rerteuriyurihio

tuu

Սուրբ Զատիկի առավոտյան
**Եկեղեցական տոներ**, աստվածապաշտության կամ ծեսի և պաշտամունքի բաղկացուցիչ հիմնական բաժիններից։ Կատարվում են եկեղեցական հանդիսավոր արարողություններով, նվիրված են որոշակի դեպքերի ու անձերի ոգեկոչումներին կամ ուղղակի միջոց են հոգևոր խորհրդածությունների։ Նպատակն է նվիրվել օրվա խորհրդին, Աստծո փառաբանությանը և կրոնական պաշտամունքին, ապրել հոգևոր բարեպաշտական կյանքով և խորհել հոգևոր արժեքների մասին։ Քրիստոնեական, այդ թվում և Հայ եկեղեցու տոները նվիրված են Հիսուս Քրիստոսին, Աստվածածնին, խաչին, սուրբերին և մարտիրոսներին, ինչպես նաև ազգ-եկեղեցական նշանակություն ունեցող իրադարձություններին (հայոց համար այդպիսիք են Թարգմանչաց, Վարդանանց տոները)։ Մի շարք քրիստոնեական տոների հետ միախառնվել են նաև հեթանոսական շրջանի տոների որոշ տարրեր և ժողովրդական սովորույթներ։ Կիրակին Տերունական օր է, նվիրված է Հիսուս Քրիստոսի Հարությանը և միշտ նշվում է որպես եկեղեցական տոն։ Շաբաթվա մնացած օրերը սրբոց և պահոց օրեր են։

Հայ եկեղեցու գլխավոր հինգ եկեղեցական տոներ
------------------------------------------

Հայ եկեղեցու գլխավոր հինգ եկեղեցական տոները կոչվում են Տաղավար.

1. Սուրբ Ծնունդ և Աստվածահայտնություն
2. Սուրբ Զատիկ
3. Խաչվերաց
4. Վերափոխումն Սուրբ Աստվածածնի
5. Վարդավառ)։

Այդ տոների հաջորդ օրը մեռելոց է, կատարվում է գերեզմանօրհնեք։ Հայ եկեղեցին տարվա օրերը բաժանել է երեք հիմնական խմբի տոներ, սրբոց (մարտիրոսաց) օրեր կամ սրբոց հիշատակներ և պահոց օրեր։ Տոները բաժանվում են չորս խմբի. 

1. Տերունի տոներ նվիրված Քրիստոսի փրկագործ տնօրինության հիշատակներին,
2. Աստվածածնի տոներ,
3. Խաչի տոներ,
4. Եկեղեցու տոներ

Աստվածածնի, Խաչի և Եկեղեցու տոները Տերունի տոների մասեր են և նույնպես համարվում են Տերունի, քանի որ կատարվում են ի պատիվ և հանուն Տիրոջ։ Սրբոց օրերը նվիրված են սուրբերի հիշատակին։ Հայ եկեղեցին ունի Ընդհանրական (Տիեզերական) եկեղեցու սուրբերի և զուտ Հայ եկեղեցու սուրբերի տոներ։ Սուրբերի կարգին են դասվել նաև հրեշտակները, որոնց նվիրված տոներ ևս ունի Հայ եկեղեցին։ Հայ եկեղեցու տոները լինում են շարժական և անշարժ։

Անշարժ և շարժական տոներ
-----------------------

### Անշարժ տոներ

Սուրբ Ծնունդ
Անշարժ են այն տոները, որոնք հաստատուն կերպով կապված են ամսաթվերին և ոչ թե շաբաթվա օրերին։ Դրանք են հունվարի 5-ից մինչև 13-ը ներառող իննյակ օրերի տոները. 

1. Ճրագալույց Սուրբ Ծննդյան (հունվարի 5)
2. Սուրբ Ծնունդ և Աստվածահայտնություն (հունվարի 6)
3. Սուրբ Ծննդյան յոթնյակը կամ ութօրեքը (հունվարի 7-12)
4. Անվանակոչություն (հունվարի 13)
5. Տյառնընդառաջ (փետրվարի 14)
6. Ավետում (ապրիլի 7)
7. Ծնունդ Աստվածածնի (սեպտեմբերի 8)
8. Ընծայումն Աստվածածնի (նոյեմբերի 21)
9. Հղություն Աստվածածնի (դեկտեմբերի 9)։

Հաստատուն օրեր ունեն Աստվածածնի Վերափոխման (օգոստ. 15) և Խաչվերաց (սեպտ. 14) տոները, բայց Հայ եկեղեցին դրանք նշում է այդ օրերին ամենամոտ կիրակի օրը։ Սրբոց հիշատակը կատարվում է ոչ թե ամիսների հաստատուն օրերով, այլ յոթնյակի դրությամբ, որը շաբաթների հաջորդությունն է։ Շաբաթվա մեջ միայն երկուշաբթի, երեքշաբթի, հինգշաբթի և շաբաթ օրերին կարող են սուրբերի հիշատակ- ները նշվել։

### Շարժական տոներ

Շարժական տոները կապված են Սուրբ Զատիկ (Հարության) տոնի հետ համաձայն Լուսնի լրումի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |