recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Մոնղոլական պուտ»**,սրբոսկրի շրջանում, ավելի հազվադեպ նստատեղի կամ ազդրի վրա հանդիպող մաշկի կապտավուն գունավորում, որը պայմանավորված է մելանին գունանյութի՝ մաշկի շերտի միացնող հյուսվածքի վրա տարածման հետևանքով։ Անվանումը կապված է նրա հետ, որ այդպիսի պուտերն առաջին անգամ նկարագրվել են մոնղոլ նորածինների մոտ, չնայած դրանք հանդիպում են նաև այլ ռասայի երեխաների մոտ։

Նկարագիր
--------

«Մոնղոլական պուտը» ծննդյան պահից անմիջապես հետո տեղային փռվածքի ձևով հստակ երևում է։ Անցնում են 12—24-րդ ամսում, բացառիկ դեպքերում թույլ տեսքով մնում են մեծերի մոտ։ Հայտնվում են սրբոսկրի շրջանում, ունենում են կանաչա–կապտա–սևավուն գունավորում։ «Մոնղոլական պուտը» կարող է ունենալ փոքր մանրադրամից մինչև 6—10 սմ տրամագիծ։

Տարածում
--------

Այն 90 % հանդիպում է մինչև մեկ տարեկան մոնղոլ երեխաների մոտ, սակայն մինչև 10 տարեկան այդ պուտերը մնում են միայն 6 %-ի մոտ։ «Մոնղոլական պուտերը» շատ հազվադեպ հանդիպում են նաև Եվրոպայում, (օրինակ Բուլղարիայում՝ 0,6 %)։ Տարածված են չինացիների, կորեացիների, ճապոնացիների, վիետնամցիների, ղազախների, ղրղզների, ինդոնեզիացիների, այների, էսկիմոսների և Հյուսիսային Ամերիկայի հնդիկների, ինչպես նաև մոնղոլական ծագման ռուսների՝ յակուտների, բուրիատների, կալմիկների, տուվինների, խակասների մոտ։ Մոնղոլական պուտը հաճախ (մինչև 80%) հանդիպում է հյուսիսային նեգրոիդ ռասայի մոտ, բայց նրանց մոտ դա քիչ նկատելի է՝ վերնամաշկի մուգ գունանյութի պատճառով։

Բուժում
-------

Բուժում չի պահանջվում։ Մոնղոլական պուտը համարվում է ի ծնե բարորակ հետք և մեծ մասամբ անհետանում է մինչև չափահասության տարիքը։ Մոնղոլական պուտի համար ոչ մի դեպք չի արձանագրվել, որի դեպքում այն վերածվի չարորակ գոյացության։

Դիցաբանության մեջ
-----------------

Մոնղոլների շրջանում այդ նշանն ընդունված է համարել «Չինգիզ խանի պուտ»։ Բուրիատները մոնղոլական պուտն անվանում են «Մենգեի» պուտ, և հավատում էին, որ ինչքան մեծ է պուտը, այնքան երեխան երկնային պահապանի կողմից ավելի օրհնված է։ Կիրգիզների հավատալիքների համաձայն՝ Ումայ–էնե աստվածուհին կսմթում է երեխայի պոչուկից, դրանով հասկացնելով, որ նա ամբողջ կյանքի ընթացքում համարվում է չարից պաշտպանված։ Ույգուրներն այն անվանում են դիպուկ Թենգրա՝ երկրի աստված, որը նույնպես օրհնում է նորածիններին։ Այլ թուրքական ժողովուրդների մոտ Թենգրայի կամ Ումայ–էնեի աստվածություններն իրենք են օգնում նորածիններին՝ կատարելու առաջին շնչառությունը՝ կսմթելով նրանց նստատեղից, յակուտների մոտ այդ դերն իրականացնում է աստվածուհին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Մոնղոլական պուտ* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում
2. ↑  «Монгольское пятно - причины, симптомы, диагностика и лечение»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լ․ Ե․ Էթինգեն։ Ինչով է տղամարդը տարբերվում կնոջից․ Հարաբերական անատոմիայի ուրվագիծը։ — Մ.: ԱՍՏ-Պրեսս, 2012. — էջ 318. ISBN 978-5-462-01302-7.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10 · DiseasesDB · MedlinePlus · NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Disease Ontology · Microsoft: 2775904487 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրեն Անտոնյան (այլ կիրառումներ)

**Սուրեն Վլադիմիրի Անտոնյան** (27 օգոստոսի, 1962, Զագլիկ, Մարտակերտի շրջան - 18 մարտի, 1994, Օմարի լեռնանցք), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Անտոնյանը ծնվել է 1962 թ. օգոստոսի 27-ին Մարտակերտի շրջանի Զագլիկ գյուղում։ Ավարտել է Հաթերքի միջնակարգ դպրոցը, Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիա-տեխնոլոգիական ֆակուլտետը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Հայաստանի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի Ստեփանակերտի մասնաճյուղում։ Առաջին իսկ օրերից մասնակցել է ազգային-ազատագրական շարժմանը։ 1990 թ. ադրբեջանական օմոնականների կողմից գերի է վերցվել և մեկուկես ամիս պահվել բանտում։ Արցախյան պատերազմի տարիներին մարտնչել է Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի կազմում, եղել է հրետանային դիվիզիոնի շտաբի պետը, ապա՝ ականանետային դիվիզիոնի հրամանատարը։ Մասնակցել է բազում մարտերի։ Զոհվել է 1994 թ. մարտի 18-ին Օմարի լեռնանցքում, ականանետային արկի պայթյունից։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը,։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սուրեն Անտոնյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում(չաշխատող հղում)
 (անհասկանալի պատճառներով՝ կայքը չի գործում)
2. ↑  
Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988-1994), Հանրագիտարան (մեկ հատորով), Ե. «Հայկական հանրագիտարան» հրատ. 2004, 864 էջ (էջ 66, սյուն 1)
3. ↑  
Գալյա Առստամյան, ԼՂՀ ազգային ազատագրական պայքար (1988-2009), «Արցախի զոհված ազատամարտիկների թանգարան», Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս», 2009, 952 էջ (էջ 67)
**Կիրա Սինու** (հուն․՝ Κίρα Σίνου, մարտի 12, 1923(1923-03-12), Դոնի Ռոստով, Դոնի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 27, 2007(2007-09-27), Աթենք, Հունաստան), հույն գրող, թարգմանչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Սինուի հայրը հույն է, որը Ռուսաստանում բնակվողների երկրորդ սերունդն էր, իսկ մայրը ռուս էր։ 1932 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Հունաստան։ Կիրան արագորեն սկսել է տիրապետել հունարենին, որն ավելի վատ գիտեր, քան ռուսերեն և գերմաներեն։ Ավարտել է Սալոնիկի գերմանական դպրոցը, ապա՝ զբոսաշրջային դպրոցը։ Աշխատել է որպես էքսկուրսավար, մասնագիտական կադրերի պատրաստման կուրսերի ծառայության աշխատակից։ 70-ական թվականներից զբաղվել է գրական գործունեությամԲ։

Կիրա Սինուն ստեղծագործել է արձակ՝ պատմական և արկածային վեպեր, որոնք հիմնականում հասցեագրված էին միջին դպրոցական տարիքի երեխաներին, ընդհանուր՝ ավելի քան քսան գիրք։

Հունարեն է թարգմանել ավելի քան 100 գիրք, այդ թվում խորհրդային մանկագիր-հեղինակներ Ն. Գոգոլի, Լ. Տոլստոյի, Ֆ. Դոստոևսկու, Ա. Սոլժենիցինի ռուսերեն ստեղծագործությունները։ Թարգմանել է նաև անգլերենից, գերմաներենից։

### Ռուսերեն թարգմանություններ

* Ատլանտիդայի վերջին կայսրը / Թարգմանություն հունարենից О. В. Патруновой. М. 1994. 173, [1] с. ISBN 5-87943-020-0.
* Ամրոցի գաղտնիքը։ Վեպ։ Հզոր գիտափորձ։ Ֆանտաստիկ վիպակ / [Пер. с новогреч. О. Патруновой]. М. 1996. 189, [1] с. ISBN 5-85201-224-6.
* Կերպարներ / Пер. с греч. Юрия Смышляева. М. 2005. 254, [1] с. ISBN 5-9639-0036-0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Об авторе

