**Ժաննա Մարթեն Սիսե** (ֆր.՝ Jeanne Martin Cissé; ապրիլի 6, 1926(1926-04-06), Kankan, Գվինեա - փետրվարի 21, 2017(2017-02-21), Կոնակրի, Գվինեա), Գվինեայի հասարակական և քաղաքական գործիչ, մանկավարժ։ Երկիրը ներկայացրել է ՄԱԿ-ում, իսկ 1972 թվականին դարձել Է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նախագահի պաշտոնն զբաղեցրած առաջին կինը։ Գվինեայի կառավարությունում սոցիալական հարցերի նախարար է եղել 1976 թվականից մինչև 1984 թվականի ռազմական հեղաշրջումը։

Կենսագրություն
--------------

Մարթեն Սիսեն ծնվել է Կանկանում, Գվինեայում. ընտանիքի յոթ երեխաներից ավագն է։ Նրա հայրը՝ Դարիկո Մարթեն Սիսեն, փոստի և հեռագրության ֆրանսիական ծառայության աշխատակից էր, ծնունդով` մանդինկայի ժողովրդից էր, սոնինկե արմատներով, իսկ նրա մայրը, մանկաբարձուհի Դամայե Սուման՝ սուսու ժողովրդից էր։ Ավարտել է Սենեգալի Դակարի մերձակայքում գտնվող Ռաֆիսկի Բարձրագույն ուսուցիչների վերապատրաստման դպրոցը՝ ուսուցիչ աշխատելու համար։

Կարիերա
-------

Մարթեն Սիսեն դարձել Է Գվինեայի առաջին կին ուսուցչուհիներից մեկը։ Իր մանկավարժական կարիերան Կանկանի օրիորդանց դպրոցում սկսել է 1944 թվականին, 1954-1958 թվականներին աշխատել է որպես դպրոցի տնօրեն։ 1946 թվականին դարձել է Մանդինկա միության անդամ։ Հանդիպելով այդ ժամանակաշրջանի ակտիվիստ և ապագա առաջին նախագահ Ահմեդ Սեկու Տուրեի հետ, Սիսեն 1947 թվականի դեկտեմբերին միացել է Աֆրիկայի դեմոկրատական ասոցիացիային։ 1950-ական թվականներին նա ամուսնու հետ բնակվում էր Սենեգալում, 1954-ի հոկտեմբերին Ֆրանսիայում կանանց միջազգային ֆեդերացիայի համագումարում ներկայացնում էր Սենեգալի դեմոկրատական միությունը։ 1958 թվականին Գվինեայի անկախության հանրաքվեից և հռչակումից հետո վերադարձել է Գվինեա, որտեղ նրա ամուսինը Գվինեայի Նոր հանրապետությունում դարձել է առողջապահության նախարարության աշխատակազմի ղեկավար, իսկ նա ակտիվորեն մասնակցել է արհմիութենական և կանանց շարժմանը։

1959 թվականին Մարթեն Սիսեն պատվիրակ էր Բամակոյում արևմտաաֆրիկյան կանանց միության համագումարում, որն աջակցում էր կանանց պանաֆրիկյան շարժմանը։ 1962-1972 թվականներին եղել է աֆրիկյան կանանց համաժողովի գլխավոր քարտուղար։ Գվինեայի դեմոկրատական կուսակցության անդամ է 1958  թվականից, 1971 թվականին, ամուսնու մահից հետո, դարձել է դեմոկրատական կուսակցության կենտկոմի անդամ։ 1968 թվականին ընտրվել է խորհրդարանի անդամ (Գվինեայի Ազգային ժողով), 1974 թվականի դեկտեմբերից եղել է Օրենսդիր ժողովի նախագահի առաջին տեղակալը՝ դառնալով այդ պաշտոնում առաջին կինը։ Նաև եղել է երկրի ներկայացուցիչը Ժնևում ՄԱԿ-ի կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովում (1963-1969 թվականներին) և ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների հանձնաժողովում։

1972 թվականին Մարթեն Սիսեն նշանակվել է ՄԱԿ-ին առընթեր Գվինեայի մշտական ներկայացուցիչ։ Գվինեան ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամ է եղել, և այդ կերպ Սիսեն դարձել է առաջին կինը, որը գլխավորել է խորհուրդը։ Նա նաև ընտրվել է ՄԱԿ-ի` ապարտեիդի դեմ հատուկ կոմիտեի նախագահ։

