recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Սովորական ծառագորտ |
| --- |
| Սովորական ծառագորտ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկկենցաղներ |
|
|
|
| Կարգ | Անպոչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ծառագորտեր |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Ծառագորտ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Hyla arborea  (Linnaeus, 1758) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 10351 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սովորական ծառագորտ**, **Շելկովնիկովի ծառագորտ** կամ **սովորական կռռան** (լատին․՝ Hyla arborea), անպոչ երկկենցաղների կարգի ծառագորտերի կամ կռռանների ընտանիքին պատկանող կենդանատեսակ։

Դասակարգված է որպես քիչ մտահոգող տեսակ։ Տարածված է միայն Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և Կովկասում՝ այդ թվում Հայաստանում և Լեռնային Ղարաբաղում։

Ձմեռնում է թափված տերևների, մամուռների տակ, փչակներում, գետնաբներում, ջրամբարների հատակի տիղմի մեջ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և Կովկասում։ Տարածված է գրեթե ամբողջ Եվրոպայում՝ Պորտուգալիայից՝ Պիրենեյան թերակղզուց, մինչև Բալկանյան թերակղզի, Հունաստանից մինչև Ուկրաինայի հյուսիս և Ղրիմ։

Հանդիպում է նաև Թուրքիայում և Իրանում։ Համարվում է նաև Անդրկովկասի կենդանատեսակ։ Տարածված է Վրաստանի, Լեռնային Ղարաբաղի, Ադրբեջանի և Հայաստանի տարածքներում։

Հայաստանում տարածված է ամենուր՝ բարձր լեռնային վայրերից մինչև խոր ցածրավայրեր՝ մինչև ծովի մակարդակից 1500 մետր բարձրության վրա։

Ծառագորտը լինում է ծառերի, թփերի, բարձր խոտերի վրա։ Երեկոյան կամ գիշերը իջնում է ջուրը, լրացնում ցերեկվա ընթացքում ծախսած խոնավությունը և ապա սնվում միջատների թրթուրներով։

Նկարագրություն
--------------

Երկարությունը 3,5-ից 4,5 սմ է։ Գույնը հիմնականում վերևից կանաչ է, ներքևից՝ դեղնասպիտակ, սակայն հանդիպում են սպիտակ (ալբինոս), կաթնագույն, դեղնա-նարնջագույն, սև և այլ գույներ ունեցող առանձնյակներ։

Հավանական է՝ գույնի այդ խայտաբղետությունը պայմանավորված է ջերմաստիճանի և խոնավության փոփոխությամբ։

Բազմացում
---------

Բաժանասեռ կենդանիներ են։ Բեղմնավորումն արտաքին է, կատարվում է ջրում, իսկ զարգացումը՝ կերպարանափոխությամբ։

Սեռահասուն է դառնում կյանքի 3-4-րդ տարում։ Այս տեսակը արհեստական պայմաններում կարող է ապրել մինչև 22 տարի։ Բազմանում է փչակների, ճյուղերի արանքնում կուտակված փոքր քանակի ջրերի մեջ։

Դնում է 800-1000 գորտնկիթ։ Արուները գլխի երկու կոկորդի տակ ունեն ռեզոնատորներ։ Բեղմնավորումից 8-10 օր հետո գորտի զիգոտից զարգանում է թրթուրը՝ շերեփուկը։

Տե՛ս նաև
--------

* Ծառագորտեր
* Թիաոտ թռչող գորտ

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 156 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4166888-1 · Microsoft: 2911173322 |

 |
**Լիլիան Ստայլզ-Ալեն** (հուլիսի 28, 1896(1896-07-28) - հուլիսի 15, 1982(1982-07-15)), 20-րդ դարակեսի բրիտանացի սոպրանո։

Վաղ կյանք
---------

**Լիլիան Էլիզաբեթ Ալենը** ծնվել է Լոնդոնի Ուեստ Էնդի Մարիլեբոն թաղամասում 1890 թվականին և հետագայում վերցրել նաև մոր օրիորդական ազգանունը։

Երաժշտական կրթությունն ստացել է թատրոնի ու երաժշտության գիլդհոլյան դպրոցում, որտեղ 1909 թվականին արժանացել է կոնտրալտոների համար նախատեսված շերիֆի մրցանակին, հետո նաև Վիեննայում՝ լրջորեն ուսումնասիրելով լիդ ժանրը։

Կարիերա
-------

Կարիերան հիմնականում ծավալել է համերգային բեմերում, քանի որ կազմվածքը հարմար չէր օպերային ներկայացումներում հանդես գալու համար։ Թատերական առաջին դերակատարումը եղել է 1919 թվականին բեմադրված «*Eastward Ho!»* կոմեդիայում։

1920-ական թվականներին հայտնի էր որպես կայացած համերգային սոպրանո։ Ելույթ է ունեցել Բյուրեղապակյա պալատում տեղի ունեցած հենդելյան փառատոնին, Արթուր Սալլիվանի «Ոսկե լեգենդ» կանտատայում, «Մեսսիայում», Վերդիի «Ռեքվիեմում», Բեթովենի «Սիմֆոնիա № 9»-ում, Հենդելի «Սողոմոնում», Սեմյուել Քոլրիջ-Թեյլորի «Հայավաթայի երգեր»-ում և Մենդելսոնի «Էլիջա» օրատորիայում։

Ի հավելումն ստանդարտ երգացանկի՝ կատարել է նաև Առնոլդ Շյոնբերգի «*Gurre-Lieder*»-ը, Ֆրեդերիկ Դիլիուսի «A Mass of Life» կանտատը, Գուստավ Մալերի «8-րդ սիմֆոնիան»։

1938 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Ռալֆ Վոան Ուիլյամսի «*Serenade to Music*» ստեղծագործության 16 սկզբնական կատարողներից մեկն էր․ ստեղծագործությունը վերաթողարկվել է խտասկավառակի տարբերակով։

Թեև արտաքնապես հարմար չէր օպերային բեմում ելույթ ունենալու համար, Ստայլզ-Ալենը BBC հեռարձակումների համար հանդես է եկել առաջատար օպերային դերերգերի ստուդիական կատարումներով, այդ թվում՝ Հենդելի «Ռոդելինդան» ու Գլյուկի «Արմիդեն»։

«Էդիսոն Բել» ձայնագրման անգլիական ընկերության համար կատարել է մի շարք օպերային արիաների ձայնագրություններ (մի մասն իտալերենով), օրատորիական մեներգերի ու երգերի ձայնագրություններ։ Սրանց մեծ մասը բավականին հազվագյուտ են և խտասկավաառակների վրա դեռ չեն թողարկվել։

Նրա աշակերտների թվում էր, ի թիվս այլոց, նաև Ջուլի Էնդրյուսը։

Վախճանվել է Անգլիայի Կենտ կոմսության Թանբրիջ Վելս քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

* The Times Digital Archive - InfoTrac Web. (Accessed 3 July 2007) (requires subscription)

1. ↑  Speaking on *Desert Island Discs* in 1971
2. ↑  *GRO Death Index, Jul-Aug-Sep 1982*
3. 1 2 3  *The Times*, 17 July 1982
4. ↑  *The Times*, 31 July 1909.
5. ↑  *The Times*, 21 October 1919.
6. ↑  *The Times*, 20 June 1923
7. ↑  *The Times*, 8 March 1926
8. ↑  *The Times*, 29 March 1926
9. ↑  *The Times*, 19 December 1927
10. ↑  *The Times*, 13 November 1926
11. ↑  *The Times*, 8 October 1927
12. ↑  *The Times*, 23 March 1928
13. ↑  *The Times*, 1 June 1928
14. ↑  *The Times*, 30 November 1936
15. ↑  *The Times*, 20 January 1928
16. ↑  *The Times*, 12 December 1946
17. ↑  *The Times*, 9 February 1938
18. ↑  *The Times*, 22 February 1928
19. ↑  *The Times*, 16 April 1928
Հիմար մատ
**Հիմար մատ**, շախմատային պարտիայում երկրորդ քայլին արված մատ (ամենաարագ մատը դասական շախմատում)։

Ավելի լայն իմաստով՝ հիմար մատը պարտիայի սկզբնական փուլում h4-e1 կամ h5-e8 անպաշտպան անկյունագծերից մեկով թագուհով կամ (որն ավելի քիչ է հանդիպում) փղով արվող մատ։

Պարտիայի քայլերը
----------------

**1.f2-f3 e7-e6**

**2.g2-g4 Թd8-h4#**

Կա հիմար մատի ութ տարատեսակ։ Այսպես, սպիտակները կարող են խաղալ ոչ թե f3, այլ f4։ Կամ սկզբում քայլել ոչ թե «f», այլ «g» զինվորով։ Ինչպես նաև սևերը կարող են տեղափոխել ոչ թե e6, այլ e5։

Նմանատիպ գաղափարներ
-------------------

* Հիմար մատի գաղափարներ կարելի է նկատել Հոլանդական պաշտպանությունում կիրառվող հետևյալ հայտնի ծուղակում.

