**Բալըքլի հայկական գերեզմանատուն** (թուրքերեն՝ Balıklı Ermeni Mezarlığı), հայկական գերեզմանատուն Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Զեյթինբուրնու թաղամասի Բալըքլը թաղամասում։ Գերեզմանատունն իր անվանումը ստացել է Բալըքլը հին բնակավայրի անվանումից, որն այժմ Զեյթինբուրնուի թաղամասերից մեկն է։ Գերեզմանատան պահպանությունը ու օգտագործումն իրականացնում է Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքությունը։

Պատմություն
-----------

Բալըքլի հայկական գերեզմանատունը Ստամբուլի հայկական երկու հնագույն գերեզմանոցներից մեկ է, որը 1554 թվականին Սուլեյման I-ի հրովարտակով փոխանցվել է հայ համայնքի տնօրինությանը։ Ժամանակի ընթացքում գերեզմանատան մեջտեղով ճանապարհ բացվեց և այն բաժանվեց երկու մասի՝ «Մեծ Բալըքլը» և «Փոքր Բալըքլը»։ Հայ պատմաբան Գևորգ Բամպուքճյանի համաձայն՝ Մեծ Բալըքլը համեմատաբար ավելի լավ վիճակում էր, քան Փոքր Բալըքլըն։ 1903 թվականին Սամաթիայի հայկական եկեղեցու տնօրենների խորհրդի ջանքերով պարսպապատվել է գերեզմանատունը։ 1919 թվականին ստեղծվեց գերեզմանատան կազմակերպման կոմիտե, և այս կոմիտեի ամենամեծ գործողությունը գերեզմանոցի ընդհանուր քարտեզի ստեղծումն էր։ 1923-1925 թվականներին գերեզմանատան շուրջը պատ կառուցվեց, և շատ գերեզմանաքարեր օգտագործվել են որպես շինանյութ այդ պատի կառուցման համար։

Ըստ գերեզմանատան արձանագրությունների՝ այստեղի ամենահին տապանաքարը պատկանում է Զարթար անունով մի կնոջ և թվագրված է 1618 թվականին։ Ղուկաս Ինճիճյանը նշում է, որ այստեղի ամենահին տապանաքարը թվագրված է 1551 թվականին, և նշում է, որ կարելի է գտնել նաև ավելի հին տապանաքարեր՝ թաղված գետնի տակ կամ գերեզմաններ՝ առանց արձանագրությունների։ Մեծ Բալըքլիում հանդիպում են նաև հայերեն տառերով թուրքերեն արձանագրություններ։ Այստեղ թաղված հայտնի անունների մասին ամենաընդգրկուն տեղեկությունը տալիս է Երեմիա Չելեպի Քյոմյուրճյանը։ Գևորգ Փամուկչյանը 1950-1956 թվականներին այստեղ արձանագրել է նաև դամբարանային գրություններ, տեղեկություններ է տվել դրանց ձևերի մասին և որոշ տեղեկություններ հայերեն տառերով թուրքերեն թարգմանությունների մասին։ Ըստ Պոլսո Հայոց պատրիարքարանի տվյալների՝ այժմ գերեզմանատանը կա մոտ 500 տապանաքար։

Գերեզմանատան մուտքի աջ կողմում գտնվում է Սուրբ Սարգիս մատուռը, որը Սարգիս Գևդերելիօղլուի միջոցներով կառուցվել է 1985 թվականին։ 2016 թվականին գերեզմանատան մեջտեղում տեղադրվել է Հայաստանից տարված խաչքար։

Գերեզմանատան հայտնի ննջեցյալներ
-------------------------------

 Պոլսո Հայոց 83-րդ պատրիարք Շնորհք Գալուստյանի կիսանդրին Սուրբ Սարգիս մատուռի դիմաց
Երեմյա Չելեպի Քյոմյուրճյանը «*Ստամբուլի պատմություն»* գրքում հիշատակում է հայտնի մարդկանց, որոնց թաղված են այստեղ։ Այդ անունների համառոտ կենսագրությունները պատրաստել է Վահրամ Թորգոմյանը (1858-1942 թթ)։

Անունները, որոնք թաղված են այս գերեզմանատանը.

