recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Աբայ Կունանբաևի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Абаю Кунанбаеву, ղազ.՝ Абай Құнанбаев ескерткіші), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է ղազախ լուսավորիչ-բանաստեղծ, ղազախական գրականության հիմնադիր Աբայ Կունանբաևին։ Տեղադրվել է Չիստոպրուդնի բուլվարում, Ռուսաստանում Ղազախստանի դեսպանատան մոտակայքում։

Պատմություն
-----------

2006 թվականին Ռուսաստանի և Ղազախստանի նախագահներ Նազարբաևը և Պուտինը հայտարարեցին Պուշկինի տարի Ղազախստանում և Աբայի տարի Ռուսաստանում։ Աստանայում և Մոսկվայում տեղադրվեցին երկու բանաստեղծների բրոնզե հուշարձանները։

Մոսկվայի հուշարձանը Ղազախստանի նվերն է Ռուսաստանի մայրաքաղաքին։ Աբայ Կունանբաևի հուշարձանը տեղադրելու մասին որոշումը կայացվել է Նուրսուլթան Նազարբաևի և Վլադիմիր Պուտինի հանդիպման ժամանակ՝ Ղազախստանի նախագահի Ռուսաստանի Դաշնություն 2005 թվականի հունվարին կատարած պաշտոնական այցի շրջանակներում։ Նախագիծը ֆինանսավորել է ղազախական կողմը։ Հուշարձանի ընդհանուր արժեքը կազմել է մոտ 162 մլն տենգե՝ ավելի քան 1,25 մլն դոլար։ Հուշարձանի բացմանը, որը կայացել է 2006 թվականի ապրիլի 4-ին, մասնակցել են Ռուսաստանի և Ղազախստանի նախագահներ Վլադիմիր Պուտինն ու Նուրսուլթան Նազարբաևը։

Իր հերթին ռուս մեծ բանաստեղծ Ալեքսանդր Պուշկինի կիսանդրին տեղադրվել է Ալմաթիում դեռևս 1999 թվականի հոկտեմբերի 29-ին՝ նրա ծննդյան 200-ամյակի առթիվ (հեղինակն է ռուս քանդակագործ Անատոլի Բիչուկովը, ղազախ ճարտարապետները՝ Տ. Երալիևը, Ա. Անչուգովը)։

2012 թվականի մայիսին Աբայի հուշարձանի մոտ՝ Չիստիե պրուդիում, տեղի են ունեցել ռուսական ընդդիմության #ОккупайАбай հեշթեգով աղմկահարույց բողոքի ակցիաները, որոնք ռուսաստանցիների ուշադրությունը կրկին ուղղեցին Աբայի պոեզիային։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործներ՝ Մարատ Այնեկով (ղազախական ազգային արժույթի՝ տենգեի էսքիզների ստեղծողը), Սաիդ Այնեկով
* Կոնստրուկտոր՝ Սայրան Ֆազիլով
* Ճարտարապետներ՝ Վալերի Ռոմանենկո, Թիմուր Սուլեյմենովը
* Դիզայներ՝ Իգոր Պոլյակով
* Նկարիչ՝ Էդուարդ Դրոբիցկի

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից, ներկայացնում է ազգային նախշերով զարդարված քարե պատվանդանին նստած բանաստեղծին։ Պատվանդանին արված է հետևյալ մակագրությունը. «Հավերժ է անմահ խոսքի արարիչը»։ Բացի բուն հուշարձանից հորինվածքի կազմի մեջ մտնում են երկու քարե կուռքեր, որոնք ստեղծված են ղփչաղական կուռքերի ոճով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Путин и Назарбаев открыли в Москве памятник Абаю Кунанбаеву».
2. 1 2  «Памятник Абаю Кунанбаеву».
3. ↑  «Памятник А. С. Пушкину. Памятник монументального искусства». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 3-ին.
4. ↑  «Абай стал символом протестов против Путина».
5. 1 2  «Памятник Абаю Кунанбаеву». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 3-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник Абаю Кунанбаеву
**«Պրիազովսկի կրայ» թերթի խմբագրության շենք** (ռուս.՝ Здание редакции газеты «Приазовский край»), շենք Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքում, որը գտնվում է Բոլշայա Սադովայա փողոցում (շենք 18/31)։ Մինչև 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունն այստեղ գործել է «Պրիազովսկի կրայ» թերթի խմբագրությունը։ Շենքն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցվել է 1880-ական թվականների վերջին։ 1890-ական թվականներին այնտեղ աշխատել է «Պրիազովսկի կրայ» թերթի խմբագրությունը։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո շենքն ազգայնացվել է։ 2000-ական թվականների վերջում շենքը գտնվել է Դոնի Ռոստովի վարչակազմի հաշվեկշռում և չի շահագործվել։

Ճարտարապետություն
-----------------

«Պրիազովսկի կրայ» թերթի խմբագրության շենքը գտնվում է Բոլշայա Սադովայա փողոցի և Բրատսկի նրբանցքի անկյունում։ Շինության հատակագիծն ուղղանկյուն է, ունի ներքին հորաձև բակ։ Շենքն ունի հատակագծման միջանցքային համակարգ` սենյակների միակողմանի դասավորությամբ։

Խմբագրության աղյուսե շենքն ունի երկու հարկ և թեք տանիք։ Ճակատի ձևավորման մեջ առկա են կլասիցիզմի տարրեր։ Շենքի միասնական կոմպոզիցիան որոշում են պատուհանատեղերի ձևը և չափսերը, ելուստավորումները և ատտիկոսները։ Առաջին հարկը շարված է կոպտատաշ քարից։ Բոլշայա Սադովայա փողոցի կողմի շքամուտքն ընդգծված է որմնասյուներով։ Երկրորդ հարկի պատուհանները ձևավորված են եռանկյունաձև ճակտոններ ունեցող պորտալներով։ Պատշգամբներն ունեն կորացված մետաղական ճաղեր։ Ճակատին ձևավորման ժամանակ օգտագործվել են կամարաղեղներ, դեկորատիվ կողպեքներ և զարդաքիվեր։

Հուշատախտակներ
--------------

Շենքի ճակատին փակցված է երկու հուշատախտակ։ 1968 թվականին տեղադրված հուշատախտակին գրված է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Այստեղ «Պրիազովսկի կրայ» թերթի խմբագրությունում 1896-1898 թվականներին աշխատել է գրող Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչ Սերաֆիմովիչը (Պոպով) (1863-1949)։* |  |

1978 թվականին շենքի ճակատին փակցվել է երկրորդ հուշատախտակը հետևյալ տեքստով.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Այստեղ «Պրիազովսկի կրայ» թերթի խմբագրությունում 1896-1898 թվականներին աշխատել է գրող Ալեքսեյ Իվանովիչ Սվիրսկին (1865-1942)։* |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)». Официальный портал Правительства Ростовской области. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 28-ին.
2. 1 2 3 4 5  *Шулепова Э. А.* Материалы свода памятников истории и культуры РСФСР. Ростовская область.. — М.: Изд-во НИИ культуры, 1990. — С. 21.
3. ↑  «О здании редакции газеты "Приазовский край"». voopiik-don.ru. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 6-ին.

Գրականություն
-------------

* *Захарьянц Т. Н. Иноземцев Г. А. Семерик П. В.* Ростов-на-Дону. — Ростов-н/Д. 1949. — С. 128.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Приазовский край": история одной газеты Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine
**Արյունոտ կիրակի** (թուրքերեն՝ Kanlı Pazar), ԱՄՆ-ի նավատորմի ժամանման դեմ բողոքի գագաթնակետը և 1969 թվականի փետրվարի 16-ին Ստամբուլի բնակիչների ցույցի դեմ ծայրահեղ աջ զինյալների հարձակումը։

Պատմություն
-----------

1960 թվականի պետական հեղաշրջումը, որը թույլ է տվել իշխանության գալ մի խումբ զինվորական սպաների, դժգոհություն է առաջացրել Թուրքիայի բնակչության շրջանում։ Արհմիութենական շարժման ճնշումն ու տարածաշրջանում ԱՄՆ քաղաքականությանը ենթարկվելը հակակառավարական ու հակաամերիկյան տրամադրություններ են առաջացրել աշխատանքային ու երիտասարդական միջավայրում։ 1960-ականների երկրորդ կեսին այդ տրամադրությունները սկսեցին տարածվել ամերիկյան քաղաքականության դեմ բաց բողոքի ակցիաների մեջ։

ԱՄՆ-ի 6-րդ նավատորմի ժամանումը Թուրքիա առաջացրել է զանգվածային բողոքներ, այդ թվում՝ Ստամբուլի բնակիչների երեսունհազարանոց ցույցը, որը շարժվել է դեպի Թաքսիմ հրապարակ։ Մի քանի հազար ցուցարարներին հաջողվել է ճեղքել ոստիկանական պատնեշները, սակայն ճեղքվածների վրա անմիջապես հարձակվել է ծայրահեղ աջակողմյան զինյալների մի մեծ խումբ, որոնք զինված են սառը զենքով։ Բախման ժամանակ սպանվել են երկու ցուցարարներ՝ Ալի Թուրգութն ու Դուրան Էրդողանը։ Ավելի ուշ հետազոտող Ֆերոզ Ահմադը արյունալի կիրակի տեղի ունեցած իրադարձությունները բնորոշել է որպես կազմակերպված ֆաշիստական բռնության օրինակ։

Աջերի և ձախերի բախումները Թուրքիայում հաճախակի են եղել 1960-1970-ական թվականներին։ Նման հարձակումների բազմիցս ենթարկվել են ձախ, կանացի, արհմիութենական և աշխատանքային կազմակերպություններն ու հրատարակությունները։ Ծայրահեղ աջակողմյան բռնությունների ևս մեկ գագաթնակետ է դարձել 1977 թվականին Թաքսիմ հրապարակում տեղի ունեցած սպանդը, որը համարվում է Թուրքիայում երկրորդ արյունալի կիրակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Karasapan, Omer. Turkey and US Strategy in the Age of Glasnost. *Middle East Report*, No. 160, Turkey in the Age of Glasnost (Sep. — Oct. 1989), p. 6
2. ↑  *Amineh, Mehdi Parvizi; Houweling, Henk* Global Energy Security and Its Geopolitical Impediments: The Case of the Caspian Region(անգլ.) // *Perspectives on Global Development and Technology* : journal. — 2007. — Т. 6. — С. 365—388. — doi:10.1163/156914907X207793
3. ↑  *Kasaba, Resat Ed.* Turkey in the Modern World. — Cambridge University Press, 2008. — Т. 4. — С. xvii, 226—266. — (The Cambridge History of Turkey).
4. ↑  Karasapan, Omer. Turkey and US Strategy in the Age of Glasnost. *Middle East Report*, No. 160, Turkey in the Age of Glasnost (Sep. — Oct. 1989), p. 8
5. ↑  «Istanbul Protests». Turkish Daily News. 2001 թ․ փետրվարի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հունվարի 9-ին.
6. ↑  *Ahmad, Feroz* The Turkish Experiment in Democracy: 1940-1975. — Boulder, CO, USA: Westview Press, 1977. — С. 381.
7. ↑  Başkan, Filiz (January 2006). «Globalization and Nationalism: The Nationalist Action Party of Turkey». Nationalism and Ethnic Politics 12 (1): 83-105.
8. ↑  Ahmad, Feroz. Military Intervention and the Crisis in Turkey. *MERIP Reports*, No. 93, Turkey: The Generals Take Over (Jan. 1981), p. 10,22
**Նեոռոմանտիզմ**, 19-20-րդ դարերի արվեստի ուղղություն, հոսանք, արտահայտվել է հատկապես գրականության մեջ, առաջացել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ որպես ռեալիստական և նատուրալիստական հոսանքների արձագանք, շարունակություն:Կարելի է բնորոշել որպես 19-րդ դարի առաջին կեսին եվրոպական ռոմանտիզմի վերածնունդ։ Ընկալվում է նաև իբրև մոդեռնիզմի նախնական արտահայտություն կամ ուղղություն։

Նեոռոմանտիզմի գրականության մեջ իշխում են անսպասելիությունը, արկածներն ու վտանգը, բայց գործող կերպարները սովորական մարդիկ են։ Արարքների հերոսականությունը արտահայտվում է որպես կյանքը վառ ապրելու, սեփական անձի հանդեպ հարգանքը չկորցնելու ձգտում («Գանձերի կղզին»՝ Սթիվենսոն, «Նավապետ Թոկից փախածը»՝ Լուի Բուսենար)։

Նեոռոմանտիզմը կարճ ժամանակում դարձավ շատ արգասաբեր գրական հոսանք։ 20-րդ դարում էլ շարունակեցին գրել նեոռոմանտիզմի գրական հոսանքի սկզբունքներին հարազատ ստեղծագործություններ՝ «Կապիտան Բլադի ոդիսականը» (*Սաբատինի*) և «Կալկաթայի ժառանգորդը»( *Շտիլմարկ)*։

Գրական հոսանքի ձևավորման հարցում նշանակալի ազդեցություն է ունեցել Նիցշեի և Շոպենհաուերի փիլիսոփայությունը, այդ պատճառով էլ նեոռոմանտիզմի ստեղծագործությունները հաճախ կառուցված են յուրահատուկ ուժով օժտված անհատների շուրջ, որոնց կերպարներում հեղինակները ընդգծել են բնավորության ուժեղ արտահայտված կոնկրետ գծեր, օրինակ՝ Դանկոն և Լարան Մաքսիմ Գորկու «Պառավ Իզերգիլը» ստեղծագործության մեջ, նավապետ Նեմոն Ժյուլ Վեռնի ստեղծագործություններից, Մարտին Իդենը Ջեկ Լոնդոնի համանուն վեպից։

Նեոռոմանտիզմի պայծառ ներկայացուցիչներից են Ջոզեֆ Քոնրադը, Էթել Վոյնիչը, Ջեկ Լոնդոնը, Հենրի Հագարդը, Մայն Ռիդը, Ռաֆայել Սաբատինին, Ժյուլ Վեռնը, Արթուր Կոնան Դոյլը, Հենրիկ Իբսենը, Սելմա Լագերլյոֆը, Կնուտ Համսունը, Ռեդյարդ Քիփլինգը, Էյնո Լեյնոն, Ռոստան Էդմոնը, Ռոբերտ Սթիվենսոնը, Հերման Հեսսեն, Սալոմեա Ներիսը, Ռուսաստանում՝ Ալեքսանդր Կուպրինը, Նիկոլայ Գումիլյովը, Ալեքսանդր Գրինը, Վլադիմիր Նաբոկովը, Մաքսիմ Գորկու վաղ շրջանի գործերը։

Նեոռոմանտիզմին են հարում նաև 20-րդ դարի որոշ անվանի երաժիշտներ, օրինակ՝ Սերգեյ Ռախմանինովը, Նիկոլայ Մետները, Ռալֆ Վոան Ուիլյամսը և այլք։ Նեոռոմանտիկ են համարվում նաև Պաուլ Հինդեմիթի որոշակի ստեղծագործություններ։ 20-րդ դարավերջին նեոռոմատնիկներ համարվեցին նաև Վոլֆգանգ Ռիմը և Ջոն Ադամսը։

Նեոռոմանտիզմը հատուկ է նաև որոշ նկարիչներին, օրինակ Առնոլդ Բյոկլինին։

Տես նաև
-------

* Ռոմանտիզմ

Գրականություն
-------------

* Неоромантизм // Литературная энциклопедия терминов и понятий / Под ред. А. Н. Николюкина. — Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. — Стб. 639—646 — 1596 с. — ISBN 5-93264-026-Х.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Վլ․ Լուկով* Նեոռոմանտիզմը Ֆրանսիայում // *Հումանիտար ինֆորմացիոն պորտալ // «Գիտելիք, հասկացողություն, հմտություն»*. — 2012. — № 1 (հունվար-փետրվար).
* *Վլ․ Լուկով* Ֆրանսիական նեոռոմանտիզմ. — Մոսկվա: Մոսկվայի հումանիտար համալսարան, 2009.
* Հոդվածներ գրական հանրագիտարանից

