recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բենի Համմադ ամրոց**, որը նաև կոչվում է Բենի Համմադի «Ալ Քալա» (արաբ․՝ قلعة بني حماد‎‎‎), ամրոց-քաղաք է Ալժիրում։ Ներկայումս ավերված է, բայց 11-րդ դարում եղել է Համմադիդ դինաստիայի առաջին մայրաքաղաքը։ Այն գտնվում է Հոնդնայի սարերում, ՄˈՍիլա քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակարդակից 1,418 մետր բացարձակ բարձրության վրա։ Բենի Համմադ ամրոցը մոտ է Մաադիդ քաղաքին, Մաղրիբում, Ալժիրից մոտավորապես 225 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։

1980 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում, որպես «մուսուլմանական բերդաքաղաքի վավերական պատկեր»։

Քաղաքը ներառում է 7 կիլոմետր երկարությամբ պարսպաշար։ Այն ներառում է չորս բնակելի համալիրներ և Ալժիրում կառուցված ամենամեծ մզկիթը։ Վերջինս ճարտարապետորեն նման է Կայրուանի Մեծ Մզկիթին (Թունիս)։

Պեղումների արդյունքում հայտնաբերված բազմաթիվ թանկարժեք քարերը, մետաղադրամները, վկայում են Համմադ տոհմի կառավարության օրոք քաղաքակրթության բարձր մակարդակի մասին։ Էմիրի պալատը, որը հայտնի է որպես Դալ ալ-Բահր, ներառում է երեք առանձին բնակարաններ, որոնք առանձնացված են այգիներով և տաղավարներով։

Դար ալ-Բահր
-----------

Դար ալ-Բահր պալատը այդպես է կոչվել ուղղանկյուն լողավազանի համար, որն ունի մոտավորապես 47-67 մետր երկարություն։ Լողավազանը շրջապատված է սյունաշարով, մուտքը՝ արևելյան կողմից է։ Պալատական համալիրից դուրս, քաղաքի արևելյան կողմում եղել են այգիներ, շուրջ 100 մետր խորությամբ։ Այգիները խորապես ուսումնասիրված չեն հնագետների կողմից, թեև հայտնաբերվել են մի շարք դեկորատիվ շատրվաններ։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը կառուցվել է 1007 թվականին, Ալժիրի հիմնադիր Բուլուգին Իբն Զիրիի որդի՝ Համմադ իբն Բուլուգինի կողմից։ Քաղաքը դարձավ Համմադիդ Բերբերների մայրաքաղաքը, որը 1017 թվականից պաշարեց Զիրիդը։ 1152 թվականին մասամբ ավերվել է Ալ-Մոհադների կողմից։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Al Qal'a of Beni Hammad

Արտաքին հղումներ
----------------

* UNESCO Site for Al Qal'a of Beni Hammad
* Site plan

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 311738661 · WorldCat VIAF: 311738661 |

 |
**«Աղվեսն ու գայլը»** (ռուս.՝ Лиса и волк), խորհրդային մուլտֆիլմ, ռեժիսորը Պյոտր Նոսովն է, ստեղծվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում, 1958 թվականին։ Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ըստ ռուսական ժողովրդական հեքիաթի մոտիվների։

Սյուժե
------

Մի ձմռան օր աղվեսը որսի է դուրս գալիս։ Նա փորձում է բռնել անտառաքլոր Տերենտիային, բայց վերջինս չի խաբվում աղվեսի դավադիր խոսքերին, և աղվեսը մնում է ձեռնունայն։ Հնարամիտ աղվեսը տեսնելով, թե ինչպես է մարդը ձուկ որսում, որոշում է հիմարեցնել նրան. պառկում է ճանապարհի մեջտեղում և սատկած ձևանում։ Մարդը վերադառնալով վերցնում է աղվեսին, դնում սայլակի մեջ և մտածում. «Իմ պառավի քուրքի համար լավ օձիք կլինի»։
Իսկ աղվեսն այդ ժամանակա սայլից դուրս է նետում ամբողջ ձուկը, իսկ հետո ինքը դուրս է գալիս սայլից և վայելում հեշտ որսը։ Սոված գայլը տեսնում է դա, խորամանկ աղվեսը ոչինչ չի տալիս նրան, փոխարենը որոշում է հիմարեցնել գայլին և սովորեցնել նրան ջրափոսում պոչով ձուկ բռնել։ Անխելք գայլը, հավատում է աղվեսի խոսքերին։ Արդյունքում նրա պոչը սառչում է և կպչում ջրափոսին։ Ջրի եկած կանայք ծեծում են գայլին։ Գայլը, դաժան պատժից փախչելով, թողնում է իր պոչը և հեռանում։ Աղվեսն այլ արկածների մեջ ընկելուց հետո կրկին հանդիպում է գայլին, և վերջինս փորձում է վրեժ լուծել նրանից։ Աղվեսը, սակայն, նորից հիմարեցնում է նրան։ Խորամանկ աղվեսի վերջը տալիս է շունը։

Հեղինակներ
----------

* Սցենարի հեղինակ – Նիկոլայ Աբրամով
* Ռեժիսոր – Պյոտր Նոսով
* Նկարիչ – բեմադրիչնե – Վասիլի Ռյաբչիկով, Իգոր Զնամենսկի
* Կոմպոզիտոր – Յուրի Նիկոլսկի
* Օպերատոր – Եկատիրինա Ռիզո
* Հնչունային օպերատեր – Գեորգի Մարտինյուկ
* Ռեժիսորի օգնականներ – Գալինա Բրոդսկայա, Ա. Ֆիրսովա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ – Իգոր Պոտգորսկի, Վասիլի Ռյաբչիկով, Վիկտոր Լիխաչով, Վյաչեսլավ Կոտյոնոչկին, Ելիզավետա Կոմովա, Վլադիմիր Պեկար

Թողարկում տեսաերիզով
--------------------

Մուլտֆիլմը մի քանի անգամ թողարկվել է DVD ձևաչափով, մուլտֆիլմերի տարբեր հավաքածուներում. «Գայլի և աղվեսի մասին» («Սոյուզմուլտֆիլմ»), «Աղվես Պատրիկեևնա» («Սոյուզմուտֆիլմ»)։

Գրականություն
-------------

* Лиса и Волк. — М.: Мелик-Пашаев, 2012. — 28 с. — ISBN 978-5-903979-57-8

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  DVD «Про волка и лису»
2. ↑  DVD «Лиса Патрикеевна»
3. ↑  Русская народная сказка — Лиса и Волк

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Лиса и волк»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Ամբիորիքս** (*Ambiorix*), զորավար, էբուրոն ցեղի ղեկավար, հայտնի է հռոմեական զորավար Հուլիոս Կեսարի դեմ կազմակերպված դիմադրությամբ։ Հենց Հուլիոս Կեսարն է հավերժացրել բարբարոսի անունը իր «Նոթեր գալլական պատերազմի մասին» հուշերում։ 19-րդ դարում Ամբորիքսն արժանացել է Բելգիայի ազգային հերոսի կոչման։

Մ.թ.ա. 57 թվականին Հուլիոս Կեսարը գրավել է Գալլիան, ինչպես նաև այժմյան Բելգիան և Նիդերլանդները՝ հասնելով մինչև Հռենոս գետը։ Այդ վայրերում ապրում էին միմյանց հանդեպ թշնամաբար տրամադրված մի քանի ցեղեր։ Էբուրոնների ղեկավարներն էին Ամբիորիքսը և Կատուվոլկը։ Մ․թ․ա․ 54 թվականին Կեսարի զորքերը ավելի շատ պաշարների կարիք ունեին, և տեղացի ցեղերը ստիպված տալիս էին իրենց առանց այդ էլ չնչին բերքի մի մասը։ Այս իրավիճակը առաջացրեց էբուրոնների դժգոհությունը, իսկ Կեսարը հրամայեց ստեղծել ճամբարներ բարբարոսների բնակավայրերի մոտ՝ պարենի տեղափոխումը վերահսկելու համար։

