**Շամլուղ,** քաղաք Հայաստանի Հանրապետությանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։

Մարզկենտրոնից 69 կմ հյուսիս-արևելք, Կուրի ավազանի Ախթալա գետակի վերին հոսանքի ձախ սարալանջին։ 18-19-րդ դարերի գրավոր աղբյուրներում հիշատակվում է նաև Շամբլուղ, Շամբլուտ, Շամբուլուտ, Դամբլուդ և այլն։

Հիմնադրվել է 1770 թվականին 1763 թվականին վրաց Հերակլ 2 թագավորի կողմից Լոռի հրավիրված և Ախթալայում բնակություն հաստատած հույն կապարագործ-հանքագործների կողմից։ Վերջիններս համոզվելով որ ցածր է Ախթալայի հանքերում պղնձի և արծաթի պարունակությունը գտնում են նոր հանքավայրեր և տեղափոխվելով 1770 թվականին հիմնում են Մադան(ներկայումս Ալավերդու վարչական կազմում) և Շամլուղ գյուղերը։

19-րդ դարի վերջերին տարածաշրջանի պղնձարտադրությունը կապալով հանձնվեց Ֆրանսիացի արդյունահանողներին, որոնք հսկայական միջոցներ ներդրեցին Ալավերդու և Շամլուղի հանքերի վերակառուցման ու ընդլայնման ուղղությամբ։ Ձեռքի աշխատանքը փոխարինվեց մեքենաների աշխատանքով։ Տեղի ունեցավ եվրոպացիների ներհոսք, ինչը դրական ազդեցություն ունեցավ բնակավայրի սոցալ կրթական ու մշակութային զարգացման գործում։ Խորհրդային տարիներին Շամլուղը բանվորական ավան էր, իսկ 1996 թվականի վարչատարածքային փոփոխության արդյունքում դասվեց քաղաքների շարքը։

Շամլուղը երկար տարիներ ունեցել է բազմազգ բնակչություն` հայեր, վրացիներ, ադրբեջանցիներ, հույներ, ռուսներ, օսեր, իտալացիներ, ուկրաինացիներ, բելառուսներ և այլն։ Ուներ զարգացած կրթամշակութային համակարգ։ Գործում էին միջնակարգ դպրոց և մանկապարտեզներ հայերեն-ռուսերեն հոսքերով, կինոթատրոն, մշակույթի պալատ, դիսկոտեկ, գրադարան, ավտոմատ հեռախոսակայան, կապի բաժանմունք, հիվանդանոց։

Շամլուղի և Ախթալայի հանքերը տարբեր ժամանակներում եղել են որպես ինքնուրույն ձեռնարկություններ, սակայն 1970-ական թվականներից միավորվել էին Ալավերդու լեռնամետալուրգիական կոմբինատի մեջ։ 1989 թվականին բնապահպանական շարժման հետևանքով փակվեց կոմբինատը, փակվեցին նաև հանքերը։ Սկսվեց բնակչության արտագաղթը, որին ավելացավ նաև 90-ականներին հույները գաղթը դեպի Հունաստան։

Շամլուղ քաղաքի վարչական կազմի մեջ են մտնում Բենդիկ և Վերին Ախթալա գյուղերը։ Վերջինս 1989 թվականին լքվել է ադրբեջանցիների կողմից և ներկայումս գրեթե անմարդաբնակ է։ Շամլուղի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

Տնտեսություն
------------

2001 թվականին վերագործարկվեցին հանքերը։ Այսօր Շամլուղի բնակչության մի մասը աշխատում է հանքում, մյուս մասը զբաղվում է անասնապահությամբ, փայտահատությամբ, մասամբ հողագործությամբ։ Գյուղը շրջապատված է գեղեցիկ բնությամբ, բարձր լեռնային մարգագետիններով և անտառներով, ինչը հնարավորություն է տալիս զարգացնել զբոսաշրջությունը։ Սակայն տարիներ առաջ ստեղծված արհեստական որսահանդակը հաջողություն չունեցավ և փակվեց։ 19-րդ դարի վերջերից մինչը անցյալ դարի 80-ական թվականները Շամլուղում ամառային հանգիստ էին անցկացնում հարյուրավոր թբիլիսցիներ ու երևանցիներ։

Բնակչություն
------------



| Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1873 | 91 մարդ |  |
| 1897 | 862 մարդ |  |
| 1926 | 836 մարդ |  |
| 1939 | 1874 մարդ |  |
| 1959 | 2864 մարդ |  |
| 1964 | 3127 մարդ |  |
| 1979 | 4500 մարդ |  |
| 2001 | 882 մարդ |  |
| 2004 | 800 մարդ |  |
| 2015 | 700 մարդ |  |