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4136738-8 · LCCN: sh86007139 |

 |
**Ծագող արևի շքանշան** (ճապ․ 旭日章 ), ճապոնական շքանշան։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է Պետական Խորհրդի հրամանով՝ 1875 թվականի ապրիլի 10-ին։Շքանշանով պարգևատրում էին միայն տղամարդկանց՝ ինչպես ռազմական, այնպես էլ՝ քաղաքացիական ծառայությունների համար։2003 թվականին շքանշանը փոփոխության ենթարկվեց, այժմ դրանով պարգևատրում են նաև կանանց։Շքանշանի բարձրագույն աստիճանը, գրեթե նույն տեսքն ուներ, միայն զարդարված՝ պաուլաունայով, դրանով պարգևատրում էին հատուկ ծառայությունների համար։Ռուսական նավատորմի մեխանիկ Ի․Ի․Զարուբինը(1822—1902թթ) առաջիններից մեկն էր, ով 1881թվականին պարգևատրվեց այս շքանշանով։

Նկարագրություն
--------------

Դենիս Բլեյրը պարգևատրվում է շքանշանով
Շքանշանի հիմնական մասը ոսկեզօծ արծաթից է։Այն կենտրոնում ունի կաբոչոկ, որը խորհրդանշում է ծագող արևը՝ շրջապատված 32 բարակ սպիտակ էմալից շողերով, կազմելով ութանկյուն աստղ։

Շքանշանի աստիճաններ
-------------------

Շքանշանն ունի ութ աստիճան։2003 թվականին շքանշանը ձևափոխվեց․վերացվեցին նրա երկու ցածրագույն աստիճանները (7 և 8)։Սկզբում, առաջին աստիճանը բաժանվում էր երկու դասի-«ծագող արևի շքանշան՝ զարդարված պաուլաունիայի ծաղիկներով» որպես բարձրագույն աստիճանի շքանշան և «ծագող արևի շքանշանը մեծ ժապավենի վրա»։Այժմ «Ծագող արևի » շքանշանը երկրորդն է ճապոնիայում, «Քրիզանթեմի բարձր» շքանշանից հետո։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Decorations Bureau web site». CAO. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
2. ↑  «Council of State decree». Quan online. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
3. ↑  Orders of the Rising Sun Cabinet Office
4. ↑  «Weatherhead East Asian Institute web site - Carol Gluck». Columbia University. 2006 թ․ մայիսի 1. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 5-ին.

Գրականություն
-------------

* Peterson, James W. Barry C. Weaver and Michael A. Quigley. (2001). *Orders and Medals of Japan and Associated States.* San Ramon, California: Orders and Medals Society of America. ISBN 1-890974-09-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* «勲章の種類（旭日章）Orders of the Rising Sun» (ճապոներեն). 内閣府 Cabinet Office, Government of Japan. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 15-ին. с описанием шести первых степеней ордена
* Orders of the Rising Sun *Cabinet Office, Government of Japan* с описанием восьми степеней ордена
* Орден Восходящего солнца Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine
**«Դինամո» ընկերության տուն** (ռուս.՝ Дом общества «Динамо»), շենք Մոսկվայում, Բոլշայա Լուբյանկա փողոցի և Ֆուրկասովսկի նրբանցքի անկյունում։ Կառուցվել է 1928-1931 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցել են խորհրդային հայտնի ճարտարապետներ Իվան Ֆոմինը և Արկադի Լանգմանը 1931 թվականին։ Նոր շենքը կատարել է «Դինամո» մարզական ընկերության բնակելի շենքի գործառույթ։

1928-1929 թվականների նախագծով նախատեսվում էր ստեղծել համաչափ ճարտարապետական համակառույց, որը պետք է եզրափակեր Կուզնեցկի կամրջի հեռապատկերը։ Սակայն նախատեսված երկու շենքերից կառուցվել է միայն մեկը` Բոլշայա Լուբյանկա փողոցի և Ֆուրկասովսկի նրբանցքի միջև, որը ներառում է ոչ բարձր աշտարակով միավորված Լ-աձև վարչական և բնակելի մասնաշենքեր։

Նկարագրություն
--------------

«Դինամո» մարզական ընկերության համակառույցի գլխավոր մասնաշենքը, որը նայում է Բոլշայա Լուբյանկային, կառուցվել է ճարտարապետական մոնումենտալ ձևերի կիրառմամբ. դրանք են զանգվածեղ կրկնակի սյուները, շենքի խիստ ուղղաձիգները։ Նրանց առանձնահատկությունը խարիսխների և սյուների խոյակների բացակայությունն է։ Վերին աշտարակը բաժանված է պատշգամբներով շենքի անկյուններում և սյուներով, որոնց վրա հենվում է ամբողջ առաջին հարկը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Բնակելի մասնաշենքի համար ընտրվել է ավելի փոքր մասշտաբ ճակատների հստակ հորիզոնական հորինվածքով։ Շինությունը խորհրդային ճարտարապետության «մեծ ոճ» գտնելու առաջին փորձերից էր։- Москва. Энциклопедический справочник. — М.: Большая Российская Энциклопедия. 1992. |  |

Շենքն այսօր
-----------

«Դինամո» մարզական ընկերության շենքը
«Դինամո» մարզական ընկերության շենքը պատկանում է Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայությանը, առաջին հարկում «Յոթերորդ աշխարհամաս» ցանցի «Կենտրոնական գաստրոնոմ» խանութն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Решение Исполкома Московского Совета народных депутатов № 647 от 23.03.1987
2. 1 2  «Здание спортивного общества «Динамо»».

Արտաքին հղումներ
----------------

* Старые фото дома
* Дом Общества Динамо — Москва. Энциклопедический справочник. — М.: Большая Российская Энциклопедия. 1992.
**Պլանկի ջերմաստիճան,** ջերմաստիճանի չափման միավորը բնական միավորներով, Պլանկի միավորների համակարգում։ Նշանակվում է *T*P։ Ժամանակակից տիեզերագիտական պատկերացումների համաձայն, այն Տիեզերքի ջերմաստիճանն է Մեծ Պայթյունի սկզբնական պահին (Պլանկի ժամանակ)։

Սահմանումը
----------

Պլանկի ջերմաստիճանը սահմանվում է որպես

{\displaystyle T\_{P}={\frac {m\_{P}c^{2}}{k}}={\sqrt {\frac {\hbar c^{5}}{Gk^{2}}}}=}
1,41679(11)×1032 Կ (այլ կերպ ասած, Պլանկի ջերմաստիճանը 141 նոնիլիոն 679 օկտիլիոն աստիճան է),

որտեղ
*m*P-ն Պլանկի զանգվածն է,
*c*-ն՝ լույսի արագությունը վակուումում,

{\displaystyle \hbar }-ը՝ Պլանկի հաստատունը,

*k*-ն՝ Բոլցմանի հաստատունը,
*G*-ն՝ գրավիտացիոն հաստատունը։

Փակագծերի երկու թիվը արտահայտում են Պլանկի ջերմաստիճանի անորոշությունը (ստանդարտ շեղումը)։ Այլ ջերմաստիճանային սանդղակներով Պլանկի ջեմրաստիճանը կարելի է արտահայտել, օրինակ, 0 °C = 273.15 K = 1.9279 անգամ 10−30*T*P։

Նշանակությունը
--------------

Պլանկի ջերմաստիճանը այն միավորներից է, որոնք ներկայացնում են հիմնարար սահմանները քվանտային մեխանիկայում։ Ժամանակակից տեսական ֆիզիկան ի վիճակի չէ նկարագրել ավելի բարձր ջերմաստիճան ունեցող որևէ մարմին, քանի դեռ կատարելապես մշակված չէ քվանտային գրավիտացիայի տեսությունը։ Պլանկի ջերմաստիճանից բարձր ջերմաստիճաններում մասնիկների էներգիան այնքան մեծ է դառնում, որ ձգողականության ուժերը նրանց միջև համեմատելի են դառնում մյուս հիմնարար փոխազդեցությունների հետ։

Տես նաև
-------

* Պլանկի հաստատուն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «CODATA Value: Planck temperature». *The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty*. NIST. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 12–ին-ին.
2. ↑  Nova: *Absolute Hot*