Այս ամենը ի վերջո հանգեցրեց էբուրոնների ապստամբությանը, սակայն, հասկանալով հակառակորդի հնարավորությունները, էբուրոնների ղեկավարները հնարամիտ քայլ արեցին։ Նրանք համոզեցին հռոմեացիներին, որ թշնամի չեն՝ հայտնելով իրենց հավատարմությունը, ինչպես նաև զգուշացրին Հռենոսի կողմից գերմանական ցեղերի հնարավոր հարձակման վերաբերյալ։ Հռոմեացիները որոշեցին վերախմբավորվել այնպես, որ կարողանան լավ դիմավորել հակառակորդին։ Այս արշավանքի ժամանակ էբուրոններն անսպասելիորեն լավ դաս տվեցին հռոմեացիներին՝ կոտորելով հռոմեական լեգեոնին, թշնամուն պատճառելով մոտ ութ հազար զինվորի կորուստ։

Կեսարի վրեժը սարսափելի էր։ Մոտ հիսուն հազար հռոմեացի զինվորների և հպատակ բարբարոս ցեղերի միասնական ուժերով ավերեցին տարածքը, որից հետո Էբուրոն ցեղը ընդմիշտ անհետացավ։ Ենթադրվում է, որ Ամբիորիքսը և նրա շրջապատը կարողացել են ողջ մնալ և փախչել Հռենոսից այն կողմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑

Տես նաև
-------

* «Амбиорикс»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1015573355 · NTA: 189620420 · NUKAT: n2020163004 · VIAF: 176951962, 34159939581725252466 · WorldCat VIAF: 176951962, 34159939581725252466 |

 |
**Հին Գետիկ վանք**, 9-12-րդ դարերի հուշարձանախումբ։ Գտնվում է Մարտունի գյուղում։ Հյուսիսային Հայաստանի հոգևոր մշակութային նշանավոր կենտրոն Հին Գետիկ վանքում կարևոր դեր է ունեցել Մխիթար Գոշը։
Երկրաշարժից Գետիկ վանքը կործանվելուց հետո Մխիթար Գոշը դիմել է Զաքարե և Իվանե իշխաններին՝ խնդրելով նոր տեղ վանքի կառուցման համար, քանի որ հինը վերականգնելն անհնար էր։
Զաքարյան իշխանները հատկացրել են Տանձոտի ձորը, ուր կառուցվել է Նոր Գետիկը։
Հուշարձանախումբը, որ վարդագույն քարից կառուցված լինելու համար հայտնի է եղել Կարմիր եղցի անունով, բաղկացած է եկեղեցիներից, ժամատնից, միաբանության շենքերից և այլ կառույցներից։
Համալիրում հնագույն շինությունը խաչաձև հատակագծով, չորս ավանդատներով, կոպտատաշ քարով շարված գրեթե կանգուն եկեղեցին է (9--10-րդ դդ.)։
12-րդ դարում կառուցված գլխավոր եկեղեցին երկաստիճան գետնախարիսխի վրա հաստատված, չորս անկյուններում կրկնահատակ ավանդատներով գմբեթասրահ է ( 12 \* 17 մ)` երեսպատված բազմագույն սրբատաշ քարերով։
Հյուսիսային ճակատը մշակված է հովհարաձև ավարտով պսակված եռանկյունաձև երկու խորշով, որոնց միջև բացվող մուտքը կենտրոնից քիչ արևմուտք է երիզված երկրաչափական նախշերով քանդակազարդ շրջանակով։
Արտակարգ շքեղությամբ առավել ուշագրավ է եկեղեցու արևմտյան մուտքը, որի միակտուր քարից կողերի և դրանց հաջորդող դեկորատիվ զույգ որմնասյուների միջև որմի մակերեսը մշակված է շեղանկյուն քարե սալիկներով։
Եկեղեցուն արևմուտքից կից է կոպտատաշ քարից մի շինություն, հավանաբար` ժամատուն։
Հայտնաբերվել են եկեղեցու արտաքին և ներքին հարդարանքի բազմաթիվ բեկորներ, շինարարական և նվիրատվական արձանագրությունների մասեր, 9--13-րդ դարերի գեղաքանդակ խաչքարեր։
Եկեղեցու մի քանի քարերի վրա փորագրված է քարագործ վարպետի անվան Խ սկզբնատառը։
Հին գետիկի ճարտարապետն է Հովասափը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 410)։*  |
**Իջևանի պատմաերկրագիտական թանգարան**, հիմնադրվել է 1955 թվականին Իջևանի գործկոմի կողից։ Այցելուների համար գործում է 1997 թվականից, գտնվում է քաղաք մտնելու ճանապարհի աջակողմյան հատվածում։ Համարվել է հարուստ ժառանգություն ունեցող թանգարաններից մեկը։ Թանգարանում գործում են չորս բաժին և հինգ ցուցասրահ։ 1992 թվականին Իջևանի պատմաերկրագիտական թանգարանից Սարդարապատի հերոսամարտի և Երևանի հեղափոխության (այժմ՝ Հայաստանի պատմության թանգարան) թանգարաններ են տեղափոխում շուրջ 1600 ցուցանմուշներ։

Պատմություն
-----------

### Նմուշների նկարագրություն

Իջևանի պատմաերկրագիտական թանգարանում կան իրեր, որոնք պատկանում են մ.թ.ա 3-2-րդ հազարամյակին, ինչպես նաև ուրարտական շրջան ից, երրորդ հազարամյակից մեզ են հասել սակր։ Պատմաերկրագիտական թանգարանի այցելուները այստեղ կարող են գտնել Սարգիս Կասյանի աշխատանքային մի շարք իրեր, ինչպես օրինակ՝ հեռախոսը Մորզեի այբուբենով, որով Սարգիս Կասյանը 1920 թ. նոյեմբերի 30-ին հեղկոմի անունից, Հայաստանի Սովետականացման մասին հեռագրում է Վլադիմիր Լենինին։ Այստեղ կարելի է գտնել 1918 թ. արտադրության դազգահ, որն օգտագործել են Քարվանսարայի և Շամշադինի պարտիզանները, ռադիոընդունիչ, որը Իոսիֆ Ստալինը նվիրել է առաջինը Բեռլին մտած տանկիստին։ Ռուս տանկիստն ապրել է Թիֆլիսում և Կալինինգրադ տեղափոխվելիս նվիրել այն իր հայ հարևանին։ Այնուհետև այս հայը վերահաստատվելով Իջևանում` ռադիոընդունիչը հանձնել է թանգարանին։ Բակում տեղ գտած թնդանոթներից մեկը պատրաստվել է 1906 թվականին Պետերբուրգում, մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին և հեղափոխական կռիվներին, իսկ երկրորդը` պատրաստված 1927 թվականին Եկատերինբուրգում, մասնակցել է Երկրորդ աշխարհամարտին։

Թանգարանի բաժիններ
------------------

* Տեղեկատվական
* Բնության
* Հնագիտության
* Ազգագրության
* Մեր հերոսներ

Թանգարանը բաց է երկուշաբթիից - ուրբաթ, ժամը` 10:00-17:00։

Պատկերասրահ
-----------

* Իջևանի թանգարանի ներսումԻջևանի թանգարանի ներսում
* Իջևանի պատմաերկրագիտական թանգարանի նմուշներիցԻջևանի պատմաերկրագիտական թանգարանի նմուշներից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իջևանի պատակերկրագիտական թանգարան, Թանանյան Նարիման
**Իսլամական մշակույթի թանգարան** (թաթ.՝ Ислам мәдәнияте музее), «Կազանի Կրեմլ» արգելոց-թանգարանի ստորաբաժանումներից մեկն է։ Գտնվում է Կազանի Կրեմլի տարածքում գտնվող Քուլշարիֆ մզկիթի ցոկոլային հարկում։ Գործում է 2006 թվականի փետրվարի 21-ից։ Սա Ռուսաստանի միակ թանգարանն է, որը նվիրված է իսլամի պատմությանն ու մշակույթին, Վոլգայի և Մերձուրալյան թյուրք-թաթար ժողովուրդների շրջանում։

Թանգարանի գործունեության հիմնական նպատակն գիտա-կրթական, հետազոտական և գործունեության իրականացումն է, իսլամի և Պովոլժիե շրջանի իսլամական մշակույթի և քաղաքակրթության թանգարանային առարկաների նույնականացումն ու ձեռքբերումը, դրանց ուսումնասիրությունը և հանրությանը ներկայացնելը։ 2014 թվականի ապրիլին թարմացված ցուցադրությունը բացահայտում է իսլամի ընկալման թաթարական առանձնահատկությունները և թաթարների ներդրումը իսլամական ընդհանուր մշակույթում, իսլամը ներկայացնում որպես կրթության, մշակույթի, հարուստ գրական ավանդույթի աղբյուր, ինչպես նաև կարևոր գործոն թաթար ժողովրդի և ազգային ինքնության պահպանման գործում։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանի ցուցադրությունը ներկայացված է երեք հիմնական բաժիններով՝

