**Յոսանո Ակիկո** (ճապ։ 与謝野 晶子, դեկտեմբերի 7, 1878(1878-12-07), Սակաի, Օսակայի պրեֆեկտուրա, Ճապոնիա - մայիսի 29, 1942(1942-05-29)[…], Օգիկուբո, Սուգինամի, Տոկիո, Ճապոնիա), ճապոնացի բանաստեղծ, ֆեմինիստ, պացիֆիստ և սոցիալական բարեփոխիչ, ակտիվ ուշ Մեյջի էռայում, ինչպես նաև թայշու և շոուա վաղ շրջաններում։ Նա Ճապոնիայի ամենահայտնի և ամենահակասական, հետդասական կին բանաստեղծներից մեկն է։

Վաղ կյանք
---------

Յոսանոն ծնվել է բարգավաճ վաճառականների ընտանիքում Սակայում՝ Օսակայի մոտակայքում։ 11 տարեկանից նա ընտանիքի ամենապատասխանատու անդամն էր ընտանեկան բիզնեսը վարելու համար, որն արտադրում և վաճառում էր յոկան, հրուշակեղենի տեսակ։ Վաղ մանկությունից նա սիրում էր գրական ստեղծագործություններ կարդալ և շատ էր կարդում իր հոր ընդարձակ գրադարանում։ Որպես ավագ դպրոցի աշակերտուհի, նա բաժանորդագրվեց «Myōjō» (Պայծառ աստղ) պոեզիայի ամսագրին, որի ականավոր հեղինակն էր «Myōjō»-ի խմբագիր Թեկկան Յոսանոն, ում հետ նա հետագայում ամուսնացավ, և որը սովորեցնում էր նրան «տանկա» պոեզիան՝ հանդիպելով նրան Օսակա և Սակաի այցելությունների ժամանակ՝ դասախոսություններ կարդալու և սեմինարներում դասավանդելու համար։

Յոսանոյին թույլ չեն տվել շփվելու հակառակ սեռի հետ։ Նրան թույլ չէին տալիս առանց ուղեկցության դուրս գալ իր տնից և նա կարող էր հաշվել, թե քանի անգամ է նա հատել ուրիշի տան շեմը։ Ամուսնանալուց հետո նա վատ է հիշում է իր մանկությունը. «Ես առաջին անգամ հասկացա, թե որքան դեղնախտ, անարդար և մութ է եղել իմ մանկությունը»։

Յոսանոն ամուսնացել էր երբ նա 24 տարեկան էր և ունեցավ 13 երեխա։ Երկու բանաստեղծները միասին նոր կյանք են սկսել Տոկիոյի արվարձանում և ամուսնացել են 1901 թվականին։ Տեկկանն ամուսնացել է, երբ ծանոթացել է Ակիկոյի հետ, իսկ միմյանց հանդիպելուց մեկ տարի անց կնոջը թողել է նրա համար։ Տեկկանն իրենց ամուսնության ընթացքում արտաամուսնական կապեր է ունեցել, այդ թվում՝ նախկին կնոջ հետ։

Բանաստեղծի կյանք
----------------

Յոսանո Ակիկոն անսովոր բեղուն գրող էր։ Նա կարող էր 50 բանաստեղծություն գրել մեկ օրում։ Ենթադրվում է, որ իր կյանքի ընթացքում Յոսանո Ակիկոն գրել է 20,000-ից 50,000 բանաստեղծություն։ Նա նաև գրել է արձակ 11 գիրք, որոնցից շատերը անտեսվել են գրականագետների և հանդիսատեսի կողմից։

Յոսանոն օգնեց Նիշիմուրա Իսակուին, Կավասակի Նացուին և այլոց հիմնադրել այն, ինչ ի սկզբանե եղել է աղջիկների դպրոց՝ Բունկա Գակուին (Մշակույթի ինստիտուտ), և դարձավ դրա առաջին դեկանն ու գլխավոր դասախոսը։ Նա օգնեց բազմաթիվ ձգտող գրողների՝ գրական աշխարհում տեղ գրավելու համար։ Նա ողջ կյանքի ընթացքում կանանց կրթության ջատագովն էր։ Նա նաև թարգմանեց ճապոնական դասականները ժամանակակից ճապոներեն, այդ թվում՝ «Շինյակու Գենջի մոնոգատարի» (Գենջիի նոր թարգմանված հեքիաթ) և «Շինյակու Էիգա մոնոգատարի» (Նոր թարգմանված «Ծաղկած բախտի մասին» հեքիաթը)։