Մարթեն Սիսեն Գվինեա է վերադարձել 1976 թվականին՝ նախագահ Տուրեի խնդրանքով, որը նրան նշանակել է սոցիալական գործերի նախարար և Գվինեայի դեմոկրատական կուսակցության քաղբյուրոյի անդամ։ Տուրեի մահից հետո 1984 թվականին ձերբակալվել է այլ քաղաքական առաջնորդների հետ միասին և կալանքի տակ է եղել 13 ամսվա ընթացքում, բայց հետո ազատ է արձակվել` առանց որևէ մեղադրանքի։

1985 թվականի հուլիսին Դիարա Տրաորեի կողմից պետական հեղաշրջման անհաջող փորձից հետո նա լքել է Գվինեան՝ տեղափոխվելով Նախ Սենեգալ, ապա՝ Միացյալ Նահանգներ։ 1988 թվականին միացել է Հարավային Աֆրիկայում կանանց և երեխաների համերաշխության միջազգային կոմիտեին։ 2004 թվականին դարձել է ֆրանսախոս կանանց միջազգային ասոցիացիայի անդամ։ 2006 թվականին 80-ամյակի կապակցությամբ Մարթեն Սիսեին շնորհավորել են բազմաթիվ օտարերկրյա քաղաքական գործիչներ, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի նախագահ Ջորջ Բուշը, որը նշել է նրա արիությունը և աշխատանքը»։

Մարտին Սիսեի «Միլոյի դուստր» կենսագրությունը լույս է տեսել 2008 թվականին։ 1975-ին նրան շնորհվել է Լենինի միջազգային մրցանակ` «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար»։ 2014 թվականին Հարավաֆրիկյան Հանրապետության նախագահ Ջեյքոբ Զուման նրան պարգևատրել է Օլիվեր Տամբոյի շքանշանով՝ այդպիսով ճանաչելով նրան որպես Աֆրիկայում կանանց իրավունքների համար պայքարի առաջնորդ։

Անձնական կյանք
--------------

1946-ին Մարտին Սիսեն ամուսնացել է ոստիկանության տեսուչ Մոհամեդ Քամարեի հետ, որին չէր ճանաչում։ Վերջինս նույն տարում մահացել է ավտովթարից, երբ Սիսեն հղիության երրորդ ամսում էր։ 1948 թվականին նա ամուսնացել Է Գվինեայի դեմոկրատական կուսակցության հիմնադիրներից Անսուման Տուրեի հետ։ Վերջինս մահացել է 1971 թվականին, «Մար-Վերդե» գործողության պատճառով ձերբակալություններից հետո։ Մարթեն Սիսեն ունեցել է վեց երեխա, ապրել է ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Բալթիմոր քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4
2. 1 2  *Chiri, Ruwa* Madam Cisse: A sister at the UN (und) // *Afrika Must Unite*. — 1972. — Т. 2,. Архивировано из первоисточника 4 փետրվարի 2017.
3. ↑  Barthélémy, Pascale (2010). *Africaines et Diplômées à l’époque coloniale (1918-1957)*. Presses universitaires de Rennes. էջ 14.
4. 1 2 3 4  Camara, Mohamed Saliou (2013). *Historical Dictionary of Guinea*. Scarecrow Press. էջեր 79–80.
5. 1 2 3  Serbin, Sylvia (2015). *African Women, Pan-Africanism and African Renaissance*. UNESCO Publishing.
6. 1 2 3 4  Sheldon, Kathleen (2016). *Historical Dictionary of Women in Sub-Saharan Africa*. Rowman & Littlefield. էջեր 175–176.
7. 1 2 3  «A Woman Presides the Security Council». *Le Monde* (French). 1972 թ․ նոյեմբերի 2. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 4-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
8. ↑  Jeanne Martin Cisse(անգլ.) // *Ebony*. — Johnson Publishing Company, 1976. — С. 6.
9. ↑  «A trenton of dignitaries of the Sékou Touré regime are released». *Le Monde* (French). 1985 թ․ մայիսի 17. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 4-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
10. ↑  Fofana, Maimouna (2008 թ․ նոյեմբերի 12). «INFO GCI: Hadja Jeanne Martin Cissé en Guinée». *GCI* (French). Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 4-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
11. ↑  «Jeanne Martin Cissé publishes her memoirs». *Jeune Afrique* (French). 2008 թ․ հունիսի 2. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 4-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
12. ↑  Camara, Amara Moro (2014 թ․ ապրիլի 23). «Militante anti-apartheid : Jeanne Martin Cissé sera décorée le 27 avril par Jacob Zuma». *Guinee News* (French). Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 4-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1239604 · BNF: 16177055k · ISNI: 0000000080122702 · LCCN: no2010045786 · NLG: 103293 · SUDOC: 109084519 · VIAF: 301710904 · WorldCat VIAF: 301710904 |

 |

 |