* «Պովոլժիե շրջանի մուսուլմանական քաղաքակրթությունը Բուլղարիայից մինչև Կազան»
* «Իսլամը բարեփոխման դարաշրջանից մինչև մեր ժամանակներ (XVIII դարի երկրորդ կեսը - XXI դարի սկիզբ)»
* «Թաթար ժողովրդի գրքի մշակույթ»

Ցուցահանդեսի առարկայական շարքը համալրված է մուլտիմեդիա ցուցանմուշներով, ներառյալ ինտերակտիվ «Թերթվող Ղուրան», «Կազանի Կրեմլը XV-XXI դարերում» (3D ֆորմատով «Կազանի Կրեմլի» ճարտարապետական տեսքի վերափոխում) ինստալյացիա, «Կառավարության կաբինետում» ինտերակտիվ պատուհանը՝ դեպի Հին Կազան, «Դաս մեդրեսում» պրոյեկցիա (շակիրդները սովորեցնում են ազան, աղոթքի հրավեր), «Երգող շամաիլ» համակարգչային ինստալյացիա։ Ցուցադրությունում կա նաև նվեր՝ Ղուրանի հրատարակություն աշխարհի տարբեր լեզուներով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Музей исламской культуры на портале Музеев России

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի կայք
**Անահիտ Գրիգորի Քնարյան** (մարտի 16, 1948(1948-03-16), Գառնի, Աբովյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծուհի։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (1984)։

Կենսագրություն
--------------

Անահիտ Քնարյանը ծնվել է 1948 թվականին Գառնի գյուղում։ Ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը։ Դպրոցում դասավանդել է հայոց լեզու և գրականություն, Աբովյան քաղաքի շրջանային թերթում եղել է լրագրող, այնուհետև՝ շրջանային ռադիոհաղորդումների գլխավոր խմբագիրը։ 1992-1997 թվականներին աշխատել է հեռուստառադիոպետվարչության «Մշակույթ» ստեղծագործական միավորումում որպես խմբագիր, որտեղ հիմնադրել և հեղինակել է «Դիմանկար» և «Տեսադարան» հաղորդաշարերը։ 1998 թվականին հիմնադրել է Սարդարապատ հուշահամալիր-թանգարանի լրատվական կենտրոնը։ 2001-2004 թվականներին խմբագրել է «Հանրապետություն» էլեկտրոնային թերթը։

Ստերծագործական գործունեություն
------------------------------

Ուսանողական տարիներից տպագրվել է բուհական, հանրապետական թերթերում, «Նոր Ձայներ» գրական անթոլոգիայում, «Գարուն» ամսագրում։ Ստեղծագործության թեման սերն է, հայրենիքը, իր ապրած ժամանակը՝ պայքար, Արցախյան պատերազմը, արտագաղթը։

* «Ուլունք Շամիրամա ի ծով», 1975
* «Զարկերակ», «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան-1980։
* «Տրոփ», ISBN 9785550002568:
* «Անվերջ սկիզբ», ՀԳՄ հրատարակչություն, Երևան-2003
* «Դատավճիռ», 2017, ISBN 978-9939-0-2498-1:
* «Անվերադարձ վերադարձ»

Տես նաև
-------

* Հայաստանի գրողների միության անդամների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Անահիտ Քնարյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում(չաշխատող հղում)
2. ↑  Քնարյան, Անահիտ Գրիգորի
3. ↑  Քնարյան Անահիտ Գրիգորի (1990)։ *Տրոփ: Բանաստեղծություններ* (հայերեն)։ Խորհրդային գրող։ ISBN 9785550002568  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)

Գրականություն
-------------

* Խաչատրյան Հ. Հ. Գրական տեղեկատու, 1986։
**Թ**, **թ** (անվանում՝ **թո**), հայկական այբուբենի 9-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «9»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405 - 406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդում ներկայացված է՝

* մեծատառ՝ «Թ». `U+0539`
* փոքրատառ՝ «թ». `U+0569`

Ստեղծումը և կազմությունը
------------------------

Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405 թվականին իր հորինած այբուբենի բոլոր տառերի հետ միասին։ Կազմվել է երեք ուղղաձիգ՝ երկու երկար և դրանց միջև ստորին մասում գտնվող լայն տարրերից։ Այս կարգի տառախումբը կոչվում է կրկնահար։ Հորիզոնական նուբով երկարներն իրար են միանում վերին ծայրերից, իսկ լայնը իր երկու ծայրերից երկու փոքրիկ նուբերով միանում է աջ երկարին՝ «Թ»։ Ունի բոլոր տառատեսակները։

Արտասանությունը
---------------

«Թ» տառը նշանագրում է հայերեն առաջնալեզվային լեզվաատամնային շփական շնչեղ խուլ բաղաձայն հնչյունը (հնչույթը)։ Գրաբարում, միջին հայերենում և ժամանակակից հայերենում «Թ»-ն միշտ պահպանում է իր հնչյունական արժեքը։ Որոշ բարբառներում շնչեղ խուլ «Թ»-ի փոխարեն հանդիպում ենք ապաշնչացած տ (թուղթ>թուղտ, թաթախել>թատախէլ)։

Հայերենի այբուբենի *դ* տառը նույնպես հաճախ արտասանվում է *թ* (տե՛ս Դ)։

Թվային արժեքը
-------------

Որպես այբուբենի իններորդ տառ նշանակել է ինը և իններորդ, բյուրի նշանով (*Թ¯*)` իննսուն հազար։ Արաբական թվանշանների ընդունումից հետո էլ գործածվել է որպես քանակական ու դասական թվական։ Այժմ օգտագործվում է միայն որպես դասական թվական (*Թ դար* = իններորդ դար, *գլուխ Թ* = Գլուխ իններորդ)։

Բրայլով ներկայացումը
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Արլ. | Արմ. |
| Dots345 | Dots2345 |

Կրկնակ բաղաձայններով բառեր
--------------------------

* Հայերենի կրկնակ **թ**-ով գոյականներից են`

**թթ**ու
**թթ**վածին
**թթ**վայնություն
**թթ**ենի
* Կրկնակ **թ**-ով տեղանուններ՝

**Թթ**ուջուր` Արագածոտնի և Գեղարքունիքի մարզերում գտնվող գյուղերի անուն։
* Կրկնակ **թ**-ով բայ՝

փ**թթ**ալ

Չորսական **թ** պարունակող գոյականներ
------------------------------------

* Չորս հատ **թ** տառ պարունակող գոյականներ՝

**թ**ր**թ**նջկա**թթ**ու
հար**թ**ա**թ**ա**թ**ու**թ**յուն

Տես նաև
-------

* Հայկական գիր
* Մեսրոպ Մաշտոց
* Հայերեն

Գրականություն
-------------

* *Նոր բառգիրք Հայկազեան լեզուի* - Վենետիկ 1836
* Ի. Հարությունյան, *Հայոց գիրը* - Թիֆլիս 1892
* Հ. Տաշյան, *Ակնարկ մը հայ հնագրության վրա* - Վենետիկ 1898
* Կ. Ղաքադարյան, *Հայկական գրի սկզբնական տեսակները* - Երևան 1939
* Ա. Աբրահամյան, *Հայկական պալեոգրաֆիա* Երևան - 1948
* Հ. Աճառյան *Հայոց գրերը* - Երևան 1968
* Գ. Ջահուկյան, *Հայ բարբառագիտության ներածություն* - Երևան 1972

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայերեն այբուբեն

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայերենի այբուբեն |
| --- |
|  |
| Ա ա **·** Բ բ **·** Գ գ **·** Դ դ **·** Ե ե **·** Զ զ **·** Է է **·** Ը ը **·** Թ թ **·** Ժ ժ **·** Ի ի **·** Լ լ **·** Խ խ **·** Ծ ծ **·** Կ կ **·** Հ հ **·** Ձ ձ **·** Ղ ղ **·** Ճ ճ **·** Մ մ **·** Յ յ **·** Ն ն **·** Շ շ **·** Ո ո **·** Չ չ **·** Պ պ **·** Ջ ջ **·** Ռ ռ **·** Ս ս **·** Վ վ **·** Տ տ **·** Ր ր **·** Ց ց **·** Ւ ւ **·** Փ փ **·** Ք ք **·** և **·** Օ օ **·** Ֆ ֆ |

 |
**Ալեքսանդր Նևսկու տաճար**
(ռուս.՝  Собор во имя Александра Невского) 
Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկ քաղաքում գտնվող Արևելյան Ուղղափառ եկեղեցի, որը կոչվում է Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու պատվին։

