**Ֆիզիկալ զննում**, պրոցես, որի ընթացքում բժշկական մասնագետը հետազոտում է հիվանդի մարմինը՝ հիվանդության նշաններ հայտնաբերելու նպատակով։ Ֆիզիկալ զննումը հիմնականում բաղկացած է հիվանդության պատմությանը և հարցման ընթացքում նշված ախտանիշներին վերաբերող հարցերի շարանից։ Հիվանդության պատմությունը և ֆիզիկալ զննումը միասին օգնում են գտնել ճիշտ ախտորոշումը և որոշել բուժման պլանը։ Այս տեղեկություններն այնուհետև վերածվում են բժշկական գրառումների։

Տեսակներ
--------

Բժիշկը ստետոսկոպն օգտագործում է 15 ամսական երեխայի որովայնը լսելու նպատակով
### Ռուտին քննություններ

Ռուտին զննումը ներառում է ընդհանուր ֆիզիկալ զննումը, առողջության պարբերաբար գնահատումը, ամենամյա քննությունը, մանրակրկիտ գնահատումը, ընդհանուր առողջական վիճակի ստուգումը, կանխարգելիչ բժշկական ստուգումը։ Զննման այս տեսակն իրականացնում են անախտանիշ պացիենտներին՝ սկրինինգային նպատակով։ Այս զննումը նորմայում կատարվում է մանկաբուժի, ընտանեկան բժշկի, թերապևտի կամ այլ առաջնային օղակի բժիշկների կողմից։ Առաջնային օղակի բժշկի կողմից որևէ ախտանիշի հայտնաբերման դեպքում հիվանդը կարող է ուղարկվել նեղ մասնագետի մոտ։

Ռուտին զննումն իր մեջ չի ներառում նորածնային տարիքի երեխաների ստուգումները, ՊԱՊ քսուքի ստացումը կամ արգանդի վզիկի քաղցկեղի ստուգումը, կամ էլ քրոնիկ բժշկական խնդիրներ (օրինակ՝ դիաբետ) ունեցող մարդկանց զննումը։ Ընդհանուր բժշկական քննությունը ընդգրկում է հիվանդության պատմությունը, ֆիզիկալ քննությունը և, սովորաբար, լաբորատոր թեստերը։ Որոշ, ավելի ընդլայնված զննումներ ներառում են ուլտրաձայնային քննությունը կամ մամմոգրաֆիան։

Մարդկանց տարբեր խմբերի ռուտին զննումը կարելի է համարել սկրինինգի տեսակ, որի նպատակն է հիվանդությունների վաղ նշանների հայտնաբերումը և դրանց կանխումը։

#### Ապացույցներ

Չնայած ամենամյա բժշկական քննությունը մի շարք երկրներում ռուտին բնույթ է կրում, անախտանիշ հիվանդներին հետզոտելը որոշ երկրներում համարվում է գիտական հիմք չունեցող քննություն։ Քոքրեյն ընկերության կողմից կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ռուտին ամենամյա քննությունները զգալիորեն չեն պակասեցնում հիվանդացության և մահացության ռիսկը, և, ընդհակառակը, կարող են հանգեցնել հիպերդիագնոստիկայի և ոչ պատշաճ բուժման։ Այնուամենայնիվ, այս հետազոտման արդյունքները չեն ժխտում, որ բժշկի հետ շարունակական կապը կարևոր է, և, որ ամենանգամյա քննության կարիք կարող է չլինել։

Որոշ նշանակալի առողջական կազմակերպություններ խորհուրդ են տալիս այս քննությունների կատարման հաճախականությունը որոշել ըստ տարիքային խմբերի և նախորդ քննության արդյունքների (ռիսկի գործոններ)։ Ամերիկայի քաղցկեղի միությունը խորհուրդ է տալիս կատարել քաղցկեղ-կապակցված առողջության զննում 40-ից բարձր կանանց և տղամարդկանց մոտ։ 20ից բարձր մարդկանց մոտ այս քննությունները կարելի է կատարել ամեն 3 տարին մեկ։

