**Օկլահոմա** (անգլերեն՝ Լսել Oklahoma), նահանգ ԱՄՆ-ի հարավում։ Հարավից սահմանակից է Տեխասին, հյուսիսից սահմանակից է Կանզասին և Կոլորադոյին, արևելքից սահմանակից է Միսսուրիին և Արկանզասին, արևմուտքից սահմանակից է Նյու Մեքսիկոյին։ Բնակչությունը կազմում է 3 850 568 մարդ (2013 թվականի տվյալներով 28-րդ տեղում է ԱՄՆ-ում)։ Վարչական կենտրոնը և ամենամեծ քաղաքը Օկլահոմա-Սիթին է։ «Օկլահոմա» անվանումը առաջացել է «okla humma» բառից, որը չոկտաների լեզվով նշանակում է «Կարմիր մարդիկ»։

Նահանգի պաշտոնական կարգախոսն է «աշխատանքը հաղթում է բոլորին» (լատին․՝ Labor Omnia Vincit Labor Omnia Vincit): Պաշտոնական կարգախոսն է` «Հողանվաճողների նահանգ» (անգլ.՝ Sooner State):

Ստուգաբանություն
----------------

Օկլահոմա անունը գալիս է «Okla Humma» արտահայտությունից, որը թարգմանվել է չոկտաների լեզվից և բառացիորեն նշանակում է «Կարմիր մարդիկ» կամ հնդկացիներ։ Այս անվանումը առաջարկել է 1866 թվականին չոկտա ցեղի առաջնորդ Ալլեն Ռայթը՝ դաշնային կառավարության հետ հնդկացիների կարգավիճակի վերաբերյալ պայմանագրային բանակցությունների ժամանակ։ «Հնդկացիներ» արտահայտությունը չոկաերեն լեզվով գործածվում է Okla Humma՝ նկարագրելով հնդկացիներին որպես մեկ ամբողջություն։ Չոլա հնդկացիները այդ տարածքի տեղաբնիկները չեն։ Նրանք բռնի կերպով են բերվել այստեղ հինգ քաղաքակիրթ ցեղերի կողմից։ Հնդկացիական դե-ֆակտո տարածքը հայտնի դարձավ և պաշտոնապես կոչվեց «Օկլահոմա» 1890 թվականին։

Աշխարհագրություն
----------------

Օկլահոման ԱՄՆ-ի 20-րդ խոշորագույն նահանգն է` 181,035 քառակուսի կիլոմետր ընդհանուր տարածքով (69,898 քառակուսի մղոն)։ Արևելքից սահմանակից է Միսսուրիին և Արկանզասին, հարավից սահմանակից է Տեխասին, արևմուտքից սահմանակից է Նյու Մեքսիկոյին, իսկ հյուսիսից սահմանակից է Կանզասին և Կոլորադոյին։ Բնության առանձնահատկություններից է, մթնոլորտային ճակատով ջերմաստիճանային կտրուկ փոփոխություններ, իսկ ուժեղ քամիները և փոթորիկները ստեղծում են բարենպաստ պայմաններ։ Հաճախ այս նահանգում լինում է ավերիչ տոռնադոներ, նահանգին ամենամեծ վնաս հասցրել է 2013 թվականի մայիսի 20-ի տոռնադոն։

