recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բարին և Չարը**, բարոյագիտության հիմնական կատեգորիաներ, որոնք բնորոշում են առանձին մարդկանց, մարդկանց խմբերի (հատկապես դասակարգերի), ինչպես նաև պատմական խոշոր իրադարձությունների բարոյական գնահատականները և համապատասխանաբար կազմում են բարոյականի և անբարոյականի բովանդակությունը։ Բարու և չարի ծագումն ու էությունը կրոնն ու իդեալիզմը կապում են աստծո կամքի, գերբնական ուժերի, ոգու, մարդու անփոփոխ բնության հետ, նեոպոզիտիվիստները՝ հույզերի, էկզիստենցիալիստները՝ անձնական մտահղացումների հետ։ Մարքսիստական բարոյագիտությունը այդ հասկացությունների վերլուծությունը դնելով գիտական՝ սոցիալ–պատմական հողի վրա, Բարուն և չարն համարում է հասարակական կյանքի հակադրությունների յուրահատուկ արտացոլում որոշակի հասարակարգի ու մարդկանց բարոյական գիտակցության մեջ։ Բարին և չարը ծագում են հասարակական պրակտիկայում, որպես սուբյեկտների հարաբերություններ։ Բարին այն է, ինչը հասարակությունը համարում է բարոյական, դրական, պատշաճ, արտահայտում է հասարակության զարգացման պահանջմունքները, նպաստում ու խթանում է դրան և արժանի է օրինակման։ Չարը հասարակական զարգացմանը հակադիր բացասական արարքներն ու երևույթներն են, որոնք չի ընդունում հասարակությունը, համարում է անբարոյական և դատապարտում է։ Բարին և չարը բացարձակ չեն, այլ հարաբերական, իսկ հակամարտ հասարակարգերում՝ դասակարգային։ «Բարու և չարի պատկերացումները ժողովրդից ժողովուրդ, ժամանակաշրջանից ժամանակաշրջան անցնելով՝ այնքան են փոխվել, որ հաճախ դրանք ուղղակի միմյանց հակասել են»։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 317)։*  |
**Գորբաչովայի փողոց** (ռուս.՝ Улица Горбачëвой), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Անվանվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի բժիշկ Մարիա Յակովլևնա Գորբաչովայի (1897-1941) պատվին։ Սկիզբ է առնում Պարտիզանսկայա փողոցից և ավարտվում Սիմֆերոպոլի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 500 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Ալուշտա քաղաքի Գորբաչովայի փողոցը սկիզբ է առնում Պարտիզանսկայա փողոցից, հատում է Պիոներսկայա, Տավրիչեսկայա, երկու անգամ` Պուցատովի փողոցները և ավարտվում Սիմֆերոպոլի փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 26 շինություն։ Երկարությունը 500 մետր է։

Գորբաչովայի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298510։

Փողոցն անվանվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի բժիշկ Մարիա Յակովլևնա Գորբաչովայի (1897-1941) պատվին։ Գորբաչովան ծնվել է Բելառուսի Գոմելի մարզի Ռոգաչով քաղաքում։ Հայրենական մեծ պատերազմից առաջ ապրել է Ալուշտայում։ 1941 թվականին, երբ գերմանական զորքերը մոտեցել են քաղաքին, բժիշկ Գորբաչովան մտել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատ։ Ղրիմի անտառներում, լեռներում նա օգնել է վիրավորներին, փրկել զինակիցներին, հայթայթել դեղամիջոցներ։ Նույն թվականի դեկտեմբերին նրան մատնել են, գերմանացիները բռնել են նրան և կախել ծառից։ Նրա զոհվելու վայրում բացվել է հուշանշան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Горбачёва Мария Яковлевна - Партизаны Крыма»
3. ↑  «Мы не забудем имена героев!»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 10 (չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Улица Горбачëвой в Алуште
* Подробная карта Улица Горбачëвой, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Алушта, улица Горбачëвой Archived 2019-04-10 at the Wayback Machine.
**Զոլավոր մերկաչք** (լատ.՝ Ablepharus bivittatus), զոլավոր ծածկաչք սցինկ, զոլավոր անկոպ սցինկ, սցինկերի ընտանիքի անկոպ սցինկերի (լատ.՝ Ablepharus) ցեղի մողես։ Հազվադեպ հանդիպում է ՀՀ Կոտայքի, Լոռու, Արարատի, Վայոց ձորի ու Սյունիքի մարզերում, նաև Երևանի տարածքում։ Տարածված է թփուտային, նոսրանտառային և տափաստանային բուսականությամբ խիստ քարքարոտ վայրերում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմինը բարեկազմ է, երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (3, 6-6, 1 սմ), պոչը գրեթե 1, 5 անգամ երկար է։ Գլուխը ծածկված է խոշոր վահանիկներով և տարանջատված չէ մարմնից։ Աչքերը (ձուլված անշարժ կոպերով) և արտաքին ականջային անցքը փոքր են։ Ոտքերը շատ կարճ են։ Միանման, մանր, հարթ ու փայլուն թեփուկներով ծածկված մեջքային մակերեսի ընդհանուր գունավորումը գորշավունից սրճագույն է. 6 երկայնակի շարքերով դասավորված են իրար հաջորդող բաց ու մուգ երանգների երկարավուն բծերից բաղկացած զոլեր։ Դրանցից 2 կենտրոնականները հպվում են ծոծրակից դեպի պոչը անցնող մուգ, նեղ զոլի հետ։

Մարմնի կողմնային մակերեսներով, քթանցքից մինչև պոչը, անցնում է մեկական մուգ զոլ՝ սպիտակավուն եզրագծերով։ Տարիքի հետ մեջքային մակերեսին ու պոչին ձևավորվում են իրար հաջորդող սպիտակավուն ու գորշավուն երկարավուն խալիկներից բաղկացած 4 երկայնակի շարքեր։ Որովայնային մակերեսը բաց գույնի է, սակայն զուգավորման շրջանում ձեռք է բերում ոսկեգույն կամ նարնջագույն գունավորում։ Պոչը կապարագույն է։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է մանր հոդվածոտանիներով և փափկամարմիններով։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Զուգավորումը տեղի է ունենում մայիսին։ Հունիսին էգը դնում է 3-5 ձու (5x5 մմ)՛. Ձագերը ծնվում են օգոստոսի վերջից սեպտեմբերի վերջ։ Առաջարկված է գրանցել ՀՀ Կարմիր գրքում։ 


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Զնդան (այլ կիրառումներ)
Դարբինը մուրճով և զնդանով աշխատելիս
Զնդան
**Զնդան**, դարբնի հիմքային գործիք է, որի վրա պլաստիկ դեֆորմացիայի մեթոդով մետաղները սառը և ջերմային մշակման են ենթարկվում։ Այն դարբնի հիմնական գործիքներից մեկն է։ Զնդանը իրենից ներկայացնում է կոշտ ու հարթ մակերեսով մետաղյա կոճղ, որի վրա այլ առարկային են հարվածում։ Քանի որ զնդանը բավականին ծավալուն գործիք է, այն սովորաբար անշարժ տեղադրվում և ձգվում է փայտե կոճղի վրա։ Որակյալ զնդանների վրա աշխատելիս մուրճի հարվածի էներգիան պետք է գրեթե նույնչափ էներգիայով ետաթռիչք ապահովի, այսպիսով դարբնի գործը զգալիորեն հեշտացնելով և պակաս ուժ պահանջելով։