Մինչև 2006 թվականի սեպտեմբեր կատարված համակարգային ստուգումները փաստում են, որ բժշկական քննությունների կատարումը հանգեցնում է սկրինինգային քննությունների (ՊԱՊ թեստ, խոլեստերինի սկրինինգ) արդյունքների բարելավման և կարևոր է պացիենտների անհանգստությունները փարատելու համար։ Այսինքն, այս ապացույցները կարևոր են համարում սկրինինգային միջամտությունների կատարումը։ Վերջին հետազոտությունները պարզել են, որ այս քննությունները հանգեցրել են քաղցկեղի սկրինինին մասնակցության ավելացմանը։

Որոշ գործատուներ թեկնածուներին աշխատանքի ընդունելուց առաջ առաջարկում են անցնել առողջության ստուգում, չնայած որ կա կարծիք, որ պրոֆիլակտիկ ամենամյա ստուումներից որոշը կարող են, ընդհակառակը, ինչ-որ ձևով վնասել պացիենտին։ Օրինակ, լաբորատոր թեստերը առողջ մարկանց դեպքում իրականացնելիս կարող են հանգոցնել «կեղծ սխալ» (գոյություն չունեցող հիվանդության նշանների ի հայտ բերում) պատասխանի ստացման։ Այս զննումների բացասական կողմերից է նաև այն, որ ծախսված ռեսուրսները կարելի կլիներ ուղղել ավելի թիրախավորված սկրինինգային քննություններ իրականացնելու նպատակով։ Կարելի է հավելել նաև հիպերդիագնոստիկան, պացիենտի անհանգստությունները, սխալ ախտորոշումը (օրինակ՝ մարզիկներ մոտ նորմայում առկա *աթլետի սիրտը* կարելի է շփոթել հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիայի հետ), վնասը, կամ էլ նույնիսկ մահը։

Լավ ապացույցների պակասը հանգեցնում է հանրության մեջ իրականացված հետազոտությունների արդյուքների հետ հակասությունների առաջացման, քանզի դրանք ցույց են տալիս, որ մարդկանց մեծամասնությունը ճիշտ է համարում քննությունների իրականացումը, հատկապես, եթե դրանք կատարվում են անվճար։ Չնայած ռուտին քննություններին դեմ խոսող ուղեցույցներին, շատ ընտանեկան բժիշկներ կատարում են այդ քննությունները։ Ալտերնատիվ տարբերակ կարող է լինել սկրինինգների մեջ ներառված պացիենտների ֆիլտրումն ըստ տարիքի, սեռի, առողջական վիճակի։ Սակայն սա իրենից ենթադրում է հետազոտությունների մեծ ցանկից ավելի անհրաժեշտների ընտրություն։ 

Բժիշկը զննում է պացիենտի կոկորդը Գրանադայի բժշկական կենտրոնում
#### Տարածվածություն

Ռուտին ֆիզիկալ զննումը մեծամասամբ իրականացնում են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Ճապոնիայում, մինչդեռ Հարավարևելյան Ասիայի երկրներում և որոշ Եվրոպական երկրներում այս հետազոտության օգտագործումը քիչ է։ Ճապոնիայում որենքով որոշված կարգ է աշխատողների՝ տարին մեկ անգամ ստուգումը։

#### Պատմություն

Պարբերական բժշկական քննության առաջացման արմատները միանշանակ չեն։ Ենթադրվում է, ոչ առաջին տեղեկություններն ի հայտ են եկել 1920-ականներին։ Որոշ հեղինակներ փաստում են, որ այն առկա է եղել 19-րդ դարում և 20-րդ դարի վաղ ժամանակաշրջանում՝ որպես տուբերկուլյոզի և քրոնիկ հիվանդությունների հայտնաբերման տարբերակ։ Բժշկական ապահովագրության համակարգի ներդրումը հանգեցրեց հետազոտությունների քանակի շատացման և որակի բարձրացման, չնայած ապացույցների վրա հիմնված բժշկության ժամանակաշրջանում այն ընդունված չէր։ Ապացույցների վրա հիմնված հետազոտությունների օգտագործումը սահմանափակվել է բժշկական ապահովագրության ստեղծման շրջանակներում կատարված մի շարք հետազոտությունների արդյունքում։

