**Ուոլթեր Ջեք Փելանս** (**Փալանս**, **Փելենս**, անգլ.՝ Walter Jack Palance, ծնունդով՝ **Վլադիմիր Իվանի Փալագնյուկ** (ուկրաիներեն՝ Володимир Іванович Палагнюк), փետրվարի 18, 1919(1919-02-18)[…], Lattimer, Լուզերն շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - նոյեմբերի 10, 2006(2006-11-10)[…], Մոնտեսիտո, Սանտա Բարբարա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ուկրաինական ծագմամբ ամերիկացի դերասան։

Ջեք Փելանսը ստացել է ճանաչում որպես վեստերն ժանրի դերասան և 1950-ական թվականներին անվանակարգվել է «Օսկար» մրցանակի և մրցանակը ստացել է միայն 1992 թվականին «Քաղաքային խուլիգաններ» ֆիլմում կատակերգական դեր խաղալու համար։ Նաև եղել է «Ոսկե գլոբուս» և «Էմմի» մրցանակների դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Վլադիմիր Փալագնյուկը ծնվել է 1919 թվականի փետրվարի 18-ին (ուրիշ տվյալներով՝ 1920 թվականի փետրվարի 18-ին) Փենսիլվանիա նահանգի Լատիմեր-Մայնզ քաղաքում՝ ԱՄՆ-ից տեղափոխված ուկրաինական ներգաղթյալների ընտանիքում։ Իվան Փալանգլյուկ՝ Տերնոպոլի մարզի Իվանե-Զոլոտոե գյուղի բնիկ, Աննա Գրամյակ՝ Լվովի բնիկ։ Վլադիմիրի հայրը աշխատել է հանքափոր և մահացել է թոքի քաղցկեղից։

Հոր նման Վլադիմիրը որոշ ժամանակ աշխատել է ածխի հանքում, և երիտասարդին կարող էր սպասվել նույն ճակատագիրը, ինչ հորը, բայց նրան օգնեց սպորտը. Վլադիմիրը հաղթել է Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանի ֆուտբոլային չեմպիոնատը, և հաջողությունը տաղանդավոր երիտասարդին նետել է պրոֆեսիոնալ սպորտի մեջ։ 1930-ական թվականների վերջերին Վլադիմիրը Ջեք Բրացո կեղծանունով սկսել է պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկի կարիերան և ծանր քաշային կարգում հասել է զգալի հաջողությունների։ Ըստ որոշ չհաստատված տեղեկությունների՝ նա գերազանցել է այդ ժամանակվա ռեկորդը՝ տանելով 15 անընդմեջ հաղթանակ, որից 12-ը ձեռք է բերել նոկաուտով չորրորդ փուլի ավարտին։ Մենամարտերից մեկի ընթացքում Ջեքը հարված է ստացել ադամախնձորին, որից հետո մինչև իր մահը մնացել է խռպոտ ձայնով։ 1940 թվականի դեկտեմբերի 17-ին այս բոլոր մենամարտերը, բացառությամբ վերջինի, թույլատրված չեն եղել նահանգի սպորտային ատյանի կողմից։ Բռնցքամարտի պաշտոնական վիճակագրությամբ գրանցվել է Ջեքի միայն մեկ քառափուլային մարտ, որը միավորներով պարտվել է 1940 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Ուայթ Փլեյնսում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին ավարտել է բռնցքամարտիկի կարիերան և ընդունվել է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժեր, որտեղ «B-24» ռմբակոծիչի վրա ուսուցողական թռիչքի ժամանակ նրա ինքնաթիռն այրվել է։ Վլադիմիրը կարողացել է փրկվել պարաշյուտով. նա ստացել է դեմքի այրվածքներ։ Բուժումից և մի քանի պլաստիկ վիրահատություններից հետո Վլադիմիր Փալագնյուկը կրկին մասնակցել է ռազմական գործողություններին, ստացել մրցանակներ և զորացրվել 1944 թվականին։