Նյութը և քաշը
-------------

Ժամանակակից զնդանների մեծ մասը արտադրվում է ջերմային մշակումն անցած, կռած պողպատից (այն ավելի ամուր է)։ Էժանագին զնդանները արտադրվում են թուջից և ցածրորակ պողպատից, բայց համարվում են ոչ պիտանի լուրջ օգտագործման համար, քանի որ նրանք դեֆորմացվում են օգտագործման ընթացքում և հարվածող գործիքի ետաթռիչք չեն ապահովում։

Դարբնի զնդանները, որոնց վրա ձեռքով են աշխատում, կախված չափսից, կշռում են 30-300 կգ.: Հսկայական մեխանիկական կռաննների 12 տոննայանոց մուրճի օգտագործման դեպքում զնդանի քաշը կարող է հասնել 800 տոննայի, որոնք տեղադրվում են բետոնե հիմքի վրա։

Կառուցվածք
----------

Տարբեր կառուցվածք ունեցող զնդանների հիմնական տարրերն են՝

* Կոտոշը
* Հերյունի և հատիչի անցքերը
* Հարթ երեսը
* «Ոտքերով» հիմքը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4505452-6 · LCCN: sh99000968 |

 |
**Հասան I** (արաբ․՝ الحسن الأول بن محمد‎‎‎, 1836, Ֆես, Մարոկկո - հունիսի 7, 1894(1894-06-07), Մառակեշ), արաբ պետական և քաղաքական գործիչ, Մարոկկոյի սուլթան։ Մարոկկոն ղեկավարել է 1873-1894 թվականներին։ Եղել է Մուհամմեդ IV-ի ավագ որդին։

Կենսագրություն
--------------

Մուլայ Հասանը ծնվել է 1836 թվականին Մարոկկոյի Ֆես քաղաքում։ Եղել է սուլթան Մուհամմեդի ավագ որդին։ Հոր մահից հետո ժառանգել է երկրի գահը և 1873 թվականին դարձել Մարոկկոյի սուլթան։ Պաշտոնավարման առաջին շրջանում Ֆեսում բարձրացվել է մեծ ապստամբություն։ Նոր սուլթանն ընտրվելուց հետո խոստացել է շարունակել հորեղբոր կողմից սկսած արդիականացման և կանոնավոր զարգացման քաղաքականությունը։

Մուլայ Հասանը եղել է Մարոկկոյի ամենահաջողակն սուլթաններից մեկը։ Այն ժամանակահատվածում, երբ Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրների մեծ մասը նվաճվում էին եվրոպացի գաղութարարների, Մարոկկոն վերազինում էր իր բանակը։ Նրա օրոք Մարոկկոյում անցկացվել են ռազմական և վարչական ոլորտի բարեփոխումներ։

Նա կարողացել է անառիկ պահել երկրի սահմանները։ 1893 թվականին Հասանը ճանապարհորդություն է կազմակերպել ամբողջ երկրի տարածքով մեկ։ Նա հասցրել է լինել Ֆեսում, Մարաքեշում, Արևմտյան Սահարայում և այլ երկրամասերում։ Վեց ամիս տևած ճանապարհորդության ընթացքում Հասանը կարողացրել է վերամիավորիչ աշխատանքներ իրագործել և հանդարտեցնել մի շարք շրջանների ապստամբներին։

1881 թվականին Հասանը հիմնադրել է Տիզնիթ քաղաքը։ Մահացել է 1874 թվականի հունիսի 7-ին Մարաքեշում, թաղված է Ռաբաթում։

Տես նաև
-------

* Յուսուֆ բեն Հասան ‎

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Universalis (ֆր.) — Encyclopædia Britannica.
2. 1 2 3 4 5  *Anguera J. E.* Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana (իսպ.) — Editorial Espasa, 1905. — Vol. 37. — P. 224. — ISBN 978-84-239-4500-9
Ավազե քանդակ
Ավազե քանդակն արվեստ է, որը գեղարվեստական ձևով ավազե պատկերի մոդելավորումն է ։ Ավազե ամրոցը ավազե քանդակի մի տեսակ է, որը հիշեցնում է մանրանկարչական շինություն, հաճախ ամրոց։
Երկու հիմնական կառուցման բաղադրիչներ՝ ավազ և ջուր, առկա են իրենց առատությամբ ավազե լողափերում։ Լավ ավազե քանդակներ ստացվում են այն վայրերում, որտեղ որոշ չափով կեղտոտ է, կա տիղմ, կավ և անկանոն ձևավորված ավազահատիկներ։
Ավազե ամրոցներ հաճախակի պատրաստվում են երեխաների կողմից՝ զվարճանքի համար, սակայն մեծահասակների համար կազմակերպվում են ավազե֊քանդակ մրցույթներ, որը ներառում է մեծ և բարդ կառույցներ։ Մրցույթի շրջանակներում ամենամեծ ավազե ամրոցը պատրաստել է Ռոնալդ Մալքնուջիոն, որը 18 ոտնաչափ բարձրություն ուներ և ստիպված են եղել օգտագործել մի քանի աստիճաններ, յուրաքանչյուրն ավազե ամրոցի բարձրության։ Ամրոցը կառուցելու համար օգտագործվել է մեկ տոննա ավազ և 10 լիտր ջուր։

Կառուցում
---------

Ավազահատիկներն ամուր կմիանան, եթե դրանք անհավասար լինեն։ Այն ժամանակ երբ ավազը դեռ չոր է, դրանք իրար միանալ չեն կարող ։ Եթե ճիշտ քանակով է ջուրը խառնվում ավազին, ապա խառնուրդը ամուր է լինում։

**Կաթիլային ամրոցներ**

Ավազե ամրոցի տեսակ է կաթիլային ամրոցը, որը պատրաստվում է ավազը ջրին խառնելով և վերևից ջրի կաթիլներ ցողելով։ Ոմանք այս տեխնիկան համարում են կաթիլային։

Քանդակների պատկերասրահ
----------------------

* 
* Երկար լեզուԵրկար լեզու
* Ոչխարների հոտՈչխարների հոտ
* Ավազե ամրոցԱվազե ամրոց
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Barry, Patrick (6 January 2001). "The Science of Sandcastles". FirstScience.com. FirstScience.com. Retrieved 2 August 2009.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ավազե քանդակ** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տաշիր (այլ կիրառումներ)

**«Տաշիր» ընկերությունների խումբ**, ռուսական արդյունաբերաշինարարական ընկերություն։ Ընկերությունների խմբի հիմնական ուղղվածությունն է հանդիսանում շինարարությունը և անշարժ գույքի առևտրի կառավարումը։ Խումը իր գործունեությունն է ծավալում նաև այլ ուղղություններում՝ ֆինանսներ, էներգետիկա, արտադրություն, հյուրանոցային և ռեստորանային բիզնեսներ։ Աշխատում է Ռուսաստանի և Հայաստանի 25 քաղաքներում։