**Համապարփակ ֆիզիկալ զննումը** ներառում է լաբորատոր թեստեր, կրծքավանդակի ռենտգեն քննություն, թոքերի ֆունկցիայի ստուգում, աուդիոգրամմա, ամբողջ օրգանիզմի համակարգչային շերտագրում, ԷՍԳ, սրտի սթրես թեստեր, անոթային տարիքային թեստեր, մեզի քննություն, մամմոգրաֆիա կամ շագանակագեղձի քննություններ՝ կախված սեռից։

### Աշխատանքից առաջ կատարվող քննություններ

Մինչ աշխատանքի ընդունվելը կատարվեղ քննությունների նպատակն է պարզել՝ արդյո՞ք ֆիզիկալ զննման ենթարկված աշխատակցի առողջական վիճակը համապատասխանում է աշխատանքի պարտադրումներին։ Որոշ գործատուներ կարծում են, որ այս քննությունները հաջողությամբ անցած աշխատողները ավելի քիչ պատչառներ կունենան հիվանդության պատճառով աշխատանքից բացակայելու, և քիչ կլինի մասնագիտական հիվանդությունների առաջացման ռիսկը։ Այնուամենայնիվ, այս մտքին շատ քիչ բժշկական հետազոտություններ են կողմնակից։ 

Մասնագիտական հիվանությունների ամերիկյան քոլեջը համարում է, որ գործատուների կողմից պահանջվող որոշ հետազոտություններ, որոնցից է կրծքավանդակի ռենտգեն քննությունը, չպետք է կատարվեն։ Այս կարծիքի պատճառ են հանդիսանում դրա անհրաժեշտության ոչ բավարար հիմնավորումը, ճառագայթման ազդեցությունը և զննման արժեքը։

### Ապահովագրություն

Ֆիզիկալ զննումը կարող է կատարվել առողջության ապահովագրման շրջանակներում։ Այս համակարգում պահպանվում են շահառուի բժշկական զննման տվյալները, որն օգնում է դիտարկել կրկնակի հետազոտության անհրաժեշտությունը որոշ ժամանակ անց։

Օգտագործում
-----------

Բժիշկը զննում է փոքրիկին, Գվինեա-Բիսաու, 1974 թվական 
### Ախտորոշում

Ֆիզիկալ զննում իրականացվում է բժշկական կոնսուլտացիաների մեծամասնության ժամանակ։ Այս հետազոտությունները կատարվում են հիմնական գանգատների հիման վրա։

### Սկրինինգ

Համընդհանուր առողջական ստուգումները, որոնք կատարվում են առողջական գանգատ չունեցող անձանց շրջանում, կազմում են սկրինինգային քննությունների մաս։ Դրանցից է բարձր արյան ճնշումը։ Ըստ Քոքրեյնի անդրադարձի, այս քննությունները այդքան էլ չեն պակասեցնում քաղցկեղից, սրտային կամ այլ խնդիրներից մահացության ռիսկը, և պացիենտի՝ հիվանդանոց հետագա դիմելիությունը։ Այս եզրահանգումներին հակառակ պարզվել է նաև, որ սկրինինգայի զննումների ժամանակ հայտնաբերվում են առավելապես հիպերտենզիա և այլ քրոնիկ հիվանդություններ ունեցով անձինք։

### Բժիշկ-պացիենտ հարաբերություն

Ֆիզիկալ քննությունը կարևոր դեր ունի բժիշկ-պացիենտ հարաբերությունների կազմավորման վրա, որն էլ իր հերթին ազդում է բուժման ընթացքի վրա։ Երբ պացիենտի կողմից սպասված հետազոտությունը չի իրականացվում բժշկի կողմից, պացիենտը կարող է դժգոհություն հայտնել նրանց հիվանդության նկատմամբ ոչ բավարար ուշադրության ցուցաբերման կապակցությամբ, ինչն էլ ուղղակիորեն ազդում է բուժման ընթացքի և բժիշկ-պացիենտ հարաբերությունների վրա։

Ձևաչափ և մեկնաբանում
--------------------

Վիետնամցի տղամարդու սրտի աուսկուլտացիա։
Ֆիզիկալ զննումը կարող է ընդգրկել կենսական նշանների ստուգումը, որն իրենից ենթադրում է մարմնի ջերմաստիճանի, ճնշման, պուլսի, շնչառության հաճախության ստուգում։ Բուժաշխատողը օգտագործում է սեփական տեսողության, լսողության, շոշափելիքի, և, որոշ դեպքերում, հոտառության զգայությունները (ուրեմիայի, դիաբետիկ կետոացիդոզի կասկածի դեպքում)՝ լիարժեք ախտորոշման նպատակով։