**1.d4 f5 2.Փg5 h6 3.Փh4 g5 4.Փg3 f4** Վերջին քայլով սևերը ցանկանում են շահել փիղը։ **5.е3** 6.Фh5× գաղափարով, հիմար մատի հիմնական գաղափարը։ **5…h5 6.Փd3?!**. ավելի լավ է՝ 6.Փе2, սակայն վերջին քայլով սպիտակները ծուղակ են նախապատրաստում։ **6…Նh6**` պաշտպանվելով 7.Сg6×-ից, սակայն… **7.Թxh5+! Նxh5 8.Փg6×**.

* Նման գաղափար է հանդիպում նաև Օուենի պաշտպանությունում.

**1.e4 b6 2. d4 Փb7 3.Փd3 f5 4.exf5 Փxg2 5.Թh5+ g6 6.fxg6 Ձf6?? 7.gxh7 Ձxh5. 8.Փg6×**

Հիմար մատը գործնական շախմատում
------------------------------

Նորվեգիայի Տրոմսյո քաղաքում 2014 թվականին կայացած շախմատի համաշխարհային օլիմպիադայի 4-րդ տուրում կանանց պայքարում գրանցվել է օլիմպիադայի ամենակարճ` 3 քայլից «հիմար մատով» ավարտված պարտիան։ Այն տեղի է ունեցել Տոգոյի և Զիմբաբվեի կանանց հավաքականների 2-րդ տախտակի վրա խաղացող Ռհոդու Մասիյազիի և Ակուա Էսսե Կոսիֆեի միջև։ Տոգոյի հավաքականի ներկայացուցիչը կարողացել է սպիտակ խաղաքարերով 3 քայլից (1.e4 g4 2.d4 f6 3.Թh5#) մատ անել։

Տես նաև
-------

* Մատ
* Մանկական մատ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շախմատի համաշխարհային օլիմպիադայում «հիմար մատ» է գրանցվել
2. ↑  Ակուա Էսսե Կոսիֆե - Ռհոդու Մասիյազի պարտիան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շախմատի դպրոց
Ավանդական Զատկի ձվեր Խորվաթիայում
**Խորվաթական պիսանիցա** կամ **սլավոնական Զատկի ձու** (խորվ.՝ Pisanica), հարավային սլավոնների, հատկապես՝ խորվաթների արարողակարգում Զատկի տոնին ընդառաջ ներկված ձվի անվանումը։

Այդ արարողակարգը գալիս է հին սլավոնական հեթանոսական ժամանակներից։ Խորվաթները և մյուս հարավային սլավոնները (բոսնիացիներ, սլովեններ, սերբեր, մակեդոնացիներ և այլն) Զատկի տոնին ձուն ներկում են հնարավորինս վառ գույներով։

Այն ժողովրդի համար հայտնի է, որպես օրվա գլխավոր խորհրդանիշ, որը միմյանց են նվիրում տոնակատարության մասնակիցները։ Նախքան ձվաներկի ներկայիս հայտնիությունը՝ գյուղացիական բնակչությունը օգտագործում էին բազմաթիվ ռեսուրսներ։

Ամենատարածված գույնը համարվում է կարմիրը։ Խորվաթները ձվի կեղևը ներկում էին կարմիր գույնով օգտվելով ճակնդեղի և այլ կարմիր բանջարեղենների գույները։

Կաղնու կեղևը օգտագործվում է մուգ դարչնագույն կեղևի գունավորման համար։ Վառ կանաչ գույնի համար օգտագործվում են կանաչ բույսերը։

«Պիսանիցա» տերմինը գալիս է խորվաթերեն *«գրված»* բառից։ Ներկված ձվերի զամբյուղը զարդարում են խաչերով և տարբեր ծաղիկներով։ Կաթոլիկ սլավոնները (և ոչ միայն) պիսանիցայի հետ մատատեղ տոնական սեղանին դնում են նաև տարբեր խորհրդանշական ուտեստներ։ Դրանք են հաց, պանիր, գինի և ձու (ինչպես պիսանիցա, այնպես էլ հասարակ եփած ձու)։

Կաթոլիկ սլավոնները պիսանիցա ձվերը «կռվացնում են» միմյանց հետ։ Պարտված ձուն անցնում է հաղթողին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Զատիկ

Աղբյուրներ
----------

* Խորվաթական ձուն Archived 2007-04-09 at the Wayback Machine. Զատկին արարողակարգը հարավային սլավոն ժողովուրդների ծիսակարգում
Մաքբուլե Աթադանի գերեզմանը
**Մաքբուլե Աթադան** (թուրքերեն՝ Makbule Atadan, 1885, Սալոնիկ, Հունաստան - հունվարի 18, 1956(1956-01-18), Անկարա, Թուրքիա), Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի քույրը։ Նա Աթաթուրքի միակ ողջ մնացած քույրն է, մինչդեռ մյուս չորս քույրերը մահացել են վաղ տարիքում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1885 թվականին այն ժամանակ Օսմանյան կայսրության, ներկայումս Հունաստանում գտնվող Սալոնիկ քաղաքում։ Մանկությունն անցել է այդտեղ։ Բալկանյան պատերազմներից հետո մոր՝ Զյուբեյդե հանըմի հետ միասին տեղափոխվել է Ստամբուլ։

1923 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության հռչակումից հետո, եղբոր՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի նախագահ ընտրվելով պայմանավորված, մոր հետ միասին տեղափոխվել է Անկարա։ Ավելի ուշ, սկսել է ապրել Ջամլը Քյոշքում (բառացի՝ Ապակե տաղավար)։ Վերջինս առանձնատուն է, որը կառուցվել է 1936 թվականին՝ նախագահական նստավայրի՝ Չանքայա ամրոցի այգում և նախատեսված է եղել հենց Մաքբուլե Աթադանի համար։

1930 թվականին սկսել է զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ՝ միանալով Ֆեթհի Օքյարի նորաստեղծ Լիբերալ հանրապետական կուսակցությանը (թուրքերեն՝ Serbest Cumhuriyet Fırkası)։ Սակայն, շուտով, նրա քաղաքական կարիերան ավարտվել է, երբ ստեղծումից մի քանի ամիս անց Օքյարը փակեց կուսակցությունը։

Մաքբյուլեն ամուսնացած էր Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր Մեջդի Բոյսանի հետ։

Եղբոր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի մասին պատմել է իր «Büyük Kardeşim Atatürk» (հայերեն՝ Իմ մեծ եղբայր Աթաթուրքը) և «Ağabeyim Mustafa Kemal» (հայերեն՝ Իմ եղբայր Մուսթաֆա Քեմալը) գրքերում։

Մահացել է 1956 թվականի հունվարի 18-ին Անկարայում՝ 71 տարեկան հասակում և թաղվել Ջեբեջի Ասրի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Mürşit Balabanlılar, Şebnem Kandır, Mine Söğüt, *Türkiye'nin Yetmiş Yılı: 1923-1993: Gün Gün Cumhuriyet Tarihi*, 1. cilt, Hürgüç Gazetecilik, 1994, p. 142.
2. ↑  Çankaya Palace

