recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Վարդագույն «Բիրկին»
**Պայուսակ «Բիրկին»** (անգլ.՝ Birkin bag), Hermès առևտրական նշանի կանացի պայուսակի հայտնի մոդել։ Անվանվել է հայտնի բրիտանացի դերասանուհի և երգչուհի Ջեյն Բիրկինի անվամբ։

Պայուսակ
--------

«Բիրկին» պայուսակի արժեքը տատանվում է 9-150 հազար դոլարի սահմաններում։ Պայուսակներն ամբողջությամբ ձեռքի աշխատանք են։ Դրանց պատրաստման համար օգտագործում են Ավստրալիայից ներկրված ոչխարի, կովի, կոկորդիլոսի, ջայլամի կաշվետեսակներ։ Մետաղյա բոլոր դետալները միշտ պատրաստվում են թանկարժեք մետաղներից, հաճախ՝նաև ոսկուց։ Պայուսակի ստանդարտ արժեքը առանց վաճառքի հարկերի 9000 ամերիկյան դոլար է, բայց կախված օգտագործված նյութերից կարող է հասնել վեցանիշ թվերի։ Պայուսակը գնելու համար պետք է հերթագրվել և սպասել մի քանի ամսից մինչև տարի, և երբեմն էլ ավելի։ 2011 թվականին Դալասում աճուրդով, 203150 դոլարով Բիրկին պայուսակ է վաճառվել, մեկ այլ՝ 242 ադամանդով զարդարված պայուսակ վաճառվել է 185000 դոլարով։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Անվան ծագման վարկածներից մեկը պնդում է, որ 1984 թվականին դերասանուհի և երգչուհի Ջեյն Բիրկինի և «Hermes» նորաձևության տան գլխավոր դիզայների նստելատեղերը, պատահականորեն, գտնվել են կողք կողքի։ Երբ նրանց զրույցի ընթացքում խոսք է բացվել պայուսակներից, Բիրկինը դժգոհել է այն բանից, որ այդպես էլ իրեն չի հաջողվել գտնել իր իդեալական պայուսակը։ Դիզայները սիրալիր խոստացել է ուղղել այդ սխալը։ Որոշ ժամանակ անց պատրաստի պայուսակը բերել են Բիրկինի տուն

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Կանացի զգեստապահարանի 10 նորաոճ իրերը». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 7-ին.
2. ↑  Hermes-ի պայուսակը վաճառվել է 185000 դոլարով
3. ↑  «Ադամանդներով զարդարված հազվագյուտ Hermès Birkin պայուսակը վաճառվել է 185,000 դոլարով». Արխիվացված է օրիգինալից 2015-03-15-ին. Վերցված է 2015-05-07-ին.
4. ↑  Լեգենդար Բիրկինը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջեյն Բիրկին. Հրաշալի զգացողություն է՝ լինել ինչ-որ մեկի մուսան Արխիվացված 2019-08-11 Wayback Machine
* Hermès-ի պաշտոնական կայքը Արխիվացված 2011-02-25 Wayback Machine
**«Մեծ հովիտ»** (անգլերեն՝ The Big Valley), ամերիկյան սերիալ է, որը հեռարձակվել է ABC ալիքով 1965 թ․ սեպտեմբերի 15-ից մինչև 1969 թ․ մայիսի 19-ը։ Քմահաճ մայրիշխանության գլխավոր դերը, ում շուրջ զարգանում են սերիալի գործողությունները, խաղացել է 30-ականների և 40-ականների ֆիլմերի աստղ Բարբրա Ստենվիկը։ «Մեծ հովիտը» ստեղծված է որպես տղամարդկային վեստերնի այլընտրանք, ինչպիսիք են «Ծուխը հրացանափողից» և «Բոնանցա», և տարբերվող դարձավ այն բանի շնորհիվ, որ գլխավոր դերը կատարվել է կնոջ կողմից։ Շոուի մեջ հիմնական ուշադրությունը գրավում է այրի Վիկտորիա Բարկլին (Ստենվիկ), նրա սիրուն աղջիկը (Լինդա Էվանս) և երեք որդիները, որոնք ապրում են տասնիններորդ դարում։ Ստենվիկը 1966 թ․ «Էմմի» մրցանակ է շահել դրամատիկական սերիալում լավագույն կանացի դերի համար և «Էմմիի» առաջադրվել է 1967-1968 թթ․ և երեք անգամ՝ «Ոսկե գլոբուսի»։

Չնայած շոուն շատ հաջողակ էր այն ժամանակվա ABC-ի չափանիշներով, այն երբեք հաջողության չի հասել իր նախորդների նկատմամբ և 1969 թ․ ավարտվեց՝ վեստեռների նկատմամբ հանդիսատեսի հետաքրքրության կտրուկ անկման ալիքի վրա։ Սակայն պրոեկտը տաս տարի անց հաջողակ դարձավ կրկնության շնորհիվ, 2012 թ․ նկարվեց նույն անունը կրող լիամետրաժ ֆիլմ, որտեղ գլխավոր դերը խաղացել է Ջեսիկա Լենգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «The Big Valley». *Museum of Broadcast Communications*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
2. ↑  «Awards for "The Big Valley" (1965)». *Internet Movie Database*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 8-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
3. ↑  Gary Susman. «Jessica Lange Will Star in Big Screen 'Big Valley'». *Moviefone*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 8-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 15-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մեծ հովիտ» Internet Movie Database կայքում
* Մեծ հովիտ TV.com Արխիվացված 2008-03-06 Wayback Machine հեռուստալիքով
**Մհեր Ավանեսյան** (1981, հունվարի 5, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն), հայ կրկնակի անդամահատված լեռնադահուկորդ և մրցակցային նավաստի Արցախի Հանրապետությունից։

Կենսագրություն
--------------

Մհեր Ավանեսյանը ծնվել է 1981 թվականի հունվարի 5-ին։ Ապրում է Արցախի Հանրապետությունում։ 1988 թվականին՝ յոթ տարեկան հասակում, նա հարվածել է բարձր լարման էլեկտրացանցին, որի արդյունքում զրկվել է երկու ձեռքերից։

1996 և 2000 թվականներին առագաստանավային սպորտաձևում նա մրցում էր ամառային պարալիմպիկ խաղերում, իսկ 1998, 2002 և 2006 թվականներին Հայաստանի հավաքականի կազմում մասնակցել է նաև ձմեռային պարալիմպիկ խաղերին՝ լեռնադահուկային սպորտ մարզաձևում։

Համարվում է պարալիմպիկ խաղերի այն եզակի մասնակիցներից, ովքեր մասնակցություն են ունեցել մրցույթին և՛ ձմռանը, և՛ ամռանը՝ տարբեր սպորտաձևերում։ 2010 թվականին հերթական անգամ մասնակցել է Վանկուվերում, իսկ 2014 թվականին՝ Սոչիում ընթացող պարալիմպիկ խաղերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Փյունիկ, Հաշմանդամների հայկական ասոցացիա». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ օգոստոսի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 28-ին.
| **՞**Ոջլաղեղ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | խլածաղկազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | կիսամակաբույս |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pedicularis

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ոջլաղեղ** (լատին․՝ Pedicularis), ոջլաբույս, ոջլախոտ, խլածաղկազգիների ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա կամ երկամյա կիսամակաբույս խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 600 (այլ տվյալներով՝ 250), Հայաստանում՝ 7 տեսակ՝ Ոջլաղեղ հայկական (Pedicularis armena),Ոջլաղեղ Սիբթորպի (Pedicularis sibthorpii), Ոջլաղեղ հաստակնճիթ (Pedicularis crassirostris), Ոջլաղեղ մերկ (Pedicularis acmodonta) և այլն։ Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերի ալպյան և ենթալպյան գոտիևերում։ Աճում է անտառեզրերին, թեք լանջերին, ալպյան գորգերում, մարգագետիններում և այլն։

