recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ջավադ Մեհեմմեդալի օլի Ախունդզադե** (ադրբ.՝ Cavad Məhəmmədəli oğlu Axundzadə, մայիսի 5, 1892(1892-05-05), Ներքին Սեյֆալու, Ելիզավետպոլի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 12, 1937(1937-10-12), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի բանաստեղծ, թարգմանիչ, Ադրբեջանի գրողների միության անդամ (1934), պրոֆեսոր;

Ադրբեջանի օրհներգի խոսքերի հեղինակը Ահմեդ Ջավադն է։

Կենսագրություն
--------------

Ահմեդ Ջավադը ծնվել է 1892 թվականի մայիսի 5-ին Շամքիրի շրջանի Սեյֆելի գյուղում։ Ջավադն իր առաջին կրթությունը ստացել է գյուղում երեք տարի և սովորել է արաբերեն և պարսկերեն։ Սա նրա առաջին և վերջին կրթությունն էր Շամքիրում։ Երբ նա յոթ տարեկան էր, նա կարողացավ կարդալ Ղուրանը։ Հոր մահից հետո նա 1906 թվականին տեղափոխվել է Գանձակ իր մոր հետ։ Ահմեդ Ջավադը ընդունվել է Ելիզավետպոլի ճեմարան 1906 թվականին։ Ահմեդ Ջավադը սովորել է ճեմարանում 6 տարի և ավարտել է 1912 թվականին։ Նա իր մանկավարժական գործունեությունը սկսեց 1913 թվականին Գանձակի աղջիկների թիվ 1 դպրոցում ՝ որպես առաջին պաշտոնական ուսուցիչ։

Ահմեդ Ջավադի բանաստեղծությունների առաջին գիրքը լույս է տեսել 1916 թվականն ՝Բաքվում։ Գրքի հրատարակման պահին բանաստեղծը գտնվում էր Բաթումում։

Ահմեդ Ջավադը մասնակցել է Բալկանյան պատերազմին 1912-1913 թվականներին։ Բանաստեղծը 1914 թվականից աշխատել է «Բաց խոսք» թերթի թղթակից։ Այդ ժամանակ Մամեդ Էմին Ռասուլզադեն օգնել է հրատարակել նրա գործերը։ 1916 թվականին «Բաց խոսք» թերթում տպագրվել է բանաստեղծի «Երկու թշնամի» պատմվածքը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմը հատուկ փուլ է կազմակերպել Ահմեդ Ջավադի ստեղծագործության մեջ։

Ահմեդ Ջավադը նաև քաղաքական կյանքում ակտիվ էր Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետության օրոք։ Ադրբեջանի օրհներգի խոսքերի հեղինակն է։

Նրան ձերբակալել են 1937 թվականի հունիսի 4-ին ՝միաժամանակ իր ուսուցիչը Հուսեյն Ջավիդին և նրա ուսանողինը Միքաել Մուշֆիգին։ Ահմեդ Ջավադը սպանվել է Բաքվում 1937 թվականի հոկտեմբերի 12-ին։ 1955 թվականին բանաստեղծը արդարացվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Əhməd Cavad
2. ↑  Ահմեդ Ջավադ Սովետական մեծ հանրագիտարան
3. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I cild. Bakı: Lider nəşriyyatı, 2004, s. 329
4. ↑  Sharifov A.Reviving the Memory of Silenced Voices// Azerbaijan International : журнал. — Spring, 1998. — № 6.1. — P. 48—49.
5. ↑  Süleymanlı Ş. "Nəşriyyat işi və Azərbaycan ədəbiyyatı dünya nəşrində"// Bakı, "Təhsil" nəşriyyatı - 2007, 259 s.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 128379456 · ISNI: 000000004483864X · LCCN: n93090850 · NKC: jo20231200062 · VIAF: 72442837 · WorldCat VIAF: 72442837 |

 |
**«Բոլորի պատերազմը բոլորի դեմ»** (լատին․՝ Bellum omnium contra omnes), սոցիալական փիլիսոփայության հայեցակարգ, որն առաջարկել է անգլիացի փիլիսոփա Թոմաս Հոբսը իր հայտնի «Լևիաթան» աշխատության մեջ։

Նա պնդում է, որ բնական վիճակում մարդիկ ապրում են միմյանց հետ մշտական պայքարի և պատերազմի մեջ՝ ռեսուրսների և իշխանության համար մրցակցության պատճառով։ Արդյունքում նման պայմաններում մարդկանց կյանքը դառնում է «միայնակ, ստոր, դաժան ու կարճ»։ Հոբսը կարծում էր, որ այս դաժանությունից խուսափելու համար մարդիկ պետք է իրենց իրավունքները փոխանցեն պետությանը։ Նա կարծում էր, որ պետությունը պետք է ունենա բռնության կիրառման մենաշնորհ, որպեսզի կարողանա պաշտպանել իր քաղաքացիներին ներքին ու արտաքին սպառնալիքներից։ Հոբսը պնդում էր, որ պետությունը պետք է լինի ուժեղ և կենտրոնացված, որպեսզի կարողանա արդյունավետորեն կատարել իր գործառույթները և կանխել հակամարտությունները հասարակության մեջ։

Այսպիսով, «Բոլորի պատերազմը բոլորի դեմ»-ը Հոբսի նախազգուշացումն է, որ առանց պետության և կառավարության մարդիկ չեն կարող ապրել խաղաղ և անվտանգ, և որ պետության ստեղծումը անհրաժեշտ պայման է կարգուկանոնի ապահովման և հասարակության բոլոր անդամների շահերի պաշտպանության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Война всех против всех» (ռուսերեն). 2022 թ․ հունիսի 12. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
2. ↑  Lloyd, Sharon A.; Sreedhar, Susanne (2022). Zalta, Edward N.; Nodelman, Uri (eds.). *Hobbes’s Moral and Political Philosophy* (Fall 2022 ed.). Metaphysics Research Lab, Stanford University.
3. ↑  Sreedhar, Susanne (2008 թ․ մայիսի 6). «Review of The Cambridge Companion to Hobbes's Leviathan» (անգլերեն). ISSN 1538-1617. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
4. ↑  «Томас Гоббс. Левиафан, или Материя, форма и власть государства церковного и гражданского». *lib.ru*. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 13-ին.
5. ↑  «Книга Левиафан читать онлайн Томас Гоббс». *knijky.ru*. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 13-ին.

Գրականություն
-------------

Государство и 'война всех против всех'.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779404958 |

 |
**Ռուբաբա Խալիլ ղիզի Մուրադովա** (ադրբ.՝ Rübabə Xəlil qızı Muradova, մարտի 21, 1933(1933-03-21), Արդաբիլ, Իրան - օգոստոսի 28, 1983(1983-08-28), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ադրբեջանական երգիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ ;

Կենսագրություն
--------------

Ռուբաբա Մուրադովան ծնվել է 1933 թվականի մարտի 22-ին, Արդաբիլ քաղաքում։ Կարճ ժամանակ աշխատել է Սաբիրաբադի պետական դրամատիկական թատրոնում։ Ալեսկեր Ալեքպերովը պատահաբար տեսավ նրան և հրավիրել է Ադրբեջանի պետական ակադեմիական ֆիլհարմոնիա։ 1951–1955 թվականներին սովորել է Ա.Զեյնալլու անվան Բաքվի երաժշտական դպրոցում ՝Սեյիդ Շուշինսկու դասարանում։

1954 թվականից մինչև կյանքի վերջը նա մենակատար էր, այնուհետև ՝մարզիչ Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնում։

Մահացել է Բաքվում 1983 թվականի օգոստոսի 28-ին։

Նա կատարել է Լեյլիի, Ասլիի («Լեյլի և Մեջնուն» օպերա, «Ասլի և Քերեմ» օպերա, Ուզեիր Հաջիբեկով), Էրեբզենգիի («Շախ Իսմայիլ» օպերա, Աբդուլ Մագոմաև), Շախսենեմ («Աշուղ Գարիբ», Զուլֆիկար Հաջիբեկով) և այլ դերերը։