Ակիկո Յոսանոն իր ամուսնու, Տեկկան Յոսանոյի հետ
Փորագրված է Իչիյո Հիգուչիի հուշարձանի հետևի մասում: Հովանավորներ Յոսանո Ակիկոյի և Մորի Օգայի անունները կարող են հաստատվել։ (Նկարված է 2011 թվականի ապրիլի 8-ին)
Յոսանոյի *Կիմի Շինիտամու կոտո նակարե* բանաստեղծությունը (君死にたもうこと勿れ, Դու չես մեռնի) ուղղված իր կրտսեր եղբորը հրատարակվել է Myōjō-ում Ռուս-ճապոնական պատերազմի գագաթնակետի ժամանակ և չափազանց հակասական էր։ Բանաստեղծությունը, որը վերածվել է երգի, օգտագործվել է որպես հակապատերազմական բողոքի մեղմ ձև, քանի որ արյունալի Պորտ Արթուրի պաշարման ճապոնացի զոհերի թիվը հայտնի դարձավ։ 1904 թվականի սեպտեմբերին Յոսանոն իմացավ, որ Պորտ Արթուրում ճապոնացի զինվորները օգտագործվում էին որպես «մարդկային փամփուշտներ», որոնց կապում էին պայթուցիկներով և ուղարկում ռուսական փշալարերի խճճված անցքերով ինքնասպանության առաքելություններում։ Յոսանոյի կրտսեր եղբայրը ծառայում էր Կայսերական բանակում և կցված էր Պորտ Արթուրին պաշարող ուժերին։ «Բուշիդո»-ում տղամարդու համար ամենաբարձր պատիվն էր մահանալ կայսեր համար, և իմանալով եղբոր իմպուլսիվ բնավորության մասին՝ Յոսանոն վախեցավ, որ նա կարող է կամավոր դառնալ «մարդկային փամփուշտ»՝ ոգեշնչելով նրան գրել բանաստեղծություն՝ խնդրելով եղբորը մտածել իրենց այրի մոր մասին։

Յոսանոն, դիմելով իր եղբորը, գրել է. «Մեր ծնողները քեզ ստիպե՞լ են բռնել սուրը և սովորեցրե՞լ են սպանել։ Քեզ համար ի՞նչ նշանակություն ունի՝ Լուշուն [Պորտ Արթուր] բերդը ընկնում է, թե ոչ»։ Յոսանոն "հարձակվեց" «Բուշիդոյի» կենտրոնական հայեցակարգի վրա «Կիմիում»՝ նշելով, որ մարդու համար ամենամեծ պատիվն էր մեռնել կայսեր համար որը երբեք իրեն վնաս չի պատճառել՝ ակնկալելով, որ ուրիշները մահանան նրա համար։ Ռուսաստանի հետ պատերազմն անիմաստ և հիմար անվանելու համար Յոսանոն իրեն դարձրեց Ճապոնիայի ամենահակասական բանաստեղծուհին, և կառավարությունը փորձեց արգելել նրա բանաստեղծությունը։ «Կիմի»-ն այնքան անպարկեշտ էր, որ Յոսանոյի տունը քարկոծվեց զայրացած մարդկանց կողմից, մինչ նա կատաղի բանավեճի մեջ մտավ լրագրող Օմաչի Կեիգեցուի հետ այն հարցի շուրջ, թե արդյոք բանաստեղծներն ունեին պատերազմին աջակցելու կամ չաջակցելու պարտականություն։

Ֆեմինիստական տեսակետ
--------------------

Յոսանո Ակիկոն հաճախ գրում էր կանանց համար նախատեսված Սեյտո գրական ամսագրի համար, ինչպես նաև այլ հրատարակությունների համար։ Նրա կարծիքը հիմնված էր երեխաների դաստիարակության, ֆինանսական անկախության և սոցիալական պատասխանատվության մեջ հավասարապես մասնակցելու հայեցակարգի վրա։

### Ֆինանսական անկախության մասին

Յոսանո Ակիկոն համաձայն չէ այն հայեցակարգին, որ մայրերը ֆինանսական անկախություն են փնտրում կառավարության օգնությամբ՝ պնդելով, որ կախվածությունը պետությունից և կախվածությունը տղամարդկանցից նույնն են։ «Կնոջ լիակատար անկախությունը» վերնագրով իր էսսեում նա ասում է.

