**Յակով Պետրովիչ Պոլոնսկի** (դեկտեմբերի 18, 1819(1819-12-18) կամ դեկտեմբերի 19, 1819(1819-12-19), Ռյազան, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 30, 1898(1898-10-30)[…], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն, թաղված է Ռյազանում), ռուս բանաստեղծ։

Կյանքը և գործունեությունը
-------------------------

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1844)։ Մոսկվայում բարեկամացել է Պ․ Չաադաևի, Ա․ Գերցենի, Վ․ Բելինսկու, Ն․ Գոգոլի, Ի․ Տուրգենևի, Ա․ Ֆետի հետ։ 1844 թվականին լույս է տեսել Յակով Պոլոնսկու առաջին ժողովածուն՝ «Գամմաները», այնուհետև՝ «Բանաստեղծություններ 1845»-ը, որը հստակ աշխարհայացքի բացակայության պատճառով քննադատվել է Բելինսկու կողմից։ 1846-1851 թվականներին Յակով Պոլոնսկին ապրել է Թիֆլիսում, որտեղ հրատարակվել են նրա «Մազանդար» (1849) և «Մի քանի բանաստեղծություն» (1851) ժողովածուները, 1851 թվականից ապրել է Պետերբուրգում։ 1859-1860 թվականներին խմբագրել է «Ռուսկոյե սլովո» («Русское слово») ամսագիրը։ Ծառայել է արտասահմանյան գրաքննության կոմիտեում, մամուլի գործերի գլխավոր վարչության խորհրդում (1860-1896)։ 19-րդ դարի 60-ական թվականներին հասարակական ուժերի սահմանազատման շրջանում Յակով Պոլոնսկին եղել է պայքարից հեռու։ Արձագանքելով երկրի հասարակական-քաղաղաքական իրադարձություններին նա մնացել է քնարական բանաստեղծ, որի պոեզիայի կենտրոնում մարդու ներաշխարհն է («Դրոշմվածքներ», 1866, «Խրձեր», 1871, «Աշնանացան արտեր», 1876)։ 1878 թվականին կարեկցալից ոտանավոր է նվիրել Վ․ Զասուլիչին («Կալանավորուհին»)։ 1880-1890-ական թվականներին Յակով Պոլոնսկու ստեղծագործության մեջ հայտնվել են կրոնամիստիկական տրամադրություններ, մահվան մոտիվներ («Երեկոյան ղողանջ», 1890)։ Որպես նուրբ քնարերգու, Յակով Պոլոնսկին նկատելի հետք է թողել ռուսական պոեզիայում։ Նա մշակել է նաև ռոմանսի ժանրը։ Նրա շատ բանաստեղծությունների համար երաժշտություն են գրել Պ․ Չայկովսկին, Ա․ Ռուբինշտեյնը, Ս․ Ռախմանինովը և ուրիշներ։

Կապը հայկական մշակույթի հետ
---------------------------

Յակով Պոլոնսկու գործունեությունը 19-րդ դարի կեսերին սերտորեն առնչվել է վրաց և հայ մշակույթների հետ։ Նրա հայրը 1830-ական թվականներին իշխան Բեհբութովի մոտ եղել է հատուկ հանձնարարությունների պետական պաշտոնյա՝ Երևանի մարզում։ Հոր պատմածների տպավորության տակ դեռևս 1841 թվականին գրել է «Արարատ» բանաստեղծությունը։ Եղել է Հայաստանում։ Հայտնի են նրա «Մի սպասիր», «Կովկասից վերադառնալիս» բանաստեղծությունները՝ նվիրված հայ գեղեցկուհի Սոֆյա Գուլգազին, որը նաև «Թիֆլիսյան խրճիթներ» պատմվածքի և «Դարեջան» պատմական դրամայի կերպարների նախատիպն է։ Լինելով լավ նկարիչ, Յակով Պոլոնսկին ստեղծել է Սոֆյայի դիմանկարը։ Թիֆլիսում մտերմացել է Գ․ Ախվերդյանի հետ, նրա օգնությամբ գրել է «Սայաթ-Նովա» («Кавказ», 1851, N 1, 2) պատմագեղարվեստական ակնարկը, որտեղ տվել է Սայաթ-Նովայի երգերի ռուսերեն առաջին թարգմանությունները (արձակ)։ Բանաստեղծություն է նվիրել հայ մեծ երգչին։ Պետերբուրգում ծանոթացել է Ռ․ Պատկանյանի, մտերմական կապերի մեջ եղել Հ․ Այվազովսկու, գրական-դրամատիկական ընկերության նախագահ Պ․ Իսակովի, Ս․ Աբամելիք-Լազարեի հետ։ Յակով Պոլոնսկու «Բեդան՝ քարոզիչ» բանաստեղծության հիման վրա Ա․ Սպենդիարյանը գրել է «Լեգենդ» հայտնի գործը, որն առաջին անգամ կատարվել է Պետերբուրգում, 1909 թվականին՝ բանաստեղծի հիշատակին նվիրված երեկոյին։ «Մշակ» թերթում, «Տարազ», «Հուշարար» և այլ պարբերականներում տպագրվել են Յակով Պոլոնսկու բանաստեղծությունները՝ Ա․ Ծատուրյանի և այլոց թարգմանությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Полоцкая Э. А.* Полонский // Краткая литературная энциклопедия (ռուս.) — М.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 5.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Полонский Яков Петрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2 3 4 5  *Соловьев В.* Полонский, Яков Петрович (ռուս.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1898. — Т. XXIV. — С. 361—363.
5. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Полонский Яков Петрович
* Полонский Яков. Стихотворения
* И.Фунт к 195-летию ровесника Золотого века Я.Полонского Archived 2014-12-22 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Գրականական համառոտ · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 164488239 · CiNii: DA06183446 · CONOR: 21511267 · GND: 11879275X · ISNI: 0000 0001 1022 2932 · LCCN: n86834954 · NKC: ola2003169781 · NLA: 49866645 · NTA: 139001662 · NUKAT: n98075249 · РГБ: 000081702 · SUDOC: 125901038 · VIAF: 20476667 · WorldCat VIAF: 20476667 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 365)։*  |