**Հույն-թուրքական հարաբերությունները** պատմության ընթացքում ուղեկցվում են փոխադարձ թշնամանքով և հաշտեցման կարճ ժամանակահատվածներով՝ սկսած այն ժամանակներից, երբ Հունաստանը 1821 թվականին անկախություն ձեռք բերեց Օսմանյան կայսրությունից։ 1897 թվականի հույն-թուրքական պատերազմը, Բալկանյան առաջին պատերազմը (1912-1913), Առաջին համաշխարհային պատերազմը և 1919-1922 թվականների հույն-թուրքական պատերազմը։ Երկրների միջև պետական սահմանի երկարությունը 192 կմ է։

Դիվանագիտական առաքելություններ
------------------------------

* Գործում է Թուրքիայի դեսպանությունը Աթենքում և գլխավոր հյուպատոսությունները Սալոնիկ, Կոմոտինի և Հռոդոս քաղաքներում։
* Գործում է Անկարայում Հունաստանի դեսպանատունը և Ստամբուլում, Իզմիրում և Էդիրնում գլխավոր հյուպատոսությունները։

Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջան
----------------------------------

Հունական պետությունն իր անկախությունն Օսմանյան կայսրությունից ձեռք է բերել 1821-1829 թվականների ազգային-ազատագրական պատերազմի ընթացքում։ Մայրցամաքային Հունաստանի տարածքը՝ Արտա քաղաքից մինչև Վոլոս, ինչպես նաև Էգեյան ծովում գտնվող Կիկլադներ կղզիներ և Եվբեա կղզին։ Մնացած տարածքը, որտեղ ապրում էին հույները, ներառյալ Կրետե կղզիները, Կիպրոսը, Էգեյան ծովի այլ կղզիները, Էպիրուսի, Թեսալիայի, Մակեդոնիայի և Թրակիայի շրջանները մնացին Թուրքիայի տիրապետության տակ։ Բացի այդ, մոտ 1 միլիոն հույներ ապրում էին այն տարածքում, որն այժմ պատկանում է Թուրքիային՝ Իզմիրի շուրջ գտնվող Էգեյան շրջանը և Սև ծովի ափին գտնվող Պոնտոսի շրջանը։

19-րդ դարի հույն քաղաքական գործիչները ձգտում էին ներառել բոլոր այն տարածքները, որտեղ պատմականորեն ապրում էին հույները, հունական պետության մեջ, որը ստեղծվել էր Բյուզանդական կայսրության օրինակով. պետության մայրաքաղաքը նրանք տեսնում էին Ստամբուլը, կամ հունական ձևով՝ Կոստանդնուպոլիսը։ Այս գաղափարը հայտնի է որպես հունական «Մեծ գաղափար»։ Թուրքերը օրինականորեն չափազանց թշնամաբար էին վերաբերվում հունական նման ծրագրերին։ Չնայած մեծ տերությունները Օսմանյան կայսրությունը դիտում էին որպես «Եվրոպայի հիվանդ մարդ», նրանք չէին կարող համաձայնություն տալ և միանշանակ լուծել հողերի բաժանման հարցը։ Այս հարցի շուրջ վարվեցին ինտրիգներ, որոնք աստիճանաբար կրճատեցին կայսրության ունեցվածքը։ Նման քաղաքականությունը նպաստեց Հունաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև հարաբերությունների էլ ավելի սրմանը։

Ղրիմի պատերազմի ընթացքում (1854-1856) Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան Օսմանյան կայսրության հետ դաշնակցում էին ռուսական կայսրության դեմ։ Հունաստանն աջակցել է Օսմանյան տարածքում պարտիզանական գործողություններին։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ հույները պատրաստ էին միանալ պատերազմին տարածքային ձեռքբերումների նպատակով, սակայն արևմտյան տերությունների ճնշման ներքո չէին կարող արդյունավետորեն մասնակցել հակամարտությանը։ Սակայն 1881 թվականին Բեռլինի կոնգրեսի որոշմամբ Թեսալիան և Էպիրոսի մի մասը միացան Հունաստանի տարածքին։