Արտաքին հղումներ
----------------

* Краткая справка
* *Попова Н.* «Дрожащие силуэты» Киры Сину
* Список трудов (греч.)(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1113667737 · ISNI: 0000 0000 4936 0825 · LCCN: nr88002546 · NLG: 29131 · NUKAT: n2012255110 · SUDOC: 244137072 · VIAF: 51532301 · WorldCat VIAF: 51532301 |

 |

 |
**Վլադիմիր Մայակովսկու անվան թիվ 7 դպրոց**, հանրակրթական դպրոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։

Պատմություն
-----------

Վլադիմիր Մայակովսկու անվան թիվ 7 դպրոցը հիմնադրվել է 1937 թվականին (ճարտարապետ՝ Աննա Տեր-Ավետիքյան) և կոչվել է ռուս պոետ, դրամատուրգի անունով։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին դասավանդող 27 ուսուցիչ կամավոր մեկնել են ռազմաճակատ, որոնցից 24-ը հետմահու պարգևատրվել են։

1974 թվականին դպրոցի առջև տեղադրվել է Վլադիմիր Մայակովսկու կիսանդրին (քանդակագործ՝ Հովհաննես Մուրադյան), որն ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Տնօրեններ
---------

Ա. Գրիգորյան, Ա. Բոյաջյան, Կ. Կուպով, Ա. Մազմանյան, Ա. Ջանջուգազյան, Գ. Խաչատրյան, Կ. Սարգսյան, Ս. Աբրահամյան, Գ. Մկրտչյան, Վ. Ռուխկյան

Շրջանավարտներ
-------------

Ռաֆայել Քոթանջյան, Յուրի Մարյան, Գարիկ Ղազարյան, Արա Երնջակյան, Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյան, Ադել Թադևոսյան, Տոլիկ Պապյան, Վլադիմիր Բաբայան, Արմեն Նարգիզյան, Ռաֆայել Հովհաննիսյան, Ալեքսեյ Հեքիմյան, Մնացական Սարգսյան, Սոֆիա Բաղդասարյան

Մայակովսկու կիսանդրին Երևանի համանուն դպրոցի բակում

Տես նաև
-------

* Վլադիմիր Մայակովսկու կիսանդրի (Երևան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության դպրոցներ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դպրոցի կայքը Archived 2017-02-10 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Դավթաշեն թաղամասում՝ Տիգրան Պետրոսյան փողոցի սկզբնամասում, տեղադրվել է 2006 թվականին։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Նորայր Կարգանյան

Տվյալներ
--------

Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, գրանիտից և բազալտից, ընդհանուր բարձրությունը 5 մետր է։

Պատմություն
-----------

Շախմատի աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի երկրորդ արձանի բացումը տեղի է ունեցել 2006 թվականի հունիսի 7-ին, Երևանի Դավթաշեն թաղամասում, Տիգրան Պետրոսյանի անվան փողոցում, չեմպիոնի ծննդյան 75-ամյակի առթիվ։

Հուշարձանի բացումը կատարել են շախմատի Հայաստանի հավաքականի անդամներ, գրոսմայստերներ Վլադիմիր Հակոբյանը, Գաբրիել Սարգսյանը, Կարեն Ասրյանը, Արտաշես Մինասյանը և Սմբատ Լպուտյանը, որոնք դրանից երեք օր առաջ դարձել էին համաշխարհային օլիմպիադայի հաղթողներ, ինչպես նաև ՀՀ կանանց հավաքականի անդամներ, գրոսմայստերներ Էլինա Դանիելյանը, Լիլիթ Մկրտչյանը, Նելլի Աղինյանը և միջազգային վարպետ Սիրանուշ Անդրեասյանը։ Արարարղությունը բացել է Դավթաշեն վարչական շրջանի ղեկավար Սուրիկ Ղուկասյանը։ Ելույթ են ունեցել Երևանի քաղաքապետ Երվանդ Զախարյանը, Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահ, այն ժամանակ ՀՀ պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանը։

ՀՀ պաշտպանության նախարարության պատվերով կառուցված արձանի հեղինակը և ճարտարապետը քանդակագործ Նորայր Կարգանյանն է։ Աշխատանքը տևել է 6 ամիս։

Սա Տիգրան Պետրոսյանի երկրորդ արձանն է Երևանում. առաջինը 1989 թվականին տեղադրվել է Օղակաձև զբոսայգում, Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատիստի կենտրոնական տան մոտ։ ՏԻգրան Պետրոսյանին նվիրված արձան կա նաև Ապարանում։

Պատկերասրահ
-----------

* Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձանը խոշոր պլանովՏիգրան Պետրոսյանի հուշարձանը խոշոր պլանով
* Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձանի պատվանդանըՏիգրան Պետրոսյանի հուշարձանի պատվանդանը

Տես նաև
-------

* Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան, Օղակաձև զբոսայգի)
* Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Ապարան)
* Տիգրան Պետրոսյանի կիսանդրի (Երևան, Շախմատի տուն)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԱՊԱՐԱՆՑԻՆԵՐԻ ՎԱՂԵՄԻ ԵՐԱԶԱՆՔՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑԱՎ
2. 1 2  Տ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՆՈՐ ԿԻՍԱՆԴՐԻՆ ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ(չաշխատող հղում)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան, Դավթաշեն)** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Նշան եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Նշան**, հայ առաքելական եկեղեցի Վայոց ձորի մարզի Եղեգիս գյուղում։ Ընդգրկված է Եղեգիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Նշան գմբեթավոր եկեղեցին գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Եղեգիս գյուղում` Զարաց եկեղեցուց հարավ - արևմուտք։ Եկեղեցին կառուցվել է 13-րդ դարում։ Ունի քառանկյուն հատակագիծ, պատերը արևմտյան ծայրից ունեն ելուստներ, որոնց կից ձգվում են գլանաձև բներ ունեցող կիսասյուներ,իրենց խարիսխներով ու խոյակներով:Նման կիսասյուներ կան արևելյան կիսակլոր ապսիդի եզրին։ Նշված կիսասյուները միանալով կամարներով,իրենց վրա են պահում գմբեթը։ Մուտքը արևմտյան կողմից է։ Հուշարձանի վրա չկա որևէ արձանագրություն,բացի դրսի կողմից, հարավային պատի վրա եղած արևի ժամացույցի ժամերը ցույց տվող տառերից։ Այս եկեղեցին կոչվում է նաև սուրբ Կարապետ, վերականգնվել է 1964 թվականին։ Եկեղեցուց 30 մետր հեռավորության վրա է գտնվել Տարսայիճ իշխանի ապարանքի ճակատաքարը, որի կենտրոնում քանդակվել են Տարսայիճի և կնոջ` Մինա խաթունի պատկերները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Գրականություն
-------------

Համբարձում Կարապետյան «Վայոց ձորն ու նրա հուշարձանները», 2012 թ.էջ 93
* 

**Ինտերնացիոնալիստ զինվորների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник воинам-интернационалистам), հուշարձան ՌուսաստանիՌոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։

Պատմություն
-----------

2005-2006 թվականներին Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում որոշում է կայացվել Աֆղանստանում, Չեչնիայում և այլ թեժ կետերի տեղային հակամարտություններում զոհված զինվորների հուշարձան կառուցելու մասին։ Աֆղանստանի վետերանների քաղաքային միության, Չեչնիայի պատերազմի վետերանների խորհրդի և պատերազմների մասնակիցների և հաշմանդամների «Բագրամ» միության որոշմամբ Շախտիում ստեղծել է տեղային հակամարտություններում զոհված զինվորների հուշանշան։ Որոշվել է հուշարձանը տեղադրել քաղաքի մշակույթի և հանգստի զբոսայգու հուշահամալիրի գոտում։