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ով ով է Archived 2021-10-20 at the Wayback Machine.
* Ֆոտոպատկերասրահ, աջից ձախ՝ Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի որդեգիր որդին Աբդուրահիմ Թունջաքը, Մաքբուլե Աթադանը, Աբդուրահիմի դուստրը՝ Նուրայ Չուլհան, «Vatan» օրաթերթ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000051290256 · LCCN: nr93032430 · VIAF: 34331362 · WorldCat VIAF: 34331362 |

 |
**Նիկոլա Գրուևսկի** (մակեդոներեն՝ Никола Груевски, օգոստոսի 31, 1970(1970-08-31), Սկոպիե, Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), մակեդոնացի պետական և քաղաքական գործիչ, Մակեդոնիայի Հանրապետության վարչապետ 2006 թվականի օգոստոսի 27-ից մինչև 2016 թվականի հունվարի 15-ը։

Հաղթելով խորհրդարանական ընտրություններում փոխարինել է Վլադո Բուչկովսկուն։ Մինչ 2002 թվականի հոկտեմբերը զբաղեցրել է Մակեդոնիայի ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։

Կենսագրություն
--------------

Նիկոլա Գրուևսկին ծնվել է 1970 թվականի օգոստոսի 31-ին Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության մայրաքաղաք Սկոպյեում։

Նրա հայրը՝ Տալո Գրուևսկին ծնունդով եղել է Եգեյան Մակեդոնիայի (ներկայումս Հունաստանի Հանրապետության մաս է կազմում) Կրուշորադի գյուղում։ Նա եղել է փախստական։ 20-րդ դարի սկզբին գյուղը դարձել է մակեդոնական։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին նրա պապը՝ Նիկոլա Գրուևսկին զորակոչվել է Հունաստանի թագավորության արքայական բանակ։ Վերջինս զոհվել է 1940-1941 թվականների հույն-իտալական պատերազմների ժամանակ։

Նիկոլան ստացել է իր պապու անունը։ Երիտասարդ Նիկոլայի այրի տատն ու հայրը գաղթել են քաղաքացիական պատերազմների կազմալուծված Հունաստանից և բնակություն հաստատել Սկոպյե քաղաքում։

Տալո Գրուևսկին աշխատել է Սերբիայում, եղել է Բելգրադի համալսարանի դոկտոր։ Նա նաև երկար տարիներ եղել է Մակեդոնիայի Հանրապետության պետական համալսարանի պրոֆեսոր։ Նրա մայրը եղել է Մակեդոնիայի ներքին գործերի առաջին նախարարի քույրը։

1998 թվականին Նիկոլա Գրուևսկին հիմնադրել և ղեկավարել է Մակեդոնացիների բրոքերային միավորումը։ 1998-1999 թվականներին եղել է Մակեդոնիայի Հանրապետության առևտրի նախարարը։

1999-2002 թվականներին զբաղեցրել է Մակեդոնիայի ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։ Միաժամանակ նաև եղել է Մակեդոնիայի համաշխարհային և եվրոպական, ինչպես նաև վերակառուցման և զարգացման բանկերի կառավարիչը։

Ֆինանսական համակարգի բնագավառում անցկացրած բարեփոխումների հետևանքով նա ճանաչվել է Մակեդոնիայի անկախ Հանրապետության լավագույն ֆինանսների նախարարը։

2000-2002 թվականներին ղեկավարել է Մակեդոնիայի կառավարությանը առընթեր պետական արժեթղթերի հանձնաժողովը։ 2002 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2006 թվականի օգոստոսը եղել է Մակեդոնիայի խորհրդարանի պատգամավոր։

Իր կառավարման ընթացքում աչքի է ընկել իր կտրուկ դիրքորոշումներով։ Հաղթելով խորհրդարանական ընտրություններում՝ 2006 թվականի օգոստոսի 27-ին նախագահի հրամանագրով նշանակվել է երկրի վարչապետ։

Իր կառավարման ընթացքում Մակեդոնիայի Հանրապետությունում բռնկվել է միջկուսակցական լարվածություն։ Որպես դրա արդյունք ի պաշտպանություն Գրուևսկու` 2015 թվականի մայիսի 19-ին Սկոպյեի կենտրոնական հրապարակում անցկացվել է հանրաքվե, որը եղել է խոշորագույնն ամբողջ երկրի պատմության ընթացքում։ Դրան ներկա է գտնվել ավելի քան 90 հազար մարդ։

2016 թվականի հունվարի 15-ին հրաժարական է տվել։ Իր կառավարման ընթացքում վայելել է մակեդոնացիների սերն ու հարգանքը։ Պաշտոնաթող լինելուց հետո լուսանկարվել է Ալբանիայի դրոշի ֆոնի վրա։

Տե՛ս նաև
--------

* Զորան Միլանովիչ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  Македонцы пели песни на митинге в поддержку правительства в Скопье (ռուս.)
4. ↑  Никола Груевский на сайте peoples.ru
**«Պատմություն Հունաց»** կամ **«Հելլինիկա»** (հին հունարեն՝ Ἑλληνικά), աթենական ծագումով հին հունական գրող և պատմիչ, ինչպես նաև զորավար Քսենոփոնի աշխատությունը՝ նվիրված Հունաստանի պատմությանը։

Կառուցվածք
----------

Բաղկացած է երկու անկախ մասերից, որոնք բաժանված են ըստ պատմական ժամանակահատվածների։ Առաջին մասը իր հերթին բաղկացած է երկու գլխից։ Այդտեղ ներկայացված են ամբողջ Հունաստանը ցնցած Պելոպոնեսյան պատերազմների վերջին վեց տարիները։

Խորհրդանշական է այն, որ Քսենոփոնն իր աշխատության սկիզբը համարել է պատմիչ Թուկիդիդեսի աշխատության ավարտը (Թուկիդիդեսի *«Պելոպոնեսյան պատերազմի պատմություն»* աշխատությունն ավարտվում է Պելոպոնեսյան պատերազմների սկզբի և ընթացքի նկարագրությամբ)։

Ենթադրվում է, որ Քսենոփոնն իր այս աշխատությունը գրել է Հին Հունաստանի Սկիլունտե քաղաքում։

Երկրորդ մասը բավականին տարբեր է առաջինից՝ և՛ կառուցվածքով և բովանդակությամբ։ Այն ներառում է հինգ գլուխներ։ Այն հիմնականում ներկայացնում է Հին Հունաստանում տիրող աշխարհաքաղաքական և սոցիալ-տնտեսական իրադրությունը Պելոպոնեսյան արյունարբու մարտերից հետո։

Խորապես նկարագրված է Կինոսկեֆալեի և Մանտինեասի ճակատամարտերի սկիզբը, ընթացքն ու հետագա զարգացումները՝ մ.թ.ա. 4-րդ դարում։ Հայտնի է, որ Քսենոփոնն այս գիրքը ավարտին է հասցրել իր մահից կարճ ժամանակ առաջ։

Տե՛ս նաև
--------

* Քսենոփոն
* Անաբասիս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ксенофонт. Приложение. Автор Л. И. Горбачевский // Греческая история. — М.:: ООО "Издательство АСТ", 2010. — С. 392. — 448 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-17-060056-4.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX2054368 · BNF: 12206726v · GND: 4227198-8 · LCCN: nr91043055 · NLA: 67641988 · SUDOC: 029090733, 030704588 · VIAF: 174781815, 6972167625779803660008, 26158790509238850565 · WorldCat VIAF: 174781815, 6972167625779803660008, 26158790509238850565 |

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Պատմություն**   **Գրականություն**
 |
**Խորենի Վահան** (Տեր-Գևորգյան) (1884, Բռնակոթ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1920, Գորիս, Զանգեզուրի գավառ), հայ հասարակական-քաղաքական և պետական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1884 թվականին Սյունիքի Բռնակոթ գյուղում։

Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, սովորել է Հալլեի (Գերմանիա) համալսարանի բժշկական բաժնում, 1913 թվականին ավարտել Լայպցիգի համալսարանի պատմափիլիսոփայական բաժինը՝ ստանալով դոկտորի գիտական աստիճան։ Դասավանդել է Թիֆլիսի Գայանյան և Ներսիսյան դպրոցներում։

Խմբագրել է «Աշխատավոր» (Թիֆլիս), «Հայաստանի աշխատավոր» (Երևան) թերթերը, որտեղ տպագրվել է նրա «Հայրենի նամակներ» հոդվածաշարը։ Խորենի Վահանը բարձր է գնահատել հայ աշխատավորությանը՝ նրան համարելով «արևելյան ինտերնացիոնալի» առաջապահը, մեծ դեր է հատկացրել ՀՅԴ կուսակցությանը Արևելքի հեղափոխության մեջ։ Ազատագրության գործում կողմնակից էր սեփական ուժերին ապավինելուն, դեմ էր բոլշևիկյան արևելյան քաղաքականությանը։ 1919 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավոր։ Լինելով հայ, պետականության ջատագով՝ նախաձեռնել է Հայաստանում պետական և հասարակական կյանքի ազգայնացման ծրագիրն ու գործը։ 1920 թվականի օգոստոսին, կառավարության հանձնարարությամբ, մեկնել է Զանգեզուր՝ հնարավոր քաղաքացիական կռիվները կանխելու համար։ Խորհրդային իշխանությունների կողմից դավադրաբար ձերբակալվել է և Գորիսի բանտում 13 այլ դաշնակցականների հետ սպանվել։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**
 |
**Բրժևնովսկի վանք** (չեխ․՝ Břevnovský klášter), տղամարդկանց համար նախատեսված առաջին բենեդիկտյան վանքը Պրահայում, որը գտնվում է Բրժևնով թաղամասոում։

Հիմնադրվել է 993 թվականին՝ Չեխիայի իշխան Բոլեսլավ II-ի և եպիսկոպոս Ադալբերտ Պրահացու հրամանով։

1991 թվականից այն հայտարարվել է ազգային մշակութային հուշարձան Չեխիայի Հանրապետության տարածքում։

Պատմություն
-----------

Ըստ լեգենդի՝ Բոլեսլավ II-ը և Վոյտեխը գարնանային զբոսանքի ժամանակ հանդիպում են իրար և նրանց խոսակցությունից պարզ է դառնում, որ նրանք երկուսն էլ փորձում էին նույն տղանքում վանք կամ որևէ կրոնական տաճար գտնել։

Վանքը կոչվել է նրանց հանդիպման վայրի՝ Բրժևնովսկի անունով։ 11-րդ դարում փայտե շինությունը փոխարինվել է քարե ռոմանական բազիլիկի, որը կրում էր Սուրբ Մարգարիտայի անունը։ Չեխիայի թագավորության տարիներին կոնվենտը կարևոր դեր է խաղացել ոչ միայն որպես կրոնական և մշակութային կառույց, այլ նաև որպես մեծ գրադարան։

1420 թվականին Հուսյան հեղափոխական շարժման և հյուսիսային պատերազմների շրջանում վանքը այրել է և դրա արժեքը՝ որպես կրոնական կառույց կտրուկ նվազել է։

Միջնադարյան ժամանակահատվածում միջոցների բացակայության պատճառով վանքը երկար ժամանակ մնացել է անմխիթար վիճակում։

Այն վերակառուցվել է 18-րդ դարի սկզբին՝ Դանիել Զինկե վանահոր նախաձեռնությամբ։ Վանքը վերակառուցվել է բարոկկո ճարտարապետական ոճով։

1708-1836 թվականներին վանքը շարունակաբար վերանորոգվել է՝ հասնելով բազիլիկի մակարդակի։ 1950 թվականից վանքը վերսկսել է իր կրոնական առաքելությունը Պրահայում՝ աբբահայր Անաստազ Օպասեկի գլխավորությամբ։

Բրժևնովսկի վանական համալիրը կարևոր դեր է խաղում Չեխիայի մշակույթում և համարվում է Չեխիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկի օբյեկտի թեկնածու։

Տե՛ս նաև
--------

* Հուսյան հեղափոխական շարժում

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Macht, Jiří,Tryml, Michal. Praha 6: Prague 6. Praha: Městská část Praha 6; 1994 isbn 80-901388-0-6

Գրականություն
-------------

* M.Vilimkova — P.Preiss: Ve znamení břevna a růží : historický, kulturní a umělecký odkaz benediktinského opatství v Břevnově, Praha 1989. ISBN 80-7021-013-3
* K.Maly (vyd.): 993-1993. Milénium břevnovského kláštera: sborník statí o jeho významu a postavení v českých dějinách. Praha 1993. ISBN 80-7066-766-4
**Յակուբ Աբդուլլա օկլի Էյուբով** (ադրբ.՝ Yaqub Abdulla oğlu Eyyubov, հոկտեմբերի 24, 1945(1945-10-24), Մինգեչաուր, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի պետական գործիչ, Ադրբեջանի Հանրապետության վարչապետի առաջին տեղակալ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Յագուբ Էյուբովը ծնվել է 1945 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Մինգեչաուր քաղաքում։ 1963-1964 թվականներին եղել է Ադրբեջանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ուսանող։ Մասնագիտություն ՝ ինժեներ - շինարար է։ Նա տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր է։ 1994 թվականին ընտրվել է Ճարտարագիտական միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Նա իր կարիերան սկսել է 1964 թվականին ՝ որպես խառատահաստոց Շմիդտի գործարանում։ Նա ծառայել է բանակում 1964-1967 թվականներին։ 1968-1972 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։

1970-1972 թվականներին եղել է Ադրբեջանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետի կոմերիտմիության կոմիտեի քարտուղար, 1972-1974 թվականներին ՝ ինստիտուտի ասպիրանտ, գլխավոր լաբորանտ, 1973-1974 թվականներին ՝ ինստիտուտի կուսակցական կոմիտեի քարտուղարի տեղակալ։

1975-1997 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի ճարտարագիտության և շինարարության ինստիտուտում ՝ որպես ավագ ուսուցիչ, դեկանի տեղակալ, դոցենտ, պրոռեկտոր, բաժնի վարիչ։ 1999-2003 թվականներին եղել է ԱՀ վարչապետի տեղակալ։ 2003 թվականից նա Ադրբեջանի Հանրապետության վարչապետի առաջին տեղակալն է։

2015 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահը Յագուբ Էյուբովին պարգևատրել է Պատվո շքանշանով։ Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն Ադրբեջանի առաջին փոխվարչապետ Յագուբ Էյուբովին պարգևատրել է նաև Պատվո շքանշանով ՝ Բելառուսի և Ադրբեջանի միջև առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացման և ամրապնդման գործում նշանակալի ավանդի համար։

2016 թվականին Վլադիմիր Պուտինի կողմից պարգևատրվել է Ռուսաստանի բարեկամության շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԱՀ նախարարների կաբինետի պաշտոնական կայք
2. ↑  Ильхам Алиев назначил заместителей премьер-министра Азербайджана
3. ↑  Вице-премьер правительства Азербайджана
4. ↑  (չաշխատող հղում)
5. ↑  Rusiya Prezidenti Yaqub Eyyubova "Dostluq" ordeni təqdim edib
**Պեստիֆագեր** (լատին․՝ pestis "վարակ" և հին. հուն. φαγεῖν "ուտել, խժռել"), ինտրոդուկցված օրգանիզմներ են, որոնք ճնշում կամ ոչնչացնում են ագրոէկոհամակարգերում, քաղաքային (ուրբան) և անթրոպոգեն այլ միջավայրերում առկա վնասակար օրգանիզմներին։ Հանդիսանում են ագրոկենսաբազմազանության պարտադիր բաղադրիչ և ունեն էական նշանակություն գյուղատնտեսության էկոլոգիացման կամ կենսաբանականացման գործում։