Արտաքին հղումներ
----------------

* NIST reference: Պլանկի ջերմաստիճան
* Ի՞նչ է բացարձակ զրոյի հակառակը
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պետրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գևորգ «Ջիորջիո» Պետրոսյան** (դեկտեմբերի 10, 1985(1985-12-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ-իտալացի քիքբռնցքամարտիկ, ով մրցում է միջինքաշային կարգում։ Կրում է «The Doctor» մականունը և հայտնի է իր բարձրակարգ տեխնիկական հմտություններով, և պաշտպանվելու ունակությամբ, ինչի շնորհիվ էլ կարողացել է հաղթել շատ բարձրակարգ մարզիկների։ 2017 թ.-ի փետրվարի 24-ի դրությամբ, նա թեթևքաշային կարգում աշխարհում զբաղեցնում է 11-րդ հորիզոնականը ըստ GLORY-ի։ Իսկ ըստ Sporteology-ի 2016 թ.-ի լավագույն քիքբռնցքամարտիկների շաքում առաջինն է։

Տասներեք տարեկանում Հայաստանից Իտալիա արտագաղթելուց հետո Պետրոսյանը սկսել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերան որպես Մուայ Թայ մարտիկ տասնվեց տարեկանում, սկսելով 54 կգ քաշային կարգից հետագայում բարձրացել է 70 կգ միջինքաշային կարգ ամբողջ ընթացքում նվաճելով բազմաթիվ տիտղոսներ։ 2007 թ.-ի հունվարին Նոնթարան Փոր. Փամուկից կրած միավորներով պարտությունից հետո նա անց է կացրել 6 տարվա ընթացքում անց է կացրել 42 անպարտելի մենամարտ, ինչը աննախադեպ է համարվում միջինքաշային կարգի պատմության մեջ։ Նրա անպարտելի հանդիպումների շարքին վերջ դրեց Էնդի Ռիսթին միայն 2013 թ.-ի նոյեմբերին *Glory 12: New York* մրցաշարում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  By the K-1 president Sadaharu Tanikawa, «"Petrosyan the new champion : the next victim would be Masato!?"». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 22-ին. Հոկտեմբերի 27, 2009, *K-1* (ճապոներեն)
2. ↑  Jack Slack. «Jack Slack's Greatest Strikers: A Brief Look At Giorgio Petrosyan». *Bloody Elbow*.
3. ↑  «Fighters Rankings». *gloryworldseries.com*.
4. ↑  «Top 10 Kick Boxers 2016 – Exclusive». *sporteology.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 24-ին.
**Չորում** (թուրքերեն՝ Çorum), քաղաք և շրջան Թուրքիայի հյուսիսային մասում, Չորումի մարզկենտրոն։ Գտնվում է Սև ծովից մոտ 130 կմ հեռավորության վրա։ Չորումը գտնվում է Անկարայից 244 կմ, իսկ Ստամբուլից` 608 կմ հեռավորության վրա։ 2004 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 178,500 մարդ։ Բնակչության մեծամասնությունը թուրքեր են։ Գտնվում է մոտ 820 մետր ծովի մակարդակից բարձր։ Ժամանակին Չորումում մեծ քանակությամբ հայեր են բնակվել։

Աշխարհագրություն
----------------

Չորումը գտնվում է Անատոլիական սարահարթում, Սև ծովից մոտ 130 կմ դեպի հարավ։ Կլիման խիստ մայրցամաքային է։ Ամառը երկար և շոգ է, իսկ ձմեռը` ցուրտ և ձնառատ։

Պատմություն
-----------

Հնում Չորումի վիլայեթի տարածքը մտնում էր Խեթական թագավորության կազմի մեջ,իսկ հենց վիլայեթի տարածում էր գտնվում խեթերի մայրաքաղաք Հատտուսան։ Չորումը մի որոշ ժամանակ մտել է Ուրարտուի կազմի մեջ։

Երկար ժամանակ վիլայեթի տարածքը պատկանել է մեկ Հռոմեական կայսրությանը, մեկ Բյուզանդական կայսրությանը։ XI դարի վերջից սկսած Փոքր Ասիան մաս առ մաս մտնում է սելջուկների տիրապետության տակ։ Իսկ XIII դարում այն վերջնականապես անցավ թուրքերի ձեռքը։

XV դարում Չորումը մտել է Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։

Քաղաքի բնակչությունը
--------------------

| Չորումի բնակչությունը |
| --- |
| 2000 | 161,321 |
| 1990 | 116,810 |
| 1985 | 96,725 |
| 1980 | 75,726 |
| 1970 | 57,576 |
| 1960 | 34,726 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Չորումի պաշտոնական կայք էջ
* Չորումի լուսանկարները
* Կազմակերպություններ Չորումում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չորում» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր  |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4230601-2 · VIAF: 123450421 · WorldCat VIAF: 123450421 |

 |
**Տիգրան** (ամբողջական անունը՝ La virtù trionfante dell’amore, e dell’odio, overo Il Tigrane - **Սիրո և ատելության նկատմամբ հաղթանակող առաքինությունը կամ Տիգրան**) օպերա, բեմադրվել է 1724 թվականին Հռոմում, տոնահանդեսի ընթացքում։ Բեմականացումն իրականացվել է Ֆեդերիկո Կապրաինայի թատրոնում։ Հեղինակներն են իտալացի երգահաններ Բենեդետտո Միկելին (1-ին գործողություն), Նիկոլա Ռոմալդին (3-րդ գործողություն) և Անտոնիո Վիվալդին (2-րդ գործողություն)։ Մինչև մեր օրերն է հասել միայն Վիվալդիի հեղինակած 2-րդ գործողության երաժշտությունը։

Օպերայի սյուժեի հիմքում ընկած են Հայոց Տիգրան Մեծ արքային առնչվող պատմական իրադարձությունները։ Օպերայի համերգային կատարումը Երևանում տեղի է ունեցել 2001 թ. նոյեմբերի 23-ին՝ Հայաստանում Քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն հռչակման 1700-ամյակի հանդիսությունների շրջանակներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ԵՐԵՎԱՆԻ ՕՊԵՐԱՅԻ ԹԱՏՐՈՆԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՐԵԼ Է ԱՆՏՈՆԻՈ ՎԻՎԱԼԴԻԻ «ՏԻԳՐԱՆ» ՕՊԵՐԱՅԻ ԲԵՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ». 2001 թ․ նոյեմբերի 23.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տիգրան Մեծը և 17-18 դարերու Եւրոպական օփերան
* ՎԻՎԱԼԴԻԻ «ՏԻԳՐԱՆ» ՕՊԵՐԱՆ Վարդան Գրիգորյան(չաշխատող հղում)
**South African Airways (SAA)** Հարավային Աֆրիկայի առաջատար ավիաընկերություն, Հարավային Աֆրիկայի ամենամեծ ավիաընկերությունը, որը իրականացնում է ներքին և միջազգային կանոնավոր թռիչքներ։ Ավիաընկերության կենտրոններն են Յոհանեսբուրգի և Քեյփթաունի օդանավակայանները։ Մինչ 1997 թվականը ավիաընկերության անվանումը եղել է Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL):

Պատմություն
-----------

### Ստեղծում

1934 թվականին Union Airways ավիաընկերությունը ձեռք է բերվել Հարավաֆրիկյան Հանրապետության կառավարության կողմից և վերանվանվել է *South African Airways*: Առաջին քաղաքները, որոնց ավիաընկերությունը իրականացրեց չվերթներ դա Քեյփթաունն էր, Դուրբանը և Յոհանեսբուրգը։ Նույն թվականի փետրվարի 01-ին ավիաընկերությունը ձեռք բերեց South-West African Airways անվանումը, որն ամեն շաբաթ թռիչքներ էր իրականացնում Վինդհուկի և Քիմբերլի միջև 1932 թվականից ի վեր։

1930 թվականին ավիաընկերությունը միջազգային շուկա է մտնում իրականացնելով նոր չվերթներ դեպի Քենիա և Ուգանդա։ Օդանավի հիմնական տեսակը SAA ավիաընկերության 1930 թվականին եղել է Junkers Ju 52 ինքնաթիռը։ Ավիաընկերության նավատորմը բաղկացած էր նույն տեսակի ինքնաթիռներից։