Հուշարձանի ստեղծման համար հայտարարվել է բաց մրցույթ, որի հաղթող է դարձել քաղաքի գլխավոր դիզայներ, ճարտարապետ Վիկտոր Լոգաչովը։ Նրա նախագծով ստեղծվել է հուշարձան, որին տրվել է պատվանդանի վրա տեղադրված եռաբաղադրիչ լուծում. կարմիր աստղ, որպես զինվորական սխրանքի խորհրդանիշ, հուշարձանի կենտրոնական հատվածում` խոնարհված դրոշի բետոնե պատկեր և տեղային պատերազմներում զոհված զինվորների ազգանուններով ստելա։ Հուշարձանը երեսպատված է բետոնե սպիտակ սալիկներով և խեցեգրանիտե սալիկներով։ Գրանիտե սալիկների վրա գրված են 59 շախտիեցիների ազգանունները, որոնք զոհվել են տեղային պատերազմներում։ Նրանցից 13-ը հետմահու պարգևատրվել են «Կարմիր աստղ» շքանշանով, 21-ը հետմահու` Քաջության շքանշանով։ Տեղային պատերազմներում ընդհանուր առմամբ մասնակցել է 2543 շախտիեցի։ 217 զինվորներ պարգևատրվել են շքանշաններով և մեդալներով։

Հուշարձանը բացվել է 2010 թվականի փետրվարի 15-ին` Աֆղանստանից խորհրդային զորքերը դուրս բերելու 21-ամյակի կապակցությամբ։ Այն գտնվում է մշակույթի և հանգստի քաղաքային պուրակի հուշահամալիրի գոտում, Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածների անուններով պատի մոտ։ Ավելի վաղ այդ վայրում տեղադրվել է Աֆղանստանում զոհված շախտիեցիների հուշաքար։ Հուշարձանի վրա գրված է. *«Մենք հիշում ենք քո սխրանքը, զոհված զինվոր»*։

Աղբյուրներ
----------

* Памятный знак Шахтинцам, погибшим в локальных войнах (памятник воинам-интернационалистам). Город Шахты в исторических памятниках.
* Памятник воинам-интернационалистам. Официальный сайт Департамента культуры г. Шахты.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник на Викимапии
**Ինտուիտիվիզմ**, փիլիսոփայական ուսմունք, որն ինտուիցիան համարում է իմացության կարևորագույն աղբյուրն ու միջոցը, առանձնապես փիլիսոփայության համար։ Ինտուիտիվ ակնհայտության առանձնացումը բնորոշ է եղել 17-18-րդ դարերին, փիլիսոփայությանը (Ռ. Դեկարտ, Թ. Հոբս, Գ. Լայբնից), երբ խոսքը վերաբերել է տրամաբանության և մաթեմատիկայի ամենաընդհանրական հիմքերին։ Մինչդեռ ինտուիտիվիզմը, որը սկզբնավորվել է 14-20-րդ դարերի սահմանագծին, ինտուիցիան հակադրում է տրամաբանական դիսկուրսիվ մտածողությանը և համարում է վերջինիս համար անմատչելի աշխարհի մետաֆիզիկական, բացարձակ էության ճանաչման միջոցը։ Ինտուիտիվիզմի ներկայացուցիչներն են Ն. Լոսսկին է Հուսեռլը և հատկապես Ա. Բերգսոնը, որի փիլիսոփայության մեջ ինտուիտիվիզմը ավարտուն արտահայտություն է գտել։ Ինտուիտիվիզմի զգալի տարրեր ունեն էկզիստենցիալիզմը և կյանքի փիլիսոփայությունը։ Բարոյագիտության մեջ ինտուիտիվիզմն ընդգծում է բարոյական հիմնական գաղափարների ինքնատիպությունը և, համապատասխանաբար, բարոյագիտության հետազոտական եղանակների ուրույնությունը բնական և պատմական ուսումնասիրությունների համեմատությամբ (Ջ. Մուր, Գ. Պրիչարդ, Դ. Ռոս, Է. Ցուինգ, Բ. Բլենշարդ)։ Իմացաբանական տեսակետից ինտուիտիվիզմը նկատում է, որ արժեքային մոտեցումը աշխարհին, մարդու գեղագիտական և բարոյական ըմբռնումները, մարդկային կեցությունը չեն կարող սպառվել տրամաբանական ճշմարտային վերլուծությամբ ու գնահատականներով, սակայն հասնում է ծայրահեղության և հանգում իռացիոնալիզմի։ Ըստ մարքսիստական փիլիսոփայության ինտուիտիվիզմի տեսական հերքումը մտածողության դիսկուրսիվ ու ինտուիտիվ կողմերի դիալեկտիկայի բացահայտումն է։ 20-րդ դարում ինտուիտիվիզմի սնող սոցիալական հողը բուրժուական օգտապաշտական հասարակության ճգնաժամն է, մարդու կեցության փաստական երկատումը՝ արժեքների անջատումն իրենց առարկայական կրողից և դրա հետևանքով առաջացած հոռետեսությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 360)։*  |
**Ազատություն, հավասարություն, եղբայրություն** (ֆր.՝ Liberté, Égalité, Fraternité), Ֆրանսիական հեղափոխության, ինչպես նաև շատ հայտնի ձախական կարգախոս։ Պետական կարգախոս է համարվում Ֆրանսիայում և Հայիթիում։ Ինչպես նաև մասոնիզմի լոզունգներից մեկն է։

Ձևակերպվեց ֆրանսիական լուսավորիչների՝ մարդու «բնական իրավունքների» տեսության հիման վրա։ Նրա բովանդակությունն արտահայտվել է «Մարդու և քաղաքացու իրավունքների դեկլարացիա»֊ի (1789) մեջ։

Ազատություն
-----------

1789 թ. Ֆրանսիական հեղափոխության ընդունած Մարդու և քաղաքացու իրավունքի հռչակագիրն իր 4-րդ հոդվածով սահմանում է ազատության գաղափարը հետևյալ կերպ՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ազատությունն այն ամենն անելու հնարավորությունն է, ինչը չի վնասում ուրիշներին |  |

Տես նաև
-------

Մասոնություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Charles Porset, La devise maçonnique: Liberté Égalité Fraternité, Éd. Maçonniques de France, 1998


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Treccani |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 100)։*  |
**Սեյսմալոգիան** գիտություն է երկրաշարժերի մասին, հայերեն թարգմանվում է որպես երկրաշարժագիտություն։

Առավել հզոր երկրաշարժերի մեծ մասը սալերի սահմանագծերին է տեղի ունենում, թեև դրանցից շատերն առաջանում են մայրցամաքային սալերի կենտրոնում։ Երկրաշարժերի մեծ մասը մարդիկ չեն զգում։ Երկրաշարժին նախորդում է լարվածության կուտակումը ապարներում։ Լարվածությունն առաջանում է սալերի շարժման հետևանքով, լինի դա մեկի սահքը մյուսի նկատմամբ, թե միայն մեկի սալաենթաշարժը երկրակեղևի տակ։ Այն պահին և այն վայրում, ուր լարվածությունը գերազանցում է ապարի ամրությանը, ճեղքվածք Է առաջանում։ Այն ձգվում է ապարի լարված հատվածով, և Էներգիան երկրաշարժային ալիքներով տարածվում է բոլոր ուղղություններով։ Երկրաշարժի ցնցումները չափելու համար օգտագործվող ցնցագրերը (սեյսմոգրաֆները) չափազանց զգայուն սարքեր են, որոնք ի վիճակի են գրանցելու երկրագնդի հեռավոր ծայրերից եկող երկրաշարժի ալիքները։ Ցնցագրերի գրանցումների հիման վրա երկրաշարժագետները որոշում են երկրաշարժի ծագման վայրը (Էպիկենտրոնը) և դրա ուժը (ուժգնությունը՝ ըստ Ռիխտերի սանդղակի)։ Երկրաշարժի ինտենսիվության մասին (ըստ Մերկալիի սանդղակի) դատում են ելնելով ականատեսների վկայություններից և շինությունների կրած փոփոխությունից։

### Ճապոնիայի անկայունությունը

Ճապոնիան գտնվում է քայքայվող սալային եզրագծի վրա, այդ իսկ պատճառով հաճախակի են հրաբխային ժայթքումներն ու հզոր երկրաշարժերը։ Տարածքը շեշտակի բարձրանալով առաջացնում է լեռներ, որոնք հետագայում արագորեն ենթարկվում են էրոզիայի։ Հետևաբար ճապոնացիները մշտապես ականատես են իրենց երկրի բնապատկերների շարունակական փոփոխությանը։

