recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սթոք-օն-Թրենտ** (անգլ.՝ Stoke-on-Trent) քաղաք Անգլիայում՝ Սթաֆֆորդշիր կոմսությունում։ Քաղաքը ձևավորվել է 1910 թվականին 6 քաղաքներից (*Stoke-upon-Trent, Hanley, Tunstall, Burslem, Longton и Fenton*) և բազում գյուղերից։ Անունը ստացավ *Stoke-upon-Trent* քաղաքից, քանի որ այնտեղ էր գտնվում վարչությունը և գլխավոր երկաթուղային կայարանը։ Սթոք-օն-Թրենտը հանդիսանում է բրուտագործության կենտրոն։

Հայտնի հյուրանոցներն են՝ *Crown, Moat House, North Stafford, Quality, Swallow George*։

Ամեն տարի հոկտեմբերի 25-ից 28 քաղաքում անց է կացվում գարեջրի փառատոն։

Աշխարհագրություն
----------------

Սթոք-օն-Թրենտ ունիտար միավորը զբաղեցնում է 93 կմ² տարածք։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2001 թվականի տվյալների Սթոք-օն-Թրենտի բնակչությունը կազմում էր 240 636 մարդ, իսկ ըստ 2005 թվականի տվյալների՝ 283,3 հազար մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը 2 575 մարդ / կմ² է։

Քաղաքականություն
----------------

Սթոք-օն-Թրենտը ղեկավարում է խորհուրդը, որը բաղկացած է 60 պատգամավորներից, որոնք ընտրվել են 20 շրջաններից։ Վերջին ընտրությունների արդյունքում 34 տեղ զբաղեցնում են լեյբորիստները։

Սպորտ
-----

Սթոք-օն-Թրենտի տարածքում են հիմնված փորձառու «Սթոք Սիթի» և «Պորտ Վեյլ» ֆուտբոլային ակումբները։
«Սթոք Սիթի» ֆուտբոլային ակումբը, որը 1972 թվականի Ֆուտբոլային լիգայի գավաթակիր է, 2012/2013 մրցաշրջանում հանդես էր գալիս անգլիական Պրեմիեր Լիգայի կազմում։ «Սթոք Սիթի» ֆուտբոլային ակումբի մարզադաշտը «Բրիտանիան» է (28 հազար մարդ)։ «Պորտ Վեյլ» ֆուտբոլային ակումբը, որը 2011/2012 մրցաշրջանում հանդես էր գալիս Երկրորդ ֆուտբոլային լիգայում։ «Պորտ Վեյլը» հակառակորդներին ընդունում է «Պորտ Վեյլ» մարզադաշտում (19 հազար մարդ)։

Հայտնի մարդիկ
-------------

* Սթենլի Մեթյուզ՝ Ֆուտբոլիստ
* Ռոբբի Վիլիամս՝ բրիտանացի երգիչ և երգահան։
* Սլեշ՝ Guns N' Roses հայտնի ռոք խմբի կիթառահար, պրոդյուսեր և երգահան։
* Մյորդոկ Նիկոլաս՝ Gorillaz վերտուալ խմբի բաս կիթառահար։
* Էդվարդ Ջոն Սմիթ՝ ռազմածովային սպա, «Տիտանիկ» մարդատար լայների նավապետ։
* Թեյլոր Ֆիլիպ Դագլաս՝ դարթս սպորտաձևում աշխարհի բազմակի չեմպիոն։
* Լյուիս Ադրիան՝ դարթս սպորտաձևում աշխարհի կրկնակի չեմպիոն։
* Andy Moor՝ DJ և պրոդյուսեր։
* Հյու Դենսի՝ դերասան։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Քույր քաղաքներ
--------------

* Գերմանիա Էրլանգեն, Գերմանիա.
* Ֆրանսիա Լիմոժ, Ֆրանսիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The London Gazette 33063 (բրիտ․ անգլ.) — Iss. 33063. — P. 4449.
2. ↑
3. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2008 թ․ սեպտեմբերի 6-ին. Retrieved 2014 թ․ սեպտեմբերի 18.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4512748-7 · LCCN: n80117457 · NKC: ge387559 · SUDOC: 15296519X · VIAF: 153607024 · WorldCat VIAF: 153607024 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սահակյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Սահակյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Սահակյան** (մարտի 19, 1946(1946-03-19), Խարկով, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 1971), խորհրդային մարզիկ, ազատ ոճի ըմբիշ։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։ Ուկրաինայի ԽՍՀ հնգակի չեմպիոն, Ուկրաինական ԽՍՀ սպարտակիադայի հաղթող, ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալակիր, ԽՍՀՄ գավաթակիր։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Սահակյանը ծնվել է 1946 թվականի մարտի 19-ին Խարկով քաղաքում։ Վաղ մանկությունից սկսել է զբաղվել ըմբշամարտով։ 16 տարեկանում սկսել է մարզվել Ուկրաինայի ԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ Լեոնիդ Դունայի մոտ։ Ընդամենը երկու տարի անց՝ 18 տարեկանում, Հովհաննես Սահակյանը դարձավ Ուկրաինայի ԽՍՀ-ի չեմպիոն՝ 57 կգ քաշային կարգում՝ մեծահասակների պայքարում։ Իր կարճ մարզական կարիերայի ընթացքում նա հասցրել է դառնալ Ուկրաինայի ԽՍՀ հնգակի չեմպիոն, ինչպես նաև սպարտակիադայի հաղթող, ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալակիր, ԽՍՀՄ գավաթակիր։ Հովհաննես Սահակյանն ընդգրկվել էր ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում, որի հետ պետք է մեկներ Մյունխեն՝ մասնակցելու 1972 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերին։ Սակայն այդ ծրագրին վիճակված չէր իրականանալ։ Հովհաննես Սահակյանը մահացել է 1971 թվականին։

Մրցանակներ
----------

* Ուկրաինայի ԽՍՀՄ չեմպիոն (5)
* Ուկրաինայի ԽՍՀ սպարտակիադայի հաղթող (1)
* ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալակիր
* ԽՍՀՄ գավաթակիր (1)

Հիշատակ
-------

1972 թվականից Խարկովում ընթանում է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ Հովհաննես Սահակյանի անունը կրող ազատ ոճի ըմբշամարտի մրցաշար։ Մրցաշարը հիմնադրվել է զոհված մարզիկի ընկերների և մարզչի կողմից։ Այսօր Ուկրաինայի հայերի միության և տեղական իշխանությունների աջակցությամբ անցկացվող մրցաշարը Ուկրաինայի չորս մրցաշարերից մեկն է, որտեղ հաղթողներին տրվում է սպորտի վարպետի կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Александра Васильчук (2012 թ․ մարտի 30). «Сергей Грдзелидзе: «Он поддерживал в команде бойцовский дух»». Ассоциация спортивной борьбы Украины. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 12-ին.
2. ↑  Александра Васильчук (2009 թ․ հոկտեմբերի 14). «Президент СК „Галицкие львы" рассказал о рождении турнира „Терновое поле"». Ассоциация спортивной борьбы Украины. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 12-ին.
3. ↑  «В Харькове прошел традиционный турнир Ованеса Саакяна».. 2013 թ․ ապրիլի 9. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 12-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|publisher=`` (օգնություն)
**Նախո քեռի**, **Մոկացի** (իսկական անունը՝ **Նահապետ**, **Նախո-բիձա,** 1851, Գնեկանց - 1916 կամ 1920, Վաղարշապատ, Էջմիածնի գավառ), «Սասնա ծռեր» դյուցազնավեպի նշանավոր ասացողներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Գնեկանցից պանդխտել է Վաղարշապատ, 1914 թվականին եղել է Գևորգյան ճեմարանի դռնապանը։ Նախո քեռու «Դավիթ և Մհեր» պատումը, որը հաջորդել է Գարեգին Սրվանձտյանի հրատարակած առաջին պատումին, գրի է առել Մանուկ Աբեղյանը՝ 1886 թվականին։ Բովանդակության ամբողջությամբ և գեղարվեստական կատարելությամբ Նախո քեռու պատումը լավագույններից է էպոսի տարբերակների շարքում։

Մանուկ Աբեղյանը հավաստել է, որ Նախո քեռին եղել է ավանդապահ ու ստուգապատում ասացող, երգել նաև ժողովրդական վեպի չափածո հատվածներ, որոնք նոտագրել է Կոմիտասը։ «Դավիթ և Մհեր» պատումը համառոտած թարգմանել է Վալերի Բրյուսովը և հրատարակել «Հայաստանի պոեզիան» (1916) անթոլոգիայում։