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Հիմնական հոդված՝ Շամլուղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
Շամլուղի վարչական կազմում է գտնվում Ուչքիլիսա կոչվող հնավայրը, որը ըստ պատմաբան Եղիշե Սահակյանի համապատասխանում է միջնադարյան հայ պատմիչների և վրաց աղբյուրներում հանդիպող Մանիցգոմ քաղաքին։ Պահպանվել են երեք եկեղեցիների մնացորդներ, որոնցից մեկը բավականին մեծ, ինչը ենթադրել է տալիս, որ բնակավայրը իրոք քաղաք է եղել։ Շամլուղում է գտնվում հունական Սուրբ Գեորգի մատուռը։ Մինչև 1990 ական թվականները դեռևս պահպանվում էին նաև ֆրանսիացի կապալառուների կողմից կառուցված բնակելի և այլ նշանակության շենքեր, որոնք կրում էին եվրոպական ճարտարապետության կնիքը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը Լոռու մարզպետարանի կայքում(չաշխատող հղում)
* Համայնքի ղեկավարի էջը Լոռու մարզպետարանի կայքում(չաշխատող հղում)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի Հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ,» (PDF). Վերցված է 2015 Օգոստոսի 9-ին.
2. ↑  Տեղեկություններ Ալավերդի համայնքի մասին Լոռու մարզի մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 26․06․2023 թվական)*։
3. ↑  «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 25» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2014 Մայիսի 11-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան Հայաստանի քաղաքներ |
| --- |
|  |
|  | Մայրաքաղաք՝ ԵրևանԱբովյան • Ագարակ • Ալավերդի • Ախթալա • Այրում • Աշտարակ • Ապարան • Արարատ • Արթիկ • Արմավիր • Արտաշատ • Բերդ • Բյուրեղավան • Գավառ • Գյումրի • Գորիս • Դաստակերտ • Դիլիջան • Եղեգնաձոր • Եղվարդ • Թալին • Թումանյան • Իջևան • Ծաղկաձոր • Կապան • Հրազդան • Ճամբարակ • Մարալիկ • Մարտունի • Մասիս • Մեծամոր • Մեղրի • Նոյեմբերյան • Նոր Հաճն • Շամլուղ • Չարենցավան • Ջերմուկ • Սիսիան • Սպիտակ • Ստեփանավան • Սևան • Վաղարշապատ • Վայք • Վանաձոր • Վարդենիս • Վեդի • Տաշիր • Քաջարան |  |
|  |
| Պորտալ։Հայաստան |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Լոռու մարզ |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Վանաձոր** |
|  |
| Համայնքներ | Ալավերդի • Գյուլագարակ • Թումանյան • Լերմոնտովո • Լոռի Բերդ • Սպիտակ • Ստեփանավան • Վանաձոր • Տաշիր • Փամբակ • Ֆիոլետովո | Լոռու մարզի քարտեզը |
|  |
| Քաղաքներ | Ալավերդի • Ախթալա • Վանաձոր • Սպիտակ • Ստեփանավան • Տաշիր • Թումանյան • Շամլուղ |
|  |
| Գյուղեր | Ագարակ • Ազնվաձոր • Աթան • Ակներ • Ահնիձոր • Ամոջ • Ամրակից • Այգեհատ • Անտառամուտ • Անտառաշեն • Ապավեն • Արդվի • Արծնի • Արմանիս • Արջուտ • Արջուտ կայարանին կից • Արևածագ • Արևաշող • Աքորի • Բազում • Բենդիկ • Բլագոդարնոյե • Բովաձոր • Գարգառ • Գեղասար • Գետավան • Գյուլագարակ • Գոգավան • Գոգարան • Գուգարք • Դաշտադեմ • Դարպաս • Դեբետ • Դսեղ • Եղեգնուտ • Թեղուտ • Լեջան • Լեռնահովիտ • Լեռնանցք • Լեռնապատ • Լեռնավան • Լերմոնտովո • Լոռի Բերդ • Լորուտ • Լուսաղբյուր • Խնկոյան • Ծաթեր • Ծաղկաբեր • Ծաղկաշատ • Կաթնաղբյուր • Կաթնաջուր • Կաթնառատ • Կաճաճկուտ • Կարմիր Աղեկ • Կողես • Կրուգլայա շիշկա • Կուրթան • Հագվի • Հալավար • Հաղպատ • Հարթագյուղ • Հոբարձի • Հովնանաձոր • Ձյունաշող • Ձորագետ • Ձորագյուղ • Ձորամուտ • Արջահովիտ • Ճոճկան • Մարգահովիտ • Մարց • Մեդովկա • Մեծ Այրում • Մեծավան • Մեծ Պարնի • Մեղվահովիտ • Միխայլովկա • Մղարթ • Յաղդան • Նեղոց • Նովոսելցովո • Նորաշեն • Նորամուտ • Նոր Խաչակապ • Շահումյան • Շամուտ • Շենավան • Շիրակամուտ • Շնող • Չկալով • Պաղաղբյուր • Պետրովկա • Պրիվոլնոյե • Պուշկինո • Ջիլիզա • Ջրաշեն • Սարալանջ • Սարահարթ • Սարամեջ • Սարատովկա • Սարչապետ • Սվերդլով • Վահագնաձոր • Վահագնի • Վարդաբլուր • Ուռուտ • Ուրասար • Փամբակ • Փամբակ կայարանին կից • Փոքր Այրում • Քարաբերդ • Քարաձոր • Քարինջ • Քարկոփ • Օձուն • Ֆիոլետովո |
|  |
| Պորտալ:Լոռի |

 |