Աղբյուրներ
----------

* Üzeyir Hacıbəyov Ensiklopediyası. Bakı, 2007. səh.154.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
2. ↑  İlham Rəhimli (2017). Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. III. Azərnəşr. səh. 138.
**Վահան Շամլյան** (1926 - օգոստոսի 11, 2022(2022-08-11)), ազգությամբ հայ բարերար և գործարար, սեքնդ-հենդ հագուստի երկրորդ դիլերն աշխարհում։

Կյանք և կարիերա
---------------

Վահան Շամլյանը ծնվել է հայկական արմատներ ունեցող ընտանիքում։ 1957 թվականին Լիբանանից արտագաղթել է Միացյալ Նահանգներ՝ գրպանում ունենալով ընդամենը 20 դոլար։ Վերջ ի վերջո նա հիմնել է Chamlian Enterprises Inc. ընկերությունը, որը դարձել է սեքնդ-հենդ հագուստի ամենախոշոր դիլերն աշխարհում։ Լոս Անջելեսի, Ֆրեզնոյի և Սան Լորենցոյի բաժանմունքներում աշխատում են ութ հարյուր աշխատակիցներ։ Նա նաև բացել է գործարան Գերմանիայում։

1996 թվականին Շամլյանն ուներ երեք գործարան, որոնք վերամշակում և արտահանում են օգտագործած հագուստներ. ստացված եկամուտը հասել է $78.6 միլիոն դոլարի։ Շամլյանի մատակարարներից է Փրկության բանակը և Goodwill Industries-ը։ Շամլյանի վերամշակած հագուստը մեծ պահանջարկ ունի Երրորդ աշխարհի, մասնավորապես Արևմտյան Աֆրիկայի երկրներում։ Ջոնը, ով Վահան Շամլյանի եղբորորդին է և կառավարում է Լոս Անջելեսում գտնվող ընկերությունը, ասում է, որ ուշադրության է արժանանում այն, ինչը «լավագույնն է դարձնում դրանք»։

Վահան Շամլյանը ամուսնացել է Անուշի հետ, ով նույնպես բարեգործ է։

Մահացել է Ֆրեզնոյում (Կալիֆոռնիա), 2022 թ. օգոստոսի 11-ին։

Ժառանգություն և բարեգործություն
-------------------------------

1975 թվականին Վահան Շամլյանը իր կնոջ՝ Անուշի հետ միասին հավաքել է միջոցներ` վճարելու Գլենդելում (Կալիֆոռնիա) հայկական մասնավոր վարժարան ստեղծելու բոլոր ծախսերը։ Վարժարանը կրում է նրանց անունը՝ Վահան և Անուշ Շամլյանների վարժարան։ Վարժարանը, որը գտնվում է Լուվելի պողոտայում, շարունակում է գործել մինչև այսօր։

Նա «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի խոշոր ներդրող է, ով նվիրաբերել է 500 հազար դոլար։

Նա նաև հայկական գրքերի հրատարակման համար նվիրատվություն է կատարել։

Վահան Շամլյանը հանդիպում է ունեցել Հայաստանի նախկին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի և Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Hansen, Karen Tranberg (2000). *Salaula : the world of secondhand clothing and Zambia*. Chicago: University of Chicago Press. էջ 113. ISBN 9780226315812.
3. 1 2 3 4 5  Wilson, Janet (1997 թ․ հուլիսի 28). «Turning Donated Rags Into Riches». *LA Times*. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 9-ին.
4. 1 2 3 4 5  Bulbulian, Berge (2000). *The Fresno Armenians : history of a diaspora community*. Fresno, CA: Press at California State University, Fresno. էջ 174. ISBN 9780912201351. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 9-ին.
5. ↑  «Fresno, Calif. Businessman Proposes New Downtown Office Building». *Fresno Bee*. 1997 թ․ օգոստոսի 19.
6. 1 2  «Vahan Chamlian $78Million-A-Year Selling Old Clothes!». 4 Small Businesses.co.uk. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 9-ին.
7. ↑  «About Us». Vahan & Anoush Chamlian School Official Website. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 9-ին.
8. ↑  Manukean, Artak (1986). *The Armenian Church Feasts*. New Hye. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 9-ին. «The publication of this book has been possible through the generous donation of MR. VAHAN CHAMLIAN of Fresno.»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official Website of the Vahan & Anoush Chamlian Armenian School
**Միջնադարյան տեխնիկա**, բնութագրում է մարդկության տեխնոլոգիական մակարդակը աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների նախօրյակին։

Չնայած Միջնադարի՝ որպես լճացման և ճգնաժամի դարաշրջանի վատ համբավին, հենց այդ շրջանում է կատարելագործվել ջրային տրանսպորտը (կարակկա), որը թույլ է տվել կատարել շուրջերկրյա նավարկություններ։ Հեռավոր նավարկությունները հնարավոր են դարձել կողմնորոշիչ սարքերի՝ աստրոլաբի և կողմնացույցի շնորհիվ։ Ժամանակը որոշելու համար X դարից սկսած սկսել են օգտագործվել մեխանիկական ժամացույցներ, որոնք տեղադրվել են եվրոպական քաղաքների ռատուշաների աշտարակների վրա ։ Ռոջեր Բեկոնը հայտնագործել է ակնոցը (XIII դ.): Զարգացել են նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաները. հայտնագործվել է թուղթը, որի վրա թանաքի և փետուրների օգնությամբ նշաններ են գրվել։

Շինարարության մեջ օգտագործվող ամբարձիչի հայտնագործումը (XIII դար)
Գոթական տաճարները բարձրությամբ գերազանցել են Հին Եգիպտոսի բուրգերին։ Քեոփսի բուրգն ունեցել է 46 մետր բարձրություն և համարվել աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը, սակայն XIV դարի սկզբին կառուցված Լինկոլնի տաճարը 15 մետրով գերազանցել է Քեոփսի բուրգին։ Լայն տարածում են գտել ինչպես ջրաղացները, այնպես էլ հողմաղացները։ Եթե ջրաղացը հայտնի էր դեռ Վիտրուվիոսին, ապա հողմաղացներն Իրանում հայտնվել են VII դարում։ Եթե սկզբում աղացները օգտագործվում էին հացահատիկն աղալու համար, ապա հետագայում պտտվող լիսեռը սկսել է կիրառվել մանուֆակտուրային արտադրության տարբեր տեսակներում, այդ թվում և մահուդի արտադրության, հանքաքարի մանրացման, թղթի պատրաստման, փայտի սղոցման կամ դարբնոցների հնոցները շարժման մեջ դնելու համար։ Կատարելագործվել է գյուղատնտեսական տեխնիկան, հայտնագործվել են անվավոր գութանը և լուծը (IX դ,)։ Անտիկ անվակառքերին փոխարինելու է եկել միջնադարյան հեծելազորը, որն անհնար կլիներ առանց խթանի գյուտի։

XIV-XV դարերում հայտնագործվել են հողափոր մեքենան, ամբարձիչը։

Միջնադարում է ստեղծվել նաև հրազենը, նոր բարձրունքների է հասել մետաղամշակությունը։ Տարածում են ստացել պողպատե երկար սրերը (Դամասկոսի պողպատ)։ Միջնադարի վերջին մետալուրգիական վառարանին փոխարինում է դոմնային վառարանը (XIV դ.), որը թույլ է տվել հասնել 1200 С աստիճան ջերմության և հալել թուջ, ինչն անհրաժեշտ է եղել թնդանոթների և նրանց արկերի ձուլման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Самый сложный механизм средних веков - часы
2. ↑  Мельницы в Средние века
3. ↑  Компас. Колёсный плуг