Մշակույթում
-----------

Նախո քեռուն Մոկս նահանգի ազգային տարազով պատկերել է հայ նկարիչ, Գևորգյան ճեմարանի ուսուցիչ աշխատած Վարդգես Սուրենյանցը։

Գրականություն
-------------

* Աբեղյան Մ․, Դավիթ և Մհեր։ Ժողովրդական դյուցազնական վեպ։ Շուշի, 1889։ Սասնա ծռեր, խմբ․ Մ․ Աբեղյանի, աշխատակցությամբ Կ․ Մելիք-Օհանջանյանի, հ․ 1, Ե․, 1936, էջ 1–51։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Ուշագրավ ուրվագծեր երևելիների հոբելյանական դիմապատկերին". *ankakh.com* (անգլերեն). Վերցված է 2024-03-02-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 171)։*  |
**Նախագահական ընտրություններ Ադրբեջանում** (ադրբ.՝ Azərbaycan Respublikası Prezident seçkiləri), համապետական նախագահական ընտրություններ, որոնք տեղի են ունեցել 2024 թվականի փետրվարի 7-ին Ադրբեջանում։

Ընտրությունների մասին
---------------------

2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին ԱՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի տրամադրած տեղեկատվության համաձայն՝ Ադրբեջանում ընտրատարածքները վերակազմավորվել են։ Նորաստեղծ ընտրատարածքները կազմակերպվել են՝ հաշվի առնելով միջին ներկայացվածության նորմը։ Ընտրությունների անցկացման և վիճակագրական միջոցառումների ծախսերին պետական բյուջեից հատկացվել է 110,9 մլն մանաթ (0,3%), ինչպես նշված է 2024 թվականի «ԱՀ 2024 թվականի պետական բյուջեի մասին» օրենքում։

Թեկնածուներ և արդյունքներ
-------------------------

* Իլհամ Ալիև - 4 567 458 (92,12%)
* Զահիդ Օրուջ - 107 632 (2,17%)
* Ֆազիլ Մուստաֆա - 98 421 (1,99%)
* Հուդրաթ Հասանգուլիև - 85 411 (1,72%)
* Ռազի Նուրուլլաև - 39 643 (0,80%)
* Էլշադ Մուսաև - 32 885 (0,66%)

Խախտումներ
----------

Ընտրությունների օրն անցել է հանգիստ և կանոնակարգված, սակայն միջազգային դիտորդները նկատել են լուրջ խախտումներ՝ կապված հիմնականում քվեարկության գաղտնիության, բազմակի քվեարկությունը կանխելու մեխանիզմների բացակայության, քվեաթերթիկների լցոնման նշանների և ընտրացուցակներում միանման ստորագրությունների առկայության հետ։

Նոյեմբերի վերջից ադրբեջանցի որոշ լրագրողներ հայտնվել են ճաղերի հետևում։ Ըստ դիտորդների՝ լրատվամիջոցների նկատմամբ չափազանց սահմանափակող օրենսդրությունը, ինչպես նաև քննադատող լրագրողների վերջին ձերբակալությունները խոչընդոտում են լրատվամիջոցների ազատ գործունեությանը և հանգեցնում համատարած ինքնագրաքննության՝ սահմանափակելով անկախ լրագրության և քննադատական բանավեճի շրջանակը։ Թեկնածուների և քարոզարշավի նվազագույն լուսաբանումը նաև բացասաբար է ազդել ընտրողների՝ ընտրությունների օրը տեղեկացված ընտրություն կատարելու հնարավորության վրա։

ԵԱՀԿ-ն հայտարարել է, որ Ալիևի դեմ պայքարող վեց թեկնածուներից և ոչ մեկը լուրջ փորձ չի արել վիճարկելու նրա քաղաքականությունը։ Ադրբեջանի երկու հիմնական ընդդիմադիր կուսակցությունները բոյկոտել են ընտրությունները։

Ադրբեջանի ընդդիմությունը ընտրությունները որակել է կեղծված և պահանջել չեղարկել դրանց արդյունքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7
2. ↑  Azərbaycanda seçki dairələrinin yeni sxemi təsdiqlənib
3. ↑  Dairə seçki komissiyalarının tərkibi niyə dəyişdirildi?
4. ↑  Gələn il seçkilərə bu qədər vəsait XƏRCLƏNƏCƏK
5. 1 2  "По оценке международных наблюдателей, президентские выборы в Азербайджане прошли в условиях отсутствия реальных политических альтернатив и жестких ограничений". *www.oscepa.org*. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 24-ին.
6. 1 2  "ОБСЕ сомневается в честности президентских выборов в Азербайджане". *ГОЛОС АМЕРИКИ* (ռուսերեն). 2024 թ․ փետրվարի 8. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 24-ին.
7. ↑  Узел, Кавказский. "Фальсификации голосования в Азербайджане попали на видеозаписи". *Кавказский Узел*. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 24-ին.
**Շարի** կամ **Շարի լեռ** (ճապ.՝ 斜里岳, *Շարի-դակե*), անթրոպոգենի ժամանակաշրջան ստրատոհրաբուխ Ճապոնիայում։ Հրաբուխի բարձրությունը ծովի մակարդակին համեմատ 1547 մ է։ Լեռների խմբի մեջ է նաև մտնում Հարավային Շարի լեռը (ճապ.՝ 南斜里岳 *մինիմաշարի-դակե*), Շարի լեռից դեպի արևմուտք։ Այն գտնվում է Հոկայդոյի Շիրետոկո թերակղզու վրա։

Անվանում
--------

Հրաբուխի նախկին անվանումն այնուների լեզվով **Օննենուպուրի** էր։ *Շարի* անունը նշանակում է *ճահիճներ, որտեղ եղեգն է աճում*։ Այն նաև հայտնի է որպես Օխոտսկ ֆուձի (ճապ.՝ オホーツク富士 *ohōtsuku fuji*) կամ Շարի ֆուձի (ճապ.՝ 斜里富士 *shari fuji*)։

 Ռելիեֆի քարտեզ

Երկրաբանություն
---------------

Լեռը կազմված է հիմնականում անդեզիտից, դացիտից, բազալտից։

Մագլցման երթուղիներ
-------------------

Ամենահայտնի վերելքի երթուղին սկսվում է Կիոսատո գյուղի կողմից։ Հասարակական ավտոբուսը (Շարիբուս) շարժվում է օրական երեք անգամ (առաջինը՝ 6:30-ին) Շիրետոկոշարի կայարանից մինչև արահետի սկիզբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "SHARI-DAKE". *Quaternary Volcanoes in Japan*. Geological Survey of Japan, AIST. 2006. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 12-ին.
2. ↑  地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 斜里岳(斜里). *25000:1 Topographical maps* (Japanese). Geographical Survey Institute. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-11-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 12-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շարի Դակե - Ճապոնիայի երկրաբանական ծառայություն
**Աննա դե Բոժյոյի թանգարան** (ֆր.՝ musée Anne-de-Beaujeu), թանգարան՝ բացված 1910 թվականի ֆրանսիական Մուլեն քաղաքում (դեպարտամենտ Ալյե, Օվերն երկրամաս)։

Թանգարանի շենք
--------------

Մուլեն քաղաքում՝ Բուրբոնների դքսության մայրաքաղաքում, այդ վայրում նախկինում գտնվում էր դուքս դը Բուրբոնի 16-րդ դարի թվագրվող փառահեղ ամրոցը։ Այն, ինչը մնացել է մինչ մեր օրերը ամրոցային համալիրից, կազմում են 14-րդ դարի գլխավոր դիտաշտարակը (հայտնի որպես *Mai Coiffee*) և Վերածննդի ոճով տաղավարը՝ կառուցված դքսուհի Աննա դե Բոժյոյի պատվերով մոտավոր 1500 թվականին։ Այդ տաղավարը դարձավ նշված ոճի առաջին նմուշներից մեկը՝ կառուցված Ֆրանսիայում։ Սկսած 1910 թվականից՝ տաղավարի պատերի ներքո տեղակայվեց գերատեսչական թանգարանը՝ անվանված ի պատիվ դքսուհի Աննա դե Բոժյոյի։ Սկզբնական տաղավարից այժմ պահպանվել է միայն շենքի ճակատամասը՝ զարդարված Բուրբոնների գերբերով։

Մշտապես թանգարանային ցուցադրության դրված դը Բուրբոնների ամրոցի մասշտաբային մանրակերտը թույլ է տալիս պատկերացում կազմել միջնադարյան կառույցի բնօրինակ չափերի մասին։

Թանգարանի հավաքածուներ
----------------------

Թանգարանում մշտապես ցուցադրվում են հետևյալ հավաքածուները.

