recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդան Առաքելյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Առաքելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վարդան Խաչատուրի Առաքելյան** (ռումիներեն՝ Vartan Arachelian, հոկտեմբերի 21, 1936(1936-10-21)), ռումինագիր հայ արձակագիր, հրապարակախոս։

1965 թվականին ավարտել է Բուխարեստի համալսարանը։

Առանձին գրքերով լույս են տեսել Առաքելյանի «Ինքնատիպության արկածախնդրությունները» (1968), «Ինչպես ենք սովորում ապրել» (1978) գործերը, երկու գրքից բաղկացած («Մեր չարչարանքի աշունը», 1980, «Դժոխքից հետո` կիրակին», 1983) փաստագրական վեպը։ 2008 թվականին նրա նախաբանով ու աշխատասիրությամբ տպագրվել է «Հակոբ Ջոլոյան Սիրունի. Հայ գիտնականի աշխատանքը Ռումինիայում» մատենագիտական հատորը, իսկ 2011 թվականին տպագրվել է նրա «Սիրունի. Մի հալածյալի ոդիսականը» գիրքը։

Ծանաթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր 1, Ե. 2005, էջ 115։
3. ↑  Բուխարեստում տեղի ունեցավ Վարդան Առաքելյանի «Սիրունի. Մի հալածյալի ոդիսականը» գրքի շնորհանդեսը


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 122610368 · GND: 119279177 · ISNI: 0000 0000 5844 6209 · LCCN: n78041531 · NKC: jo20211132426 · NLG: 93644 · NTA: 131176153 · SUDOC: 05937084X · VIAF: 79083555 · WorldCat VIAF: 79083555 |

 |

 |
**«Ազատ Օր»** (անգլ.՝ Azat or,(Նոր Օր) հուն․՝ Αζαντ ορ, մինչև 1946 թվականը՝ «Նոր Օր»), Հունաստանի Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության Կենտրոնական Կոմիտեի պաշտոնական օրաթերթ։ Հիմնադրվել է 1923 թվականի մարտի 25-ին, Աթենքում, Հունաստան։

Պատմություն
-----------

«Ազատ Օր» օրաթերթը հիմնադրվել է 1923 թվականի մարտի 25-ին, Աթենքում, Պերիկլեուս փողոցում գտնվող «Պարասկեվա Լեոնիսի տպարան»-ում։ Թերթի հիմնադիրներն են Գաբրիել Լազյանը, Անտոն Կազելը, Արամ Շիրինյանը և Պողոս Սվաճյանը։ Տպագրման օրվանից մինչև 1940 թվականը Գաբրիել Լազյանի և Անտոն Կազելի գլխավորությամբԼ թերթը լույս է տեսելց17 տարի անընդմեջ։

Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի, մենատեր Իոաննիս Մետաքսասի Ioannis Metaxas կառավարության օրոք՝ Հունաստանում դադարում են գործել բոլոր օտար թերթերը, այդ թվում նաև «Նոր Օր»ը։ 
.1945թ-ին, Հունաստանի վերագրավումից հետո , Փետրվարի 25-ից հրատարակվում է «Ազատ Օր»-ը, նախ երեկորյան, ապա օրաթերթ և որպես սեփականություն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության։ Առաջին խմբագիրներն են եղել Վազգեն Եսայանը, Սեդրակ Գոհարունին և Անտոն Կազելը;
1969-ին «Ազատ Օրը» օժտվեց Բոսթոնում հրատարակվող «Հայրենիք» օրաթերթի 1956 թ ֊ին գնված ու թերթին ծառայաց Linotype machine տողաշար մեքենայով, ինչ որ անձնակազմի լուրջ խնայողության առաջնորդեց, թերթի վարչական և միաժամանակ արդիականազուրկ տեսքը, ճզմված գրերը փոխարինելով օրը-օրին կապարե տողաշերտերով տպվող թարմ տառերով։ 
1973 թվականին դարձյալ «Հայրենիք» օրաթերթից հասավ երկրորդ տողաշար մեքենան, առաջինից համեմատաբար ավելի նոր ու արդիական հարմարություններով օժտված։ Այդ ժամանակ թերթը տպվում էր Պլակայի Նավարինու Նիկոտիմու 39 հասցեում, Խրիստո Սիրասիսի տպարանում։ Երբ 1973 թվականին Աթենքից դուրս գալով փոխադրվեց վարձու տպարան, Սարկուտինու 116, Նեոս Կոզմոսը շարունակեց պահել տպագրական սեփական մամուլը; 
1980 թվականից, թերթը սկսվեց հրատարակվել համակարգչային; Ինչպես «Նոր Օր»-ի, այնպես էլ «Ազատ Օր»ի պարագայում , թերթի սեփականութիյունը, հովանավորութիյունը և մատակարարումը պատկանում էր Հունաստանի Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության։ «Ազատ Օր»ը դարձնելով հունահայ գաղութի հրատարակվող միակ օրաթերթի ու հայանպաստ իրողութեյան, իրար զոդող արժեքներով, սկզբունքներով ու հարգալիր կապերով։

Թերթի խորհրդանշանի փոփոխությունները
-----------------------------------

«ԱԶԱՏ ՕՐ» իր պատմության ընթացքում, չորս տարբեր առիթներով փոփոխության է ենթարկել թերթի խորհրդանշանը։ Սկզբնական շրջանում խորհրդանշանի փոփոխությունը կատարվել է 1983 թվականի հունիսի 3-ին, ավելցվել է Մեսրոպ Մաշտոց ի և Սասունցի Դավիթի գծանկարները՝ գիր ու գրականությունը, միաժամանակ պայքար և արդիականություն խորհրդանշելով։ Երկրորդ փոփոխությունը կատարված է1994 թվականի մայիսի 26-ին։ Բոլոր այդ տարիներին ընհթացքում թերթի ծավալը շատ ընդարձակ է եղել, օրական 4 էջ բովանդակությամբ։ Երրորդ փոփոխությունը տեղի ունեցել է 1995 թվականի հունվարի 13-ին։ Այն ժամանակ թերթի ծավալը փոքրացավ և 8 էջի սահմանների մէջ բարձրացավ բովանդակությունը։ Նաև սկեծ հրատարակվել գրական-մշակութային 15 օրյա հավելուածականով։ Վերջին փոփոխութիւնը տեղի է ունեցել 2009 թվականի հունվարի 5ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

Կաղապար:Խմբագիրներ
Գաբրիել Լազյան
Սեդրակ Գոհարունի
Վազգէն Եսայեան
Ահարոն Ստեփանեան
Հովսեփ Բարազյան
Հռիփսիմէ Յարութիւնեան
Քերոբ Էքիզեան
Կաղապար:Օգնական խմբագիր և պաշտասխանատուներ
Նուպար Աճէրյան
Նազիկ Ճամուզյան
Գրիգոր Դաւիթյան
Շաղիկ Մարուխյան
Մայք Չիլինկիրյան
**Ջուղայի բերդ** (հայտնի է նաև **Դարվազրի բերդ** անունով), ավերված ամրոց ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանի վարչական կենտրոն հանդիսացող Ջուղա քաղաքի տարածքում։

Անվանում
--------

Բերդը դարեր շարունակ բնակավայրի անունով անվանվել է Ջուղայի բերդ։ Երբեմն հիշատակվել է Դարվազրի բերդ անունով։ Վերջին անվանումը ստացել է արևելքից քաղաքը պաշտպանող պարսպագոտում քաղաքի գլխավոր մուտքի բարձր ու աշտարակավոր դարպասի պատճառով։

Տեղադրություն
-------------

Ջուղայի բերդը գտնվել է քաղաքի արևելյան մասում՝ Արաքս գետից դեպի մոտակա լեռնաշղթան ձգվող լեռան վրա։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 10-ից 12-րդ դարերում։ Բերդի մասին շատ քիչ տեղեկություններ են հայտնի։

Նկարագրություն
--------------

Ունեցել է բարձր պարիսպ և ժամանակին համարվել է անմատչելի ամրություն։ Կառուցված է ճեղքված և կիսամշակ քարերով։ Արդեն խորհրդային տարիներին բերդապարիսպների ու նրա աշտարակների, ինչպես նաև հարակից այլ շինությունների մեծ մասն ավերված էր։