Արտաքին հղումներ
----------------

* Развитие техники в эпоху Средневековья
**Բելգիա-Լյուքսեմբուրգ տնտեսական միություն**, (հոլ.՝ Belgisch-Luxemburgse Economische Unie, ֆր.՝ Union économique belgo-luxembourgeoise, լյուքս.՝ Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunion, *ԲԼՏՄ*), տնտեսական միություն Բելգիայի և Լյուքսեմբուրգի միջև։

Միությունը ստեղծվել է 1921 թվականի հուլիսի 25-ին ստորագրված համաձայնագրով, որը ուժի մեջ է մտել 1922 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Լյուքսեմբուրգի Պատգամավորների պալատի վավերացման պահից։ Համաձայնագիրը նախապես կնքվել է 50 տարի ժամկետով, որը լրացել է 1972 թվականին, ինչից հետո այն 10 տարով երկարացվել է նախ 1982 թվականին, ապա՝ 1992 թվականին։

Պատմություն
-----------

Գերմանական մաքսային միության համեմատ ԼԲՏՄ-ն մի քանի առավելություն ունի Լյուքսեմբուրգի համար։ Բելգիան թույլատրեց փոխել մաքսային սակագները կամ կնքել առևտրային պայմանագրեր միայն Լյուքսեմբուրգի կառավարության հետ խորհրդակցելուց հետո, մինչդեռ մինչև 1918 թվականը Լյուքսեմբուրգը պետք է գնար գերմանական որոշումներով։ Լյուքսեմբուրգում սկսեցին աշխատել միայն Լյուքսեմբուրգի մաքսային գործակալները, մինչդեռ գերմանական միությունում Լյուքսեմբուրգի համապատասխան պաշտոնակաները պրուսացիներ էին։

ԼԲՏՄ-ի գործառույթը վստահվել է տնօրենների խորհրդին, որի 3 անդամներից երկուսը բելգիացի են (այդ թվում նախագահը), իսկ մեկը՝ լյուքսեմբուրգցի։ Միության բարձրագույն խորհրդի 5 անդամներից 3֊ը Բելգիայից են, երկուսը՝ Լյուքսեմբուրգից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rebhahn, Robert (2015). *Solidarität in der Wirtschafts- und Währungsunion*. Nomos. էջեր 141–234. ISBN 9783845261553.
2. ↑  «Belgium and Luxembourg - Convention for the establishment of an Economic Union between the two countries, signed at Brussels, July 25, 1921 [1922] LNTSer 58; 9 LNTS 223». *worldlii.org*.
3. ↑  Kreins (2003), pp.92–3

Արտաքին հղումներ
----------------

* պաշտոնական կայք
**Հուսեյն Ալի օկլի Սեյիտզադե** (ադրբ.՝ Hüseyn Əli oğlu Seyidzadə, հոկտեմբերի 13, 1912(1912-10-13), Երևան, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 2, 1979(1979-06-02), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի կինոռեժիսոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1970); Նա ադրբեջանական կինոյի պատմության մեջ առաջին գունային գեղարվեստական կինոնկարի հեղինակն է ։

Կենսագրություն
--------------

Հուսեյն Սեյիտզադեն ծնվել է 1912 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Երևանում։ 1927 թվականին նա սկսել է իր աշխատանքային գործունեությունը ՝Բաքվի կարի ֆաբրիկայում։ Հետագայում նա միացել է Աշխատավոր թատրոնին և աշխատել է որպես դերասանական օգնական։ Մեկ տարի անց նա դարձավ Երիտասարդ աշխատավորների թատրոնի դերասան։ 1930 թվականին ավարտել է ռեժիսորական դասընթացը Լենինգրադում և վերադարձել է Բաքու։ 1936 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտի կինոռեժիսորի Ֆակուլտետը։ Ինստիտուտն ավարտելուց հետո աշխատել է «Ադրբեջանֆիլմ» կինոստուդիայում։

1970 թվականին նրան շնորհվել են Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում։

Հուսեյն Սեյիդզադեն մահացել է 1979 թվականի հունիսի 2-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
2. ↑  Հուսեյն Սեյիտզադե
3. ↑  Հուսեյն Սեյիտզադե
**Մարիա Տերեսա Բերգանսա Վարգաս** OAXS (իսպ.՝ María Teresa Berganza Vargas, մարտի 16, 1933(1933-03-16), Մադրիդ, Իսպանիա - մայիսի 13, 2022(2022-05-13), Սան Լորենսո դե Էլ Էսկորիալ, Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի օպերային երգչուհի, մեցցո-սոպրանո։

Կենսագրություն
--------------

Տերեսա Բերգանսա Վարգասն առավել հայտնի է Ջոակինո Ռոսսինիի «Իտալուհին Ալժիրում», «Սևիլյան սափրիչը» և «Մոխրոտը» օպերաների կանացի գլխավոր դերերգերի (Իզաբելլա, Ռոզինա, Անջելինա) կատարմամբ ։ 
1970-80-ական թթ․ հաջողությամբ հանդես է եկել Ժորժ Բիզեի «Կարմեն» օպերայի գլխավոր հերոսուհու դերերգում ։ Բերգանսան առանձնանում է իր ձայնի տեխնիկական վիրտուոզությամբ, երաժշտական կատարողական ողջամիտ ոճով և հրապուրիչ բեմական արտաքինով։

Բերգանսան Ռոսսինիի երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրության վերածննդին նպաստած առանցքային երգչուհիներից էր, որը հանդես է եկել այդ իտալացի կոմպոզիտորի քիչ հայտնի ստեղծագործություններում և նպաստել է դրանց գլխավոր դերերգելը մեցցո-սոպրանոյի ռեգիստրում կատարելու ավանդույթի վերականգնմանը։ Նա նկարահանվել է Ցերլինայի դերում Ջոզեֆ Լուզիի «Դոն Ժուան» ֆիլմ-օպերայում 1979 թվականին։

Մասնակցել է Սևիլիայում «Էքսպո 92»-ի և Բարսելոնայում 1992 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի բացման արարողություններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Archivio Storico Ricordi — 1808.
4. 1 2  Muere la mezzosoprano Teresa Berganza
5. ↑  Տերեսա Բերգանսայի սկավառակագրությունը
6. ↑  Տերեսա Բերգանսայի մահախոսականը classicalmusicnews.ru կայքում
**Իդա Մարիա** (**Ida Maria Børli Sivertsen**) հուլիսի 13, 1984(1984-07-13), Nesna Municipality, Նուռլան, նորվեգացի ռոք երգչուհի, Նորվեգիայի սահմաններից դուրս հայտնի է *Իդա Մարիա* մականվամբ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Նորվեգիայի հյուսիսում գտնվող Նուռլան կոմսության Նեսնա փոքրիկ քաղաքում, նորվեգացի ջազմենի ընտանիքում։ Ներկայումս ապրում է Ստոկհոլմում, Շվեդիա։ Իդա Մարիան ճանաչում է ձեռք բերել 2007 թվականին Նորվեգիայում անհայտ արտիստների համար անցկացվող երկու ազգային մրցույթներում (Zoom urørt 2006 и Urørtkonkurransen 2007) հաղթանակից հետո, նաև նորվեգական «By:Larm» ամենամյա փառատոնին մասնակցելու ժամանակ։ Նրա «Oh My God» և «Stella» սինգլները մշտապես ներկայացնում են NRK P3 ազգային ռադիոյով։ Նա հատկապես մեծ ճանաչում է ձեռք բերել Մեծ Բրիտանիայում BBC 2 ալիքով ցուցադրվող «Later… with Jools Holland» հեռուստատեսային շոուին մասնակցելուց, «The Times» ամսագրին հարցազրույց տալուց և Գլաստոնբերի փառատոնին մասնակցելուց հետո։

Երգչուհու մոտ բժկական ախտորոշմամբ կա հազվադեպ նյարդաբանական ֆենոմեն` սինեսթեզիա, այդ պատճառով էլ Իդան սեփական երգերը տարբերում է գույներով։ Չնայած նրան, որ Իդան սովորել է տեղի քարոզիչների հովանավորության ներքո, նա առանձնանում է իր բնույթով. կիթառներ է կոտրում, երգերում հայհոյում է, լացում և սպառնում։ Մի անգամ նա վիճել է «Ziegeist» շվեդական խմբի անդամներից մեկի հետ։