1897 թվականի Կրետեի ապստամբությունը սկիզբ դրեց հույն-թուրքական պատերազմին։ Հունական բանակը դեռ պատրաստ չէր և չէր կարող դուրս մղել Օսմանյան զորքերը հյուսիսային սահմանի երկայնքով իրենց ամրություններից, և Օսմանյան հակագրոհներից հետո պատերազմն ավարտվեց Հունաստանի համար նվաստացուցիչ պարտությամբ, վերածվեց տարածքային կորուստների, թեև աննշան, և Կրետեն անկախություն հռչակեց Մեծ տերությունների պրոտեկտորատի ներքո։

Երիտթուրքական հեղափոխության ավարտից և 1908 թվականին Օսմանյան կայսրությունում երիտթուրքերի կողմից իշխանության բռնազավթումից հետո հաղթողների վարչակազմը որդեգրեց պետության ամրապնդման ուղին։ Արդյունքում, կայսրությունում քրիստոնյա փոքրամասնությունների վիճակն էլ ավելի վատացավ։ Բալկանյան պատերազմները տարածաշրջանում աճող լարվածության անմիջական հետևանքն էին։ Դրանց ավարտից հետո Հունաստանը, որը դաշնակցում էր Բուլղարիայի և Սերբիայի հետ, վերադարձրեց Կրետեն, մի շարք կղզիներ, Թեսալիա, Էպիրոս և Մակեդոնիա շրջանները Սալոնիկ քաղաքի հետ։

Առաջին համաշխարհային և երկրորդ հույն-թուրքական պատերազմներ
----------------------------------------------------------

Հիմնական հոդվածներ՝ Հույն-թուրքական պատերազմ (1919-1922) և Պոնտոսի հույների ցեղասպանություն1917 թվականին Հունաստանը մտավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ։ Հունաստանը ցանկանում էր վերադարձնել Կոստանդնուպոլիսը (այժմ՝ Ստամբուլ) և Զմյուռնիան (այժմ՝ Իզմիր)՝ Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի քաղաքական աջակցությամբ, որոնք նույնպես Հունաստանին խոստացան վերադարձնել Կիպրոսը։ Չնայած պատերազմի ընթացքում հույների և թուրքերի միջև ուղղակի մարտերը քիչ էին, 1918 թվականին սկսվեց Օսմանյան կայսրության փլուզումը։ 1920 թվականին, Սևրի հաշտության պայմանագրի արդյունքում, Հունաստանը ստացավ Արևելյան Թրակիան և մոտ 17,000 կմ² տարածք Արևմտյան Անատոլիայում՝ Զմյուռնիայի շրջակայքում։ Այս համաձայնագիրը ստորագրվել է Օսմանյան կառավարության կողմից, սակայն այդպես էլ ուժի մեջ չի մտել, քանի որ այն չի վավերացվել խորհրդարանի կողմից։

1919 թվականի մայիսի 15-ին Հունաստանը Անտանտի մանդատով գրավեց Զմյուռնիան, իսկ Մուստաֆա Քեմալ փաշան (հետագայում Աթաթուրքը), որը դարձավ Սևրի պայմանագրի թուրքական ընդդիմության առաջնորդը, 1919 թվականի մայիսի 19-ին վայրէջք կատարեց Սամսունում։ Այս օրը համարվում է թուրքական անկախության պատերազմի սկիզբը, որի առաջին նպատակը «մեծ տերությունների» օկուպացիոն ուժերի՝ Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, ինչպես նաև Իտալիայի և Հունաստանի դեմ կազմակերպված ազգային շարժման ստեղծումն էր։ Մուսթաֆա Քեմալն Անկարայում անկախ կառավարություն է ստեղծել և հայրենասերներին պայքարի կոչ է արել, որպեսզի թույլ չտա Սևրի պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը։

Թուրքական բանակը գրավեց Իզմիրը 1922 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ այդպիսով հաղթանակ տանելով պատերազմում։ Զմյուռնիայի հունական բնակչությունը ենթարկվել է զանգվածային կոտորածի (Զմյուռնիայի կոտորած)։ Հունական բանակը և վարչակազմը լքեցին Անատոլիան։ Պատերազմին վերջ դրվեց 1922 թվականի հոկտեմբերի 11-ի Մուդանիայի զինադադարով։ Սևրի պայմանագրին փոխարինելու եկավ 1923 թվականի Լոզանի հաշտության պայմանագիրը, որով հաստատվեցին Թուրքիայի նոր սահմանները և իրականացվեց բնակչության հույն-թուրքական բռնի փոխանակում։ Վերջինիս արդյունքում նոր Թուրքիայում մոտ կես միլիոն հույներ ինքնաբերաբար փախստական դարձան, ինչպես նաև կես միլիոն մուսուլմաններ պետք է լքեին Հունաստանը և տեղափոխվեին Թուրքիա։ Փոխանակումը չէր վերաբերում միայն Ստամբուլի և Իմբրոս և Թենեդոս կղզիների բնակչությանը։