### Կլիմա

Օկլահոմայի կլիման բարեխառն մայրցամաքային է։ Նշանակալի ազդեցություն ունեն Մեքսիկական ծոցից եկող խոնավ օդային հոսանքները։ Նահանգի մեծ մասում լինում է Ալլեի տոռնադոներ, որը բնութագրվում է տաք և սառը օդային զանգվածների փոխազդեցությամբ։ Միջին հաշվով մեկ տարվա ընթացքում Օկլահոմայի տարածքում լինում է 54 տոռնադո։ Նահանգի եղանակային պայմանները կարող են կարճ հեռավորություններում տարբեր լինել։ Օրինակ 1911 թվականի նոյեմբերի 11-ին Օկլահոմա-Սիթի քաղաքի ջերմաստիճանը հասել է 28 °C (83 °F), օրվա երկրորդ կեսին (այդ ռեկորդային ամսաթվում) սառը ճակատում ջերմաստրճանը նվազել էկեսգիշերին հասնելով -8 °C (17 °F) (այս ամսաթվով ամենացածր ջերմաստրճանի ռեկորդը)։ Այսպիսով ռեկորդային բարձր և ռեկորդային ցածր ջերմաստիճանները գտանցվել են նոյեմբերի 11-ին նույն օրը։ Տեղումների և ջերմաստիճանի նվազումը լինում է արևմուտքից դեպի արևելք, նահանգի հարավարևելյան մասում միօջին ջերմաստիճանը կազմել է 17 °C (62 °F) , իսկ տարեկան տեղումների քանակը 1420 մմ իսկ հյուսիսարևմոտյան մասում 14 °C (58 °F), իսկ տեղումները համապատասխանաբար 430 մմ։ Պարբերաբար ողջ տարածքում նկատվում է խիստ ցածր (-18 °C), և չափազանց բարձի ջերմաստիճան (38 °C): Ձյան ծածկույթը 1 սմ է Կոլորադոյի հետ սահմանին և 10 սմ Օկլահոմայի հարավում։ Ամենաբարձր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1994 թվականի հունիսի 27-ին Թիփթոն քաղաքում` 49 °C, իսկ ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է 2011 թվականի փետրվարի 10-ին Նեվատ քաղաքում` -35 °C:


|  |
| --- |
| **Նահանգի խոշորագույն քաղաքների միջին ջերմաստիճան** |
| Քաղաք | Հունվ. | Փետր. | Մարտ | Ապր. | Մայիս | Հունիս | Հուլիս | Օգոս. | Սեպ. | Հոկ. | Նոյ. | Դեկ. |
| Օկլահոմա-Սիթի | 47/26 | 54/31 | 62/39 | 71/48 | 79/58 | 87/66 | 93/71 | 92/70 | 84/62 | 73/51 | 60/38 | 50/29 |
| Թալսա | 46/26 | 53/31 | 62/40 | 72/50 | 80/59 | 88/68 | 94/73 | 93/71 | 84/63 | 74/51 | 60/39 | 50/30 |
| Լոնթոն | 50/26 | 56/31 | 65/40 | 73/49 | 82/59 | 90/68 | 96/73 | 95/71 | 86/63 | 76/51 | 62/39 | 52/30 |
| *Միջին առավելագույնը/նվազագույն ջերմաստիճանը* °F |

Բնակչություն
------------

Ըստ ԱՄՆ բյուրոյի մարդահամարի տվյալների 2012 թվականի հուլիսի 12-ի դրությամբ Օկլահոմայի բնակչությունը կազմել է 3.814.820 մարդ, իսկ բնական աճը կազմել է 1.7%՝ համեմատած 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների։

Ըստ 2010 թվականի տվյալների ոչ իսպանախոս սպիտակամորթները կազմել են 68.7% (1970 թ-ինկազմել է 88%), աֆրոամերիկացիներ 7,3%, հնդկացիները և Ալյասկայի էսկիմոսները՝ 8,2%, ասիացիները՝ 1,7%, պոլինեզիացիները՝ 0.1%: Օկլահոմայի բնակչության 8.9% իսպանախոս են կամ ունեն իսպանական ծագում։

Նահանգը ունի երկրորդ ամենամեծ թվով բնիները։ Դրանք ամերիկյան հնդկացիներն են, որոնց թիվը 2002 թվականին կազմել է 395,219 մարդ։ 2006 թվականի տվյալներով, Օկլահոմայի բնակչության 4.7% -ը ծնվել են այլ երկրներում։

2006 թվականի տվյալներով Օկլահոման ԱՄՆ 50 նահանգներում 35-րդն է՝ մեկ շնչին բաժին ընկնող եկամտով (32,210 դոլար)։

2011 թվականի տվյալներով Օկլահոմայի բնակչության 7.0%-ը հինգ տարեկան երեխաներն են, 24,7%-ը մինչև 18 տարեկան երեխաները, 13,7% -ը եղել են 65 տարեկան և ավելի։ Կանանց բաժին է ընկնում բնակչության 50.5%-ը։