Իդան ներկայացված է եղել «BT Digital Music Awards 2008»-ում` Best Rock / Indie անվանակարգում։ Հյուրախաղերով հանդես է գալիս Սկանդինավիայում, Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում և Ավստրալիայում։

Իդա Մարիայի «Keep Me Warm» երգը հնչել է «Grey's Anatomy» սերիալի 4-րդ սեզոնի վերջին սերիայում։

«Devil» երգն օգտագործվում է «Vampyr» համակարգչային խաղում։

Սկավառակագրություն
------------------

### Ալբոմներ

* 2008 - Fortress Round My Heart - UK մաս № 39
* 2010 - Katla (պրոդյուսեր՝ Բուչ Ուոկեր)
* 2013 - Love Conquers All

### Սինգլներ

* «Drive Away My Heart»
* «Stella» - UK մաս № 185
* «Queen of the World»
* «I Like You So Much Better When You’re Naked» - UK մաս № 13
* «Oh My God» - UK մաս № 85

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Verdens Gang, Verdens gang(նորվ.) — Norge: Schibsted, 1945. — ISSN 0806-0894
2. ↑  Alarmprisen er historie (норв.) / *(not translated to no)* — 1893. — ISSN 0804-8991
3. ↑  Cairns, Dan (2008 թ․ փետրվարի 24). «Times Online interview». Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 24-ին.
4. ↑  «The Official UK Albums Chart for the week ending 9 August 2008». *ChartsPlus*. Milton Keynes: IQ Ware Ltd (363): 5–8. `{{cite journal}}`: `|access-date=` requires `|url=` (օգնություն)
5. ↑  Chart Log UK - Chart Coverage and Record Sales 2008

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք (անգլ.) · MySpace (անգլ.) |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Last.fm · Յանդեքս երաժշտություն |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2009095880 · VIAF: 90568380 · WorldCat VIAF: 90568380 |

 |
**Սանչո IV Գարսես Պենյակենսկիյ** (անգլ.՝ Sancho IV Garcés el de Peñalén 1039 - հունիսի 4, 1076 կամ 1076, Peñalén, Funes, Kingdom of Pamplona), Նավարրայի թագավորը 1054 թվականից։

Գարսիա III թագավորի և Էստեֆանի դե Ֆուայի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Սանչոն Գարսի III-ի Ատապուերկի մոտ ճակատամարտի ժամանակ եղել է ռազմական ճամբարում։ Նա այդ ժամանակ 14 տարեկան էր։ Նրա մայրը թագավորության ժամանակավոր կառավարիչն էր, իսկ նրա մահից հետո 1058 թվականին Սանչոն սկսել է կառավարել այն ինքնուրույն։ Կառավարության սկզբում Սանչոն իր հորեղբոր՝ Ռամիրո Առագոնսկիի հետ դաշինք է կնքել ընդդեմ սարագոսցիների ղեկավարի՝ ալ-Մուկտադիրայի՝ հաղթելով և պաշարելով նրան ըստ արժանավույն։ 1067 թվականին Սանչո II Կաստիլսկին հարձակվել է Նավարրայի վրա՝ հուսալով, հետ վերադարձնել այն հողերը, որոնք հայրն էր կորցրել։ Սանչո Նավարսկին օգնություն է խնդրել իր ազգական եղբորից՝ Սանչո I Արագոնյանից, այդ իսկ պատճառով էլ այդ ընդհանրումը պատմության մեջ է մտել «Երեք Սանչոների կռիվը» անվանումով։ Որում հաղթանակ տարավ Սանչո Կաստաիլյան՝ իր ռազմական առաջնորդ Սիդ Կամպեադորի ռազմական առաջնորդության տաղանդի շնորհիվ։ Պատերազմի արդյունքում Նավարրան կորցրել է Բուրեբումը, Ալտա-Ռիոհուն և Ալավան։

1076 թվականին Ռամոն Գարսեսը դավադրություն է կազմակերպել ընդդեմ եղբորը, արդյունքում Սանչոն մահացել է Պենյալենում։ Սանչոյի մահից հետո արքայատոհմական ճգնաճամ էր։ Նավարրացիները թագավոր ընտրեցին Սանչո Արագոնին, իսկ Լեոնում և Կաստիլիայում որպես թագավոր ճանաչեցին աքսորված Գարսիա Սանչեսին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
2. ↑  Sancho IV, *Encyclopædia Britannica*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Sancho IV (king of Navarre)». *Encyclopædia Britannica Online*. 2010. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 25-ին.
* Martín Duque, Ángel J. (2002). «Vasconia en la Alta Edad Media: Somera aproximación histórica». *Príncipe de Viana*. **63** (227): 871–908. `{{cite journal}}`: Invalid `|ref=harv` (օգնություն)
* Narbaitz, Pierre (2007). *Navarra o cuando los vascos tenían reyes*. Editorial Txalaparta. `{{cite book}}`: Invalid `|ref=harv` (օգնություն)
* Reilly, Bernard F. (1995). *The Contest of Christian and Muslim Spain 1031–1157*. Blackwell Publishing. `{{cite book}}`: Invalid `|ref=harv` (օգնություն)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n94040603 · VIAF: 43529153 · WorldCat VIAF: 43529153 |

 |
**Կարմիր Կատար**, լեռ Կոտայքի մարզում, Գեղամա լեռնաշղթայի հյուսիսային հատվածում։ Բրաձրություն 3530 մ։

«Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության 2008 թվականի օգոստոսի 14-ի № 967-Ն որոշման մեջ լրացում կատարելու մասին» որոշմանբ Կարմիր կատար լեռը ներառվել է բնության հուշարձանների ցանկում ։

Նախագծի ընդունմամբ հնարավորություն է ընձեռնվում ապահովել որպես բնության հատուկ պահպանվող տարածքի՝ բնության հուշարձանի պահպանությունը, պաշտպանությունն ու իրավական կարգավիճակը, արտաքին գեղագիտական և երկրաբանական անխաթար տեսքը և որպես երկրաբանական արժեքավոր տարածք ։

Երկրաբանական նկարագիր
---------------------

Կարմիր Կատար լեռան խառնարանի լիճը
Հանդիսանալով մոնոգեն հրաբխականության յուրահատուկ արտահայտություն՝ լեռն ունի գիտաճանաչողական և ռեկրեացիոն մեծ նշանակություն։ Գտնվելով Գեղարքունիքի մարզի, Գեղամա լեռնաշղթայի կենտրոնական-ջրբաժանային հատվածում, Աժդահակ հրաբխից հարավ-արևմուտք՝ այն իրենից ներկայացնում է 3530 մ բացարձակ բարձրությամբ խարամալավային կոն, իսկ գագաթային հատվածում ունի 300 մ տրամագծով խառնարան, որտեղ կա խառնարանային լիճ։

