դեպի արևելք, և հասնում մյուս եռանկյունուն՝ Հայաստան-Արցախ-Իրան։ Այդ կետից հայ-իրանական սահմանի Արցախ-Իրան հատվածը նույնպես շարունակվում է Արաքս գետի հունով շուրջ 100 կմ մինչև Հորադիզ կայարան, որտեղից սկիզբ է առնում Ադրբեջան-Իրան սահմանը։

Պատմություն
-----------

Հայ-իրանական սահմանագիծը գծվել է 1828 թվականին՝ Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագրով, երբ ռուս-պարսկական պատերազմից հետո Արևելյան Հայաստանը վերջնականապես հայտնվեց Ռուսաստանի տիրապետության տակ։ Այդ օրվանից ընդունված է հայ-պարսկական բաժանարար սահմանը համարել Արաքս գետը։

Ռուսական կայսրության և Անդրկովկասյան սեյմի փլուզումից հետո հայկական անկախ պետականության պայմաններում բանակցություններ են ընթացել սահմանի բացման վերաբերյալ, սակայն դրանք հետաձգվել են Հայաստանի խորհրդայնացման պատճառով։ Խորհրդային Միության մեկուսացման քաղաքականության պատճառով Հայկական ԽՍՀ-ի և Իրանի միջպետական սահմանները եղել են անանցանելի։

Հայ-իրանական սահմանը բացվել է դեռևս ԽՍՀՄ-ի գոյության վերջին տարիներին։ 1992 թվականին Հայաստանը և Իրանը բացեցին դեսպանատներ, սկսելով զարգացնել երկկողմ հարաբերությունները։ Դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման հետ սկսեցին զարգանալ նաև տնտեսական կապերը։ Հատկապես Հայաստանի համար կարևոր էր Իրանի հետ ցամաքային կապի հաստատումը, Արաքս գետի վրայով։ 1992 թվականի մայիսի 6-ին նախագահներ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի և ալի Աքբար Ռաֆսանջանիի Արաքս գետի վրա բացվեց ժամանակավոր կամուրջը։ Այդ ժամանակ Թուրքիան և Ադրբեջանե սկսել էին Հայաստանի շրջափակումը, իսկ Վրաստանը ներքաշվել էր քաղաքացիական պատերազմի։ 2007 թվականի մարտի 19-ին Սյունիքի մարզի ծայրամասային Ագարակ քաղաքում՝ հայ-իրանական սահմանի ոլորտում, տեղի է ունեցել Հայաստանն ու Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը միմյանց կապող գազատարի գործարկման հանդիսավոր արարողությունը, որին ներկա են գտնվել երկու երկրների նախագահները՝ Ռոբերտ Քոչարյանը և Մահմուդ Ահմադինեժադը։

Արցախյան պատերազմի տարիներին սնունդը և վառելիքը Հայաստան էր գալիս Իրանի՝ Մեղրիի ճանապարհով։

Սահմանի վերահսկողություն
------------------------

1992 թվականին Հայաստանը և Ռուսաստանը ստորագրել են պայմանագիր, համաձայն որի Հայաստան-Իրան և Հայաստան-Թուրքիա պետական սահմանին հայ սահմանապահների հետ միասին հաստատվել են ռուս սահմանապահներ։

Տես նաև
-------

* Հայ-իրանական հարաբերություններ
* Իրան-Հայաստան գազատար
* Հայ-վրացական սահման
* Հայ-ադրբեջանական սահման
* Հայ-թուրքական սահման

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "ԿՀՎ ձեռնարկ՝ Հայաստանի և Իրանի սահմանային զարգացումներ". Արխիվացված է the original 2010 թ․ հուլիսի 19-ին. Retrieved 2017 թ․ հոկտեմբերի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Իրանի Իսլամական Հանրապետության արտաքին կապերը Վրաստանի և Հայաստանի հետ". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2017 թ․ հոկտեմբերի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Հայաստանը սկսել է օգտագործել իրանական գազը՝ բացվել է հայ-իրանական գազատար
4. ↑  Հայ-իրանական գազատարի բացումը նոր էջ է բացում երկու երկրների հարաբերություններում

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի Հանրապետության սահմաններ |
| --- |
|  |
| 
* Թուրքիա
* Վրաստան
* Ադրբեջան
* Իրան

 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Իրանի Իսլամական Հանրապետության սահմաններ |
| --- |
|  |
| 
* Իրաք
* Թուրքիա
* Ադրբեջան
* Հայաստան
* Թուրքմենստան
* Աֆղանստան
* Պակիստան

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**   **Իրան**
 |