«Տաշիր» խմբի մեջ են մտնում 200-ից ավելի տարբեր ոլորտների ընկերություններ։ Ըստ Ֆորբս ամսագրի տվյալների 2015 թվականի դրությամբ խմբին է պատկանում 829 հազար մ² առևտրային անշարժ գույք, որոնց թվում 8 գրասենյակաիյն և 25 առևտրային կենտրոններ, այդ թվում «ՌԻՈ» առևտրաժամանցային կենտրոնների ցանց։ 2014 թվականին ընկերության հասույթը կազմել է 135 մլրդ ռուբլի (2013 թվականի համեմատ 18,2 % աճ), դրանց թվում՝

* դեվելոփմենթ — 35 մլրդ ռուբլի
* շինարարություն — 61 մլրդ ռուբլի
* էներգետիկա — 12 մլրդ ռուբլի
* մանրածախ առևտուր և ժամանց — 6,5 մլրդ ռուբլի
* արտադրություն — 9 մլրդ ռուբլի

Անշարժ գույքի վարձակալությունից ստացված եկամուտը 2014 թվականին կազմել է $1,08 մլրդ։

Ընկերությունը հիմնադրվել է Կալուգայում 1999 թվականին «Կալուգագովսբագ» ընկերության բազայի վրա։ Հիմնադրողը և սեփականատերը հանդիսանում է Սամվել Կարապետյանը։ 2014 թվականին Կարապետյանը Ֆորբս ամսագրի «Ռուսաստանի 200 ամենահարուստ գործարաների» վարկանիշում զբաղեցրել է 26-րդ տեղը՝ իր 4,3 միլիարդ դոլարով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Ташир»: профиль компании
2. ↑  Ташир - О компании
3. ↑  ВЕДОМОСТИ — Ташир
4. ↑  Самвел Карапетян: "Наша маржа это святое" // *Журнал «Forbes»*.
5. ↑  Короли российской недвижимости — 2015: рейтинг Forbes
6. ↑  Правила жизни группы «Ташир»
7. ↑  Профиль: Самвел Карапетян // *Журнал "Forbes"*.
**Մինաս Կարապետյան** (1867, Կեմերեկ, Սեբաստիայի նահանգ - 1916), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1867 թ. Սեբաստիայի նահանգի Կեմերեկ քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կեմերեկի ազգային վարժարանում։ Քաջալերվելով Չիկագոյում հաստատված ազգականներով, մեկնել է ԱՄՆ։ Նյութական մեծ դժվարություններ կրելուց հետո ընդունվել է Չիկագոյի բժշկական համալսարան։ Ուսումնառության ավարտին բժշկի վկայականով վերադարձել է Կեմերեկ՝ ծնողների մոտ, ամուսնացել և երեխաներ ունեցել։ Եղել է հայ և թուրք հասարակայնությունից հարգված բժիշկ։

Կաստեմունիի նահանգի Քյուրե քաղաքի թաղապետական բժիշկ է աշխատել։ 1915 թվականին Մեծ Եղեռնի ժամանակ ընտանիքի հետ բռնի տարագրվել է Դեյր-էլ-Զո­րի անապատները։ 1916 թվականին ընտանիքի հետ միասին զոհվել է Դեյր-էլ-Զորի ահավոր ջարդերի ժամանակ։

Գրականություն
-------------

* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Իսթանպուլ, 1940։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Ինդիկատոր բույսեր**, ցուցիչ բույսեր, որոնց աճն ու զարգացումը խստորեն կապված է էկոլոգիական որոշակի պայմանների որակական ու քանակական փոխհարաբերությունից։ Բույսերի ինդիկատոր կարող են լինել առանձին տեսակներ, ներտեսակային միավորներ, անոմալ ձևեր, որոնք օրինաչափորեն և մշտապես առաջանում են տվյալ պայմաններում։ Հայաստանի կիսաանապատային գոտում։ Գյուղատնտեսության աշխատողներին հայտնի է, որ հոտավետ օշինդրի առկայությունը տվյալ վայրում հողի բավարար բերրիության վկայություն է։ Մարգագետինների ճահճացման ապացույց է բոշխի տարածումը, որը լավ է արտահայտված Ագրիջայում։ Աղասեր բույսերից զեյդլիցիայի առկայությունը վկայում է տվյալ վայրի թույլ աղոտ լինելու մասին, որը համեմատաբար հեշտությամբ է յուրացվում։ Մինչդեռ աղահասկիկը, կարմրանը, սարսազանը և կալիախոտը ապացույց են հողի բարձր աղայնության։ Բույսերի ինդիկատոր օգտագործվում են նաև երկրաբանության մեջ։ Մի շարք օգտակար հանածոներ իրենց դրոշմն են դնում բույսերի ծաղկի կամ տերևների արտաքին ձևափոխման վրա։ Օրինակ, ցինկի առկայությունը ծաղկին տալիս է կիտրոնադեղնավուն երանգ, բորը տերևները դարձնում է մուգ կանաչ։ Հանքերում քիմիական որևէ տարրի մեծ քանակությոնը փոխում է բույսի արտաքին տեսքը, արտակարգ աճում են (գիգանտիզմ) կամ հակառակը՝ գաճաճ են դառնում։ Նման ձևերի կարելի է հանդիպել Կապանի պղնձի հանքերում։ Պրոֆեսոր Դ.Պ. Մալյուգայի սովորական կակաչի անոմալ ձևերի ուսումնասիրությամբ Քաջարանում (1958 թ.) հայտնաբերվեց պղինձ-մոլիբդենային նոր հանքավայր։ Ինդիկատորային հատկանիշ է նաև որոշ տարածքևերի բուսականությունից զուրկ լինելը, որը հաճախ ռադիոակտիվ ուրանի կամ որևէ այլ նյութի առկայության արգասիք է։ Վայրի բույսերի ցուցչային հատկությունները կիրառվում են գյուղատնտեսության կուլտուրաների շրջանացման, խամ ու խոպան հողերի յուրացման, անտառապատման նպատակով։ Բույսերի ինդիկատորի կամ համակեցությունների հարցերով զբաղվում է ինդիկացիոն գեոբոստանիկան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 334)։*  |
**Ինդիգո** (իսպ.՝ indigo, լատ.՝  indicum՝ հնդկական), մուգ, կապույտ բյուրեղային նյութ։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 390-392°C (քայքայվելով)։ Անլուծելի է ջրում, սպիրտում, քիչ լուծելի՝ օրգանական լուծիչներում։ Ինդիգոն հնագույն ժամանակներից հայտնի ներկանյութը անջատել են ինդիկատու բույսերից (օրինակ, Indifors tinctoria), որոնք տարածված են Հնդկաստանում, Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում, Արաբիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Այդ բույսերի որոշ տեսակներ աճում են նաև Հայաստանում։ Ինդիգոն հայ մատենագրության մեջ կոչվել է լեղակ։ Կիրառվում է՝ բրդյա և բամբակյա թելեր և գործվածքներ ներկելու, նկարչական ներկեր պատրաստելու համար և բժշկության մեջ։ Ըստ Ամիրդովլաթ Ամասիացու, օգտագործման եղանակները եղել են արտաքին (պատրաստել են քսուքներ կամ լեղակատու տերևները կպցրել են վերքին, ուռուցքին) և ներքին (ընդունել են հյութի կամ փոշու ձևով)։ Ներկայումս Ինդիգո ստացվում է անիլինի և քլորքացախաթթվի փոխազդեցությունից առաջացած ֆենիլգլիցինը հալում են ալկալիների հետ և ստանում ինդօքսիլ։ Վերջինս օդի թթվածնով օքսիդանալիս առաջացնում է Ինդիգո։ Ոչ բարձր կայունության պատճառով Ինդիգոյի փոխարեն ներկայումս կիրառվում են կուբային այլ ներկանյութեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  PubChem