Հիմնականում կազմված է օքսիդացած խարամներից, պեմզաներից։ Այն ունի նաև զբոսաշրջային մեծ նշանակություն և համարվում է բազմաթիվ լեռնագնացների ու էկոզբոսաշրջության սիրահարների սիրելի վայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու բառարան Archived 2018-05-17 at the Wayback Machine. // Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ // Երևան 2007 թ.
2. ↑  Կառավարության որոշումներ - Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության 21 հոկտեմբերի 2021 թ․ 1718-Ն որոշում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2008 թվականի օգոստոսի 14-ի № 967-Ն որոշման մեջ լրացում կատարելու մասին
3. ↑  Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը
4. 1 2  Կարմիր Կատար լեռը ներառվել է բնության հուշարձանների ցանկում
**Բուրգասի տարածաշրջանային թանգարան** (բուլղար․՝ Регионален исторически музей Бургас), տարածաշրջանային պատմական թանգարան Բուրգասում։ Համարվում է Բուլղարիայի հարավ-արևելքի ամենամեծ թանգարանը։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1912 թվականին որպես մասնավոր հնագիտական թանգարան՝ Բուրգասի «Debelt» հնագիտական ընկերության հենքի վրա։ Հնագիտական ընկերության առաջին նախագահն է եղել Բուրգասի տարածաշրջանի ղեկավար Հրիստո Բոգոևը, թանգարանի առաջին տնօրենն է եղել Պոլ Վոդենիչարովը։ Հետագա 30 տարիների ընթացքում հավաքագրվել են թանգարանային առաջին հավաքածուները՝ եզակի հնագիտական և ազգագրական արժեքները։ 1946 թվականին թանգարանը հանձնվել է քաղաքապետարանի ենթակայությանը և կոչվել է **Բուրգասի ժողովրդական թանգարան**։ Տնօրեն է նշանակվել երիտասարդ գիտնական, հնագետ Իվան Գալաբովը (1918-1978), ով դրել է Բուրգասի տարածաշրջանի ժամանակակից գիտության և հնագիտության հիմքերը։ Ավելի ուշ, նա դարձել է Վելիկո Տիռնովո Կյուրեղ և Մեթոդիոս և Զալցբուրգի համալսարանների պրոֆեսոր։

1953 թվականին թանգարանը ընդլայնվել է՝ դառնալով մարզային թանգարան, այնուհետև վերածվել է Մշակութային և պատմական ժառանգության տարածաշրջանային վարչության, 2000 թվականից՝ Բուրգասի մարզի տարածաշրջանային թանգարան, որը կազմակերպում է հետազոտություններ և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրություն տարածաշրջանում։ Թանգարանն ունի մշակութային ժառանգության ֆոնդ, որը ներկայացնում է այցելուներին։

Միջոցառումներ
-------------

Թանգարանն ունի տարբեր կրթական ծրագրեր, կազմակերպվում են դասախոսություններ, քննարկումներ։

Պատկերասրահ
-----------

Նմուշներ Բուրգասի Ազգագրական թանգարանի հավաքածուից

* Կանացի հագուստԿանացի հագուստ
* Կանացի և մանկական հագուստԿանացի և մանկական հագուստ
* Տղամարդու հագուստ Տղամարդու հագուստ
* 
* Արծաթյա բրոշ Արծաթյա բրոշ
* 
* Արծաթյա ապարանջանԱրծաթյա ապարանջան
* Մանյակ Մանյակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «За нас - Регионален исторически музей Бургас». *www.burgasmuseums.bg*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 25-ին.
2. ↑  «Лектория „ВАМПИРИ И ТАЛАСЪМИ" - Новини - Регионален исторически музей Бургас». *www.burgasmuseums.bg*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 25-ին.
3. ↑  Етнографски музей - Бургас

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը
**W3Schools** (հայերեն՝ **Վ3Դպրոցներ**), տեխնոլոգիաների առցանց ուսուցման կայք է։ Դրա բովանդակությունը ներառում է ձեռնարկներ և հղումներ՝ կապված HTML, CSS, JavaScript, JSON, PHP, AngularJS, SQL, Bootstrap, Node.js, jQuery, XQuery, AJAX և XML հետ։ Այն ամեն ամիս ընդունում է ավելի քան 10 միլիոն եզակի այցելու։

Ստեղծվել է 1998 թվականին, նրա անվանումը առաջացել է Համաշխարհային ցանցից, սակայն փոխկապակցված չէ W3C-ին (World Wide Web Consortium): Այն կառավարվում է Նորվեգիայում գտնվող Refsnes Data ընկերության կողմից։ W3Schools-ը ներկայացնում է կոդերի հազարավոր օրինակներ։ Օգտագործելով առցանց խմբագրիչ, ընթերցողները կարող են խմբագրել օրինակները և գործարկել կոդը ավազարկղում։

Տես նաև
-------

* MDN Web Docs – նմանատիպ կայք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Learn HTML and CSS with w3Schools». *Ca.wiley.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 22-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 6-ին.
2. ↑  «About W3Schools». *W3schools.com*. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Պարազիտոիդ -** օրգանիզմ, որը կյանքի հիմնական մասը ապրում է իր միակ տեր-օրգանիզմի վրա կամ ներսում, որով սնվելով աստիճանաբար ոչնչացնում է։ Այս առումով սրանք որոշակիորեն նման են պարազիտներին, այն բացառությամբ, որ պարազիտները չեն ոչնչացնում տեր-օրգանիզմին։ Պարազիտոիդների հասուն փուլերը ազատ ապրող օրգանիզմներ են։

«Պարազիտոիդ» տերմինը առաջին անգամ շրջանառվել է 1913 թվականին գերմանացի գրող Օ. Մ. Ռայտերի կողմից (1913)։

Դասակարգում
-----------

Պարազիտոիդների ավելի քան 50% -ը պատկանում է Թաղանթաթևավորների (Hymenoptera) կարգին, որտեղ մեծ կարևորություն ունեն Հեծյալները (Ichneumonidae, Braconidae, proctotrupoidea, platygastroidea, Chalcidoidea) և որոշ կրետներ (chrysidoidea: Bethylidae, Chrysididae, Dryinidae, Vespoidea): Պարազիտոիդներ կան նաև երկթեւանիների (Tachinidae, Pipunculidae, Conopidae), Կարծրաթևավորների (Coleoptera: ընտանիք Ripiphoridae եւ Rhipiceridae) շարքում և այլն։ Միջատների մոտ 10% -ը պարազիտոիդներ են :

Պարազիտոիդներ կան նաև նեմատոդների, պրոտիստների, բակտերիաների և վիրուսների շարքում Eggleton et Gaston 1990 :

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Reuter, O. M. (1913).* Lebensgewohnheiten und Instinkte der Insekten *(Berlin: Friendlander).*
2. ↑  *Godfray, H.C.J.* (1994) *Parasitoids: Behavioral and Evolutionary Ecology*. Princeton University Press, Princeton, New Jersey, ISBN 0691033250.
3. ↑  Например, Sputnik virophage, косвенный паразит мимивируса.
4. ↑  *Eggleton, P. & Gaston K.J.* 1990. Parasitoid species and assemblages: convenient definitions or misleading compromises? Oikos 59 : 417—421.
**Մահմուդ ազ-Զախար** (արաբ․՝ محمود الزهار‎‎, մայիսի 6, 1945(1945-05-06), Գազա, Պաղեստին), պաղեստինցի քաղաքական գործիչ, Համաս պաղեստինյան իսլամիստական կուսակցության համահիմնադիր Գազայի հատվածում, 2006 թվականին նշանակվել է Պաղեստինի Ինքնավարության արտաքին գործերի նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Մահմուդ ազ-Զախարի հայրը եղել է պաղեստինցի, իսկ մայրը՝ եգիպտուհի։ Նրա մանկության տարիներն անցել են Եգիպտոսի Իսմայիլիա քաղաքում։ Գազայի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո Մահմուդ ազ-Զախարն ընդունվել է Կահիրեի Այն Շամս համալսարան, որտեղ 1976 թվականին ստացել է վիրաբույժի դիպլոմ։ Վերապատրաստումից հետո Մահմուդ ազ-Զախարն աշխատել է որպես վիրաբույժ՝ Գազայի և Խան-Յունիսի հիվանդանոցներում։

Համասի հիմնադրման ժամանակ Մահմուդ ազ-Զախարը դարձել է նրա անդամներից մեկը։ 1988 թվականին Մահմուդ ազ-Զահարը հանդիպել է Իսրայելի վարչապետ Իցհակ Ռաբինի հետ։ Համասն այդ ժամանակ հանդիսացել է որպես բարեգործական իսլամիստական կազմակերպություն։ Նույն թվականին Մահմուդ ազ-Զախարը 6 ամսով կալանավորվել է Իսրայելի կողմից։ 1992 թվականից մոտ մեկ տարի ազ-Զահարը գտնվել է Լիբանանում, որտեղ անդամակցել է Համասի արտաքսված ակտիվիստների հետ։ 1996 թվականին նա նորից է ձերբակալվել իսրայելցիների կողմից և մեկ տարի անցկացրել բանտում։ Բանտում գտնվելու ժամանակ նա ծանր հիվանդացել է։