Դա Նովոնիկոլաևսկի առաջին քարե շինություններից է (Նովոսիբիրսկի նախկին անվանումը)։ Եկեղեցին կառուցվել է նորբյուզանդական ճարտարապետական ոճով 1896–1899 թվականներին։ Շենքի ձևավորման վրա ազդել է մի քանի տարի առաջ Սբ.Պետրերբուրգում կառուցված «Մայր Տիրամայր ողորմած» եկեղեցու հատակագիծը
։

Այն բացվել և օծվել է 1899 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, իսկ 1915 թվականին դարձել է տաճար։

Մայր տաճարը հատուկ հուշարձան էր ցար Ալեքսանդր III-ի համար, ով նախաձեռնել էր անդրսիբիրյան երկաթուղու կառուցումը, որի արդյունքում ստեղծվել է Նովոնիկոլաևսկը (այժմ՝ Նովոսիբիրսկ) որպես նոր երկաթուղային կայարան։

1937 թվականին տաճարը փակվում է խորհրդային իշխանությունների կողմից։

1988 թվականին Կիևյան Ռուսիայի քրիստոնեության ընդունման 1000-ամյակի տարում սկսվում է շարժում՝ տաճարի վերականգնման համար։ 1989 թվականին այն վերաբացվում է։

Պատկերասրահ
-----------

* Եկեղեցին 1898 թ.Եկեղեցին 1898 թ.
* Եկեղեցին 1899 թ.Եկեղեցին 1899 թ.
* Եկեղեցին 1905 թ.Եկեղեցին 1905 թ.
* Եկեղեցին 1910 թ.Եկեղեցին 1910 թ.
* Եկեղեցին 1912 թ.Եկեղեցին 1912 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Людмила Кузменкина. 110 лет назад в Новониколаевском заложили Александро-Невский собор. Вечерний Новосибирск, 12.05.2007

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ալեքսանդր Նևսկու տաճար (Նովոսիբիրսկ) Վիքիպահեստում |

* Official website Archived 2020-11-30 at the Wayback Machine.
* Людмила Кузменкина. 110 лет назад в Новониколаевском заложили Александро-Невский собор. Вечерний Новосибирск, 12.05.2007
**Սամեձանո դղյակ** (իտալ.՝ Castello di Sammezzano), կառուցված է մարվրիտանական գունագեղ արևելյան ոճով, ունի բացառիկ ներքին հարդարանք։ Գտնվում է Իտալիայի Տոսկանա նահանգի Ֆլորենցիա գավառի Ռեջելլո կոմունայում։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է 1605 թվականին իսպանացի ազնվականի կողմից, 1853 թվականին Սամեձանո դղյակը ձեռք է բերում արվեստագետ-գործարար Ֆերդինանդո Խիմենեսը, որն էլ տասնյակ տարիների քրտնաջան աշխատանքի արդյունքում կարողանում է իրականացել այս իր ստեղծագործական յուրօրինակ մտահղացումը՝ տալով դղյակին ներկայիս տեսքը։
Սամեձանոն ունի 365 սենյակ՝ ըստ տարվա օրերի։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ մինչև 1990-ականներն այն գործում էր որպես շքեղ հյուրանոց, ռեստորան և բար։ Սակայն ներկայումս դղյակի սեփականատերն է մի բրիտանական մասնավոր ընկերություն, և այն փակ է այցելուների համար։

Պատկերասրահ
-----------

* Sammezzano palazzo interior: the Peacock RoomSammezzano palazzo interior: the Peacock Room
* Sammezzano palazzo : Ceiling detailSammezzano palazzo : Ceiling detail
* Sammezzano palazzo: Decorative detailSammezzano palazzo: Decorative detail
* L'atrium aux colonnesL'atrium aux colonnes
* Salle des lysSalle des lys
* Salle des lysSalle des lys
* La RotondeLa Rotonde
* 
* Salle des amantsSalle des amants
* Coupole de la chapelleCoupole de la chapelle
* SalleSalle
* Salle avec des vitrauxSalle avec des vitraux
* Un plafondUn plafond
* OrnementsOrnements
* OrnementsOrnements

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  
«Sammezzano Castle: A Magical Place in Tuscany»

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.sammezzano.org, պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7593278-7 · LCCN: sh2008001676 · VIAF: 242774033 · WorldCat VIAF: 242774033 |

 |
**Գրիգոր (Գիգո) Միքայելի Շարբաբչյան** (ապրիլի 4, 1884(1884-04-04), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 6, 1942(1942-01-06), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բեմանկարիչ և գեղանկարիչ։ 1936 թվականին ճանաչվել է Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Փարիզի Ժյուլիանի ակադեմիայում (1904-1910)։ 1913 թվականին Թիֆլիսի հայկական թատրոնում ձևավորել է Շանթի «Հին աստվածներ» պիեսի բեմադրությունը։ Մասնակցել է Հայ արվեստագետների միության (1916) և Հայարտուն (1921) ստեղծմանը, դրանց ցուցահանդեսներին, դասավանդել Հայարտան նկարչական ստուդիայում։ 1921 թվականից՝ Թբիլիսիի հայկական դրամատիկ, թատրոնի գլխավոր նկարիչ էր։

Ձևավորել է Չարենցի «Կապկազ թամաշա» (1926), Լերմոնտովի «Դիմակահանդես» (1927), Գորկու «Հատակում» (1932), Շեքսպիրի «Օթելլո», «Համլետ» (երկուսն էլ՝ 1933), Սունդուկյանի «Պեպո» (1926), «Քանդած օջախ» (1929), «Խաթաբալա» (1937), 1922՝ Երևանի պետական թատրոնի առաջին՝ «Պեպո» և այլ բեմադրություններ, 1932 թվականին՝ Վրաստանի օպերայի և բալետի թատրոնում՝ Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերան ևս։ Շարբաբչյանը 1920-ական թվականներին իր հաստոցային կտավներում («Դեյնոբա», «Շեյթան բազար» ևն) ներկայացրել է Թիֆլիսի կենցաղը, սովորույթները, ժողովրդական տոները։

Գրել է «Խալխի նոքար Սայաթ-Նովա» պիեսը (բեմադրվել է 1927 թվականին, Կիրովականում) և արվեստաբանական հոդվածներ։

Ստեղծագործել է նաև գրաֆիկայի բնագավառում։

Բնապատկերներ՝ 

* «Լյուքսեմբուրգի պուրակը»
* «Ծովախորշը Բրետանում»
* «Ծովային բնանկար»
* «Սևանի կղզին»
* «Տաթևի վանքը»
* «Բնանկար. Քարեր գետի հատակին.Գորիս»
* «Հին Ագուլիս»,
* «Բնանկար. Ագուլիս (էտյուդ)»
* «Ռիցա լիճը»
* «Նոր-Բայազետ կամուրջ»
* «Սուրամի մի տուն»
* «Բարեկենդանի տոնակատարությունը Հին Թիֆլիսում»
* «Կարմիր առագաստ.Բրետան»

Ցուցահանդեսներ
--------------

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Թիֆլիսում (1913), Երևանում (1927)։