Պատերազմի անհաջող ելքի և մարդկային զգալի կորուստների պատճառով հունական պատմագրության մեջ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո իրադարձությունները կոչվում են փոքրասիական աղետ։ Երկու բանակները՝ և թուրքական, ուղղափառ հույների նկատմամբ, և հունական՝ մուսուլման թուրքերի նկատմամբ, ռազմական հանցագործություններ են կատարել։ Միևնույն ժամանակ, Հունաստանը մեղադրում է Թուրքիային հույների ոչնչացման նպատակաուղղված գործողությունների մեջ՝ Պոնտոսի հույների ցեղասպանությունը, որը երիտթուրքերի կողմից իրականացվել է 1914-1923 թվականներին պատմական Պոնտոսի հույների դեմ։ Ցեղասպանության զոհերի թիվը տարբեր գնահատականներով կազմում է 350 000-ից մինչև 1 700 000 մարդ։

Միջպատերազմյան ժամանակաշրջան
----------------------------

Հետպատերազմյան պետությունների ղեկավարներ Մուստաֆա Քեմալը և Էլեֆթերիոս Վենիզելոսը, մի քանի տարվա բանակցություններից հետո, վերջապես 1930 թվականին դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեցին Հունաստանի և Թուրքիայի միջև։ Վենիզելոսը պաշտոնական այցով ժամանել է Ստամբուլ և Անկարա։ Հունաստանը հրաժարվել է իր բոլոր հավակնություններից այն տարածքների նկատմամբ, որոնք արդեն Թուրքիայի կազմում էին։ Դրան հաջորդեց 1934 թվականին Բալկանյան դաշնագրի ստորագրումը, որով միությանը միացան Հունաստանը, Թուրքիան, Հարավսլավիայի Թագավորությունը և Ռումինիան։ Համաձայնագիրը նախատեսում էր փոխադարձ օգնության ցուցաբերում և համագործակցություն։ Երկու երկրներն էլ ընդունել են, որ խաղաղություն են ցանկանում, այդ կապակցությամբ հաճախակի են դարձել երկկողմ հանդիպումները։ Վենիզելոսն ու Աթաթուրքը նույնիսկ առաջադրվել են Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։

1941 թվականին Թուրքիան դարձավ առաջին երկիրը, որը մարդասիրական օգնություն ուղարկեց Հունաստանին Առանցքի երկրների կողմից Աթենքը գրավելուց հետո։ Թուրքիայի նախագահ Իսմեթ Ինյոնյուն որոշում է ստորագրել ժողովրդին օգնություն ցուցաբերելու մասին, որի դեմ նա պայքարում էր 19 տարի առաջ։ Ապրանքները հավաքում էր թուրքական Կարմիր մահիկի կազմակերպությունը, և դրանք Ստամբուլի նավահանգստից մեկնում էին Հունաստան։

Թուրքիան Նացիստական Գերմանիայի հետ բարեկամության և համագործակցության պայմանագիր է կնքել 1941 թվականի հունիսին։ 1942 թվականին Թուրքիան հատուկ գույքահարկ սահմանեց, որով հարկեց բոլոր ոչ թուրք հույներին, հայերին, հրեաներին, և որը Թուրքիայում էթնիկ հույների առանց այն էլ փոքրաթիվ համայնքներին հասցրեց տնտեսական կոլապսի։

Սառը պատերազմի սկսվելուն պես ուրվագծվեց երկու երկրների մերձեցման ուղին 1953 թվականից ի վեր, երբ Հունաստանը, Թուրքիան և Հարավսլավիան ստորագրեցին նոր Բալկանյան դաշնագիրը փոխադարձ պաշտպանության մասին Խորհրդային Միության դեմ։