Համասի ղեկավարների մեծ մասի մահից հետո ազ-Զահարը նշանակվել է կազմակերպության Գազայի հատվածի առաջնորդներից մեկը։ 2003 թվականի սեպտեմբերի 10-ին նա ողջ է մնացել իսրայելական օդուժի հարձակումից, սակայն այդ ժամանակ զոհվել է նրա որդին։

Պաղեստինի Ինքնավարության ընտրություններից առաջ նա հարցազրույցներից մեկում նշել է՝ «Պաղեստինը պետք է լինի Իսլամական պետություն, որն ապրում է շարիաթի օրենքներով և ձգվում է Միջերկրական ծովից մինչև Հորդանան»։ Արտգործնախարարի պաշտոնը զբաղեցնելուց հետո նա մեկ այլ հարցազրույցում չի բացառել Իսրայելի հետ ռեալ բանակցությունները։

Ազ-Զախարն ամուսնացած է, ունի յոթ երեխա, 2003 թվականի սեպտեմբերի 10-ին նրա ավագ որդին՝ Խալեդը սպանվել է իսրայելցիների կողմից, մյուս որդին սպանվել Է 2008 թվականի հունվարին՝ Գազայի հյուսիսում, Իսրայելի պաշտպանության բանակի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Profile: Hamas' Mahmoud Zahhar
2. ↑  MAHMOUD AL-ZAHAR (HAMAS)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hamas terror: every Jewish child now a target
* Hamas: Israel has legitimised the killing of its children
* 'We Will Try to Form an Islamic Society
* Islamic state? Not yet
* No Peace Without Hamas

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Լենտապեդիա · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16516866n · GND: 1198398515 · GTAA: 172407 · ISNI: 0000000120743045 · LCCN: n2010200369 · SUDOC: 192379143 · VIAF: 171782808 · WorldCat VIAF: 171782808 |

 |

 |
| **՞**Շովիցիա գեղապտուղ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հովանոցավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Շովիցիա գեղապտուղ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Szovitsia callicarpa

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Շովիցիա գեղապտուղ** (լատին․՝ Szovitsia callicarpa), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միամյա բույս է, որն ունի 20-25 սմ բարձրություն։ Տերևի մասերը նեղ-գծային են, հովանոցները՝ տերևներին հակադիր։ Պտուղը ծածկված է լայնակի, մեկը մյուսի վրա հենված ծալքերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Էրեբունի պետական արգելոց, Նուբարաշեն, Ողջաբերդ, Շորբուլախ գյուղերի շրջակայք)։ Հայաստանից բացի աճում է Ղարաբաղում, Նախիջևանում Արևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում ։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 900-1500 մ բարձրությունների վրա, չոր, քարքարոտ և կավոտ լանջերին, երրորդական ժամանակաշրջանի կարմիր կավերի վրա, աղակալած տեղերում, կիսաանապատում և տափաստանում։ Ծաղկում է ապրիլ ամսին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվեցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Հոնգդո** (հանգըլ։ 홍도, հանջա։ 紅島), կղզի Դեղին ծովում, Կորեական կղզեխմբում։ Պատկանում է Հարավային Կորեային։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզին տեղակայված է Հարավային Ջոլա նահանգի Մոկփո նավահանգստից 115 կմ հարավ-արևմուտք։ Մակերեսը 6,47 կմ² է, առավելագույն բարձրությունը՝ 378 մ։ 2001 թվականին կղզում ապրում էր 710 բնակիչ։

Պատմություն
-----------

1931 թվականին ճապոնացիների կողմից կղզում կառուցվել է փարոս, որի լույսը տեսանելի է 50 կմ-ից։

1981 թվականին կղզում ստեղծվել է Դադոնգհեհեսանգ ծովային ազգային պարկը՝ 2321 կմ² տարածքով։ Խոշորագույնն է Հարավային Կորեայում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «홍도 紅島» (Korean). Doosan Encyber. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 12-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
2. ↑  «Hongdo». Sinan County official website. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 12-ին. `{{cite web}}`: Invalid `|url-status=404` (օգնություն)
3. ↑  «Dadohaehaesang National Park». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 12-ին.
**Մելանի Գայդոս** (անգլ.՝ Melanie Gaydos, 1990, ԱՄՆ), ամերիկացի մոդել, որը տառապում է էկտոդերմալ դիսպլազիա կոչվող հազվադեպ ժառանգական խանգարումով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1990 թվականին։

Ծնված օրվանից տառապում է հազվագյուտ գենետիկ հիվանդությամբ, որն էապես ազդում է Մելանի կերպարի վրա ։ Էկտոդերմային դիսպլազիան անմիջապես ազդում է կնոջ մազերի, ատամների և եղունգների վրա։ Ինչպես պատմում է Գայդոսը, մարմնի վրա մազեր չունի, ունի միայն երեք ատամ` կաթնատամները (բոլոր նախորդ կաթնատամները ընկել են, նորերը չեն հայտնվել)։

Մանուկ հասակում Մելանին ծաղրուծանակի էին ենթարկում` շրջապատի զարմացած հայացքները ճնշում էին նրա հոգեկան աշխարհը։ 16 տարեկանում նա հասել է խորը դեպրեսիայի, բայց Գայդոսը կարողացել է այլ կերպ նայել աշխարհին, նրա արտաքինը չի խանգարել աղջկան երազել թոփ-մոդելի կարիերայի մասին, և նա իրականացրել է իր երազանքը։ Նրա մոդելի կարիերան սկսել է զարգանալ Նյու Յորքում։ Հաջողությանը նպաստել է Craigslist կայքը, որտեղ Մելանին գտել է այն լուսանկարիչներին, որոնք, իրենց հերթին, փնտրում էին մոդելներ, որոնց դիմագիծը տարբերվում է ստանդարտից։ Նա դարձել է շատ սիրված դերասանուհի և մոդել։ Նկարահանվել է նաև գերմանական Ռամշտայն խմբի Mein Herz Brennt տեսահոլովակում։ Դրանից հետո ֆոտոմոդելն աշխատել է այնպիսի հայտնի լուսանկարիչների հետ, ինչպիսիք են` Քրիստիան Մարտին Վայսը (անգլ.՝ Christian Martin Weiss) և Սքոթ Իրվին (անգլ.՝  Scott Irvine):

Ապրում է Նյու Յորքի Բրուքլին թաղամասում, վարում է սովորական ապրելակերպ և չի կոմպլեքսավորվում իր արտաքինի պատճառով։

Մելանի Գայդոսի հիվանդությամբ տառապում է ամերիկացի դերասան Մայքլ Բերիմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Модель, актриса, жертва генетического заболевания
2. ↑  ТОП-10 необычных супермоделей

Արտաքին հղումներ
----------------

* Gaydos is among models breaking the mold in the homogenous world of fashion (անգլ.)
* MODEL MELANIE GAYDOS HAS A RARE GENETIC DISORDER—AND SHE'S TAKING OVER THE FASHION WORLD (անգլ.)
* Мелани Гайдос: модель на грани
**Իսպանա-հունգարական հարաբերություններ**, դիվանագիտական հարաբերությունները Իսպանիայի թագավորության և Հունգարիայի Հանրապետության միջև։

Հունգարիայի և Իսպանիայի միջև երկկողմ դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1938 թվականի հունվարի 13-ին։

Իսպանիայի մայրաքաղաք Մադրիդում գործում է Հունգարիայի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանություն։ Բացի դեսպանությունից, Հունգարիան Իսպանիայում ունի նաև հինգ պատվավոր հյուպատոսարաններ։