### Գրանցումը

Առաջին ցնցագրերը բաղկացած էին մի սարքից, որը որսում էր ցնցումները։ Բացի այդ, անհրաժեշտ էր գրանցել, թե ժամանակի որ պահին Է եղել առաջին ցնցումը և ցնցումների տևողությունը։ Ցնցագրի աշխատանքի սկզբունքն այն է, որ գրանցող մասը ցնցվում է Երկրի հետ, իսկ սարքի զանգվածեղ մասը մնում է անշարժ։ Որոշ հին սարքերում այդ հսկա զանգվածի քաշը հասնում Էր մի քանի տոննայի։ Ժամանակակից սարքը էլեկտրոնային է և փոքր։
**Վասիլ Դոլենկո** (վրաց.՝ ვასილ დოლენკო, հունվարի 13, 1902(1902-01-13), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 8, 1998(1998-02-08), Մոսկվա, Ռուսաստան), վրացի ռեժիսոր (մոնտաժի), Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1969), Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Վասիլ Դոլենկոն ծնվել է 1902 թվականի հունվարի 13-ին Երևանում։ Ավարտել է Թիֆլիսի վեցերորդ արական գիմնազիան։

Կինոյի բնագավառում սկսել է աշխատել 1923 թվականին։ Իր առաջին ֆիլմի վրա աշխատել է ռեժիսոր, սցենարիստ Իվան Պերեստիանիի հետ։

1926 թվականին Վասիլ Դոլենկոն նշանակվել է մոնտաժի արտադրամասի ղեկավար, մոնտաժի ռեժիսոր։ «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայում աշխատել է 70 տարի։ Մոնտաժել է ավելի քան 200 ֆիլմ, այդ թվում՝ «Էլիսո» (1928), «Արսեն» (1937), «Գեորգի Սաակաձե» (1942-43), «Երդում» (1946), «Քեթո և Կոտե» (1948), «Ճպուռ» (1954), «Մագդանայի Լուրջան» (1955), «Ուրիշի երեխաները» (1958), «Զինվորի հայրը» (1964), «Տնկիներ» (1972), «Առաջին ծիծեռնակ» (1975), «Քո որդին, Երկիր» (1981), «Դոն Կիխոտի ու Սանչոյի կյանքը» (1988) և այլն։

1969 թվականին Վասիլ Դոլենկոն արժանացել է Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման։

Աշխատել է մինչև 90 տարեկան հասակը։ 1994 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա՝ երեխաների մոտ։

Վասիլ Դոլենկոն մահացել է 1998 թվականի փետրվարի 8-ին Մոսկվայում։ Թաղված է Մոսկվայի Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը։

Ընտանիք
-------

* Հայրը՝ Վասիլ Դոլենկո
* Մայրը՝ Յուլիա Դոլենկո
* Առաջին կինը՝ Նելլի Խերխեուլիձե
* Երկրորդ կինը՝ Լարիսա Դիգմելովա
* Երեխաներ՝ Անատոլի, Մարինա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վասիլ Դոլենկոն kinopoisk.ru կայքում
2. ↑  ДОЛЕНКО Василий Васильевич (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич. — М.: Сов. энцикл. 1986. — 637 с. (Источник — электронные каталоги РНБ)
* Ֆիլմագրություն

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Նիսսորիա** (իտալերեն՝ Nissoria) համայնք Իտալիայում, մտնում է Սիցիլիա գավառի մեջ, Էննա կենտրոնին է կցված վարչականորեն։

Բնակչությունը կազմում է 3015 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 49մարդ/կմ2։ Զբաղեցնում է 61 կմ2 տարածք, Փոստային ինդեքս՝ 94010, հեռախոսային կոդ՝ 0935:

Քաղաքի պատմությունը կապված է երկու առանձին տարածքների հետ. արևային սարահարթից, որտեղ այժմ քաղաքի կենտրոնն է տեղադրված, և ծայրամասից, որը կոչվում է Տորրե և որտեղ 6-րդ դարից ի վեր հնագույն քաղաք Նուսիրան է գտնվում՝ հիմնված արևելքից ներգաղթածների կողմից, որոնք իրենց հետ Գրիգոր Լուսավորչի հավատքն էին բերել Հայաստանից։ Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչին մինչև 1855 թվ.-ը համարել են Նիսսորիայի հովանավորը։

13-րդ դարում պաշտպանողական փլատակների կառուցումը և 1953 թվ.-ին երևան եկած ոսկե բյուզանդական զարդարանքները(6-7-րդ դարեր) հաստատում են այս տարածքի հայտնիությունը և արժեքը։

Քաղաքը 861 թվ.-ին արաբների կողմից գրավված է եղել։ Գրաֆ Ռոջերը քաղաքը նվիրել է եպիսկոպոս Տրոինին, հետագայում 1095-1096 թթ.-ին պատկանել է եպիսկոպոս Մեսսինին։ Ֆրիդրիխ 2-րդը սրբերին հակառակ տարածքը կիսել է 24 մասի և հաստատել է բարոնների կառավարումը։ Այս ժամանակներից Նուսիրայի (Nysira) տարածքը ստացել է Նոբիլ Բարոնիա (Nobile Baronia) անունը, որտեղից էլ գալիս է ժամանակակից անունը՝ Նիսսորիա (Nissoria):

1746 թվ.-ին Ֆրանչեսկո Ռոդրիգո Մոնկադա Վենտիմիլիա Արագոնան, արքայազն Պատերնոն տեղափոխեցին քաղաքը այն տեղում, որտեղ այժմ գտնվում է։

#### Տեսարժան վայրեր


Սբ. Իոսիֆի գլխավոր եկեղեցի

Հիմնվել է 1746 թվ.-ին, երբ արքայազն Պատերնոն որոշեց փոքրիկ գյուղ Նիսսորիան տեղափոխել նոր վայր և հիմնեց քաղաքը եկեղեցու շուրջը։ Մինչև մեր օրերը քաղաքի հատակագիծը չի փոփոխել։ Սկզբում եկեղեցին մեկ ոչ մեծ նավից էր բաղկացած։ Հետագայում ընդլայնվեց և ավելացվեցին մի քանի կոյմնակի նավեր։ 19-րդ դարի կեսերին քաղաքի հովանավոր է դառնում սբ. Իոսիֆը։ 20-րդ դարի սկզբին Բուռն Ուրբաթ օրը վանահայրը դարձձել է ծխականներին՝ խնդրանքով, որ եկեղեցու զոհասեղանի մասը վերանորոգվի։ Նվիրաբերումները, որոնք հիմնականում ոսկեզօծ զարդարանքներ էին, Ֆրանսիացի վարպետ Ֆորնազյեին կատարված էին ոսկե խճանկարով։ Եկեղեցու ինտերիերը զարդարված էր Էլիո Ռոմանոյի հրաշալի որմնանկարներով։

Գեղջկական խավի էթնո-մարդաբանական թանգարան

Թանգարանի համալիրը չորս մասից է բաղկացած.

