recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռենատ Նուրուլաևիչ Ատաուլին** (ռուս.՝ Ренат Нурулаевич Атау́лин, մայիսի 2, 1965(1965-05-02), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։

Կարիերա
-------

Իր ֆուտբոլային կարիերան Ռենատ Ատաուլինն սկսել է Մոսկվայի «Դինամոյի» երիտասարդական թիմում։ 1982 թվականից մինչև 1983 թվականը խաղացել է Մոսկվայի ակումբի ֆարմ-ակումբը հանդիսացող Կաշիրայի «Դինամոյում»՝ անցկացնելով իր բանակային ծառայությունը։ Թիմը հանդես է եկել Երկրորդ լիգայում, որտեղ Ռենատ Ատաուլինը մասնակցել է 13 հանդիպման ու խփել 3 գոլ։ 1984 թվականից մինչև 1985 թվականը Ռենատ Ատաուլինը «սպիտակակապույտների» հիմնական կազմում մասնակցել է բարձրագույն լիգայի 52 հանդիպման և խփել 1 գոլ։ Առաջնությունում նա իր նորամուտը կատարել է 1984 թվականի ապրիլի 14-ին՝ վեցերորդ տուրի «Շախտյոր» ակումբի դեմ խաղում։ Նույն թվականին Ռենատ Ատաուլինը դարձել է ԽՍՀՄ գավաթակիր. ԽՍՀՄ գավաթի խաղարկության եզրափակչում «Դինամոն» ավելացված ժամանակում հաղթել է «Զենիթին» 2։0 հաշվով։

1986 թվականին Ռենատ Ատաուլինը տեղափոխվել է Մոսկվայի «Սպարտակ»։ Մրցաշրջանի ընթացքում նա մասնակցել է 15 հանդիպման։ Դրանից հետո նա տեղափոխվել է Մոսկվայի «Լոկոմոտիվ». «երկաթուղայինների» կազմում նա մասնակցել է 80 հանդիպման և խփել մեկ գոլ։

1989 թվականի մայիսին Ռենատ Ատաուլինը տեղափոխվել է Մոսկվայի «Տորպեդո», որի կազմում մասնակցել է ԽՍՀՄ գավաթի խաղարկության եզրափակչին։ Մրցաշրջանի ավարտին Ռենատ Ատաուլինը ու Նիկոլայ Պիսարևը պայմանագիր են կնքել շվեյցարական «Վինտերտուր» ակումբի հետ։ 1992 թվականին նրանք վերադարձել են Ռուսաստան։ Ռենատ Ատաուլինը մեկ մրցաշրջան է անցկացրել «Դինամոյի» երկրորդ կազմում, իսկ 1993 թվականին դարձել է Տուլայի «Արսենալ» ակումբի խաղացող։ 1994 թվականի մրցաշրջանը նա բաց է թողել «զինագործների» ղեկավարության հետ ունեցած կոնֆլիկտի պատճառով։

Դրանից հետո Ռենատ Ատաուլինը խաղացել է Սարատովի «Սոկոլ-ՊԺԴ», Ակտաուի «Մունայշի» և Ռամենսկոեի «Սատուրն» ակումբներում։

Ֆուտբոլային կարիերան ավարտելուց հետո Ռենատ Ատաուլինը խաղացել է «Սպարտակի» վետերանների թիմում։ 2004 թվականից մինչև 2006 թվականը եղել է «Արբատ» մինի-ֆուտբոլային ակումբի փոխնախագահը։

2014 թվականին Ռենատ Ատաուլինը սկսել է աշխատել Մոսկվայի «Լոկոմոտիվում» որպես ակադեմիայի գլխավոր տնօրենի տեղակալ երիտասարդության հարցերի գծով։

Ձեռքբերումներ
-------------

Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն «Դինամո»
* ԽՍՀՄ գավաթակիր - 1984

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  «Шахтёр (Донецк) 0 — 1 Динамо (Москва)» (ռուսերեն). КЛИСФ. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 12-ին.
3. ↑  «Фратрия — Команда» (ռուսերեն). Фратрия. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ դեկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 12-ին.
4. ↑  Ренат Атаулин: Зачем Бубнов обижает тех, с кем ел за одним столом? «Советский спорт», 8 декабря 2014

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *FootballFacts.ru* կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Transfermarkt (խաղացող) |

 |
**Dab** (դեբ), պարային շարժում, որի ընթացքում պարողը միաժամանակ թեքում է գլուխը արմունկի ուղղությամբ և բարձրացնում ձեռքերը, ինչը նման է "փռշտոցի շարժմանը"։

Ծագում
------

Dab-ը սկիզբ է առել Ատլանտայում, սակայն պարի առաջացման վայրի մասին կան տարբեր կարծիքներ։ Հաճախ պարի ստեղծողներ համարվում են հիփ-հոփ դերակատարներն և այնպիսի երաժիշտներ, ինչպիսիք են Migos-ը, Rich The Kid-ը, Peewee Longway-ը և Skippa Da Flippa-ն։

Ամերիկացի ռեփեր Bow Wow-ն, փորձելով բացատրել Dab պարի ծագումը, ասել է, որ "Դեբեռների կանեփային համայնքը" առաջացել է 2012 թվականից շատ ավելի վաղ։ Սակայն այլ դերակատարների կողմը պահողները իր հետ չէին համաձայնվում։

Տեղ ունի նաև այն ենթադրությունը, ըստ որի՝ պարը ծագել է կոկաինի սիրահարների պատճառով, ովքեր կլանում են այն տվյալ կերպով։ Սակայն, չկա ոչ մի ապացույց, որ այդ ենթադրությունը ճիշտ է։ Քեմ Նյուտոնը՝ Պանտերա Կարոլինայից ԱՖԼ-ի խաղացողը, շատ հայտնի է այդ պարի կատարմամբ՝ գոլի կատարումից հետո։ Նաև ֆուտբոլիստ Պոլ Պոգբան` լինելով դեռ "Յուվենտուսի" խաղացող (տվյալ պահին նա խաղում է "Մանչեսթեր Յունայթեդում"), նշում էր իր գոլերը` այդ շարժման միջոցով։

Հանրաճանաչությունը ԱՄՆ-ից դուրս
-------------------------------

2015 թվականին Dab-ը ԱՄՆ-ում ստացավ համաժողովրդական տարածում, իսկ XXL ամսագիրը 2015 թվականի օգոստոսին հայտնեց, որ այն ինչը սկսվել էր որպես մարզային էքսպրոմտի ոճ, շատ կարճ ժամանակամիջոցում դառնրձել է խիստ հայտնի ակումբներում և փողոցներում։ Այդ երևույթը ունի Dabbin անվանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fumadoh, Ziwe (2015 թ․ նոյեմբերի 20). «Your guide to dabbing, a 'new' dance craze that already peaked». *Daily Dot*. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 4-ին.
2. ↑  Fumadoh, Ziwe (2015 թ․ նոյեմբերի 20). «Your guide to dabbing, a 'new' dance craze that already peaked». *Daily Dot*. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 4-ին. «There's a great deal of controversy surrounding the pioneers of the dabbing dance, with the majority of credit going to the members of Quality Control label (including Migos, OG Maco, and Peewee Longway). Migos has gotten the bulk of credit for the trend since releasing the song ' Dab' on Sept. 3, 2015.»(չաշխատող հղում)
3. ↑  «Bow Wow Explaining the true meaning of the dab dance». *Vibe Magazine*.
4. ↑  Ducey, Kenny. «A history of Cam Newton and the 'Dab'». *Sports Illustrated*. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 7-ին.
5. ↑  Madden, Sidney (2015 թ․ օգոստոսի 5). «Atlanta's Dabbin' Dance Craze Is Taking Over Scial Media». *XXL Magazine*. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 4-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Diaz, Angel (2015 թ․ օգոստոսի 6). «Og Maco and Migos Got Into It On Twitter Over the Dabbin' Dance». *Complex*. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 4-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Dab (պար)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |

 |
**Վարազդատ Մակարի Ղուլիկյան** (հունվարի 10, 1921(1921-01-10), Ղզլքիլիսա, Ծալկայի մունիցիպալիտետ, Քվեմո Քարթլիի մարզ, Վրաստան - *անհայտ*), Փառքի 3 աստիճանների ասպետ, ավագ սերժանտ, ԽՄԿԿ անդամ (1943)։