Տես նաև
-------

* Ջուղա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Արգամ Այվազյան, Ջուղա, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան - 1984 թվական, էջ 31։
Այս հոդվածը Ներքին Տանձիկ լքված բնակավայրի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Տանձիկ (այլ կիրառումներ)։

**Ներքին Տանձիկ**, հայկական ավերված բնակավայր ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։ Եղել է միջին մեծության գյուղ։

Տեղադրություն
-------------

Ներքին Տանձիկ գյուղը գտնվել է Արփա գետի ստորին հոսանքում՝ Ուլյա Նորաշեն գյուղից 5-6 կմ հեռու դեպի ձորն ի վեր։ Տեղակայված է եղել խոր ձորի մեջ։

Պատմություն
-----------

Ներքին Տանձիկ բնակավայրն ունի բազմադարյա պատմություն։ Եղել է մ․թ․ա․ 2-րդից 1-ին հազարամյակներով թվագրվող Արբա և Սանդուզան հայտնի բերդերի միջև։ Հանդիսացել է Հին Հայաստանի Շարուրի հարթավայրից դեպի Սևանի ավազան բարձրացող կարևոր ճանապարհի վրա։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Լինելով կարևորագույն ճանապարհի վրա՝ գյուղն ունեցել է բերդ, ինչպես նաև այլ հուշարձաններ, որոնց հետքերը դեռևս խորհրդային ժամանակներում նկատելի էին բնակավայրի հարավարևելյան և հարավարևմտյան կողմի լեռնագագաթներին։

Բնակչություն
------------

Գյուղում ապրել են հայեր, ովքեր տեղահան են արվել 19-րդ դարի կեսերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 164-165։
**Գարդմանի կանչ**, գարդմանահայության գիտամշակութային և պատմահոգևոր ամսաթերթ։ Լույս է տեսնում է 1996 թվականի հուլիսից։ Մինչև 2004 թվականը լույս է տեսել «Գարդմանք» անունով, իսկ 2006 թվականից հետո՝ «Գարդմանի կանչ»։ Տպագրման լեզուն հայերենն է, հազվադեպ տպագրվում են ռուսերեն հոդվածներ։ Տպաքանակը 1000, ծավալը՝ 2 տպագրական մամուլ։

Գլխավոր խմբագիր Սերգեյ Կարապետյանի մահից հետո (2010թ.) հետո թերթի խմբագրակազմը հետևյալն է եղել՝ տեղակալն Գուրգեն Կարապետյան, պատասխանատու քարտուղար՝ Սուսաննա Մելիքյան, համարի պատասխանատու՝ Վահագն Փիլիպոսյան։

Թերթում անդրադարձ է եղել Հայաստան աշխարհին, հատկապես՝ Գարդմանքին առնչվող սոցիալ–տնտեսական, ռազմաքաղաքական խնդիրներին, ունեցել է առանձին բաժիններ նվիրված պատմությանն ու մշակույթին։

Թերթը դադարել է տպագրվել 2014 թվականից ֆինանսական խնդիրների և ներքին հակասությունների պատճառով։ Գարդմանահայերի հայրենակցական միավորում ՀԿ-ի նախագահ, Աշտարակի դատախազ Հակոբ Մարտիրոսյանի և խմբագրակազմի որոշ անդամների միջև առաջացած հակասությունների և հակադիր գաղափարների հետևանքով Գարդմանի կանչ թերթը վերջնականապես դադարեց հրապարակվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Գարդմանի կանչ» ամսաթերթ, 2013 թ.–ի 7-8–րդ համար։
2. ↑  «Գարդմանք» ամսաթերթ,2000 թ.–ի 8–րդ համար։
3. ↑  «Գարդմանի կանչ» ամսաթերթթի վերջին համար (2014թ.)
Կավ
**Կավ**, պլաստիկությամբ օժտված նստվածքային ապար, որի մեջ գերակշռում են 0, 01 մմ-ից փոքր մասնիկները։

Հատկություններ
--------------

Պլաստիկությունը կավի՝ ջրի հետ պլաստիկ զանգված առաջացնելու հատկությունն է։ Այդ զանգվածը պահպանում է ճնշման տակ իրեն հաղորդած ցանկացած ձևը, իսկ
թրծումից հետո՝ ստանում քարի ամրություն։ Կավի քիմիական գլխավոր բաղադրամասերն են՝ SiO2 (30-70%), AI2O3 (10-40%) և H2O (5-10%), երկրորդականները՝ TiO2, Fe2O3, FeO, MnO, MgO և այլն։ Կավի բաղադրության մեջ կարևոր դեր են խաղում կավային միներալները՝ կաոլինիտը, մոնտմորիլոնիտը, հիդրոփայլարները։ Խսռնուրդների մեծ պարունակության դեպքում կավը փոխակերպվում է նստվածքային այլ ապարների՝ ավազակավերի, մերգելների։ Կավը և կավային թերթաքարերը կազմում են երկրակեղևի նստվածքային բոլոր ապարների կեսից ավելին։

Առաջացում
---------

Կավն առաջանում է սիլիկատային տարբեր ապարների հողմահարումից (էլյուվիալ կավ), հողմահարման նյութերի՝ ջրավազաններում վերանստեցման ճանապարհով (լճային և ծովային կավ), ջրահոսքերի հուներում (ալյուվիալ, պրոլյուվիալ կավ) և սառցադաշտերի միջոցով (մորենային կավ)։ Կավն ունի գործնական խոշոր նշանակություն (օգտագործվում է թղթի, ռետինի, պլաստմասսայի, օծանելիքի արտադրության մեջ, մետալուրգիայում, արդյունաբերության այլ ճյուղերում) և արդյունահանվում է շատ մեծ քանակությամբ։

Օգտագործում
-----------

Կավից պատրաստում են կոպիտ խեցեգործական իրեր (ամանեղեն, խողովակներ, աղյուս, կղմինդր և այլն), պլաստիկ տեսակներից՝ անոթներ, արձանիկներ, քանդակների բնօրինակներ, որոնք կամ կերտվում են այլ նյութով (բրոնզ, մարմար, բազալտ, ճենապակի և այլն), կամ թրծվում։

Կավի փափկությունը քանդակագործին հնարավորություն է ընձեռում հասնելու արտահայտչականության բազմազանության։ Ըստ կարևորության, կազմության և տեխնիկական պահանջների բնույթի առանձնացվում է կավի չորս խումբ՝ կոպիտ-կերամիկական, հրակայուն և դժվարահալ, կաոլիններ, մոնտմորիլոնիտային։

Տարածվածություն
---------------

Հանքավայրեր կան Ուկրաինայում, Ուրալում, Ղրիմում, Ադրբեջանում, Վրաստանում, Մեծ Բրիտանիայում, Չինաստանում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Իտալիայում և այլն։ Հայաստանում լայնորեն տարածված են կավի տարբեր տեսակներ։

ՀՀ-ում տարածված են կավի տարբեր տեսակներ։ Հայտնի են Նոյեմբերյանի բենթոնիտային կավերի ու ցեոլիթների հանքավայրը, Սարիգյուղի բենթոնիտային կավերի հանքավայրը և այլն։

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Կավ***էջը Վիքիպահեստում |

* Կավի մասին հոդվածներ GeoWiki կայքում (ռուս.)