-թանգարանի մուտքի սկզբում՝ «սեպտեմբերի 11» այգի

-պարտեզ՝ ստեղծված և ղեկավարված տեղական ավանդույթներով

-էթնո-մարդաբանական թանգարան իր ցուցադրանմուշներով

-մուլտիմեդիայի սրահ ֆիլմերի ցուցադրման համար և ինֆորմացիոն կենտրոն Pro Loco

Նիսսորիայի թանգարանը գտնվում է Լուիջի Ստուրցոյի անվան դպրոցի ետևում, զբաղեցնում է 800 մ2 տարածք։ Մի քանի սրահներ պատմում են գյուղական կյանքի մասին։ Ներկայացված է հողագործների գործիքները, տնային սպասքը։ Տիպիկ 20-րդ դարի գյուղական կյանքի վեակառուցումն է տրված։ Ցուցադրանմուշները համադրված են լուսանկարիչ Բենիտո Սալամոնեի աշխատանքներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018 — Italian National Institute of Statistics.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1036139050 · LCCN: n2013066355 · VIAF: 304121676 · WorldCat VIAF: 304121676 |

 |
**Քյամիլ Ասլան օղլի Ռուստամբեկով** (ադրբ.՝ Kamil Aslan oğlu Rüstəmbəyov, 1924, Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 1991, Բաքու), ադրբեջանցի կինոռեժիսոր, սցենարիստ;

Կենսագրություն
--------------

Քյամիլ Ռուստամբեկովը ծնվել է 1924 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Բաքվում։ 1953 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական թատերական ինստիտուտը (ներկա Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան)։ Երբ Բաքվի հեռուստատեսությունը սկսեց գործել 1956 թվականին, Քյամիլ Ռուստամբեկովը խմբագիր է եղել։ Նա եղել է Ադրբեջանում ազգային հեռուստատեսության առաջին հիմնադիրներից մեկը։ Ավելի ուշ նա աշխատել է որպես մեծ ռեժիսոր, գլխավոր ռեժիսոր և պատրաստել է որոշ հետաքրքիր հեռուստատեսային ծրագրեր։ 1960 թվականին, Ադրբեջանում ազգային հեռուստատեսության պատմության մեջ առաջին անգամ, նա կատարել է լիամերտրաժ գեղարվեստական ֆիլմ («Այգուն» ֆիլմը, որը նկարահանվեց Սամեդ Վուրղունի «Այգուն» պոեմի հիման վրա:)։ 1966 թվականին Քյամիլ Ռուստամբեկովը հրավիրվել է Ջաֆար Ջաբարլիի անվան «Ադրբեջանֆիլմ» ստուդիային։ Այստեղ ստեղծած լավագույն ֆիլմերից են՝ «Ճակատամարտը լեռներում» (1967), «Վերջին լեռնանցք» (1971), «Դերվիշը Փարիզն է պայթում» (1976), «Սպասիր ինձ» (1980) և այլն։

Քյամիլ Ռուստամբեկովը մահացավ 1991 թվականին։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանական կինո
* Վերջին լեռնանցք

Աղբյուրներ
----------

* Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 5.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 816.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քյամիլ Ռուստամբեկով Archived 2020-02-24 at the Wayback Machine. azerbaijanfilm.az
2. ↑  Քյամիլ Ասլան օղլի Ռուստամբեկով*ադրբեջանցի կինոռեժիսոր*
3. ↑  КЯМИЛЬ РУСТАМБЕКОВ Режиссёр, Сценарист


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Երկրի մանթիա**, Երկրի միջուկի և երկրակեղևի միջև գտնվող «կարծր» պատյանը։ Ունի շերտային կառուցվածք, բաժանվում է ստորին և վերին մանթիայի։ Երկրակեղնի տակ, մայր ցամաքների սահմաններում մինչև 80–100 կմ խորությունը և օվկիանոսային պլատֆորմների սահմաններում մինչն 50 կմ խորությունը, Երկրի մանթիան պինդ սիլիկատային նյութ է և կոչվում է սուբստրատ։ Վերջինիս տակ, մինչև 400 կմ խորություն, նյութը կիսահեղուկ է և կոչվում է Գութենբերգի շերտ կամ աստենոսֆերա։ Ավելի խոր՝ մինչն 900 կմ, սահմանազատվում է վերին մանթիայի երրորդ, ավելի խիտ շերտը (Գոլիցինի շերտ)։ Ստորին մանթիան տարածվում է 900–2900 կմ խորություններում և համեմատաբար համասեռ է։ Երկրի մանթիաում կուտակված է Երկրի զանգվածի 67% –ը և ծավալի 83%-ը։ Ենթադրվում է, որ Երկրի մանթիան հիմնականում կազմված է O, Si, Mg և Fe տարբեր կառուցվածքային խտության միացություններից, որոնք սինթեզվում են գերբարձր ճնշումների տակ։

Տես նաև
-------

* Երկիր

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 629)։*  |
**Երկրաչափության** բնագավառում հետազոտություններն սկսվել են 1940-ական թվականներին ԵՊՀ-ում. ուսումնասիրվել են ուղղաձիգ կոնգրուենցիաների աֆինային տեսության հարցեր։ Հետագայում ուսումնասիրություններն ընդլայնվել են. աշխատանքներ են կատարվել բազմաչափ հարթությունների լոկալդիֆերենցիալ երկրաչափության, դաս. համասեռ տարածություններում ենթաբազմաձևությունների երկակի նորմալացման և ենթաբագմաձևությունների լոկալ կառուցման, դիֆերենցելի շերտավորման վրա աֆինային կապերի ու տենգորական դաշտերի պրոյեկտման տեսության և այլ հարցերի վերաբերյալ։

Երևանի պետական համալսարան
*Տոպոլոգիայի* բնագավառում աշխատանքներն սկսվել են 1970-ական թվականների սկգբներին։ Ներմուծվել են հիլբերտյան տարածության ենթաբազմությունների անվերջչափանի նմանատեղային խմբերը, և վերջավոր դեֆեկտով սֆերայի համար հաշվվել կոմպակտ տիպի այդ խմբերը։ Ստացվել է կամայական հաուսդորֆյան տարածության բոլոր H-փակ (ինչպես նաև բոլոր հաուսդորֆյան) ընդլայնումների կառուցման՝ վաղուց դրված խնդրի լուծումը։ 1980-ական թվականներին Ստոունի-Վայերշտրասի մոտարկման դաս. թեորեմն ընդհանրացվել է կամայական տոպոլոգիական տարածության համար (Ս. Հովսեփյան)։

*Հանրահաշվի* բնագավառում առաջին աշխատանքը կատարվել է 1950-ական թվականներին՝ մասնակի տեղադրությունների վերջավոր համակարգերի հետազոտման վերաբերյալ (Վ. Հովհաննիսյան)։ 1970-ական թվականներից աշխատանքներ են կատարվում քառակուսի մատրիցների ներկայացման, Լիի իրական ոչ կոմպակտ պարզ խմբերի վերլուծման, ունիվերսալ և երկրորդ աստիճանի հանրահաշիվներում երկրորդ աստիճանի նույնությունների հետազոտման, երկրորդ աստիճանի զուգորդված նույնությունների դասակարգման, Պրիմի բազմաձևությունների՝ հիպերէլիպսային կորի 2 կետերում ճյուղավորման դեպքում ուսումնասիրման և այլ հարցերի վերաբերյալ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Նիսի Աստվածամոր բազիլիկ եկեղեցին
**Նիսի Աստվածամոր բազիլիկ** (ֆր.՝ Basilique Notre-Dame de Nice), հռոմեական կաթոլիկ բազիլիկ եկեղեցի ֆրանսիական Նիս քաղաքի կենտրոնում՝ Ժան-Մեդըսին պողոտայի վրա։ 

Նիսի Աստվածամոր բազիլիկ եկեղեցին գիշերով
Բազիլիկ այս եկեղեցին կառուցվել է 1864-1868 թվականներին, ըստ անվանի ճարտարապետ Շառլ Լնորմանի որդու՝ նույնպես ճարտարապետ Լուի Լնորմանի պատրաստած նախագծերի։ Անժերի Մայր տաճարից ներշնչված՝ վերջինս նախագծել է նոր գոթական ոճի մի պաշտամունքային կառույց։ Այս ոճի ընտրության շարժառիթն ու դրդիչ ուժը հետևյալ քաղաքական հանգամանքն էր. Ֆրանսիան Սարդինիայի թագավորությունից նոր-նոր ետ էր նվաճել Նիսի կոմսությունը, և քանի որ այդ ժամանակներում գոթիկան համարում էին ֆրանսիականին բնորոշ ոճ, Լնորմանը և նրա պես՝ բազում այլ արվեստագետներ ձգտում էին այդ ոճի գործադրմամբ ֆրանսիական շունչ ու ոգի հաղորդել իրենց ստեղծագործություններին։

Նիսի բազիլիկի ամենանշանակալի կառուցվածքները 65 մետր բարձրությամբ զույգ քառակուսաձև աշտարակներն են, որոնք տիրականորեն իշխում են եկեղեցու արևելյան ճակատին։ Տպավորությունն ուժեղացնում է վարդագույն ընդարձակ լուսամուտը, որի վրա արտահայտիչ կերպով, անչափ գեղեցիկ՝ պատկերված է Մարիամ Աստվածածնի համբարձման տեսարանը։ 

Նիսի Աստվածամոր բազիլիկը քաղաքի ամենամեծ կաթոլիկ պաշտամունքային կառույցն է, սակայն աթոռանիստ տաճարի կարգավիճակ չունի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  « L'architecture à Nice entre 1850 et 1860 », Michel Steve, }}, Les crises dans l'histoire des Alpes-Maritimes, 2007, mis en ligne le 13. Consulté le 25 septembre 2009.