* Անտիկ իրերի հնագիտական հավաքածու, առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի գալլա-ռոմանական դարաշրջանի արձանիկները, որոնք պատրաստված են Ալյեի սպիտակ կավից։
* Միջնադարյան արձանների մեծ հավաքածու։
* Մեծ սրահում ներկայացված են տարբեր ցուցադրանմուշներ, որոնք կապված են դե Բուրբոն դուքսերի անցյալի հետ։
* Հախճապակե իրերի հետաքրքիր հավաքածու՝ պատրաստված 18-րդ դարում Մուլենում։
* 19-րդ դարի վերջի հայտնի նկարիչների բազմաթիվ նկարներ, այդ թվում ֆլամանդական և գերմանական վարպետների։

Ցուցանմուշներ
-------------

* Դուքս դը Բուրբոնի ամրոցի մանրակերտըԴուքս դը Բուրբոնի ամրոցի մանրակերտը
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ministry of Culture* Fréquentation des Musées de France — Ministry of Culture.

Աղբյուրներ
----------

* Աննա դե Բոժյոյի թանգարանի

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000107270060 · LCCN: n2003038430 · SUDOC: 060234946 · VIAF: 150356914 · WorldCat VIAF: 150356914 |

 |
**Վ․ Պ․ Աստաֆևի անվան գրական թանգարան**, թանգարան Կրասնոյարսկ քաղաքում։

Թանգարանի կառույց
-----------------

Թանգարանը գտնվում է 19-րդ դարի գոթական մոտիվներով մոդեռն ոճի առանձնատանը։ Տունը պատկանել է վաճառական Ֆրիդա Ցուկերմանին։ 1913 թվականին տունը վերակառուցվել է գավառական ճարտարապետ Վ.Ա. Սոկոլովսկու կողմից։ Տունը քաղաքի լավագույններից մեկն էր, 1894 թվականին այնտեղ ապրել է Ենիսեյ նահանգի նահանգապետ Լ.Կ. Տելյակովսկին։ 

Հեղափոխությունից հետո Ցուկերմանի ընտանիքը արտագաղթել է, իսկ շենքը՝ ազգայնացվել։ Շենքում է գտնվել Կրասնոյարսկի առաջին կոմունաներից մեկը, այնուհետև օդաչուների հանրակացարանը, հետագայում տունը վերածվել է հասարակ բնակելի շենքի։

Ներկայումս շենքը դաշնային նշանակության ճարտարապետական հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Գրական թանգարան ստեղծելու գաղափարը ծագել է 1946 թվականին Կրասնոյարսկում գրողների միության մասնաճյուղի բացումից հետո։ Տեղի է ունեցել գիտաժողով և ստեղծվել թանգարանի հայեցակարգը։ Հայեցակարգի հեղինակը գիտնական-բանասեր և գրող Արոն Գուրեվիչն է։ 1956 թվականին Գրողների միության նախագահ Ն. Ս. Ուստինովիչի նախաձեռնությամբ սկսվել է ցուցանմուշների հավաքագրումը։

Թանգարանը ստեղծվել է Վիկտոր Աստաֆևի նախաձեռնությամբ։ Բացվել է 1997 թվականի հունիսի 6-ին՝ շենքի՝ 10 տարի տևած վերականգնումից հետո։

Թանգարանը նվիրված է բացառապես սիբիրյան գրողներին և Սիբիրի մասին գրականությանը։ Թանգարանի հավաքածուն ներառում է եզակի պատկերային, գրավոր աղբյուրներ, փաստաթղթեր, լուսանկարներ, պաստառներ, ազդագրեր, 19-20-րդ դարերի գրողների և բանաստեղծների ինքնագրեր, 19-20–րդ դարերի հազվագյուտ գրքեր և ամսագրեր։

Գրադարան
--------

Գրադարանում պահվում են սիբիրյան գրողների գրքերն ու արխիվները՝ Վ. Պ. Աստաֆև, Ս. Վ. Սարտակով, Ի. Դ. Ռոժդեստվենսկի, Ն. Ս. Ուստինովիչ, է. Ա. Ախադով, Ն. Ի. Մամին, Պ. Պ. Պետրով, Մ. Ի. Օշարով, Ի. Ի. Պանտելեև, Մ. Ս. Պերեվոզչիկով, Զ. Յ. Յախնին, Ա. Տ. Չերկասով, Ա. Ի. Չմիխալո և այլք։

Գիտաժողովներ
------------

Թանգարանն ամեն տարի անցկացնում է գիտագործնական գիտաժողով «Սիբիր՝ դաժան և նուրբ» հանրակրթական դպրոցների աշակերտների համար։

Պատկերասրահ
-----------

* Ա․ Պ․ Ստեփանովի դիմանկարով ցուցահանդեսից մի հատվածԱ․ Պ․ Ստեփանովի դիմանկարով ցուցահանդեսից մի հատված
* Թանգարանի կենտրոնական սանդուղքԹանգարանի կենտրոնական սանդուղք
* «Ենիսեյ նահանգի տեղեկագիրք» թերթ«Ենիսեյ նահանգի տեղեկագիրք» թերթ
* Լիկովների իրերըԼիկովների իրերը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ցուկերմանի տունը

Գրականություն
-------------

* *Броднева, А. В.* «У нас все писатели страдали» интервью с директором Литературного музея А. В. Бродневой // газета «Вечерний Красноярск». 2005. — 30 ноября.
* Красноярский литературный музей // Элита Красноярского края на рубеже двух тысячелетий. — Красноярск, 2000.
* Литературный музей ։ проспект. Красноярск, 2002.
* Музейный хоровод ։ Из опыта работы Литературного музея по использованию интерактивных методов в разделе «Сибирский фольклор» / авт.-сост. *М. В. Фролова*. — Красноярск, 2003
* *Чмыхало Б. А.* «…Для достижения истинной пользы» //газета «Городские новости». — 2001. — 2 марта.
* *Шленко, Ю.* Музей вышел из подполья / Юлия Шленко //«Сегодняшняя газета». 2000. — 20 января
**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Բեյօղլու շրջանի Հասգյուղ թաղամասում։ 

17-րդ դարում Ակնից եկած գաղթականները Հասգյուղում կղմինդրի գործարաններ բացին։1703 թվականին Խաչատուր Վարդապետն իր տան մեջ Սուրբ Եղիա անունով մատուռ հիմնեց։ Կոլոտ Հովհաննես Բաղիշեցի պատրիարքի օրոք Խաչատուր Վարդապետի ջանքերով և Հաջի Հարությունի տրամադրած դրամական միջոցներով շինվեց փոքր, փայտաշեն եկեղեցի։ Երբ հայ ամիրաներ հաստատվեցին Հասգյուղում, եկեղեցին հիմնովին, քարաշեն վերանորոգեցին 1831 թվականին։ Այդ գործում մեծ ավանդ ունեցան արքունի ճարտարապետներ Հովհաննես Ամիրա Սերվերյանը ու Գրիգոր Ամիրա Պալյանը։ 

Եկեղեցին վերանորոգվել է 1845 թվականին։ 1904-ին վերանորոգվելուց հետո առաջին համաշխարհային պատերազմին օգտագործվել է որպես զինվորական պահեստ։ 1930 թվականի սեպտեմբերին կրկին վերանոգորվելուց հետո սկսեց օգտագործվել որպես աղոթատեղի։ 1975 թվականին «Ոսկե եղջյուր» (Հալիչ կամուրջ) կամրջի շինարարության համար օտարվել է եկեղեցու հողատարածքը և այն քանդվել է։ 30 տարի եկեղեցին իր բարոյական գոյությունը պահպանել է Քարաքյոյ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու մեջ։ 

Այժմ եկեղեցին իր գոյությունը շարունակում է Հալըջըօղլուի գերեզմանատանը կառուցված մատուռում, որը կոչվել է Սուրբ Ստեփանոս։ Եկեղեցու օծումը կատարել է Պոլսո Հայոց պատրիարք Մեսրոպ Բ Մութաֆյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  KAYA, Önder (2023-02-19). "Çok dinli çok dilli bir Haliç semti: Hasköy". *www.istdergi.com* (in թուրքերեն). Retrieved 2024-03-02.
2. ↑  yeniavaz.com. "Türkiyədəki erməni kilsələrinin sayı Ermənistandakı kilsələrinin sayından çoxdur - SİYAHI". *www.yeniavaz.com* (in անգլերեն). Retrieved 2024-03-02.
**Սուրբ Փրկիչ մատուռ**, հայ առաքելական եկեղեցու մատուռ Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Զեյթինբուրնու շրջանի Կազլըչեշմե թաղամասում։

Սուրբ Փրկիչ հայկական հիվանդանոցային համալիրում գտնվող մատուռը սկզբնապես կառուցվել է որպես փայտաշեն կառույց՝ Հարություն ամիրա Պեզճյանի միջոցներով։ Այն օծվել և պաշտանմունքի համար բացվել է 1834 թվականին՝ ձեռամբ Ստեփանոս Բ Աղավնի Զաքարյան պատրիարքի։ Հիվանդանոցի կառուցման ճարտարապետներ Հովհաննես ամիրա Սերվերյանը և արքունի ճարտարապետ Կարապետ ամիրա Բալյանը հանձն են առել նաև եկեղեցու շինարարությունը։ Ժամանակի ընթացքում եկեղեցին խարխուլ վիճակում էր հայտնվել։ 1906 թվականին վերանորոգվել է Գրիգոր Մելիդոսյանի և Եղիազար Ավետիսյանի ճարտարապետությամբ և բացվել ձեռամբ Մաղաքիա Օրմանյան պատրիարքի։ Մատուռը, որը վերանորոգվել է 1966 թվականին, իր վերջնական տեսքը ստացել է 2005 թվականի վերանորոգման ժամանակ։ Օծվել և պաշտանմունքի համար վերաբացվել է ձեռամբ Մեսրոպ Բ Մութաֆյան պատրիարքի։

Եկեղեցու բակի մեջ են թաղված Գալուստ Գյուլբենկյանի ընտանիքի մի անդամներ և բարերար Հովհաննես Հակոբյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi Şapeli • Kültür Envanteri". *kulturenvanteri.com* (թուրքերեն). Վերցված է 2024-03-03-ին.
**Յաանովյան եկեղեցի** (էստ․՝ Narva Jaani kirik), չպահպանված պաշտամունքային կառույց Նարվայում։ Եղել է քաղաքի խորհրդանիշներից մեկը 7-րդ դարի կեսերից մինչև 20-րդ դարի կեսերը։

Գտնվել է քաղաքի պատմական մասում՝ Վիրու փողոց, 18 հասցեում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու շենքը 1641-1652 թվականներին շվեդական համայնքի համար կառուցել են տեղացի վարպետներ Էլիաս Մուրը և Հանս Սքիները, իսկ 1644 թվականից շինարարությանը մանսակցել են նաև Զաքարիա Հոֆմանը և Մաթիաս Դաուսը։ 1659 թվականին խոշոր քաղաքային հրդեհի պատճառով եկեղեցին զրկվել է տանիքից և զանգակատնից և վերականգնվել մոտ երեք տարի։ 1690 թվականին վերակառուցվել է ներսից և դրսից։ 1691 թվականին եկեղեցուն կից բացվել է անկելանոց տարեց ծխականների համար։

1704 թվականին ռուս կայսր Պետրոս I-ը գրավել է Նարվան։ Եկեղեցում տեղադրվել է իկոնոստաս և այն վերածվել է ռուս ուղղափառ եկեղեցու տաճարի՝ կոչվելով Ալեքսանդր Նևսկու անունով։ Որպես ուղղափառ եկեղեցի գործել է մինչև 1708 թվականի հունիսի 29-ին Փրչի Պայծառակերպության տաճարի օծումը և փակվել։ Պատարագներ այնտեղ անցկացվել են միայն Ս. իշխան Ալեքսանդր Նևսկու օրը։ 1708 թվականին քաղաքից արտաքսված գերմանացիներին ժամանակի ընթացքում (1718 թվականին) թույլատրվել է վերադառնալ նախկին բնակության վայր։

1733 թվականին Աննա Յոհանովնայի գահակալությունից հետո շենքը հանձնվել է գերմանական համայնքին՝ նրանից վերցրած Դյոմսկի տաճարի փոխարեն։ Վերանորոգումից հետո քահանա Կասպար Մաթիաս Ռոդդենն այն օծել է 1734 թվականին Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի անունով (Սուրբ Հովհաննեսի եկեղեցի)։ Եկեղեցին բազմիցս այրվել է (1747 և 1774 թվականներին), բազմիցս վերականգնվել է (1789 և 1849-1850 թվականներին), վնասվել հրետանային գնդակոծություններից Էստոնիայի անկախության պատերազմի ժամանակ (1919)։

Եկեղեցու շենքը քանդվել է 1944 թվականին՝ ռազմական գործողությունների ընթացքում։ 1950-ական թվականներին քանդվել են նաև նրա ավերակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "НАРВА XVII ВЕКА — «ЖЕМЧУЖИНА ПРИБАЛТИКИ»". Արխիվացված է the original 2018 թ․ մարտի 20-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 23. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 16 (help)
2. ↑  Вид на Иоанновскую церковь. 1940 год
3. ↑  Городъ Нарва. Краткий очерк Ругодивцева. С.-Петербургъ. Типография князя В. Оболенского. 1873

Գրականություն
-------------

* Vt H. J. Hansen, Geschichte der Stadt Narva, 1858.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bidrag till kännedom om Evangelisk-lutherska församlingarne i Ingermanlands stift, 1865, 127—128
**Սուրբ Պողոս եկեղեցի**, հայ կաթողիկե եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի հյուսիսային Բյույուքդերե Սարըեր շրջանում։ Այն որպես փայտաշեն եկեղեցի կառուցվել է 1847 թվականին, վերանորոգվել է 1882 թվականին և օծվել 1885 թվականին։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին 1847 թվականին կառուցվել է Օսմանյան դրամահատարանի կառավարիչ Բողոս Ամիրա Բիլեզիքջյանի միջոցներով՝ նրա մահվանից հետո։ Նվիրատուի անունով եկեղեցին կոչվել է «Սուրբ Պողոս»։ Նրա կամքով եկեղեցու շենքը փոխանցվել է Կոստանդնուպոլսի հայ կաթոլիկ վարդապետությանը։ Քանի որ փոքր եկեղեցին չէր կարող բավարարել տեղի հայ համայնքի կարիքները, 1859 թվականին եկեղեցու հիմնադրամը գնեց հարևան հողատարածքը և սկսեց նոր շենքի շինարարությունը։ Ազարյանների ընտանիքը նվիրատվություններ է կատարել եկեղեցուն։ 1882 թվականին քանդված փայտաշեն եկեղեցու տեղում կառուցվել է որմնաշեն եկեղեցու շենք, հոգևորական տուն, դպրոցական շենք և չորս փայտաշեն տներ։ Նոր եկեղեցին օծվել է 1885 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Surp Boğos Kilisesi". *www.sariyer.gov.tr*. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 1-ին.
2. ↑  "*Meryem Ana'nın Doğuşu*nun Ayinleri". *SAT-7 TÜRK HABER* (թուրքերեն). 2021 թ․ սեպտեմբերի 10. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 1-ին.
3. ↑  "Büyükdere Surp Boğos Ermeni Katolik Kilisesi'nde Meryem Ana'nın Göğe Yükselişi Yortusu". *SAT-7 TÜRK HABER* (թուրքերեն). 2023 թ․ օգոստոսի 17. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 1-ին.
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Բեշիքթաշ շրջանի Օրթագյուղ թաղամասում։

Հայտնի է, որ 17-րդ դարում Ակնից այս թաղամասում հաստատված հայերը 1665 թվականին կառուցել են Սուրբ Կիրակոս անունով եկեղեցի։ 1725 թվականին եկեղեցին վերաշինվել է Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք Հովհաննես Թ Կոլոտ Բաղիշեցու օրոք և իր կողմից էլ վերանվանվել «Սուրբ Աստվածածին»։ Բացումը 1726 թվականին տեղի է ունեցել Պոլսո աթոռանիստ Սուրբ Աստվածածին մայր տաճարում՝ Կարապետ Բ Ուլնեցի կաթողիկոսի ձեռամբ։ 1825 թվականին փայտաշեն եկեղեցիի տեղը քարաշեն նոր եկեղեցի է կառուցվել։ Այս եկեղեցին Ստամբուլի ամենալայնանիստ և ընդարձակ եկեղեցին է։ Եկեղեցու զանգակատունը շինված է երկաթյա ձողերով։ Աջ կողմում է գտնվում Սուրբ Ստեփանոս մատուռը, ձախ կողմում՝ Սուրբ Երրորդություն մատուռը։ Մկրտության ավազանի շինանարությունն ավարտվել է 1824 թվականին։

Վերջին անգամ եկեղեցին վերանորոգվել է 2012 թվականին և այժմ բաց է պաշտամունքի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Kültür Envanteri - Surp Asdvadzadzin Kilisesi, Ortaköy". *kulturenvanteri.com* (ամերիկյան անգլերեն). 2019-11-17. Վերցված է 2024-03-03-ին.
2. ↑  "Ortaköy Surp Asdvadzadzin Kilisesi - İstanbul'da Osmanlı Mimarisi - turanakinci.com". *www.turanakinci.com* (թուրքերեն). Վերցված է 2024-03-03-ին.
**Մարսելի պատմության թանգարան** (ֆր.՝ Musee d'Histoire de Marseille),ֆրանսիական Մարսել քաղաքի պատմությունը ցուցանմուշների միջոցով ներկայացնող թանգարան, որը հիմնվել է 1983 թվականին՝ տեղավորվելով Center Bourse Center Gallery առևտրի կենտրոնում։ Համարվում է Ֆրանսիայի քաղաքների պատմությունն արտացոլող չափազանց կարևոր թանգարաններից մեկը:.