Երթևեկության աննշան աճը շարունակվեց մինչև 1940-ականները, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով շատ ավիաընկերություններ փակվեցին։ 1944 թվականին ավիաընկերությունը սկսեց Lockheed Lodestar-ի շահագործումը` վերականգնվող ներքին չվերթների համար։

1945 թվականի նոյեմբերի 10-ին ավիաընկերությունը բացեց առաջին թռիչքները դեպի Եվրոպա, որոնցից առաջինը կատարվեց Անգլիայի Բորնմութ քաղաքում։

### Ռեակտիվ դարաշրջան

1950 թվականին քաղաքացիական ռեակտիվ ինքնաթիռների գալուստով, ավիաընկերությունը ձեռք բերեց Boeing 707 օդանավը։ 1953 թվականին ընկերությունը դարձավ առաջին ավիաընկերությունը Մեծ Բրիտանիայից դուրս, որն օգտագործեց ռեակտիվ ինքնաթիռ։
1957 թվականի նոյեմբերին ընկերությունը սկսեցին թռիչքները դեպի Պերթ (Ավստրալիա)։

Երթուղային ցանց
---------------

Ավիաընկերությունը միջազգային թռիչքներ է կատարում դեպի Սան Պաուլու, Նյու Յորք, Վաշինգտոն, Լոնդոն, Ֆրանկֆուրտ, Մյունխեն, Մումբայ, Հոնկոնգ և Պերթ։

Չվերթ
-----

### Ուղևորատար ինքնաթիռներ

2018 թվականի հուլիս ամսվա տվյալներով ավիաընկերության նավատորմը բաղկացած էր հետևյալ ինքնաթիռներից`:

**Չվերթ South African Airways**| Տեսակը | Առկա է | Ուղևորատար  (Բիզնես/Էկանոմ) | Նշանակումներ |
| --- | --- | --- | --- |
| Airbus A319-100 | 7 | 120 (25/95) | *Կարճ հեռավորության վրա* |
| Airbus A320-200 | 10 | 138 (24/114) |  |
| Airbus A330-200 | 6 | 222 (36/186) |  |
| Airbus A330-300 | 5 | 249 (46/203) |  |
| Airbus A340-300 | 7 | 253 (38/215) | *Երկար ճանապարհ*  Եվրոպա, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկա |
| Airbus A340-600 | 9 | 317 (42/275) |
| Boeing 737-300F | 3 | 0 |  |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑   Արխիվացված 2012-03-19 Wayback Machine Флот авиакомпании

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Ավիաընկերության նորությունները Արխիվացված 2009-01-07 Wayback Machine
* Արխիվացված 2009-09-07 Wayback Machine
**Շախտիի գավառագիտական թանգարան** (ռուս.՝ Шахтинский краеведческий музей), թանգարան ՌԴ Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։ Թանգարանի շենքը XIX դարի վերջի (1896 թվական) ճարտարապետական հուշարձան է։ Թանգարանը հիմնադրվել է 1966 թվականին, բացվել 1967 թվականի մայիսի 18-ին։

Հասցեն՝ 346500, Ռոստովի մարզ, քաղաք Շախտի, Շևչենկոյի փողոց, 149։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Շախտիի գավառագիտական թանգարանը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում, 1896 թվականին կառուցված պատմական շենքում։ Այժմ շենքը ճարտարապետության հուշարձան է։ 1896 թվականից շենքում գործել է կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի պատվին, կայսր Նիկոլայ II-ի և կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի թագադրման հիշատակին անվանված Ալեքսանդրյան եկեղեցական-ծխական դպրոցը։ Դպրոցը 1907 թվականից եղել է օրինակելի։ Շենքի ներսի կենտրոնական մասում բարձր գմբեթաձև առաստաղներ են, որոնք թանգարանում ստեղծում են հնության մթնոլորտ։

Թանգարանը Ռոստովի մարզի խոշոր քաղաքային թանգարան է։ Նրա հիմնական ֆոնդում կա մոտ 13 000 միավոր։ Թանգարանում հավաքված են հին սրբապատկերներ և լուսանկարներ, տարբեր ժամանակաշրջանների պատմական փաստաթղթեր, կենցաղային իրեր և քաղաքացիների անձնական իրեր։ Ժամանակին ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիան թանգարանին որպես նվեր փոխանցել է շուրջ 200 նկար։

Թանգարանում կան թեմատիկ դահլիճներ՝ «Հին քաղաք», «Քաղաքենիական կենցաղ», «Քաղաքի մարտական փառքը», «Դոնի երկրամասի բնությունը»։ Թանգարանի պատկերասրահում անցկացվում են գրաֆիկայի, գեղանկարչության, կիրառական արվեստի և այլ ցուցահանդեսներ, կազմակերպվում են երաժշտական և բանաստեղծական երեկոներ, հանդիպումներ քաղաքի անվանի մարդկանց հետ։ Ընդամենը թանգարանում հինգ թեմատիկ դահլիճ է։

Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված երկու սրահներում ցուցադրված են զենք, զինվորների անձնական իրեր, լուսանկարներ և փաստաթղթեր։

Թանգարանի ցուցադրություններից մեկը նվիրված է Դոնի բնությանը, այստեղ կան Դոնի երկրամասում ապրող բազմաթիվ կենդանիների և թռչունների խրտվիլակներ։

Թանգարանում կարելի է ծանոթանալ տարածաշրջանում ածխարդյունաբերության պատմությանը, XIX-XX դարերի քաղաքի բնակիչների քաղքենիական կենցաղին։

2015 թվականի նոյեմբերի 12-ին թանգարանի վարչակազմը «Ածխարդյունաբերության պատմության թանգարանի» հրդեհված շենքի տարածքից գավառագիտական թանգարանի բակ տեղափոխեց թանգարանային ցուցանմուշ՝ Վլադիմիր Լենինի հուշարձանը։ Հետագայում կդիտարկվի նրա վերականգնման անհրաժեշտության հարցը։

Շախտիի գավառագիտական թանգարանին կից գործում է բանաստեղծ Ալեքսեյ Նեդոգոնովի անվան գրական միավորումը։ Նեդոգոնովը ծնունդով Ալեքսանդրովսկ-Գրուշևսկի (այժմ՝ Շախտի) քաղաքից էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Шахтинский краеведческий музей
2. ↑  Шахтинский краеведческий музей отметил свой профессиональный праздник
3. ↑  «Шахтинский краеведческий музей вновь посетят бабочки». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 11-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 4-ին.
4. ↑  Шахтинский краеведческий музей
5. ↑  Памятник В. И. Ленину

Արտաքին հղումներ
----------------

* Шахтинский краеведческий музей
* Цели и задачи МУК «Шахтинский краеведческого музея»
* Шахтинский краеведческий музей (Россия) Արխիվացված 2016-03-25 Wayback Machine
**Wings of Alaska** Ամերիկյան տեղական ավիաընկերություն, որի գրասենյակը գտնվում է Ջունո (Ալյասկա) քաղաքում։ Ալյասկայի փոքր օդանավակայանների միջև ընկերությունը իրականացնում է կանոնավոր ուղևորային և չարտերային թռիչքներ։

Պատմություն
-----------

*Wings of Alaska* ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1982 թվականին` որպես անկախ ավիափոխադրող։ Ընկերությունը Ալյասկայի փոքր օդանավակայանների միջև իրականացնում է կանոնավոր ուղևորափոխադրումների տրամադրում, ինչպես նաև նախատեսված է նահանգի հարավ-արևելյան մասի տեսարժան երթուղիներում չարտերային թռիչքներ իրականացնելու համար։ Ընկերությունը շահագործում է փոքր ինքնաթիռներ, որոնք չեն պարունակում ռեակտիվ ինքնաթիռներ, ուստի ուղևորներին առաջարկվում է թռիչքների համար զգալիորեն ցածր գներ, համեմատած տարածաշրջանային ավիաընկերությունների, որոնք գործում են երթուղային ցանցերի համանման և հատվող երթուղիներում։