Քաղաքներ
--------

Օկլահոմա-Սիթի - Նահանգի ամենամեծ քաղաքը
Օկլահոմա Սիթիի կենտրոնը գիշերը
2010 թվականին Օկլահոմայում կային 598 քաղաք։ 4 քաղաքներում ապրում է ավելի քան 100 000 մարդ, իսկ 43 քաղաք ունի ավելի քան 10 000 բնակչություն։


|  |
| --- |
| **20000-ից ավել բնակչություն ունեցող քաղաքներ** 2004 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալներով |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Օկլահոմա Սիթի | 528,0 | Մասկոգի | 38,8 |
| Թալսա | 383,8 | Բարթլսվիլլ | 34,6 |
| Նորման | 100,9 | Շոնի | 29,7 |
| Լոթոն | 88,2 | Պոնկա-Սիթի | 25,2 |
| Բրոքեն-Արոյ | 84,4 | Արդմոր | 24,3 |
| Էդմոնթ | 73,1 | Օվասսո | 22,6 |
| Միդուեսթ-Սիթի | 54,8 | Դունկան | 22,2 |
| Ինիդ | 46,6 | Դել-Սիթի | 22,0 |
| Մուր | 46,2 | Յուկոն | 21,6 |
| Սթիլուոթեր | 40,7 | Ալթուս | 20,4 |

 |

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Դատական համակարգ
----------------

Օկլահոմա նահանգի դատական համակարգի կազմում են՝ Գերագույն դատարանը, քրեական գործերով Վերաքննիչ դատարանը, քաղաքացիական գործերով Վերաքննիչ դատարանը և 77 շրջանային դատարանները։ Դատական համակարգին ադմինիստրատիվ ծառայություններ մատուցում են դատարաններին կից ադմինիստրատիվ սպասավորությունները։

Ի տարբերություն նահագների մեծամասնության, Օկլահոմայում վերին ատյանի երկու դատարան կա։ Այնուամենայնիվ, Գերագույն դատարանն է որոշում, թե որ դատարանը գործը քննելու իրավասություն ունի։

2018 թվականին նահանգում գրանցվել է 210 մարդասպանության դեպք։ Սա 14,6%-ով ավելի քիչ է, քան 2017 թվականին գրանցված դեպքերը։ Գրանցված բոլոր հանցագործությունների մեջ այս թիվը ընդամենը 0,2%-ն է։

Տնտեսություն
------------

Օկլահոմա — ԱՄՆ-ում մեծությամբ հինգերորդ նավթ արտադրող նահանգը .
Նահանգի տնտեսության հիմնական ոլորտներին են` ավիացիան, էներգետիկա, տրանսպորտային սարքավորումներ, սննդի վերամշակում, էլեկտրոնիկա և հեռահաղորդակցություն։ Օկլահոման բնական գազի, օդանավերի և սննդի կարևոր արտադրող է։ ԱՄՆ-ում նահանգը գազի և գյուղատնտեսության արտադրությամբ 27-րդն է, իսկ ցորենի արտադրությամ 5-րդը։ Fortune 500-ի չորս ընկերությունների, և Fortune 1000 վեց ընկերությունների գլխավոր գրասենյակները գտնվում են Օկլահոմայում։ Նավթի արդյունահանումը և վերամշակումը պատմականորեն գերակշռում է նահանգի տնտեսությունում։ 1980-ական թվականներին էներգետիկայի արդյունաբերությունը հանգեցրել է 90,000 գեգաջոուլ էներգիայի կորստի, որը կապված է եղել նաև աշխատատեղերի կրճատման հետ, ինչն էլ լուրջ վնաս է հասցրել տեղական տնտեսությանը։ Ինչ վերաբերում է 2011 թվականի օգոստոսին, գործազրկության մակարդակը կազմել է 5.6%:

