«**Խաչակիրներ**», որոշ թարգմանություններում «Թրակիրներ» ( լեհ.՝ Krzyżacy, kšyžacy), Հենրիկ Սենկևիչի պատմավեպը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է «Tygodnik Ilustrowany» ամսագրում 1897-1900 թվականներին, գրքի տեսքով՝ 1900 թվականին։ Գործողությունները ընդգրկում են 1399(թագուհի Յադվիգի մահվան տարին)-1410(Գրյունվալդյան ճակատամարտ) թվականները։

Վեպի հրատարակման ժամանակ ընթանում էին բողոքի ակցիաներ ընդդեմ գերմանականացման, որը կազմակերպվել էր պրուսական կառավարության կողմից։ Սենկևիչը վեպը գրել է լեհերին ոգեշնչելու և խիզախություն հաղորդելու նպատակով։ Նա ցանկանում էր ցույց տալ Լեհաստանը իր վերելքի ժամանակաշրջանում։

Անդրադառնալով լեհ ժողովրդի 15-րդ դարի կյանքին՝ Սենկևիչը ցայտուն կերպով ցույց է տալիս խաչակիրների Օրդենի քաղաքականության ագրեսիվ բնույթը Լեհաստանի և Լիտվիայի վերաբերմամբ, պատմում, թե Օրդենն ինչպես էր կեղեքում իր ժողովրդին և իրեն ենթակա տարածքներում ապրող ժողովուրդներին։ Օրդենին հպտակ գյուղացիները մասսաներով փախչում են Պրուսիայից, իսկ Լեհաստանին սահմանակից մի քանի գյուղ բոլորովին ամայացել են։

Սենկևիչը վեպում ստեղծում է մի շարք ցայտուն պատկերներ, որոնք ցույց են տալիս Օրդենի ասպետների անողոք դաժանությունը, նրանց ագահությունը փողի նկատմամբ։ Նրանք հարձակվում էին լեհական գյուղերի վրա, կոտորում էին գյուղացիներին, կանանց անարգում էին ամուսինների և եղբայրների աչքի առաջ, իսկ դիմադրողներին կախաղան էին հանում։ Սենկևիչը համոզիչ կերպով ցույց է տալիս, որ խաչակիրները կրոնական լոզունգներն օգտագործում էին ուրիշի տարածքները զավթելու համար։

Վեպն ավարտվում է Գրյունվալդի ճակատամարտով (1410), երբ տևտոնական Օրդենը ջախջախվեց սլավոնների միացյալ զորքերի ուժերով։

«Խաչակիրներ» վեպում Սենկևիչն նկարագրում է մանր շլյախտայի կյանքը գյուղերում, ցույց է տալիս նրա ձգտումը՝ ընդարձակելու իր տիրապետությանները։ Այսպես, ասպետ Մացկո Բոգդանցին, որը «հող և աշխատող գյուղացինր ձեռք բերելոււ մեծ ագահություն ուներ», երազում է նոր ճորտ գյուղացիներ ձեռք բերել, ամրոց կառուցել իր եղբորորդի Զբիշկոյի համար։

Ժամանակաշրջանը հիանալի պատկերում են՝ ահեղ վրիժառու ասպետ Յուրանդ Սպիխովցին, որի հենց միայն անունը խուճապային սարսափ է հաղորդում թշնամիներին, չունևոր շլախտայական ընտանիքից սերված պատանի Զբիշկոն, որի մեջ ցույց են տրված ատելություն թշնամիների նկատմամբ, երիտասարդական դյուրաբորբոքություն և մենամարտի սեր, Յագենկան, մի խիզախ և ուժեղ աղջիկ, որը որսի մեջ տղամարդկանց չի զիջում, նրա երկրպագուները՝ հարևան գյուղերի շլյախտիչ Չտանն ու Վիլկը, որոնց հրապուրում է ոչ միայն աղջկա գեղեցկությունը, այլև նրա ստանալիք ժառանգությունը։

Հերոսներ
--------

#### Գլխավոր

* Բոգդանայից Զբիշկոն (լեհ.՝ Zbyszko z Bogdańca)
* Բոգդանայից Մացկոն (լեհ.՝ Maćko z Bogdańca)
* Զգոժելեցից Յագենկան (լեհ.՝ Jagienka ze Zgorzelic)
* Դանուսյա Յուրանդովա (լեհ.՝ Danusia Jurandówna)
* Սպիխովայից Յուրանդը (լեհ.՝ Jurand ze Spychowa)

#### Վեպի պատմական կերպարներ

* Իշխանուհի Աննա Դանուտա (լեհ.՝ Anna Danuta)
* Հայտնի մագիստրոս Ուլրիխ ֆոն Յունգինգեն (լեհ.՝ Ulrich von Jungingen)
* Թագավոր Վլադիսլավ II Յագայլո (լեհ.՝ Władysław II Jagiełło)
* Թագուհի Յադվիգա Անժույսկայա (լեհ.՝ Jadwiga Andegaweńska)
* Զավիշա Չյոռնի (լեհ.՝ Zawisza Czarny z Garbowa)
* Տաչևայից Պավալան (լեհ.՝ Mikołaj Powała z Taczewa)
* Թագավոր Զեմովիտ IV (լեհ.՝ Siemowit IV)
* Հայտնի թագավոր Վիտովիտ (լեհ.՝ Witold Kiejstutowicz)
* Մաշկովիցի Զինդրամը (լեհ.՝ Zyndram z Maszkowic)
* Հայտնի մագիստրոս Կոնդրադ ֆոն Յունգինգեն (լեհ.՝ Konrad von Jungingen)
* Վրոչիմովիցի Մարցինը (լեհ.՝ Marcin z Wrocimowic)

Էկրանավորում
------------

1960 թվականին Գրյունվալդյան ճակատամարտի 550-րդ տարեդարձին նվիրված նկարահանվել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Ֆորդոմի վեպի արկածային ֆիլմ, որը կոչվում է «Խաչակիրներ»։

1971 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Մարիա Կանևսկայի «Իշխանուհի Աննայի մատանին» (Pierscien ksieznej Anny»)մանկական ֆիլմը, որը պատմում էր երեք տղաների ֆանտաստիկ արկածների մասին, որոնք ամառային արձակուրդների ժամանակ որոշել էին ուսումնասիրել հին դղյակի ավերակները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Роман в пер. Е. Егоровой

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 189371173 · WorldCat VIAF: 189371173 |

 |