Իսպանիայում Հունգարիայի հյուպատոսարանները գտնվում են Խիխոն, Մալագա, Տեներիֆե, Վալենսիա քաղաքներում և Բալեարյան կղզիներում։

Բուդապեշտում գործում է Իսպանիայի թագավորության դեսպանություն։ Ե՛վ Հունգարիան, և՛ Իսպանիան Շենգենյան համաձայնության անդամ երկրներ են, ուստի՝ երկու երկրների քաղաքացիները ազատ ելք ու մուտք կատարել։

Երկու պետությունները Միավորված ազգերի կազմակերպության, Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության, Եվրոպական Միության և Հյուսիսատլանտյան դաշինքի լիիրավ անդամներ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մադրիդում Հունգարիայի արտակարգ և լիազոր դեսպանություն». *www.mfa.gov.hu*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
**Սերգեյ Սոսլանովիչ Մարգիև** (նոյեմբերի 6, 1992(1992-11-06), Քիշնև, Մոլդովա), մոլդովացի մուրճի նետող։ 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի մասնակից։ 2011 թվականի պատանիների միջև Եվրոպայի առաջնության մրցանակակիր։

Կենսագրություն և կարիերա
------------------------

Սերգեյ Սոսլանովիչ Մարգիևը ծնվել է 1992 թվականի նոյեմբերի 6-ին Վլադիկավկազում, Հյուսիսային Օսիա, ԽՍՀՄ, սակայն տարածաշրջանում իրավիճակի վատթարացումից հետո ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մոլդովա։ Մարգիևին սպորտ է բերել նրա հայրը, Սոսլանը, որը այժմ համարվում է նրա անձնական մարզիչը։

2012 թվականին Մոլդովայի հավաքականի կազմում մասնակցել է Լոնդոնում անցկացվող Ամառային օլիմպիական խաղերին։

Ընտանիք
-------

Հայր՝ Սլամոն, այժմ համարվում է Մարգիևի մարզիչը։  

Քույր՝ Զալինա Մարգիևա (ծնվ. 1988), մուրճի նետող։  

Քույր՝ Մարինա Մարգիևա (ծնվ. 1986), մուրճի նետող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  World Athletics Database
2. 1 2  Serghei Marghiev
3. ↑  «Competitions - European Athletics Under 20 Championships - History - European Athletics». *european-athletics* (անգլերեն). Վերցված է 2017-08-11-ին.
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սերգեյ Մարգիևը 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի պաշտոնական կայքում
* Էջը moldova.sports.md կայքում
* Մարգիևաների ընտանիքում օլիմպիադայի երեք մասնակից է

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics |

 |
**Ազադ բեկ Վազիրով** (ադրբ.՝ Azad bəy Vəzirov, օգոստոսի 22, 1869(1869-08-22), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1921, Ղազվին, Իրան), Ռուսական կայսրության և Ադրբեջանի ռազմական առաջնորդ, գնդապետ, Խորհրդային պետական գործիչ, նավթարդյունաբերության կազմակերպիչ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Սուլեյման Վազիրովի հայր։

Կենսագրություն
--------------

Ազադ բեկ Միրզա Համիդ բեկ օկլի Վազիրովը ծնվել է 1869 թվականի օգոստոսի 22-ին։ Ավարտել է Շուշիի ռեալական ուսումնարանը։ Ընդունվել է Ելիսավետգրադի հեծելազորային Յունկերի դպրոցը Տվերի 43-րդ վիշապային գնդի ներքո։ Զինվորական ծառայությունն է սկսել 1888 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։ 1895 թվականին ծառայել է Դաղստանի հետևակային գնդում ։

Կոռնետի կոչում ստացել է 1897 թվականի հոկտեմբերի 27-ին, պորուչիկի կոչումը՝ 1901 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։ 1902 թվականին Դաղստանից փոխվել է Բաքվի նահանգապետության։ 1905 թվականի հոկտեմբերի 27-ին նրան շնորհվել է շտաբս-ռոթմսթրի կոչում, իսկ 1909 թվականի հոկտեմբերի 27-ին նրան շնորհվել է ռոթմսթրի կոչում։ Աշխատել է որպես Բաքվի նահանգապետի օգնական՝ որպես ավագ սպա։ Այստեղ ծառայության ընթացքում ստացել է գնդապետի կոչում։ 1920 թվականին Ազադ բեկը մտել է XI Կարմիր բանակի շարքերն։ Բանակում գնացել է Իրան՝ կռվելու անգլիացիների հետ։

Մահացել է 1921 թվականին Ղազվին քաղաքում։

Ընտանիք
-------

Ազադ բեկն ամուսնացել է Քարիմ բեկ Մեհմանդարովի դստեր՝ Զահրա խանումի հետ։ Նրանք ունեին որդիներ՝ Իսա բեկ, Մուսա բեկ, Սուլեյման բեկ, Իսա բեկ և դուստրեր՝ Խեյրանսա խանում, Գոնչա խանում և Գուլռուխ խանում անուններով։

Պարգևներ
--------

* Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1905),
* Սուրբ Աննայի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1909)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История Дагестанского конного полка. — Петровск (Дагест. обл.), 1909, приложение VIII, с. 87
2. ↑  Памятная книжка и адрес-календарь Дагестанской области на 1901 год. — Т.Х.Шура, 1901, раздел IV. Адрес-календарь Дагестанской области, с. 32
3. ↑  Ազադ բեկ Վազիրով

Աղբյուրներ
----------

* Азербайджанская Демократическая Республика (1918—1920). Армия. (Документы и материалы). — Б. 1998.
* Ռուսական կայսերական բանակArchived 2010-09-03 at the Wayback Machine.
* Ənvər Çingizoğlu, Hacılılar, Bakı, "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.
Վիրունգա ազգային պարկ
**Զբոսաշրջությունը Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում**, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության տնտեսագիտության ճյուղերից մեկը։

Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը հնարավորություն է ընձեռում ծանոթանալու կենտրոնաֆրիկյան վայրի բնությանն ու բնիկ ժողովուրդների բազմադարյան մշակույթին, ինչպես նաև ուսումնասիրելու տեղի տեսարժան վայրերը, որոնք հազվադեպ կարելի է տեսնել Աֆրիկայում կամ մոլորակի այլ ծայրերում։ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունն ունի հարուստ բնաշխարհ, որին բնորոշ է բուսական և կենդանական աշխարհի բազմազանությունը։

Կոնգոյում հանդիպում են այնպիսի կենդանատեսակներ, ինչպիսիք են գորիլան, ռնգեղջյուրը, առյուծը, հովազը, կապիկները, գետաձին, կոկորդիլոսները և այլն։ Կենդանատեսակների նման առատությունը հիանալի հնարավորություն է ընձեռում արտասահմանյան զբոսաշրջիկներին էքստրեմալ զբոսաշրջությունը վայելելու համար։

Զբոսաշրջիկների թիվը պատմական տարբեր ժամանակահատվածներում փոփոխվել է։ Այն հարաբերականորեն կախված է պատերազմական գործողությունների, բնական աղետների, միջէթնիկական հարաբերությունների և ընդհանուր կայունության գործոններից։ Զբոսաշրջիկների թիվը զգալի աճել է գաղութային վարչակարգի անկումից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hudman, Lloyd E.; Richard H. Jackson. Geography of travel & tourism. — Cengage Learning, 2003. — P. 392. — ISBN 9780766832565
2. ↑  Fitzpatrick, Mary; Tom Parkinson, Nick Ray. East Africa. — Lonely Planet, 2006. — P. 97. — ISBN 9781741042863.
3. ↑  UNEP year book. United Nations Environment Programme. — 2008. — P. 11. — ISBN 9789280728774.
4. ↑  Hughes, Holly; Larry West. Frommer's 500 Places to See Before They Disappear. — Frommer's, 2008. — P. 180. — ISBN 9780470189863.
**Ռոբերտ Էքհարթ** (գերմ.՝ Robert Ekhart, 1935, Թավրիզ, Իրան - 1994), իրանցի ռեժիսոր, գլխավոր խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Էքհարթը ծնվել է Թավրիզում։ Հայրը եղել է գերմանացի, մայրը՝ հայ։ Էքհարթի հայրը Թավրիզում եղել է գործարանի սեփականատեր, որին 1940 թվականի սեպտեմբերին սպանել են Իրանը գրավող դաշնակից զորքերը։