Վնասակար օրգանիզմները և պեստիֆագերը միմյանց նկատմամբ ունեն կենսաբանական հարաբերության բացասական ձև, այսինքն՝ պեստիֆագերն ունեն վնասակար օրգանիզմների պոպուլյացիան կենսակարգավորող նշանակություն։ Պեստիֆագեր կարող են լինել հարուցիչներ, մակաբույծներ, պարազիտոիդներ, հերբիֆագեր, գիշատիչներ և հակաբիոզ ազդեցություն ունեցող տարբեր օրգանիզմներ։

Տես նաև
-------

* Բույսերի կենսաբանական պաշտպանություն
* Ագրոկենսաբազմազանություն
* Օրգանական գյուղատնտեսություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երիցյան Ս.Կ. Գրիգորյան Հ.Է. - «Օրգանական երկրագործության հիմունքներ», էջ 66, Բուհական ուսումնական ձեռնարկ, Արմավ հրատարակչություն, 2019 թ, Երևան, 112 էջ, ISBN 978‐9939‐78‐022‐1:
**Սուրբ Մինասի մայր տաճար** (հուն․՝ Καθεδρικός Ναός Αγίου Μηνά), հույն ուղղափառ եկեղեցի, որը գտնվում է Հունաստանի Կրետե կղզում գտնվող Հերակլիոն քաղաքում։

Համարվում է Կրետեի գլխավոր տաճարներից և կրոնական կառույցներից մեկը։ Սուրբ Մինասի տաճարը Հունաստանի տարածքում գտնվող ամենամեծ կրոնական կառույցն է (Այստեղ կարող է տեղավորվել մինչև 8000 մարդ)։

Եկեղեցու անվան սրբի սրբատոնն ընդունված է պաշտոնապես նշել ամեն տարվա նոյեմբերի 11-ին։

Պատմություն
-----------

Նախասկզբնակա փոքր եկեղեցին կառուցվել է 1735 թվականին՝ թուրքերի կողմից Կրետեի բռնազավթման ընթացքում։ Ներկայումս այս եկեղեցին գտնվում է տաճարի գլխավոր մուտքի ձախ կողմում։

1826 թվականին՝ տաճարում Զատկի տոնակատարության ժամանակ թուրքական ամբոխն ուղարկվել է տաճար։ Թուրքերի նպատակն էր ավերել տաճարը և պատժել տեղի հույն հավատացյալներին։

Թուրքերին գլխավորում էր Այան Աղան անունով հեծելազորային սպան։ Քրիստոնյա հույները կարողացան ընդվզել թուրքերի դեմ և հետ մղել դավադիրներին։ Հույները այս ամենը համարեցին Սուրբ Մինասի օրհնությունն ու հրաշագործությունը։

Գեորգիոս Սիլամիանակիսը 1939 թվականին հրատարակած իր «Սուրբ Մինաս» (հուն․՝ Άγιος Μηνάς) գրքում հեղինակը պնդում է, որ Սուրբ Մինասը Հերակլիոնում բացեց ամենակալ դատարան ոչ միայն քրիստոնյաների, այլ նաև մուսուլմանների համար։

Ներկայիս տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1862 թվականի մարտի 25-ին։ Այն կառուցվել է հույն ճարտարապետ Աթանասիոս Մուսիսայի նախագծմամբ։ Շինարարական աշխատանքները տևել են 33 տարի (ընդմիջումներով՝ 1866-1883): Կառուցման սկզբում տաճարի խորանին դրվեցին տարբեր ժողովուրդների ոսկե, արծաթե և բրոնզե մետաղադրամներ։

1895 թվականին տեղի է ունեցել տաճարի օծման արարողությունը։ Այն կոչվել է ի պատիվ ուղղափառ և կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ Սուրբ Մինասի։ Չնայած թուրքական հնարավոր հարձակման՝ տաճարի օծման արարողությունը տևել է երեք օր։ Ունեն գմբեթաձև կատարներ, որոնք վերևում վեր է խոյանում հունական խաչը։

Պատերն ու կամարները կառուցվել են հունա-բյուզանդական ճարտարապետական ոճով, իսկ գմբեթի վրա կան բյուզանդական որմնանկարներ։

Տե՛ս նաև
--------

* Հույն ուղղափառ եկեղեցիներ
* Կեսարիանի վանք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եկեղեցաշինությունը Կրետեում՝ Սուրբ Մինասի տաճար (անգլ.)
2. ↑  Սուրբ Մինասի մայր տաճար Archived 2020-02-16 at the Wayback Machine. (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրբ Մինասի մայր տաճարը Հերակլիոնում, Հունաստան (անգլ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Մինասի տաճար** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| 
  **Ճարտարապետություն**   **Հունաստան**   **Եվրոպա**
 |
**Ասյա Կազանցևա** (ռուս.՝ Ася Казанцева, սեպտեմբերի 5, 1986(1986-09-05), Սոսնովիյ Բոր, Լենինգրադի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուսաստանցի գիտական լրագրող և գիտա-լուսավորական գրքերի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ասյան ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանը։ Մասնագիտությամբ կենսաբան է։ Հիմնական զբաղմունքը՝ գիտական լրագրությունն է։

Ասյան աշխատել է մի շարք հեռուստահաղորդաշարերում, որոնք հեռարձակվել են ռուսական Россия-2 և "Прогресс" ալիքներով։ Նա հոդվածներ է գրել "Здоровье" ամսագրում, ինչպես նաև համագործակցել է "Троицкий вариант - Наука", Slon.ru, Mtrpl.ru, "Вокруг света", "Кот Шредингера" և այլ կայքերի հետ։

Գիտա-լուսավորական գործունեությունը
----------------------------------

Ասյայի առաջին գիտա-լուսավորական գիրքը՝ "Ով կարող էր մտածել, կամ ինչպես է ուղեղը մեզ ստիպում անհեթեթություններ անել" (ռուս.՝ Кто бы мог подумать! Как мозг заставляет нас делать глупости"), 2014 թվականին դարձել է Լուսավորիչ (ռուս.՝ "Просветитель") մրցանակի դափնեկիրը։ 2016 թվականին, հրատարակվել է Ասյայի երկրորդ գիրքը՝ "Համացանցում որևէ մեկը սխալվում է։ Խնդրահարույց հարցերի գիտական հետազոտումը"(ռուս.՝ "В интернете кто-то неправ! Научные исследования спорных вопросов")։

Ասյա Կազանցևան Հայաստանում
--------------------------

2016 թվականի օգոստոսի 7-ին Ասյան Երևանում կարդացել է "Էվոլյուցիա. Ի՞նչն է մնում անհասկանալի" (ռուս.՝ ""Эволюция: что тут непонятного?"") խորագրով դասախոսությունը։

Նույն թվականի օգոստոսի 8-ին Ասյան հանդես է եկել Civilnet.TV հայկական առցանց հեռուստաալիքով, որտեղ խոսել է գիտա-լուսավորական շարժման և իր կենսագրության որոշ մանրամասների մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Ասյա Կազանցևա, Corpus խմբագրություն
4. ↑  Ասյա Կազանցևա, Ֆեյսբուքի անձնական էջ
5. ↑  Ася Казанцева - об интересной науке, Civilnet.TV
**Թենգիզ Կանդինաշվիլի** (վրաց.՝ თენგიზ კანდინაშვილი, փետրվարի 25, 1922(1922-02-25), Թիֆլիս, Վրացական Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն - նոյեմբերի 24, 1961(1961-11-24), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային դերասան, թատերական ռեժիսոր։

Կենսագրություն
--------------

Թենգիզ Կանդինաշվիլին ծնվել է 1922 թվականի փետրվարի 25-ին Թիֆլիսում, դերասան ու ռեժիսոր Պավլե Փրանգիշվիլիի (իսկական անունը՝ Պավլե Կանդինաշվիլի) և դերասանուհի Վարվարա Գվազավայի ընտանիքում։

Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Պատերազմից հետո խաղացել է Թբիլիսիի թատրոնում։ 1946 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Թատերական արվեստի պետական ինստիտուտի (ԳԻՏԻՍ) ռեժիսուրայի ֆակուլտետ՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Յուրի Զավադսկու և Իրինա Վուլֆի խումբ։ Ինստիտուտն ավարտել է 1952 թվականին, որից հետո երկու տարով պահել են Մոսսովետի անվան թատրոնում։ Ստաժավորման ավարտից հետո վերադարձել է Թբիլիսի, որտեղ աշխատել է Թբիլիսիի Ա. Գրիբոյեդովի անվան ռուսական թատրոնում։

Համագործակցել է Թբիլիսիում հրատարակվող «Երիտասարդ ստալինական», «Արևելքի արշալույսը» պարբերականների հետ, որոնցում տպագրել է թատերական գրախոսություններ։

Թարգմանել է Գիգա Լորթքիփանիձեի՝ Նոդար Դումբաձեի «Ես, տատիկը, Իլիկոն և Իլարիոնը» վեպի հիման վրա գրված պիեսը։

Թատերական բեմադրություն
-----------------------

* 1954 – «Մի սիրո պատմություն», Կոնստանտին Սիմոնով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թենգիզ Կանդինաշվիլի – onteatr.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թենգիզ Կանդինաշվիլի
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Բարսեղյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Յուրիկ Զալիբեկի** **Բարսեղյան** (ծնվել է 09.07.1936, Վարդենիս (Հայաստանի Հանրապետություն, Գեղարքունիքի մարզ), գյուղատնտես։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1996)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Հայաստանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը (1963)։ 1968–2001 թվակնին աշխատել է Հայաստանի Հանրապետության Գյուղատնտեսության նախարարության Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտում (այժմ՝ գիտկենտրոն), 1974–1976 և 1982–1995 թվակններինին՝ նույն ինստիտուտի Մերձավանի փորձարարական հենակետի տնօրեն, 2001 թվականից՝ Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի այգեպտղաբուծության և բույսերի պաշտպանության ամբիոնում։ Կատարելագործել է այգեթաղի և այգեբացի մեքենայացման եղանակները, առաջարկել բերքատու մատերի էտի երկարության և բեռնվածության լավագույն սահմանները։ Մշակել է խաղողի տեղական և նորաստեղծ մի քանի սորտերի տարբերակված գյուղտեխնիկա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Յուրիկ Զալիբեկի Բարսեղյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Պոդգորա** (խորվ.՝ Podgora), առողջարանային և զբոսաշրջային գյուղ Խորվաթիայի հարավում՝ Սպլիտսկո Դալմատինսկայի ժուպանությունում։

Փոքրիկ այս գյուղը գտնվում է Խորվաթիա ժամանած զբոսաշրջիկների ուշադրության կենտրոնում և աչքի է ընկնում իր նշանավոր առողջարաններով։

Աշխարհագրություն
----------------

Բաշկա Վոդա գյուղը գտնվում է Բալկանյան թերակղզու վրա գտնվող Խորվաթիա պետության հարավային տեղ անդրծովյան հատվածում՝ Դալմաթիայի պատմական երկրամասում։ Բնակավայրի ափերը ողողում է Ադրիատիկ ծովի ջրերը։

Կլիման միջերկրածովային է և ծովի ազդեցությունը կարևոր դեր ունի գյուղի կլիմայի ձևավորման գործում։ Տարվա ամենատաք եղանակը հուլիս-օգոստոսն է։ Օգոստոսյան միջին ջերմաստիճանը գերազանցում է 25 °C-ը։

Առողջարանային այս գյուղը հայտնի է իր կարմիր կտուրներ ունեցող ցածրահարկ շենքերով։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2001 թվականին Խորվաթիայի Հանրապետությունում ազգային վիճակագրական ծառայության կողմից կազմակերպած մարդահամարի տվյալների՝ Պոդգորա գյուղի բնակչությունը կազմում է 1 534 մարդ։

Գյուղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը տեղաբնիկ խորվաթներն են։

Գյուղում բնակվող խորվաթները խոսում են խորվաթերենով և դավանում կաթոլիկություն։ Բաշկա Վոդայի տարածքում բնակվում են նաև մեծ քանակությամբ սերբեր, որոնք խորվաթներից հետո համարվում են երկրորդ խոշոր ազգությունը։

Պատմություն
-----------

Պոդգորա գյուղի մասին առաջին հիշատակումները եղել են 16-րդ դարում։ Պադգորայում 1831 թվականին ծնվել է խորվաթ գրող և քաղաքական գործիչ, Խորվաթիայի ազգային վերածննդի գործիչ Միխովիլ Պավլինովիչը։

Խորվաթական այս գյուղում է առաջին անգամ կազմավորվել է Հարավսլավիայի թագավորական նավատորմը՝ 1942 թվականին։ Ի պատիվ այս նշանավոր դեպքի 20-րդ տարեդարձին՝ Պադգորա բլրի վրա կառուցվել է հուշարձան, որը հայտնի է «ճայի թևի» անունով։

Գյուղի բնակիչների ավանդական զբաղմունքը համարվում է ձկնորսությունը և խաղողագործությունը։ Ներկայումս՝ գյուղի տնտեսության գլխավոր ճյուղը զբոսաշրջությունն է։ Գյուղում գործում է հինգ հյուրանոց։

Պատկերասրահ
-----------

* Գյուղի համայնապատկերըԳյուղի համայնապատկերը
* Ծովափ ՊոդգորայումԾովափ Պոդգորայում
* Մայրամուտը ՊադգորայումՄայրամուտը Պադգորայում
* Խորվաթական կարմիր կտուրներԽորվաթական կարմիր կտուրներ

Տե՛ս նաև
--------

* Սպլիտսկո Դալմատինսկա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խորվաթիայի Հանրապետության 2001 թվականի մարդահամարի տվյալներ  — Խորվաթիայի ազգային վիճակագրական ծառայություն, Զագրեբ, 2001 (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գյուղի զբոսաշրջային կայքը

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Պոդգորա** կատեգորիայում։ |
**Սետփան Միսքճյան** (1850/1852, Կոստանդնուպոլիս - 1915, օգոստոսի 5), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1850/1852 թվականին, Կոստանդնուպոլ­սում` հայ կա­թո­լիկ ընտա­նի­քում։ Դե­ղա­գործ Գրի­գոր Միսք­ճյա­նի եղ­բայրն է։
Նախ­նա­կան կրթու­թյունն ստա­ցել է Կ. Պոլ­սի Մի­ջա­գյուղ թա­ղա­մա­սի վար­ժա­րա­նում։ 1878 թվականին ավար­տել է Կ. Պոլ­սի Օս­մա­նյան կայ­սե­րա­կան բժշկա­կան վար­ժա­րա­նը և բժշկի վկա­յա­կան ստա­ցել։ Մաս­նա­գի­տա­ցել է ման­կա­բար­ձու­թյան և վի­րա­բու­ժու­թյան գծով։ 1880-1889 թվականներին ման­կա­բարձ գի­նե­կո­լոգ, վի­րա­բույժ, գլխա­վոր բժշկի տե­ղա­կալ է աշ­խա­տել սուրբ Փրկիչ հայոց ազ­գա­յին հի­վան­դա­նո­ցում։ Բնակ­վել է Կ. Պոլ­սի Մի­ջա­գյուղ թա­ղա­մա­սում։ Եղել է Մի­ջա­գյու­ղի կա­թո­լիկ եկե­ղե­ցու թա­ղա­կան խորհր­դի ան­դամ։

Եղել է բժշկա­կան և կրթա­կան եռան­դուն գոր­ծիչ։ 1915 թվականի ապ­րի­լին, եղ­բոր` դեղագործ Գրիգորի հետ ձերբակալվել և բանտարկվել է Կ. Պոլսի կենտրոնական բանտում, ապա՝ աքսորվել Չանղըրը։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից 6-րդի վրա։ 1915 թվականի օգոստոսի 5-ին Կ. Պոլսի Օրթագյուղ թաղամասից նորից աքսորվել է։ Կոնիայից 2 ժամ հեռավորության վրա գտնվող վայրում, Ան­կա­րայի մոտ սրախողխող է արվել բժիշկ եղբոր՝ Գրիգորի հետ՝ 64 տարեկանում։ Օգոստոսի 5-ին ձերբակալվածների մեջ նրա անունը հիշատակել է Եր­վանդ Օտյա­նը։

1921 թվականի ընթացքում Կ. Պոլսի «Ճա­կա­տա­մարտ» թերթի մի քանի համարներում հարազատները հայտարարություններ են տպագրել նրան գտնելու հույսով, քանի որ նրանց համար անհայտ է եղել բժշկի ողբերգական ճակատագիրը։ Նրա անունը ընդգրկված է նաև Արշակ Ալպոյաճյանի 303 նահատակների անվանացանկում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կփնտրվին, «Ճա­կա­տա­մարտ», Կ. Պոլիս, 05-011921, ապա մայիս, հունիս, սեպտեմբեր, նոյեմբեր
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
* Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Իսթանպուլ, 1939։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Շամտանճեան Մ. Հայ մտքին հարկը Եղեռնին, Անթիլիաս, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Երևան, 1991։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Ավագյան Կարինե, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Երևան, 2002։
* Ավագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12
* Միրդանօղլու Զաքարիա, Կփնտրվին, «Ակոս», Ստամբուլ, 23-04-2010

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
| **՞**Սովորական լորձուն |
| --- |
| Սովորական լորձուն  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Բոլորաբերանավոր |
|
|
|
| Կարգ | Լորձուններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Ս. լորձուն** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Myxine glutinosa
Linnaeus, 1758 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 196057 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սովորական լորձուն**, **ատլանտյան լորձուն** կամ **եվրոպական լորձուն** (լատին․՝ Myxine glutinosa), բոլորաբերանավորների դասի լորձունկերպերի կարգին պատկանող քորդավոր։

Գիշերային կենդանատեսակ է։ Գլխավոր առանձնահատկությունը այն է, որ բազմացման շրջանում բացարձակապես սնունդ չի ընդունում։ Կերպարանափոխությամբ չի զարգանում։

Ատլանտյան լորձունը մեծ վնաս է հասցնում ձկնաբուծությանը։ Վրայի լորձի հեռացման դեպքում կարելի է օգտագործել, որպես սնունդ։

Տարածվածություն
---------------

Միակ բոլորաբերանավորն է, որ լայն տարածքում ունի նախկին Խորհրդային Միության, ներկայիս՝ ԱՊՀ-ի երկրի տարածքում։ Տարածված է նաև Եվրոպայում, Ամերիկայում և Գրենլանդիա կղզու մերձակա ջրերում։

Մեծ մասամբ հանդիպում է հատակի տիղմի մեջ։

Նկարագրություն
--------------

Սովորական լորձունի մարմնի չափերը կապված են բնակության վայրի հետ։ Եվրոպայի ափերի մոտ հանդիպող լորձուններ ունեն 36-40 սմ երկարություն, իսկ Ամերիկայում հանդիպողները ավելի մեծ են՝ մինչև 75 սմ։

Վարում է գիշերային կենսակերպ։ Լորձունը որսը բռնում է գիշերային ժամերին։ Լեզվի վրայի ուժեղ ատամներով լորձունը պոկում է ձկան կաշին և միսը։ Հենարան ունենալու համար մարմինը հանգուցաձև փաթաթում և ամուր կպչում է զոհին։

Եթե զոհը չի կորցնում իր կենսական ակտիվությունը, ապա լորձունը մտնում է նրա խռիկային կափարիչի տակ և այնտեղ առատ լորձ լցնում։ Դրա հետևանքով զոհը շնչահեղձ է լինում։ Դրանից հետո լորձունը գլուխը մտցնում է մարմնի մեջ և լափում նրա բոլոր հյուսվածքները։

Տե՛ս նաև
--------

* Բոլորաբերանավորներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 40 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779744998 |

 |
**Գերաշնորհ Տեր Աբրահամ արքեպիսկոպոս Մկրտչյանը** (նոյեմբերի 27, 1961(1961-11-27), Ռինդ, Եղեգնաձորի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ առաքելական եկեղեցու Վայոց ձորի թեմի առաջնորդն է 2010 թվականի դեկտեմբերի 10-ից։ Ի ծնե անունը Գևորգ է։

Կենսագրություն
--------------

### Կրթություն

Աբրահամ արքեպիսկոպոսը նախնական կրթությունը ստացել է Ռինդի միջնակարգ դպրոցում։ 1982 թվականին ընդունվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարան։ 1986 թվականին գերազանց ավարտել է ճեմարանը՝ պաշտպանելով «Սյունյաց Աթոռը Օրբելյանների իշխանության ժամանակ» ավարտաճառը։ 1987 թվականին, ձեռամբ Տ. Ներսես արքեպիսկոպոս Պոզապալյանի, ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա։ 1989 թվականի նոյեմբերի 6-ին ստացել է մասնավոր վարդապետական աստիճան։ 1992 թվականին պաշտպանել է վարդապետական թեզ՝ «Հայր Մեր»-ի մեկնությունները հայ մեկնողական գրականության մեջ» թեմայով։ 1989-92 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։

### Եկեղեցական գործունեություն

Դասավանդել է Գևորգայն Հոգևոր Ճեմարանում, աշխատել Քրիստոնեական քարոզչության կենտրոնում՝ որպես տնօրեն, «Էջմիածին» ամսագրի խմբագրությունում։ 1993 թվականի աշնանը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգեն Ա-ի Սրբատառ կոնդակով նշանակվել է Սյունյաց թեմի առաջնորդ։

1996 թվականին, ձեռամբ Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի, ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ Հեղինակ է մի շարք հոդվածների և գրքերի, որոնցից են՝ «Նախաշավիղ քրիստոնեական կրթության» (Սբ. Էջմիածին, 1990, վերահրատ. Երևան, 1991), «Հայր Մեր»-ի մեկնություններն ըստ Գրիգոր Տաթևացու»(Երևան, 1992), «Էջեր Սյունյաց Աթոռի պատմությունից»։

2006 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական՝ «Սյունյաց մետրոպոլիտական Աթոռը» թեմայով։

2010 թվականի դեկտեմբերի 10-ից առ այսօր Վայոց ձորի թեմի առաջնորդն է։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Տ. Աբրահամ արքեպիսկոպոս Մկրտչյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գերաշնորհ Տ. Աբրահամ արքեպիսկոպոս Մկրտչյան Archived 2015-04-04 at the Wayback Machine. (հայ.)
| **՞**Ղրիմյան մողես |
| --- |
| Ղրիմյան մողես  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Podarcis tauricus
(Pallas, 1814) |
|  Հոմանիշներ |
| 
*Lacerta taurica* Pallas 1814
 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 61554 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ղրիմյան մողես** (լատին․՝ Podarcis tauricus), մողեսակերպերի կարգի իսկական մողեսների ընտանիքին պատկանող սողուն։

Տարածվածություն և կենսակերպ
---------------------------

Իսկական մողեսների մեծ ընտանիքի այս ներկայացուցիչները տարածված են Բալկանյան թերակղզում, Ուկրաինայի սևծովյան շրջաններում, Մոլդովայում, ինչպես նաև Ղրիմի թերակղզում։ Իրենց անվանումը ստացել են Ղրիմ թերակղզում տարածվածության պատճառով։

Վարում է ակտիվ ցերեկային կենսակերպ։ Ձմեռում է սեպտեմբեր-հոկտեմբերից մինչև ապրիլ։ Հանդիպում է ձորերում, բլրալանջերին, ինչպես նաև այգիներում։ Սիրում է բնակվել նոսր բուսականություն ունեցող վայրերում։ Օրվա շոգ ժամերին ղրիմյան մողեսը քուն է մտնում, որը կարող է օրեր տևել։ Սնվում է փոքր չափի միջատներով։

Նկարագրություն
--------------

Ղրիմյան մողեսը միջին չափի սողուն է։ Մարմնի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 18-20 սմ։ Գլխի հատվածը տափակ է, իսկ մարմնի վերնամասն ունի կանաչ կամ գորշ գունավորում (գորշականաչ)։

