**Հետ վերցրեք գիշերը** (անգլ.՝ Take Back the Night/Reclaim the Night) միջազգային բողոքի ակցիաներ են՝ ուղղված բռնաբարության և սեռական բռնության այլ ձևերի դեմ։

Պատմություն
-----------

«Վերադարձրեք գիշերը» տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է Աննա Փրայդի կողմից 1977 թվականին Պիթսբուրգում կանանց նկատմամբ բռնության դեմ ցույցի հիշատակի ընթերցման ժամանակ։

Առաջին նման երթը տեղի է ունեցել Բելգիայում 1976 թվականի մարտին։ Այն վարել են Կանանց դեմ հանցագործությունների միջազգային տրիբունալի մասնակիցները։ Նրանք մոմերը ձեռքներին երթով անցել են փողոցներով՝ բողոքելով կանանց նկատմամբ բռնության դեմ։ Նույն թվականին Հռոմում տեղի ունեցան այլ երթեր՝ ի պատասխան բռնաբարությունների կտրուկ աճին, 1977 թվականին Արևմտյան Գերմանիայում՝ պահանջելով «ազատ տեղաշարժվելու իրավունք, օր ու գիշեր առանց բռնաբարության կամ ոտնձգության սպառնալիքի», իսկ 1977 թվականի վերջին՝ Անգլիայի 11 քաղաքներում ի պատասխան Լիդսում Սաթքլիֆ Պիտերի կողմից 13 կանանց սպանության։ Միացյալ Նահանգներում 1978 թվականի նոյեմբերի 4-ին Սան Ֆրանցիսկոյում կազմակերպվել է առաջին հայտնի «Վերադարձրեք գիշերը» երթը «Կանայք ընդդեմ բռնության պոռնոգրաֆիայում և լրատվամիջոցներում» ակտիվիստական խմբի կողմից։ Մասնակիցները երթով անցել են Սան Ֆրանցիսկոյի կարմիր լապտերների թաղամաս՝ ի նշան բռնաբարության և պոռնոգրաֆիայի դեմ բողոքի։

2006 թվականին Իպսուիչում տեղի ունեցավ «Վերադարձրեք գիշերը» երթը՝ ի պատասխան հինգ մարմնավաճառների սպանությունների։ Երթին մասնակցել է 200-300 մասնակից։

Ակցիաներ
--------

Բողոքի ակցիաները սովորաբար տեղի են ունենում հանրահավաքների, ցույցերի, երթերի տեսքով, բարձր կամ լուռ երթերով` վառված մոմերով։ Երթերին սովորաբար մասնակցում են միայն կանայք՝ ի նշան այն բանի, որ կանանց համար, առանց տղամարդկանց ուղեկցության, վտանգավոր է գիշերը փողոցում գտնվելը, ինչպես նաև ցույց տալու, որ կանայք միասնական կարող են դիմակայել բռնությանը և վախին։ Քաղաքականությունը դեմ է եղել և որոշ ակտիվիստներ պնդում են, որ սեռական բռնության արական սեռի զոհերը նույնպես պետք է մասնակցության իրավունք ունենան։ Որոշ ակտիվիստներ կարծում են, որ «Վերադարձրեք գիշերը» բոլոր միջոցառումները պետք է բաց լինեն բոլոր սեռերի և նրանց համար, ովքեր ցանկանում են մասնակցել։

Քանի որ երթերը ծագել են որպես բողոքի ակցիա ընդդեմ կանանց մթության մեջ փողոցում գտնվող բռնության, դրանց նպատակն էր բարձրաձայնել այս խնդրի առկայության մասին և հասարակության ուշադրությունը հրավիրել դրա վրա՝ որպես կանխարգելիչ միջոց ապագա բռնության դեմ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Կանանց անընդհատ ասում են, որ պետք է շատ զգույշ լինեն և նախազգուշական միջոցներ ձեռնարկեն մութն ընկնելուց հետո փողոց դուրս գալիս։ Որոշ երկրներում նույնիսկ այսօր կանանց արգելվում է երեկոյան տնից դուրս գալ։ Այնպես որ, եթե մենք՝ կանայք, պայքարում ենք ազատության համար, ապա պետք է սկսել հենց սկզբից՝ պայքարելով ազատ տեղաշարժի համար, որը չենք ունեցել ու չունենք։ Մենք պետք է հասկանանք, որ ազատ տեղաշարժը ցանկացած ազատության առաջնային պայմանն է։- Աղբյուր |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «http://research.umbc.edu/~korenman/wmst/takenite2.html». Արխիվացված օրիգինալից 2006 թ․ օգոստոսի 30-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 18-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|title=`` (օգնություն)
2. ↑  «www.everything2.com». Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 18-ին.
3. ↑  «Ipswich will Reclaim the Night». // UK Indymedia. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 18-ին.
4. ↑  «For First Time, Men Will Join Full Take Back the Night March». Columbiaspectator.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.