Ստամբուլի ջարդեր
----------------

Հիմնական հոդված՝ Ստամբուլի ջարդեր
Չնայած երկու երկրների մերձեցմանը, և Հունաստանը, և Թուրքիան փորձում էին նվազեցնել փոխադարձ տնտեսական ազդեցությունը։ Թուրքական իշխանությունները, մասնավորապես, նպատակաուղղված քաղաքականություն են վարել Թուրքիայում հույների տնտեսական ներկայության կրճատման ուղղությամբ։ 1955 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցավ այսպես կոչված Ստամբուլի ջարդերը, որն ուղղված էր Ստամբուլում հունական փոքրամասնության դեմ։ Հակամարտության պատճառը արհեստականորեն տարածվող լուրերն էին, թե իբր Սալոնիկի տունը, որտեղ ապրել է Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը, ավերվել է հույն ահաբեկիչների կողմից։

Հույների վրա ավազակային հարձակումները տևել են 9 ժամ։ Արդյունքում 16 հույներից 13-ը սպանվել են բռնության՝ Լինչի դատաստանի կամ հրկիզման արդյունքում։ Զոհերի թվում եղել են երկու քահանաներ։ Բազմաթիվ հույներ լուրջ վնասվածքներ են ստացել, տասնյակ հույն աղջիկներ բռնաբարվել են։ Ավելի քան հազար հունական տներ, դպրոցներ, եկեղեցիներ, հյուրանոցներ այրվել են։ Վնասի գնահատականները տարբեր աղբյուրներում տարբեր են։ Թուրքական կառավարության տվյալներով՝ վնասը կազմել է մոտ 69 500 000 թուրքական լիրա, բրիտանական աղբյուրների համաձայն՝ մոտ 100 միլիոն ֆունտ։ Ստամբուլի ջարդերը պատճառ դարձան էթնիկ հույների զանգվածային ներգաղթի։ Իրականում դա հանգեցրել է Թուրքիայում հունական փոքրամասնության անհետացմանը։ 1924 թվականի մարդահամարի տվյալներով Թուրքիայում բնակվում էր մոտ 200 000 հույն, 2008 թվականի դրությամբ հունական ծագում ունեցող թուրք քաղաքացիների թիվը կազմում է 3-4 հազար մարդ, մինչդեռ Human Rights Watch-ի տվյալներով 2005 թվականի դրությամբ նրանք 2,5 հազարից ոչ ավելի էին։

Կիպրոսի ճգնաժամը և թուրքական ներխուժումը
----------------------------------------

Հիմնական հոդված՝ Կիպրոսի հիմնախնդիր
Հույն-թուրքական հարաբերությունների հիմնական խթանը 1950-ական թվականներից հետո Կիպրոսն էր։ Այդ ժամանակ կղզին գտնվում էր Մեծ Բրիտանիայի պրոտեկտորատի տակ, կղզու հունական բնակչությունը կազմում էր ընդհանուր բնակչության 82 %-ը։ Նաև կիպրոսցի հույների մեծ մասը ցանկանում էր վերամիավորվել Հունաստանի հետ։ Այս առիթով արդեն 1930-ական թվականներին քաղաքացիական անհնազանդության ակցիաներ էին անցկացվում, սակայն Հունաստանի կառավարությունը, կախված լինելով Մեծ Բրիտանիայից, ոչ մի անգամ չաջակցեց հայրենակիցներին։

Կիպրոսի հարցը կրկին ծագեց, երբ կիպրացի հույները, արքեպիսկոպոս Մակարիոս III-ի գլխավորությամբ, դաշինք կնքեցին Հունաստանի հետ։ Վերջապես Հունաստանի վարչապետ Ալեքսանդրոս Պապագոսը Կիպրոսի հարցը ներկայացրեց ՄԱԿ-ի քննարկմանը։ Մինչդեռ 1955 թվականին տեղի ունեցավ Ստամբուլի ջարդը, որին ի պատասխան Հունաստանը դադարեցրեց դիվանագիտական հարաբերությունները Թուրքիայի հետ, և այդպիսով փլուզվեց 1953 թվականի Բալկանյան դաշնագրով հաստատված միությունը։

1960 թվականին Կիպրոսի հարցով փոխզիջումային որոշում կայացվեց. կղզին հռչակվեց անկախ։ Հունական և թուրքական բանակների երկու փոքր ստորաբաժանումներ վայրէջք կատարեցին կղզում՝ որպես երաշխավորներ։ Հունաստանի վարչապետ Կոնստանտինոս Կարամանլիսը Թուրքիայի հետ հարաբերությունների անհապաղ բարելավման հանգեցնող ծրագրի գլխավոր գաղափարախոսն էր, հատկապես այն բանից հետո, երբ Ադնան Մենդերեսը Թուրքիայում հեռացվեց իշխանությունից։