Տես նաև
-------

* Խեցեգործություն
* Հայկական կավ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Բնաշխարհ Հանրագիտարան, էջ 83, 2006 թ

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«կավ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 279)։*  |
**Աշոտ Հովհաննեսի Պետրոսյանց** (ապրիլի 27 (մայիսի 10), 1910, Մարի, Անդրկասպյան մարզ, Թուրքեստան, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 13, 1978(1978-07-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, դիրիժոր։ Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1950)։ Պրոֆեսոր (1970)։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Պետրոսյանցը ծնվել է 1910 թվականին Թուրքմենստանի Մարի քաղաքում։ 1954 թվականին ավարտել է Տաշքենդի կոնսերվատորիան։ 1943 թվականին Տաշքենդի կոնսերվատորիայում հիմնել է ժողովրդական գործիքների հատուկ փորձարարական լաբորատորիա (ղեկավար՝ մինչև 1958 թվական), հավաքել արևելյան նվագարանների հարուստ հավաքածու, 1948 թվականին կազմակերպել ժողովրդական գործիքների ֆակուլտետ, 1949 թվականին՝ ամբիոն։ 1936-1949 թվականներին ղեկավարել է Համզայի անվան երաժշտական ուսումնարանի ժողովրդական գործիքների բաժինը, հիմնադրել նոտայով ուսուցում։ Եղել է Ուզբեկստանի ֆիլհարմոնիայի ժողովրդական գործիքների առաջին արհեստավարժ նվագախմբի կազմակերպիչներից, 1938-1941 թվականներին՝ գեղարավեստկան ղեկավար, 1943-1958 թվականներին՝ գլխավոր դիրիժոր։ Փոխադրել, գործիքավորել է հարյուրից ավելի երկեր։ 1935 թվականից վերակառուցել և կատարելագործել է միջինասիական ժողովրդական նվագարաններ, ստեղծել դրանց նոր տարատեսակներ (78 գործիք) և դրանց ընտանիքները, որով էլ միջինասիական գործքային երաժշտության մեջ ներդրվել է բազմաձայնություն։

Պարգևներ
--------

* Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1950
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8748 · VIAF: 5299154260700624480001 · WorldCat VIAF: 5299154260700624480001 |

 |
**Ալեքսանդր Վասիլևիչ Տուրովերով** (ռուս.՝ Александр Васильевич Туроверов, 1833 - 1890), ռուս գրող, ռազմական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սուրբ Աննայի շքանշան
Ալեքսանդր Վասիլևիչ Տուրովերովը ծնվել է տոհմական ազնվականական ընտանիքում, ավարտել է Նովոչերկասկի գիմնազիան և Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1848 թվականի հոկտեմբերից աշխատել է զինվորական վարչության գրասենյակում, այնուհետև եղել է զորային եսաուլ և Դոնի կազակական ատամանի համհարզ։ Այդ ընթացքում ստացել է զորային ավագի կոչում, Սուրբ Ստանիսլավի և Սուրբ Աննայի 3-րդ աստիճանի շքանշաններ։ 1861-1863 թվականներին ծառայել է Դոնեցկի մարզի հաշտարար միջնորդ և 1869 թվականին զորացրվել է փոխգնդապետի կոչումով։ 1870 թվականի մարտից Տուրովերովը նորից վերադառնում է ծառայության և համարվել է «գյուղացիական գործերով մարզային ներկայացուցչության մշտական անդամ»։ 1887 թվականի մայիսին ստացել է գեներալ-մայորի կոչում, վերջնականապես հրաժարվում աշխատանքից և անցնում սիրելի զբաղմունքին` բանաստեղծական ստեղծագործությանը։

Ալեքսանդր Վասիլևիչ Տուրովերովը թաղված է Նովոչերկասկ քաղաքում։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Ալեքսանդր Տուրովերովը ճանաչված էր որպես «Կազակական ժամանցներ» (1858) բանաստեղծությունների ժողովածուի հեղինակ, որում զետեղված են «Մարտական նժույգը արշավային բեռնապարկով» և «Վոյսկա Դոնյան բազմաթիվ տարիները» բանաստեղծությունները, որոնք մասսայականություն էին վայելում կազակական լայն շրջանակներում (առաջին բանաստեղծությունը դարձել էր լայն ճանաչում ստացած երգ)։ Բանաստեղծական ստեղծագործության նկատմամբ այդ տոհմական տուրովերովյան տաղանդը հետագայում փոխանցվում է Նիկոլայ Տուրովերովին։

Գրականություն
-------------

* Астапенко М. П. Астапенко Е. М. Николай Туроверов: казак, воин, поэт. — Ростов н/Д, ООО «Терра», 2014. — 100 с. ISBN 978-5-906446-03-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Генеалогический форум ВГД. Туроверов Александр Васильевич 1833—1890
* КАЗАЧЬЯ ДОЛЯ — ДОН, СТЕПЬ ДА ВОЛЯ. С.293
**Օրբելու կոնգրեսը** նշանավորվում է արծաթյա հուշամեդալով, որը ստեղծվել է ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելու մտահղացմամբ և միջոցներով։ Գտնվում է Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարանում։

Պատմություն
-----------

1935 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ճարտարապետ Կվարենգիի էրմիտաժյան լավագույն սրահներից մեկում՝ «Էրմիտաժի թատրոնում», բացվեց իրանական արվեստի և հնագիտության երրորդ միջազգային կոնգրեսը։

Ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելին կոնգրեսի նախագահն էր, գաղափարական ոգեշնչողը, ցուցահանդեսի կազմակերպիչը, կոնգրեսի առանցքը։
Օրբելին ցանկանում էր, որ միջազգային կոնգրեսների սովորական հուշանվերներից՝ նշաններից, ժետոններից, հուշամեդալներից, ընթերցված զեկուցումներից, Էրմիտաժի մասին հրատարակված շքեղ հատորից բացի հյուրերն իրենց հետ արտակարգ հիշարժան ինչ-որ բան տանեին Լենինգրադից։ Այդ նպատակով նա հավաքեց իր ճաշասեղանի արծաթյա տոհմական բոլոր իրերը և ձուլեց մանրակերտ ափսեներ, որոնք տասնապատիկ փոքրացված պատճեններն էին Էրմիտաժի սասանյան այն հայտնի արծաթյա ափսեի, որի վրա պատկերված էր իրանական դիցաբանության մեջ հայտնի, աստվածային ծագում ունեցող հավք-շուն Ռոխը՝ Սիմուրգ կամ Սենմուրվ անվամբ։

Կոնգրեսի փայլուն կազմակերպման համար, որը հյուրերը և մասնակիցներն անվանեցին «Օրբելու կոնգրես», նա պարգևատրվեց «Հանուն գիտական ծառայության» իրանական 1-ին աստիճանի շքանշանով և ընտրվեց Թեհրանի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր։

Տվյալներ
--------

Հուշամեդալ (արծաթ, տրամաչափ՝ 6 սմ, ք. 0.20), Լենինգրադ, 1935 թ. դրամահատարան, հեղինակ՝ Անտոն Վասուտյին

Տես նաև
-------

* Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարանի պաշտոնական կայքը
|  |
| --- |
| **Առվույտի մլուկ** |
|  |

**Առվույտի մլուկ** (լատին․՝ Adelphocoris lineolatus), կուրամլուկների ընտանիքի միջատ, առվույտի, իշառվույտի, կորնգանի, երեքնուկի, շաքարի ճակնդեղի, բամբակենու և այլնի վնասատու։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի երկարությունը 7,5-9 մմ է, գորշ է կամ դեղնավուն կանաչ, առաջնամեջքին կա 3-4 բիծ, իսկ վահանի վրա՝ 2 սև շերտ։ Տարեկան զարգանում է 1-3 սերունդ։ Ձվերը ձմեռում են բույսի ցողուններում, իսկ թրթուրները ծնվում են գարնանը և 25-30 օր անց փոխակերպվում են հասուն մլուկների։ Էգը ձվադրում է ցողունների մեջ, կողմնային ճյուղերի և ծաղկակիրների վրա՝ նախապես կնճիթով դրանք ծակելով։ Առվույտի մլուկը ծծում է երիտասարդ ընձյուղների, կոկոնների, ծաղիկների և պտուղների հյութերը։ Ծաղկաբողբոջները դեղնում են, իսկ կոկոններն ու ծաղիկները՝ թափվում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Արևելյան Ասիայում՝ Ճապոնիայում, Ռուսաստանի եվրոպական մասում, Այսրկովկասում, Միջին Ասիայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հրեշտակապետաց վանք** Ադրբեջանի Հանրապետության Շամքորի շրջանի Գառնակեր (նաև՝ **Բարում**, Բարումաշեն) գյուղում։ Վանքը գտնվում է Ծաղկոց անապատից 150 մետր հարավ՝ Շամքոր գետի ձախ ափին։

Պատմություն
-----------

Ծաղկոց անապատից 150 մետր հարավ՝ Շամքոր գետի ձախ ափին, գտնվում է Հրեշտակապետաց վանքը, որից պահպանվել է միայն եկեղեցին։ Բարեբախտաբար, եկեղեցու շինարարական արձանագրությունը, որը փորագրված է եղել գավթի հյուսիսային պատին, ԺԹ (19-րդ) դարավերջին ընդօրինակվել և հրատարակվել է, ըստ որի պարզ երևում է, որ վանքը հիմնադրվել է 1816 թվականին Հովհաննես վարդապետի և մահտեսի Հովհաննեսի կողմից։