1942 թվականից մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին՝ 89-րդ հայկական Թամանյան դիվիզիայի կազմում, որպես սակրավորների ջոկի հրամանատար։ Փառքի շքանշաններին արժանացել է Մալգոբեկի համար մարտերում ականապատված դաշտերը վնասազերծելու, Օդերն առաջիններից անցնելու և դիվիզիայի գետանցն ապահովելու, Բեռլինի Հումբոլդհայն պարկի ամրոցի պատնեշը պայթեցնելու համար։ 1946 թվականին զորացրվել է, աշխատանքի անցել հայրենի գյուղի, ապա Ղուշչիի խորհրդային տնտեսությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 51)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խաղալիք (այլ կիրառումներ)
Խաղալիք
**Խաղալիք**, իր, որն օգտագործվում է խաղալու համար։ Վերստեղծելով իրական և երևակայական առարկաներ, կերպարներ՝ Խաղալիքը ծառայում է մտավոր, բարոյական, գեղագիտական և ֆիզիկական դաստիարակության նպատակին։ Օգնում է երեխաներին ճանաչելու արտաքին աշխարհը, ընտելացնում նրանց նպատակասլաց, իմաստալից գործունեության, նպաստում մտածողության, հիշողության, խոսքի զարգացմանը։ Խաղալիքն օգտագործվում է ուսումնա-դաստիարակչական աշխատանքի ընթացքում, երեխաների ստեղծագործելու ունակությունները զարգացնելու նպատակով։ Խաղալիքի տիպը, բնույթը, բովանդակությունը և ձևավորումը որոշվում է ըստ կոնկրետ դաստիարակչական խնդրի, երեխայի տարիքին, զարգացման աստիճանին և հետաքրքրություններին համապատասխան։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Հայտնի է հնագույն ժամանակներից (Հին Եգիպտոս, մ. թ. ա. III հազարամյակ)՝ մարդկանց, կենդանիների, աշխատանքի գործիքների, կենցաղային առարկաների տեսքով։ Խաղալիքներ են հայտնաբերվել անտիկ դարաշրջանի (Հունաստան, Հռոմ) մանկական գերեզմանատներում։

Նախկին ՍՍՀՄ-ի տարածքում խաղալիքների առաջին արտադրությունը սկսվել է Նովգորոդում (XII դար), XVII դարից լայնորեն տարածվել է ժողովրդական տնայնագործական խաղալիքը։ Խաղալիքներ են պատրաստվել նաև մեծերի զվարճության համար։ XIX դարի վերջից սկսվել է խաղալիքի արդյունաբերական արտադրությունը մետաղից, թաղանթանյութից, ապա (XX դար)՝ պլաստմասսայից և սինթետիկ նյութերից։

Տեսակները
---------

Խաղալիքները լինում են.

* կերպարային
* ուսուցողական
* տեխնիկական
* թատերական
* պարահանդեսային
* երաժշտական
* սպորտա-շարժիչային
* զվարճանքի
* տոնածառի
* փափուկ
* հեռակառավարումով

Արտադրություն
-------------

Խաղալիքի արտադրությունը առավելապես զարգացած է ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Իտալիայում։

Տես նաև
-------

* Մանկական խաղեր

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Խաղալիքներ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 708)։*  |
**Նիկոլայ Արտեմի Բայրամյան** (1924, Բաղանիս, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944):

Կենսագրություն
--------------

Նիկոլայ Բայրամյանը ծնվել է 1924 թվականին Նոյեմբերյանի շրջանի Բաղանիս գյուղում։ Տեղի դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի մանկավարժական տեխնիկումը։ 1941-1942 ուսումնական տարում պատմություն և աշխարհագրություն է դասավանդել Աշտարակի շրջանի Կարբի գյուղի միջնակարգ դպրոցում։

1942 թվականին Նիկոլայը կամավոր մեկնել է կարմիր բանակ։ Ավարտել է սերժանտական դպրոցը և մեկնել գործող բանակ։ Մարտնչելով թշնամու դեմ Հյուսիսային Կովկասից, Բելոռուսիայի, Լեհաստանի տարածքներով՝ Արևելյան Պրուսիայով հասել է Բեռլին։ Մեծ հայրենականում ցուցաբերած արիության, խիզախության համար Նիկոլայը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի կրկնակի և Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշաններով, «Խիզախության համար» և մի շարք այլ մեդալներով։ Խիզախորեն մասնակցել է Բելոստոկ քաղաքի ուղղությամբ և Արևելյան Պրուսիայում տեղի ունեցած համառ մարտերին։ 1944 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։

Մեծ հայրենականի ավարտից հետո Նիկոլայը զորացրվել է և աշխատել է հայրենի Բաղանիսի դպրոցում։ Միաժամանակ, 1955 թվականին ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1960 թվականին եղել է Ոսկեվանի միջնակարգ դպրոցի տնօրենի տեղակալ։

1977 թվականին Բայրամյանն արժանացել է Սոցիալիստական մրցության հաղթողի կրծքանշանի։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի կրկնակի շքանշան
* Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշան
* «Խիզախության համար» մեդալ
* Սոցիալիստական մրցության հաղթողի կրծքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Գեորգի (Հրաչյա) Խաչատուրի Գևորգյան** (1921, Հաջի-Խալիլ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայկական ԽՍՀ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գեորգի (Հրաչյա) Գևորգյանը ծնվել է 1921 թվականին, Արագածի շրջանի Ծաղկահովիտ գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Տամբովի կարմրադրոշ զինվորական ուսումնարանը։

Գերմանա-խորհրդային պատերազմի առաջին օրերին, դեռ ուսումնարանը չավարտած, մեկնել է գործող բանակ։ 1941 թվականի օգոստոսին Սմոլենսկ քաղաքի դիվիզիայի շտաբում հանձնարարություն է ստացել, և ձիով անցնելով անտառով նկատել է գերմանացի զինվորների, ցանկացել է փախչել, բայց կրակոցից ձին ընկել է, իսկ Գևորգյանը գերի է ընկել գերմանացի զինվորների կողմից։ Գևորգյանը հարմար առիթ գտնելով, իր մոտ եղած նռնակով հանկարծակիի է բերել գերմանացիներին, իր կողքին ընկած ավտոմատով ֆաշիստներին տարել է դիվիզիայի շտաբ։ Այս խիզախ գործողության համար Գևորգյանն արժանացել է Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանի։ 1943 թվականի փետրվարի 16-ին մասնակցել է Դեմյանսկ քաղաքի ազատագրմանը։ Նա կարողացել է մեծ դժվարությամբ «լեզու» բերել։ Ռազմաճակատի գիծն անցնելիս վիրավորվել է։ Մարտական հրամանը գերազանց կատարելու համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։

Զորացրվելուց հետո Գևորգյանը 1952 թվականին ավարտել է Լենինականի Միքայել Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Գևորգյանն Ապարանի շրջանի տարբեր գյուղերում եղել է ուսմասվար, տնօրեն, դասավանդել է պատմություն։ 1968 թվականից աշխատել է Երևանի № 27 միջնակարգ դպրոցում։

Պարգևներ
--------

* Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան
* «Խիզախության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Երջանիկ Սարգսի Հովեյան** (1921, Երանոս, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943): ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1969): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Երջանիկ Հովեյանը ծնվել է 1921 թվականին, Մարտունու շրջանի Երանոս գյուղում։ 1940 թվականին ավարտել է Կամո քաղաքի մանկավարժական ուսումնարանը և ուսուցչական աշխատանքի անցել Մարտունու շրջանում։