Օգտվելով պատերազմի վետերանների արտոնություններից՝ Վլադիմիրը ընդունվել է Սթենֆորդի համալսարանի դերասանական արվեստի ֆակուլտետ։ Ուսման ընթացքում ապրուստ է վաստակել՝ աշխատելով ռեստորաններում, աշխատելով որպես պահակ և ֆոտոմոդել։

Համալսարանն ավարտելուց հետո՝ 1947 թվականին, որոշ ժամանակ աշխատել է «The San Francisco Chronicle» թերթում և ռադիոյում։ Առաջին դերասանական աշխատանքը Ջեքը ստացել է Բրոդվեյում՝ հայտնի ամերիկացի դերասան Մառլոն Բրանդոյի հետ խաղալով ««Ցանկություն» տրամվայ» պիեսի ներկայացման մեջ։ Հետո Ջեքն ինքն է խաղացել այս պիեսի Սթենլի Կովալսկիի գլխավոր դերը։ Այն բանից հետո, երբ դարձել է դերասան, Վլադիմիրն իր անունը փոխել է Ուոլտեր Ջեք Պելանս (անգլ.՝ Walter Jack Palance):

Էկրանին նրա առաջնաելույթը եղել է «Խուճապ փողոցներում» (անգլ.՝ Panic in the Streets, 1950) ֆիլմի հանցագործի դերը։ Նրա դերերի մեծ մասը կոպիտ ու դաժան հանցագործներ էին (ինչին նպաստել են նրա խռպոտ ձայնը և դեմքի այրվածքի հետևանքները), թեև Ջեքը անձնական կյանքում փափուկ մարդ էր և զբաղվում էր արվեստով ու պոեզիայով։ Ջեք Փելանսը որոշ ժամանակ աշխատել է նաև Եվրոպայում, որտեղ օգտվել է ավելի հաճելի և մարդկային դերեր կատարելու հնարավորությունից, որոնց սովոր չէր ամերիկյան լսարանը։ Դեր, որը նա եվրոպական կինոյում խաղացել է ամենալավը. դա այն դերն է, որը նա խաղացել է «Արհամարհանք» կինոֆիլմում (ֆր.՝ Le Mépris)։

Ջեք Փելանսը փոշմանել էր, որ դերերի մեծամասնությունը, որոնք նա խաղացել է, եղել են բացասական կերպարներ։ Նա բավական քննադատաբար էր արտահայտվում Հոլիվուդում իր կատարած աշխատանքների մասին՝ իր ֆիլմերի մեծ մասը անվանելով «աղբ», իսկ ռեժիսորներին՝ անտաղանդ։ Ջեքին միշտ դուր է եկել կատակերգությունը, և հենց «Քաղաքային խուլիգաններ» (անգլ.՝ City Slickers) կատակերգական ֆիլմում կատարած դերի համար 1992 թվականին ստացել է «Օսկար»։ «Օսկարի» հանձնման ժամանակ նա հիշել է, որ նախկինում իրեն Վլադիմիր էին կոչում։ Ինչպես նաև որոշել է ցույց տալ, որ վառոդամանում դեռ վառոդ կա. 4 անգամ հրում է կատարել մեկ ձեռքի վրա։ Այս կինոֆիլմի կատակերգական համբավի և պարգևատրման արարողության ժամանակ աշխուժության և ոչ սովորական վարքի շնորհիվ Ջեք Փելանսը նկարահանվել է ևս մի քանի հեռուստակատակերգություններում։