19-րդ դարավերջին վանք այցելած տեղագիրները նկարագրում են համալիրի անմխիթար, կիսավեր ու անտերունչ վիճակը՝ նշելով, որ վանքը չուներ հողատարածքներ (բացի մի այգուց) և գտնվում էր միայն մի քահանայի հսկողության տակ։

1910 թվականի հունիսի 28-ին կազմված Գանձակի վանական կալվածքների տեղեկագրում նշվում է. «...թթենու և խաղողի այգի՝ տարածութեամբ մոտաւորապէս երեք դեսիատին. տարեկան տալիս է հազիւ քառասուն վեդրոյ գինի։ Այստեղ է լինում վանահայրական պաշտօնով ծերունի Յովհաննէս վարդապետ Բարաղամեանը, որը 106 գրուն անց է կացրել... նա 1882 թւականից նշանակված է եղել վանահայր»։

Ճարտարապետություն
-----------------

19-րդ դարավերջին դեռևս պահպանվում էին եկեղեցին, կից գավիթը և միաբանության սենյակները։ 1984 թվականից ի վեր վանքից պահպանվել է միայն եկեղեցին, այն էլ՝ անմխիթար վիճակում՝ փլուզվելու աստիճան։

Վանքը 10,7×8 մետր արտաքին չափերով միանավ բազիլիկ, թաղակապ շենք է՝ արևելքում մեկական ուղղանկյուն հատակագծով, թաղակապ ավանդատներով։ Կառույցի առանձնահատկությունն այն է, որ հյուսիսային ավանդատունն իր ծավալով դուրս է եկել եկեղեցու հիմնակա մակերեսից։ Վանքի միակ մուտքն արևմտյան ճակատից է։ Ներքուստ եղել է սվաղված, որի վրա նկատելի են որմնանկարների հետքեր (հիմնականում խորանի որմերին)։ Կառուցված է անմշակ քարով, կրաշաղախով։ Ընդ որում, շարվածքում օգտագործված են նաև փոքրաչափ գեղաքանդակ խաչքարեր, որոնցից մեկը հարմարեցվել է որպես հարավային պատուհանի շրջանակ։ Նրանից պահպանվել է միայն եզրգոտին։

Վանքի զանգը, որը խորհրդային տարիներին բերվել էր Բարում գյուղի դպրոց և ծառայում էր որպես դպրոցական զանգ, 1980 թվականի հունվարի 20-ին անհայտ անձանց կողմից գողացվել է։

### **Սահմանախաչ**

Խիստ արժեքավոր և բացառիկ նշանակություն ունի Ծաղկոց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում գտնվող գեղաքանդակ սահմանախաչը, որը պահպանման նպատակով 1984 թվականին փոխադրվել է փլուզման եթակա Հրեշտակապետաց վանքից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սամվել Կարապետյան (2004)։ *Հյուսիսային Արցախ*։ Երևան: ՀՃՈՒԿ։ էջ 476։ ISBN 5-8080-0566-3։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-01-23-ին։ Վերցված է 2020-03-22

Գրականություն
-------------

1. Ս. Կարապետյան, ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԱՐՑԱԽ, էջ 482-484։
2. Բարխուտարեանց Մ. Արցախ, էջ 316-317։
3. Լալայեան Ե. Գանձակի գաւառ, էջ 343։
**Օրհնություն**, Աստծո բարեհաճության և սիրո հեղումը մարդու վրա. նախապայման հոգևոր և նյութական բարգավաճման, գոհաբանական, փառաբանական աղոթք (օրհնության սաղմոսներ) առ Աստված. որևէ անձի սիրո դրսևորումը մերձավորի նկատմամբ՝ նրա վրա աստվածային բարեհաճության հրավիրումով։ Նզովքի կամ անեծքի հակոտնյան։ Ըստ Աստվածաշնչի՝ Օրհնությունները կարող են հեղվել Աստծուն սիրելի անձի վրա, եթե նա շարժվում է Աստծո կամքի համաձայն, ինչպես հավատքի հայր Աբրահամի դեպքում. «*Անչափ պիտի օրհնեմ քեզ և երկնքի աստղերի, ծովեզերքի ավազի չափ պիտի բազմացնեմ քո սերունդը*» ։ Մարդ էակին տրվող աստվածային Օրհնությունը կարող է լինել հավիտենական, ինչպես Աբրահամին և նրա սերնդին տրված Օրհնությունը, և ժամանակավոր, ինչպես Լաբանի վրա իջած Օրհնությունը, որը Հակոբի՝ Աստծո սիրելիի շնորհիվ եղավ.«Լաբանը պատասխանեց նրան.«*Քանի որ արժանացա քո բարեհաճությանը, փորձով համոզվեցի, որ Աստված ինձ օրհնեց իմ տուն քո ոտք դնելու առթիվ*»:

Աստծուն հղված օրհնություն
-------------------------

Աստծուն հղված Օրհնության, փառաբանության ցայտուն օրինակ է Մովսեսի երգը, որը Մովսեսն ու իսրայելացիներն ուղղեցին Աստծուն՝ աստվածային հրաշագործությամբ Կարմիր ծովն անցնելուց հետո. «*Օրհնենք Տիրոջը, որ փառքով է փառավորված... Նա է իմ Աստվածը և ես նրան եմ փառավորելու...*» : Մերձավորին օրհնել՝ նշանակում է նրա վրա հրավիրել Աստծո բարեհաճությունը՝ Օրհնությունը, պահպանությունը, զորությունը։ Այդպես օրհնեց Հակոբը Հովսեփի որդիներին՝ Եփրեմին ու Մանասեին. «*Աստված, որին հաճո եղան իմ նախնիները՝ Աբրահամն ու Իսահակը... Հրեշտակը, որ փրկեց ինձ ամեն տեսակ փորձանքներից, թող օրհնի այս մանուկներին... նրանք օրհնյալ լինեն երկրի վրա և շատ բազմանան*»:
Օրհնության աղբյուրը Աստվածն է՝ Հայրը, Որդին և Սուրբ Հոգին, և նա է մարդու մեջ ներդնում բարի կամեցողությունը, բարեխոսությունը, աղոթքը և սուրբ իղձերը։ Օրհնյալ մարդը, օժտվելով աստվածային շնորհներով, հաղորդակցվում է աստվածային բնությանը և երանական կյանքին։ 
Նոր կտակարանում Աստծո օրհնյալ է անվանվում Մարիամ Աստվածածինը. «*Օրհնյալ ես դու կանանց մեջ, և օրհնյալ է քո որովայնի պտուղը*»: 
Աստվածային գերագույն Օրհնության և իշխանության աղբյուրն ու միաժամանակ կրողն է Աստծո Որդին՝ Հիսուս Քրիստոսը, ինչպես և ասվում է Հովհաննեսի Հայտնությունում. «*Արժանի է այդ մորթված Գառը Հիսուս ընդունելու մեծություն, իմաստություն, զորություն, պատիվ, փառք և օրհնություն*»: «*Նա, որ նստած է աթոռի վրա, ինչպես և Գառը Հիսուս, թող օրհնյալ, բարձրացյալ և փառավորյալ լինի հավիտյանս հավիտենից*»։
Սուրբ Երրորդության անունից օրհնվում են եկեղեցու բոլոր խորհուրդները, հոգևոր բարեպաշտական արարողությունների ընթացքում կիրառվող նյութերն ու առարկաները։ Քահանան, խաչակնքելով, կարող է Աստծո Օրհնությունը հրավիրել նաև որևէ անձի կամ նվիրական առարկայի վրա։

Օրհնության ծիսակարգերը
----------------------

Համապատասխան ծիսակարգով օրհնվում են տունը (տնօրհնեք), խաչը (խաչի օրհնություն և օծում), աղը (աղօրհնեք), սրբալույս Մյուռոնը (մյուռոնօրհնություն),սուրբ Սեղանը, ջուրը , բերքը և այլն։ Եկեղեցում, սաղմոսներից զատ, կատարվում են Օրհնության շարականներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայկական առաքելական ավերված եկեղեցի Վրաստանի Կախեթի մարզի Սագարեջոյի շրջանի Սագարեջո քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու մասին քիչ տեղեկատվություն է հայտնի։ Կառուցման թվականը անհայտ է։ 1818 թվականի վավերագրերից մեկում գրված է, որ այն կառուցվել է իշխան Ավետիք Բեհբուդյանի ֆինանսավորմամբ։