Աղբյուրներ
----------

* Les concerts de Notre-Dame: Official website of the Mairie de Nice Archived 2011-07-18 at the Wayback Machine.
* *L'architecture à Nice entre 1850 et 1860*, Michel Steve, *Cahiers de la Méditerranée*, vol. 74, Les crises dans l'histoire des Alpes-Maritimes, 2007

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Էթիկետ** (ֆրանսերեն Etiquette բառից - նշանակում է «պիտակ», «քարտ»), վարքաձևի, վարվելակերպի կանոնների ամբողջություն, կանոններ, որոնք արտահայտվում են մարդկային փոխհարաբերություններում (վերաբերմունքը միմյանց նկատմամբ, դիմելաձևերը, հասարակական վայրերում վարվելակերպը և այլն)։

Էթիկետը հասարակության արտաքին մշակույթի բաղկացուցիչ մաս է կազմում։ Նրա մեջ մտնում են նրա այն պահանջները, որոնք ձեռք են բերում խիստ կանոնակարգված արարողակարգի բնույթ և դրանց պահպանման հարցում հատուկ նշանակություն ունի վարվելակերպի որոշակի կոնկրետ ձև։ 
Չնայած էթիկետը վերջին հաշվով արտահայտում է բարոյականության այս կամ այն սկզբունքների բովանդակությունը, մարդու նկատմամբ հարգանքը դասակարգային հասարակության մեջ որպես կանոն վերածվում է պայմանական ծեսի, ունի զուտ արտաքին, իր բարոյական բովանդակությունից տարանջատված ձև։ Այն արտահայտվում է մանրամասնորեն մշակված քաղաքավարության կանոնների բարդ համակարգում, հստակ կերպով դասակարգում է վարվեցության կանոնները տարբեր դասերի և շերտերի ներկայացուցիչների հետ, պաշտոնյաների հետ՝ համապատասխան իրենց աստիճանի (ում ոնց պետք է դիմել), դասակարգում է տարբեր շրջանակներում վարվելաձևի կանոնները (պալատական էթիկետ, դիվանագիտական Էթիկետ, Էթիկետ «բարձր հասարակության» և այլն)։

Միևնույն ժամանակ էթիկետին խիստ հետևելու հարցում կարող է թաքնված լինել ոչ բարյացակամ և ոչ հարգալից վերաբերմունք մարդկանց նկատմամբ։ Ըստ էության այս հաճախ հանդիսանում է կեղծավորության օրիանականցված ձև մարդկային առօրյա փոխհարաբերություններում։

Էթիկետի տեսակներ
----------------

Առանձնացնում են էթիկետի մի քանի տեսակներ, որոնցից հիմնականը հետևյալն են՝

* Պալատական էթիկետ – պալատական միջավայրում վարվելաձևի, վարվելակարգի խիստ սահմանված կանոնակարգ։
* Դիվանագիտական էթիկետ – դիվանագետների և այլ պաշտոնական անձանց վարվելակարգի կանոններ, որոնք անհրաժեշտ են դիվանագիտական ընդունելությունների, այցերի, բանակցությունների ժամանակ։
* Զինվորական էթիկետ – բանակում ընդունված համընդհանուր վարվելակերպի կանոնների ամբողջություն
* Առօրեականության էթիկետ – առօրեականության էթիկետն իրենից ներկայացնում է այնպիսի ավանդույթների, սովորությունների, նորմերի ամբողջություն, որոնք անհրաժեշտ է պահպանել առօրյա կենցաղային հաղորդակցման ժամանակ՝ընտանիքում, փողոցում, հասարակական տրանսպորտում, խանութում և այլն, այսինքն այնպիսի իրավիճակներում, որոնց հետ մենք ավելի հաճախ ենք հայտնվում։

Գրականություն
-------------

* Словарь по этике, Москва.1975
* Этикет у народов Передней Азии, Сборник статей, Москва, 1988
Ինժեներային երկրաֆիզիկան դա կիրառական երկրաֆիզիկայի բաժիններից է նախատեսված փոքր խորության երկրաֆիզիկական մեթոդներով երկրաբանական միջավայրի ուսումնասիրման համար, հիդրոերկրաբանական, ինժեներային և լեռնային երկրաբանության, տեխնիկական երկրաֆիզիկայի, հնէաբանական և այլ խնդիրներ լուծելու նպատակով։ Նրա ուսումնասիրման օբեկտներ հանդիսանում է երկրաբանա-երկրաֆիզիկական միջավայրը՝ հարյուրավոր մետր հզորությամբ, իսկ ավելի կոնկրետ կտրվածքի վերին հատվածը՝ տասնյակ մետր հզորությաբ։

Երկրակեղևի վերին հատվածի այն մասը, որտեղ ավելի լավ արտահայտված են բնական, էկզոգեն երկրաբանական, կենսաբանական, անտրոպոգեն-տեխնոգեն պրոցեսները կարելի է անվանել կենսոտեխնոլորտ կամ էկզոտեխնոլորտ, այնպես ինչպես այստեղ հողի գրունտը։ Լեռնային ապարների վրա փոխազդում են արտաքին էկզոգեն պրոցեսները, ազդում են բնական և արհեստական ֆիզիկական դաշտերը, նկատվում է կենսաբանական ակտիվություն և մարդու անտրոպոգեն գործունեություն։

Երկրաբանա-երկրաֆիզիկական միջավայրը բնորոշվում է լեռնային ապարների, գրունտների և հողերի լիթոլոգիական և ֆիզիկական հատկությունների անհամասեռությամբ, ոչ գծայնությամբ, որը արտահայտվում է, ինչպես ֆիզիկական դաշտերի պարամետրերի փոխհամաձայնությամբ տենզոզգայունակությունից, այսինքն լեռնային ապարների առաձգաական պարամետրերի կախվածությունը ճնշումից

ֆլուիդազգայունակությունը, այսինքն առաձգական, էլեկտրոմագնիսական և այլ պարամետրերի փոփոխությունը կախված ոչ միան լեռնային ապարների պինդ ֆազայի երկրաքիմիական բաղադրությունից, այլ նաև ֆլույիդների (ջուր, նավթ, գազ) բաղադրությունից, և նրանց շարժումից երկրաբանա-երկրաֆիզիկական միջավայրի վրա ազդում են տիեզերական դաշտերի ժամանակավոր վարիացաները, ինչպես նաև ինտեսիվությամբ բարձրացող տեխնոգեն դաշտերը։

Երկրաբանական միջավայրի ուսումնասիրման ֆիզիկական մեթոդներին կան հատուկ պահանջներ.