Մասնակի ֆիլմագրություն
----------------------

| **Տարի** |  | **Անվանում** | **Բնօրինակ անվանում** | **Դեր** |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1950 | ֆ | Խուճապ փողոցներում | *Panic in the Streets* | Բլեքի |
| 1952 | ֆ | Անսպասելի վախ | *Sudden Fear* | Լեսթեր Բլեյն |
| 1953 | ֆ | Շեյն | *Shane* | Ջեք Ուիլսոն |
| 1953 | ֆ | Երկրորդ հնարավորություն | *Second Chance* | Կեպի Գորդոն |
| 1954 | ֆ | Արծաթե գավաթ | *The Silver Chalice* | Սիմոն կախարդ |
| 1955 | ֆ | Մեծ դանակ | *The Big Knife* | Չարլզ Կասլ |
| 1957 | ֆ | Թվորի տուն | *House of Numbers* | Արնի Ջադլոու / Բիլ Ջադլոու |
| 1958 | ֆ | Մարդը ներսից | *The Man Inside* | Միլո Մարչ |
| 1960 | ֆ | Աուստերլիցի ճակատամարտը | *Austerlitz* | գեներալ Ֆրանց ֆոն Վեյրոտեր |
| 1961 | ֆ | Ահեղ դատաստան | *Il giudizio universale* | պարոն Մաթեոնե |
| 1961 | ֆ | Բարաբբա | *Barabba* | Տորվալդ |
| 1963 | ֆ | Արհամարհանք | *Le Mépris* | Ջերեմի Պրոկոշ |
| 1966 | ֆ | Պրոֆեսիոնալները | *The Professionals* | Հեսուս Ռասա |
| 1969 | ֆ | Չէ՛ | *Che!* | Ֆիդել Կաստրո |
| 1969 | հֆ | Ժյուստինա կամ առաքինության դժբախտությունը | *Justine, ovvero le disavventure della virtù* | Հայր Անտոնին |
| 1973 | ֆ | Դրակուլա | *Dracula* | Կոմս Դրակուլա |
| 1980 | ֆ | Նախազգուշացում | *Without Warning* | Ջո Թեյլոր |
| 1987 | ֆ | Սրճարան «Բաղդադ» | *Bagdad Café* | Ռուդի Կոքս |
| 1988 | ֆ | Երիտասարդ սլաքներ | *Young Guns* | Լորենս Ջ. Մյորֆի |
| 1989 | ֆ | Տանգո և Քեշ | *Tango & Cash* | Իվ Պերե |
| 1989 | ֆ | Բեթմեն | *Batman* | Կարլ Գրիսոմ |
| 1991 | ֆ | Քաղաքային խուլիգաններ | *City Slickers* | Կյորլի Ուոշբուրն |
| 1993 | ֆ | Կիբօրգ 2։ Ապակե ստվեր | *Cyborg 2: Glass Shadow* | Մերսի |
| 1994 | մֆ | Փարավոններ և Ռոբերսոններ | *Cops And Robbersons* | Ջեյք Սթոուն |
| 1994 | ֆ | Արքայադուստրը և կարապը | *The Swan Princess* | Ռոտբարտ |
| 1999 | ֆ | Գանձերի կղզին | *Treasure Island* | Ջոն Սիլվեր |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  Internet Broadway Database — 2000.
3. 1 2
4. ↑
5. ↑  «Jack Palance (1919-2006) - Auteur - Ressources de la Bibliothèque nationale de France» (ֆրանսերեն). data.bnf.fr. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 16-ին.
6. 1 2  «Veteran western star Palance dies» (անգլերեն). 2006 թ․ նոյեմբերի 11. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 16-ին.
7. ↑  «The Last Role of an American "City Slicker" with a Ukrainian Soul». www.ukemonde.com. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 16-ին.
8. ↑  В Хезлтоне, где он тогда проживал, уже был боксёр с таким именем, выступавший в лёгкой весовой категории ранее (с 1913 по 1921 гг.) и завершивший карьеру за двадцать лет до выхода Палагнюка на ринг.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջեք Փելանս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BoxRec · AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 8313 · BNE: XX1126702 · BNF: 13898196w · GND: 130482366 · GTAA: 139923 · ISNI: 0000000109389284 · LCCN: n85067145 · NKC: js20070216013 · NLA: 40510193 · NLP: a0000001286358 · NTA: 167717553 · NUKAT: n2009121098 · SUDOC: 081474806 · VIAF: 117455211 · WorldCat VIAF: 117455211 |

 |

 |