|  |  |
| --- | --- |
| Վիքիքաղվածք | «Եթե նույնիսկ տղամարդն ունի նման տնտեսական երաշխիք, եթե կինը դեռ չունի այն, ապա պետք է խուսափի ամուսնությունից և ծննդաբերությունից։ Եթե կինը ամուսնության և ծննդաբերության համար կախված է իր տղամարդու ֆինանսներից, նույնիսկ եթե նրանց միջև կա ռոմանտիկ հարաբերություններ, ապա կինը տնտեսապես կախված է նրանից և դառնում է տղամարդու ստրուկը, կամ հակառակ դեպքում նա գող է, ով որսում է մարդու աշխատանքի պտուղները։» |
|  |  |

### Մայրության մասին

Չնայած իր կյանքի ընթացքում տասներեք երեխա է ունեցել, Յոսանոն հայտարարել է, որ չի համարում մայրությունը իր ինքնության հիմնական մասը։ Նա նաև անհանգստություն հայտնեց, որ կնոջ ինքնությունը մայրության հետ լիովին նույնացնելը առաջնահերթություն է տալիս մայրությանը, քան համեմատած մյուս կողմերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  Ёсано Акико // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  Beichman Janine (2002-01-01)։ *Embracing the Firebird: Yosano Akiko and the Birth of the Female Voice in Modern Japanese Poetry* (անգլերեն)։ University of Hawaii Press։ ISBN 9780824823474  `|url-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  Akiko Yosano (2014-01-07)։ *River of Stars: Selected Poems of Yosano Akiko* (անգլերեն)։ Shambhala Publications։ ISBN 9780834829336
7. ↑  Arana R. Victoria (2015-04-22)։ *Encyclopedia of World Poetry* (անգլերեն)։ Infobase Learning։ ISBN 9781438140728
8. ↑  Larson Phyllis Hyland (1991)։ «Yosano Akiko and the Re-Creation of the Female Self: An Autogynography»։ *The Journal of the Association of Teachers of Japanese* **25** (1): 11–26։ ISSN 0885-9884։ JSTOR 488908։ doi:10.2307/488908
9. ↑  Larson Phyllis (April 1991)։ «Yosano Akiko and the Re-Creation of the Female Self: An Autogynography»։ *The Journal of the Association of Teachers of Japanese* **25** (1): 12։ JSTOR 488908։ doi:10.2307/488908
10. ↑  Rodd Laurel Rasplica (1991-01-01)։ «Yosano Akiko and the Bunkagakuin: "Educating Free Individuals"»։ *The Journal of the Association of Teachers of Japanese* **25** (1): 75–89։ JSTOR 488911։ doi:10.2307/488911
11. ↑  Emmerich Michael (2013-08-13)։ *The Tale of Genji: Translation, Canonization, and World Literature* (անգլերեն)։ Columbia University Press։ ISBN 9780231534420
12. 1 2 3  J. Thomas Rimer, Van C. Gessel (2005)։ *Modern Japanese literature*։ Columbia University Press։ էջեր 333–334։ ISBN 978-0-231-11860-6
13. ↑  James L. McClain, *Japan: A Modern History* p 427 0-393-04156-5
14. ↑  Steve Rabson "Yosano Akiko on War: To Give One's Life or Not: A Question of Which War" pages 45-74 from *The Journal of the Association of Teachers of Japanese*, Volume 25, Issue 1, April 1991 page 45.
15. ↑  Steve Rabson "Yosano Akiko on War: To Give One's Life or Not: A Question of Which War" pages 45-74 from *The Journal of the Association of Teachers of Japanese*, Volume 25, Issue 1, April 1991 pages 45-46.
16. 1 2  Louise Young (historian) *Japan's Total Empire: Manchuria and the Culture of Wartime Imperialism*, Los Angeles: University of California Press, 1998 page 84.
17. ↑  Steve Rabson "Yosano Akiko on War: To Give One's Life or Not: A Question of Which War" pages 45-74 from *The Journal of the Association of Teachers of Japanese*, Volume 25, Issue 1, April 1991 page 50.
18. ↑  Steve Rabson "Yosano Akiko on War: To Give One's Life or Not: A Question of Which War" pages 45-74 from *The Journal of the Association of Teachers of Japanese*, Volume 25, Issue 1, April 1991 page 46.
19. ↑  Bernstein Gail Lee (1991)։ *Recreating Japanese Women, 1600-1945*։ Berkeley, U.S.: University of California Press։ էջ 195

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kamakura's Literary Figures
* e-texts of Akiko's works at Aozora Bunko
* Yosano Akiko and War – Torikai Lab (Archived 2009-10-24) (ja)
* YOSANO Akiko Portraits of Modern Japanese Historical Figures｜National Diet Library,Japan

Կա տեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