Հողի տակ Ոջլաղեղի կարճ կոճղարմատներից բոլոր ուղղություններով շառավիղաձև տարածվում են լարանման արմատներ, երկարությունը՝ 5-15 սմ։ Դրանց ծայրերին առաջանում են 1-2 ծծիչներ, որոնք, ամրանալով հարևան բույսի արմատներին, յուրացնում են նրա սննդանյութերը։ Տեր-բույսի մահանալուց հետո բազմամյա արմատներն իրենց աճը շարունակում են կուտակած սննդանյութերի հաշվին։

Ցողունի բարձրությունը 5-60 սմ է։ Տերևները փետրաձև հատվածավոր են, հերթադիր, հակադիր կամ տերևափնջերով։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ձվաձև կամ երկարավուն։ Ծաղիկները բաց կամ մուգ դեղնավուն են, սպիտակադեղնավուն կամ վարդագույն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը երկփեղկ տուփիկ է։ Սերմերը մանր են, դարչնագույն։ Որոշ տեսակներ պարունակում են գլիկոզիդ (աուկուբին), ալկալոիդներ և այլն։ Միջատասպան է (եփուկով լվանում են գլուխը, լողացնում կենդանիներին)։ Թունավոր է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779814484 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Pedicularis
* APDB: 193482
* EoL: 38102
* EPPO: 1PEAG
* FNA: 124237
* FoC: 124237
* GBIF: 3171670
* GRIN: 8971
* iNaturalist: 49646
* IPNI: 328292-2
* IRMNG: 1038450
* ITIS: 33352
* NBN: NHMSYS0000461549
* NCBI: 43174
* NZOR: 08f7d025-28b4-4586-ac54-7f568f6e43e5
* Panartic Flora: 8107
* PLANTS: PEDIC
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:328292-2
* Tropicos: 40002905
* VASCAN: 1515

 |

 |
**Նոկո Ալիս Մատլու** (սեպտեմբերի 30, 1985(1985-09-30), Պոլոկվանե, Կապրիկորն, Լիմպոպո, ՀԱՀ), հարավաֆրիկացի կին ֆուտբոլիստ, որը *MaIndies*-ի կազմում հանդես է գալիս որպես հարձակվող։ Հարավային Աֆրիկայի կանանց ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում հանդես է գալիս որպես հարձակվող և պաշտպան։ 2008 թվականին Մատլուն դարձել է առաջին հարավաֆրիկացին, որն արժանացել է «Տարվա աֆրիկացի կին ֆուտբոլիստ» կոչմանը։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Ակումբային մակարդակում հանդես է գալիս *MaIndies*-ի կազմում։ Նախկինում խաղացել է *Development Ladies*, *Brazilian Ladies* և Յոհանեսբուրգի համալսարանի թիմերի կազմում։ Ֆուտբոլային շրջանակներում հայտնի է "*Beep-Beep*" մականունով։ Մատլուն խաղի որակի բարձրացման համար մարզվում է տղամարդ ֆուտբոլիստների հետ. «Ես պարբերաբար մարզվում եմ տեղական տղամարդկանց ակումբներում և երբ դաշտ եմ մտնում կանանց հետ, նրանք պարզապես չեն կարողանում ինձ դիպչել»։

### Միջազգային

Մատլուն առաջին խաղն անց է կացրել 2006 թվականի դեկտեմբերին Հարավային Աֆրիկայի կանանց ազգային հավաքականում («Banyana Banyana»): 2009 թվականի սեպտեմբերին Մատուլուն մրցավարի կողմից ենթարկվել է գենդերային «ստուգման» հակառակորդ կապիտանի ներկայությամբ, նախքան Հարավային Աֆրիկա-Գանա հանդիպումը Կալեդոնյան մարզադաշտում, Պրետորիա։ Նրան թույլատրվել է խաղալ, երբ հաստատվել է սեռը։

Մատլուն ազգային հավաքականի կազմում ճանաչում է ձեռք բերել 2008 թվականին Աֆրիկյան կանանց առաջնությունում՝ վաստակելով 6 գոլ։ Մատլուն ընտրվել է հանդես գալու տարբեր մրցաշարերում, այդ թվում` 2012 թվականի Լոնդոնի Ամառային օլիմպիական խաղերում։ 2014 թվականին Հարավային Աֆրիկայի մարզիչ Վերա Պաուվը Մատլուին դարձրել է պաշտպան։

### Մրցանակներ

2008 թվականին Մատլուն դարձել է առաջին հարավաֆրիկացին, որը Աֆրիկյան ֆուտբոլային կոնֆեդերացիայի կողմից արժանացել է «Տարվա աֆրիկացի կին ֆուտբոլիստ» կոչմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Soccerdonna (գերմ.) — 2010.
2. 1 2  «Noko Alice "Beep-Beep" Matlou». Sasol in Sport. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
3. ↑  Mohamed, Zaheda (2015 թ․ հունվարի 9). «Belle of the ball». *Mail & Guardian*. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 20-ին.
4. 1 2  Taele, Keabetswe (2008 թ․ դեկտեմբերի 8). «Banyana do SA proud». Independent Online (South Africa).
5. ↑  «Banyana dispute gender cheating claims». Sport24. 2008 թ․ սեպտեմբերի 9. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 9-ին.
6. ↑  Moholoa, Ramatsiyi (2014 թ․ հուլիսի 10). «Matlou adapts to Banyana role in defence». The Sowetan. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 9-ին.
7. ↑  «Noko Matlou makes history». KickOff. 2009 թ․ փետրվարի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 31-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիճակագրություն *FIFA*-ի կայքում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · Kicker.de · Olympic Channel · soccerdonna.de · Soccerway · worldfootball.net (խաղացող) · ՄՕԿ · ՖԻՖԱ |

 |
**Բարսեղ Շահպազ** (հունիս 1883 - 1915), հայ խմբագիր և հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Բարսեղ Շահպազն ուսումը ստացել է Բոյաջըքյոյի կենտրոնական վարժարանում և շարունակել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում։ Այնտեղ երկու տարի մնալով մերձեցել է և Ավետիս Ահարոնյանի այցելություններից մեկի առիթով մաս է կազմել Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցությանը։ Վերադառնալով Պոլիս՝ Միքայել Շամտանջյանի հետ հրատարակել է «Ծաղիկ» թերթը։ 1903 թվականին Մաղաքիա Օրմանյանի դեմ կատարված մահափորձի հետևանքով, երբ ձերբակալվեցին հայ երիտասարդներ, Շահպազը փախել է Եգիպտոս, որտեղ 5 տարի զբաղվել է առևտրով։

Ալեքսանդրիայում հրատարակել է «Կրակ» թերթը (2 համար), «Այլասիրություն և եսասիրություն» գրքույկը, «Մտրակ» կիսամյան և «Հաչյուններ» թռուցիկը։ Սահմանադրության հաստատումից հետո վերադարձել է Պոլիս և հասարակական գործերով ուղևորվել ներքին գավառներ։ Նույն պատասխանատվությամբ մեկնել է Բուլղարիա, այնուհետև՝ Եգիպտոս, որտեղ 1912 թվականին ամուսնացել է և իրավագիտություն սովորելու նպատակով մեկնել է Փարիզ։ Միքայէլ Վարանդյանի հետ հրատարակել է «Պրո Արմենիա» երկշաբաթաթերթը և աշխատակցել է «Հայրենիք» և «Հորիզոն» թերթերին։ Փաստաբանական կրթությունը դեռևս չավարտած, Վիկտոր Բերարը Շահպազին աշխատանք է վստահել, և այդ պատճառով Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին նա վերադարձել է Պոլիս։

Դարձել է Հայոց ցեղասպանության զոհ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Յուշարձան Ապրիլ տասնըմէկի - 17. ԲԱՐՍԵՂ ՇԱՀՊԱԶ». *digilib.aua.am*. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 9-ին.
2. ↑  «Հայոց ցեղասպանության զոհերը․ Հովաննիսյան Հակոբ, Ֆերուխան Բարունակ, Տիրացույան Գևորգ, Փաշայան Կարապետ, Շահպազ Բարսեղ». Արխիվացված է օրիգինալից 2022-06-28-ին. Վերցված է 2022-06-09-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Թէոդիկ, Յուշարձան ապրիլ տասնմէկ, Կ․ Պոլիս, 1919, «Արզուման» հրատարակչատուն Արխիվացված 2020-07-04 Wayback Machine
* Գառնիկ Ստեփանեան, Կենսագրական բառարան, հատոր Գ, գիրք I, Ե. «Խորհրդային գրող», 1990, էջ 164։
**Ջևդեթ բեյ** (թուրք.՝ *Cevdet Bey*), թուրք պաշտոնյա, Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Վանի վիլայեթի նահագնապետ, հաջորդել է Թաշին բեյին։ Վանի պաշարման ժամանակ պատասխանատու է Վանում և շրջակա բնակավայրերում տասնյակ հազարավոր հայերի կոտորածի կազմակերպման համար։ Ըստ ամերիկացի միսիոներ և ականատես Կլերենս Աշերի՝ Ջևդեթ բեյի սրից կոտորվել է 55 000 հայ։

Եղել է Մեծ եղեռնի գլխավոր կազմակերպիչներից մեկի՝ Էնվեր փաշայի աներձագը։

Ջևդեթ բեյի կերպարը պատկերվել է Էլայաս Կոտեասի կողմից Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» (2002) ֆիլմում, նա հիշատակվում է նաև Անրի Վերնոյի «Մայրիկ» ֆիլմում։

Տես նաև
-------

* Ռաս ալ-Այն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գևորգյան, Ռեյմոնդ Հ. (2010). *Հայոց ցեղասպանությունը. ամբողջական պատմություն* (վերահրատարկված ed.). Լոնդոն: «Այ Բի տորիս». էջ 321. ISBN 1848855613.
2. ↑  Սթիվեն Լենարդ Ջեյկոբս, ed. (2009). *Ցեղասպանության դիմագրավումը։ Հուդայականություն, քրիստոնեություն, իսլամ*. Լենհեմ: «Լեքսինգտոն բուքս». էջ 130. ISBN 0739135902.
3. ↑  Ռուբենշտայն, Ռիչարդ Լ. (2010). *Ջիհադ և ցեղասպանություն* (1-ին ed.). Լենհեմ: «Ռոումեն ընդ Լիթֆիլդ փաբլիշերս». էջ 51. ISBN 0742562026.
**Ստեփանոս - Տարսայիճ,** Սյունիքի իշխանապետ (1324-1331)**,** Սյունիքի իշխանաց իշխան Տարսայիճ Օրբելյանի և Մինա Խաթունի թոռը։

Կենսագրություն
--------------

Ստեփանոս-Տարսայիճը Սյունիքնի իշխանաց իշխան Տարսայիճ Օրբելյանի և Մինա Խաթունի թոռն է։ Տարսայիճի ծնողներն են Ջալալ իշխանը և Գոնցա իշխանուհին։ Նրա ծննդյան հստակ թվականը հայտնի չէ։ Մկրտության անունը եղել է Տարսայիճ, հոգևոր կոչում ստանալուց հետո վերանվանվել է Ստեփանոս։ Մի շարք մատենագրական անուններում նշվում է անձի երկու անունների հարանուն կապակցությունը՝ Ստեփանոս-Տարսայիճ։ Մի քանի մատենագրական աղբյուրներում հանդիպում ենք, որ Տարսայիճը սովորել է Գլաձորի համալսարանում։ Նրա ուսուցիչներն են եղել Եսայի Նչեցին և Սարգիս վարդապետը։ Հետաքրքիր է այն հանգամանքը, որ միաժամանակ հոգևոր իշխանության գլուխ են անցնում Օրբելյան տոհմի երկու ներկայացուցիչ՝ Հովհաննես Օրբելը և Ստեփանոս-Տարսայիճը։ Բանն այն է, որ Տարսայիճ Օրբելյանի մահվանից հետո գժտություն է սկսվել նրա որդիների միջև ժառանգական տիրույթների համար։ Ստեփանոս-Տարսայիճին վերաբերող առաջին գրավոր տեղեկությունը թվագրվում է 1314 թվականով, որբ Ստոփանոս Տարսայիճը սկսում է սովորել Գլաձորի համալսարանում։ Նրա մասին ջերմ խոսքերով է արտահայտվում Ստեփանոս Կիլիկեցին, այնուհետև Տարսայիճի մասին խոսում է նաև Կյուրոնը՝ 1321 թվականին։ 1331 թվականից Ստեփանոս-Տարսայիճը հիշվում է որպես Սյունյաց մետրոպոլիտ։

Գործունեություն
---------------

Ստեփանոս-Տարսայիճը բացի հեգևոր գործունեությունից զբաղվել է նաև շինարարությամբ։ Նա կառուցել է Եղեգիսի նշանավոր ճարտարապետական կոթողներից մեկը՝ «Զորաց տաճարը», որի վրա մինչ օրս պահպանվում է արձանագրություն։ Տաճարը գտնվում է ներկայիս Եղեգիս գյուղի արևելքում։ Այն ծառայել է պատերազմ մեկնող զորքի համար՝ մարտիկները պատերազմ մեկնելուց առաջ եկեղեցու օրհնանքն ու սուրբ հաղորդություն էին ստանում։ Մարտից առաջ զորքը և ձիերն օրհնելն ընդունված կարգ էր, բայց Հայաստանում հենց այդ նպատակով կառուցված այլ եկեղեցի չկա։ Եկեղեցուց 30 մետր հեռավորության վրա է գտնվել Տարսայիճ իշխանի ապարանքի ճակատաքարը։ Ստեփանոս-Տարսայիճը նպաստել է Սյունյաց վանքերի նյութական բարեկեցությանը։ ախմբերը:Այս մասին որոշակի տեղեկություններ կան Որոտնավանքի 1326 թվականի վիմագիր արձանագրություններից մեկում։ 1331–1339թվականներին կառուցվել է Նորավանքի Ս. Աստվածածին երկհարկ եկեղեցին (Բուրթելաշենը)։

Մահ
---

Ինչպես Տարսայիճի ծննդյան, այնպես էլ մահվան թվականը անհայտ է։ Արդեն 1333 թվականին գրիչ Կյուլոնը այլևս չի նշում Տարսայիճի անունը։ Սրանից հետևում է, որ 1331-1333 թվականներն ընկած հատվածում Տարսայիճն արդեն մահացել էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրիգոր Գրիգորյան, Սերգեյ Հախվերդյան (2001). *Սյունիքի պատմություն*. Երևան: Հրազդան. էջ 167. ISBN 99930-73-00-8.
2. ↑  Գրիգոր Գրիգորյան, Սերգեյ Հախվերդյան (2001). *Սյունիքի պատմություն*. Երևան: Հրազդան. էջեր 168–168. ISBN 99930-73-00-8.
3. ↑  Գրիգոր Գրիգորյան, Սերգեյ Հախվերդյան (2001). *Սյունիքի պատմություն*. Երևան: Հրազդան. էջ 170. ISBN 99930-73-00-8.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանություն (այլ կիրառումներ)

**«Հայոց ցեղասպանություն»** (անգլ.՝ *The Armenian Genocide*), 2006 թվականին ցուցադրված ամերիկյան փաստավավերագրական ֆիլմ, որն ուսումնասիրում է Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ կատարված կոտորածները։ Ցուցադրվել է ամերիկյան «PBS» հեռուստաալիքով։

Քանի որ Ցեղասպանության հարցը Թուրքիայում կրում էր վիճահարույց բնույթ, «PBS» հեռուստաալիքը որոշում է երկու կողմերին ձայն տալ՝ ֆիլմի ցուցադրությունից հետո կազմակերպելով թվով 4 փորձագետների հեռուստաքննարկում, ինչը, սակայն, տեղի չի ունենում հայկական կազմակերպությունների սուր լոբբիստական ջանքերի պատճառով։

Ֆիլմի ռեժիսորը, սցենարիստը ու համապրոդյուսերն է («Oregon Public Broadcasting»-ի հետ) Էնդրյու Գոլդբերգը, ով նաև հանդիսանում է «Հայերը. գոյատևման պատմություն» (*The Armenians: A Story of Survival*) ֆիլմի ռեժիսորը։