2000 թվականի սկզբին Wings of Alaska ավիաընկերությունը կնքել է գործընկերային համաձայնագիր, որը թույլ է տալիս ինտեգրվել կանոնավոր չվերթների իր երթուղային ցանցը հիմնական գծի երթուղային ցանցին։ Ավիաընկերությունն ունի նաև դուստր ձեռնարկություն ՝ նվիրված Ալյասկայի հարավ-արևելքում տեղակայված վայրեր ավիափոխադրող բեռնափոխադրմանը, որի գլխամասային գրասենյակը նույնպես Ջունո քաղաքում։

Երթուղային ցանց
---------------

2009 թվականի սեպտեմբերին ավիաընկերությունը սկսել է իրականացնել կանոնավոր ուղևորային թռիչքներ դեպի հետևյալ ուղղություններով`

* Ջունո - Ջունոյի միջազգային օդանավակայան
* Կեյկ - Կեյկի օդանավակայան
* Գուստավուս - Գուստավուսի օդանավակայան
* Հեյնս - Հեյնսի օդանավակայան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wings of Alaska Արխիվացված 2017-02-26 Wayback Machine, official website

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ավիաընկերության պաշտոնական կայք Արխիվացված 2017-02-26 Wayback Machine
|  |
| --- |
| 0°06′ ю. ш. 34°45′ в. д.HGЯO |
| Երկիր | Քենիա |
| Կարգավիճակ | 300 |
| Նահանգ | Նյանզա |
| Պատմություն և աշխարհագրություն |
| Կենտրոնի բարձրությունը | 1131 մ |
| Ժամային գոտի | UTC+3:00 |
| Բնակչություն |
| Բնակչություն | 394 684 մարդ (2009) |
|  |
|  |

**Կիսումու (անգլ.՝ Kisumu)**, քաղաք արևմտյան Քենիայում, որը երկրի երրորդ մեծ քաղաքն է։

Կիսումուի բնակչությունը 2009 թվականի դրությամբ 409․928 կազմել է մարդ, 1999 թվականի մարդահամարի տվյալներով այն կազմում էր 345․312 մարդ։ Քաղաքը Նյանզա գավառի վարչական կենտրոնն է։ Վիկտորյա լճի նավահանգիստ է (Վինամի ծոց)։ Երկաթուղային գծով միացված է Մոմբասի նավահանգստի հետ,որը գտնվում է Հնդկական օվկիանոսի ափին։ Ունի օդանավակայան։ Քաղաքի մոտակայքում կան շաքարի շատ գործարաններ։ Կիսումուի բարձրությունը ծովի մակարդակից 1131մ է։

Քաղաքը հիմնադրվել է 1901 թվականին, որպես Ուգանդայի երկաթուղու տերմինալ, և ի սկզբանե կոչվել է Ֆլորենց Պրեստոն (երկաթուղու շինարարությունը վերահսկող ինժիներ Ռ․ Օ․ Պրեստնի կնոջ՝ Ֆլորենց Պրեստոնի անունով)։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացել է 1996 թվականին։ Կիսումուն գյուղատնտեսական տարածաշրջանի կենտրոն է (շաքարի, ձավարեղենի արտադրություն, անասնապահություն)։ Զարգացած է տեքստիլ արտադրությունը, կաշվե իրերի և կոշիկի արտադրությունը, նավաշինությունը, ձկնորսությունը։

Քաղաքից ոչ հեռու կան բազմաթիվ բնապահպանական վայրեր (Կիսումույի արգելոցը, Նեդեր կղզու ազգային պարկը), որտեղ կարելի է հանդիպել բաբուների և գետաձիերի։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների 44-րդ նախագահի տատիկը՝ Սառա Օբաման, ապրում է Կոգելո գյուղում, որը գտնվում է Կիսումուից 60 կմ հեռավորության վրա։

1980 թվականին քաղաքում բացվել է Կիսումուի թանգարանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Background» (անգլերեն). Kisumu Municipal Council. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 27-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 12-ին.
2. ↑  Кисуму // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
3. ↑  «Kisumu, Kenya Page» (անգլերեն). Fallingrain Global Gazetteer. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
4. ↑  Mu Xuequan (9 января 2009). «Obama's grandmother set to attend inauguration» (անգլերեն). chinaview.cn. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 11-ին.
5. ↑  «Kisumu» (անգլերեն). National Museums of Kenya. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ դեկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 15-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կիսումու» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4098465-5 · LCCN: n80086256 · SUDOC: 225517221 · VIAF: 145414955 · WorldCat VIAF: 145414955 |

 |
CMR անդամ երկրներ
**Բեռների միջազգային ավտոտրանսպորտային փոխադրումների մասին պայմանագրի կոնվենցիան (CMR)** ընդունվել է 1956 թվականի մայիսի 19-ին Ժնևում։ Ուժի մեջ է մտել 1961 թվականի հուլիսի 2-ից։ Ունի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի կարգավիճակ։ Կոչված է կարգավորելու այն հարաբերությունները, որոնք ծագում են միջազգային առևտրային բեռները ավտոտրանսպորտով փոխադրման ժամանակ։

Կոնվենցիայի բովանդակությունը
----------------------------

Կոնվենցիայի պաշտոնական անվանումն է.

անգլերեն լեզվով — **Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road**;
ֆրանսերեն լեզվով — **Convention relative au contrat de transport international de marchandises par route**.
Պաշտոնական հապավումը՝ **CMR** (ֆրանսերեն լեզվով կոնվենցիայի անվանման հապավում)

Կոնվենցիայի մասնակից են 55 երկիր (գործնականում բոլոր եվրոպական երկրները և ԽՍՀՄ կազմի մեջ մտնող նորանկախ երկրները), այդ թվում Հայաստանը՝ 2006 թվականի հունիսի 6-ից։

Կոնվենցիան կիրառվում է ավտոտրանսպորտով բեռների փոխադրման ցանկացած հատուցելի պայմանագրի նկատմամբ, երբ բեռնափոխադրման ընդունման և առաքման վայրերը, որոնք նշված են պայմանագրում, գտնվում են տարբեր երկրներում, որոնցից առնվազն մեկը հանդիսանում է Կոնվենցիայի անդամ։

CMR-ը նախատեսում է, որ ավտոտրանսպորտով բեռների փոխադրման պայմանագիրը պետք է հաստատված լինի բեռի փոխադրման բեռնագրով։ CMR բեռնագիրը տրվում է երեք օրինակից՝ առաջինը տրվում է ուղարկողին, երկրորդը կցվում է ապրանքներին, երրորդը մնում է փոխադրողի մոտ։ Բեռնագիրը չի հանդիսանում շրջանառության և ապրանքի տնօրինման փաստաթուղթ։

Կոնվենցիան նաև սահմանում է փոխադրողի պատասխանատվությունը, պահանջների և տեղեկացումների ներկայացման ժամկետները։

Նշումներ
--------

1. ↑   Կոնվենցիայի անդամ երկրների ցանկ

Գրականություն
-------------

* Внешнеэкономическая деятельность предприятия: Англо-русский словарь-справочник/ Под ред. проф. Л. Е. Стровского. — М: ЮНИТИ-ДАНА, 2002, с.483

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բեռների միջազգային ավտոտրանսպորտային փոխադրումների պայմանագրի մասին կոնվենցիայի պաշտոնական տեքստը Արխիվացված 2017-08-29 Wayback Machine
* CMR կոնվենցիայի ամբողջական տեքստն անգլերեն լեզվով Արխիվացված 2006-05-21 Wayback Machine
* CMR կոնվենցիայի ամբողջական տեքստն ռուսերեն լեզվով
* Примеры и тонкости заполнения CMR
**Ariel 1** (այլ անվանումներ UK-1, S-55), Երկրի առաջին բրիտանական արհեստական արբանյակը։ Հաջողությամբ բաց է թողվել 1962 թվականի ապրիլի 26-ին Կանավերել հրվանդանի վրա գտնվող տիեզերակայանից։