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ChEMBL · UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 119554784 · GND: 4161503-7 · LCCN: sh85065667 · Microsoft: 2777288991 · NDL: 00942895 · NKC: ph938812 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 334)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծոբոփոր (այլ կիրառումներ)

**Ծոբոփորի ամրոց** (**Ծոփքի ամրոց**, վրաց.՝ წოფის ციხე), հայկական պատմական հուշարձան Վրաստանում, ներկայիս Քվեմո Քարթլիի մարզի Մառնեուլի շրջանում։

Աշխարհագրական դիրքը
-------------------

Միջնադարյան ամրոցի ավերակները գտնվում են Ծոբ գյուղից հյուսիս՝ բարձր ժայռաբլրի գագաթին։ Ամրոցը Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Ծոբոփոր գավառի կենտրոնն էր։ Այն երեք կողմից շրջափակված է եղել խոշոր, անմշակ քարերով ու կրաշաղախով կառուցված և բուրգերով ուժեղացված պարսպով, իսկ չորրորդ՝ հարավարևելյան կողմից, պաշտպանվել է բնական պատնեշով, մեծ բարձրության ուղղաձիգ ժայռերով ու անդնդախոր ձորով։

Պատմություն
-----------

7-րդ դարում ամրոցն անցել է Սմբատ իշխանի որդի Ուքանին։ 1211 թվականին այն նվիրաբերվել է Հաղպատի վանքին։

Եկեղեցին
--------

Ծոբոփորի ամրոցում են 5-րդ դարի միանավ եկեղեցու (գրականության մեջ հայտնի է Ծոփքի բազիլիկ անունով) ավերակները։ Կառուցվել է մաքուր տաշած բազալտից։ Հարավային մուտքն ունի շեշտված պայտաձև լյունետ։ Ճակատների վրա կան քանդակազարդ քարե կալունակներ։ Ներսում պահպանվել է որմնամույթի խոյակներից մեկը՝ կենդանակերպ քանդակներով (վազող եղնիկներ, ետևի թաթերին նստած առյուծ)։ Աբակի բուսական զարդաքանդակը ոճով մոտ է Քասաղի, Տեկորի տաճարների համանման քանդակներին։ Ծոբոփորի եկեղեցու բարձրաքանդակները աչքի են ընկնում պլաստիկայով, դինամիզմով և կատարման ռեալիզմով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խմբագրական կոլեգիա, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 5 (խմբ. Վիկտոր Համբարձումյան), Ե. «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1979, էջ 133 — 720 էջ։
2. ↑  Նյութեր և ուսումնասիրություններ հայ արվեստի և մշակույթի պատմության» (1935-1951, հինգ պրակով)

Գրականություն
-------------

* Գ. Հովսեփյան, Նյութեր և ուսումնասիրություններ հայ արվեստի և մշակույթի պատմության, պր. 3, Նյու Յորք, 1944
* Բ. Առաքելյան, Հայկական պատկերաքանդակները IV-VII դարերում, Ե. 1949

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 133)։*  |
**Դիվիզիա** (լատ.՝  divisio - բաժանում, տրոհում), ցամաքային զորքերի, ռազմաօդային և ռազմածովային ուժերի տակտիկական զորամիավորում։ Լինում են հետևակային (հրաձգային, մոտոհրաձգային, մոտորացված, մոտոհետևակային), մեքենայացված, հեծելազորային, հրետանային, զենիթային, տանկային (զրահա–տանկային), ավիացիոն, օդադեսանտային, աէրոմոբիլային, ՏՕՊ-ի և այլն։ Դիվիզիաները ռուսական և ֆրանսիական բանակներում երևան են եկել 18-րդ դարի սկզբներին։ 19-րդ դարում վերջնականապես հաստատվել են նաև այլ բանակներում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) նախօրեին հետևակային Դիվիզիաներ ուներ 15-16 հազար մարդ։ Պատերազմի ժամանակ դիվիզիան վերածվեց համազորային միավորման՝ հետևակի, հեծելազորի, հրետանու, ինժեներական և կապի զորամասերով հանդերձ։ 1930-ական թվականներին որոշ պետությունների զինված ուժերում ստեղծվեցին տանկային (զրահատանկային) և ավիացիոն դիվիզիաներ։ Առանձին բանակներում (օրինակ, ֆրանսիական) տանկեր կային նաև հետևակային դիվիզիաներում։ ԽՍՀՄ-ում 1941-1945 թվականներին Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին դիվիզիաները բազմիցս կառուցվածքային փոփոխություններ են կրել, կազմակերպչորեն կատարելագործվել շնորհիվ նոր ռազմ, տեխնիկայի համալրման և կառավարման բարելավման։ Ետպատերազմյան շրջանում, երբ ավարտվեց ցամաքային զորքերի մոտորացումը, հրաձգային դիվիզիաներն սկսեցին կոչվել մոտոհրաձգային, իսկ հեծելազորային դիվիզիաները վերացվեցին։ ժամանակակից զինված ուժերում, կազմակերպչորեն բաղկացած է գնդերից, բրիգադներից կամ բրիգադային խմբերից։ Նրա մեջ մտնում են տարբեր զորատեսակների և հատուկ զորքերի զորամասեր, ինչպես նաև զանազան ծառայություններ։ Դիվիզիաների թվական կազմը տարբեր է։ ԱՄՆ-ում, օրինակ, մեքենայացված դիվիզիան ունի ավելի քան 18 հազար անձնակազմ, մոտ 190 տանկ, 2,8 հազար ավտոմեքենա, 850 զրահատրանսպորտյոր, 57 ուղղաթիռ, 234 միավոր հրետանային, ականանետային և հրթիռային սպառազինություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 408)։*  |
**Ռևազ (Ռեզո) Իլյայի Լագիձե** (վրաց.՝ რევაზ ლაღიძე, 10 հուլիսի, 1921, Բաղդաթի, Քութայիսի շրջան - 16 հոկտեմբերի, 1981, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ), վրացի կոմպոզիտոր։ Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1958), Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)։

Կենսագրություն
--------------

Ռևազ Լագիձեն ծնվել է 1921 թվականի հուլիսի 10-ին Վրաստանի Քութայիսի շրջանի Բաղդաթի գյուղում։

1948 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի դասարանը։ Եղել է Անդրեյ Բալանչիվաձեի աշակերտը։ Ստեղծագործական գործունեությունն սկսել է 1940 թվականին։ Կինոյում նրա առաջին աշխատանքը եղել է 1951 թվականին նկարահանված «Տասնմեկ գագաթների գրոհը» վավերագրական ֆիլմը։

1941-1945 թվականներին եղել է Վրաստանի ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի ջութակահար, իսկ 1945-1949 թվականներին որպես ջութակահար աշխատել է Վրացական ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբում։ 1962 թվականից եղել է Թբիլիսիի մանկավարժական ինստիտուտի երաժշտության ամբիոնի վարիչ։

1964 թվականից դասավանդել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայում։