19-րդ դարում Բեհբուդյան տոհմի ներկայացուցիչները հին եկեղեցու տեղում կամ որպես շարունակություն կառուցել են նոր եկեղեցի։ Եկեղեցու մասին առկա են բազմաթիվ վկայություններ 19-րդ դարի վավերագրերում։

1914 թվականին եկեղեցուն կից բացվել է հայկական դպրոց։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին գործել է մինչև 1923 թվականը, որից հետո փակվել է։ Փակվելուց կարճ ժամանակ անց ամբողջությամբ քանդվել է և տեղում հիվանդանոց կառուցվել։

Եկեղեցում պահվել են բազմաթիվ արժեքավոր եկեղեցական իրեր՝ հին ձեռագրեր, գրքեր, խորհրդատետր, սրբապատկեր, արծաթե սկիհ, աշտանակ, շուրջառ և այլն։

Տես նաև
-------

* Սագարեջոյի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու դպրոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայերը Կախեթում Archived 2021-06-13 at the Wayback Machine.. Սամվել Կարապետյան, հրատ.՝ Հայաստանի ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կոզմակերպություն, Երևան 2004 թ.:
2. 1 2  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 2569, թ. 10:
3. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1:
4. ↑  «Մշակ», 1914, № 260, էջ 3։
5. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 57, ց. 3, գ. 463, թ. 33:
**Նևշեհիր** (թուրքերեն՝ Nevşehir), քաղաք Թուրքիայի կենտրոնական հատվածում, Նևշեհիրի մարզում։ Այն Նևշեհիրի մարզկենտրոնն է։ Գտնվում է Անատոլիական սարահարթի կենտրոնական հատվածում։ Քաղաքի նախկին անվանումը եղել է Մուշքար, իսկ հնում քաղաքը կոչվել է Նիսսա։ 2000 թվականի մարդահամարի տվյալներով, քաղաքի բնակչությունը կազմել է 67 864 մարդ։ Կենտրոնի միջին բարձրությունը կազմում է 1224 մետր։ Նևշեհիրի տակ գտնվել է հնագույն քաղաքի հետքեր։

Պատմություն
-----------

Նևշեհիրի տարածքը հնում բնակեցված է եղել խեթերի կողմից։ Այն փոքր գյուղ էր, որը գտնվել է Քըզըլըրմաք գետի ափին։ Ավելի ուշ, Նևշեհիրը գրավվել է ասորիների, փռյուգիացիների, իսկ արդեն մ.թ.ա. 546 թվականին քաղաքը գրավել է պարսից Քիրոմ I-ը։ Մ.թ.ա. 333 թվականին քաղաքը գրավել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին։ Ալեքսանդրի մահից հետո, քաղաքը անցել է Սելևկյանների կայսրության կազմը, իսկ ավելի ուշ մտել է Կապադովկիայի թագավորության կազմը։ Նոր թվարկության սկզբին, քաղաքը անցել է Հռոմեական կայսրության կազմը։

2015 թվականին քաղաքի տակ հայտնաբերվել է ստորգետնյա քաղաք, որտեղ սելջուկների և քոչվոր այլ ցեղերի հարձակումների ժամանակ, կարող էին թաքնվել քաղաքի բնակիչները։ Այնտեղ կարող էր տեղավորվել, ավելի քան, 20 000 մարդ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այն կիրառվել է բյուզանդական ժամանակաշրջանից մինչև օսմանյան ժամանակաշրջան։ Այլ տվյալներով, այն ի հայտ է եկել 5000 տարի առաջ։ Այն ստորգետնյա ամենամեծ քաղաքն է աշխարհում, ընդ որում աշխարհի մեծությամբ երկրորդ ստորգետնյա քաղաքը՝ Դերինքույուն գտնվում է Նևշեհիրից 29 կիլոմետր հեռավորության վրա։

1071 թվականից հետո քաղաքը գրավել են սելջուկները։ Ռումի սուլթան Քըլըչ Արսլան II-ը երկիրը բաժանել է իր որդիների միջև։ Նևշեհիրը անցել է Մեսութին, սակայն նրա ավագ եղբայր Սուլայման Ռուքն ադ Դինը ստիպեց եղբորը՝ քաղաքը թողնել իրեն։ 1308 թվականին քաղաքը անցել է մոնղոլների տիրապետության տակ։ 16-րդ դարի սկզբին քաղաքը գրավել են թուրքերը։ 1954 թվականին Նևշեհիրը, որը գտնվում էր Նիղդեի մարզում, դարձավ նորաստեղծ մարզի կենտրոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  В Турции обнаружен гигантский подземный город
2. ↑  В Турции случайно обнаружен крупнейший подземный город, возникший 5.000 лет назад

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт правительства Невшехира (թուրքերեն)
	+ Карта района Невшехир(չաշխատող հղում)
* Административная карта Невшехира Archived 2009-03-05 at the Wayback Machine.
* В Турции случайно обнаружен крупнейший подземный город, возникший 5.000 лет назад
* Massive Underground City Found in Cappadocia Region of Turkey

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր  |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4291428-0 · LCCN: n90647382 · VIAF: 151401109 · WorldCat VIAF: 151401109 |

 |

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Նևշեհիրի մարզի վարչական բաժանում**

|  |  |
| --- | --- |
| **Քաղաքատիպ բնակավայրեր**: | **Նևշեհիր** |
| **Գյուղատիպ բնակավայրեր**: | Աջըգյոլ | Ավանոս | Դերինքույու | Գյուլշեհիր | Հաջիբեքթաշ | Քյոզաքլը | Ուրգյուփ |

 |
**Ամուտեղի եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Արցախի Հանրապետության, Քաշաթաղի շրջանի, Ուռեկան գյուղից դեպի հյուսիս, կառուցվել է 17-րդ դարում։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո Քաշաթաղի շրջանի օկուպացվել է Ադրբեջանի կողմից։

Այս եկեղեցու մասին առաջին հիշատակումը կատարվել է Մ. Բարխուդարյանի կողմից։ Պատմելով համանուն գյուղի ամրոցի մասին, նաև խոսում է այս եկեղեցու մասին։ Իսկ Ս. Կարապետյանը իր նկարագրությունների մեջ ներկայացվում է որպես փոքրիկ եկեղեցի և թվագրվում է 17-ից 18-րդ դարերի։

Եկեղեցին միանավ բազիլիկ կառույց է, ուղղանկյունաձև խորանով և թաղածածկ, կառուցվել է կրաքարով և կրաշաղախով։ Միակ մուտքը արևմտյան կողմից է, քարերն ու բարավորը սրբատաշ են։ Ունի նաև մեկ պատուհան արևելյան կողմից։
Եկեղեցու արտաքին չափերն են 7,67x4,79 մետր։