1940 թվականի հոկտեմբերին զորակոչվել է կարմիր բանակ և ծառայել 141-րդ դիվիզիայի 745-րդ հրաձգային գնդում, որը գտնվել է Շեպետովկա քաղաքում։ 1941 թվականի հունիսի 22-ին նրանց զորամասը մարտի է բռնվել թշնամու մոտոհետևակային և տանկային ուժերի հետ։ Հունիսի 29-ին Երջանիկը վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո ծառայել է 3-րդ գվարդիական փառաբանված դիվիզիայի 22-րդ հրետանային գնդում։ Սեպտեմբերին Վոլխովի ռազմաճակատում կռվել է Լենինգրադի պաշտպանության համար։ 1942 թվականի ամառը նրանց զորամասը տեղափոխվել է Ռյազանի մարզ, համալրվել թարմ ուժերով և տեղափոխվել Ստալինգրադյան ռազմաճակատ։ Մարտերից մեկում Երջանիկը վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել է իր գունդը։ 1943-1944 թվականներին մասնակցել է Դոնբասի, Աջափնյա Ուկրաինայի, այնուհետև Ղրիմի ազատագրմանը։ 1944-1945 թվականներին 1-ին Մերձբալթյան և 3-րդ Բելոռուսական ռազմաճակատների կազմում մասնակցել է Բելոռուսիայի, Լիտվայի ազատագրմանը, Քյոնիգսբերգի գրավմանը։

Հովեյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշաններով, «Խիզախության համար», «Լենինգրադի պաշտպանության համար», «Ստալինգրադի պաշտպանության համար», Քյոնիգսբերգի գրավման համար մեդալներով։ 1943 թվականին ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

1945 թվականին զորացրվել է բանակից և շարունակել մանկավարժական աշխատանքը։ Ավարտել է հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրության ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ եղել է Երանոս գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, այնուհետև՝ երեկոյան դպրոցի տնօրեն։ 1969 թվականին Հովեյանին շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի կոչում։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1969)
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան
* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Լենինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ
* Քյոնիքսբերգի գրավման համար մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանվելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գրիգոր Համբարի Մանվելյան** (1917, Հառիճ, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգոր Մանվելյանը ծնվել է 1917 թվականին, Արթիկի շրջանի Հառիճ գյուղում։ Սովորել է հայրենի գյուղի դպրոցում։ 1935 թվականին ավարտել է Լենինականի շինարարական տեխնիկումը և նույն թվականին նշանակվել է Հառիճի միջնակարգ դպրոցի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ Աշխատել է նաև Արթիկի շրջանի Մեղրաշեն և Փանիկ գյուղերի միջնակարգ դպրոցներում։

1941 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ և 65-րդ հատուկ բրիգադի կազմում մասնակցել մարտական գործողություններին։ 1943 թվականի փետրվարին Գրիգորը Մալայա զեմլյայում 18-րդ բանակի դեսանտային զորամիավորումներում կռվել է գերմանացիների դեմ, վիրավորվել է և, ապաքինվելուց հետո նորից մեկնել է ռազմաճակատ։ Երկրորդ Ուկրաինական ռազմաճակատի 810-րդ գնդի կազմում մասնակցել է Խարկովի ազատագրման մարտերին, որոնցից մեկում նորից վիրավորվել է և ուղարկվել հոսպիտալ։ Բուժվելուց հետո, որպես 2-րդ կարգի հաշմանդամ, 1944 թվականին զորացրվել է բանակից և անցել մանկավարժական աշխատանքի։

Մարտերում ցուցաբերած խիզախության և արիության համար Մանվելյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի և Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանով և մարտական մեդալներով։ Մանվելյանը անցել է կենսաթոշակի, բայց ակտիվորեն մասնակցել է երիտասարդության ռազմահայրենասիրական դաստիարակությանը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Հայաստանի պետական սահման**, գիծ և այդ գծով անցնող ուղղաձիգ հարթություն, որը սահմանում է Հայաստանի պետական տարածքը (ցամաք, ջուր, ընդերք և օդային տարածություն)։ Սահմանից ներս ընկած տարածքի ղեկավարումը բաժին է ընկած Հայաստանի Հանրապետությանը։

Ցամաքային սահմաններ
-------------------

Հայաստանը սահմանակից է ՄԱԿ-ի անդամ 4 պետությունների և դեռևս միջազգայնորեն չճանաչված Արցախի Հանրապետությանը։ Բացառությամբ ԼՂՀ հետ սահմանի՝ մնացած սահմանները կարելի է հատել՝ դրա համար նախատեսված հատուկ հսկիչ անցագրային կետերով։



Հայաստանի պետական սահմանին մոտ գտնվող Անի քաղաքի ավերակները
Հայաստանի պետական սահմանին մոտ գտնվող Անի քաղաքի ավերակները

Սահմանների պահպանություն
------------------------

Հայաստանի պետական սահմանի պահպանությունը իրականացնում են Հայաստանի սահմանապահ ուժերը, ինչպես նաև ռուսական զորքերը։ Ցամաքային բոլոր սահմանները համարվում են հսկելի։ Թուրքիայի և Իրանի հետ Հայաստանի սահմանները պահպանում են ռուս զինվորականները՝ համագործակցելով հայկական զիված ուժերի հետ։ Ադրբեջանի և Վրաստանի հետ Հայաստանի սահմանը հսկում են հայ սահմանապահները և զինվորները։

Սահմանների երկարությունը
------------------------

| Պետություն (ժամ սլաքի ուղղությամբ) | Սահմանի երկարություն (կմ) |
| --- | --- |
| Թուրքիա | 280 |
| Ադրբեջան | 930 |
| Իրան | 42 |
| Վրաստան | 196 |
| Ընդամենը | 1448 |
|

Հեռավորությունը համաշխարհային օվկիանոսից
----------------------------------------

| Համաշխարհային օվկիանոս  | Ամենակարճ հեռավորությունը (կմ) |
| --- | --- |
| Մինչ Սև ծով | 163 |
| Մինչ Կասպից ծով | 193 |
| Մինչ Միջերկրական ծով | 750 |
| Մինչ Պարսից ծոց | 1000 |
|

Տես նաև
-------

* Հայաստան
* Հայաստանի աշխարհագրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Книга-Программа по опустыниванию в Армении, 2002
**Կենսաբազմազանության պահպանություն**ը բնական պաշարների պահպանության ամբողջությունն է։

### Բնական Պաշարներ

Հայաստանի և Արցախի աշխարհագրական դիրքը և ռելիեֆը նպաստել են կենսաբազմազանության մեծ տեսականու՝ հարուստ բնաշխարհիկության և ագրոկենսաբազմազանության ձևավորմանը։ Մեր երկրի ոչ մեծ տարածքում աճում են շուրջ 3600 տեսակի անոթավոր բույսեր, ավելի քան 4700 տեսակի սնկեր, կան մոտ 540 տեսակի ողնաշարավոր կենդանիներ և մոտ 17000 տեսակի անողնաշար կենդանիներ։ Այստեղ ներկայացված են Կովկասի բոլոր հիմնական բնական էկոհամակարգերը՝ բացառությամբ խոնավ մերձարևադարձայինների։
Հայաստանի և Արցախի կենսաբազմազանությունը հարուստ է տնտեսապես արժեքավոր տեսակներով։ Բույսերի մոտ 2000 տեսակ ունի սննդարար, կերային, դեղատու, ներկատու, եթերայուղատու, մեղրատու, խիժատու, մի շարք կենդանիներ՝ մորթատու, մսատու և այլ օգտակար հատկություններ։