Ռևազ Լագիձեի ստեղծագործությունների մեջ մեծ տեղ են գրավում երգերը։ Բանաստեղծ Պյոտր Գրուզինսկու հետ համագործակցությամբ գրել է հանրահայտ «Թբիլիսո» երգը։ Գրել է երաժշտական կատակերգություններ, սիմֆոնիկ ու կամերային-գործիքային ստեղծագործություններ։ Ստեղծել է նաև դաշնամուրային պիեսներ, ռոմանսներ, բեմադրությունների ու ֆիլմերի երաժշտություն։

Ռևազ Լագիձեն գրել է «Լելա» օպերան (առաջին անգամ բեմադրվել է 1973 թվականին Մեդեա Ամիրանաշվիլու, Զուրաբ Անջափարիձեի, Տարիել Չիչինաձեի, Շոթա Չանկվետաձեի, Էլզա Գարսևանիշվիլու մասնակցությամբ)։

Ռևազ Լագիձեն մահացել է 1981 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Թբիլիսիում։

Մրցանակներ
----------

* 1975 - Վրացական ԽՍՀ պետական մրցանակ «Լելա» օպերայի համար
* 1967 - Վրացական ԽՍՀ Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակ

Հիշատակ
-------

* Թբիլիսիի երաժշտական դպրոցներից մեկը կրում է Ռևազ Լագիձեի անունը,
* Թբիլիսի մանկավարժական ինստիտուտում, որտեղ Ռևազ Լագիձեն դասավանդել է շուրջ 20 տարի, սահմանվել է նրա անվան մրցանակ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Գրել է հետևյալ ֆիլմերի երաժշտությունը.

* 1951 - Տասնմեկ գագաթների գրոհը (վավերագրական)
* 1953 - Անհնազանդ այծիկը (անիմացիոն)
* 1954 - Մզեչաբուկի (անիմացիոն)
* 1955 - Կախարդական սրինգ
* 1957 - Արևոտ երկրում (վավերագրական)
* 1957 - Վերջինը Սաբուդարայից
* 1959 - Շնաձկան ատան
* 1959 - Նինո
* 1959 - Ծաղիկ ձյան վրա
* 1960 - Ընդհատված երգ (Prerusená piesen ԽՍՀՄ, Չեխոսլովակիա)
* 1961 - Բարի մարդիկ
* 1961 - Մի երկնքի տակ
* 1961 - Աղավնիներ
* 1961 - Իշխանուհի Մայա
* 1961 - Որմնանկար
* 1961 - Աղքատի պատմությունը
* 1963 - Ո՞վ կսանձահարի ձիուն
* 1964 - Լեռների օրենքը
* 1965 - Խևսուրական բալլադ
* 1967 - Իմ ընկեր Նոդարը
* 1968 - Շղթայված կղզի (Chained Island)
* 1968 - Տագնապ
* 1969 - Սպասում
* 1971 - Ջրասույզ քաղաքը որոնողները
* 1971 - Քո ձեռքերի ջերմությունը
* 1974 - Գիշերային այց
* 1974 - Հսուն ողկույզներ
* 1976 - Մաքուր ջրի քար
* 1977 - Հեքիմի աշակերտը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Երաժշտություն (ֆր.)
2. 1 2 3  Ռևազ Լագիձեն kino-teatr.ru կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Лагидзе Реваз. Биография (ռուս.)
* Ռևազ Լագիձե. օպերա «Լելա»
**Պլաստիդներ**, բույսերի և որոշ նախակենդանիների բջիջների ցիտոպլազմայում կան պլաստիդներ։ Դրանք տեսանելի են լուսային մանրադիտակի օգնությամբ և նկարագրվել են դեռևս 17-րդ դարի հանրահայտ կենսաբան Անտոն վան Լևենհուկի կողմից։

Անտոն վան Լևենհուկ
Գունակների պարունակությամբ և ձևով տարբերում են պլաստիդների երեք հիմնական տեսակներ կանաչ՝ *քլորոպլաստներ*, որոնք պարունակում են քլորոֆիլ գունակը և իրականացնում են ֆոտոսինթեզ, *քրոմոպլաստներ*, որոնք պարունակում են ծաղիկների և պտուղների վառ գունավորումը պայմանավորող մի շարք տարբեր գունակներ և ունեն կլորավուն, բազմանիստ կամ թելանման ձև։ Վերջապես, անգույն և կլորավուն կամ ձողաձև՝ *լեյկոպլաստներ*, որոնցում մոնո և դիսախարիդներից սինթեզվում է օսլա կամ կուտակվում են ճարպեր կամ սպիտակուցներ։ Օսլան պաշարող պլաստիդները կոչվում են ամիլապլաստներ, սպիտակուցներ պաշարողները՝ պրոտեապլաստներ։ Փաստորեն պլաստիդները տարբերվում են նաև իրենց ֆունկցիաներով։ Պլաստիդները կարող են փոխարկվել մեկը մյուսին։ Բացի դրանից, պլաստիդները միմյանցից տարբերվում են կառուցվածքով։

Քլորոպլաստի ուլտրակառուցվածքը։  

 1. արտաքին մեմբրան  

 2. միջմեմբրանային տարածություն  

 3. ներքին մեմբրան(1+2+3 թաղանթ)  

 4. ստրոմա (հեղուկ)  

 5. թիլակոիդ լյումետոն  

 6. թիլակոիդի մեմբրանը  

 7. գրան (թիլակոիդների խուրց)  

 8. թիլակոիդ (լամելա)  

 9. կորզ օսլաа  

 10. ռիբոսոմ  

 11. պլաստիդային ԴՆԹ  

 12. պլաստոգլոուլա (ճարպի կաթիլ)

Բջջում քլորոպլաստների քանակը մի քանի տասնյակի է հասնում։ Կան ջրիմուռներ, որոնք ունեն մեկ քլորոպլաստ։

Քլորոպլաստների մարմինը հաճախ ձվաձև է, 4-6 մկմ տրամագծով, հանդիպում են նաև գնդաձև, սկավառակաձև կամ ցանցաձև քլորոպլաստներ։ Դրանք սահմանազատված են երկու թաղանթներով, որոնք նման են միտոքոնդրիումների թաղանթներին£ Ներքին թաղանթն առաջացնում է բազմաթիվ թիթեղիկներ՝ թիլակոիդներ, որոնք կուտակվելով մեկը մյուսի վրա՝ կազմավորում են նիստեր (գրաններ)։

Դրանցում են գտնվում քլորոֆիլը, (որը իրենից ներկայացնում է մագնեզիում պարունակող պորֆիրին), ինչպես նաև շատ ֆերմենտներ, այդ թվում՝ ԱԵՖ-սինթազներ։

Այսպիսի կառույցը և գրանների տեղաբաշխումը ապահովում են արեգակնային լույսի առավելագույն կլանումը և ֆոտոսինթեզի լուսային փուլի իրագործումը։

Քլորոպլաստների ներքին խոռոչում պարունակվում են ԴՆԹ, տարբեր տեսակի ՌՆԹ-ներ, ֆերմենտներ և ռիբոսոմներ։ Դրա շնորհիվ սինթեզվում են որոշակի սպիտակուցներ։ Այդ խոռոչի ֆերմենտները մասնակցում են ածխաթթու գազի կապմանը։ Ինչպես միտոքոնդրիումներում, այստեղ էլ է տեղի ունենում լիպիդների փոխանակություն։