1. մանրամսնության բարձր ապահովում՝միջավայրի համեմատական ոչ մեծ խորությունների ուսումնասիրության համար։
2. Շարժական փոքր խորության մեթոդների օգտագործումը և հեշտացված չափման համակարգերը՝ արագացման համար։
3. Հորատանցքերի և լեռնային փորվածքների լայն կիրառություն։

Ինժեներային երկրաֆիզիկան ստորաբաժանվում է՝հիդրոերկրաբնական, հողա-մելիորատիվ, ինժեներա-երկրաբանական, լեռնային, սառցաբնություն, տեխնիկական, հնէաբանական։

Մարդկության համար մեծ վտանգ հանդիսացող էկոլոգիական վտանգներից ելնելով ինժեներային երկրաֆիզիկայում առանձնացրել են նոր գիտա-կիրառական բաժին՝ էկոլոգիական երկրաֆիզիկա։
Կառուցվածք
----------

Շրջանակային անտենան իրենից ներկայացնում է ուղղված սիստեմ երկու զրոյական ընդունիչների ուղղվածությամբ։ Շրջանակների չափերը ալիքի համեմատության մեջ հաճախ ավելի փոքր են և այն կարող է դիտարկվել որպես մագնիսային դիպոլ։ Բանաձևը ցույց է տալիս որ շրջանակիի ուղղության դիագրաման նույնպիսին է ինչպիսին դիպոլի մոտ։ Բացի այդ շրջանակի մեջի էլեկտրաշարժի ուժը շեղված է դաշտի լարվածության անկյունին մոտեցող ալիքի ֆազայով որը հավասար է իննսուն աստիճանի։ Եթե շրջանակը կազմված է N հերթականությամբ միացված ճյուղերով ապա էլէկտրաշարժից ուժը կմեծանա N անգամ և այդ պատճառով էլ շրջանակի գործող բարձրությունը կարտահայտվի հետևյալ բանաձևով որտեղ S= Hd շրջանակի մակերես։

Օգտագործում
-----------

Շրջանակային անտենաերը օգտագործվում են չափման տեխնիկայում որպես երկարալիքային կայանների ընդունիչ անտենա։ Նպատակն է հեռացնել խանգարող կայանները և պելիգատորների խոտանները որոնք որոշում են ընդունող կայանի ուղղությունը և այլն։ Շրջանակը որպես կանոն տեղադրվում է փայտե կամ այլ կարկասների վրա որոնք մետաղից չեն և տեղադրվում է ուղղահայաց այնպես որ հնարավոր լինի պտտեցնել ուղղահայաց առանցքի շուրջ։ Հաճախ նման շրջանակը տեղադրում են կլոր էկրանի մեջ որը վերևի մասում ունի բացվածք։ Ընդունիչը նման դեպքում տեղադրված է շրջանակի հետ ընդհանուր էկրանի մեջ և հենց այդ պատճառով էլ անտենան ունի լավ ընդունիչ հնարավորություններ։ Այլ ուղղություններից էլեկտրամագնիսկաան ալիքի մուտքի դեպքում էկրանի բացվածքում ստեղծվում թ պոտենցյալնների գտառբերություն և շրջանակը ակտիվանում է։Այս ձևով շրջանակի անտենայի էֆֆեկտը անհետանում է և ուղղվածության դիագրման չի խանգարվում։

Աղբյուրներ
----------

Антенны. Шифрин Я.С. "Вирта", 1976г.
Շրջանային հարթություն. Աքսիոմներ (A1), (A2)
**Շրջանային հարթություն (Մոբիուսի հարթություն, ինվերս հարթություն)** — {\displaystyle {\mathfrak {M}}=({\mathcal {P}},{\mathcal {Z}},\in )} ինցենդենտության կառույց է, որտեղ {\displaystyle {\mathcal {P}}}՝ կետերի քանակ, {\displaystyle {\mathcal {Z}}}՝ շրջանների քանակ,{\displaystyle \in } {\displaystyle {\mathcal {P}}}-ի և {\displaystyle {\mathcal {Z}}}-ի սիմետրիկ հարաբերությունն է, որը բավարարում է հետևյալ աքսիոմներին.

**A1:** Կամայական {\displaystyle A,B,C} կետերի համար գոյություն ունի միայն մեկ {\displaystyle z} շրջանագիծ, որը ինցիդենտ է {\displaystyle A,B,C}-ին։
**A2:** Յուրաքնքչյուր {\displaystyle z} շրջանագծի համար և կամայական {\displaystyle P\in z} և {\displaystyle Q\notin z} կետերի համար գոյություն ունի ուղիղ մեկ {\displaystyle z} շրջանագիծ, այնպես, որ {\displaystyle P,Q\in z} և {\displaystyle z\cap z'=\{P\}} ({\displaystyle z} և {\displaystyle z'} միմյանց շոշափում են {\displaystyle P} կետում).
**А3:** Յուրաքանշյու շրջանագիշ ինցիդենտ է նվազագույնը երեք կետերի։ Գոյություն ունեն նվազագույնը երեք կետեր, որոնքն ինցիդենտ չեն մեկ շրջանագծի։
Մեբիուսի հարթության օրինակ է դասական իրական Մեբիուսի հարթությունը. նրանում կետերի քանակը {\displaystyle {\mathcal {P}}}, Էվկլիդյան հարթություն, լրացված մեկ իդելական կետով (\infty); սովորական շրջանագծեր, ինչպես նաև սովորական ուղիղներ, լրացված \infty կետով, ինցիդենտության հարաբերություն՝ պատկանելության հարաբերություն։

Տես նաև
-------

* Ինվերսիա (երկրաչափություն)
* Ռիմանի սֆերան

Արտաքին հղումներ
----------------

* E.F. Assmus Jr and J.D. Key, *Designs and their codes*, Cambridge University Press, ISBN 0-521-45839-0. с. 309—312.
* P. Dembowski, *Finite geometries*, Springer Verlag, 1968, repr.1996, ISBN 3540617868.
* D.R. Hughes and F.C. Piper, *Design theory*, Cambridge University Press, ISBN 0-521-35872-8. с. 133—136.
* Մոբյուսի հարթություն — հոդված մաթեմատիկական հանրագիտարանից. *Վ. Վ.* *Աֆանասյեվ.*
* Möbius plane — հոդված Encyclopaedia of Mathematics.
**Ջենի Սևիլ** (անգլ.՝ Jenny Saville, մայիսի 7, 1970(1970-05-07)[…], Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), ժամանակակից բրիտանացի նկարիչ։ Հայտնի է կանանց մոնումենտալ պատկերներով։

Ստեղծագործություն
-----------------

Ջենի Սևիլը ծնվել է 1970 թվականին Քեմբրիջում, ապրել և ստեղծագործել է Լոնդոնում։
Սևիլի հետբուհական կրթությունից հետո Բրիտանիայի առաջատար կոլեկցիոներ Չարլզ Սատչը գնել է նրա աշխատանքը և կատարել է նրա պատվերները առաջիկա երկու տարիների ընթացքում։ 1994 թվականին նկարչուհին բազմաթիվ ժամեր է անցկացրել` դիտարկելով պլաստիկ վիրահատությունները Նյու Յորքում։ Սևիլի պատկերացումները հասարակության մասին չեն համապատասխանում մյուս բրիտանացի նկարիչների պատկերացումներին, քանի որ նա իր այլաբանական նկարները նկարել է յուղաներկելով։ Նրա նկարելու ոճը համեմատվում է Լյուսեն Ֆրեյդի և Ռումենսլի նկարչական եղանակների հետ։ Նրա գեղանկարների դետալներ չափերը ավելի մեծ են, քան իրական կյանքում եղածները։ Ներկերի միախառնումը հնարավորություն է տալիս զգալու չափ տեսնել մաշկի մակերեսը և մարմնի քաշը։ Սևիլը երբեմն մարմնի վրա ավելացնում է նկարներ ինչպես օրինակ սպիտակ օղակներ։

1992 թվականին իր առաջնախաղից հետո Սևիլի ուշադրությունը կանացի մարմնից տեղափոխվեց չորոշակիացված սեռի վերաբերյալ թեմաների ուղղությամբ։ Նկարիչը նկարում է լայնաֆորմատ տրանսգենդեր ու տրանսվեստիտներ։ Նրա հրապարակված էսքիզները եւ փաստաթղթերը ընդգրկում են վնասվածքներ, հիվանդագիր իրավիճակներ և տրանսգենդեր պարունակող լուսանկարներ։ Նրա բնանկարը` «Strategy» (South Face/Front Face/North Face), նա հայտնվել է «Manic Street Preachers», «The Holy Bible» խմբի երրորդ ալբոմի առաջին էջում, իսկ «Stare»-ը (2005)` «Journal For Plague Lovers» իններորդ ալբոմի առաջին էջին։