Աղբյուր
-------

* «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007, էջ 255-256։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ծովային բնանկար»
2. ↑  «Բնանկար. Քարեր գետի հատակին.Գորիս»
3. ↑  «Բնանկար. Ագուլիս (էտյուդ)»
4. ↑  «Նոր-Բայազետ կամուրջ»
5. ↑  «Սուրամի մի տուն»
6. ↑  «Բարեկենդանի տոնակատարությունը Հին Թիֆլիսում»
7. ↑  «Կարմիր առագաստ.Բրետան»
**Զախիր** (մալայերեն՝ Masjid Zahir), Մալայզիայի մզկիթներից մեկն է։ Գտնվում է Ալոպ-Սետապ քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Մզկիթը կառուցվել է 1912 թվականին։ Մզկիթի տարածքում էր գտնվում Կեդախի մարտիկների գերեզմանը, որոնք մահացել էին 1821 թվականին Կեդախի պաշտպանության ժամանակ։ Մզկիթի ճարտարապետության հիմքն է հանդիսանում հյուսիսային Սումատրայի Լանգկատ քաղաքում գտնվող Ազիզ մզկիթը։ Մզկիթից բարձրացել են հինգ հիմնական մեծ գմբեթներ, որոնք խորհրդանշում են իսլամի 5 հիմնասյուները։ Բացման պաշտոնական արարողությունը տեղի է ունեցել ուրբաթ, 1915 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Սուլթան Աբդուլ-Համիդ Հալիմ Շախի կողմից։ Ուրբաթօրյա քարոզը կարդացել է Տունկու Մահմուդը։ Զախիր մզկիթի ետևում գտնվում է Շարիաթի դատարանը և մանկական նախադպրոցական հիմնարկը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Զախիր մզկիթը զբաղեցնում է 11558 մ² տարածք։ Աղոթքի դահլիճը 5,8 մ² է և շրջապատված է վերանդաներով։ Գլխավոր գմբեթը գտնվում է մզկիթի հյուսիսարևելյան մասում։ Զախիրը Մալայզիայի ամենամեծ և ամենահին մզկիթն է։ Ամեն տարի մզկիթում տեղի է ունենում Ղուրանի ընթերցողների փառատոն։ Զախիր մզկիթը պատկանում է 10 ամենագեղեցիկ մզկիթների շարքին։

Հուշադրամներ
------------

Արծաթե մետաղադրամ 100 տենգե
Արծաթե մետաղադրամ 100 տենգե
2008 թվականի մարտի 25-ին Ղազախական դրամահատարանը թողարկել է արծաթե հուշադրամ «Հայտնի մզկիթ» սերիայով, որի վրա պատկերված էր Զախիր մզկիթը։ Մետաղադրամների անվանական արժեքը 100 տենգե էր, իսկ թանկարժեք մետաղը՝ արծաթը։

2012 թվականին թողարկվել է ոսկե մետաղադրամը։ Անվանական արժեքը 500 տենգե էր։ Մետաղադրամը ուներ 3,11 գրամ զանգված և 16 միլիմետր տրամագիծ։ Նման մետաղադրամ թողարկվել է 3000 հատ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Мечеть Захир украсила монету Казахстана. Золотой червонец (28 сентября 2012). Проверено 24 марта 2013. Архивировано 24 марта 2013 года
2. ↑  Серебряные монеты. Серия монет «Знаменитые мечети мира». Национальный банк Казахстана. Проверено 12 июня 2011. Архивировано 2 августа 2012 года
**Sky News**, բրիտանական շուրջօրյա լրատվական հեռուստաալիք «British Sky Broadcasting» մեդիահոլդինգի կազմում, որը պատկանում է Ռուփերտ Մերդոքի News Corporation կոնգլոմերատին։ Եթեր է հեռարձակվում 1989 թվականի փետրվարի 3-ից։ Կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Լոնդոնում։ Ընկերությունը ունի 18 արտասահմանյան թղթակիցներ կետեր։ Հեռուստաալիքի դիտման համար պարտադիր է մուծել բաժանորդական վճառ։ Հեռարձակվում է ամբողջ աշխարհում արբանյակային ցանցերում թվային ֆորմատով։ Sky News-ի լսարանի հիմնական մասը գտնվում է Մեծ Բրիտանիայում, իսկ ամբողջ աշխարհում լսարանը կազմում է 150 միլիոն մարդ։ Հեռուստաալիքը հեռարձակվում է մի քանի տարբերակներով՝ ըստ աշխարհամասերի։

2010 թվականին Sky News-ը դարձավ առաջին բրիտանական լրատվական հեռուստաալիքը, որը սկսեց հեռարձակվել բարձր պարզության ֆորմատով։

Տես նաև
-------

* Sky1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ofcom looks into Sky News move(անգլ.)
2. ↑  Sky's top shows to go terrestrial(անգլ.)
3. ↑  BARB Archived 2012-12-17 at the Wayback Machine.(անգլ.)
4. ↑  Sky News joins HD offering on Orbit Showtime - UAE(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2012-08-31 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Sky News International (անգլ.)
* Արցանց հեռարձակում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՏիկՏոկ · ՅուԹյուբ |

 |
**«Starman»**-ը Դեվիդ Բոուիի սինգլ, որը թողարկվել է 1972 թվականի ապրիլին։ Թողարկումից առաջ երգը ներառվել է The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars ալբոմում, RCA Records-ի աշխատակից Դենիս Քաթցի համառությամբ, ով լսել է դեմո ձայնագրությունը և սիրել երգը՝ հավատալով, որ այն կարող է հիանալի հիթ դառնալ։ Ալբոմի երգը փոխարինել է հին ռոքնռոլի քավեր-տարբերակը՝ Չաք Բերիի «Round and Round»։

Երաժշտություն և տեքստ
---------------------

Տեքստը նկարագրում է Զիգգի Սթարդաստը, որը ռադիոյի միջոցով երկրի երիտասարդությանը տալիս է հույս և փրկություն, խոստանում, որը տվել է այլմոլորակային՝ «Աստղային մարդը»(անգլ.՝ Starman)։ Պատմությունը պատմվում է երիտասարդների տեսանկյունից, ովքեր լսում են Ziggy-ին։ Ըստ Դեիդ Բոուիի, ինչպես նա ասել է 1973 թվականին Rolling Stone ամսագրին տված հարցազրույցում, Զիգգի Սթարդաստն այդ «Աստղային մարդը» չէ, նա ընդամենը իր դեսպանորդն է երկրի վրա՝ հակառակ տարածված կարծիքի, որ Զիգգին այլմոլորակային է։ Երգը ոգեշնչել է տարբեր մեկնաբանությունների՝ Քրիստոսի երկրորդ գալստյան ակնարկներից մինչև «Երրորդ աստիճանի սերտ կապեր» ֆիլմի սյուժեի ճշգրիտ կանխագուշակումը (1977 թվական)։

Երգի երաժշտությունը փափուկ փոփ ռոք է, որը չի տարբերվում Բոուիի նախորդ՝ «Hunky Dory» ալբոմից։ Կրկներգի մեղեդին հիշեցնում է Հարոլդ Արլենի «Over the Rainbow» երգի մեղեդին՝ «Օզ երկրի հրաշագործը» ֆիլմից։ Այլ երգեր, որոնք հնարավոր է ազդել են «Starman»-ի վրա ներառում են T. Rex-ի «Telegram Sam» և «Hot Love» կոմպոզիցիաները, ինչպես նաև Holland–Dozier–Holland հեղինակային տրիոյի՝ «You Keep Me Hangin' On» երգը։

Թողարկում և հետագա ճակատագիրը
-----------------------------

Առևտրային տեսանկյունից, «Starman»-ը դարձել է Բոուիի կարիերայի կարևոր ուղենիշ։ Այն դարձավ առաջին հաջող հիթը, երեք տարվա «Space Oddity» սինգլից հետո։ NME-ի քննադատներ Ռոյ Քարն ու Չարլզ Մյուրեյը գրել են․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | շատերը կարծում էին, որ դա եղել է իր առաջին ձայնագրությունը Space Oddity-ից հետո։ |  |

Նրանք ենթադրում էին, որ այն դարձել է նրա ավելի վաղ սինգլի շարունակությունը։

Ձայնագրման մասնակիցները
-----------------------

### Պրոդյուսերներ

* Քեն Սքոթ
* Դեվիդ Բոուի

### Երաժիշտներ

* Դեվիդ Բոուի։ վոկալ, ակուստիկ կիթառ
* Միկ Ռոնսոն։ սոլո-կիթառ, դաշնամուր
* Թրևոր Բոլդեր։ բաս կիթառ
* Միկ Վուդմանսի։ հարվածային գործիքներ

Գրականություն
-------------

* Pegg, Nicholas, *The Complete David Bowie*, Reynolds & Hearn Ltd, 2000, ISBN 1-903111-14-5

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nicholas Pegg (2000). *The Complete David Bowie*: p.203
2. ↑  Nicholas Pegg (2000). Ibid: pp.276-277
3. ↑  David Buckley (1999) *Strange Fascination — David Bowie: The Definitive Story*: pp.148-151
4. ↑  Roy Carr & Charles Shaar Murray (1981). *Bowie: An Illustrated Record*: p.44
5. ↑  Roy Carr & Charles Shaar Murray (1981). Ibid: p.8