Գրականություն
-------------

* Կենսաբանություն 10, բնագիտամաթեմատիկական և ընդհանուր հոսքեր

Հեղինակ՝ Է. Ս. Գևորգյան, Ֆ. Դ. Դանիելյան, Ա. Հ. Եսայան, Գ. Գ. Սևոյան
Տեղադրող՝ ԿՏԱԿ
**Տիտրաչափություն**, քանակական վերլուծության եղանակների համախումբ, հիմնված է նմուշում հետազոտվող բաղադրիչի հետ փոխազդելու համար անհրաժեշտ ռեագենտի ճշգրիտ քանակությունը չափելու վրա։ Կիրառվում է նմուշում այդ բաղադրիչի պարունակությունը որոշելու համար։ Այդ նպատակով նմուշի լուծույթը (կամ գազային խառնուրդը) տիտրում են՝ աստիճանաբար ավելացնելով տիտրանտի ճշգրիտ հայտնի կոնցենտրացիա ունեցող լուծույթի (գազային խառնուրդի) հայտնի փոքր քանակություններ, մինչև տիտրման վերշնակետը։ Տիտրման վերջնակետը (համարժեք կետ)՝ հետազոտվող բաղադրիչի հետ փոխազդելու համար անհրաժեշտ տիտրանտի լուծույթի քանակությունը որոշում են լուծույթի կամ ավելի հաճախ ինդիկատորի գույնի փոփոխությամբ, նաև կառուցելով տիտրման կորը (լուծույթի կամ գազային խառնուրդի որեէ ֆիզիկական հատկության կախումը տիտրանտի ծախսված քանակից ցույց տվող կոր)։ Ըստ կիրառվող ռեակցիայի բնույթի տարբերում են օքսիդավերականգնող տիտրայում թթվահիմնային տիտրում, նստեցնող տիտրում, կոմպլեքսագոյացնող տիտրում են, ըստ տիտրման վերջնակետի որոշման եղանակի՝ գոյություն ունեն ցիաչաչափության, ամպերաչափության, կոնդուկտաչավւության, կուլոնաչափության (տե՛ս վերչուծության էլեկտրոքիմիական եղանակներ), ռադիոչափական տիտրում են, ըստ օգտագործվող ռեագենտի բնույթի՝ արծաթաչափություն, յոդաչափություն, պերմանգանատաչավւություն և այլն։ Տիտրումն իրականացնում են ծավալային կամ կշռային բյուրետների, տիտրման կորը գրանցող կամ տիտրումն ինքնաընդհատող (վերջնակետում) տիտրաչափերի օգնությամբ։ Տիտրաչափական եղանակի ընտրողականությունը կախված է տիտրանտի, տիտրման վերջնակետի որոշման և նմուշի նախնական վերամշակման եղանակների բնույթից։ Տիտրաչափական եղանակները աչքի են ընկնում փոքր աշխատատարությամբ, օգտագործվող սարքերի պարզությամբ և մեծ ճշտությամբ (հարաբերական սխալը սովորաբար մի քանի տասնորդական տոկոս է)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 15)։*  |
**Դյորդ Ալմաշի** (հունգ.՝ György Ede Almásy de Zsadány et Törökszentmiklós, օգոստոսի 11, 1867(1867-08-11), Grad, Սլովենիա - սեպտեմբերի 23, 1933(1933-09-23), Գրաց, Շտիրիա), հունգարացի արևելագետ, ճանապարհորդ, կենդանաբան և ազգագրագետ։ Նրա որդին՝ Լասլո Ալմաշին, եղել է Աֆրիկան ուսումնասիրող օդաչու և զինվոր։

Կենսագրություն
--------------

Հայրը՝ Էդե Ալմաշին, եղել է Հունգարիայի աշխարհագրական ընկերության հիմնադիրներից մեկը։

Դյորդ Ալմաշին դոկտորի կոչում է ստացել Գրացի համալսարանում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է Բուդապեշտում, սակայն հետո տուն է վերադարձել, որպեսզի տնօրինի կալվածքը։ Հետաքրքրվել է կենդանաբանությամբ, մասնավորապես՝ թռչնաբանությամբ։ Իշտվան Չերնելի համահեղինակությամբ տպագրել է գիրք։ Առաջինն է, որ կատարել է քիչ թե շատ լուրջ ճանապարհորդություն Դանուբի դելտայում՝ ուսումնասիրելու թռչնային ֆաունան։

Առաջին անգամ Ասիա է մեկնել ճանապարհորդության 1900 թվականին Գրացի համալսարանի կենդաբանության իր դասախոսի՝ Ռուդոլֆ Շտումմեր ֆոն Տրաունֆելսի հետ։ Նրանք ուսումնասիրել են Իլի գետի ավազանը, Իսիկ Կուլ լճի արևելյան շրջանը և Տյան Շանի հնում չուսումնասիրված երրորդ գագաթը։ Նրանց ճանապարհորդության կենդանաբանական արդյունքը դարձել է կենդանիների 20 000 նմուշից բաղկացած հավաքածուն (մեծ մասը եղել են թռչուններ), որոնց թվում եղել են բազմաթիվ նոր տեսակներ։ Նրանք նաև կատարել են ազգագրական նշումներ, որոնք պատմում եմ ղրղզ և ղազախ ժողովուրդների առօրյա կյանքի մասին։ Ալմաշին կարևոր դեր է ունեցել ղրղզական «Մանաս» էպոսը արևմուտքին ներկայացնելու գործում։

Գրականություն
-------------

* Асанов У. А. Джуманазарова А. З. Чоротегин Т. К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. академик У. А. Асанов. — Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. — 544 стр. илл. — ISBN 5-89750-142-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* The "other" Almásy (հունգարերեն)
* Ethnographical lexicon: György Almásy (հունգարերեն)
* György Almásy (1867-1933), Terebess Ázsia e-library(չաշխատող հղում)
 (հունգարերեն)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 116288019 · ISNI: 0000 0000 2530 4597 · LCCN: n84193375 · VIAF: 58027545 · WorldCat VIAF: 58027545 |

 |
**Ավաձի** (ճապ.՝ 淡路島), կղզի Ճապոնիայում։

Աշխարհագրություն
----------------

Ավաձի կղզին հանդիսանում է Ներքին Ճապոնական ծովի ամենախոշոր կղզին և գտնվում է Օսակա ծովածոցի արևելքում, Կիի նեղուցի հարավում։ Կղզու մակերեսը կազմում է 592,17 կմ²։

Ավաձին Հոնսյու կղզին կապում է Ակասի Կայկիո կամրջի հետ, իսկ Սիկոկու կղզու հարավը՝ Օնարուտո կամրջի հետ։ Երկաթուղային հաղորդակցությունը կղզում բացակայում է։ Շարժման միակ միջոցը ավտոմոբիլային տրանսպորտն է։

Պատմություն
-----------

*Ավաձի* անվանումը թարգմանաբար նշանակում է *Ճանապարհ Ավա նահանգում*, քանի որ նախկինում Ավաձի կղզով անցել է Հոնսյուից Սիկոկու տանող ամենակարճ ճանապարհը։ Սկսած 1615 թվականից, Ավաձի կղզում իշխել են Տակուսիմների թագավորները։