Անհատական ցուցահանդեսներ
------------------------

* 2005 MACRO Museo d´Arte Contemporanea Roma, Հռոմ
* 2003 Migrants, Gagosian Gallery, Նյու-Յորք
* 1999 Gagosian Gallery, Լոնդոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Jenny Saville — 2008.
3. 1 2  Jenny Saville
4. 1 2
5. ↑  Schama, Simon. «Jenny Saville». The Saatchi Gallery, 2005
6. ↑  Middles, Mick. «Manic Street Preachers». London: Omnibus Press, January 2000. էջ 136
7. ↑  Rogers, Georgie & O’Doherty, Lucy. «Supermarkets cover up Manics CD ». BBC News, 2009.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz · RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 9028796 · BNC: a19491517 · BNF: 15072902z · CiNii: DA16500964 · CONOR: 153416803 · GND: 121984028 · ICCU: CFIV229486 · ISNI: 0000 0000 8224 7947 · LCCN: nr00005628 · NKC: xx0178638 · NTA: 288519256 · SUDOC: 08462227X · VIAF: 47632345 · ULAN: 500057412 · WorldCat VIAF: 47632345 |

 |

 |
**Պալինոլոգիա** (հունարեն՝ παλυνη - նուրբ փոշի և․․․ լոգիա), բուսաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է ծաղկափոշին և սպորները, նրանց ձևը, կառուցվածքն ու զարգացումը, ցրումն ու օգտագործումը։

Անվանում
--------

«Պալինոլոգիա» տերմինն առաջարկել են անգլիացի գիտնականներ Հ․ Հայդը և Դ․ Ուիլյամսը (1944)։

Նկարագիր
--------

Պալինոլոգիաի հիմնական բաժինը պալինոմորֆոլոգիան է, որն ուսումնասիրում է սպորների և փոշեհատիկների (սերմնավոր բույսերի արական գամետոֆիտների) գլխավորապես արտաքին կաուն թաղանթի (էկզինա) ձևը, կառուցվածքը, զարգացումը և բրածո վիճակում պահպանվելու հատկությունը։

Պալինոլոգիաի առանձին ճյուղ է պալեոպալինոլոգիան (հնէաբուսաբանություն բաժին), որն ուսումնասիրում է բրածո սպորներն ու ծաղկափոշին։

Կիրառություն
------------

Այն հատկապես մեծ կիրառություն ունի նավթի, ածխային պլաստների և այլ օգտակար հանածոների երկրաբանական որոնողական-հետազոտական աշխատանքներում և հնէաբանության մեջ։

### Մեթոդներ

Պալինոլոգիաի մեթոդներից է հնէաբուսաբանական, գեոմորֆոլոգիական և երկրաբանական խնդիրների լուծման համար լայնորեն օգտագործվող սպորափոշեհատիկային վերլուծությունը, որը կիրառվում է նաև հնագիտության, բժշկության, քրեագիտության, ապրանքագիտության մեջ։

Պալինոլոգիաի տվյալները և ուսումնասիրություններն օգտագործվում են մեղվաբուծության և բժշկության (որոշ ալերգիական հիվանդությունների առաջացման պատճառների բացահայտման) մեջ։

Հայատանում պալինոլոգիական ուսումնասիրությունների հիմքը դրվել է 1948 թվականին, Ա․ Թախտաջյանի և Ա․ Յացենկո-Խմելևսկու նախաձեռնությամբ (աաքսոնոմիական և ֆիլոգենետիկական հետազոտություններ)։

Տես նաև
-------

* Փոշեհատիկ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 84)։*  |
**Լայտա** կամ **Լիտավա** (գերմ.՝ Leitha, հունգ.՝ Lajta), գետ Ավստրիայում և Հունգարիայում, Դանուբի աջ վտակը։ Աննավարկելի է։

Երկարությունը 180 մետր է, ջրի միջին օգտագործումը 10 մ³/վրկ.: Գետի վրա են տեղակայված Վիներ-Նոյշտադտ, Բռոիկ-ան-դեռ-Լայտա (Ավստրիա) և Մոշոնմադյարովար (Հունգարիա) քաղաքները։ Վերջինը գտնվում է Լայտայի անկման վայրի կողքին՝ Մոշոնյան Դանուբում։ Ինչպես նաև գետի վրա տեղակայված են ավելի փոքր ապրելավայրեր։

Գետը առաջանում է Ֆիշբախկյան Ալպերում Վիներ-Նոյշտադտ-ից դեպի արևելք։ Գետի հիմնական ուղությունը դեպի հարավ է, Նիկկելսդորֆի մոտ անցնում է Հունգարիայի սահմանի մեջ։ Էբենֆուրտի և Լայտապրոդերսդորֆի միջև գտնվող տարածքում, ինչպես նաև Գատտենդորֆոմի տարածքում գետը դահման է առաջացնում Ստորին Ավստրիայում, որը համապատասխանում է Ավստրիայի և Հունգարիայի սահմանը մինչև 1921 թվականը։ Գետի աջ ափին՝ հունգարական սահմանների մոտ ձգվում են Լայտագեբիրգյան լեռները։

Գետից մի քանի ջրանցք է դուրս գալիս, որոնք սնուցում են մանր հիդրոէլեկտրակայանները։ Առանձին տարածքներում այդ ջրանցքները վերցնում են Լայտայի ջրերի մեծամասնությունը։ Գետի մեջ մի քանի գետ է թափվում, այդ թվում նաև Շեդ գետը։

Անվանում
--------

Լայտա գետը անունն առաջացել է Ցիսլեյտանիային և Տրանսլեյտանիային՝ Ավստրո-Հունգարիայի հիմնական մաս կազմող քաղաքների անուններից, որոնք կազմավորվել են ըստ 1867 թվականի Ավստրո-հունգարական համաձայնության։ Ցիսլեյտանմիա և Տրանսլեյտանիա բառերը բառացիրոեն նշանակում են «գետի այս» և «գետի այն մյուս ափին»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Dubrowski P.* Dokładny słownik języka polskiego i ruskiego. — Warszawa: Nakład Ferdynanda Hösick, 1877. — С. 850a.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4276311-3 · VIAF: 245102668 · WorldCat VIAF: 245102668 |

 |
**Յան Աուտրոպ** (ռուս.՝ Ян Петрович Аутроп (Аутрун), ապրիլի 13, 1901(1901-04-13), Կուրլանդիական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), Քաղաքացիական պատերազմի հերոս, Վարշավյան ճակատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Լատիշ բատրակների ընտանիքից է, սովորել է գյուղական ուսումնարանում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո, երբ Կուրլանդիայի նահանգը գրավվում է գերմանական զորքերի կողմից, Յանը ուղարկվում է 12-րդ կայսերական բանակ խրամատներ փորելու։ Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ծառայել է լատիշական գնդերից մեկում։ Կամավոր մտնել է Կարմիր բանակ, 1917 թվականի վերջին գտնվել է Վալկո-Ռուենյան մարտական ջոկատում և գերի ընկել գերմանացիներին։ Գերությունից փախչելուց հետո միանում է «Գրասիս» պարտիզանական ջոկատին։ 1919 թվականին 3-րդ Կազանյան հրաձգային դիվիզիայի 8-րդ լատիշական հետևակային գնդում հետախույզ և գնդացրորդ էր։ Մասնակցել է հյուսիսարևմտյան դենիկինյան, լեհական, վրանգելյան ռազմաճակատների մարտերին, վիրավորվել և կոնտուզիա ստացել։ Վրանգելի զորքերի ջախջախումից հետո ավարտել է Լատդիվիզիայի հեծելազորային բրիգադին կից հեծելազորային դասընթացները։ Եղել է տարբեր հրամանատարական պաշտոններում, մասնակցել Մախնոյի և մյուս բանդաների դեմ մղվող մարտերին։ Աչքի է ընկել Խարկովի տակ գտնվող «Սուխայա Սոլոտինա» գյուղում, վաշտի անհաջող հարձակումից հետո, Աուտրոպը իր գնդացրով միայնակ մի քանի ժամ դիմացել է թշնամու ճնշմանը, մինչև օգնական ուժերի մոտենալը և հարձակման վերսկսելը։ Այդ սխրանքի համար գնդացրորդ և հետախույզ Յան Աուտրոպը պարգևատրվել է ՌՍՖՍՀ Կարմիր Դրոշի շքանշանով և արծաթյա ժամացույցով։ Կարմիր բանակայինի հետագա ճակատագիրն անհայտ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «3-я Казанская дивизия» 5 лет боевой жизни. 1923 г. «Подив» Стр. 54
2. ↑  Янис Карстиньш
«История латышских стрелков: 1915—1920» Зинатне, 1972 г. Стр. 516
3. ↑  «Списки лиц награждённых орденом Красное Знамя РСФСР»