2019 թվականին եկեղեցին վերանորոգվել և վերաօծվել է Սուրբ Վարդան անունով։

Արցախյան երրորդ պատերազմի ռազմական գործողությունների ընթացքում եկեղեցին չի տուժել, հետպատերազմյան վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ամուտեղի եկեղեցի»
**Ջերմաէներգետիկա**։ Բնագավառի առաջին թերմոդինամիկական հետազոտությունները կատարվել են Երևանի Պետական Համալսարանում և Երևանի Պետական Ինստիտուտում (Հակոբյան և ուրիշներ)։ Հետազոտվել են ՋԷԿ-երի ռեժիմների լավարկան հարցեր, մշակվել արտադրվող էլեկտրա-ջերմային էներգիաների միավորի համար վառելիքի տեսակարար ծախսի նվազեցման միջոցառումներ, վառելիքաէներգետիկական պաշարների օգտագործման արդյունավետության գնահատման մեթոդ (Ղուլոյան)։ Էներգետիկայի ԳՀԻ ջերմաէներգետիկայի լաբորատորիայում (Արշակյան և ուրիշներ) հետազոտվել են ջերմաֆիկացման, կենտրոնացված ջերմամատակարարման, էլեկտրական և այլ եռակի էներգամատակարարման համակարգերի զարգացման հարցեր։ ԵՊԻ-ում առաջարկվել են սառնասպառման տեսակարար չափաքանակների որոշման և սառնամատակարարման համակարգի հաշվարկի մեթոդներ, մշակվել են սառնա-ջերմասառնամատակարարման համակցված համակարգեր (Ղուլոյան, «Ջերմաև սառնամատակարարումը տաք կլիմայի պայմաններում», ուսումնական, 1973)։ Հետազոտվել է ջրի խորացող սակավության շրջաններում աշխատող ջէկի և ԱԷԿ-ի համար ցածր պոտենցիալ ունեցող լավագույն համալիրի ընտրության հարցը։ Խտացման (կոնդենսացում) հովացնող տեղակայանքների արդյունավետությունը բարձրացնելու և ջերմային թափոններն ագրոտեխնիկայում օգտագործելու նպատակով առաջարկվել են այդ տեղակայանքների վերակառուցման մեթոդներ, որոնք ներդրվել են Հրազդանի ՊՇԷԿ-ում։ ՀՀ-ում էներգետիկ, ճգնաժամի տարիներին (1992-1995) կենտրոնացված ջերմամատակարարման համակարգերի արտադրական ծավալները և ջերմամատակարարման աղբյուրների թիվը կրճատվել է մոտ 20 անգամ։ 1995-1996 թվականներին ֆրանսիական ԲՍԵՕՄ ընկերության և էներգետիկայի ԳՀհ-ի համատեղ հետազոտություններով բացահայտվել է Երևան և Մասիս քաղաքների ջերմամատակարարման համակարգերի շատ ցածր արդյունավետությունը (համապատասխանաբար՝ 50 և 57 %), որը ջերմային էներգիայի շուկայի ձևավորման պայմաններում կենտրոնացված ջերմամատակարարման համակարգերը դարձնում էր անմրցունակ։ ՀՀ Կառավարության «ՀՀ բնակավայրերի ջերմամատակարարման բնագավառի բարեփոխումների մասին» 2002 թվականի որոշմամբ հավանություն է տրվել 4 քաղաքների ջերմամատակարարման ռազմավար, նախագծին։ Հետազոտվել են շուկայի ջերմամատակարարման տարբեր սխեմաների և տեխնոլոգիաների տնտեսական ու մրցակցային առանձնահատկությունները, բացահայտվել է, որ և՝ կենտրոնացված, և՝ ապակենտրոնացված (անհատ, կամ խմբային) ջերմամատակարարման համակարգերը կարող են մրցունակ լինել ձևավորվող շուկայական միջավայրում։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի էներգետիկա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Կառավարման համակարգն իրենից ներկայացնում է տվյալ երկրում իշխանության ձևավորման և ժողովուրդ-իշխանություն փոխհարաբերությունների համակարգ։ Ըստ կառավարման համակարգի՝ պետությունները լինում են՝

* հանրապետություններ.
* միապետություններ։

Միապետական կառավարման համակարգի պարագայում իշխանությունը փոխանցվում է ժառանգաբար, ժողովուրդն այստեղ իշխանության ձևավորման գործընթացում էական ազդեցություն չի ունենում։ Միապետությունները բաժանվում են 2 խմբի՝

* բացարձակ.
* սահմանափակ։
* Հարրի Փոթեր

Սահմանափակ միապետությունները իրենց հերթին բաժանվում են՝

* սահմանադրական կամ պառլամենտական.
* դուալիստական կամ երկակի միապետություններ։

Սահմանափակ միապետություններում, չնայած նրան, որ իշխանությունը փոխանցվում է ժառանգաբար, միապետի իշխանությունը սահմանափակված է սահմանադրությամբ և օրենքներով։ Սահմանադրական միապետություններում միապետը հանդիսանում է պետության գլուխը, սակայն գործադիր իշխանության ձևավորման գործընթացի վրա նա էական ազդեցություն չունի, կառավարության ձևավորման իրավունքը պատկանում է պառլամենտին։ Դուալիստական միապետություններում միապետը իրականացնում է մասնակի օրենսդիր, մասնակի գործադիր լիազորություններ, բացի դրանից միապետի գահակալության հարցը դրվում է քվեարկության պառլամենտում։ Դուալիստական միապետությունների օրինակներ են՝ ԱՄԷ-ը, Քուվեյթը, Բահրեյնը։ Սահմանադրական միապետությունները ավելի տարածված են։ Դրանցից են Մեծ Բրիտանիան, Ճապոնիան, Բելգիան, Նիդեռլանդները Շվեդիան, Պորտուգալիան։

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պետության և պետական կառավարման ձևեր |
| --- |
|  |
| Ավազակապետություն • Ավտոկրատիա • Արիստոկրատիա • Բացարձակ միապետություն • Բռնապետություն • Գերոնտոկրատիա • Դաշնություն • Դիարխիա • Եռապետություն • Թեոկրատիա • Ժողովրդավարություն • Իսլամիստական պետություն • Խորհրդարանական ժողովրդավարություն • Կեսարոպապիզմ • Կոնդոմնիում • Կրիտարխիա • Համադաշնություն • Հանրապետություն • Մերիտոկրատիա • Միակուսակցական պետություն • Միապետություն • Նետոկրատիա •Պարտիտոկրատիա • Պլուտոկրատիա • Պոնտիֆիկատ • Պսևդոկրատիա • Սահմանադրական միապետություն • Տեխնոկրատիա • Ունիտար պետություն • Քառապետություն • Օլիգարխիա • Օխլոկրատիա |

 |
**Սարգոն II** (ասուր․ Շարրուքին՝ «օրինական արքա»), Ասորեստանի թագավոր մ․թ․ա․ 722-705 թթ.։ Գահ է բարձրացել ավագ եղբորը՝ Սալմանասար 5-րդին դավադրաբար գահընկեց անելուց հետո։

Իր դիրքն ամրապնդելու նպատակով մեծ արտոնություններ է շնորհել բարձրաստիճան վերնախավին, զինվորականներին, վերականգնել է Ասորեստանի, Բաբելոնիայի հին քաղաքների՝ Աշշուրի, Նիպպուրի, Սիպպարի և Բաբելոնի արտոնությունները, իր կողմն է գրավել քրմական և առևտրական դասին։ Ամրացրել է բանակը, ստեղծել վարձկան զորք։ Արտաքին ասպարեզում շարունակել է հոր՝ Թիգլատպալասար III նվաճողական քաղաքականությունը։ 721 թ-ին գրավել է դեռևս Սալմանասար V ժամանակ պաշարված Սամարիան՝ Իսրայելի մայրաքաղաքը, 720 թ-ին՝ Ռաֆիա քաղաքը (Գազայից հարավ) և պարտության մատնել նրան դաշնակցած եգիպտական զորքին, 719 թ-ին հաղթել է Կարքեմիշի թագավորին։

