**Հերկուլես** (1975 - փետրվարի 4, 2001(2001-02-04)), վարժեցված արջ Շոտլանդիայից։ Նկարահանվել է տարբեր հեռուստատեսությունների մի շարք էպիզոդիկ դերերում և 1980-ական թվականներին հասել է ճանաչման գագաթնակետին։

Ծագում
------

Հերկուլեսը ծնվել է Քինգուսիի «Բարձրլեռնային վայրի բնություն» կոչվող այգում։ Այգում արջերի մեծ քանակությունն անթույլատրելի էր, և անառողջ լինելու դեպքում ձագը ոչնչացվում էր։

Շոտլանդացի ըմբիշ Էնդի Ռոբինը մրցաշարերից մեկի ժամանակ հանդիպում է արջին և իմանալով, որ նա ազատ է, կնոջ՝ Մեգիի հետ 1965 թվականին գնում են արջին 50 ֆունտ ստեռլինգով՝ մտադրվելով վարժեցնել նրան։ Սեպտեմբերին, երբ ձագն արդեն շատ էր մեծացել, բերել են իրենց տուն՝ Շերիֆմուիր՝ Դունբլեյնի մոտ:

Հերկուլեսը շատ արագ էր մեծանում, այնքան արագ, որ 1 տարում հասել էր 30 քարի զանգվածի չափի (190 կգ)։

Վաղ ճանաչում
------------

Հերկուլեսը առաջին անգամ հեռուստաէկրաններին հայտնվել է Ռոբինի հետ «Մասնագիտական պայքար Մեծ Բրիտանիայում» հաղորդման շրջանակներում 1970-ական թվականների վերջերին, 1980-ական թվականների սկզբին։

Ռոբինը 1980 թվականին «Հերկուլես՝ ըմբշամարտիկ արջը» անունով 60 րոպեանոց, 10 հազար ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ ֆիլմ է պատվիրել նկարահանել՝ իրենց շոուն և արջին ավելի հայտնի դարձնելու համար։ Սա հենց այն հաղորդումն էր, որի շնորհիվ արջը վաղ ճանաչում է ձեռք բերել։

Միջազգային ճանաչում
-------------------

Հեռուստատեսային գովազդային հոլովակի նկարահանումներից մեկի ժամանակ՝ 1980 թվականի օգոստոսի 20-ին, Հերկուլեսին հաջողվել է փախչել՝ անհետանալով 24 օրով։ Հարյուրավոր կամավորներ մինչ որոնումների չեղարկելը անդադար փնտրել են Հերկուլեսին, իսկ Էնդին առանձին, նույնիսկ որոնումները չեղարկելուց հետո, շարունակել է փնտրտուքները։ Սեպտեմբերի 13-ին մի հողագործ գետում լողացող կենդանի էր գտել։ Պարզվեց, որ Հերկուլեսը նետահարվել էր և, հետո նրան ուղղաթիռով վերադարձրել են Էնդիի մոտ։ Հերկուլեսի մասին այս պատմությունը շատ արագ հայտնի է դարձել ամբողջ աշխարհով։ Իսկ երբ արջը գիտակցության է եկել, բազմաթիվ լրատվամիջոցներ են եկել նրան «դիմավորելու»։ Խաշած սնունդ ուտելուն սովոր լինելով՝ Հերկը նիհարել էր 95 կգ (իր սկզբնական քաշի կեսի չափ)։ 
Էնդին կարծել է՝ հատկանշական է, որ Հերկը գրեթե սովոմահ է եղել, բայց չի կերել դաշտերում թափառող կենդանիներին։ Հետագա տարիներին Հերկը շարունակել է հրաժարվել իր վայրի բնազդներից՝ գնալով ավելի ու ավելի նմանվելով «մարդուն»՝ իրեն որդեգրած «ծնողներին»։

Հերկուլեսը նկարահանվել է բազմաթիվ կինոնկարներում, օրինակ՝ Ռոջեր Մուրի հետ՝ Ջեյմս Բոնդի մասին պատմող «Ութոտնուկ» ֆիլմում (1983 թվականին թողարկված)։ Նկարահանվել է Դիսնեյի մի շարք ֆիլմերում։ Նաև 2 տարով տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա, նկարահանվել մանկական ֆիլմերում և շոուներում։ Այս ամենը Հերկուլեսին մեծ փառք է բերել։

Հետագա կյանք
------------

1997 թվականին BBC հեռուստատեսային վավերագրական «Ականատես արջը» հեռուստասերիալի նկարահանումների ժամանակ Հերկուլեսը ընկել է և մեջքի հատվածում վնասվածք ստանալով՝ վերջ է դրել իր «գործունությանը»։ Ռոբինը հաջորդ վեց ամիսների ընթացքում խնամել է նրան՝ լողավազանում վարժություններ կատարելով։ Կամաց-կամաց Հերկուլեսը սկսել է քայլել, սակայն հաջորդ ձմռանը կրկին կորցրել է քայլելու ունակությունը։

Հերկը (ինչպես սովորաբար նրան անվանում էին) մահացել է 25 տարեկանում (ինչը մոտավորապես համապատասխանում է այս տեսակի արջերի կյանքի բնական տևողությանը) 2001 թվականի փետրվարի 4-ին։

2013 թվականին Էնդին և Մեգին հրավիրվել են Հյուսիսային Ուիստում Հերկուլեսի արձանի բացմանը։ «Հերկուլես՝ արջ-մարդ» ֆիլմը թողարկվել է 2014 թվականի ապրիլի 3-ին անգլիական 5-րդ ալիքով։

Կարճ փաստեր
-----------

* Հերկուլեսը ցուցադրվել է «Թայմսի» շապիկին և նպաստել է Միսս Աշխարհ մրցույթի տարածմանը։
* Մեկ անգամ Շոտլանդիայի զբոսաշրջային խորհրդի կողմից Հերկուլեսն արժանացել է «Տարվա անձ» անվանակարգին և Ռոնալդ Ռեյգանի կողմից մրցանակ է ստացել։
* Շոտլանդական «Գաբերլունզե» դուետի 2003 թվականին թողարկված «Ճանապարհորդող մարդը» ալբոմի մեջ տեղ է գտել նաև Հերկուլեսին նվիրված մի երգ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hercules the Bear website. Archived 17 May 2014 at the Wayback Machine.
2. ↑  BBC's On This Day - "1980: Missing Scottish bear is found", BBC News, 13 September 1980.
3. ↑  «Bear with a sore back»։ *BBC News Online* (BBC)։ 1999 թ․ հոկտեմբերի 18։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 5
4. ↑  Strachan Graeme (2018 թ․ հուլիսի 18)։ «The day a grizzly bear stopped by for a pub lunch and a pint in a Dundee housing estate»։ *thecourier.co.uk* (DC Thomson & Co Ltd)։ Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 21

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official website for Hercules the Bear.
* Planet Ark - Hercules, the grizzly bear who once wrestled with James Bond, has died at the age of 25. Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine.
* A tribute from Maggie Robin, wife of Andy Robin