1963-1964 թվականներին կղզում նոր անկարգություններ են առաջացել։ 1963 թվականի դեկտեմբերի 30-ին արքեպիսկոպոս Մակարիոս III-ն առաջարկեց 13 սահմանադրական փոփոխություններ, որոնք թույլ կտային Կիպրոսի բնականոն գործունեությունը։ Սակայն Թուրքիան անզիջում դիրքորոշում է որդեգրել Կիպրոսի և Հունաստանի մերձեցման դեմ և փաստացի պատերազմն անխուսափելի է դարձրել։ 1964 թվականի օգոստոսին թուրքական ինքնաթիռները ռմբակոծեցին հունական ջոկատները Կիպրոսում թուրքերի կողմից գրավված Էրենկոյ գյուղի մատույցներում։ Հակամարտության հետևանքով Թուրքիայում հունական փոքրամասնությունը նոր ճգնաժամ ապրեց, շատ հույներ փախան երկրից, նույնիսկ սպառնալիքներ հնչեցին Կոստանդնուպոլսից տիեզերական պատրիարքին վռնդելու համար։ Ի վերջո, ՄԱԿ-ի միջամտությունը հանգեցրեց մեկ այլ փոխզիջումային որոշման։

Կիպրոսի հակամարտության վտանգը որոշ չափով թուլացավ Գեորգիոս Պապանդրեուի լիբերալ հունական կառավարության կողմից, բայց 1967 թվականի ապրիլին Հունաստանում տեղի ունեցավ ռազմական հեղաշրջում, իշխանության եկավ «Սև գնդապետների» խունտան։ Խունտայի արտաքին քաղաքականությունը անշնորհք էր, պարբերաբար նոր հակամարտություններ էին առաջանում Թուրքիայի հետ։ Միաժամանակ Թուրքիան արդարացիորեն կասկածում էր, որ հունական ռեժիմը հեղաշրջում էր ծրագրում Կիպրոսում՝ պետությունը Հունաստանի հետ միավորելու համար։

1974 թվականի հուլիսի 15-ին Կիպրոսում տեղի ունեցավ պետական հեղաշրջում՝ հունական ռազմական խունտայի աջակցությամբ։ Նախագահ Մակարիոսը հեռացվեց իշխանությունից և ստիպված եղավ փախչել Լոնդոն, իշխանության եկավ ԷՕԿԱ ազգայնական խումբը, որը հանդես էր գալիս Հունաստանի հետ դաշինքի օգտին։ Նախագահ է նշանակվել ԷՕԿԱ-ի նախկին անդամ Նիկոս Սամփսոնը։

Նման պայմաններում Թուրքիան կղզի ներխուժեց 1974 թվականի հուլիսի 20-ին՝ օգտվելով Ցյուրիխ-Լոնդոնի համաձայնագրերի դրույթներից, իբր Հանրապետությունում նախկին օրինական ռեժիմը վերականգնելու համար, որը գոյություն ուներ մինչև հեղաշրջումը։ Թուրքական զորքերի վայրէջքը տեղի է ունեցել Կիրենիա քաղաքում։ Այս ներխուժումը վերածվեց կղզու հյուսիսային մասի մշտական գրավման, մասնավորապես նրա ընդհանուր տարածքի 37 %-ի։ Կիպրոսի հույները վտարվեցին։

III-ը վերադարձավ երկիր և ստանձնեց նախագահի պաշտոնը։ Սև գնդապետների ռազմական խունտան Կիպրոսում ձախողումից հետո անօգնական էր, և հուլիսի 24-ին երկիրը վերադարձավ ժողովրդավարություն (Մետապոլիտեֆսի)։ Սակայն հույն-թուրքական հարաբերություններին անդառնալի վնաս հասցվեց, իսկ Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը մինչ օրս ճանաչված է մնում միայն Թուրքիայի կողմից, միջազգային հանրությունն այդ տարածքը համարում է Թուրքիայի կողմից օկուպացված։

Եգեյան հիմնահարց
----------------

Հիմնական հոդված՝ Եգեյան հիմնահարց
Երկու անգամ՝ 1987 թվականին և 1996 թվականի սկզբին, Էգեյան ծովի ջրային տարածքում և դրա վերևում գտնվող օդային տարածքում ինքնիշխանության և դրա հետ կապված իրավունքների հետ կապված հարցերի շուրջ վեճը հանգեցրեց ճգնաժամային իրավիճակների, որոնք մոտ էին երկու պետությունների միջև ռազմական գործողությունների սկսմանը։

1999 թվականից
-------------

Մերձեցման փորձերը, որոնք ստացել են Դավոսի գործընթաց անվանումը, իրականացվել են դեռևս 1988 թվականին վարչապետներ Անդրեաս Պապանդրեուի և Թուրգութ Օզալի կողմից։ Հարաբերությունների զգալի ջերմացման խթան հանդիսացավ այսպես կոչված երկրաշարժերի դիվանագիտությունը 1999 թվականի երկրորդ կեսին, երբ երկու երկրներն էլ (առաջին հերթին Իզմիթը Թուրքիայում և դրանից անմիջապես հետո Աթենքը Հունաստանում) մեծապես տուժեցին ուժեղ երկրաշարժերի հետևանքով (Իզմիթի և Աթենքի երկրաշարժեր). փոխադարձ համակրանքի ինքնաբուխ ալիքը նպաստեց պետությունների միջև հարաբերությունների բարելավմանը, ինչը զարմացրեց շատ օտարերկրյա դիտորդների։

Հունաստանի ամենամյա արտահանումը Թուրքիա 2001 թվականից մինչև 2011 թվականն աճել է գրեթե 10 անգամ՝ 266 միլիոն դոլարից հասնելով 2569 միլիոն դոլարի։

Հունաստանի արտաքին գործերի նախարար Գեորգիոս Պապանդրեուն (2009 թվականից), ապա նաև վարչապետը մինչև 2011 թվականի նոյեմբեր, զգալի առաջընթաց է գրանցել հարաբերությունների բարելավման գործում՝ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Իսմայիլ Ջեմի, ապա Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Էրդողանի հետ բանակցությունների արդյունքում, մասնավորապես՝ Թուրքիայի եվրոպական հեռանկարին աջակցելու Հունաստանի կառավարության քաղաքականության հետևանքով։ Այնուամենայնիվ, 2005 թվականին անցկացված հարցումները ցույց են տվել, որ հույների միայն 25 %-ն է կարծում, որ Թուրքիան պետք է անդամակցի Եվրամիությանը։

2010 թվականին Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Էրդողանը մի քանի նախարարների հետ պաշտոնական այցով մեկնել է Աթենք։ Անցկացված բանակցությունները, վերլուծաբանների կարծիքով, պետությունների միջև հարաբերություններում որոշակի ջերմացման դրսևորում էին, իսկ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Ահմեդ Դավութօղլուն հայտարարել էր, որ թուրքական կառավարությունն աշխատում է երկու երկրների հարաբերություններում «հոգեբանական փոփոխությունների մթնոլորտ» ստեղծելու ուղղությամբ։

Մինչդեռ, Հունաստանի ոստիկանության տվյալներով, 2010 թվականին զգալիորեն աճել է թուրք անօրինական ներգաղթյալների բաժինը, նրանց ձերբակալությունների թիվը,  մասնավորապես, Էվրոսի սահմանային նոմայում, 2009 թվականի համեմատ աճել է 371,94 %-ով։ 2010 թվականի հոկտեմբերին Հունաստանի քաղաքացիական պաշտպանության նախարարությունը դիմել էր ԵՄ-ին՝ խնդրելով սահմանապահ պարեկություն ուղարկել՝ հույն-թուրքական սահմանը ապօրինի միգրանտներից պաշտպանելու համար։ 2010 թվականի նոյեմբերի 2-ին Frontex-ի 175 մասնագետներից բաղկացած ջոկատը տեղակայվել է հույն-թուրքական սահմանի մոտ գտնվող Օրեստիաս քաղաքում։