Սարգոն II մանրակրկիտ նախապատրաստվել է Ասորեստանի գլխավոր թշնամու՝ Ուրարտուի դեմ պատերազմին, կենտրոնական իշխանության դեմ է հրահրել Ուրարտուի տարբեր մարզերի կառավարիչներին։ Մ․թ․ա․ 714 թ. Սարգոն II մտել է Մանա, ապա Ուրմիա լճի հյուսիս-արևելյան կողմից ներխուժել Ուրարտուի կենտրոնական շրջաններ, գրավել և ավերել է մի շարք քաղաքներ։ Ասորեստան վերադառնալու ժամանակ մի ընտիր գնդով անսպասելի հարձակվել է Ուրարտուի կրոնական կենտրոն Մուսասիրի (Մուծածիր) վրա, գրավել և թալանել է այն, տարել հսկայական հարստություն՝ ոսկե, պղնձե, արծաթե բազմաթիվ իրեր, արձաններ, այդ թվում՝ ուրարտական դիցարանի գլխավոր աստված Խալդիի և նրա կին Բագմաշտուի (Վարուբանի) պղնձաձույլ արձանները։ Սարգոն II խոչընդոտել է Ուրարտուի և Փռյուգիայի դաշինքին՝ արևմուտքում և Էլամի ու Բաբելոնի դաշինքին՝ արևելքում։ Գրավել է Մարաստանի մի շարք շրջաններ։ Մ․թ․ա․ 712-707 թթ. ընթացքում Սարգոն IIկառուցել է տվել նոր մայրաքաղաք Դուր-Շարրուքինը (այժմյան Խորսաբադը), այն բնակեցրել տարբեր երկրներից գերեվարած բնակիչներով և արքունիքը Քալախից տեղափոխել այնտեղ։ Սպանվել է արշավանքի ժամանակ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90516674 · BNF: 12181194z · GND: 118605542 · ISNI: 0000 0004 4888 0203, 0000 0003 8683 6513 · LCCN: n85018589 · NLA: 35668783 · NTA: 074242121 · NUKAT: n2008092038 · SUDOC: 030387310 · VIAF: 71433686, 490159474049127660297, 79073193, 211462895, 43158427824606060125, 1956159474343027662578, 51157523294327031604, 581159474066327660264, 341144647712331813728, 499152636166120052374 · WorldCat VIAF: 71433686, 490159474049127660297, 79073193, 211462895, 43158427824606060125, 1956159474343027662578, 51157523294327031604, 581159474066327660264, 341144647712331813728, 499152636166120052374 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 219)։*  |
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի** Շամքորի շրջանի Ջագիր գյուղում (այժմ՝ Ադրբեջանի Հանրապետություն)։ Եկեղեցին ըստ ճարտարապետական-ոճական առանձնահատկությունների՝ ԺԷ-ԺԸ (17-19-րդ) դարերի կառույց է։ ԺԹ դարում ենթարկվել է նորոգման (լայնացվել են հարավային ճակատից բացված լուսամուտները)։ 1985 թվականին եկեղեցու թաղն ամբողջությամբ փլվել է։

Արխիվային վավերագրերում եկեղեցին վկայված է 1840-ական թվականներից։ Նախապես կոչվել է Սուրբ Գևորգ, ապա վերակառուցումից հետո օծվել որպես Սուրբ Աստվածածին (1885 թվականից ստույգ հայտնի է այս անվամբ)։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին 17-19-րդ դարերի կառույց է։

Նկարագրություն
--------------

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին 21,5×11,6 մետր արտաքին չափերով, փայտածածկ բազիլիկ շինություն է։ Խորանի երկու կողմերում կան ուղղանկյունաձև հատակագծով թաղակապ մեկական ավանդատներ։ Լուսավորությունն իրականացվել է արևելյան, արևմտյան և հարավային ճակատներից բացված, դեպի ներս լայնացող 7 լուսամուտներով (3-ական արևելքից և հարավից, 1-ը՝ արևմուտքից)։ Մուտքերը երկուսն են՝ արևմուտքից և հարավից։ Եկեղեցին կառուցվել է անմշակ քարով, կրաշաղախով։ Պատերի մեջ ագուցված են շուրջ երեք տասնյակ գեղաքանդակ արձանագիր խաչքարեր։ Խաչքարերի վրա պահպանվել են արձանագրություններ։ Եկեղեցու ներսում՝ հյուսիսարևելյան ավանդատան արևմտյան պատին, ստորին մասում պահպանվել է 4 տող արձանագրություն.

Ես Սիմաւոնս կանկնեցի l̩ զխաչս եղբաւրն իմ Ուսէփին, l̩ հաւր իմ Ոհանէսին, մաւր իմ(ո)յ l̩ Նազխաթունին, թվ(ին) ՉԻԴ (1275)։

Իշխանությունների կողմից Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին փակվել է 1928 թվականին։

Գրականություն
-------------

1. Ս. Կարապետյան, ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԱՐՑԱԽ, էջ 520-525։
2. Քաջբերունի, Բադա գիւղի աւերումը, էջ 733։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահան Միրաքյան (այլ կիրառումներ)

**Վահան Օնիկի Միրաքյան** (1936, ապրիլի 27, Երևան - 2014, մայիսի 7, Լոս Անջելես), հայ օպերային երգիչ (քնարադրամատիկական տենոր)։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1976)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Երևանում։ Դպրոցական տարիներին ընտանիքով տեղափոխվել է Կիրովական (այժմ՝ Վանաձոր), որտեղ սովորել է թիվ 4 միջնակարգ դպրոցում։

1953 թ. ընդունվել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա` պրոֆեսոր Թամարա Շահնազարյանի դասարան։ 1956 թ. հրավիրվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոն։

1963 թ. համամիութենական տենորների մրցույթում գրավել է առաջին տեղը և առաջին հինգ երգիչների հետ կատարելագործվելու է մեկնել Իտալիա։ 1963-1967 թթ. վերապատրաստվել է Միլանում` մաեստրո Ջ. Բարիի ղեկավարությանբ։ Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում և Պարմայում հանդես է եկել համերգային մեծ ծրագրով։

1967-1980 թթ. եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մենակատար։

1981-2005 թթ. ապրել և ստեղծագործել է Ավստրիայում, դասավանդել Վիեննայի կոնսերվատորիայում։ 1983 թ. Վինչենցո Բելլինիի «Նորմա» օպերայում աշխարհահռչակ երգչուհի Մոնտսերատ Կաբալիեի հետ կատարել է Պոլիոնի դերերգը։

Ելույթներ է ունեցել նաև Վիեննայի, Համբուրգի, Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» և այլ օպերային թատրոններում, հանդես եկել նաև որպես կամերային երգիչ։

2002 թ. համերգային ծրագրով Երևանում հանդես է եկել որդու՝ օպերային երգիչ, տենոր Արմեն Միրաքյանի հետ։

2005 թվականից ապրում և ստեղծագործում էր ԱՄՆ-ում։

Մահացել է Լոս Անջելեսում, 2014 թ. մայիսի 7-ին։

Խաղացանկ
--------

Դերերգերից են՝ 

* Լենսկի՝ Պյոտր Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»
* Հերցոգ՝ Ջուզեպպե Վերդիի «Ռիգոլետտո»
* Ալֆրեդ՝ Ջուզեպպե Վերդիի «Տրավիատա»

Երգել է նաև հայ կոմպոզիտորների օպերաներում. 

* Սարո՝ Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»
* Սայաթ-Նովա` Ալեքսանդր Հարությունյանի «Սայաթ-Նովա»

Դասական խաղացանկից կատարել է՝ 

* Էդգար՝ Գաետանո Դոնիցետտիի «Լուչիա դի Լամերմուր»
* Խոսե՝ Ժորժ Բիզեի «Կարմեն»
* Ռուդոլֆ՝ Ջակոմո Պուչինիի «Բոհեմ»
* Ռադամես՝ Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»
* Կավարադոսի՝ Ջակոմո Պուչինիի «Տոսկա»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Մահացել է օպերային երգիչ Վահան Միրաքյանը


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ուղղագրություն**, որևէ լեզվի համար հանրության կողմից ընդունված գրելու կանոնների համակարգը։

Ամեն մի լեզու հետևում է որոշակի ուղղագրության սկզբունքի (սկզբունքների)։ Առավել հայտնի են ուղղագրական հետևյալ սկզբունքները՝ հնչյունական կամ հնչույթային, պատմական կամ ավանդական, ձևաբանական, սիմվոլիկ, բառակազմական սկզբունքները։ Հայերենին հատուկ է գերազանցապես հնչյունական և պատմական սկզբունքը, ռուսերենին՝ հնչյունականը և ձևաբանականը, անգլերենինը, ֆրանսերենինը՝ հիմնականում պատմականը։

Հնչյունական սկզբունք
--------------------

Հնչյունական գրի մեջ յուրաքանչյուր հնչույթի համապատասխանում է մի տառ, և բառերը գրվում են այնպես, ինչպես արտասանվում են։ Հնչյունական գրի սկզբունքի վրա է հիմնված այբուբենների մեծ մասը ստեղծման ժամանակ։ Հայերենի նոր ուղղագրությունը փորձում է հետևել հնչյունական սկզբունքին։

Ձևաբանական սկզբունք
-------------------

Ձևաբանական սկզբունքը հիմնված է բառի միատեսակ գրության վրա, անկախ նրա արտասանությունից՝ թեքման կամ բառակազմության ժամանակ։ Շատ լեզուներում բառերը, ստանալով բառակազմական կամ բառահարաբերական մասնիկներ, փոխում են իրենց արտասանությունը, ենթարկվում են հնչյունափոխության, բայց նրանց գրությունը մնում է անփոփոխ։ Օրինակ՝ ռուսերեն дом «տուն» հոգնակի սեռականում արտասանվում է дамов, բայց գրվում է домов։