1958 թվականի հունվարի 26-ին կղզում վթարի է ենթարկվել ճապոնական «Nankai Maru» լաստանավը։ Աղետի հետևանքով զոհվել է 170 մարդ։

Վարչական բաժանում
-----------------

Կղզին վարչականորեն մտնում է Խիոգո պրեֆեկտուրայի մեջ և բաժանվում է երեք վարչական շրջանի՝ Ավաձի, Սումոտո, Մինամիավադզի։ Շրջաններից ամենամեծը Սումոտոն է։

Տնտեսություն
------------

Կղզու բնակիչների հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  Авадзи // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 8.
3. ↑  本州の島面積 Archived 2008-12-29 at the Wayback Machine. (*Honshū no Shima Menseki*) (Retrieved on July 4, 2009)
4. ↑  *Курушин М. Непомнящий Н.* Великая книга катастроф — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2006. стр. 390

Արտաքին հղումներ
----------------

* Awaji website of Hyōgo prefecture
* Awaji Island Tourism Association
* Awaji Island Portal

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00640999 · VIAF: 246274318 · WorldCat VIAF: 246274318 |

 |
**Այնո Բախ** (էստ․՝ Aino Bach, դեկտեմբերի 14, 1901(1901-12-14), Կոեռու, Յարվամաա, Էստոնիա - օգոստոսի 6, 1980(1980-08-06), Տալլին, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), էստոնացի և խորհրդային նկարիչ, փորագրող, գրաֆիկական նկարիչ։ Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)։

Կենսագրություն
--------------

1907 թվականից Այնո Բախը բնակվել է Նարվա քաղաքում։ Առաջին աշխարհամարտի բռնկումից հետո նա իր ընտանիքի հետ տարհանվել է Ռուսաստան՝ Սիբիր։ Այնտեղ ընդունվել է Օմսկի միջնակարգ դպրոց, 1921 թվականին վերադարձել է Էստոնիա։

1923 թվականից մինչև 1935 թվականը նկարչություն է սովորել Տարտուի Պալասի արվեստի դպրոցում՝ Նիկոլայ Տրիյկի ղեկավարությամբ, այնուհետև՝ փորագրության արվեստ։ 1931 թվականին ամուսնացել է նկարիչ Կաարել Լիյմանդայի հետ և կիսել է ամուսնու սոցիալիստական գաղափարները։ 1937 թվականին ամուսնու հետ մեկնել է Փարիզ։

Էստոնիայի ԽՍՀՄ-ին միացվելուց հետո Այնո Բախն ակտիվորեն մասնակցել է էստոնական արվեստի կյանքի վերակազմավորմանը։ Դասավանդել է Տարտուի գեղարվեստի դպրոցում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո նա տարհանվել է Յարոսլավլ, ամուսինը մահացել է տարհանման ժամանակ։ Բախը Յարոսլավլի նկարիչների միության ստեղծման նախաձեռնողներից էր, Էստոնական ԽՍՀ նկարիչների միության հիմնադիրներից մեկը։ Նա ղեկավարել է այդ միությունը։

1946 թվականից ապրել է Տալլինում։ Մահացել է 1980 թվականին։ Թաղված է Տալլինի անտառային գերեզմանատանը։

Ստեղծագործություն
-----------------

Էստոնիայի առաջին փորագրողներից մեկ լինելով՝ Այնո Բախը ցուցադրել է տեխնիկական վարպետություն, որն օգնել է ընդլայնել ինտալյոյի փորագրման արտահայտիչ հնարավորությունները։

Ժանրային կոմպոզիցիաների, պատկերազարդումների հեղինակ է` «Կինը կիթառով», (1936), «Մայրը երեխայի հետ», «Կինը հայելու մեջ» (աքվատինտա, 1937), «Քնած երեխա», «Փոքրիկ Մարի», Կերսի Մերիլասի դիմանկարը։

Այնո Բախը մասնակցել է ցուցահանդեսների Ռիգայում և Կաունասում (1937), Հռոմում, Բուդապեշտում և Անտվերպենում (1939)։

Մրցանակներ
----------

* Հանրապետական մրցանակ (1947)
* 3 շքանշան և մեդալ
* Էստոնիայի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
3. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Այնո Բախ (անգլ.)
* Այնո Բախ (անգլ.)
* Շքանշաններ(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12515186j · GND: 135823625 · ISNI: 0000 0000 5557 0941 · LCCN: nr94021621 · SUDOC: 034391622 · VIAF: 36800484 · ULAN: 500454001 · WorldCat VIAF: 36800484 |

 |

 |
**Ստեպան Բոգոմյագկով** (ռուս.՝ Степан Николаевич Богомягков, դեկտեմբերի 7 (19), 1890, Okhansky Uyezd, Պերմի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբեր 1966, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռազմական գործիչ, կոմկոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1890 թվականի դեկտեմբերի 7-ին (19) Պերմի նահանգի Օխանի գավառի Բոգոմյագկովո գյուղում՝ բանակից զորացրված կրտսեր բուժակ Նիկոլայ Միրոնովիչ Բոգոմյագկովի և իր կնոջ Անաստասիա Տիմոֆեևնայի (Շիրինկինա) ընտանիքում։ Ավարտել է Կազանի մանկավարժական ինստիտուտը, գիմնազիայում դասավանդել է կենդանաբանություն և բուսաբանություն։ 1914 թվականին արագացված ռազմական դասընթացներն ավարտելուց հետո մեկնել է ռազմաճակատ։ Ռուսական կայսերական բանակի շտաբս-կապիտան էր, 1917 թվականին փոխգնդապետի կոչումով գնդի հրամանատար էր։ Մարտնչել է Կարմիր բանակի շարքերում, Քաղաքացիական պատերազմի վերջում եղել է դիվիզիայի շտաբի պետ և ընդունվել կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Ավարտել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի Ռազմական ակադեմիան, 1935 թվականից եղել է հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի ռազմա-օդային ուժերի վարչության մարտական պատրաստականության բաժնի պետ, 1936 թվականից ОКДВА-ի շտաբի պետ։ 1937 թվականից Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալն էր, մարտական պատրաստականության բաժնի պետը, այնուհետև Հեռավորարևելյան Հատուկ բանակի շտաբի պետը։ 1938 թվականի փետրվարի կեսերին ձերբակալվում է, երեք տարի գտնվում է քննության տակ, 1941 թվականի հուլիսին ԽՍՀՄ ВКВС-ի կողմից դատապարտվում է 10 տարվա ՈւԱՃ և ուղարկվում ճամբար։ Ներգրավված էր ընդհանուր աշխատանքներում, այնուհետև պլանային բաժնում տնտեսագետ էր։ 1948 թվականին, ճամբարից ազատվելուց հետո բնակվում էր Օս Պերնյան մարզում, 1950-ականներից անհատական թոշակառու էր։ Մահացել է 1966 թվականի սեպտեմբերի 15-ին։