2010 թվականի նոյեմբերին Wikileaks-ը հրապարակել էր Անկարայում ԱՄՆ դեսպան Ջեյմս Ջեֆրիի զեկույցը, որը պնդում էր, որ Թուրքիան ծրագրում է ռազմական ճգնաժամ հրահրել, որպեսզի ներխուժի Էվրոս։ ԱՄՆ-ը հաստատել է նման հարձակման նախապատրաստումը 2003 թվականին, սակայն ծրագրին դեմ է հանդես եկել թուրք գեներալ Դողանը։

Հարաբերությունների ջերմացման հետագա խթան հանդիսացավ 2012 թվականի հունիսին արտաքին գործերի նախարար Դիմիտրիս Ավրամոպուլոսի նշանակումը, որը հույն-թուրքական բարեկամության հայտնի ջատագով էր և լավ ծանոթ էր Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Էրդողանին։

### Միգրանտների ճգնաժամ

*տես նաև Եվրոպայի միգրացիոն ճգնաժամ*

Վերջին տարիների ընթացքում (2021, 2022) Աֆրիկայի և Ասիայի երկրներից միգրանտների ներհոսք է նկատվում եվրոպական երկրներ, այդ թվում՝ Հունաստան։ Միգրանտները սահմանամերձ հունական կղզիներ են տեղափոխվում փչովի նավակներով և այլ լողամիջոցներով՝ թուրքական առափնյա ծառայության անգործության պայմաններում։ Հունաստանը չի ընդունում միգրանտներին, իսկ Թուրքիան հրաժարվում է նրանց հետ ընդունել։ Տեղեկություններ են ստացվում, որ հունական ծովային իրավապահ մարմիններն այդ միգրանտներին դուրս են մղում Թուրքիայի տարածքային ջրեր։ Հետդարձի ճանապարհին թուրքական իշխանությունները ստիպված են փրկարարական գործողություններ իրականացնել և ընդունել տվյալ միգրանտներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The World Factbook». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 3-ին.
2. ↑  «Encyclopaedia Britannica Online: Greco-Turkish Wars, accessed 18.07.2009». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
3. ↑  United Nations document E/CN.4/1998/NGO/24 Archived 2016-01-18 at the Wayback Machine. (page 3) acknowledging receipt of a letter by the «International League for the Rights and Liberation of Peoples» titled «A people in continued exodus» (i.e. Pontian Greeks) and putting the letter into internal circulation (Dated 1998-02-24)  
If above link doesn’t work, search United Nations documents Archived 2010-02-08 at the Wayback Machine. for «A people in continued exodus»
4. ↑  Peterson, Merrill D. (2004). *Starving Armenians: America and the Armenian Genocide, 1915—1930 and After*, Charlottesville: University of Virginia Press
5. ↑  Valavanis, G.K. (1925). *Contemporary General History of Pontus* (Σύγχρονος Γενική Ιστορία του Πόντου), Athens, p.24.
6. ↑  Hatzidimitriou, Constantine G. *American Accounts Documenting the Destruction of Smyrna by the Kemalist Turkish Forces: September 1922*, New Rochelle, New York: Caratzas, 2005, p. 2.
7. ↑  Bierstadt, Edward Hale (1924). *The Great Betrayal; A Survey of the Near East Problem*, New York: R. M. McBride & Co.
8. ↑  «Turks Proclaim Banishment Edict to 1,000,000 Greeks», *The New York Times*, 2 December 1922, p.1.
9. ↑  «Greek Genocide 1914-23». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
10. ↑  «Jewish Virtual Library». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 17-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
11. ↑  David R. Stone, «The Balkan Pact and American Policy, 1950—1955,» East European Quarterly 28.3 (September 1994), pp. 393—407.
12. ↑  «Foreign Ministry: 89,000 minorities live in Turkey». *Today's Zaman*. 2008 թ․ դեկտեմբերի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մայիսի 1-ին. Վերցված է 2008 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
13. ↑  ««From „Denying Human Rights and Ethnic Identity" series of Human Rights Watch» — Human Rights Watch, 2 July 2006». Արխիվացված օրիգինալից 2006 թ․ հուլիսի 7-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
14. ↑  «According to the United Nations Security Council Resolutions 550 and 541». Un.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 27-ին.
15. ↑  Калугин П. Е. Современное стратегическое сотрудничество Российской Федерации с Турцией в сфере энергетики. Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Иркутск, 2014. — С. 168. Режим доступа:  Archived 2016-06-03 at the Wayback Machine.
16. ↑  «BBC Analysis: EU views on Turkish bid». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
17. ↑  «Премьер-министр Турции прилетел в Афины». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
18. ↑   Archived 2017-01-10 at the Wayback Machine. Анкара и Афины идут навстречу друг другу — euronews
19. ↑  «Анкара поддержит курс на урегулирование кипрской проблемы». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
20. ↑   Archived 2017-09-24 at the Wayback Machine. Police data on illegal migrants — ana-mpa
21. ↑  «Frontex: "Greece Point of Entry for 90 % of Illegal EU Crossings in 2nd Quarter of 2010″». Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ նոյեմբերի 9-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
22. ↑  «Leaked cables reveal close US interest in Turkish coup plans». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունվարի 20-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 24-ին.
23. ↑  Текст документа: Archived 2021-07-09 at the Wayback Machine. «The plan, which has been denied by both the military and retired General Dogan, involved false-flag bombing of mosques and efforts to provoke a military crisis with Greece in order to create the conditions for a military intervention.»
24. ↑  «ΔΕΙΤΕ: Αφορά σε επεισόδιο στον Έβρο». Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
25. ↑  Greek FM Turkish PM’s friend Archived 2017-01-09 at the Wayback Machine. Hürriyet, 23 June 2012.
26. ↑  «У побережья Кушадасы в Турции спасены 67 нелегальных мигрантов». *www.aa.com.tr*. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 30-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 30-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թուրքիայում Հունաստանի դեսպանատուն պաշտոնական կայք
* Հունաստանում Թուրքիայի դեսպանություն պաշտոնական կայք
* PM details bilateral problems, prospects in Erzurum address, ana-mpa
* Turkish PM on landmark Greek trip
* Greece-Turkey boundary study by Florida State University, College of Law
* Greece’s Shifting Position on Turkish Accession to the EU Before and After Helsinki (1999)
* Turkish Ministry of Foreign Affairs about the relations with Greece
* Greek Ministry of Foreign Affairs about the relations with Turkey

