**Ռոմանոսներ**, կայսրեր Բյուզանդիայում։

**Ռոմանոս I Լեկափենոս** (ծննդյան թվականն անհայտ—948), հայազգի կայսր 920—944 թվականներիին։ Եղել է ծովակալ, մանկահասակ կայսր Կոստանդին Ծիրանածինի խնամակալը (919), որի հետ ամուսնացնելով իր դուստր Հելենեին, դարձել է «կայսերահայր», ստացել մագիստրոսի և կեսարի պատվաստիճաններ, հռչակվել կայսերակից, ապա՝ կայսր։ 921—924 թվականի ընթացքում կայսերակից է հռչակել իր որդիներ Քրիստափորին, Ստեփանոսին և Կոստանդինին, իսկ 16-ամյա Թեոփիլոսին նշանակել պատրիարք։ Ռոմանոս I պաշտպանել է մայրաքաղաքի պաշտոնյա ավագանու շահերը, պայքարել ազատ գյուղացիների (որոնք հիմնական հարկատուն էին և բանակը համալրողները) հողազրկման դեմ։ 922 թվականին մեծ բանակ է ուղարկել Դվինի ամիրա Սպուքի դեմ, սակայն վերջինս Աշոտ Բ-ի օգնությամբ վտարել է բյուզանդացիներին։ Պատերազմել է Բուլղարիայի և արաբների դեմ։ Կայսրության սահմանները հասցրել է մինչև վերին Եփրատ և Տիգրիս։ 941 թվականին պարտության է մատնել Կիևյան Ռուսիայի իշխան Իգորին, իսկ 944 թվականին նրա հետ կնքել հաշտության պայմանագիր։ Ռոմանոս I-ի դեմ բազմիցս կազմակերպվել են դավադրություններ․ 944 թվականին գահընկեց է արվել որդիներից, աքսորվել Պրոտե կղզի, դարձել վանական։ Ռոմանոս I-ի արտաքին քաղաքականությունը և ռազմական հաջողություններին մեծապես նպաստել են նրա հայազգի զորավարներ Հովհաննես Կուրկուասը, Թեոփիլոս Կուրկուասը, Մելիասը (Մլեհը), ծովակալ Ալեքսիոս Մուսելեն։

**Ռոմանոս II** (ծննդյան թիվն անհայտ—963), կայսր 959 թվականից։ Մակեդոնական (հայկական) դինաստիայից։ Կոստանդին VII Ծիրանածինի որդին։ Ռոմանոս II-ի օրոք է գործել հայազգի զորավար, ապագա կայսր Նիկեփորոս II Փոկասը, որը խոշոր հաղթանակներ է տարել արաբների նկատմամբ։ 961 թվականին Ռոմանոս II-ի դեմ կազմակերպվել է անհաջող դավադրություն։ Ենթադրվում է, որ մահացել է թունավորումից։ Կոստանդին VII Ծիրանածինը իր «Կայսրության կառավարման մասին» աշխատությունը գրել է Ռոմանոս II-ի համար։

**Ռոմանոս III Արգիրոս** (մոտ 968—1034), կայսր 1028 թվականից։ Մակեդոնական (հայկական) դինաստիայից։ Կայսր է դարձել 60 տարեկանում՝ ամուսնանալով Կոստանդին VIII-ի դուստր Զոեի հետ։ Պատերազմել է արաբների դեմ։ Ձգտելով իր ազդեցությունը տարածել Հայաստանում, 1030 թվականին իր զարմուհուն կնության է տվել «Մեծ Հայքի էքսուսիարխին» (հավանաբար հայոց թագավոր Հովհաննես-Սմբատի եղբայր Աշոտին)։ Ռոմանոս III-ի օրոք արաբներից ազատագրվել են Եդեսիան (1032), Բերկրին (1034)։ Հայկական աղբյուրները նշում են Ռոմանոս III-ի հակահայադավան քաղաքականությունը, նրան անվանում «խակամիտ, չարաբարո և հայադավանության հայհոյիչ»։ Ռոմանոս III-ին խեղդամահ են արել բաղնիքում՝ Զոեի համաձայնությամբ, այլ վարկածով՝ թունավորել է Զոեն։