### Մարդկային Գործոն

Կենսաբազմազանությունը Հայաստանում օգտագործել են տարերայնորեն՝ առանց հաշվի առնելու բուսական, և կենդանական, պաշարների վերարտադրության ապահովման
բնական հնարավորությունները։ Դրա հետևանքով աստիճանաբար դեգրադացվել և ոչնչացվել են որոշ տեսակներ, կենսաբազմազանությունն աղքատացել է, և ոչ ռացիոնալ օգտագործման պատճառով որոշ բնակմիջավայրեր (անտառներ, լեռնային արոտավայրեր և գերխոնավ տարածքներ) նույնպես դեգրադացել են, իսկ մի շարք տեսակներ հայտնվել են անհետացման եզրին։ Վերջին հարյուրամյակում մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով Հայաստանի անտառների տարածքը կրճատվել է մոտ 2 անգամ, ընկել է անտառների արտադրողականությունը և պաշտպանունակությունը։ Անտառածածկ տարածքի ընդարձակման, էրոզացված լեռնալանջերի անտառբարելավման նպատակով Հայաստանում տնկվում են արհեստական անտառներ։

### Հատուկ պահպանվող տարածքներ

Հատուկ պահպանվող տարածքներ են ազգային պարկերը,արգելոցները, արգելավայրերը և բնության հուշարձանները։ Հանրապետությունում կան 4 ազգային պարկեր («Սևան», «Դիլիջան», «Արփի լիճ», «Արևիկ»)՝ 274508.4 հա, 3 արգելոց («Խոսրովի անտառ», «Շիկահող», «Երերունի»)՝ 39.615 հա, 25 արգելավայր՝ 89.610 հա տարածքներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հագենդրա Տափա Մագար** (հոկտեմբերի 4, 1992(1992-10-04), Բագլունգ - հունվարի 17, 2020(2020-01-17), Պոկհարա, Kaski District), Նեպալի բնակիչ, որը 2010 թվականի հոկտեմբերի 14-ից մինչև 2011 թվականի հունիսի 12-ն աշխարհի ամենացածրահասակ մարդն էր։ Նրա հասակը 67,08 սանտիմետր է։ Մագարը գաճաճ է։

2010 թվականի հոկտեմբերի 14-ին՝ չափահաս դառնալուց հետո, Մագարը, որը ճանաչում է ստացել իբրև աշխարհի ամենացածրահասակ դեռահաս, Էդվարդ Նինյո Հերնանդեսից խլել է աշխարհի ամենափոքր մարդու տիտղոսը, որի հասակը 70 սանտիմետր է։

2011 թվականի հունիսի 12-ին ամենացածրահասակ մարդու տիտղոսն ստացել է Ֆիլիպիններում ծնված Ջունրի Բալուինգը, որի հասակը 56 սանտիմետր է։

Կենսագրություն
--------------

Մագարը ծնվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Նեպալի Բագլունգ շրջանում։ Հայրը Ռուփ Բահադուրն է, մայրը՝ Դանա Մայա Տափա Մագարը։ 
Գյուղի բնակիչները Մագարին տվել են «փոքրիկ Բուդդա» մականունը։ Ծնվելու ժամանակ կշռել է 600 գրամ, իսկ մահվան պահին՝ 5,5 կիլոգրամ։

2008 թվականի մայիսին Մագարը հայտնվել է բրիտանական «Channel 4» հեռուստաալիքի «Ես և աշխարհի ամենափոքրիկ մարդը» վավերագրական ֆիլմում, որի ռեժիսորը Մարկ Դոլանն է։

Նրա մասին պատմությունը հայտնվել է ուկրաինական «Inside Out» գիտահանրամատչելի ծրագրում, որի մշտական հաղորդավարը 2010 թվականից ի վեր հայտնի լուսանկարիչ և ճանապարհորդ Դմիտրի Կոնստանտինովիչ Կոմարովն է։

Մագարը մահացել է 2020 թվականի հունվարի 17-ին թոքերի բորբոքումից, որի մասին հայտնել է Գինեսի ռեկորդների գրքի պաշտոնական կայքը։

*«Հագենդրան արագորեն գրավել է հանրության ուշադրությունը և 2011 թվականին զբոսաշրջության ոլորտում նշանակվել Նեպալի բարի կամքի դեսպան», -* հայտնում է կայքը։

*«Ընկերների խոսքով՝ Հագենդրան վերջին շրջանում պայքարել է սրտի, շնչարգելքի (ասթմա) և թոքաբորբի հետ կապված խնդիրների դեմ։ Հունվարի 16-ին նա տեղափոխվել է Նեպալի «Manipal» հիվանդանոց և մահացել ուրբաթ օրը՝ տեղական ժամանակով ժամը 15:00-ին», -* նշվում է կայքում։

Ներկայումս ամենակարճահասակ մարդու կոչումն անցել է Կոլումբիայի բնակիչ Էդուարդ Նինյո Էռնանդեսին, որի հասակը 70,21 սանտիմետր է։

Տես նաև
-------

* Ամենակարճահասակ մարդկանց ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  World's shortest man dies in Nepal at 27
2. 1 2  Muere el hombre más bajito del mundo: tenía 27 años y medía solo 67 centímetros (իսպ.) — 1903. — ISSN 1136-0143
3. 1 2  «Guinness World Records Confirm 2-Ft 2.41-In Khagendra As The New World's Shortest Man» (անգլերեն). guinnessworldrecords.com. 2010 թ․ հոկտեմբերի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 8-ին. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 4-ին.
4. ↑  «Фоторепортаж: самый маленький человек планеты». BBC Russian. 2010 թ․ հոկտեմբերի 14. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
5. ↑  «Житель Филиппин признан самым маленьким человеком в мире». lenta.ru. 2011 թ․ հունիսի 12. Վերցված է 2011 թ․ հունիսի 12-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
6. ↑  «Programme Two: The World's Smallest Man and Me». Channel4.com. 2008 թ․ մայիսի 12. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 8-ին. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 27-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|publisher=`` (օգնություն)(անգլ.)
7. ↑  «World's shortest man dies in Nepal at 27». *Agence-France Presse*. Yahoo!. 2020 թ․ հունվարի 17. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուսանկարներ BBC-ի կայքում(անգլ.)
**Էլի Բոպ** (ֆր.՝ Élie Baup; մարտի 17, 1955(1955-03-17), Սեն Գոդենս), ֆրանսիացի ֆուտբոլային մարզիչ։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Էլի Բոտը հանդես է եկել դարպասապահի դիրքում։ Ողջ կարիերան անցկացրել է «Տուլուզա» ակումբում, խաղացել է նաև մի քանի սիրողական ֆուտբոլային ակումբերում։ Ֆուտբոլիստը ստիպված է եղել թողնել կարիերան ողբերգական ավտովթարի պատճառով։

### Մարզչական

Առաջին ակումբը, ում հետ Էլի Բոպը պայմանագիր է ստորագրել և դարձլ մարզիչ, եղել է «Սենտ Էտեն»ը։ Սկսել է գլխավորել ակումբը 1994 թվականի ամռանից և պաշտոնից զրկվել է 1995/96 մրցաշրջանի սկզբին, բայց դա չի փրկել «կանաչներին» տեղ զբաղեցնել առաջին լիգայում։

1997 թվականին Բոպը դարձավ «Բորդո» ակումբի գլխավոր մարզիչ, Գի Ստեֆանի օգնականը։ 1 մրցաշրջան անց Գիին հեռացրեցին ակումբից և նոր մարզիչ նշանակվեց Բոպին։ «Բորդո» ակումբում Էլին աշխատեց 5 տարի, և մասնակցելով մի շարք առաջնությունների չկարողացավ տոնել գեթ 1 հաղթանակ։ 1999 թվականին Բոպը արժանացավ Ֆրանսիայի լավագույն մարզչի կոչմանը։ 2003 թվականի ավարտին, «Տուլուզ» ակումբի դեմ խայտառակ պարտությունից հետո հեռացվեց ակումբի գլխավոր մարզչի պաշտոնից։

2004 թվականին Էլի Բոպը կրկին դարձավ «Սենտ Էտեն» ակումբի գլխավոր մարզչ, իսկ 2006-2008 թվականներին գլխավորեց «Տուլուզ» ակումբը։ 2008/09 մրցաշրջանում Բոպը դարձավ «Նանտ» ակումբի գլխավոր մարզիչ։ Սակայն առաջնության վերջում թիմը դուրս մնաց 2-րդ Լիգայից, ցածր միավորների պատճառով։

2012 թվականի հուլիսի 4-ից մինչև 2013 թվականի դեկտեմբերի 7-ը, Էլի Բոպը գլխավորեց Մարսելի «Օլիմպիկի» ֆուտբոլային ակումբը։

Ձեռքբերումներ
-------------

### Թիմային

* Ֆրանսիայի առաջնություն (1)։ 1998/1999
* Ֆրանսիայի գավաթի առաջնության (1)։ և 2001/02 հաղթող

### Անձնական

* Ֆրանսիայի տարվա մարզիչ (1)։ 1999 թվականին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Սպոր-Էքսպրես»» — «Փոխանցում արտերկրից» 06.07.2012. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
2. ↑  ««Սպոր-Էքսպրես»» — «Փոխանցում արտերկրից» 03.06.2009. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը Footballdatabase.eu կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էլի Բոպ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · Soccerbase (մարզիչ) · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 175654794 · VIAF: 306346915 · WorldCat VIAF: 306346915 |

 |
**Ստեֆանո Մագնասկո Գալինդո** (իսպ.՝ Stefano Magnasco Galindo, սեպտեմբերի 28, 1992(1992-09-28), Սանտյագո, Չիլի), չիլիացի ֆուտբոլիստ, «Ունիվերսիդադ Կաթոլիկա» ակումբի պաշտպան։

Ակումբային կարիերա
------------------

Մագնասկոն «Ունիվերսիդադ Կաթոլիկա» ակումբի ֆուտբոլային ակադեմիայի սան է։ 2011 թվականի մարտի 7-ին «Պաղեստինի» դեմ խաղում նա նորամուտն է նշել Չիլիի ֆուտբոլի առաջնությունում։ Սեպտեմբերին Ստեֆանոն Անգլիայի «Բոլթոն Ուոնդերերս»-ում փորձաշրջան էր անցնում և «Չելսի» ֆուտբոլային ակումբ, բայց պայմանագիրը նրան այդպես էլ չի առաջարկվել։ Նույն թվականին նա օգնել է թիմին հաղթել Չիլիի ֆուտբոլի գավաթը։

2012 թվականի ամռանը Ստեֆանոն Նիդեռլանդներ է տեղափոխվել հոլանդական «Գրոնինգեն» ֆուտբոլային ակումբ։ Տրանսֆերի արժեքը կազմել է 480 հազար եվրո։ Օգոստոսի 12–ին «Տվենտե» ֆուտբոլային ակումբի դեմ խաղում նա նորամուտն է նշել Հոլանդիայի ֆուտբոլի առաջնությունում։ Մագնասկոն ռոտացիայի ֆուտբոլիստ էր և միշտ չէ, որ խաղադաշտ էր դուրս գալիս առաջին րոպեներից։ 2014 թվականի ամռանը նա երկու անգամ ավելի քիչ գումարով, քան վճարել էր «Գրոնիգենը» վերադարձել է «Ունիվերսիդադ Կաթոլիկա»։

Ձեռքբերումներ
-------------

*«Ունիվերսիդադ Կաթոլիկա»*

* Չիլիի 2011թվականի գավաթակիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  «Палестино VS. Универсидад Католика 1:2» (ռուսերեն). soccerway.com. 2011 թ․ մարտի 7.
3. ↑  «Stefano Magnasco se marcha al Bolton de la Premier League». Goal.com. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
4. ↑  «Bolton set to beat Chelsea in race for Chilean youngster». Mirrorfootball.co.uk. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
5. ↑  «Stefano Magnasco oficializó su arribo al FC Groningen de Holanda». Emol.com. 2012 թ․ հունիսի 14.
6. ↑  «Твенте VS. Гронинген 4:1» (ռուսերեն). soccerway.com. 2012 թ․ օգոստոսի 12.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Magnasco at Football Lineups
* Voetbal International profile Կաղապար:Nl icon

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ստեֆանո Մագնասկո» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AS.com · FootballDatabase.eu · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) |

 |
Ճչացող մարդու գլխի պատկեր
**Ճիչ** (նաև բղավոց, աղաղակ)՝ հոգեշարժ գործողություն, որն ուղղված է բարձր ձայնային ազդանշան ստեղծելուն։

Կենդանիների մոտ ճիչը ի թիվս այլ բաների՝ տեղեկատվության փոխանցման կարևոր ձևերից է, մինչդեռ մարդկանց մոտ այն սթրեսի հանդեպ մարմնի ընդհանուր ֆիզիոլոգիական ռեակցիա է և արտահայտում է անհարմարություն, նաև զգացմունքների արտահայտման ձև է։ Ճիչի առաջացման գործընթացում հիմնական դերը կատարում է շնչառական համակարգը։

Մարդու ճիչերի հնչյունավորումը կախված է նրանց տարիքից և սեռային հատկանիշներից։ Նորածինների ճիչը կառուցվածքային է և սպեկտրոգրամի շեղումները նորմալ ճիչի նկատմամբ կարող են վկայել պաթոլոգիայի մասին։ Երեխաների ճիչի տարածված պատճառը ուշադրություն գրավելն է։ Չափահաս մարդկանց մոտ՝ համեմատած նորմալ խոսքի հետ ճիչիձևավորումներն արտահայտվում են ավելի բարձր |հաճախականություններով, մինչդեռ ուղեղային հեռավորությունները ձայնավոր զույգերի մոտ՝ ինչպիսիք են ե-ն և ի-ն կրճատվում են։ Տղամարդկանց կողմից հնչող ճիչի ձայնի հաճախականությունը միջինում ավելի ցածր է, քան կանացի ճիչերինը։ Տարեցները հաճախ օգտագործում են ճիչը՝ սեփական լսողության կորուստը հաղթահարելու համար։ Սովորական խոսակցության ժամանակ առաջացող աղմուկի մակարդակը 60–70 դբ է, մինչդեռ բղավելիս դրա մակարդակը հասնում են 90–110 դԲ միջակայքի։

Ճիչը կարևոր սոցիալ-մշակութային նպատակ ունի։ Այն օգտագործվում է տարբեր նպատակներով՝ երկրպագուների, դերասանների և զինվորականների կողմից։ Այսպիսով՝ «Կանզաս Սիթի Չիֆս» ֆուտբոլային ակումբի երկրպագուները 2013 թվականի հոկտեմբերին սահմանել ենն բարձրաձայնության համաշխարհային ռեկորդ՝ հասնելով 137,5 դԲ-ի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Fernando Poyatos* Paralanguage: A Linguistic and Interdisciplinary Approach to Interactive Speech and Sound. — Amsterdam studies in the theory and history of linguistic science: Current issues in linguistic theory. — John Benjamins Publishing, 1993. — Т. 92. — 478 с. — ISBN 9027235279
2. ↑  «Ein lautstarkes Signal: Schreien» (գերմաներեն). kindergesundheit-info.de. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
3. 1 2  *Christina Shewell* Voice Work: Art and Science in Changing Voices. — John Wiley & Sons, 2013. — 544 с. — ISBN 1118697383
4. ↑  «NFL: Kansas City Chiefs fans break world crowd noise record» (անգլերեն). BBC Sport. 2013 թ․ հոկտեմբերի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ճիչ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11942059t · LCCN: sh85033990 · Microsoft: 2780778659 |

 |
Այգին ներկայումս
**Ալեքսանդրյան այգու դեպքեր**, խաղաղ ցույցի գնդակոծում Թիֆլիսի նախկին Ալեքսանդրյան այգում (այժմ՝ Ապրիլի 9-ի այգի), փետրվարի 10-ին, Անդրկովկասյան սեյմի բացման օրը։

Բոլշևիկների նախաձեռնությամբ կազմակերպված միտինգը բողոքի ցույց էր Անդրկովկասի հակախորհրդային ուժերի դեմ։ Անդրկովկասյան կոմիսարիատը բանտարկել էր բոլշևիկյան կուսակցության մի շարք ղեկավար գործիչների, փակել «Կավկազսկի ռաբոչի» («Кавказский рабочий»), «Բրձոլա», «Բանվորի կռիվը» թերթերը։

Ալեքսանդրյան այգու դեպքերը աշխատավորության մեջ բողոքի բուռն ալիք առաջացրին։ Թիֆլիսում բանվորները գործադուլ հայտարարեցին։ Գործադուլային կոմիտեն պահանջեց չեղյալ համարել Ա. Շահումյանին ձերբակալելու մասին որոշումը, ազատել բանտարկված բոլշևիկներին, ձերբակալել ու դատի տալ գնդակոծումը կազմակերպողներին։ Գործադուլը նույնպես ճնշվեց։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 158)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Բաբայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արմինիա Ավետիքի Բաբայան (Արմենուհի Բարբոնել-Բաբայան)** (հունիսի 8, 1876(1876-06-08), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա - ապրիլի 11, 1971(1971-04-11), Փարիզ, Փարիզի շրջան), հայ գեղանկարչուհի։

Ավետիք և Սոֆյա Բաբայանների դուստրը, Շուշանիկ և Մարգարիտ Բաբայանների քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Արմինիա Բաբայանը ծնվել է 1876 թվականին Վիեննայում` թիֆլիսաբնական բժիշկ, առողջաբան, մասնագիտական ձեռնարկների ու հանրամատչելի գրքերի հեղինակ Ավետիք Բաբայանի և մանկավարժ, հասարակական ու կրթական գործիչ, Թիֆլիսում առաջին հանրային ժողովրդական մանկապարտեզը բացած, Թիֆլիսի «Հայ բարեգործական ընկերության» նախագահ Սոֆյա Բաբայան-Բայանդուրյանի ընտանիքում։

Մասնագիտացել է Թիֆլիսում, Դրեզդենում, Փարիզի Ժյուլիան ակադեմիայում։
Ապրել և ստեղծագործել է Փարիզում։ Անդամակցել է ֆրանսիաբնակ հայ նկարիչներին, քանդակագործներին, ճարտարապետներին համախմբող
«Անի» (1926-1931), «Հայ ազատ արվեստագետներ» (1931-1939 թվականներ և 1945-1947 թվականներ) ստեղծագործական միավորումներին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հեղինակ է դիմանկարների՝

* «Լուի Լալուա», 1926
* «Մանուել դե ֆալյա»
* «Մարգարիտ Բաբայան»
* «Արշակ Չոպանյան»
* «Սոֆի Բաբայան»

Բնանկարների՝

* «Արևոտ փողոց»
* «Հյուսիսային ծովափ»

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում («Արշակ Չոպանյան», «Սոֆի Բաբայան»)։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Փարիզում (1926,1928, 1929, 1931 թվականներ)։

1926 թվականի մայիսի 3-ին Փարիզի Սուրբ Գևորգ փողոցի վրա գտնվող "Comoedia" սրահում բացվել է Բաբայանի առաջին անհատական ցուցահանդեսը, որին հետևել են երեք անհատական նկարահանդեսներ 1928, 1929, 1931 թվականներին, Փարիզի "Alban", "Carmine" մասնավոր պատկերասրահներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  studio, 5165m. «Anunner.com - Հայագիտական կայք` հայերի մասին և հայերի համար - Դուք որոնել եք - ԲԱԲԱՅԱՆ ընտանիք». Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 4-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
3. 1 2  Մի էջ ֆրանսահայ կերպարվեստի պատմությունից, ԱՐՄԻՆԻԱ ԿԱՐԲՈՆԵԼ-ԲԱԲԱՅԱՆ(չաշխատող հղում)
4. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
5. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Արմինիա Բաբայան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 4-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Եղիշե Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Գիրք Դ, Հայկական կերպարվեստն արտասահմանում, Ֆրանսիա, Երևան, 1987, էջ 154-160։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 185)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Սվետլանա Միխայլովնա Շոլոխովա** (ռուս.՝ Светлана Михайловна Шолохова, փետրվարի 9, 1926(1926-02-09), Կարգինսկայա, Բոկովսկի շրջան), ռուս գրականագետ, տեքստաբան, Ռուսաստանի մեծ գրական մրցանակի դափնեկիր (2011)։

Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, գրող Միխայիլ Շոլոխովի ավագ դուստրն է։

Կենսագրություն
--------------

Սվետլանա Միխայլովնա Շոլոխովան ծնվել է 1926 թվականի փետրվարի 9-ին, Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կարգինսկայա ստանիցայում։ 1952 թվականին նա ավարտել է Լենինգրադի Ա. Ա. Ժդանովի անվան պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Մասնագիտությամբ ռուսագետ է։

Աշխատել է Ա. Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։

10 տարի նվիրել է իր հոր՝ Միխայիլ Շոլոխովի սևագիր ձեռագրերի վերականգնմանը։ Գրող Ալեքսանդր Ստրուչկովի հետ համատեղ հրատարակության է նախապատրաստել Միխայիլ Շոլոխովի «Խաղաղ Դոն» վեպի հեղինակային խմբագրությունը։ Այն լույս է տեսել 2011 թվականին։ Գիրքը տպագրվել է այն տեսքով, որը գրել է հեղինակը՝ առանց խորհրդային գրաքննության միջամտությունների, որոնց հետևանքով ստեղծագործությունից դուրս էին մնացել մոտ 2000 բառ, դրվագներ, երկխոսություններ և նույնիսկ գլուխներ։

Սվետլանա Շոլոխովան այժմ ապրում է Վյոշենսկայա ստանիցայում։

Ընտանիք
-------

Ամուսինը՝ Ալեքսանդր Մակսիմովիչ Տուրկովը (1925-1993), եղել է փոխծովակալ (1964)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Опубликована авторская версия романа Шолохова

Արտաքին հղումներ
----------------

* Продолжатели рода достойны славного имени
* Опубликована авторская версия романа Шолохова
**Կամարի կուտակումը** մեր Գալակտիկայի ամենախիտ աստղային խմբավորումներից մեկն է։ Այն երիտասարդ աստղերի խումբ է, գտնվում է Ծիր Կաթինի կենտրոնում գտնվող գերծանր սեւ խոռոչից ընդամենը 100 լուսային տարի հեռավորության վրա։ Որոշ ժամանակ անց, դրա գրավիտացիայի ազդեցության տակ կուտակումը կփլուզվի։ Կամարի կուտակումն իր անունը ստացել է քանի որ իր ռենտգենյան պատկերները ցույց են տալիս գոյացություններ՝ կամարների տեսքով, որոնք 60 միլիոն աստիճանի տաք գազերի ամպեր են։ Փնջը ընկած է Աղեղնավոր համաստեղությունում, Երկրից 25000 լուսատարի հեռավորության վրա։ Այն պարունակում է 150 հատ O դասի աստղեր, որոնք գտնվում են միմյանց մոտ` մոտ մեկ լուսային տարի հեռավորության վրա։ Եթե մենք ապրեինք այս կլաստերում, գիշերը ֆանտաստիկորեն գեղեցիկ և պայծառ աստղային երկինք կբացվեր մեր հայացքի առջև. սակայն մոտակա աստղերի լույսը մեծապես կխոչընդոտեր խոր տարածությունը դիտելուն։ Փնջի աստղերը 2-4 միլիոն տարեկան են։

Скопление АркиVLT- ի կամարի կլաստերի նկարը` հարմարվող օպտիկայի կիրառմամբ
2006 թվականին, կլաստերը չորս տարի դիտելուց հետո, գիտնականները պարզեցին, որ կամարի կլաստերը տեղափոխվել է աստիճանի յոթ միլիոներորդերորդական մասով, ինչը համապատասխանում է 200 կմ/վ-ից ավելի արագության։

Աղբյուրները
-----------

* Arch Cluster- ը աստղագիտության վրա
* Կլաստերի անսովոր արագությունը VLT աստղադիտակի պաշտոնական կայքում:(անգլ.) )
* Arch Cluster- ի հոդվածը NASA- ի պաշտոնական կայքում(անգլ.) )
* )