Ի տարբերություն էգերի՝ արուներն ունեն առավել վառ գունավորում։ Մեջքի վրա տարածվում են 2 շարքով դասավորված սև բծեր։ Արուի փորի հատվածը դեղնավուն կամ որոշ դեպքերում նարնջագույն է, իսկ էգերինը՝ սպիտակ կամ սպիտակամոխրագույն։

Տե՛ս նաև
--------

* Հայկական մողես

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 210 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779978588 |

 |
**Պայմանական դիզյունկցիա,** մաթեմատիկական տրամաբանության մեջ տերնարային (3 օպերանդ ունեցող) տրամաբանական գործողություն։ Գաղափարը առաջ է քաշել Ալոնսո Չյորչը։ Պայմանական դիզյունկցիայի արդյունքը համարժեք է ավելի ընդհանրական՝ տերնարային պայմանական գործողության արդյունքին (`**if** o1 **then** o2 **else** o3`), որը այս կամ այն տեսքով օգտագործվում է ծրագրավորման լեզուների մեծ մասում որպես ալգորիթմների ճյուղավորման իրագործման միջոց։ *p*, *q*, and *r* օպերանդների համար, որոնք որոշում են դատողության իսկությունը, [*p*, *q*, *r*] պայմանական դիզյունկցիայի նշանակությունը որոշվում է հետևյալ բանաձևով.

{\displaystyle [p,q,r]~\leftrightarrow ~(q\rightarrow p)\land (\neg q\rightarrow r).}
Այլ կերպ ասած՝ [*p*, *q*, *r*] գրառումը համարժեք է հետևյալ գրառմանը. «Եթե *q*, ապա *p*, կամ *r*», որը կարելի է վերափոխել որպես «*p* կամ *r*՝ կախված *q* է, թե *q* չէ»։ Այսպես, *p*, *q* և *r*-ի ցանկացած նշանակման դեպքում [*p*, *q*, *r*]-ը հավասար է *p*, եթե *q*-ն ճշմարիտ է, և հավասար է *r*՝ հակառակ դեպքում։

Յուրաքանչյուր ճշմարիտ նշանակում բնորոշող հաստատունների հետ համադրման դեպքում պայմանական դիզյունկցիան հանդիսանում է դասական տրամաբանության ֆունկցիոնալ ամբողջը։ Նրան իսկության աղյուսակն ունի հետևյալ տեսքը.

**Պայմանական դիզյունկցիա**| p | q | r | [p, q,r] |
| --- | --- | --- | --- |
| T | T | T | T |
| T | T | F | T |
| T | F | T | T |
| T | F | F | F |
| F | T | T | F |
| F | T | F | F |
| F | F | T | T |
| F | F | F | F |

Բացի պայմանական դիզյունկցիայից՝ գոյություն ունեն նաև այլ ֆունկցիոնալ ամբողջ տերնարային գործողություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Church Alonzo (1956)։ *Introduction to Mathematical Logic*։ Princeton University Press
2. ↑  Wesselkamper, T. «A sole sufficient operator», *Notre Dame Journal of Formal Logic*, Vol. XVI, No. 1 (1975), pp. 86-88.

Տես նաև
-------

* Բուլյան հանրահաշիվ
* Տրամաբանական գործողություններ
**Մովսես Կարնեցի**, **Արզրումցի** (ծ. և մ. թթ անհայտ) , XVII-XVIII դարերի հայ տաղասաց, դպիր։

Կենսագրություն
--------------

Մովսես Կարնեցուց մեզ հասել է 14 տաղ, որոնք հիմնականում հոգևոր բնույթ ունեն։ Կան այլաբանական տաղեր՝ նվիրված բնությանը, գարնանը, սիրուն։ «Ողբ ի վերայ ազգին մերոյ ասացեալ ի Կարնեցի Մովսէս դպրէ» տաղում Մովսես Կարնեցին ներկայացնում է հայ ժողովրդի տառապյալ վիճակը օտարի լծի տակ, ավաղում, որ հայրենիքը զրկվել է պետականությունից և իրեն ողբակցելու է կոչում Սահակ Պարթևին ու Ներսես Լամբրոնացուն, ակնարկում հոգևորականների մի մասի անկյալ բարքերը։ «Եկեղեցիք՝ պանդոկք, իշխանք՝ գողակից» ձևակերպումով արտահայտում է իր դժգոհությունը ապրած ժամանակաշրջանից։ «Տաղ ազնիվ․․․ ղարիպութեան» ստեղծագործության մեջ, որի սկզբնատողն է «Մեկնեցայ հայրենեացն իմաստ մնալով», հեղինակը միջնադարյան պանդխտության երգերի պատկերներով խոսում է իր հոգևոր պանդըխտության մասին։ Մովսես Կարնեցին հաճախ օգտագործում է «Երգ երգոց»-ից առնված պատկերներ։ Տաղերը գրված են ժամանակի համար մատչելի գրաբարով, կան նաև խառը՝ հայերենի ու թուրքերենի համադրությամբ տաղեր։ Երբեմն օգտագործվում է երկխոսության ձևը, որն ավելի հասկանալի է դարձնում պատումը։ Մովսես Կարնեցու տաղերի մեծ մասը պահպանվում է Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանի ձեռագրերում, տաղերի օրինակներ կան նաև Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

Գրականություն
-------------

* Ոսկյան Հ. Չորս հայ տաղասացներ եւ անոնց տաղերը, Վնն. 1966:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bardakjian Kevork B. (2000)։ *A Reference Guide to Modern Armenian Literature, 1500-1920: With an Introductory History* (անգլերեն)։ Wayne State University Press։ ISBN 9780814327470

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 42)։*  |
**Ֆամագուստայի Սուրբ Նիկոլաոյի տաճար** (թուրքերեն՝ Mağusa Lala Mustafa Paşa Camii, հուն․՝ Τέμενος Λαλά Μουσταφά Πασά), Կիպրոսի արևելյան ափին գտնվող Ֆամագուստա ծովային քաղաքի գլխավոր միջնադարյան տաճարը։

Ռեյմսի տաճարի հետ ունեցած նմանության պատճառով զբոսաշրջիկները տաճարը կոչում են *«կիպրոսյան Ռեյմս»*։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է 14-րդ դարում՝ Ֆրանսիայում գտնվող Ռեյմսի տաճարի օրինակով՝ գոթական ճարտարապետական ոճով։ Սուրբ Նիկոլաոյի տաճարը կառուցվել է այն ժամանակահատվածում, երբ Կիպրոսում կառավարում էին ֆրանսիական ծագում ունեցող Լուսինյան արքայատոհմի թագավորները։

Մասնավորապես՝ այն կառուցվել է 1328 թվականին։ Լուսինյաններն այն օգտագործել են, որպես մայր աթոռ։ 1571 թվականին թուրքերի կողմից Ֆամագուստայի գրավումից հետո այն վտասվել է օսմանյան թնդանոթի հարվածից։

Թուրքերը հիմնովին ոչնչացրել են տաճարի քրիստոնեական խորհրդանիշները և այն վերափոխելով դարձրել մզկիթ։ Դրանից հետո այն ժամանակ առ ժամանակ քանդվել է երկրաշարժերի հետևանքով։ Թուրքերի կողմից Կիպրոսի զավթումից հետո 1954 թվականին այն վերանվանվել է ի պատիվ Լալա Մուստաֆա փաշայի, ով առաջնորդել է մուսուլմանների բանակին՝ 1571 թվականի Ֆամագուստայի պաշարման ժամանակ։

Տես նաև
-------

* Ռեյմսի տաճար

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լալա Մուստաֆա փաշայի մզկիթը (Սուրբ Նիկոլաոյի լուսինյան տաճարը) Կիպրոսում, Ֆամագուստայում (անգլ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Նիկոլաոյի տաճար (Ֆամագուստա)** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| 
  **Կիպրոս**   **Ճարտարապետություն**
 |