Պատմական սկզբունք
-----------------

Պատմական սկզբունքը հիմնված է բառերի ավանդական գրության վրա, որի շնորհիվ պահպանվում է բառերի հնից ավանդված գրությունը, հակառակ այն բանին, որ նրանց արտասանությունը փոխվել է։ Ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվի ուղղագրությունը միայն մասամբ է պատմական (ավանդական)։ Այս սկզբունքով են, օրինակ, գրվում հետևյալ բառերը՝ երգ, երկիր, արջ, որբ, վարդ, մարդ։

### Ստուգաբանական սկզբունք

Պատմական գրության մի տեսակն է ստուգաբանական սկզբունքը, երբ բառը գրվում է համապատասխան իր ստուգաբանության։ Օրինակ՝ հայերենում, հակառակ այն կանոնին, որ *է, օ* տառերը գրվում են միայն բառասկզբում, մենք գրում ենք նաև բառամիջում՝ այսօր, ապօրինի, վայրէջք, մանրէ, հօգուտ։

Սիմվոլիկ սկզբունք
-----------------

Սա հիմնականում համանունները գրությամբ զանազանելու համար է։ Հայերենը մասամբ հետևում է այս սկզբունքին՝ Ասիա (աշխարհագրական անուն)-Ասյա (անձնանուն)։ Սիմվոլիկ սկզբունքին են պատկանում նաև հապավումները։

Տես նաև
-------

* Ուղղագրական բառարան
* Հայերենի ուղղագրություն

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Է. Բ. Աղայան, Լեզվաբանության ներածություն, Երևան, Մակմիլան Արմենիա, 2009, էջ 109։
2. 1 2 3 4 5 6  Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայրենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 595-598։
3. 1 2 3 4 5 6  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1975, էջ 300։
Համաձայն քրիստոնեական ավանդական հրեշտակաբանության (սրա հիմնական փոխանցողը սուրբ Դիոնիսիոս Արիոպագացին է) հրեշտակաց 9 դասերի մեջ առաջին քահանայապետությունը՝ սերովբեներ-քերովբեներ-աթոռներ, անդրանցական ոլորտում խորհրդաբանորեն ակնարկում է Սուրբ Երրորդության երեք Անձերը և եկեղեցական նվիրապետության երեք հիմնական աստիճանները՝

* Հայր Աստված – – եպիսկոպոս
* Որդի Աստված – – քահանա
* Հոգի Աստված – – սարկավագ

Սրանցից ամեն մեկն իր գործունեությամբ իրականացնում են Աստվածության երկնային և երկրային ծրագրերը և բարեխոսում են մեր՝ մարդկանց համար ու օրհնում Աստվածային Երրորդությանը. «Բազմաչեայ հոյլք քրովբէից, երեքսրբեանդ սրովբէից. աթոռք անեղ աստուածութեանն համագոյ երրորդութեանն. բարեխօս լերուք առ տէր վասն մանկանց եկեղեցւոյ. ընդ նոսին որդիք լուսոյ տուք օրհնութիւն երեակ լուսոյն»։

«Աթոռք անեղ Աստվածությանը» (Կող. 1։16) երբեմն նույնացվում և ձուլվում են սերովբեների և նրանց պաշտոնի հետ, քանի որ սերովբեները Աստծո գահի կրողներն են։ Ըստ Գր. Տաթևացու՝ աթոռների անվանումը բնորոշում է նրանց բնույթը. նրանք բարձր են, ուղիղ և հաստատուն, քանի որ վեր են ամեն տեսակ նյութական բաներից, ուղիղ են և անխոտոր, բացարձակապես անհաղորդ են երկրավոր խորհուրդներին և մյուս կողմից ուղղակիորեն հաղորդակից են աստվածային գիտելիքներին և Աստվածությանը։

Երկնային զորությունները, համաձայն Հայոց Եկեղեցու դավանանքի, մասն են կազմում Սուրբ Եկեղեցու՝ զբաղեցնելով Անդրանկաց կամ Հաղթանակած եկեղեցու դասը։ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին ունի տոն նվիրված հրեշտակապետներին և բոլոր հրեշտակներին՝«Սուրբ հրեշտակապետներ Գաբրիելի և Միքայելի ու բոլոր երկնային զորքերի տոնը»։

Տես նաև
-------

* Հրեշտակներ
* Սերովբեներ
* Քերովբեներ
* Պետություններ, հրեշտակապետեր, հրեշտակներ

Աղբյուրներ
----------

1. Աստուածաշունչ Մատեան Հին և Նոր Կտակարանների, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին և Հայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութիւն, 2004։
2. Դիոնիսիոս Արիոպագացի, Յաղագս երկնային քահանայապետութեան, Edited by Robert W. Thomson, Lovanii, 1987
3. Ժամագիրք ատենի, Երուսաղեմ, 1986 թ
4. Գրիգոր Տաթևացի, Գիրք Հարցմանց, Երուսաղեմ։
5. Սբ. Գրիգոր Տաթևացի, Ամառան հատոր, Երուսաղեմ, 1998 թ։
6. Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, 2002 թ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աստվածաշունչ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Գորանբոյի շրջանի (նախկին Կասում Իսմայիլովի շրջանի) Ղարադաղլու (en) գյուղում։

Պատմություն
-----------

Բազմաթիվ վավերագրերում (1847, 1849, 1852) հիշատակվող Ղարադաղլուի Սբ. Գևորգ հողաշեն-փայտածածկ եկեղեցու հիմնադրման ստույգ տարեթիվն անհայտ է, սակայն 1861 թ-ից նույն անվամբ եկեղեցին արդեն հիշվում է որպես քարաշեն կառույց։

Հայտնի է, որ Սուրբ Գևորգ եկեղեցում էին պահվում Սբ. Գևորգի և Սբ. Մինասի մասունքները.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ...որ 1871-ին ջրաղացի նախկին տէր՝ թիֆլիսեցի Նիկողայոս և Հռիփսիմէ Հախվերդեանցները՝ փայտեայ տուփիկներից հանել՝ արծաթեայ պահարաններում են զետեղել... |  |

Հայտնի է նաև, որ եկեղեցին կառուցողի մարմինը ամփոփվել է տաճարի ներսում։

Ինչպես Սբ. Գևորգ եկեղեցին, այնպես էլ գյուղից 200 մ հարավ՝ Կուրակ գետի ձախ ափին գտնվող Սբ. Նահատակ ուխտատեղիի մատուռը 1905 թ. նոյեմբերին թուրքերը կողոպտել ու ավերել են։

1911 թ. Գանձակի հոգևոր վարչությունը որոշել էր տուժած եկեղեցուն նվիրաբերել եկեղեցական գրքեր։

### Քահանաներ

1869 թվականին քահանա է ձեռնադրվել «Սարգիս քհնյ. Տէր Առաքելեանց ղարադաղլուեցի, ի վերայ սբ. Գէորգ եկեղեցւոյն հայոց Ղարադաղլու գեղջ»։

Հայտնի է, որ Սարգիս Տեր-Առաքելյանցը քահայանայագործել է առնվազն մինչև 1910 թ. ընդ որում հովվելով Խոյլար գյուղի հասարակությանը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Բարեբախտաբար, ժամանակին եկեղեցու շինարարական արձանագրությունն ընդօրինակվել ու հրատարակվել է, որի շնորհիվ էլ պարզվում է, որ հողաշեն հին եկեղեցին քարաշեն նոր կառույցով փոխարինվել է 1855 թվականին։

Տես նաև
-------

* Գերանբոյի շրջան
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Խոյլու)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 3814, թ. 97-98, գ. 3818, թ. 95-96, գ. 3819, թ. 105
2. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 3835, թ. 147-148, գ. 33874, թ. 30
3. ↑  Նազարեան Էմմանուէլ քահ. Տպաւորութիւններ Գանձակից, «Նոր-Դար», 1899, N 85, էջ 2
4. ↑  «Արձագանք», 1886, N 19, էջ 279-280
5. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 3764, թ. 278
6. ↑  «Արարատ», 1911, էջ 522
7. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 56, ց. 1, գ. 5394, թ. 10
8. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 56, ց. 3, գ. 52, թ. 28
9. ↑  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 429