Սմ. նույնպես
------------

* Ամենազանգվածային աստղերի ցուցակ
**Մորուքի փառատոն** (Մորուք fest), հայաստանյան ամենամյա փառատոն, որն առաջին անգամ տեղի է ունեցել 2019 թվականի հունիսի 15–ին Դիլիջանում։

Նպատակն է կոտրել բոլոր կարծրատիպերը Հայաստանում անցկացվող փառատոների ստանդարտ բնույթի հետ կապված և դրանով իսկ միջազգային զբոսաշրջային շուկայում բարձրացնել Հայաստանի գրավչության մակարդակը։

Պատմություն
-----------

«Մորուքի փառատոնի» կազմակերպիչն է «ԷվենտՏուրա» ընկերությունը։ Այն դարձել է Հայաստանի առաջին փառատոներից մեկը, որն իր մեջ համապարփակորեն ներառում է զվարճանքը, հումորը, ժամանցը, աշխարհի նոր տենդեցների ռիթմը։

Փառատոնի ստեղծման համար հիմք է հանդիսացել վերջին շրջանում միջազգային մակարդակով նկատվող միտումը․ այսօր տղամարդկանց մոտ միջազգային մակարդակով նկատվում է մորուք պահելու տենդենց, ինչպես նաև կանանց շրջանակներում՝ մեծ հետաքրքրություն մորուքով տղամարդկանց նկատմամբ։

Նկարագրություն
--------------

Փառատոնի շրջանակներում անց են կացվում մի շարք մրցույթներ, որոնք բաղկացած են տարբեր անվանակարգերից՝ «Երկար մորուք», «Կլասիկ մորուք», «Կաֆունե մորուք» «Կրեատիվ մորուք»։

Հունիսի 15-ին հայաստանյան հանրահայտ սափրիչները ցույց կտան իրենց հմտությունները, օրվա վերջում կրեատիվ մորուքներով մոդելները կընտրվեն կանանցից կազմված ժյուրիի կողմից, այնուհետև բոլոր անվանակարգերը կհայտարարվեն բեմից և կպարգևատրվեն։

Տես նաև
-------

* Պոգոնոֆոբիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանում Մորուքի փառատոն կանցկացվի - BlogNews.am». *blognews.am*. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 10-ին.
2. ↑  «Հայաստանում առաջին անգամ Մորուքի փառատոն կանցկացվի». *armdaily.am*. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 10-ին.(չաշխատող հղում)
3. ↑  «Հայաստանում առաջին անգամ Մորուքի փառատոն կանցկացվի». *asekose.am*. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 10-ին.
4. ↑  ««Մորուքի փառատոն»՝ Հայաստանում - 5-րդ ալիք». *www.5tv.am*. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 10-ին.(չաշխատող հղում)
5. ↑  «Հայտնի է Երևանում Մորուքի առաջին փառատոնի անցկացման ամսաթիվը». *newsarmenia.am*. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 29-ին.
**Դենիս Մարկայ** (ալբ․՝ Denis Markaj, փետրվարի 20, 1991(1991-02-20), Ջակովիցա, Կոսովո), ֆուտբոլիստ Կոսովոյից, ով հանդես է գալիս պաշտպանի դիրքում։ Ներկայում վարձավճարով խաղում է շվեյցարական Չելենջ լիգայի «Լե Մոն» ակումբում։

Ակումբային կարիերա
------------------

Դենիս Մարկայն իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է շվեյցարական «Բադեն» ակումբում։ 2008 թվականից մինչև 2012 թվականը նա «Բադեն» ակումբի կազմում մասնակցել է Առաջին լիգայում, որ երրորդն է Շվեյցարիայի ֆուտբոլային լիգաների համակարգում։ 2012 թվականի սկզբում Դենիս Մարկայը տեղափոխվել է Չելենջ լիգայի «Կյասո» ակումբ, որտեղ խաղացել է վարձավճարով։ Նոր ակումբում նա ընդգրկվել է թիմի հիմնական կազմում։ 2012 թվականի մարտի 11-ին Դենիս Մարկայը խփել է իր առաջին գոլը Չելեջ լիգայում՝ «Դելեմոն» ակումբի դեմ տնային խաղում հաշիվը դարձնելով խոշոր։

Վարձավճարով խաղալու ժամկետի ավարտից հետո Դենիս Մարկայը տեղափոխվել է «Բելինցոնա» ակումբ, որը նույնպես այդ ժամանակ հանդես էր գալիս Չելենջ լիգայում։ Այդ ակումբի կազմում մասնակցելով մի քանի հանդիպման՝ Դենիս Մարկայը 2012/13 մրցաշրջանի ձմեռային ընդմիջման ընթացքում վարձավճարով տրվել է Չելենջ լիգայի «Լուգանո» ակումբին։ Այդ ակումբի կազմում Դենիս Մարկայը 2014/15 մրցաշրջանում հաղթել է Չելենջ լիգայում և տեղափոխվել շվեյցարական Սուպերլիգա։ 2015 թվականի հուլիսի սկզբին Դենիս Մարկայը դարձել է «Արաու» ակումբի խաղացող, սակայն շարունակել է հանդես գալ «Լուգանոյի» կազմում՝ խաղալով վարձավճարով։

Շվեյցարիայի ֆուտբոլային գլխավոր լիգայում Դենիս Մարգայն առաջին անգամ խաղացել է 2015 թվականի հուլիսի 19-ին՝ «Սանկտ Գալեն» ակումբի հետ հանդիպման ժամանակ։ 2016 թվականի փետրվարի սկզբին վարձավճարով խաղալու ժամկետն ավարտվել է, և Դենիս Մարկայը տեղափոխվել է Չելենջ լիգայի «Լե Մոն» ակումբ, որտեղ նույնպես խաղում է վարձավճարով։

Կարիերան հավաքականում
---------------------

Կոսովոյի ազգային հավաքականի կազմում Դենիս Մարկայը մասնակցել է երկու հանդիպման՝ խաղալով Հասարակածային Գվինեայի ու Ալբանիայի ազգային հավաքականների դեմ։ Երկու խաղերն էլ եղել են ընկերական և անցկացվել են Պրիշտինայում։

Ելույթների վիճակագրություն
--------------------------

### Հավաքականում

| Դենիս Մարկայի խաղերն ու գոլերը Կոսովոյի հավաքականի կազմում |
| --- |
| № | Ամսաթիվ | Վայր | Հակառակորդ | Հաշիվ | Գոլեր | Մրցություն |
| 1 | 10 հոկտեմբերի, 2015 | Քաղաքային մարզադաշտ, Պրիշտինա | Հասարակածային Գվինեա Հասարակածային Գվինեա | 2:0 | — | Ընկերական խաղ |
| 2 | 13 նոյեմբերի, 2015 | Քաղաքային մարզադաշտ, Պրիշտինա | Ալբանիա Ալբանիա | 2:2 | — | Ընկերական խաղ |

**Ընդհանուր՝ 2 խաղ / 0 գոլ** (national-football-teams.com)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2 3
3. ↑  «Chiasso 4:0 Delémont» (անգլերեն) — soccerway.com. Վերցված է 5 ապրիլի, 2016-ին.
4. ↑  «St. Gallen 2:0 Lugano» (անգլերեն) — soccerway.com. Վերցված է 5 ապրիլի, 2016-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте national-football-teams.com (անգլ.)
* Էջը soccerway.com կայքում (անգլ.)
* Էջը transfermarkt.com կայքում (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) |

 |
**Դիոգու Ֆիգեյրաշ** (պորտ.՝ Diogo José Rosário Gomes Figueiras, հուլիսի 1, 1991(1991-07-01) կամ հունվարի 7, 1991(1991-01-07), Վիլա Ֆրանկա դի Շիրա), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Հանդես է գալիս իսպանական «Սևիլյայում»։

Ակումբային կարիերա
------------------

### Կարիերայի սկիզբ

Ֆիգեյրաշը իր կարիերան սկսել է լիսաբոնյան «Բենֆիկայի» ակադեմիայում։ Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլում իր նորամուտը նա նշել է 2010/11 մրցաշրջանում «Պինիլավոնսեի» կազմում Պորտուգալիայի առաջնությունում։

2011 թվականի ամռանը Ֆիգեյրաշը 3-ամյա պայմանագիր է կնքել «*Պասուշ դե Ֆերեյրա*յի» հետ։ Նոր թիմի կազմում Դիոգուն իր նորամուտը նշել է 2011 թվականի օգոստոսի 28-ին՝ «Ֆեյրենսայի» դեմ խաղում։

### «Սևիլյա»

2013 թվականի հուլիսի 18-ին Ֆիգեյրաշը տեղափոխվել է իսպանական «Սևիլյա»՝ թիմի հետ կնքելով պայմանագիր մինչ 2017 թվականը։ Իսպանական ակումբի կազմում Ֆիգեյրաշը իր դեբյուտը նշել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 28-ին՝ Իսպանիայի առաջնության շրջանակներում կայացած «Ռեալ Սոսիեդադի» դեմ խաղում։

Թիմի կազմում իր առաջին գոլը Դիոգուն խփել է 2014 թվականի մարտի 16-ին՝ «*Ռեալ Վալյադոդ*ի» դեմ խաղում։

Միջազգային կարիերա
------------------

2011 թվականին Ֆիգեյրաշը հանդես է եկել Պորտուգալիայի Մ20 հավաքականի կազմում։

Ձեռքբերումներ
-------------

Իսպանիա Սևիլյա

* ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի գավաթակիր - 2013/14

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Diogo Figueiras: «O Paços abriu as portas ao meu sonho de criança»». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 10-ին.
2. ↑  «El defensa portugués Diogo Figueiras ficha por el Sevilla». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 10-ին.
3. ↑  Punto de insatisfacción en Anoeta

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դիոգուի էջը «Սևիլյայի» պաշտոնական կայքում
* Պրոֆիլը transfermarkt.com կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AS.com · BDFA · BDFutbol · FootballDatabase.eu · ForaDeJogo (խաղացող) · Soccerbase (խաղացող) · Soccerway · playmarkerstats.com (խաղացող) · Transfermarkt (խաղացող) · ՈւԵՖԱ |

 |
**Ծաղկեվանք մատուռ**, Հայ առաքելական, կառուցման հստակ տարևթիվը հայտնի չէ, բայց որոշ արձանագրություններից կարելի է վերագրել 10-րդ դարի, գտնվում է Գեղարքունիքի մարզի Լիճք գյուղում, այստեղ նաև կա Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի։

Մատուռը տեղակայված է շրջապարսպից դեպի հյուսիս-արևելյան եզրին, մատուռի ծածկը և պատերի վերին մասերը փլված են։ Մատուռի ներսում կան վեց խաչքարեր, որոնցից 3-ը պատկանում է նույն գերդաստանին և իրենց վրա առկա է արժեքավոր արձանագրություններ։ Դրանք համարվում են այստեղի հնագույն հուշարձաններից, որոնցից առաջինը թվագրված է 1284 թվականով։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի և մատուռը այդ տարածքում գտնվող 9-20-րդ դարերի գերեզմանոցի ենթահուշարձաններ են հանդիսանում։ Գերեզմանոցում պահպանվել է 10-17 դարերի 47 խաչքար և 5 տապանաքար։

Եկեղեցի
-------

Սուրբ Աստվածածինը 14-րդ դարի կառույց է, գտնվում է շրջապարսպի հյուսիսային եզրին, Ծաղկեվանք մատուռից մոտ 50 մետր հեռավորության վրա, այն փայտածածկ է` շինված ճեղքված քարերով, պատերն ու տանիքը կիսափլված են։ Եկեղեցու բեմի ներսի կորության մեջ ագուցված են բազմաթիվ խաչքարեր, որոնցից ամենահինը թվագրվում է 1456 թվականին։ Բեմի վրա առկա է Արամերեն արձանագրություն՝ որը պատկանում է Արտաշիսյան ժամանակաշրջանին, սահմանաքարի բեկորը գտնվելուց անմիջապես հետո տեղափոխվել է Երևան։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  hushardzantest. «Ս. ԱՍՏՎԱԾԱԾԻՆ ԵԿԵՂԵՑԻ, ԾԱՂԿԵՎԱՆՔ ՄԱՏՈՒՌ». *Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության*. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 11-ին.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ծաղկեվանք (Լիճք)** կատեգորիայում։ |
Վրաց պարողների ելույթ
**Վրաստանի ժողովրդական պարի անսամբլ**, պարարվեստի կոլեկտիվ՝ հիմնված Թբիլիսիում (Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում), 1945 թվականին։ Անսամբլի առաջին ղեկավարներն, ինչպես նաև մենակատարներն էին Նինո Ռամիշվիլի (պարել է մինչև 1972 թվականը) և Իլյա Սուխիշվիլի (պարել է մինչև 1954 թվականը) ամուսինները։

Անսամբլում աշխատում էին Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ Մ. Մխեիձեն, Գ. Սուրվիլաձեն, Ն. Լորդկիպանիձեն, Շ. Բարամիձեն, Վ. Կանադաձեն, Ի. Տակայշվիլին։

Նրա պարացանկում Վրաստանի, Օսեթիայի տարբեր ազգությունների ժողովրդական պարեր են, ինչպես նաև՝ երաժշտական բեմականացումներ վրացական ժողովրդական գործիքներով։ Անսամբլի կատարմամբ պարերից են «Քարթուլին» (վրաց.՝ ქართული), կանացի պար «Սամայան» (վրաց.՝ სამაია), «Կինտաուրի», «Դավլուրի», աջարական պարեր «Գանդագան» և «Խորումի», հայկական և ադրբեջանական պար «Ջեյրանի», օսեթական «Սիմդ» և «Կատակ պար», «Իլոուրի», «Հևսուրյան պար» և այլ համարներ։

Սկսած 1948 թվականից անսամբլն սկսեց հյուրախաղերով հանդես գալ ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքներում, այնուհետև դուրս եկավ Լեհաստան, Ռումինիա, ԱՄՆ, Ֆինլանդիա, Ֆրանսի, Չեխոսլովակիա, Ավստրիա, Բուլղարիա, Դանիա, Վենեսուելլա, Կոլումբիա, Կուբա։

1967 թվականին անսամբլը հանդես եկավ Իտալիայում, Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնի բեմում։ Թերթերն այդ մասին գրում էին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Վրաստանի պարի արտիստները կատարյալ են։ Դա պար չէ, այլ` թռիչք։ Բեմում փոթորիկ է։ Նրանց պարը մարտահրավեր է ձգողականության օրենքներին։ Տղամարդկային խիզախության և կանացի նրբաձևության միավորում է։ Պարողների օդում թռիչքներով պարը շլացնում է գեղադիտակային երկրաչափությամբ ու ռազմական ճշգրտությամբ։ |  |

Մինչև 2007 թվականն անսամբլը ղեկավարում էր առաջին գեղարվեստական ղեկավարներ Սուխիշվիլիների որդին։ Նրա մահից հետո անսամբլի ղեկավարներ դարձան նրա զավակներ Նինո և Իլյա (կրտսեր) Սուխիշվիլիները, թոռներ Նինո Ռամիաշվիլին և Իլյա Սուխիշվիլին։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1954 թվական — «Վրաստանի ազգային պարի պետական անսամբլ», վավերագրական ֆիլմ, ռեժիսոր Թենգիզ Աբուլաձե.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Georgian National Ballet Sukhishvili // официальный сайт ансамбля
* Золотой запас. Грузинский ансамбль танца еще хранит остатки традиций // «Ведомости»
* Первый танцевальный по-грузински(չաշխատող հղում)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Т. С. Ткаченко* Народный танец / под ред. Н. И. Львова. — М.: Искусство, 1967. — С. 277-278, 480-491. — 656 с.
2. 1 2  ««Сухишвили — Рамишвили»». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 24-ին.
3. ↑  Народный артист Грузии Тенгиз Сухишвили похоронен 29 марта в Дидубийском пантеоне