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
ՀՀ 1-ին աստիճանի Մարտական խաչ շքանշան.
ՀՀ 2-րդ աստիճանի Մարտական խաչ շքանշան.
**«Մարտական խաչ» շքանշան**, Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգև։ Հիմնադրվել է 1993 թ. մարտի 29-ին ՀՀ Գերագույն խորհրդի կողմից ընդունված, 1993 թ. ապրիլի 22-ին ՀՀ Նախագահի կողմից ստորագրված և 1993 թ. մայիսի 8-ին ուժի մեջ մտած «Մարտական խաչ շքանշանի մասին» ՀՀ օրենքով (օրենքն ուժը կորցրել է 2014 թ. օգոստոսի 9-ին)։ Վերասահմանվել է 2014 թ. հունիսի 21-ին ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունված, 2014 թ. հուլիսի 18-ին ՀՀ Նախագահի կողմից ստորագրված և 2014 թ. օգոստոսի 9-ին ուժի մեջ մտած «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևների և պատվավոր կոչումների մասին» ՀՀ օրենքով։ ՀՀ ամենահին շքանշանն է Հայրենիքի շքանշանի և Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի հետ մեկտեղ։
Շքանշանի հեղինակն է Ռուբեն Լևոնի Մարտիրոսյանը (Ծնված 24.06.1957թ.-ին)

Շքանշանի կարգավիճակը
--------------------

«Մարտական խաչ» շքանշանը շնորհվում է հայրենիքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման գործում ցուցաբերած բացառիկ արիության, անձնուրացության և հմտության համար։ 2014 թ. ընդունված նոր օրենքով շքանշանի կարգավիճակը մնացել է անփոփոխ։

Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետի՝ շքանշանով պարգևատրում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Պարգևատրման վերաբերյալ Նախագահը հրապարակում է հրամանագիր։

Շքանշանի աստիճանները
--------------------

Շքանշանն ունի 2 աստիճան.

* «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան

Հիմնական հոդված՝ **«Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան**

* «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան

Հիմնական հոդված՝ **«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան** ։

«Մարտական խաչ» շքանշանի բարձրագույն աստիճանը 1-ին աստիճանն է։

Կրելու կարգը
------------

Մարտական խաչ շքանշանը կրում են կրծքի ձախ կողմում՝ Հայրենիքի շքանշանից հետո։

Արտոնությունները
----------------

«Մարտական խաչ» շքանշանով պարգևատրված՝ զոհված անձի ընտանիքն օգտվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված արտոնություններից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՐԳԵՎՆԵՐԻ ԵՎ ՊԱՏՎԱՎՈՐ ԿՈՉՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Հղումներ
--------
**Աբրահամ Շատարևյան** (մոտ 1855 - ?), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մոտ 1855 թվականին։ Բժշկական բարձրագույն կրթություն է ունեցել։ 1895 թվականի դրությամբ եղել է
Եդեսիայի քաղաքապետական բժիշկը։ Եդեսիայում հայտնի է եղել Հաքիմ Աբրահամ անունով։

1895 թվականի սեպտեմբեր ամսվա մի կիրակի օր 12 զինված թուրքեր մտել են Եդեսիա քաղաքի հայոց թաղը, տնից դուրս կանչել հայ եկեղեցու գանձապահ Պողոս Սարաֆյանին և դռան առջև դաշունահարելով սպանել։ Հայ
երիտասարդները, հետապնդելով փախչող թուրքերին, բռնել են նրանցից մեկին՝ բերեջիկցի Իսմայիլին, որի ձեռքին եղել է արյունոտ դաշույնը, և հանձնել հայոց եկեղեցու մոտ գտնվող ոստիկանատուն։ Թուրք ոստիկանները սվինով սպանել են Իսմայիլին՝ ասելով. «Մեր օգու­տի հա­մար հա­յե­րը քեզ սպա­նե­լու էին։ Քա­նի որ ողջ այս­տեղ հա­սար, պետք է որ մենք քեզ սպա­նենք, ապա` հայերին այդ առիթով նեղը դնենք և թուրքերին ոտի հանենք։ Դու մեր ազգային նահատակն ես։ Դու պիտի մեռնես, որպեսզի ուրիշները քո հետևից գան»։ Շատ չանցած՝ ոստիկանատուն են ժամանել ոստիկանական նոր ուժեր։ Իսմայիլի դիակը կառավարչատուն են տարել։ Քաղաքի բժիշկ Աբրահամ Շատարևյանը, զննելով դիակը, հայտարարել է, որ Իսմայիլին սպանել են սվինով (իսկ սվինով կարող էին սպանել
միայն թուրք ոստիկանները)։ Դա ակնհայտորեն հակասել է կառավարության տեսակետին, ըստ որի՝ Իսմայիլին սպանել էին հայերը։ Կառավարությունը հետամուտ չի եղել Պողոս Սարաֆյանի սպանության և ոճրագործ Իսմայիլի մյուս 11 ընկերները փնտրելու գործին։

Այդ դեպքից հետո անհայտ անձինք բժշկին վայր են նետել իր պաշտոնատան (բուժարանի) տանիքից ու սպանել՝ 40 տարեկանում։

1915 թվականին ձերբակալվել է Աբրահամ Շատարևյանի երիտասարդ որդին՝ Գևորգ Շատարևյանը։

Գրականություն
-------------

* Գազանճեան Նիկողոս, Յուշագրութիւն Եդեսիոյ 1895-ի Ջարդէն Մինչեւ 1915ի Հերոսամարտը եւ Եղեռնը, Երեւան, 2004, 224 էջ։
* Իսկահատեան Հարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ. Պէյրութ, 2011, 352 էջ։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Աթեիստների միջազգային ալյանս, ԱՄԱ** (անգլ.՝ Atheist Alliance International, AAI), աթեիզմի, աշխարհիկության և դրանց հարակից հարցերի մասին հասարակության լուսավորությանը ձգտող աթեիստական կազմակերպությունների և անձանց համաշխարհային համադաշնություն։ ԱՄԱ-ն հիմնվել է 1991 թվականին։

Պատմություն
-----------

Կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1991 թվականին որպես «Աթեիստական ալյանս»՝ ամերիկյան աթեիստների տեղական չորս խմբավորումների միավորում։ Ժամանակի ընթացքում Աթեիստական ալյանսը լայնացել է, անդամագրելով տարբեր տարածաշրջանային ամերիկյան և միջազգային խմբավորումներ և արդյունքում՝ 2001 թվականին անվանափոխվել և դարձել է «Աթեիստների միջազգային ալյանս»։ 2010 և 2011 թվականին կազմակերպության անդամները որոշել են բաժանել այն երկու՝ ամերիկյան և միջազգային հատվածների յուրաքանչյուր խմբի տարբեր տարածաշրջանային շահերը պահպանելու նպատակով։ Ամերիկյան խմբավորումը անվանափոխվել է և ստացել «Ամերիկայի աթեիստական ալյանս» անվանումը, իսկ միջազգային խմբավորումը պահպանել է սկզբնական՝ «Աթեիստների միջազգային ալյանս» անվանումը, ընդունելով նոր նորմատիվ ակտեր և նոր կազմակերպչական կառուցվածք։ Վերակազմավորված Աթեիստների միջազգային ալյանսի վերագործարկումը տեղի է ունեցել 2011 թվականի հունիսի 3-ին՝ Դուբլինում աթեիստական կոնֆերանսի ժամանակ։

2013 թվականին Աթեիստների միջազգային ալյանսը հատուկ խորհրդակցական կարգավիճակ է ստացել ՄԱԿ-ում։ Այդ դերում ԱՄԱ-ն կարող է մեծ աջակցություն ցուցաբերել անկրոններին, պաշտպանելով նրանց սեփականա կառավարությունների կողմից հետապնդումներից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Atheist Alliance International
* Secular World magazine
* The AAI Foundation Archived 2013-05-02 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Committee on Non-Governmental Organizations Recommends Special Status»։ United Nations Committee on NGO's  `|description=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)


|  |
| --- |
| 
  **Աթեիզմ**   **Կրոն**
 |
**«Ալբոմ»** (ռուս.՝ Альбом), Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը` գրված 1884 թվականին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է «Օսկոլկի» ամսագրում, 1885 թվականի մայիսի 5-ին, № 18 Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։