Ֆիլմը կարդում են հոլիվուդյան դերասաններ Օռլանդո Բլումը, Էդ Հարիսը, Լորա Լինին, Ջարեդ Լետոն, Ջուլիանա Մարգուլիսը, Փոլ Ռադը և Նատալի Պորտմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ալեսանդրա Սթենլի, ««PBS»-ի վավերագրական ֆիլմը պատմելու է Հայոց ցեղասպանության մասին՝ բանավեճով թե առանց դրա», *«Նյու Յորք Թայմզ»*, ապրիլի 17, 2006, *վերցված է՝ ապրիլի 17, 2006*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆիլմի էջը «Two Cats Productions» կայքում Արխիվացված 2015-02-18 Wayback Machine
* Հայոց ցեղասպանությունը(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
**Նինա Բուրգեր** (գերմ.՝ Nina Burger, դեկտեմբերի 27, 1987(1987-12-27), Դունայի Տուլն, Թուլն, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա), ավստրիացի ֆուտբոլիստուհի, հարձակվող, խաղացել է Ավստրիայի ֆուտբոլի կանանց ազգային հավաքականում։ Համարվում է հավաքականի պատմության լավագույն ռմբարկուն (53 գոլ)։

Կենսագրություն
--------------

Ֆուտբոլը սկսել է խաղալ 1995 թվականին՝ կանանց «Հաուսլյայտեն» ակումբում։ 2001 թվականին նա սկսել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերան տարածաշրջանում հանդես եկող «Լանգենրոր» ակումբում։ 2005 թվականին նա երկարաժամկետ պայմանագիր է կնքել «Նոյլենբախ» ակումբի հետ, որի կազմում տասն անգամ անընդմեջ դարձել է Ավստրիայի չեմպիոն։ 2010 թվականին Նինա Բուրգերը ճանաչվել է Ավստրիայի լավագույն ֆուտբոլիստ։

2013/14 թվականների մրցաշրջանում նա օգնել է իր ակումբին դուրս գալ Չեմպիոնների լիգայի քառորդ եզրափակիչ։

2014 թվականի գարնանը վարձավճարով տեղափոխվել է Կանանց ֆուտբոլի ազգային լիգայի «Հյուստոն Դաշ» ակումբ, որի կազմում անցկացրել է 14 հանդիպում։

2015 թվականի հունիսին պայմանագիր է կնքել կանանց Բունդեսլիգայի «Սանդ» ակումբի հետ։

Ավստրիայի ֆուտբոլի կանանց ազգային հավաքականի կազմում Նինա Բուրգերը 2017 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում հասել է կիսաեզրափակիչ։

2021 թվականի հունիսի 19-ին նա պաշտոնական հրաժեշտ է տվել ֆուտբոլին։

Անձնական կյանք
--------------

Ավարտել է ոստիկանական դպրոցը և ծառայել Վիեննայի ոստիկանությունում։

Ձեռքբերումներ
-------------

### «Նոյլենբախ»

* Ավստրիայի չեմպիոն՝ 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15
* Ավստրիայի գավաթակիր՝ 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2
2. 1 2  Soccerdonna (գերմ.) — 2010.
3. 1 2  FBref.com(բազմ․)
4. ↑  «SC Sand verpflichtet Torjägerin Burger». dfb.de.
5. ↑  «100 Jahre Hohe Warte: Zwei Spiele zum Jubiläum» (գերմաներեն). Վերցված է 2022-03-10-ին.
6. ↑  «Beinahe-Sensation im Duell der Polizistinnen». nachrichten.at. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на soccerway.com
* Профиль на soccerdonna.de

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · soccerdonna.de · Soccerway · worldfootball.net (խաղացող) · Գերմանական ֆուտբոլային միություն · ՈւԵՖԱ · ՖԻՖԱ |

 |
**Էդմունդ Ջեյնս Ջեյմս** (անգլ.՝  Edmund Janes James, մայիսի 21, 1855(1855-05-21), Jacksonville, Իլինոյս, ԱՄՆ - հունիսի 17, 1925(1925-06-17), Covina, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի տնտեսագետ, 1910 թվականին Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ, 1904-1920 թվականներին Իլինոյսի համալսարանի նախագահ, 1902-1904 թվականներին Հյուսիսարևմտյան համալսարանի նախագահ, հիմնադրել և 1889-1895 թվականներին եղել է Ամերիկյան քաղաքական և սոցիալական գիտությունների ակադեմիայի առաջին նախագահը։

Կենսագրություն
--------------

Էդմունդը ծնվել է 1855 թվականի մայիսի 21-ին, Իլինոյս նահանգի Ջեքսոնվիլ քաղաքում։

Ուսումը որպես ուսանող անցել է Հարվարդի համալսարանում 1874-1875 թվականներին, իսկ 1877 թվականին ստացել է դոկտորի աստիճան Հալլե-Վիտենբերգի համալսարանում (Գերմանիա), որտեղ սովորել է 1875-1877 թվականներին։

1877 թվականին ԱՄՆ վերադառնալուց հետո նա դարձել է Իլինոյսի Էվանսթոնի Բարձրագույն դպրոցի տնօրենը, իսկ երկու տարի անց նա գլխավորել է Իլինոյս նահանգի Նորմալայի բարձրագույն դպրոցը։ 1883 թվականին Փենսիլվանիայի համալսարանում դարձել է պրոֆեսոր ֆինանսների ֆակուլտետում և ադմինիստրատոր, որտեղ գլխավորել է Ուորտոնի բիզնես դպրոցը։ 1889 թվականին հիմնադրել և 1889-1895 թվականներին դարձել է Ամերիկյան քաղաքական և սոցիալական գիտությունների ակադեմիայի առաջին նախագահը։ 1893 թվականին նա նշանակվել է Չիկագոյի համալսարանի պետական ֆինանսների պրոֆեսոր, 1902-1904 թվականներին՝ Հյուսիսարևմտյան համալսարանի նախագահ։

1919 թվականին առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով հրաժարական է տվել և ստանալով տարեկան արձակուրդ, 1920 թվականին թոշակի է անցել։

### Ընտանիք

Կինը՝ Աննա Մարգարիտ Լանգե Ջեյմսը, որը ծնվել է 1856 թվականին, մահացել է 1914 թվականի նոյեմբերի 23-ին։ Նրանք ունեցել են երկու որդի՝ Անտոնի Ջոնը, Հերման Ջեյմսը և մեկ դուստր՝ Հելեն Դիքսոն Ջեյմսը։

Մատենագրություն
---------------

James E. J. The canal and the railway, with a note on the development of railway passenger traffic// Publications of the American Economic Association, 1890, v.5, nos. 3 and 4, p. 5-57

James E. J. Commercial Education Արխիվացված 2016-08-14 Wayback Machine, 1904.

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  The Dispatch, Rock Island Argus — Rock Island.
2. ↑  Find A Grave — 1996.
3. 1 2 3 4  *The Northwestern University Archives* Edmund Janes James. Архивировано из первоисточника 22 Մայիսի 2018.
4. ↑  Mrs. Anna Margaret Lange James, Death of the Wife of the President of the University of Illinois // *Journal of the Illinois State Historical Society (1908-1984) Vol. 7, No. 4*. — Jan. 1915. — P. 408—416.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | American National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 15010424 · CiNii: DA02798992 · GND: 117610984 · ISNI: 000000008842457X · LCCN: n90675305 · LNB: 000017176 · NDL: 00771283 · NLA: 35807177 · NLG: 126534 · NSK: 000136647 · NTA: 135605555 · SUDOC: 099439468 · VIAF: 47125547 · WorldCat VIAF: 47125547 |

 |

 |
**Կրիստինա Խոյնովսկայա Լիսկևիչ** (լեհ.՝ Krystyna Chojnowska-Liskiewicz, հուլիսի 15, 1936(1936-07-15), Վարշավա, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն - հունիսի 12, 2021(2021-06-12), Գդանսկ, Pomeranian Voivodeship, Լեհաստան), լեհ առագաստանավորդուհի և ճարտարագետ-նավաշինարար։ Առաջին կինն է, որ առագաստանավով, միայնակ կատարել է շուրջերկրյա ճանապարհորդություն։

