**Միաեղջյուրի քարանձավը** (գերմ.՝ Einhornhöhle), ամենամեծ ցուցադրվող քարանձավն է կենտրոնական Գերմանիայի Արևմտյան Հարցում, գտնվում է մոտ 1,5 կմ Շարցֆելդից հյուսիս-արևմուտք՝ Հերցբերգ ամ Հարց տարածքում։ Դա դոլոմիտային շերտերում առաջացած կարստային քարանձավ է, որը մտնում է Զեխշտայնի կազմի մեջ։ Քարանձավը շատ հին պատմություն ունի և կապված է որոշակի թյուր կարծիքի հետ։

Պատմություն
-----------

Քարանձավն առաջին անգամ հիշատակվել է 1541 թվականին և ըստ տեղական լեգենդների համարվում է, որ ժամանակին եղել է միաեղջյուրների կացարան։ Վիլհելմ Լայբնիցն այցելեց քարանձավ և դրա մասին զեկույց գրել նշելով որ տեղացիները վաճառում են միաեղջյուրի մնացորդներ։ Այդ ժամանակներում քարացած ոսկորները, որոնք ենթադրաբար միաեղջյուրներից էին, մանրացնում էին և օգտագործում էին դեղամիջոց պատրաստելու համար։ 17-րդ դարում Մագդեբուրգի քաղաքապետ և գիտնական Օտտո ֆոն Գերիկեն թերթում հոդված է գրեց Զեյունիկենբերգում՝ Քեդլինբուրգի մոտ գտնվող Հարց լեռան վրա, հնագույն կենդանիների ոսկորների հայտնաբերման մասին։ Գերիկեի գրվածքների հիման վրա Լայբնիցը նկարել է միաեղջյուրի կմախքի գեղարվեստական վերակառուցում, օգտագործելով քարանձավում հայտնաբերված ոսկորները և նկարը հրապարակել է իր «Պրոտոգեա» գրքում։

Վերակառուցված գազանի կմախքը տարօրինակ տեսք ուներ։ Այն, իրոք, ուներ մեկ եղջյուր, բայց նաև ուներ միայն երկու ոտք, որոնք անհամաչափ երկար էին՝ համեմատած մարմնի և պոչի հետ։ Վերակառուցումը ենթադրում էր, որ այս կենդանին իրեն քարշ է տվել գետնի երկայնքով՝ իր հսկայական եղջյուրով դեպի առաջ։

Օսնաբրյուկի կենդանաբանական այգում «կմախքի» վերակառուցում
1872 թվականին Ռուդոլֆ Վիրխովը պեղումներ կատարեց այնտեղ և պարզեց, որ անհայտ ոսկորները իրականում բխում են անհետացած կենդանիներից, ինչպիսիք են մամոնտները և քարանձավային արջերը։ Հայտնաբերված բազմաթիվ ոսկորներից հայտնաբերվել է կենդանու ավելի քան 70 տեսակ, այդ թվում՝ կաթնասունների 60 տեսակ; նրանց մեջ քարանձավային առյուծն ու գայլը։ Պարզվեց, որ միաեղջյուրի եղջյուրը կենտեղջյուրի ժանիք է։

1905 թվականին միաեղջյուր քարանձավը այցելուների համար հասանելի դարձավ մուտքի պատկերասրահի կառուցման շնորհիվ։ Այդ ժամանակից ի վեր՝ ընդհանուր 610 մ երկարու

թյունից 270 մ բացվել է որպես ցուցադրական քարանձավ։ Միաեղջյուր քարանձավը Հարց-Բրունսվիկ Լենդ-Իսթֆալիա ազգային պարկի երեք տեղեկատվական կենտրոններից մեկն է։

Միաեղջյուր քարանձավն ունի անցակետ (թիվ 101), որը Harzer Wandernadel արշավային արահետների ցանցի մի մասն է։ 2021 թվականին քարանձավում հայտնաբերվել է Էյնհորնհոլեի հսկա եղնիկի ոսկորը, որը երբևէ հայտնաբերված եվրոպական արվեստի ամենահին նմուշն է, որը վերագրվել է նեանդերթալցիներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  *Unicorn Cave* Archived 2016-10-09 at the Wayback Machine. at www.einhornhoehle.de. Accessed on 10 May 2011.
3. ↑  *Einhornshöhle* Archived 2018-08-02 at the Wayback Machine. at www.einhornhoehle.de - click on the "Die Höhle" tab. Accessed on 10 May 2011.
4. 1 2 3 4  Green, Joseph (2023 թ․ ապրիլի 17). "The Cave of the Magdeburg Unicorn: How to get Fossils Wrong". *Historic Mysteries* (in ամերիկյան անգլերեն). Retrieved 2023 թ․ դեկտեմբերի 9.
5. ↑  "Leibniz on Unicorns | Issue 144 | Philosophy Now". *philosophynow.org*. Retrieved 2023 թ․ դեկտեմբերի 9.
6. ↑  Leder, Dirk; Hermann, Raphael; Hüls, Matthias; Russo, Gabriele; Hoelzmann, Philipp; Nielbock, Ralf; Böhner, Utz; Lehmann, Jens; Meier, Michael (September 2021). "A 51,000-year-old engraved bone reveals Neanderthals' capacity for symbolic behaviour". *Nature Ecology & Evolution* (in անգլերեն). **5** (9): 1273–1282. doi:10.1038/s41559-021-01487-z. ISSN 2397-334X. PMID 34226702.