Պատմություն
-----------

Մարսելը Ֆրանսիայի հնագույն քաղաքն է, հիմնվել է մոտավորապես Ք. ա. 600 թվականին, Հունաստանի Ֆոկիա երկրամասից նավարկելով այդ կողմերը հասած հույների կողմից։ Ունեցել է հին նավահանգիտ, եղել է աշխույժ առևտրային քաղաք։

1967 թվականին Center Bourse առևտրի կենտրոնի շինարարության նպատակով հիմքերի փորման աշխատանքներ կատարելու ժամանակ հայտնաբերվեցին Մարսելի (Massilia-ի) հին նավահանգստի, հնագույն և միջնադարյան ժամանակների կառույցների մնացորդներ, նեկրոպոլ, հնագիտական բազմաթիվ գտածոներ։ Պեղված ավերակները ներկայումս գտնվում են Jardin des Vestiges զբոսայգու տարածքում և հասանելի են թանգարանի այցելուներին։

Գտնված արժեքների հիմքի վրա 1983 թվականին բացվեց թանգարան՝ մշտական ցուցադրությամբ, որի համար օգտագործվեցին պեղումների արդյունքում գտնված առարկաները և վերոնշյալ զբոսայգին։ 2003 թվականին, երբ Մարսելը հայտարարվեց Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք, թանգարանը մեծապես վերակառուցվեց, ստեղծվեց պատմական անցուղի հին քաղաքի միջով՝ պատմության թանգարանի և Եվրոպայի ու միջերկրածովյան ավազանի քաղաքակրթությունների նորաբաց թանգարանի միջև;

Մարսելի պատմության թանգարանում
Նավաբեկության ենթարկված հին հռոմեական նավի կմախք
Թանգարանի ներկայիս մշտական ցուցադրությունում ներկայացված է Մարսելի պատմությունը սկզբից մինչև 18-րդ դարը, ներառյալ 2-րդ դարի նավի իրանը, որը համարվում է այդ ժամանակների փոխադրամիջոցի լավագույն պահպանված նմուշը աշխարհում։ Ցուցադրված են նաև քաղաքի ու նրա մերձակա տարածաշրջանի նախապատմությանն առնչվող ցուցանմուշներ՝ ֆոկացիների, լիգուրների, Հին Հունաստանի, Հին Հռոմի հետ առնչությունների, այնուհետև՝ վաղ քրիստոնեության, միջնադարյան բրուտանոցների, հախճապակու ֆրանսիական առաջին մանուֆակտուրայի (13-րդ դար), Լուի 14-րդ թագավորի օրոք քաղաքի նոր թափով, բուռն զարգացման, Սեն-Ժան և Սեն-Նիկոլա ամրոցների կառուցման, ճարտարապետ, քանդակագործ և նկարիչ Պիեռ Պուժեի գործերի, 1720 թվականի մեծ ժանտախտի և պատմական նշանակալի այլ իրադարձությունների վկայություններ։

Նախատեսված է կառուցապատման նոր աշխատանքներ իրականացնել, որը հնարավորություն կտա թանգարանում ներկայացնել Մարսել քաղաքի 19-րդ և 20-րդ դարերի պատմությունը ևս։

Ներկա դրությամբ թանգարանը վերոնշյալի հետ մեկտեղ ունի նաև գրադարան, փաստաթղթերի կենտրոն, տեսագրությունների հարուստ հավաքածու;

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  *Ministry of Culture* Fréquentation des Musées de France — Ministry of Culture.
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

Աղբյուրներ
----------

* Marseille City website: museum webpage
* Centre de la Bourse website: museum webpage Archived 2008-07-05 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11877363j · CiNii: DA10088187 · ISNI: 0000000107277000 · LCCN: n80029298 · SUDOC: 026546280 · VIAF: 153186428 · WorldCat VIAF: 153186428 |

 |

 |
**Սեսիլ Քլեյն** (անգլ.՝  Cecile Klein,- հունվարի 13, 2022(2022-01-13)), կանադական երկարակյաց, որի տարիքը հաստատվել է գերոնտոլոգիայի հետազոտական խմբի (GRG) և LongeviQuest խմբի (LQ) կողմից։ Մահվան պահին նա Կանադայի ամենատարեց հաստատված կենդանի մարդն էր, և նա նաև Կանադայի 4-րդ ամենատարեց մարդն է։ Մահվան պահին նրա տարիքը եղել է 114 տարի 212 օր։

Կենսագրություն
--------------

Սեսիլ Քլեյնը ծնվել է Մոնրեալում, Քվեբեկ, Կանադա, 1907 թվականի հունիսի 15-ին, լեհական ծագմամբ հրեա Լուի Էֆրոսի ընտանիքում։

Քլեյնը սկսեց աշխատել փաստաբանական գրասենյակում, այնուհետև RCA Victor-ի կադրերի բաժնի առաջին ձևերից մեկում։ Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ Քլեյնը կարողացավ իր հորեղբայրներին պաշտոն գտնել RCA Victor-ում։

Ավելի ուշ Քլայնը տեղափոխվեց Վեստմաունթ, Քվեբեկ, որտեղ 1932 թվականի հունիսի 5-ին ամուսնացավ իսրայելցի Էրվին Քլայնի (1905-1999) հետ։ Զույգն ուներ երեք երեխա՝ Հարիեթը, Առնոլդը և Լուիզան։ Քլեյնը ուներ տատիկ, ով ապրում էր մինչև 103 տարեկան, դեռ կենդանի էր, երբ ամուսնացավ Էրվինի հետ, հարյուրամյա զարմիկ Քլեյնի հետ միասին։

Քլեյնը ապրում էր Վեստմաունտում գտնվող իրենց դուպլեքսում, մինչև նա ընկավ 2017-ին և հետագայում տեղափոխվեց Կոտ Սեն Լյուկի ծերանոց։

102 և 103 տարեկան հասակում Քլեյնը երկու նավարկություն կատարեց՝ մեկը Ալյասկա, մեկը՝ Մեքսիկա։ 103 տարեկան հասակում Քլեյնը նավարկեց դեպի Մեքսիկա, իսկ 104 տարեկան հասակում՝ Մեքսիկա։

Ընկնելուց հետո, որը 110 տարեկանում վնասել էր կոնքը, Քլայնը պակաս ակտիվացել է և այլևս չի կարողացել քայլել։

111 տարեկանում Քլայնը դեռ կարող էր թերթ կարդալ առանց ակնոցների։

Քլեյնը covid-19 պատվաստանյութի իր առաջին չափաբաժինը ստացել է 2020 թվականի դեկտեմբերին՝ նրան դարձնելով պատվաստանյութ ստացած ամենահին հայտնի մարդկանցից մեկը։

Քլայնը մահացավ Կանադայի Քվեբեկ նահանգի Կոտ Սեն Լյուկ քաղաքում, 2022 թվականի հունվարի 13-ին, 114 տարեկան 212 օրական հասակում։

Երկարակյաց ռեկորդներ
--------------------

* Սեսիլ Քլայնը Կանադայի չորրորդ ամենատարեց մարդն է՝ Մարիա-Լուիզա Մեյերից, Մերի Էն Ռոդսից և Ժյուլի Ուինֆրեդ Բերտրանից հետո։
* 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ից մինչև 2023 թվականի դեկտեմբերի 25-ը Սեսիլ Քլայնը եղել է աշխարհի 100 ամենատարեց ստուգված մարդկանց շարքում։