Ֆիզիկալ զննման չորս հիմնական քայլերն են զննումը, պալպացիան (շոշափում), պերկուսիան (բախում), և աուսկուլտացիան (լսում)։

### Շրջանակ

Համակարգային զննումը սովորաբար սկսում են գլխից, վերջացնում՝ վերջույթներում, ներառելով հասանելի օրգան համակարգերը։ Զննման, պալպացիայի, պերկուսիայի և աուսկուլտացիայի եղանակներով օրգան համակարգերը ստուգելուն կարող են հետևել սպեցիֆիկ թեստերի (նյարդաբանական քննություն, օրթոպեդիկ քննություն, հիպոկալցեմիայի կասկածի դեպքում՝ Տրուսսոյի նշան) կատարումը։ Քանի որ կատարվելիք հետզոտությունների ֆորմատը շատ լայն է, ինչպես նշված է ստորև, մասնագետը պետք է ավելի շատ կենտրոնանա առկա գանգատների վրա։ Օրինակ, սրտաբանը ռուտինային կարգով չի ստուգում նյարդաբանական պրոֆիլը, եթե պացիենտը ինքնուրույն է մտնում սենյակ, հասկանում է, որ լսողության, տեսողության և խոսքի հետ խնդիրներ չկան։ Նույն ձևով, օրթոպեդ-վիրաբույժը կզննի ախտահարված ջիլը, սակայն կարող է հակիրճ ձևով ստուգել նաև սրտի բաբախը՝ հետագայում անէսթեզիոլոգի կողմից վիրահատության հակացուցումներ չունենալու համար։

Բժիշկը զննում է մանկաբուժական բաժանմունքում պառկած հիվանդինՍտացված հիվանդության պատմության և ֆիզիկալ տվյալների վերլուծության արդյունքում բուժաշխատողը կարող է կազմել տարբերակիչ ախտորոշման սխեմա՝ նույն ախտանիշները հարուցող հիվանդությունների ցանկ։ Հատուկ ախտորոշիչ թեստերը կամ էմպիրիկ թերապիան կարող են հայտնաբերել պատճառը կամ ժխտել դրանցից մի քանիսը։ Ֆիզիկալ զննման արդյուքները գրանցվում են բժշկական քարտում՝ ստանդարտացված կարգով, այլ բաժինների աշխատակիցներին ևս հասանելի լինելու համար։ 

Քննությունների խիստ ընտրողականության պատճառով մի շարք բժշկական ամսագրեր անդրադարձել են ֆիզիկալ զննման ադեկվատության անհրաժեշտությանը։ Ստենֆորդի համալսարանի բժիշկները կազմել են 25 ամենակարևոր հետազոտություններից բաղկացած ցանկ, որը ներառում է նվազագույն անհրաժեշտ հետազոտությունների ցանկը։