Կենսագրություն
--------------

Կրիստինա Խոյնովսկայան ծնվել է 1936 թվականին Վարշավայում, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ընտանիքով տեղափոխվել է Լեհաստանի հյուսիս՝ Օստրուդա։ 1953 թվականից ապրել է Գդանսկում։ Սովորել է Գդանսկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, իսկ ավարտելուց հետո նախագծող է աշխատել Գդանսկի նավաշինարանում։ Այնտեղ էլ ծանոթացել է ապագա ամուսնու հետ։

16 տարեկանից սկսել է զբաղվել առագաստային սպորտով։ 1960 թվականին դարձել է ղեկապետ, իսկ 1966 թվականին կապիտան և ստացել է առագաստանավ վարելու արտոնագիր։ Որպես կապիտան՝ Կրիստինան կատարել է 21 օվկիանոսային և ծովային ճանապարհորդություն, որոնցից երեքը եղել է զուտ կանացի անձնակազմով։ Մի քանի ճանապարհորդություն կատարել է ամուսնու հետ, որը նույնպես զբաղվել է առագաստային սպորտով։

Կրիստինա Խոյնովսկայա Լիսկևիչը հայտնի է, որպես առաջին կին, որ առագաստանով միայնակ պտտվել է աշխարհի շուրջը։ Ճանապարհորդությունը սկսել է «Mazurek» առագաստանավով 1976 թվականի փետրվարի 28-ին Լաս Պալմաս դե Գրան Կանարիա քաղաքից։ Անցնելով Բարբադոսի Բրիջթաունով, Բալբոայով, Տանոխայեով և Թահիտիով նա հասել է Սիդնեյ և առագաստանավը կանգնեցրել վերանորոգման։ Ճանապահորդությունը շարունակելուց հետո Կրիստինան լուրջ հիվանդացել է։ Նրան Պորտլենդ Ռոուդսից օդանավով տեղափոխել են Կերնս։ Բոլոր դեպքերում նա շարունակել է ճանապարհորդությունը և 1977 թվականի դեկտեմբերի 2-ին հասել է Մոզամբիկի նեղուց։ Արդյունքում՝ 401 օրվա ընթացքում անցել է 31,166 ծովային մղոն և 1978 թվականի ապրիլի 21-ին հասել է ճամփորդության վերջնակետին։ Նրա նվաճումը գրանցվել է Գինեսսի ռեկորդների գրքում։

Գրականություն
-------------

* Polnische Entdecker, Herausgeber: Polnisches Ministerium für Auswärtige Angelegenheiten, ISBN 83-89175-51-7, Seite 55 ff.

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
2. 1 2 3 4 5 6
3. ↑  «Кристина Хойновская-Лискевич: триумфальная женщина на борту яхты». proboating.ru. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
4. ↑  *List Of Solo Circumnavigators* Արխիվացված 2018-05-16 Wayback Machine, from the Joshua Slocum Society International
5. ↑  *Solo Oceans Sailing & Racing* Արխիվացված 2008-04-10 Wayback Machine from solocircumnavigation.com
6. ↑  *Joyon’s strength and skill shatters two solo records* Արխիվացված 2006-02-22 Wayback Machine, from Telegraph Sport
7. ↑  Яхтова верф ім. Д. Конрада Кореньовського gedanopedia.pl(լեհ.)
8. ↑  З історії польського яхтингу: Христина Хойновська-Ліскевич tawernaskipperow.pl 07.03.2011(լեհ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1149406844 · ISNI: 0000000110743201 · NKC: mzk2009492051 · NUKAT: n00046185 · VIAF: 84774389 · WorldCat VIAF: 84774389 |

 |
**Սինդի Մաքքեյն** (անգլ.՝ Cindy McCain, մայիսի 20, 1954(1954-05-20), Ֆինիքս, ԱՄՆ), ամերիկացի գործարար, քաղաքական և հասարակական գործիչ, Հանրապետական կուսակցության անդամ։ Սենատոր Ջոն Մաքքեյնի այրին։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1954 թվականի մայիսի 20-ին Արիզոնա նահանգի Ֆենիքս քաղաքում։ Ընտանիքի միակ երեխան։ 1968 թվականին նա մի խումբ կրտսերների կոչում ստացավ «Ռոդեո թագուհու» տիտղոսը, ստացավ մանկավարժության արվեստի բակալավրի կոչում Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանից և հատուկ մանկավարժության արվեստի մագիստրոսի կոչում։ Նա ուսուցանույմ էր հաշմանդամություն ունեցող երեխաներին մինչև 1980 թվականը, երբ ամուսնացավ Ջոն Մաքքեյնի հետ։ 1988 թվականին, դառնալով երեք երեխաների մայր (չորրորդ երեխան ավելի ուշ որդեգրվեց ընտանիքի կողմից), նա հիմնել է Ամերիկյան կամավոր բժշկական թիմի բարեգործությունը` բժշկական օգնություն ցուցաբերելու կարիքավորներին երրորդ աշխարհի երկրներում։ 2000 թվականին նա ղեկավարեց հոր Hensley & Co.-ի տնօրենների խորհուրդը, Anheuser-Busch գարեջրի խոշորագույն դիստրիբյուտորներից մեկը։

Ակտիվորեն մասնակցել է ամուսնու քաղաքական քարոզարշավներին, այդ թվում՝ 2008 թվականին, երբ նա պայքարում էր նախագահի պաշտոնի համար։ Մասնավորապես, հենց նա է հրապարակայնորեն մեղադրել Բարաք Օբամային, որ նա անցկացրել է «ամերիկյան պատմության ամենակեղտոտ արշավը», ինչպես նաև այն բանում, որ սենատորի պաշտոնում նա մերժել է Իրաքում ամերիկացի զինվորներին աջակցելու հարցում (Օբաման դեմ է քվեարկել ամերիկյան ռազմական խմբավորման ֆինանսավորմանը)։

Անձնական կյանք
--------------

1994 թվականին նա դադարեց մասնակցել բժշկական բարեգործական կազմակերպություններին։ 2004 թվականին ինսուլտ Է տարել, որի հետևանքներից լիովին վերականգնվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. 1 2  GeneaStar
3. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
4. ↑  Leonard Doyle (2008 թ․ օգոստոսի 30). «Cindy McCain: Painful secrets» (անգլերեն). Independent. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 27-ին.
5. ↑  Deborah Charles (2008 թ․ նոյեմբերի 1). «Cindy McCain fits the role of first lady» (անգլերեն). Reuters. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 27-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր (անգլ.) |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ (անգլ.) |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000042431395 · LCCN: n2008064097 · VIAF: 31474360 · WorldCat VIAF: 31474360 |

 |
**Էդուարդ Անդրանիկի Երանոսյան** (բուլղար․՝ Едуард Антраник Ераносян, փետրվարի 8, 1961(1961-02-08), Վառնա, Բուլղարիա), մականունը՝ «Էդո» ( բուլղար․՝ Едо ), հայազգի բուլղարացի ֆուտբոլային մարզիչ և նախկին խաղացող, ով հանդես է եկել որպես հարձակվող։ Երանոսյանը խաղացել է Պլովդիվի «Լոկոմոտիվում», պորտուգալական «Վիտորիա դե Սետուբալ»-ում, «Լեյշոյշ»-ում, «Բոավիշտա»-ում։

Մարզական կարիերա
----------------

1978 թվականից սկսած խաղացել է Պլովդիվի «Լոկոմոտիվ»-ում (1977–1988, 1989, 1993–1994), դարձել ակումբի լեգենդներից, ամենահայտնի հարձակվողներից մեկը՝ մասնակցելով 158 հանդիպման և խփելով 62 գոլ Բուլղարիայի ֆուտբոլի բարձրագույն խմբի առաջնությունում՝ A PFG- ում, նվաճելով խորհրդային բանակի գավաթը 1983 թվականին և լինելով առաջնության լավագույն ռմբարկուն 1984 թվականին։ Հետագայում խաղացել է նաև Հունաստանում և Պորտուգալիայում ՝ «Ապոլոն Կալամարիաս» (1988–1989), «Վիտորիա» (1989–1990), «Լեյշիես» SC (1990–1991, 1992–1993 և 1996–1997) և «Բոավիշտա» ՖԱ (1991–1991) թիմերում։ Երանոսյանը Բուլղարիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է 10 հանդիպում։ Նա հայտնի էր տեխնիկապես գեղեցիկ, մտածված, գրավիչ խաղով։

Երանոսյանն իր մարզչական կարիերան սկսել է պորտուգալական «Լեյշոյշ»-ում, որը մարզել է 1997-1999 թվականներին։ Այնուհետև նա ստանձնել է գլխավոր մազչի պաշտոնը Պլովդիվի Լոկոմոտիվում ՝ մնալով այնտեղ 2000-2001 թվականներին և 2003-2005 թվականներին (առաջնորդելով թիմին իր առաջին և միակ չեմպիոնական տիտղոսին 2004 թվականին)։ Մարզել է նաև PFC Dobrudzha Dobrich-ը 2001-2002 թվականներին, այնուհետև՝ PFC Beroe Stara Zagora- ն,,Կիպրոսում՝ APOP Kinyras Peyias-ը, Enosis Neon Paralimni- ն։ 2013 թվականին նշանակվել է Անգոլայի Kabuscorp Sport Club ֆուտբոլային ակումբի գլխավոր մարզիչ

Երանոսյանն ունի նաև Պորտուգալիայի քաղաքացիություն։

Մարզական նվաճումներ
-------------------

### Որպես ֆուտբոլիստ

Պլովդիվի Լոկոմոտիվի կազմում
* Խորհրդային բանակի գավաթ (1)։ 1983 թ.
* Բուլղարիայի ֆուտբոլի բարձրագույն խմբի առաջնության՝ A PFG-ի լավագույն ռմբարկու (1)։ 1984 թ.

Բոավիշտա Ֆ.Ա.-ի կազմում
* Taça de Portugal (1): 1991–92

### Որպես մարզիչ

Պլովդիվի Լոկոմոտիվ
* Բուլղարիայի ֆուտբոլի բարձրագույն խմբի առաջնության՝ A PFG-ի չեմպիոն (1)։ 2003-04
* Բուլղարիայի սուպերգավաթակիր (1). 2004
* Բուլղարիայի ֆուտբոլի տարվա մարզիչ (1)։ 2004

Kabuscorp S.C.P.
* Girabola (1): 2013

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  «ЛОКОМОТИВ ПЛОВДИВ – СТАТИСТИКА» (բուլղարերեն). Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 25-ին.
3. ↑  «Локомотив (Пд) поздрави Едуард Ераносян» (բուլղարերեն). Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 25-ին.
4. ↑  «Едуард Ераносян празнува семейно рождения си ден в Пловдив» (բուլղարերեն). Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 25-ին.
5. ↑  «Ераносян заменя Ривалдо с Адриано» (բուլղարերեն). 2012 թ․ դեկտեմբերի 27.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *National Football Teams* կայքում(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) |

 |
**Բրեդլի Ջեյմս** (1983, Էքսետեր, Դևոն), անգլիացի դերասան։ Դերասանական գործունեությունն սկսել է 2008 թվականին ITV-ի «Լյուիս» (անգլ. Lewis) հեռուստասերիալում։ Ճանաչված է դարձել «BBC» հեռուստաընկերության «Մերլին» (անգլ. Merlin) հեռուստասերիալում ` խաղալով թագավոր Արթուրի դերը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Էքսետեր, Դեվոնում։ Այնուհետև իր ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ֆլորիդա, երբ 9 տարեկան էր։ ԱՄՆ-ում գտնվելու տարիներին նա հաճախել է Crown Point Elementary School դպրոցը։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Fletcher Middle School և Madeley High School դպրոցներում` Անգլիայում։ Ջեյմսը ֆուտբոլի մեծ երկրպագու է և ամեն տարի մասնակցում է սպորտային բարեգործական իրադարձությունների։ Երբ նա դեռևս երիտասարդ էր, ցանկանում էր դառնալ կա՛մ ֆուտբոլիստ կա՛մ էլ դերասան։ Նա որոշեց գնալ դերասանական ճանապարհով և հաճախեց Drama Centre London, որտեղ շատ խիստ էին վերաբերվում աշակերտներին։

2014 թվականի օգոստոսին Ջեյմսը մասնակցել է Ice Bucket Challenge բարեգործական ակցիային՝ գումար հայթայթելու նպատակով։

Կարիերան հեռուստատեսությունում
------------------------------

Ջեյմսը առաջին անգամ եթեր դուրս եկավ 2008 թվականին «Լյուիս» հեռուստասերիալում։ Նաև խաղացել է Բենի դերը BBC Three drama Dis/Connected: Նրա կարիրերան հասավ իր գագաթնակետին, երբ Ջեյմսը ընտրվեց արքայազն Արթուրի դերը խաղալու համար Մերլին հեռուստասերիալում։ Մերլին հեռուստասերիալը 5 տարի եթեր դուրս գալուց հետո դադարել է նկարահանվել։ Անգլիացի դերասանը 2014 թվականին նկարահանվեց Homeland քաղաքական հեռուստասերիալում՝ Էդգարի դերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Wait... wut? Merlin's Bradley James is in Homeland and we missed it». *Digital Spy*. 2014 թ․ հուլիսի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 18-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Rotten Tomatoes |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4907309 · BNF: 16260634j · GND: 127524887X · ISNI: 0000000114796298 · LCCN: no2011007875 · NUKAT: n2019217937 · VIAF: 107572671 · WorldCat VIAF: 107572671 |

 |

 |
**Յոել Լինդպերե** (էստ․՝ Joel Lindpere, հոկտեմբերի 5, 1981(1981-10-05), Տալլին, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), էստոնացի ֆուտբոլիստ։ Չիկագո Ֆայր ակումբի և Էստոնիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղացող է։

Ակումբային կարիերա
------------------

15 տարեկանում սկսեց հանդես գալ Էստոնիայի առաջնության 3-րդ լիգայում հանդես եկող Նիմմե Կալյուի կազմում։ Այդ ակումբում Լինդպերեն անցկացրած 7 հանդիպումներում կարողացավ հեղինակել 14 գնդակ։ Հաջորդ 2 մրցաշրջանները ևս նա անցկացրեց նույն լիգայում, բայց այս անգամ արդեն Լելլեում։ 2000 թ. մրցաշրջանից սկսած նա արդեն սկսեց խաղալ Ֆլորայի կազմում, որն էստոնական ուժեղ ակումբներից մեկն է։ Ֆլորայի կազմում Լինդպերեն 2 անգամ կարողացել է հաղթել Էստոնիայի առաջնությունում (2002, 2003)։ 2001 թվականի մրցաշրջանի վերջում և 2002 թվականի մրցաշրջանի սկզբում Լինդպերեն սկսեց վարձավճարով հանդես գալ Վալգայի կազմում, իսկ 2004/05 թթ. մրցաշրջանում՝ բուլղարական ԲԿՄԱ-ի կազմում։ Բուլղարական ԲԿՄԱ-ի հետ կարողացավ դառնալ Բուլղարիայի առաջնության չեմպիոն։

2006 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Էստոնիայի գավաթի խաղարկության 1/6 եզրափակչի ժամանակ կրած պարտությունից հետո Լինդպերեն հայհոյեց պահեստային մրցավարին, որից հետո Էստոնիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիան նրան որակազրկեց մինչև հոկտեմբերի 15-ը, իսկ Ֆլորայի ղեկավարությունը որոշեց այլևս չհամագործակցել նրա հետ։

2007 թ. ձմռանը Լինդպերեն հայտնվեց նորվեգական Տրոմսյոյի կազմում։ Միակ հաջողությունը այս ակումբի հետ եղավ այն, որ կարողացավ գրավել Նորվեգիայի առաջնության 3-րդ տեղը։

2010 թ. հունվարի 26-ին Լինդպերեն ստորագրեց պայմանագիր 2 տարի ժամկետով Նյու Յորք Ռեդ Բուլսի հետ։ Սկզբում հանդես էր գալիս կենտրոնական պաշտպանի դիրքում, իսկ հետո ստիպված եղավ զբաղեցնել ձախ կիսապաշտպանի դիրքը, երբ ակումբում հայտնվեցին նոր ֆուտբոլիստներ՝ Թիերի Անրին և Ռաֆայել Մարկեսը։ 2013 թ. հունվարի 4-ին տեղափոխվեց Չիկագո Ֆայր։

Ազգային հավաքականի կազմում
--------------------------

Լինդպերեն հանդես է եկել նաև Էստոնիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում։ Էստոնիայի ազգային հավաքականի կազմում մեկնարկային հանդիպում է անցկացրել 1999 թ. նոյեմբերի 1-ին, երբ թիմն ընկերական հանդիպում էր անցկացնում Արաբական Միացյալ Էմիրությունների ազգային հավաքականի հետ։

Նվաճումներ
----------

**Ֆլորայի կազմում**
• Էստոնիայի չեմպիոն - 2002, 2003
• Էստոնիայի սուպերգավաթակիր - 2002, 2003, 2004

**ԲԿՄԱ (Սոֆիա)-ի կազմում**
• Բուլղարիայի չեմպիոն - 2004/05

Հղումներ
--------

• Յոել Լինդպերեն www.national-football-teams.com կայքում

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Էստոնական մարզական կենսագրական բառարան (эст.)
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. 1 2  Արգենտինական ֆուտբոլի տվյալների շտեմարան (իսպ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BDFA · ESBL · eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · iDNES.cz · MLS · National Football Teams.com · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · worldfootball.net (խաղացող) · Էստոնական ֆուտբոլային միություն · ՈւԵՖԱ · ՖԻՖԱ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 1112154688466948380007 · WorldCat VIAF: 1112154688466948380007 |

 |
**Դեյվիդ Ֆիլո** (անգլ.՝ David Robert Filo, ապրիլի 20, 1966(1966-04-20), Վիսկոնսին, ԱՄՆ), ամերիկյան գործարար և Ջերի Յանգի հետ Yahoo!-ի համահիմնադիրը։

Կենսագրություն
--------------

Ֆիլոն ծնվել է Վիսկոնսինում։ Վեց տարեկանում նա տեղափոխվել է Լուիզիանա նահանգի Լեյք Չարլզ արվարձան Մոսս Բլաֆ։ Ավարտել է Սեմ Հյուսթոնի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև ստացել է հաշվողական տեխնիկայի բակալավրի աստիճան Թուլեյնի համալսարանում (Դին կրթաթոշակի շնորհիվ) և մագիստրոսի աստիճան Սթենֆորդի համալսարանում։

1994 թվականի փետրվարին նա Ջերի Յանգի հետ ստեղծել է «Ջերի և Դևիդի ուղեցույցը համաշխարհային համացանցում» ինտերնետ-կայքը, որը բաղկացած է այլ կայքերի կատալոգից։ Ավելի ուշ կայքը վերանվանվել է «Yahoo!»։ «Yahoo!»-ն արագ դարձել է շատ հայտնի է, ինչն էր դրդել է Ֆիլոյին և Յանգին ստեղծել Yahoo! Inc ընկերությունը։

Ի սկզբանե Yahoo!-ն վեբ կատալոգում եղել է վեբ պորտալ, որը տրամադրել է ապրանքների և ծառայությունների լայն տեսականի։ Ներկայումս այն հանդիսանում է առաջատար ինտերնետ-բրենդներից մեկը և հեռահաղորդակցության ընկերությունների հետ համագործակցության շնորհիվ հանդիսանում է համացանցում ամենաշատ այցելվող վեբ-կայքերից մեկը։

Անձնական կյանք
--------------

2005 թվականին 30 մլն դոլար է նվիրաբերել իր մայր բուհին՝ Թուլեյնի համալսարանի ինժեներական ֆակուլտետին։

Ամուսնացած է լուսանկարչուհի և ուսուցչուհի Անժելա Բուենինգի հետ։

2014 թվականի դեկտեմբերին Forbes-ը Ֆիլոյի կարողությունը գնահատել է 3,8 մլրդ դոլար, ինչը նրան թույլ է տվել զբաղեցնել 580-րդ տեղն աշխարհում։ 2017 թվականի դրությամբ նա զբաղեցնում է 564-րդ տեղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑
3. ↑  «David Filo». Forbes. 2014 թ․ հոկտեմբերի 17.
4. ↑  Yahoo! Inc. - История компании. yhoo.client.shareholder.com
5. ↑  Alex Gray (2017 թ․ ապրիլի 10). «These are the world's most popular websites». *World Economic Forum*. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
6. ↑  «Самые популярные сайты 2012: Alexa Ranks 500 самых посещаемых сайтов», Huffington Post, 9 августа 2012 г.
7. 1 2  «Forbes 400 Richest Americans: #292 David Filo». Forbes. 2013 թ․ մարտ.
8. ↑  Another billionaire drops Արխիվացված Դեկտեմբեր 5, 2008 Wayback Machine
9. ↑  «The World's Billionaires». *Forbes* (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* MetroActive: пара Yahoos
* Майкл Мориц берет интервью у Дэвида Фило на конференции TechCrunch40 видео

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Scopus · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA09884480 · ISNI: 0000000043191522 · LCCN: no96018209 · NDL: 00513204 · NTA: 147543843 · VIAF: 24191286 · WorldCat VIAF: 24191286 |

 |

 |
**Գևորգ Բադալյան** (հունվարի 5, 1991(1991-01-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Սկսել է ֆուտբոլ պարապել Մոստ քաղաքի «Բանիկ» ակումբի դպրոցում։ Այդ ակումբի կազմում իր առաջնախաղը նշել է 2010 թվականին։ Չեխիայի առաջնությունում անց է կացրել 17 խաղ և խփել 4 գոլ։ 2011 թվականից հանդես է գալիս որպես Օստրավա քաղաքի «Բանիկ» ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան։

### Հավաքական

Հրավիրվել է խաղալու Հայաստանի մինչև 17, մինչև 19 և մինչև 21 տարեկանների հավաքականներում։ Ընդհանուր առմամբ մասնակցել է 11 խաղի և խփել 1 գնդակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)
* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Профиль на сайте footballdatabase.eu (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · iDNES.cz · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · ՈւԵՖԱ |

 |
**Մուշեղ Ա** (*անհայտ* - 984), Կարսի թագավորության հիմնադիրը 963 թվականից։

Աբասի (928-953) որդին և Աշոտ Գ Ողորմածի եղբայրը։ Իրեն թագավոր է հռչակել, երբ Աշոտ Գ Ողորմածը 961 թվականին Բագրատունյաց թագավորության մայրաքաղաքը տեղափոխել է Անի, իսկ Մուշեղ Ա-ին նշանակել Կարսի և նրա գավառի կառավարիչ։

Աշոտ Գ Ողորմածը Մուշեղ Ա-ի թագավորությունը ճանաչել է որպես իրեն ենթակա իշխանություն։ Աշոտ Գ Ողորմածի մահից (977) հետո Մուշեղ Ա-ն հավակնել է Բագրատունյաց շահնշահ (արքայից արքա) տիտղոսին, բայց Անիի ավագանին գահ է բարձրացրել մահացած թագավորի որդուն՝ Սմբատ Բ-ին։ Վերջինիս և Մուշեղ Ա-ի միջև վեճ է ծագել Աղտոձորի կարևոր լեռնանցքի և Շատիկ սահմանային ամրության համար, որը սակայն Դավիթ Կյուրոպաղատի միջնորդությամբ լուծվել է խաղաղ ճանապարհով։ Սմբատ Բ-ի դեմ Մուշեղ Ա-ն պատերազմի է հրահրել Դվինի ամիրա Սալարյան Աբուլ-Հայջային, սակայն վերջինս պարտություն է կրել Անիի մատույցներում։ Մուշեղ Ա-ն հավակնել է նաև Փառիսոսի թագավորության գահին, որի ապագա ժառանգն իր կինն էր՝ Սահակ Սևադայի դուստրը։