Հրատարակություն
---------------

Ա. Պ. Չեխովը «Ալբոմ» պատմվածքը գրել է 1884 թվականին, առաջին անգամ հրապարակվել է «Օսկոլկի» ամսագրում, 1885 թվականի մայիսի 5-ին, № 18 Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։
Պատմվածքը ընդգրկվել է Ադոլֆ Մարքսի կողմից հրատարակված գրողի ստեղծագործությունների ժողովածուի մեջ։ Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն, գերմաներեն, լեհերեն, սերբախորվաթերեն, չեխերեն, շվեդերեն և ճապոներեն։

Քննադատություն
--------------

Քննադատ Ա. Բասարգինը «Ալբոմ» պատմվածքը դասել է այն ստեղծագործությունների շարքին, որտեղ «արտակարգ վառ» նկարագրված են պաշտոնատար անձանց «հին և հնացած ... մեղքերը» «տրադիցիոն ստորաքարշությունը, կաշառակերությունը ... անհոգի ձևականությունը»։

Սյուժե
------

Իսկական պետական խորհրդական Ժմիխովի հոբելյարին ելույթ է ունենում տիտուլյար խորհրդական Կրատերովը. «Ավելի քան տասը տարի, մենք` ձեր ենթակաները, ձեր համար նշանավոր այս օրը, որպես մեր խորը հարգանքի և երախտագիտության նշան, Ձերդ գերազանցությանն ենք նվիրաբերում այս ալբոմը մեր նկարներով և ցանկանում ենք, որ Ձեր կյանքի հետագա նշանավոր տարիները, մինչև մահ անցկացնեք մեզ հետ...»: Կրատերովի և մյուս աշխատակիցների ելույթները չափազանց հուզել էին հոբելյարին, որից հետո նա իր կառքով տուն գնաց։ Տանը Ժմիխովին սպասում էին նրա ընտանիքը, ընկերները և ծանոթները, որոնք ևս պատվացույց էին կազմակերպել։ Այս ամենից հետո Ժմիխովը հանգեց այն մտքին, որ ինքը «իրականում հայրենիքին բավականին շատ օգուտ է բերել և եթե ինքը չլիներ հայրենիքի համար շատ վատ կլիներ»։ Երեկոյի ընթացքում նա ընկերներին ցուցադրեց իրեն նվիրված ալբոմը, որ շատ դուր եկավ նրա դստերը` Օլյային։ Օլյան հոր թույլտվությամբ վերցրեց ալբոմը, հաջորդ օրը հանեց պաշտոնյաների նկարները և դրանց փոխարեն տեղադրեց իր ինստիտուտի ընկերուհիների նկարները։ Նրա որդին` Կոլյան, վերցրեց հանված լուսանկարները, կարմիր գույնով ներկեց պաշտոնյաների հագուստները, նրանց մի մասի բեղերը ներկեց կանաչ, իսկ մորուքները` շագանակագույն։ Տիտուլյար խորհրդական Կրատերովի կտրված լուսանկարն ամրացրեց լուցկու տուփի վրա և ցույց տվեց հորը։ Սա դուր եկավ Ժմիխովին, նա նույնիսկ խնդրեց Կոլյային պատրաստածը ցույց տալ մորը։

Գրականություն
-------------

* Чехов А. П. Альбом// Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
* Voir Dictionnaire Tchekhov, Page 11, Françoise Darnal-Lesné, Édition L'Harmattan, 2010, ISBN 978 2 296 11343 5.
* L’Album, traduit par Madeleine Durand, André Radiguet, Bibliothèque de la Pléiade, éditions Gallimard, 1967, ISBN 978 2 07 0105 49 6.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Критические заметки. Безобидный юмор. — «Московские ведомости», 1900, № 36, 5 февраля

Արտաքին հղումներ
----------------

* Чехов А. П. Альбом Archived 2017-05-08 at the Wayback Machine. Բնօրինակ ռուսերեն տեքստ
**Աղախան Մինախան օղլի Աբդուլաև** (ադրբ.՝ Abdullayev Ağaxan Minaxan oğlu, փետրվարի 6, 1950(1950-02-06), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 25, 2016(2016-12-25), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի խանենդե, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ (1998);

Կենսագրություն
--------------

Աղախան Աբդուլաևը ծնվել է 1950 թվականին, Բաքվի Ամիրջան գյուղում։ 1958-1968 թվականներին սովորել է թիվ 84 միջնակարգ դպրոցում։

1969-1973 թվականներին սովորել է Զեյնալլու անվան երաժշտական միջնակարգ դպրոցում։

1973 թվականին նրան հրավիրեցին մուղամի ուսուցչի պաշտոնը Աբիլովի անվան Մշակույթի կենտրոնում։ 1977 թվականից աշխատել է Բաքվի երաժշտական քոլեջում որպես մուղամի ուսուցիչ։

1975 թվականին նա սկսեց գործել ֆիլհարմոնիայի բեմում։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Ռուսաստանի, Ղազախստանի, Վրաստանի, Ուզբեկստանի, ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Գերմանիայի, Հոլանդիայի, Շվեդիայի, Բելգիայի, Ավստրիայի, Ֆրանսիայի, Ավստրալիայի, Հնդկաստանի, Իրաքի, Թունիսի, Թուրքիայի, Իրանի և այլ լերկրների բեմերում։

Աղախան Աբդուլլաևը մահացել է 2016 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Բաքվում։

Կոչումներ և պարգևներ
--------------------

1992 թվականին նրան շնորհվել է ԱՀ վաստակավոր արտիստի կոչում, իսկ 1998 թվականին ՝ ԱՀ ժողովրդական արտիստի կոչում։

2015 թվականի մայիսի 10-ին նրան շնորհվեց Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի «Ոսկե Սոսի» միջազգային մրցանակը։

Աղբյուրներ
----------

* ABDULLAYEV Ağaxan Minaxan oğlu (азерб.) // Muğam ensiklopediyası. — Bakı: Musiqi dünyası, 2008. — S. 8-9.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
2. ↑  Աղախան Աբդուլլաև
3. ↑  մահացել է Աղախան Աբդուլլաև
4. ↑  heydar-aliyev-foundation.org


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 539154380985630291369 · WorldCat VIAF: 539154380985630291369 |

 |
**Ամասիա** (եբրայերեն՝ אֲמַצְיָה‎ Ամացիա, «Տիրոջ հզորը»), Հովասի որդին ՝ 9 Հուդայի թագավոր։ Նա գահ բարձրացավ 25 տարեկան հասակում և թագավորեց 29 տարի 9-րդ դարի երկրորդ կեսին կամ 8-րդ դարի առաջին կեսին։ Թագավորության հավանական ամսաթվերի շարքում նշված են. Մ.թ.ա. 840-811 թվականներ (ըստ «Հրեական հանրագիտարանի»), 798-769 թվականներ (ըստ «Հրեական կարճ հանրագիտարանի») և մ.թ.ա. 796-767 թվականներ (ըստ Թիելի ժամանակագրության)։ Նրա կինը ՝ Հովեմիան, Երուսաղեմից էր։

Ամասիան հաջող ռազմական արշավ անցկացրեց Իդումեայի (Եդոմ) դեմ. Նա գրավեց Եդոմի մայրաքաղաք Սելան ։ Ըստ ամենայնի, Ամասիային չի հաջողվել ելք ունենալ Կարմիր ծով։ Նա կարողացավ գրավել միայն Մեռյալ ծովի հարավում և Սինայի հյուսիսային մասը ընկած տարածքը։ Եդոմի դեմ տարած հաղթանակից հետո Հրեաստանում տարածվեցին եդոմացիների պաշտամունքները, որոնք աջակցում էր ինքը՝ թագավորը, ինչը բացասաբար ընդունվեց ժողովրդի կողմից։ Այնուհետև պատերազմ սկսվեց Իսրայելի և Հրեաստանի միջև։ Հրեաները ջախջախվեցին, նրանց զորքը ցրվեց, և ինքը ՝ Ամասիան, գերվեց Յովասի կողմից։ Իսրայելական զորքերը հաղթականորեն մտան Երուսաղեմ, քանդեցին բերդի պարսպի մի մասը և գրավեցին թագավորական պալատի և Տաճարի գանձերը։ Մինչ Ամասիան էր գերության մեջ, իշխանությունը երկրում անցել ձեռքը նրա որդու Ազարիա, ով է, որ գրքում քրոնիկները կոչվում է Օզիան (Օզիան)։