Ստեղծման պատմությունը
---------------------

Ariel 1 արբանյակը Լոնդոնի Գիտական թանգարանում
1959 թվականին ԱՄՆ-ն օգնություն խմդրեց ԿՈՍՊԱՐ տիեզերական հետազոտական կոմիտեից տիեզերական տարածքում հետազոտություններ անցկացնելու համար ստեղծել և թողարկել հրթիռներ։ Անմիջապես դրանից հետո, բրիտանական գիտա-ինժեներական խորհուրդը առաջարկեց ՆԱՍԱ-ին մշակել գիտական հետազոտությունների համար ոչ մեծ տիեզերական սարքավորում։ ԱՄՆ-ում վերջինիս հաջորդած քաղաքական քննարկումները և այլ երկրների միանալը ծրագրին մշակման չեղարկման չհանգեցրին և 1962 թվականի ապրիլի 26-ին Կանավերալ հրվանդանի վրա գտնվող 17A հրթիռակայանի հրապարակից բրիտանական առաջին տիեզերական սարքավորման հետ բաց թողնվեց Տոր-Դելտա կոնվերսիոն հրթիռը։ Գոդարդայի տիեզերական կենտրոնում ստեղծված սարքի հիմնական առաջադրանքը գիտական փորձերն են, որի նպատակն էր պարզել արևային ճառագայթման և երկրի իոնոսֆերայի գործընթացների միջև կապերը։ Սարքավորումը ուղեծրից դուրս եկավ 1976 թվականի ապրիլի 26-ին։ Արբանյակի ստեղծման և զարգացման հետևանքով ձեռք բերած փորձը օգտագործվեց Skylark ծրագրի մշակման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ariel 1 Արխիվացված 2011-10-28 Wayback Machine NSSDC Master Catalog. Retrieved 20 January 2015.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ariel 1». Space.co.uk. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 9-ին.
AlphaGo logoAlphaGo֊ի լոգոն
**AlphaGo**֊ն(ԱլֆաԳո)Գո խաղացող համակարգչային ծրագիր է, որը մշակվել է Գուգլին պատկանող DeepMind ընկերության կողմից Լոնդոնում։2015 թվականին այն դարձավ առաջին համակարգչային ծրագիրը որ կարողացավ հաղթել պրոֆեսիոնալ Գո խաղացողի 19×19 չափսերի տախտակի վրա, առանց handicap-երի(նախնական առավելություն տվող քարեր)։ 2016թ.֊ին առանց handicap֊երի հաղթեց 9 դան ռեյտինգ ունեցող և աշխարհի լավագույն Գո խաղացողներից մեկը համարվող Լի Սեդոլին. Science ամսագիրը սա համարեղ 2016-ի լավագույն հաջողություններից մեկը ։

ԱլֆաԳոն իր խաղը կառուցում է նախկինում մեքենայական ուսուցման, մասնավորապես արհեստական նեյրոնային ցանցի շնորհիվ սովորած քայլերի հիման վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Research Blog: AlphaGo: Mastering the ancient game of Go with Machine Learning». *Google Research Blog*. 2016 թ․ հունվարի 27.
2. ↑  «Match 1 - Google DeepMind Challenge Match: Lee Sedol vs AlphaGo». 2016 թ․ մարտի 8.
3. ↑  «From AI to protein folding: Our Breakthrough runners-up». Science. 2016 թ․ դեկտեմբերի 22. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
**Յոսեմիթե ազգային պարկ**, գտնվում է ԱՄՆ-ի հարավարևմտյան հատվածում, ներգրաված է Կալիֆոռնիա նահանգի մեջ, իշխանությունների հրամանով պարկը 1864 համարվեց պաշտպանված տարածք։

Պուրակներ
---------

Իր հրաշագեղ ջրվեժներով և լեռնագոյացություններով հայտնի ԱՄՆ-ի Յոսեմիթե ազգային պարկը նշանավոր է նաև նրանով, որ ներառում է աշխարհի ամենախոշոր և առավել երկարակյաց ծառերի՝ հսկայական սեկվոյաների (Սիեռա ռեդվուդ) երեք պուրակներ։

Հսկայական սեկվոյան կարող է ապրել 3000 տարուց ավելի և հասնել 225-270 ոտնաչափ (75-90մ)`Ազատության արձանի բարձրության կրկնակին՝ չհաշված պատվանդանը։ Նրանց բնի տրամագիծը կարող է հասնել 33 ոտնաչափի (11մ)։ Այդ մասին է վկայում Վավոնայի ծառ-թունելը Յոսեմիթեի ամենամեծ «Մարիապոզա» պուրակում։ Թունելը ծառի մեջ հատվել է 1881, և հետագա 88 տարիներին ավտոմեքնաներն ու փոստակարքերը երթևեկել են բացվածքով, մինչև որ 1969 թվականին ծառը տապալվեց։ «Մարիապոզա» պուրակի այլ հրաշքներից են Հսկա գրիզլին, որը, շուրջ 2700 տարեկան լինելով, համարվում է այժմ կենդանի ամենամեծահասակ սեկվոյան, և Կալիֆորնիա ծառ-թունելը, որի բնի միջոցով մարդիկ զբոսնում են՝ սկսած 1895-ից։ Ընդհանուր առմամբ «Մարիպոզա» պուրակում աճում է շուրջ 500 սեկվոյա, և հսկա աշտարակները տարեկան հյուրընկալում են ավելի քան 3 մլն այցելու։

Չնայած հսկա չափերին՝ սեկվեյանների արմատները բավականին մակերեսային են, սակայն դրանք կարող են հորիզոնական տարածվել ավելի քան 75 մ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարկ Տրուման, Աշխարհի հրաշալիքները. 100 ամենատեսարժան վայրերն աշխարհում, րատարակչություն 2012, էջ 11

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոսեմիթե ազգային պարկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American Cycl. (1879) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 4067211-6 · ISNI: 000000012111219X · LCCN: sh2005004897 · NKC: ge250328 · SUDOC: 032484941 · VIAF: 144566992 · WorldCat VIAF: 144566992 |

 |

 |
**«Կեռնեխ» արքայադուստր**  (անգլ.՝ Princess Red Wing, ծնյալ՝ Մարի Է. (Գլասկո) Կոնգդոն, մարտի 21, 1896(1896-03-21), Sprague - դեկտեմբերի 2, 1987(1987-12-02)), նարագանսետ և վամպանոագ ցեղերի ավագ, պատմաբան, բանահյուս և թանգարանի վարիչ։ Եղել է ամերիկյան հնդկացիական պատմության և մշակույթի փորձագետ ու մեկ անգամ կոչով դիմել է ՄԱԿ-ին։

Կենսագրություն
--------------

«Կեռնեխ» արքայադուստրը՝ Մարի Է․ Գլասկոն, ծնվել է 1896 թվականի մարտի 21-ին ԱՄՆ Կոնեկտիկուտ նահանգի Սպրագու քաղաքում Վալտեր և Հաննա Գլասկոների ընտանիքում։ Պատմել է, որ իր մայրը նախընտրել է իրեն կեռնեխ թռչնի պատվին «Կեռնեխ» արքայադուստր անվանել «իր առաքելությունը շնորհքով իրականացնելու» նպատակով։ Մայրը պոկանոկետ ցեղից էր, հայրը՝ նարագանսետ։ Արքայադուստրն ազգակցական կապ է ունեցել ամերիկյան պատմության ականավոր հնդկացիների հետ, ինչպիսիք են՝ Ջորջ Վաշինգտոնի հետ կռված Սիմեոն Սիմոնսը և Մետակոմետը, ով առավել հայտնի է 1670-ական թվականներին Նոր Անգլիայի գաղութների դեմ Ֆիլիպ թագավորի պատերազմից։

Համահիմնադրել և խմբագրել է 1935-1936 թվականներին հրատարակված *The Narragansett Dawn* ամսագիրը։ 1945 թվականին դարձել է Նոր Անգլիայի ցեղային առաջնորդների խորհրդի «սքվո սաչեմը»՝ պաշտոն, որը նրան թույլ էր տալիս նախագահել սուրբ արարողություններն ու փառատոները։ Նարագանսետ համայնքում հայտնի հեքիաթասաց էր ու կենդանի էր պահում իր ցեղի բանավոր ավանդույթները։ Նա պահպանել է իրենց պատմությունը՝ Ռոդ Այլենդում հիմնադրելով Տոմաքուագ հնդկացիական հուշահամալիր թանգարանը։ 1947-1970 թվականների ընթացքում եղել է Միավորված ազգերի կազմակերպության քարտուղարության խոսնակի հետազոտական հանձնաժողովի անդամ։ 1975 թվականին Ռոդ-Այլենդի համալսարանը նրան շնորհել է պատվավոր դոկտորի կոչում։ 1978 թվականին նրան ներգրավել են Ռոդ-Այլենդի ժառանգության փառքի սրահում։

Ամուսնացել է Հորեյս Փիքի հետ․ ամուսինը մահացել է 1927 թվականին։ 1936 թվականին ամուսնացել է Դանիել Կոնգդոնի հետ․ մահացել է 1959 թվականին։ Արքայադուստրը մահացել է 1987 թվականի դեկտեմբերի 2-ին 91 տարեկանում և հուղարկավորվել Ռոդ Այլենսի Պասկոուգ համայնքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Cech, John. «Princess Redwing: Many Reasons, Many Thanksgivings». Christian Science Monitor.
2. 1 2  Poon, Chris (2003 թ․ հուլիսի 12). «Princess Red Wing: Preserver of Native American Traditions». *Providence Journal*. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 4-ին – via Indian and Colonial Research Center on Facebook.
3. ↑  John Cech. 1982. Princess Red Wing: Keeper of the Past. Children's Literature Volume 10 pp. 83-100
4. ↑  «Obituary». *Providence Journal*. 1987 թ․ դեկտեմբերի 3 – via Library of Congress.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n86025161 · VIAF: 6407109 · WorldCat VIAF: 6407109 |

 |
**Գևորգ Սադաթի Սաֆրազբեկյան** (1900, Բռնակոթ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1937), հայ ռազմական և պետական գործիչ, կարմիր բանակի դիվիզիային կոմիսար (1935), ԽՄԿԿ անդամ (1920)։

Ավարտել է Լենինգրադի Ն․ Տոլմաչովի անվան ռազմաքաղաքական ակադեմիային կից բարձր քաղաշխատողների դասընթացները (1928)։ 1922 թվականից ծառայել է Հայկական դիվիզիայի քաղբաժնում, այնուհետև եղել հեծյալ գնդի կոմիսար։ 1926 թվականին նշանակվել է Հայկական դիվիզիայի կոմիսար և քաղբաժնի պետ։ 1928 թվականին՝ Միջինասիական ռազմական օկրուգի ավիացիոն բրիգադի քաղբաժնի, ապա՝ օկրուգի կազմհրահանգչական բաժնի պետ, քաղվարչության պետի տեղակալ։ 1931 թվականին Տաջիկստանում մասնակցել է հակաբոլշևիկյան ուժերի ճնշմանը։ 1932-1936 թվականներին էղել է Կարմիր բանակի գլխավոր քաղվարչության ավագ տեսուչ։ 1936-1937 թվականներին՝ ռազմաքաղաքական խորհրդատու խորհրդային բանակի քաղվարչությունում։

Պարգևատրվել է խորհրդային և մոնղոլական շքանշաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 256)։*  |
**1,1" Mark 1/1**, 28 մմ տրամաչափով մեխանիկական զենիթային թնդանոթ, որը 1930-ական թվականներին ստեղծել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի սպառազինությունների բյուրոն։ Արտադրվել է քառատված սարքավորման տեսքով, ամերիկյան նավատորմը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին այն կիրառել է որպես նավերի ՀՕՊ մոտ միջոց։ Հայտնի է ոչ պաշտոնական «Չիկագոյի դաշնամուր» անվամբ։ Թնդանոթի թերությունները, մասնավորապես անհուսալիությունը, ծանր քաշը և արկի համեմատաբար ոչ մեծ հարվածային գործունեությունը հանգեցրել են նրա փոխարինմանը շվեդական մշակմամբ 40 մմ «Բոֆորս» թնդանոթով, որը արտոնագրով արտադրվում էր ԱՄՆ-ում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

1920-թվականնեի վերջին սպառազինման ամերիկյան մասնագետները հանգում են սպառազինման մեջ գտնվող Բրաունինգ M2 գնդացրի փոխարեն նավերի ՀՕՊ մոտ նոր միջոցների մշակման անհրաժեշտության եզրակացությանը։ Ենթադրվում էր դրանք փոխարինել արկի ավելի մեծ հզորությամբ ավելի հեռահար ավտոմատ զենքով։ 28 մմ զենիթային ավտոմատների առաջին նմուշները փորձարկվել են 1930-ական թվականների սկզբին և 1934 թվականիին Պետական զենքի գործարանը զենքի արտադրության պատվերներ է ստացել։ Սակայն տեխնիկական հուսալիության հետ կապված խնդիրների պատճառով զենքերը սկսել են նավատորմ մտնել միայն 1940 թվականին։

Այս զենքերի անբավարարությունը հանգեցրել է դրանք նավատորմում օգտագործելու սահմանափակությանը։ Խոշոր նավերի վրա տեղադրվում էին 4-12 սարքավորում, Էսկադրային ականակիրներին՝ 1-2։ *1,1" Mark 1/1-ի* մարտական կիրառումը շատ հաջող չէր և այդ ժամանակ ԱՄՆ-ում սկսվում է «Բոսֆորի» զանգվածային արտադրությունը, որը «Չիկագոյի դաշնամուրին» գերազանցում էր բոլոր կողմերով, այս զենքները հետզհետե սկսվում են փոխվել։ Այնուամենայնիվ մի շարք փոքրատոննաժ նավերում մինչև պատերազմի վերջը դրանք կիրառվում էին։

Զենքը կրակում էր 416 գրամ (փամփուշտի ամբողջ զանգվածը 862 գրամ) զանգված ունեցող արկից, լուսածիրն այրվում էր մինչև 2750 մ։ Նշանառման արագությունները տատանվում էին վայրկյանում 24°-30° (տարբեր տեսակի մոդիֆիկացիաների համար)։

Գործնական արագաձգությունը վրիպումների և խափանումների պատճառով կազմում է 90 կրակ/վայրկյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  United States Naval Administration in World War II, USN Bureau of Ordnance, Gun and Mounts, Chapter IV.

Գրականություն
-------------

*Campbell J.* Naval weapons of World War Two. — Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. — 403 с. — ISBN 0-87021-459-4

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «1,1"/75 Mark 1» հոդվածին։ |
**Յոկյուլսաուրգլյուվյուր** (իսլ.՝ Jökulsárgljúfur), ազգային պարկ Իսլանդիայում։ Բացվել է 1973 թվականին, իսկ 2008 թվականի հունիսի 7-ին դարձել է Վատնայոկյուդլ ազգային պարկի մի մասը։ Պարկը տեղակայված է Իսլանդիայի հյուսիսում, Յոկյուլսաու-այ-Ֆյոդլյում գետի մոտ, Դեթիֆոս ջրվեժից ոչ հեռու, որը խոշորագույններից մեկն է Եվրոպայում։ Պարկը զբաղեցնում է 15000 հա տարածք։

Այս այգին գրավում է հրաբխային լեռների և կիրճերի բազմազանությամբ և եզակիությամբ։ Ութ հազար տարի առաջ մի հրաբուխ առաջացավ անմիջապես գետի տակ և հզոր ժայթքման հետևանքով ժայռերի, գոլորշու և ջրի խառնուրդից ձևավորվեց այն, ինչ այժմ կոչվում է Յոկյուլսաուրգլյուվյուր։

Այգու կենտրոնը Էկո ժայռն է (իսլ.՝ Hljóðarklettar): Այգու ամենագեղեցիկ լեռը Կարմիր լեռն է (իսլ.՝ Rauðholar), որն իր անունն է ստացել անսովոր կարմիր գույնի պատճառով, ինչը կապված է երկաթի պարունակությամբ։

Այգու այլ տեսարժան վայր կարելի է համարել հյուսիսային հատվածում տեղակայված Աուսբիրգի կիրճը, որն իր կառուցվածքով շատ նման է ձիու պայտի։

Ազգային պարկը պատկանում է մասնավոր սեփականատիրոջ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Vatnajokull National Park». *Háskóli Íslands*. hi.is. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 24-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Իյոկյուլյսաուրգլյուվյուր ազգային պարկ». Nordic Adventure Travel. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 26-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոկյուլսաուրգլյուվյուր» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7710475-4 · VIAF: 236180113 · WorldCat VIAF: 236180113 |

 |