### Նշում

| Ընտրություն | Ստանդարտացված տեքս | Լրացումներ |
| --- | --- | --- |
| Ընդհանուր | «Պացիենտի վիճակը՝ ՆՍ» | «ՆՍ- նորմայի սահմաններում» |
| Գլուխ, ականջ, աչք, քիթ, կոկորդ | «Բբերը սիմետրիկ են, կլոր, պատասխանում են լուսային ազդակին, արտաակնային շարժումները փոփոխված չեն, պարանեցային լիմֆադենոպաթիա չկա, վահանաձև գեղձի մեծացում չկա, անոթային աղմուկ չկա, գունատություն չկա, բերանըմպանը նորմայի սահմանում է, թմբկաթաղնթն անվնաս է, պարաոցի մկանները ճկուն են » | «Պարանոցը հաճախ տարանջատում են գլխից» |
| Շնչառական համակարգ կամ կրծքավանդակ | «Նորմալ շնչառություն հանգիստ ժամանակ, խզզոցների, հևոցի, կրեպիտացիայի բացակայություն» | «Ավելի մանրամասն հետազոտություններն ընդգրկում են ձայնի վիբրացիայի ստուգումը, պերկուտոր ձայնի տվյալները» |
| Սիրտ-անոթային համակարգ | «+S1, +S2, սրտի աղմուկները բացակայում են, ռիթմը կանոնավեր է», | «Եթե անոթային համակարգը տարանջատում ենք սրտից, սովորաբար ծայրամասային անոթազարկը կարելի է ընդգրկել այս բաժնում» |
| Որովայն | «Փափուկ, փռվածության չկա, ցավը բացակայում է, հեպատոսպլենոմեգալիա չկա, ստամոքսաղիքային նորմալ աղմուկ՝ լսելիս» | «Եթե առկա է ցավ մեջքի ստորին հատվածում, ապա *մեջքը* կարելի է դիտարկել որպես առանձին մաս։ Առավել մանրամասն քննությունը ներառում է պսոասի նշանը,, Ռովզինգի նշանը, աբտուրացիայի նշանը։ Ստամոքսաղիքային պերիստալտիկայի աղմուկը լինում է հիպոակտիվ և հիպերակտիվ» |
| Մաշկ | «Թմբկափայտի մատներ, ցիանոզ, այտուց չկա» | «Թմբկափայտի մատների և ցիանոզի ստուգումը կիրառելի է նաև թոքային խնդիրների դեպքում, քանի որ դրանք սերտ կապված են թթվածնի պակասի հետ։ Ծնկների ստուգումը կարող է ներառել Մաքմյուրեյի, Լաչմանի թեստերը» |
| Նյարդաբանական | «12 զույգ գանգուղեղային նյարդերը անվնաս են, բոլոր 4 վերջույթներում զգայությունը բնականոն է, Ռոմբերգի թեստ բացասական է, ուղեղիկային ռեֆլեքսները նորմայի սահմանում են, քայլքը նորմալ է» | «Զգայության ստուգումը կարող է ներառել ծակոցների, վիբրացիայի, ջերմության գանգատները և դիրքային զգայությունը։ Հոգեկան վիճակի ստուգման արդյունքները գրանցվում են նյարդաբանական զեկույցի սկզբում» |

Կախված ախտանիշների համախմբից, ցուցակում կարող են ավելացվել ուրիշ կատեգորիաներ։ Օրինակ, լսողությունը կարող է ստուգվել Վեբերի և Ռինեի թեստերով, կամ էլ՝ գանգուղեղային նյարդային համակարգի ստուգումով։

Պատմություն
-----------

Հիվանդության պատմությունը և ֆիզիկալ զննումը կարևոր տեղ են զբաղեցրել բժշկության մեջ մինչ առողջապահական համակարգի ամբողջական ստեղծումը, սակայն, մինչ այսօր էլ համարվում է ախտորոշման մեջ անփոխարինելի՝ չնայած գորշիքային և մոլեկուլային թեստերի առկայությանը։ Մինչև 19-րդ դարը պատմությունը և ֆիզիկալ զնումը համարվում էին բժշկին հասանելի ախտորոշման միակ միջոցները, այդ պատճառով տվյալ ունակություններով բժիշկները ավելի բարձր են գնահատվում։ Մինչ այսօր դրանց կարևորությունը ճիշտ ախտորոշման հարցում չի պակասել, քանզի բժշկական ուսանողների պատրաստման գործում ֆիզիկալ զննման տիրապետումը պարտադիր է։

Հասարակություն և մշակույթ
-------------------------

Բժշկի զննման ժամանակ հիվանդները կարող են ամոթխածության զգացում ունենալ։

Շատ Արևմտյան մշակույթներում ֆիզիկալ զննումը կատարվում է սպորտային ակտիվություն սկսելուց առաջ։ Ֆիզիկալ զննման ժամանակ բժիշկը հետազոտում է նաև սեռական օրգանները։ Երեխաների մոտ փոշտի ստուգման ժամանակ կատարվում է հազի թեստ։ Սա կարող է ամոթալի և շփոթեցնող լինել պացիենտի համար, սակայն այս հետազոտության կորևորությունը ճողվածքների և ուռուցքների հայտնաբերման առումով շատ կարևոր է։

Սրտային աղմուկներ
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ֆիզիկալ զննում Վիքիպահեստում |

* Սրտային աղմուկներ
* Բժշկական քարտ