Տես նաև
-------

* Ամենածեր կանանց ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Cecile Klein". *Fandom* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-08-05-ին. Վերցված է 2023-08-05-ին.
2. ↑  "Cecile Klein". *LongeviQuest* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-08-05-ին. Վերցված է 2023-08-05-ին.
3. ↑  "Canada's Oldest Person: Cecile Klein marks 114 years". *The CJN* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-06-15-ին. Վերցված է 2023-08-05-ին.
4. ↑  "Cecile Klein June 15, 1907 - January 13, 2022". *echovita* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-08-05-ին. Վերցված է 2023-08-05-ին.
5. ↑  "Cecile Klein (1907-2022)". *The 110 Club* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-06-05-ին. Վերցված է 2023-06-06-ին.
6. ↑  "Cecile Klein, Canada's oldest person for 7 months, dies at 114 years". *TTOI* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-08-05-ին. Վերցված է 2023-08-05-ին.
**Բողազքյոյի արխիվ**, Խեթական պետության մայրաքաղաք Հատտուսայի տարածքում (այժմ Բողազքյոյ վայրը Թուրքիայում) գտած տեքստերի հավաքածու։ Պեղումների ժամանակ հնագետները գտել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակին վերաբերվող կավե տախտակների վրա կատարած ավելի քան 14 հազար սեպագիր արձանագրություն։ Այս արխիվը հնագույն պետական (թագավորական) արխիվներից է և հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Խեթական թագավորության և նրա բնակչության մասին։

Բողազքյոյի արխիվը բացահայտվել է 1906 թվականին, երբ Գերմանական արևելյան հասարակությունը Հուգո Վինկլերի գլխավորությամբ հատուկ հնագիտական գիտարշավ է Բողազքյոյ ուղարկել։ Պեղումների մասին նախնական տվյալները Վինկլերը հրապարակել է 1907 թվականին։ Մինչև այդ խեթագիտության տեսանկյունից ամենանշանակալին էր Ամարնա արխիվը, որի սեպագիր արձանագրությունների մեջ հայտնաբերվել է խաթի թագավորների նամակագրությունը։

Լեզուներ
--------

Հատտուսայի սեպագիր արձանագրությունները կազմված են հետևյալ ութ լեզուներով.

1. խեթերեն, գրված է արխիվի մեծամասնությունը,
2. աքքադերեն, Բաբելոնի և Ասորեստանի սեմական լեզուն (խեթերը այն բաբելոներեն էին անվանում),
3. լուվիերեն, խեթերենի բարեկամն է,
4. պալայերեն, հնդեվրոպական լեզու է, որի մասին շատ քիչ է հայտնի, քանի որ այն արձանագրված է միայն մեկ աստվածության՝ Ցիպարվայի պաշտամունքի մեջ,
5. խաթիերեն, այդ լեզվով տեքստերը նախադրվում էին *hattili* բառով,
6. խուռիերեն, «Գիլգամեշ» շումերական էպոսի թարգմանության մասերը և այլն,
7. արիական միտանիերեն, առանձին գլոսսաներ տեքստերում,
8. լուվիերեն մեհենագրական («մեհենագրական խեթերեն» կամ «թաբալերեն»)։

Բովանդակություն
---------------

Բողազքյոյի արխիվը հրապարակվում է սկսած 1965 թվականից Studien zu den Bogazkoy-Texten ակադեմիական նախագծի շրջանակներում։ Այն բովանդակում է թագավորական տարեգրություններ, հրամաններ, պայմանագրեր, թագավորների ցանկեր, դիվանագիտական նամակագրություն, ընծայագրեր, օրենսգրքեր, դատական արձանագրություններ, դիցաբանական և կրոնական տեքստեր, աստղագուշակական նախագուշակումներ, շումերա-աքքադա-խեթերեն բառարաններ, աշխատություններ ձիաբուծության մասին և այլն։

Վերծանված տեքստերը հիմնականում վերաբերվում են նոր խեթական ժամանակաշրջանին (մ.թ.ա. 14-13-րդ դարեր), սակայն երբեմն ավելի հին տարբերակներ են հանդիպվում (մ.թ.ա. 17-16-րդ դարեր)։

Նշանակություն
-------------

Բողազքյոյի արխիվի բացահայտումը հայտնաբերված սեպագիր արձանագրությունների այն ժամանակ դեռ անհայտ լեզվի վերծանման համակարգված աշխատանքի սկիզբ է դրել, որը հաջողությամբ ավարտվել է 1915 թվականին Բեդրժիխ Գրոզնիի բացահայտումով, ով ապացուցել է հետագայոսմ խեթերեն կոչված այդ լեզվի հնդեվրոպական բնույթը։

Այս արխիվը լայնածավալ խուռիական գրականության, ինչպես նաև խեթերեի և խուռիների շփման պատմության հետազոտման հիմնական աղբյուրն է հանդիսացել։

Տես նաև
-------

* Ամարնայի արխիվ

Գրականություն
-------------

* Laroche Е. La bibliothèque de Hattuša, «Archiv Orientálni», Prague, 1949, v. 17, № 2, p. 7—23.
* Otten Н. Bibliotheken im Alten Orient, «Das Altertum», 1955, Bd 1.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Է. Ա. Մենաբդե // Խեթական հասարակաություն
2. ↑  Գ.Գ. Գիորգաձ. // Խեթերը և խուռիները ըստ հին խեթական տեքստերի։ Հին պատմության բանբեր, № 1, 1969 թ. (ռուս.)
**Սուրբ Սանդուխտ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Սարըյեր շրջանի Ռումելիհիսարը թաղամասում։ 18-րդ դարի վերջում կառուցված փայտաշեն եկեղեցին ժամանակի ընթացքում խարխուլ վիճակում էր հայտնել։ Այն վերանորոգվեց 1816 թվականին և նույն թվականին էլ քանդվել։ Եկեղեցու հոգաբարձու Ջանիկ ամիրան աքսորվել է, իսկ հոգևորականները՝ բանտարկվել։

Ջանիկ ամիրայի կտակով եկեղեցին վերանորոգվել է 1856 թվականին։ 1972 թվականին եկեղեցին հրդեհվել է։ Պատրիարք Շնորհք Գալուստյանի նախաձեռնությամբ Սուրբ Սանդուխտը կրկին վերանորոգվեց և պաշտանմունքի համար բացվեց 1978 թվականին։

Եկեղեցին վերջին անգամ վերանորոգվել է 2003 թվականին և պաշտանմունքի համար բացվել ձեռամբ Մեսրոպ Բ Մութաֆյանի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Surp Santuht Ermeni Kilisesi - İstanbul Sarıyer Rumelihisarı". *www.neredekal.com* (թուրքերեն). Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 29-ին.
2. ↑  "Kültür Envanteri - Surp Santuht Ermeni Kilisesi, Rumelihisarı". *kulturenvanteri.com* (ամերիկյան անգլերեն). 2019 թ․ նոյեմբերի 17. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 29-ին.
**Յուլիմար Դել Վալլե Ռոխաս Ռոդրիգես** (իսպ.՝ Yulimar Del Valle Rojas Rodríguez. հոկտեմբերի 21, 1995(1995-10-21), Կարակաս, Վենեսուելա), վենեսուելացի թեթև ատլետ, որը մասնագիտացած է եռացատկում, ունի նաև միջազգային մակարդակի ձեռքբերումներ բարձրացատկում և հեռացատկում։ 2016 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր եռացատկորդ` 14,98 մ արդյունքով։ Այս մեդալը Վենեսուելայի համար առաջինն էր կանանց աթլետիկայի օլիմպիական խաղերում։ Նա 2020 թվականի Տոկիոյի օլիմպիական խաղերում համաշխարհային ռեկորդ է սահմանել։

Կենսագրություն և կարիերա
------------------------

Ներկայումս ապրում է Մադրիդում, որտեղ մարզվում է նախկին հեռացատկորդ Իվան Պեդրոսոյի ղեկավարությամբ։ Նրա կրտսեր քույրը ՝ Յերիլդա Սապատան, նույնպես թեթև ատլետ է, սկավառակի նետող։

Յուլիմարը 15,41 մ ցատկի (պատմության մեջ 2-րդ արդյունքը) և հեռացատկի նախկին ռեկորդակիրն է` 6,57 մ։ 2017 թվականին Յոհանմի Լուկեն Ռոջասից խլել է հեռացատկի երկրի ռեկորդը՝ նախկին նվաճումը գերազանցելով 1 սմ-ով։ 2020 թվականի Տոկիոյի օլիմպիական խաղերում Ռոջասը համաշխարհային ռեկորդ է սահմանել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  World Athletics Database
2. 1 2
3. 1 2
4. 1 2  Munzinger Sport (գերմ.)
5. ↑  Report: women’s triple jump final — Rio 2016 Olympic Games
6. ↑  Rio 2016 Olympic Games athlete biographies — women
7. ↑  "TRACKINSUN Athletics (Track and Field) Results Athletisme Resultats — Leichtathletik Ergebnisse". Արխիվացված է the original 2018 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2021 թ․ օգոստոսի 1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Յուլիմար Ռոխաս - անձնական էջը IAAF-ում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Diamond League · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · ՄՕԿ · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |

 |
**Պունա (էկոտարածք)** (իսպ.՝ Puea Quechua- «անապատային») նեյրոտրոպիկ էկոլոգիական տարածաշրջան է, որը ներառում է Հարավային Ամերիկայի լեռնաշղթան և հարթավայրը, որը գտնվում է Արևմտյան և Արևելյան Կորդիլերների միջև, 3,300-4,600 մ բարձրությունների վրա։

Պունա
Պունայի շուրջ տեղակայված են 7000 մ բարձրության լանջեր, որոնք խոչընդոտում են խոնավ օդի զանգվածների մուտքը, որի պատճառով Պունան ունի արևելյան արևադարձային կլիմա և բարձր լեռնային անապատի լանդշաֆտներ։ Պունան վերաբերում է ներքին ջրահեռացման ավազաններին, գետերը թափվում են Տիտիկակա, Պոոպո լճերը և ընդարձակ աղալճեր։

Տեղումներ`հարթավայրերում տեղումների քանակը՝ 100-500 մմ է, լեռների լանջերին մինչև 1000 մմ։ Հաճախակի է փոփոխվում եղանակը և ուժեղ քամիներ են լինում։

Բուսականությունը մեծ տարածքներում գրեթե բացակայում է։ Կան թփեր (Յարետա (Azorella compacta), պարաստեֆիա (Parastrephia spp.), այդ թվում՝ տոլա (Parastrephia lepidophylla), էսկալոնիա (Escallonia spp.), Etc.), հացազգիներ (փետրախոտ, շյուղախոտ, եղեգնախոտ)։ Լեռների լանջերին մինչև 4500 մ բարձրության վրա գոյություն ունեն փոլիփսես (kenery) փայտի տեսակները (Polylepis spp.): Պունայի տարածքում կան բազմաթիվ հրաբուխներ, կան անագի, վոլֆրամի, ծարիրի, ցինկի և արծաթի հանքատեղեր։

Պունայում մենք կարող ենք գտնել Մինչկոլումբոսյան քաղաքակրթության և գաղութային շրջանի հուշարձաններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Анна Беликович (2012). «Растительный мир Центрально-Андийской пуны». *Аридная растительность мира*. geobotany.narod.ru. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Пуна (высокогорн. пояс в Андах)* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում
* Пуна // Словарь по естественным наукам. Глоссарий.ру
* Central Andean dry puna — Terrestrial Ecoregions
* Central Andean puna — Terrestrial Ecoregions
* Central Andean wet puna — Terrestrial Ecoregions
**Նախիջևանի Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի անվան ադրբեջանական պետական երաժշտական դրամատիկական թատրոն** (ադրբ.՝ Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrı), Նախիջևանում գործող պրոֆեսիոնալ պետական երաժշտական դրամատիկական թատրոն։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի վերջին` 1883 թվականին, Նախիջևանում դրամատուրգ Էյնալիբեկ Սուլթանովի նախաձեռնությամբ Հաջի Նաջաֆ Զեյնալովի տանը դրամատուրգ Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի «Մուսյո Ժորդանը, գիտնական, բուսաբան և դերվիշ Մաստալիշախ նշանավոր կախարդ» վիպակի հիման վրա բեմադրվել է առաջին ներկայացումը։ Այդ ներկայացմամբ Նախիջևանի երաժշտական դրամատիկական թատրոնը սկսել է իր գործունեությունը։ Թատրոնի ձևավորման և հետագա զարգացման գործում մեծ դեր են խաղացել նաև Մ. Տ. Սիդգին, Գ. Շարիֆովը, Ջ. Մամեդկուլիզադեն, Ջ. Պ. Սուլթանովը, Մ. Ս. Օրդուբադին, Մ. Կազիևը, Ռ. Թահմասիբը, Բ. Նախիչևանին։

1922 թվականին թատրոնը ստացել է պետական դրամատիկական թատրոնի կարգավիճակ։ Հետագայում թատրոնում ներկայացումներ են բեմադրվել Հուսեյն Ջավիդի («Շեյխ Սանան»), Ջաֆար Ջաբբարլիի («Այդին», «Ադամանդ», «Սևիլիա», «Յաշար»), Սամեդ Վուրղունի («Վագիֆ») պիեսների հիման վրա։ Թատրոնի բեմում ադրբեջանցի դրամատուրգների գործերի հետ մեկտեղ բեմադրվել են նաև համաշխարհային դասականների պիեսներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին թատրոնում ներկայացումներ են բեմադրվել նաև Ի. Էֆենդիևի, Անարի, Ի. Սաֆարլիի, Էլչինի, Ռ. Իբրահիմբեկովի, Ն. Հասանզադեի հայրենասիրական գործերի հիման վրա։

1965 թվականին թատրոնը կոչվել է դրամատուրգ Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի անունով։ Թատրոնի շենքը կառուցվել է ադրբեջանցի ճարտարապետ Հասան Մաջիդովի նախագծով։

2008 թվականին Ադրբեջանի նախագահի հրամանագրով, ինչպես նաև Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն Մեջլիսի նախագահի կարգադրությամբ նշվել է թատրոնի 125-րդ հոբելյանը։ 2012 թվականին շահագործման է հանձնվել թատրոնի վերանորոգված շենքը։

Տես նաև
-------

* Նախիջևանի տեսարժան վայրեր
* Ադրբեջանի պետական ակադեմիական դրամատիկական թատրոն
* Սամեդ Վուրղունի անվան ռուսական դրամատիկական թատրոն
* Շաքիի դրամատիկական թատրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Teatrlar". imp.nakhchivan.az. Retrieved 2019 թ․ հուլիսի 4.
2. ↑  "NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASI | rəsmi portal". *www.nakhchivan.az*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ փետրվարի 25-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 16.
3. ↑  "Naxçıvanda teatr sənəti".
4. ↑  "Музейный центр ::: Общая информация :::". www.museumcenter.az. Արխիվացված է the original 2019 թ․ հուլիսի 14-ին. Retrieved 2019 թ․ հուլիսի 4.
5. ↑  "Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının 125 illik yubileyi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI" (PDF).
6. ↑  Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi. "Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının 125 illik yubileyinin Naxçıvan Muxtar Respublikasında keçirilməsi haqqında Sərəncam".
**«Մինի Մունդուս»**, համաշխարհային ճարտարապետության լավագույն նմուշների մանրակերտների բացօթյա թանգարան։ Ստեղծվել է 1952 թվականին, Ավստրիայի հարավում՝ Կլագենֆուրտ քաղաքի շրջակայքում՝ Վյորտերզեե լճի ափին։

Նկարագրություն
--------------

«Մինի Մունդուսը» լատիներեն է․ նշանակում է փոքր աշխարհ։ Աշխարհում նմանը չունեցող այս թանգարանը ստեղծվել է Ավստրիայի «Փրկել երեխաներին» հասարակական կազմակերպության նախաձեռնությամբ։ 26 հազար քառակուսի մետր տարածքում կառուցված են 53 երկրի ավելի քան 170 ճարտարապետական գլուխգործոցների մանրակերտեր։ Յուրաքանչյուր մանրակերտ նույնությամբ կրկնում է իր բնօրինակը՝ նույն շինանյութից՝ 25 անգամ փոքրացված չափսերով։ Թանգարանի աշխատակիցները՝ ճարտարապետներ, նկարիչներ, շինարարներ, այցելում են տարբեր երկրներ, չափագրում ընտրված կառույցները, պատրաստում գծագրեր և ձեռք բերում անհրաժեշտ շինանյութեր։

Թանգարանում որոշակի հեռավորությամբ տեղադրված են զարմանալի վարպետությամբ կառուցված Աթենքի, Պարթենոնի, Հնդկաստանի Ագրա քաղաքի Թաջ Մահալ դամբարանի, Բեռլին Բրանդենբուրգյան դարպասների, Վաշինգտոնի Սպիտակ տան, Սիդնեյի օպերային թատրոնի շենքի, Ստամբուլի Սուլեյմանիե մզկիթի, Մոսկվայի Վասիլ Երանելու տաճարի, Եգիպտոսի, Չինաստանի, Ճապոնիայի, Իրանի և այլ երկրների ճարտարապետական լավագույն շինությունների մանրակերտները։
«Մինի Մունդուսում» ներկայացված են նաև հայտնի նավերի մոդելներ։ Վյորտերզեե լճի ափին կառուցվել է փոքր նավահանգիստ, որի «խարսխակայանում» կարելի է տեսնել մի քանի նավ՝ Վասկո դա Գամայի առագաստանավից մինչև անգլիական «Քուին Մերի» շոգենավը, որը ժամանակին աշխարհի ամենախոշոր նավն էր։
1991 թվականին «Մերի Մունդուսի» մասնագետներն այցելել են Հայաստան․ ծանոթանալով հայ բազմադարյան ճարտարապետությունը՝ որոշել են պատրաստել Էջմիածնի Մայր տաճարի մանրակերտը։ 1994 թվականին այն տեղադրվել է «Մինի Մունդուսում»։