**Ռոմանոս IV Դիոգենես** (ծննդյան թվականն անհայտ—1072), կայսր 1068—1071 թվականին։ Արտահայտել է ռազմաֆեոդալական ավագանու շահերը։ Սելջուկյան թուրքերի դեմ պայքարելու համար վերակազմել է բանակը։ 1068 թվականին մի շարք հաղթանակներ է տարել սելջուկների նկատմամբ, սակայն 1071 թվականին պարտվել է Մանազկերտի մոտ (1011) և գերի ընկել։ Ազատվել է Արսլանին զիջելով Մանազկերտը, Եդեսիան, Մենբիջը, Անտիոքը և ամենամյա հարկ տալու պայմանով։ 1071 թվականի հոկտեմբերին գահընկեց է արվել։ Գահը վերադարձնելու փորձն անհաջողության է մատնվել։ Հայկական աղբյուրներում ներկայացված է իբրև հայադավանության հալածիչ։ Թշնամաբար է վերաբերվել Սեբաստիայում հաստատված Վասպուրականի թագավոր Սենեքերիմ Արծրունու որդիներ Ատոմին և Աբուսահլին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բյուզանդիայի կայսրեր |
| --- |
|  |
| Կոստանդինի հարստություն | Կոստանդիանոս Ա Մեծ
* Կոստանդիոս II
* Հուլիանոս Ուրացող
 |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Հովիանոս |
|  |
| Վալենտինիանոսի հարստություն,Թեոդոսիոսի հարստություն | Վալենտինիանոս I
* Վաղես
* Թեոդոս I Մեծ
* Արկադիոս
* Թեոդոս II Փոքր
* Մարկիանոս
 |
|  |
| Լևոնյան հարստություն | Լևոն I
* Լևոն II
* Զենոն
* Վասիլիսկոս
* Անաստասիոս I
 |
|  |
| Հուստինոսի հարստություն | Հուստինոս I
* Հուստինիանոս I
* Հուստինոս II
* Տիբերիոս II
* Մորիկ
 |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Փոկաս |
|  |
| Հերակլիոսների հարստություն | Հերակլիոս
* Հերակլեոնաս
* Հերակլիոս-Կոստանդին III
* Կոստանդ II
* Կոստանդին IV
* Հուստինիանոս II Ռինոտմետոս
 |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Լեոնտիոս
* Տիբերիոս III
* Փիլիպպիկոս-Վարդան
* Անաստասիոս II
* Թեոդոսիոս III
 |
|  |
| Իսավրյան հարստություն | Լևոն III Իսավրացի
* Արտավազդ
* Կոստանդին V
* Լևոն IV
* Կոստանդին VI
* Իրինա
 |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Նիկեփորոս I
* Ստավրակիոս
* Միքայել I Ռանգաբե
* Լևոն V Հայ
 |
|  |
| Ամորիական հարստություն | Միքայել II Թլվատ
* Թեոփիլոս
* Միքայել III
 |
|  |
| Հայկական հարստություն | Բարսեղ Ա Մակեդոնացի
* Լևոն VI Իմաստասեր
* Ալեքսանդրոս
* Կոստանդին VII Ծիրանածին
 |
|  |
| Լեկափենոսներ | Ռոմանոս I Լեկափենոս
* Ռոմանոս II
* Նիկեփոր Փոկաս
 |
|  |
| Մակեդոնական հարստություն | Հովհաննես I Չմշկիկ
* Վասիլ II Բուլղարասպան
* Կոստանդին VIII
* Ռոմանոս III Արգիրոս
* Միքայել IV Պափլագոնացի
* Միքայել V Կալաֆաթոս
* Զոե
* Կոստանդին IX Մոնոմախոս
* Թեոդորա
 |
|  |
| Հարստություններին չպատկանող | Միքայել VI Ստրատիոտիկոս |
|  |
| Դուկասներ | Կոստանդին Դուկաս
* Ռոմանոս IV Դիոգենես
* Միքայել VII Դուկաս
* Նիկեփորոս III Բոտանիատես
 |
|  |
| Կոմնենոսներ | Իսահակ I Կոմնենոս
* Ալեքսիոս I
* Հովհաննես II Կոմնենոս
* Մանուիլ I Կոմնենոս
* Ալեքսիոս II
* Անդրոնիկոս I Կոմնենոս
 |
|  |
| Անգելոսների հարստություն | Իսահակ II Անգելոս
* Ալեքսիոս III
* Ալեքսիոս IV
* Ալեքսիոս V
 |
|  |
| Նիկիայի կայսրություն | Թեոդորոս I Լասկարիս
* Հովհաննես III Վատաձիս
* Թեոդորոս II
* Հովհաննես IV
 |
|  |
| Պալեոլոգոսներ | Միքայել VIII Պալեոլոգոս
* Անդրոնիկոս II Ավագ
* Միքայել IX Պալեոլոգոս
* Անդրոնիկոս III
* Հովհաննես Ե Պալեոլոգոս
* Անդրոնիկոս IV
* Հովհաննես VI
* Հովհաննես VII
* Մանուիլ II
* Հովհաննես VIII
* Կոստանդին XI Պալեոլոգոս
 |
|  |
| Պորտալ:Բյուզանդական կայսրություն |

 |