Պատանի տարիքում Էքհարթը մոր հետ տեղափոխվել է Թեհրան և ներգրավել *Jahan-e Cinema* [Կինոյի աշխարհ ամսագիր] և սկսել է գրել ամենամսյա *Setare Cinema*-ում [Ֆիլմի աստղ ամսագիր]։ 1956 թվականին դարձել է ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

Մոր մահից հետո թողել է աշխատանքն ամսագրում և 1958 թվականին տեղափոխվել Գերմանիա, որտեղ սովորել է ռեժիսուրա և աշխատել Բավարիա ֆիլմ ստուդիայում։ 1961 թվականին վերադարձել է Իրան։

Էքհարթը Թեհրանում սկսել է «*Villa Movie Studio*»-ն և 1962 թվականին Բաբկեն Ավետիսյանի գործադիր-արտադրության ներքո մեկնարկել է իր դեբյուտային «Մեծ քաղաքը» ֆիլմը։ Մինչև 1973 թվականը Էքհարթը նկարահանել է մի շարք ֆիլմեր, այնուհետև կենտրոնացել է օտարալեզու ֆիլմերի ներմուծման և ամբողջ երկրում կինոթատրոնների ստեղծման վրա։ Նրա ֆիլմերից են «Ոսկե ձեռք», «Սիրո ուժը», «Ջունգլիների վայրագություն», «Հարսնացուի գինը» և «Հետևիր մինչև դժոխք»։

1977 թվականին Էքհարթն արտագաղթել է ԱՄՆ և բնակություն հաստատել Լոս Անջելեսում։ Նա մահացել է 1994 թվականի գարնանը` 59 տարեկան հասակում։

Գրականություն
-------------

* *Armenians And Iranian Cinema*. Tehran: Film Museum Of Iran. Summer 2004. էջ 115. ISBN 964-6728-44-8. `{{cite book}}`: Text "editor" ignored (օգնություն)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sayyed Morteza Sayyed Mohammadi (1999). *A Guide To Iranian Cinema Directors 1930-1999*. Tehran: Simroo Publishing House. էջ 40. ISBN 964-5685-35-4.
2. ↑  Sayyed Morteza Sayyed Mohammadi (1999). *A Guide To Iranian Cinema Directors 1930–1999*. Tehran: Simroo Publishing House. էջ 40. ISBN 964-5685-35-4.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Տիկին Տրաբյուկի դիմանկարը**, Վինսենթ վան Գոգի նկարը պետական Էրմիտաժ թանգարանի հավաքածուից։

Վինսենթ Վան Գոգ «Տրաբյուկի դիմանկարը»
Նկարն արվել է 1889 թվականին, երբ Վան Գոգը հոգեկան հիվանդության պատճառով գտնվում էր Սեն Ռեմի դը Պրովանս հոգեբուժանարում։ Բնորդուհին եղել է Ժաննա Լաֆյուի Տրաբյուկը՝ Սեն Ռեմիի Պոլ-դե-Մուզոյլ հիվանդանոցի ավագ վերակացու Շառլ Էլզեար Տրաբյուկի կինը՝ Ժաննա Լաֆյուի Տրաբյուկը, որն այդ ժամանակ 55 տարեկան էր։ Դրանից առաջ Վան Գոգը արդեն նկարել էր Տրաբյուկի դիմանկարը և անմիջապես արել դրա պատճենը, որն այժմ այն պահվում է Շվեյցարիայի Զոլոթուրնի քաղաքի արվեստի պատկերասրահում։

1889 թվականին սեպտեմբերի 10-ին նկարիչն իր եղբորը՝ Թեոյին գրել է․ «…Ես վերջացրել եմ վերակացուի դիմանկարը և կրկնում եմ այն ինձ համար։ …Ես դիմանկարը նվիրեցի նրան և կնկարեմ նաև նրա կնոջը, եթե նա համաձայնվի կեցվածք ընդունել։ Նա անբախտ, գունատ ու հանգիստ կին է, այնքան աննշան ու աննկատելի, որ ես զգում եմ սուր ցանկություն նկարել այդ փոշոտ խոտիկին կտավի վրա»։ Սեպտեմբերի 19-ին եղբորն ուղղված հերթական նամակում Վան Գոգը նշում է․ «Ես նաև նկարել եմ կնոջ դիմանկար՝ վերակացուի կնոջ։ Ինձ թվում է՝ այն քեզ դուր կգա։ Ես դրա կրկնօրինակն եմ արել, բայց նա բնօրինակից ավելի վատն է եղել։ Վախենամ թե բնորդը հենց դա կվերցնի ինձնից, իսկ ես ուզում եմ, որ այն ինձ մնա։ Այն արված է վարդագույնով և սևով» ։ Քրոջը՝ Վիլլեմինային ուղղված նամակում ավելացրել է․ «Նեղացած, հոգնած փխրուն դեմք, երեսն արևից այրվածի պես է՝ ձիթապտղի գույն։ Կախված սև զգեստ՝ զարդարված նուրբ վարդագույն խորդենիով, ֆոնը չեզոք է, վարդագույնի և կանաչի միջև»։ Դատելով նկարագրություններից՝ տիկին Տրաբյուկը ինքն էլ վերցրել է բնօրինակ դիմանկարը (գտնվելու վայրը այժմ անհայտ է), իսկ Վան Գոգի մոտ մնացել է կրկնօրինակը։ Դիմանկարը արվել է շատ բարակ կտավի վրա, որը գրեթե անմիջապես պատռվածքներ է ստացել ներքևի հատվածում և կրկնօրինակվել է կարմիր ծառի տախտակի վրա։

Վան Գոգի այս նկարը մահից հետո, իր մնացած աշխատանքների հետ, որոնք երկար ժամանակ պահվել է ընտանիքում, բազմիցս եղել է ցուցահանդեսներում, իսկ 1927 թվականին նկարը հայտնվել է Բեռլինի Տանհաուզերի ցուցահանդեսում, 1928 թվականին ցուցադրվել է Համբուրգի Գոլդշմիտդտ ցուցահանդեսում, որտեղ նկարը գնել է Օտտո Կրեբսը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նկարը վերցրել են խորհրդային զորքերը և ուղարկել ԽՍՀՄ՝ որպես փոխհատուցում. երկար ժամանակ պահպանվում էր Պետական Էրմիտաժի պահոցներում և ցուցադրվել է հանրությանը միայն 1995 թվականին Էրմիտաժի ցուցահանդեսի ռազմաավարային արվեստի բաժնում։ 2001 թվականից այն Էրմիտաժում համարվում էր մշտական ցուցադրության նկար, 2014 թվականի վերջում ցուցադրվում է Սերգեյ Շչուկինայի և Գլխավոր շտաբի Մորոզովի եղբայրների շենքում (դահլիճ 413)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Государственный Эрмитаж. — Винсент Ван Гог «Портрет госпожи Трабюк».
2. ↑  Ван Гог В. Письма / Пер. П. Мелковой. — СПб.: Азбука, 2001. — С. 681.
3. ↑  Ван Гог В. Письма / Пер. П. Мелковой. — СПб.: Азбука, 2001. — С. 686.
4. ↑  *Костеневич А.* Неведомые шедевры. Французская живопись XIX—XX веков из частных собраний Германии. — Нью-Йорк; Санкт-Петербург: Издательство «Харри Н. Абрамс», 1995. — С. 232—235.
5. ↑  Государственный Эрмитаж. — Здание Главного Штаба. — Зал Винсента Ван Гога.