* Հակոպ Արադ (1913-1990), նկարիչ
* Հակոպ Քոթողյան (1937-2018), մաշկաբան
* Արթին Փենիկ (1921-1982),
* Երեմիա Չելեպի Քյոմյուրճյան (1637-1695), պատմաբան, գրող
* Կարապետ Արթինյան (մահ. 1847), ճարտարապետ
* Կարպիս Ճանճիկյան (1920-1946), բանաստեղծ
* Հակոբ Բեկյան (մահ. 1928), բժիշկ
* Հրանտ Դինք (1954-2007), լրագրող, «Ակոս»-ի գլխավոր խմբագիր
* Գևորգ Գեսարյան (մահ. 1766),
* Գրիգոր Չուլհայան (1868-1938), երաժիշտ և կոմպոզիտոր
* Միսաք Մեծարենց (1886-1908), բանաստեղծ
* Նուբար Թեքյայ (1905-1955), ջութակահար
* Նուպար Թերզյան (1909-1994), կինոդերասան
* Հովսեփ Մինասօղլու (1929-2013), լուսանկարիչ
* Սարգիս Չերքեզյան (1916-2009), գրող և քաղաքական գործիչ
* Դպիր Բաղդասար (1683-1768), բանաստեղծ
* Զաքար Թարվեր (1893-1960), բժիշկ և քաղաքական գործիչ

* Հրանտ ԴինքՀրանտ Դինք
* Միսաք Մեծարենց(ձախից), Կարպիս Ճանճիկյան(աջից)Միսաք Մեծարենց(ձախից), Կարպիս Ճանճիկյան(աջից)
* Նուպար ԹերզյանՆուպար Թերզյան
* Հակոպ ՔոթողյանՀակոպ Քոթողյան
* Նուբար Թեքյայ, Արթին Փենիկ Նուբար Թեքյայ, Արթին Փենիկ

Տես նաև
-------

* Սուրբ Հակոբ հայկական գերեզմանատուն

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  «Balıklı Ermeni Mezarlığı». Türkiye Ermenileri Patrikliği. 2019. Արխիվացված է օրիգինալից 8 Mart 2022-ին. Վերցված է 14 Mart 2022-ին.
2. ↑  İnciciyan, Ğugas (1976). *XVIII. asırda İstanbul*. İstanbul: Baha Matbaası. էջ 20.
3. ↑  «Trilyoner tekstilcinin mirası ne olacak». *www.hurriyet.com.tr* (թուրքերեն). 2000 թ․ օգոստոսի 17. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 22-ին.
4. ↑  «Balıklı Ermeni Mezarlığı'na yeni anıt». Agos. 24 Ağustos 2016. Արխիվացված է օրիգինալից 25 Ağustos 2016-ին. Վերցված է 15 Mart 2022-ին.
5. ↑  LLC, Helix Consulting. «Ստամբուլի Բալըքլը հայկական գերեզմանատանը խաչքար է տեղադրվել». *www.ermenihaber.am* (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 22-ին.
6. ↑  Kömürciyan, Eremya Çelebi (1988). *İstanbul Tarihi: 17. Asırda İstanbul*. İstanbul: Eren Yayıncılık ve Kitapçılık Ltd. Şti. էջեր 23–24, 184–186.
7. ↑  Gazetesi, Dünya (2018 թ․ փետրվարի 17). «'Kolsuz Agop' son yolculuğuna uğurlandı».  (թուրքերեն). Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 22-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)

Գրականություն
-------------

* Փամուկչյան, Գևորգ. «Բալըքլի հայկական գերեզմանատան ամենահին արձանագրությունները». *Բազմավեպ* 128, հ. 9-10, 1970: 263-267.
* Çınar, Ayşenur (2020). Զարդարված տապանաքարեր Ստամբուլի Բալըքլի հայկական գերեզմանատանը (մագիստրոսական աշխատանք). Կայսերի. Էրջիես համալսարան. ս. 163. Մուտքի ամսաթիվ՝ 17 մարտի 2022 թ .