Այնուհետև պատերազմ սկսվեց Իսրայելի և Հրեաստանի միջև։ Հրեաները ջախջախվեցին, նրանց զորքը ցրվեց, և ինքը՝ Ամասիան, գերվեց Յովասի կողմից։ Իսրայելական զորքերը հաղթականորեն մտան Երուսաղեմ, քանդեցին բերդի պարսպի մի մասը և գրավեցին թագավորական պալատի և Տաճարի գանձերը։ Մինչ Ամասիան էր գերության մեջ, իշխանությունը երկրում անցել ձեռքը նրա որդու Ազարիա, ով է, որ գրքում քրոնիկները կոչվում է Օզիան (Օզիան)։

Յովասի մահից հետո Ամասիային ազատ արձակեցին։ Վերադառնալով Երուսաղեմ ՝ նա ստիպված էր իշխանությունը կիսել իր որդու հետ։ Որոշ ժամանակ անց դավադրություն կազմվեց թագավորի դեմ։ Ամասյային հաջողվեց փախչել, և նա ապաստան գտավ Լաչիշ քաղաքում։ Այս իրադարձությունների ժամանակագրությունը շատ շփոթեցնող է։ Հնարավոր է, որ Հրեաստանում մի քանի տարի տիրեց երկակի իշխանություն։ Հետո Ազարիային հավատարիմ զորքերը գրավեցին Լաչիշը և սպանեցին Ամասիան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  21 // ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ (երբ.)
2. ↑  1 // ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ Β

Գրականություն
-------------

Ամասիա արքա // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ուղղափառ աստվածաբանական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1172124825 · VIAF: 1923154329452726970005 · WorldCat VIAF: 1923154329452726970005 |

 |
**Գիտության և արվեստի թանգարան (Սինգապուր)** (անգլ.՝ ArtScience Museum), թանգարան Սինգապուրի Մարինա-Բեյ ծոցի ափին։ Աշխարհում առաջին թանգարանն է, որը նպատակ է հետապնդում ուսումնասիրել ստեղծագործական գործընթացի դերը գիտության և արվեստի բնագավառում և դրա ազդեցությունը հասարակության գիտակցության վրա։ Las Vegas Sands Corporation -ի ներկայացուցիչ Շելդոն Ադելսոնի կարծիքով շինությունը քաղաքի և երկրի «այցեքարտն» է, որն իրենով ներկայացնում է «Սինգապուրի ողջույնի ափը»։

Շինության ոճը և ենթակառուցվածքը
-------------------------------

Շինության ափսեանման տանիքը անձրևաջրեր է հավաքում դեպի կենտրոն, որի բացման շնորհիվ ջուրը հոսում է դեպի թանգարանի ներքին ջրամբար։ Թանգարանի անհամաչափ կառուցվածքը՝ մշակված Arup կազմակերպության կողմից, հասնում է մինչև 60 մետր բարձրության։ Ճարտարապետական ասամբլեան հենվում է 10 սյուների վրա՝ զամբյուղանման օղակով փակելով կենտրոնական մասը, որն էլ շինության հիմնական կրողն է։ Նման գեղագիտական և ինժեներական լուծման շնորհիվ տպավորություն է ստեղծվում, թե շենքը կախված է գետնին։ Շենքի արտաքին կողմն առանձնանում է ամրացված պոլիմերով, որը սովորաբար կիրառվում է նմանօրինակ մասշտաբով նավերի, զբոսանավերի կառուցման համար։ Հատկապես այդ նյութն է ստեղծում ամրակուռ կառույցի պատրանք։

Պատկերասրահ
-----------

* Թանգարանի տեսարանը վերևիցԹանգարանի տեսարանը վերևից
* Գիշերային տեսարան թանգարանիցԳիշերային տեսարան թանգարանից
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի պաշտոնական կայք-էջ
* Seabed Explorations website
* Tilman Walterfang Manifesto
* FORBES’s Story and some pictures of other treasures Archived 2019-09-14 at the Wayback Machine.
* Photographs at Polynesian Navigators Association

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2010061178 · VIAF: 158516847 · WorldCat VIAF: 158516847 |

 |
Բլինդաժ
**Բլինդաժ** (ֆր.՝ blindage – արգելապատնեշներով ծածկել), պաշտպանական կառույց՝ անձնակազմը գնդացրային, հրետանային, ականանետային կրակից, նապալմից և զանգվածային ոչնչացման զենքից պաշտպանելու համար։ Բլինդաժ պատրաստում են երկաթբետոնից, փայտից, քարից, հողով լի պարկերից, արդյունաբերական արտադրության կոնստրուկցիաներից (ալեձև պողպատ և ալն)։ Բլինդաժներ առաջին անգամ օգտագործվել են Սևաստոպոլի պաշտպանության (1854–1855) ժամանակ։

Նյութեր
-------

Կախված առկա նյութերից՝ բլինդաժը կարող է կառուցվել հողից, փայտից, երկաթբետոնից, քարից, մետաղական կառուցվածքներից։

Հրաձգային զինափորձարաններում բլինդաժ է կոչվում հրետակոծության գոտում գտնվող անձնակազմի համար պաշտպանված տարածքը, որն իրականացնում է թիրախների սարքավորումների սպասարկումը։ Կառուցվում է փայտից, կարող է թաղված լինել գետնին միայն կիսով և չունի քողարկում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 453)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական |

 |
Corypha umbraculifera-ի հսկա սպիտակ ծաղկաբույլը
**Ծաղկաբույլ** (լատին․՝ inflorescentia), ծաղկափթթություն, բույսերի տարեկան ընձյուղի ծաղիկներ կրող մաս։

Կազմություն
-----------

Կազմված է ճյուղավորված համակարգից և ծաղիկներից, որոնք զարգանում են տերևածոցերում։ Տիպիկ ծաղկաբույլերը զուրկ են բնականոն զարգացած վեգետատիվ տերևներից, որոնց փոխարեն առկա են միայն ծածկող տերևներն ու ծաղկակիցները։ Ծաղիկների թիվը ծաղկաբույլում կարող է հասնել մի քանիսից մինչև 1 մլն։ Ծաղկաբույլն առաջացել է հիմնականում ծաղիկների ծաղկակիր ընձյուղների կարճացմամբ։

Ըստ ձևի ծաղկաբույլերը բաժանվում են 2 խմբի՝ 

* մոնոպոդիալ կամ բոտրիկական (ծաղկումը ներքևից վերև)
* սիմպոդիալ կամ ցիմոզային (ծաղկումը վերևից ներքև)

*Մոնոպոդիալ* ծաղկաբույլերն իրենց հերթին լինում են պարզ և բարդ։ Պարզ ծաղկաբույլերից են՝ ողկույզը (հակինթ), վահանիկը (տանձենի), հասկը (եզան լեզու), կողրը (եգիպտացորեն), կատվիկը (ուռենի), գլխիկը (երեքնուկ), զամբյուղը (արևածաղիկ) և այլն։ Բարդ ծաղկաբույլեր են բարդ հասկը (ցորեն), հուրանը (եղրևանի), բարդ հովանոցը (գազար), բարդ վահանիկը։

*Սիմպոդիալ* ծաղկաբույլերը բաժանվում են 3 խմբի՝ 

1. մոնոխազիումներ՝ յուրաքանչյուր առանցք տալիս է միայն մեկ ճյուղ
2. դիխազիումներ՝ յուրաքանչյուր առանցք տալիս է երկու ճյուղ
3. պլեոխազիումներ, որոնց առանցքը վերջին ճյուղի տակ առաջացնում է իրեն գերազանցող ճյուղեր։

* ՈղկույզՈղկույզ
* ՀասկՀասկ
* Կեչու կատվիկԿեչու կատվիկ
* Բրգաձև հուրանԲրգաձև հուրան
* ՎահանիկՎահանիկ
* Բարդ հովանոցԲարդ հովանոց
* ԶամբյուղԶամբյուղ
* ԿողրԿողր
* ՊլեոխազիումՊլեոխազիում
* ԴիխազիումԴիխազիում
* ՄոնոխազիումՄոնոխազիում
* ՄոնոխազիումՄոնոխազիում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 109)։*  |