Գրականություն
-------------

Դպրոցական մեծ հանրագիտարան գիրք երկրորդ, հատոր 2, էջ 175-176

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 143752521 · WorldCat VIAF: 143752521 |

 |
**Մատվեև Կուրգանի գավառագիտական թանգարան** (ռուս.՝ Матвеево-Курганский краеведческий музей), թանգարան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի Մատվեև Կուրգան գյուղում։

Թանգարանի հասցեն`Ռոստովի մարզ, ք. Մատվեև Կուրգան, Մայիսի 1-ի փողոց, շենք՝ 18:

Պատմություն
-----------

Մատվեև Կուրգանի շրջանային գավառագիտական թանգարանը հիմնադրվել է Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի վարչական ղեկավարի 1999 թվականի փետրվարի 1-ի «Շրջանային գավառագիտական թանգարան» ստեղծելու մասին № 79 հրամանագրով։ Այդ ժամանակ գյուղում առաջացել էր տարածաշրջանի պատմամշակութային ժառանգության վերաբերյալ նյութերի պահպանման և բազմապատկման անհրաժեշտությունը։

Թանգարանային առաջին ցուցանմուշները ձևավորվել են Քաղաքային զինկոմին կից Ռազմական փառքի թանգարանի ցուցանմուշների, գյուղացիների անձնական արխիվների նյութերի փոխանցմամբ։ Թանգարանը բացվել է 2000 թվականին՝ Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 55-ամյակին։

Շրջանային թանգարանն ունի չորս ցուցասրահ՝

«Միուս-ճակատամարտ. 1941-1943 թթ.» և «Հեղափոխություն»։ Քաղաքացիական պատերազմ», «Աֆղանստան։ Չեչնիա։ Հոգու ցավ» սրահներում ցուցադրվում են ցուցանմուշներ Քաղաքացիական պատերազմի, Հայրենական պատերազմի, Աֆղանստանի, Չեչնիայի պատերազմների վերաբերյալ, ինչպես նաև Մատվեև Կուրգանի բնակիչների մասնակցությանն առնչվող նմուշներ՝ զինվորական համազգեստներ, զենքեր, նկարներ, լուսանկարներ։

«Նվիրում հնագույն երկրին» սրահը պատմում է գյուղի և տարածաշրջանի պատմությունը մինչև 1917 թվական։ Սրահում ներկայացված են կազակների կենցաղի նմուշներ՝ արդուկներ, ճախարակներ, սպասք, տղամարդկանց և կանանց հագուստ, կանանց գլխաշորեր։

Չորրորդ՝ «Հայացք տարիների միջով» սրահը նվիրված է Մատվեև Կուրգանի զարգացմանը Խորհրդային ժամանակաշրջանում, հավաքագրված են շրջանի հասարակական միավորումների, ընկերությունների պատմությանն առնչվող նյութեր, դրամագիտական ցուցանմուշներ, ժամացույցներ, հին ռադիոներ և այլն։ Թանգարանն աշխատում է Մեծ Հայրենականի վետերանների, երեխաների և դեռահասների հետ։

Թանգարանն ունի 2900 ցուցանմուշ, այդ թվում՝ լուսանկարներ, փաստաթղթեր, ասեղնագործություններ, սրբապատկերներ, Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի արհեստներ։ Թանգարանում կազմակերպվում են էքսկուրսիաներ նախադպրոցական տարիքի և տարրական դպրոցի երեխաների համար, մասնավոր հավաքածուների ցուցահանդեսներ, Ռոստովի մարզի գավառագիտական թանգարանի ցուցահանդեսներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История музея

Արտաքին հղումներ
----------------

* Матвеево-Курганский районный краеведческий музей Archived 2016-12-09 at the Wayback Machine.
Նիկարագուայի ավանդական ուտեստ «Vigorón»
Եգիպտացորենը Նիկարագուայում հիմնական սնունդն է։
**Նիկարագուայի խոհանոց** (իսպ.՝ Gastronomía de Nicaragua), Նիկարագուային բնորոշ խոհարարական ավանդույթների ամբողջություն․ հնդկական և իսպանական խոհանոցների խառնուրդ է։ Չնայած երկրի փոքր չափին՝ Նիկարագուայի խոհանոցն ունի տարածաշրջանային տարբերություններ. 21-րդ դարում երկրում նկատելի է «գաստրոնոմիական տուրիզմի» զարգացում։

Ավանդույթներ և յուրահատկություններ
----------------------------------

Նիկարագուայի խոհանոցի հիմքը, ինչպես Կենտրոնական Ամերիկայի շատ այլ երկրներում, եգիպտացորենն է։ Տարածված են նաև կարմիր լոբին և բրինձը, որոնք երկրի բնակիչները հաճախ ուտում են նախաճաշին։ Խոզի միսը, հավը և ձուկը ևս տարածված են։ Բանջարեղենը սովորաբար սպառվում է աղցանների տեսքով և ավելացվում ապուրներին, իսկ մրգերը հիմնականում հյութերի տեսքով են։ Երկրի Կարիբյան ափին տարածված է ծովամթերքների և համեմունքների, կոկոսի յուղի և կաթի օգտագործումը. ձուկը մատուցվում է խաշած, չորացրած և ապուրների տեսքով։ Խաղաղ օվկիանոսի ափին ավելի տարածված է մսի և կաթնամթերքի օգտագործումը, բարձր է գնահատվում ճարպային տապակած սնունդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Stephanie Linkogle* Soya, culture and international food aid: The case of a Nicaraguan communal kitchen(անգլ.) // *Bulletin of Latin American Research*. — 1998. — В. 1. — Т. 17. — С. 93—103. — ISSN 0261-3050. — doi:10.1111/j.1470-9856.1998.tb00181.x
2. ↑  Meira, Engle, Quagrainie, 2003, էջեր 232—241

Գրականություն
-------------

* *Lucy M. Long* Nicaraguan American Food // Ethnic American Food Today: A Cultural Encyclopedia. — Rowman & Littlefield, 2015. — С. 465—467. — 741 с. — ISBN 978-1-4422-2731-6
* *Ivano Meira, Carole R. Engle, Kwamena Quagrainie* Potential restaurant markets for farm‐raised tilapia in Nicaragua(անգլ.) // *Aquaculture Economics & Management*. — 2003. — В. 3—4. — Т. 7. — С. 231—247. — ISSN 1365-7305. — doi:10.1080/13657300309380342

Արտաքին հղումներ
----------------

* Traditional Nicaraguan food
* Nicaraguan Food recipes Archived 2023-07-11 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh89007080 |

 |
**Երեքնուկի երկարակնճիթներ**, երկարակնճիթների ընտանիքի *Apion* ցեղի բզեզների տեսակներ, երեքնուկի, առվույտի, կորնգանի վտանգավոր վնասատուներ։

Նկարագրություն
--------------

Սերմնակերներից առավել վգանգավոր է երեքնուկի սերմնակեր երկարակնճիթը (A. apricans)՝ տանձաձև մարմնով, 3-3,5 մմ երկարությամբ սև բզեզ է․ վնասում է մատղաշ տերերները, կմախքացնում դրանք կամ կրծելով՝ մանր անցքեր բացում։ Ձվադրում են տերևային և ծաղկային բողբոջներում ու կակոններում։ Թրթուրները սնվում են բազմացման օրգանների վրա։ Առավել վնաս են պատճառում ոչ սևահողային շրջաններում։ Ցողունային երկարակնճիթն բզեզ է, որի երկարությունը 2-3,5 մմ է, նեղ մարմինը վերևից ծածկված է խիտ, սպիտակ մազերով։ Ցողունային երկարակնճիթը (A. seniculus) սև բզեզ է (երկարությունը՝ 2-3,5 մմ), նեղ մարմինը վերևից ծածկված է խիտ, սպիտակ մազիկներով։ Վնասում է վարդագույն և սպիտակ երեքնուկները, առվույտը, կորնգանը, իշառվույտը։ Կանաչավուն ցողունակերը (A. virens) կանաչ կամ կապույտ բզեզ է, կարմիր երեքնուկի վնասատու։ Թրթուրները զարգանում են ցողունների ներսում, կրծոտելով անցքեր են բացում, վնասում են ցողունի մերձարմատային մասն ու արմատները։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված են Եվրասիայում, Ռուսաստանի եվրոպական մասում, Սիբիրում, Միջին Ասիայում։

Պայքարի միջոցառումներ
---------------------

Վեգետացիայի ընթացքում սերմնադաշտի սրսկում՝ թունաքիմիկատներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |