«**Ազատարար զինվորի հուշարձան**», հուշակոթող, որը գտնվում է Բեռլինի Տրեպտովի զբոսայգում, երեք խորհրդային զինվորական հուշարձաններից մեկն է՝ Պանկովի խորհրդային զինվորական հուշարձանի և Տիրգարտենի խորհրդային պատերազմին նվիրված հուշարձանի հետ միասին։ Քանդակի քանդակագործը եղել է Եվգենի Վուչետիչը, ճարտարապետը՝ Յակով Բելապոլսկին, նկարիչ՝ Անատոլի Գորպենկոն, ինժեները ՝ Սարրա Վալերիուսը։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1949 թվականի մայիսի 8-ին, բարձրությունը 12 մետր է, քաշը՝ 70 տոննա։ Համարվում է Հայրենական մեծ պատերազմի, երկրորդ աշխարհամարտի խորհրդային ժողովրդի հաղթանակի և եվրոպական ժողովրդի նացիզմից ազատվելու խորհրդանիշ։

Նկարագրություն
--------------

Քանդակի կենտրոնում խորհրդային զինվորի բրոնզե մարմինն է՝ կանգնեցված սվաստիկայի բեկորների վրա։ Մի ձեռքով դեպի ներքև իջնող սուրն է բռնած, մյուս ձեռքով՝ իր կողմից փրկված գերմանացի աղջնակին։

Քանդակի համար նախատիպ կարող էին հանդիսանալ Կեմերովի մարզի, Տիսուլի տարածաշրջանի Վոզնեսենկ գյուղի բնակիչ Նիկոլայ Մասալովը, որը 1945 թվականի ապրիլի 30-ին Բեռլինի գրավվման մարտերի ընթացքում փրկել էր գերմանացի աղջկան և Մինսկի մարզում ծնված ավագ սերժանտ Տրիֆոն Լուկյանովիչը, որը նույնպես քաղաքի գրավման մարտերի ժամանակ աղջկա էր փրկել և զոհվել 1945 թվականի ապրիլի 29-ին։ Քանդակի էսքիզում զինվորը ձեռքին եղել է ինքնաձիգ, բայց Ստալինի առաջարկով ճարտարապետ Վուչետիչը փոխել է սրի։
Հայտնի է նաև աղջկա անունը, որը հանդիսացել է քանդակի բնորդուհին․ երեքամյա Սվետլանա Կոտիկովան, որը Բեռլինի խորհրդային ճակատամասի պարետ՝ գեներալ- մայոր Ալեքսանդր Կոտիկովի դուստրն է։ Հետագայում Կոտիկովան դարձել է դերասանուհի։ Նրա ամենահայտնի դերը եղել է «Օհ, այդ Նաստյան» (1971) ֆիլմում, որտեղ Սվետլանան խաղացել է ուսուցչուհի Մարյանա Բորիսովնայի դերը։

Պատվանդան և հուշասրահ
---------------------

Հուշարձանը տեղադրված է ազատ տարածությունում գտնվող բլրի վրա, դեպի պատվանդան են տանում աստիճաններ։ Պատվանդանի ներսում գտնվում է մեծ կլոր սրահ։ Սրահի պատերը զարդարված են մոզայիկ պաննոյով՝ նկարիչ՝ Ա․Ա․Գորպենկո։ Այդ պաննոյում պատկերված են տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ՝ նաև Կովկասի և Միջին Ասիայի ազգերից, որոնք ծաղկեպսակներ են դնում խորհրդային զինվորների շիրմաքարերին։ Նրանց գլխավերևում ռուսերեն և գերմաներեն գրված է․ «Այժմ բոլորը պետք է ընդունեն, որ խորհրդային ժողովուրդը իր անձնազոհ պայքարով փրկեց Եվրոպայի քաղաքակրթությունը ֆաշիստական զավթիչներից։ Դրանում մեծ դեր է ունեցել խորհրդայի ժողովրդի մատուցած ծառայությունը մարդկության պատմությանը» (մեջբերում՝ Ստալինի զեկուցումից՝ նվիրված Հոկտեմբերյան հեղափոխության 27-րդ ամյակին)։