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հունաստան Հունաստանի արտաքին հարաբերություններ Հունաստան |
| --- |
|  |
| Աֆրիկա | 
* Ալժիր
* Եգիպտոս
* Եթովպիա
* Քենիա
* Նիգերիա
* Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն
* Զիմբաբվե

 | Coat of arms of Greece |
|  |
| Ամերիկա | 
* Արգենտինա
* Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետություն
* Կանադա (դեսպ.)
* Չիլի
* Կուբա
* Մեքսիկա
* Նիկարագուա
* Պերու
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
* Ուրուգվայ
* Վենեսուելա

 |
|  |
| Ասիա | 
* Հայաստան
* Ադրբեջանի Հանրապետություն
* Բանգլադեշ
* Չինաստան
* Վրաստան
* Հնդկաստան
* Ինդոնեզիա
* Իրանի Իսլամական Հանրապետություն
* Իրաք
* Իսրայել
* Ճապոնիա
* Հորդանան
* Ղազախստան
* Ղրղզստան
* Լիբանան
* Մալայզիա
* Պակիստան
* Ֆիլիպիններ
* Սաուդյան Արաբիա
* Հարավային Կորեա
* Տաջիկստան
* Թուրքիա (Հույն-թուրքական երկրաշարժերի դիվանագիտություն)
* ԱՄԷ
* Ուզբեկստան

 |
|  |
| Եվրոպա | 
* Ալբանիա
* Ավստրիա
* Բելգիա
* Բուլղարիա
* Խորվաթիա
* Կիպրոս
* Չեխիա
* Դանիա
* Էստոնիա
* Ֆինլանդիա
* Ֆրանսիա
* Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն
* Վատիկան
* Հունգարիա
* Իսլանդիա
* Իռլանդիա
* Իտալիա
* Լատվիա
* Լիտվա
* Մակեդոնիա
* Մալթա
* Մոլդովա
* Չեռնոգորիա
* Նիդերլանդներ
* Նորվեգիա
* Լեհաստան
* Ռումինիա
* Ռուսաստան
* Սերբիա
* Իսպանիա
* Շվեդիա
* Շվեյցարիա
* Ուկրաինա
* Միացյալ Թագավորություն

 |
|  |
| Ավստրալիա և Օվկիանիա | 
* Ավստրալիա
* Նոր Զելանդիա

 |
|  |
|  Պորտալ:Հունաստան |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |

 |