Սպորտ
-----

Նահանգում բավականին հայտնի է «Օկլահոմա-Սիթի Թանդեր» բասկետբոլային ակումբը, որը անդամակցում է NBA-ի մրցաշարերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2020 թվականի ԱՄՆ մարդահամար / United States Census Bureau
2. ↑  «Chronicles of Oklahoma». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 29-ին.
3. ↑  «Oklahoma State History and Information». Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 29-ին.
4. ↑  «Chief Allen Wright». Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 29-ին.
5. ↑  Օկլահոմայում տոռնադոները էներգիայի աղբյուր են
6. ↑  The Climate of Oklahoma
7. ↑  November 11, 1911: A Palindrome to Remember
8. ↑  Oklahoma’s Climate
9. ↑  «Oklahoma Weather And Climate». UStravelweather.com. 2007. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2007 թ․ օգոստոսի 2-ին.
10. ↑  «Weather Averages: Lawton, Oklahoma». MSN Weather. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 18-ին. Վերցված է 2007 թ․ օգոստոսի 13-ին.
11. ↑  Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For The United States, Regions, Divisions, and States
12. ↑  National Totals: Vintage 2012 — U.S Census Bureau
13. ↑  http://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kbr01-15.pdf
14. ↑  «State Personal Income 2006». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 27-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 29-ին.
15. ↑  2000–2010 Oklahoma Incorporated Place Populations(չաշխատող հղում)
16. ↑  . `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
17. ↑  «The Economic Impact of Oklahoma's Oil & Natural Gas Industry» (PDF). Oklahoma Energy Resource Board. 2008. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ հունիսի 22-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
18. ↑  USDA ERS — State Fact Sheets: agriculture income population food education employment unemployment federal funds farms top commodities exports financial indicators poverty foo
19. ↑  Oklahoma: Corporations >> globalEDGE: Your source for Global Business Knowledge
20. ↑  Local Area Unemployment Statistics Home Page

Արտաքին հղումներ
----------------

* OK.gov – Պաշտոնական կայք
* Oklahoma Tourism Արխիվացված 2016-08-12 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ-ի վարչական բաժանում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ |
| --- |
|  |
| Նահանգներ | Ալաբամա  • Ալյասկա  • Այդահո  • Այովա  • Արիզոնա  • Արկանզաս  • Արևմտյան Վիրջինիա  • Դելավեր  • Թենեսի  • Իլինոյս  • Ինդիանա  • Լուիզիանա  • Կալիֆոռնիա  • Կանզաս  • Կենտուկի  • Կոլորադո  • Կոնեկտիկուտ  • Հավայի  • Հարավային Դակոտա  • Հարավային Կարոլինա  • Հյուսիսային Դակոտա  • Հյուսիսային Կարոլինա  • Մասսաչուսեթս  • Մեն  • Մերիլենդ  • Մինեսոտա  • Միչիգան  • Միսսիսիպի  • Միսսուրի  • Մոնտանա  • Յուտա  • Նեբրասկա  • Նյու Հեմփշիր  • Նյու Մեքսիկո  • Նյու Յորք  • Նյու Ջերսի  • Նևադա  • Ջորջիա  • Ռոդ Այլենդ  • Վայոմինգ  • Վաշինգտոն  • Վերմոնտ  • Վիսկոնսին  • Վիրջինիա  • Տեխաս  • Փենսիլվանիա  • Օկլահոմա  • Օհայո  • Օրեգոն  • Ֆլորիդա |  |
|  |
| Դաշնային շրջան | Վաշինգտոն ԿՇ |
|  |
| Կղզիական տարածքներ | Ամերիկյան Սամոա  • Ամերիկյան Վիրջինյան կղզիներ  • Գուամ  • Հյուսիսային Մարիանյան կղզիներ  • Պուերտո Ռիկո |
|  |
| Արտաքին փոքր կղզիներ | Բեյքերի կղզի  • Հաուլենդ  • Ջարվիս  • Ջոնստոն  • Քինգմեն խութ  • Միդուեյ (կղզի)  • Նավասա  • Պալմիրա  • Ուեյք |
|  |
| **Պորտալ:ԱՄՆ** |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օկլահոմա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա (12-րդ) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Նոր · Catholic (1997—…) · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX451674 · BNF: 12338977k · CiNii: DA05874758 · GND: 4102053-4 · ISNI: 0000000406471356 · LCCN: n79046257 · NKC: ge132305 · SUDOC: 032341547 · VIAF: 137038395 · WorldCat VIAF: 137038395 |

 |

 |