Սրահի կենտրոնում տեղադրված է խորանարդաձև սև պատվանդան, որի վրա կանգանած է ոսկեգույն զարդարված արկղիկ, որի մեջ գիրք է՝ այծի կարմիր կաշուց։ Գրքում գրված են Բեռլինը գրաված հերոսների անունները, որոնք թաղված են եղբայրական գերեզմանում։ Սրահի գլխամասը զարդարում է 2,5 տրամագծով սուտակից և հախճապակե ջահը։

Կառուցում
---------

Տրեպտովյան զբոսայգու հուշահամալիրի նախագիծը շահել է մրցույթում, որին ներկայացվել է 33 նախագիծ։ Հաղթել են Վուչետիչի և Բելոպոլսկու ներկայացրած նախագծերը։ Շինարարական աշխատանքների ղեկավարությունը ստանձնել էր խորհրդային բանակի «27-րդ պաշտպանական կառույցների ղեկավարությունը»։ Շինարարական աշխատանքներին մասնակցել են 1200 գերմանացի բանվոր, նաև գերմանական շինարարական կազմակերպություններ։ Զինվորի 70 տոննանոց քանդակը պատրաստվել է 1949 թվականի գարնանը՝ Լենինգրադի «Մոմումենտսկուլպտուր» գործարանում։ Քանդակը բաղկացած է եղել 6 առանձին մասերից, որոնք պատրաստվելուց հետո ուղարկվել են Բեռլին։ Աշխատանքներն ավարտվել են 1949 թվականի մայիսին։ Նույն թվականի մայիսի 8-ին Բեռլինի խորհրդային պարետ, գեներալ մայոր Ա․Գ․ Կոտիկովի կողմից տեղի է ունեցել հուշահամալիրի հանդիսավոր բացումը։ 1949 թվականի սեպտեմբերին հուշահամալիրի պահպանությունը տրվել է Մեծ Բեռլինի մագիստրատուրայի խորհրդային զինվորական հրամանատարությանը։

Վերանորոգում
------------

2003 թվականի աշնանը քանդակը վերցրվել է իր տեղից և ուղարկվել ռեստավրացիայի։ 2004 թվականի մայիսի 2-ին քանդակը նորից տեղադրվել է իր նախկին տեղում։

Պատկերասրահ
-----------

* 1949 թվականի մայիսի 8 1949 թվականի մայիսի 8
* 1950 թվական1950 թվական
* Սրահի պատերից, որոնք զարդարված են մոզայիկ պաննոյով Սրահի պատերից, որոնք զարդարված են մոզայիկ պաննոյով
* «Հաղթանակ» շքանշան, որը զետեղված  է հուշահամալիրի հիմնական առաստաղին«Հաղթանակ» շքանշան, որը զետեղված է հուշահամալիրի հիմնական առաստաղին
* Սրահի պատերից, որոնք զարդարված են մոզայիկ պաննոյովՍրահի պատերից, որոնք զարդարված են մոզայիկ պաննոյով
* Հուշարձանի տեսքը 1Հուշարձանի տեսքը 1
* Հուշարձանի տեսքը  2Հուշարձանի տեսքը 2
* Հուշարձանի տեսքը  3Հուշարձանի տեսքը 3
* Հուշարձանի տեսքը 4Հուշարձանի տեսքը 4
* 1915 թվականի մայիսի 91915 թվականի մայիսի 9

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Соловьев Б. Суходеев В.* Полководец Сталин. — М.: Эксмо, 2003. — 320 с.
2. ↑  *Черницына М.* Монумент истины. // *Московский Комсомолец* : газета. — 2009. — № 25050 от 8 мая.
3. ↑  «Монумент истины» (ռուսերեն). Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.
4. ↑  «Сталин И.В. Доклад на торжественном заседании Московского Совета депутатов трудящихся с партийными и общественными организациями города Москвы 6 ноября 1944 года». *grachev62.narod.ru*. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Трептов-парк Мемориал воинам-освободителям в Трептов-парке. Репортаж Deutsche Welle
* Монумент из космоса (Общий вид) (Google Maps)
* Монумент из космоса (Максимальное увеличение) (Google Maps)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ազատարար զինվորի հուշարձան (Տրեպտովի զբոսայգի)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4199303-2 |

 |