Ընտանիքը
--------

Մուշեղ Ա Բագրատունին ամուսնացել էր Գարդմանքի իշխան Սահակ Սևադայի դստեր հետ։ Ունեցել են մեկ որդի՝

* Աբաս Բագրատունի (ծն. թվ. անհայտ - 1029), Կարսի թագավոր (984-1029).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Պատմագիտական ուսումնասիրություններ», Նիկողայոս Ադոնց, Հատոր Ա, Երևան, 2006, էջ 518

Աղբյուրներ
----------

* «Պատմագիտական ուսումնասիրություններ», Նիկողայոս Ադոնց, Հատոր Ա, Երևան, 2006, էջ 518

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 81)։*  |
**«Միայնակը»** (անգլ.՝  A Man Apart), 2003 թվականի ամերիկա-գերմանական մարտաֆիլմ՝ նկարահանված ռեժիսոր Ֆ. Գերի Գրեյի կողմից։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2003 թվականի ապրիլի 4-ին Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Ռուսաստանում ֆիլմը վաճառքի է հանվել 2003 թվականի հուլիսի 17-ին։ Ֆիլմի արտադրության բյուջեն կազմում էր 36 միլիոն, ընդհանուր շահույթը՝ 44 միլիոն դոլար։ Գլխավոր դերերում Վին Դիզել, Թիմոթի Օլիֆանտ, Լորենս Թեյիթ։

Սյուժե
------

Նահանգի ոստիկանության թմրանյութերի դեմ պայքարի հատուկ բաժինը փորձում է ձերբակալել Մեքսիկայի թմրավաճառին։ Այդ ժամանակ «Դիաբլո» կոչվող պլանտացյաի տարածքի և նարկոբարոնի տիտղոսի համար պայքար է սկսվում։ Հանցագործը բանտարկված է, առաջադրանքը կատարված է։ Ամեն ինչ կարծես թե լավ էր, բայց գլխավոր հերոսի՝ Շոն Վեթերի կինը սպանվում է ուղարկված մարդասպանի կողմից։ Գլխավոր հերոսը հուսահատության մեջ անընդհատ իրեն նույն հարցն է տալսի. Ով և ինչու։ Հաջորդ գործողության ընթացքում Վեթերը ծեծում է կասկածյալներից մեկին, ում համարում էր իր կնոջ սպանողը։ Ոստիկանության պետը 6 ամսով Շոնին զրկում է ոստիկանական նշանից։ Բայց նա չի դադարում պայքարե։ Նրա մտերիմ ընկեր և գործընկեր Դեմետրիուսի օգնությամբ նա սկսում է տեղեկություններ փորփրել «Սատանայի» մասին։ Ընդ որում, հենց նարկոբարոն Մեմո Լորսերոնը, ում բանտարկել էր Շոնը, տեղեկություններ էր հաղորդում Շոնին։ Նա իր տեսակետն ունի Դիաբլոյի վերաբերյալ. առաջին հերթին նա սպանել է Շոնի կնոջը և երեխային, երկրորդը Շոնին խոստացել է հանել դաշնային բանտից։ Շոնը իր գործընկեր և մտերիմ ընկեր Դեմետրիուսի հետ, հասնում է թմրանյութերի բիզնեսի գագաթ՝ դեպի «Դիաբլո»։ Վերջապես, հասնելով Դիաբլո, Շոնը սպանեց նրան և Դիմետրիուսի հետ տուն է վերադառնում։ Բայց սա վերջը չէ. Լուսերոյին տեղափոխող ավտոբուսի վրա սկսվում են կրակել, և Լյուսերոն փախչում է։ Փաստերն ապացուցում են, որ մարդասպանը հենց Լուսերոն է։ Այդ ժամանակ Շոնը անձամբ գնում է Լուսերոյի հայրենիք։ Վեթերը Լուսերոյին հանձնում է իշխանությանը։

Դերերում
--------

| Դերասան | Դերակատարում | կերպարի բնօրինակ անվանումը |
| --- | --- | --- |
| Վին Դիզել | Շոն Վեթեր | DEA Agent Sean Vetter |
| Լորենս Թեյիթ | Դեմետրուս Հիքս | DEA Agent Demetrius Hicks |
| Թիմոթի Օլիֆանտ | Հոլիվուդյան Ջեք | Hollywood Jack |
| Ջենո Սիլվա | Մեմո Լուսերո | Memo Lucero |
| Ջեֆ Քոբեր | Պամոնա Ջո | Pomona Joe |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
2. ↑
3. ↑
4. 1 2 3 4 5 6 7 8
5. 1 2 3 4 5
6. 1 2
7. 1 2 3
8. 1 2 3 4 5 6
9. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆիլմի պաշտոնական կայք(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes · AFI լիամետրաժ ֆիլմերի կատալոգ |

 |
| **՞**Սովորական քառթակ |
| --- |
| Սովորական քառթակ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ծածանաձկներ |
|
|
|
| Ցեղ |  **Սովորական քառթակներ**  |
|
|
| Տեսակ |  **Սովորական քառթակ**  |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Gobio gobio |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 184448 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սովորական քառթակ** (լատին․՝ Gobio gobio), ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանի ջրամբարներում հայտնաբերվել և նկարագրվել է 1998 թվականին։ Հանդիպում է Արաքս, Ախուրյան, Հրազդան, Մեծամոր գետերում և նրանց հարող ջրանցքներում։ Մանր ձուկ է։ Մարմինը լայնակի կտրվածքում գրեթե կլոր է, երկարությունը՝ 12 (երբեմն՝ մինչև 15) սմ, զանգվածը՝ 50 գ և ավելի։

Արտաքին տեսք
------------

Գլուխը բավական խոշոր է, կազմում է մարմնի երկարության 1/4-ը։ Բերանը գտնվում է գլխի երկարության կեսը կազմող դնչի ստորին մասում։ Վերին ծնոտի աջ և ձախ կողմերում կա մեկական կարճ բեղիկ։ Թեփուկները միջին մեծության են, կողագծում՝ 37-43 հատ։ Կլանային ատամները երկշարք են, եզակի դեպքերում՝ միաշարք։ Պոչային լողակը համեմատաբար խոր կտրվածքով է, վերին բլթակը ստորինից մի փոքր երկար է։ Մեջքը և կողքերի վերին մասը մոխրականաչավուն են՝ մետաղ, երկնագույն նրբերանգով, կողքերն արծաթագույն են, փորիկը՝ դեղնասպիտակավուն։ Մեջքի և կողքերի թեփուկներն ունեն մուգ եզրագիծ, մարմնի վրա, կողագծի երկայնքով, կան 6-11 կլորավուն պտեր։ Կրծքային, մեջքային և պոչային լողակները մոխրագույն են, վերջինների վրա կան գորշավուն, մանր, անկանոն դասավորված պտեր, իսկ փորային լողակներն ու հետնալողակն անգույն են։

Բազմացում
---------

Սեռահասուն է դառնում կյանքի 2-րդ տարում։ Բազմանում է գարնանը։ Յուրաքանչյուր առանձնյակ տարեկան ձվադրում է մի քանի անգամ (որոշակի ընդմիջումներով)։ Բեղունությունը հասնում է մինչև 10 հազար ձկնկիթի։ Այն դեղնավուն է, դնում է քարերի կամ ստորջրյա բույսերի վրա։

Բնակվում է վտառներով՝ գետերի և ջրանցքների դանդաղահոս տեղամասերում։ Վարում է մերձհատակային կենսակերպ, սնվում բենթոսային անողնաշարավորներով (միջատների թրթուրներ, խեցգետնակերպներ, փափկամարմիններ, օղակավոր որդեր, դետրիտ), երբեմն՝ բույսերի մնացորդներով։ Արդյունաբերական նշանակություն չունի։ Որոշակի վնաս է հասցնում՝ սնվելով արժեքավոր ձկնատեսակների (ծածան, հաշամ, ճանար) ձկնկիթով ու թրթուրներով։ Կարող է ծառայել որպես սիրող, ձկնորսության օբյեկտ։

Տես նաև
-------

* Ծածան
* Հաշամ
* Ճանար

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779257235 · NKC: ph489492 |

 |