Պարգևներ
--------

Կարմիր դրոշի 2 շքանշան

Գրականություն
-------------

* Черушев Н. С. 1937 год: элита Красной Армии на Голгофе. - М.: Вече, 2003. - 560 с. - (Военные тайны XX века). - 5000 экз. - ISBN 5-94538-305-8.
* Черушев Н. С. Черушев Ю. Н. Расстрелянная элита РККА (командармы 1-го и 2-го рангов, комкоры, комдивы и им равные): 1937-1941. Биографический словарь. - М.: Кучково поле; Мегаполис, 2012. - С. 59-61. - 496 с. - 2000 экз. - ISBN 978-5-9950-0217-8.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Приказ от 20 ноября 1935 года.
2. ↑  Приказ РВСР № 84 от 1923 года
**Գեղամ Մանասի Խուդավերդյան** (սեպտեմբերի 27, 1957(1957-09-27), Մրգավան, Արտաշատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 26, 1992(1992-05-26), Երասխ, Արարատի շրջան, Հայաստան), հայ ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել և ավարտել է Մրգավանի միջնակարգ դպրոցը։ Ուսումը շարունակել է Երևանի թիվ 42 պրոֆ․ ուսումնարանում և ստացել է որակյալ դերձակի կրթություն։ 1975-1977 թթ․ ծառայել է սովետական բանակում։ Աշխատել է Արտաշատ քաղաքի թիվ 2 շինվարչությունում, գալանտերեա-տրիկոտաժի ֆաբրիկայում։ 1980թ․ ամուսնացել է, ունի երեք երեխա՝ մեկ աղջիկ՝ Անի, երկու տղա՝ Վահե, Դավիթ։ Մասնակցել է Գորիսի, Կապանի, Երասխավանի, Քարակերտի ինքնապաշտպանական մարտերին։ 1992թ․ մայիսի 26-ին Երասխավանում, մարտադաշտում վիրավոր ընկերներին օգնելիս, թշնամու գնդակից վիրավորվում և մահանում է։
Թաղված է Մրգավան գյուղի գերեզմանատանը։ Մրգավանի փողոցներից մեկը կոչել են Գեղամ Խուդավերդյանի անունով։ Գյուղի կենտրոնում՝ մշակույթի տան դիմաց կանգնեցված է Գեղամ Խուդավերդյանի կիսանդրին, որի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2009 թվականի մայիսի 7-ին։

Գրականություն
-------------

Երևան-Արտաշատ, «Անահիտ» հրատարակչություն, «Մեր քարեղեն ոգին» (խմբ․ Յուրա Պետրոսյան), 1996, էջ 67-68
**Սվետլանա Անտոնի Գուլյանովա** (Գուլյան, ապրիլի 3, 1938(1938-04-03), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կինոգետ։ Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ (1976)։

Կենսագրություն
--------------

Սվետլանա Գուլյանովան ծնվել է 1938 թվականին, Թբիլիսիում։ 1948 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1961 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսական բանասիրության բաժինը։ 1971 թվականին հեռակա ավարտելով Մոսկվայի կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտը (ՎԳԻԿ), ստացել է կինոգետ-խմբագրի դիպլոմ։

1965-1972 թվականներին Երևանի հեռուստատեսության ստուդիայում աշխատել է որպես խմբագիր, 1972-1974 թվականներին եղել նույն ինստիտուտի հեռուստատեսության ամբիոնի ասպիրանտ։ 1976 թվականից Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտի «Հայկական սփյուռքի արվեստ» բաժնի ավագ գիտաշխատող է։

1964 թվականից սկսել է հրատարակվել։ 1970-1980-ական թվականներին կինոարվեստի մասին դասախոսություններ է կարդացել Ռուսաստանի, Մերձբալթիկայի, Միջին Ասիայի և Ուկրաինայի տարբեր քաղաքներում։ Գուլյանովայի կինոյի և հեռուստատեսության մասին հեղինակային բազմաթիվ հոդվածներ լույս են տեսել Լեհաստանում և Գերմանիայում։ Համահեղինակել է «Հայկական կինո» (1924-1999) լիակատար կատալոգը (խաղարկային կինո), «Մամուլյանի նշանը» մենագրությունը (2017)։

Անդամակցություն
---------------

* Հայաստանի կինեմատոգրա‎ֆիստների միության անդամ, 1976 թ.
* FIPRESCI-ի անդամ

Պարգևներ
--------

* ՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգիր, 2008 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Գուլյանովա Սվետլանա, Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միություն(չաշխատող հղում)
2. ↑  ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտ, Գիտական ստորաբաժանումներ, Գուլյանովա Սվետլանա Անտոնի
3. ↑  В ереванском Доме кино презентована книга "Знак Мамуляна"
4. ↑  «Մամուլյանի նշանը» գիրքը ներկայացվեց ընթերցասերների դատին
Հռոմեական ստիլոսներ
Ռուսաստան, 13-րդ դար
Գրենական պիտույքներ: գրիչ և Երկփեղկ գրատախտակ
**Ստիլոս** (ռուս.՝ стилос, հին հունարեն՝ στῦλος-ից — սյուն, սյունակ, գրող եղեգ, քարերգիչ (ռուս.՝ грифель), 8-15 սմ երկարությամբ և մոտ 1 սմ տրամագծով գլանաձև սրածայր ձողի տեսքով գործիք գրելու համար՝ պատրաստված ոսկորից, մետաղից կամ այլ ամուր նյութից։ Անվանումն այլ կերպ՝ ռուս.՝ «Стиль», ոճ։

Ստիլոսը լայն կիրառություն ուներ Անտիկ դարաշրջանում և Միջին դարերում։ Ստիլոսի սրված ծայրը օգտագործվում էր տեքստը մոմե տախտակին քերծելով գրելու համար։ Հակառակ կողմը սեղմվում էր և կլորացվում (բահաձև), գրածը ջնջելու համար։

Ռուսաստանում այն անվանվում էր ռուս.՝ писало:

Պատմություն
-----------

Ստիլոսը սևագրությունների համար լայնորեն կիրառվում էր անտիկ ժամանակներից մինչև ուշ միջնադար։

Անտիկ հույները և Հին հռոմեացիները ստիլոսով գրում էին մոմե տախտակին։ 
Ստիլոսի սուր ծայրով տեքստը քերծվում էր մոմի վրա, իսկ հակառակ կողմի բահաձև տափակ ծայրով ջնջվում էր ոչ պիտանի հատվածները։ Այս գործիքի հայտնվելը առաջացրեց ոճ (ռուս.՝ Стилистика,стиль) հասկացողությունը, որը արդեն հնադարում դարձել էր գրական *գրելակերպի* հոմանիշը։

Հորացիոսը առատորեն կիսվում էր ձեռք բերած հաջողություններով և պոետներին խորհուրդ էր տալիս «հաճախ» վերաշարադրել ոճը (լատ.՝ stylum vertere), հաճախ մաքրելով գրածը և գրելով այն նորից՝ կատարելագործել ստեղծագործությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* Անտիկ հույնը գրում է մոմե տախտակին
* Հարթաքանդակ Հռոմեական դամբարանից
* Սապֆո, Ֆրեսկան Պոմպեյում
* Մանրանկար գրքից (1380 թվական)

Տես նաև
-------

* Գնդիկավոր գրիչ
* Մատիտ
* Գրենական պիտույքներ

Գրականություն
-------------

* *(ռուս.) Гаспаров М. Л.* Занимательная Греция. Рассказы о древнегреческой культуре. — М.: Б. С. Г.-ПРЕСС, 2005. — ISBN 5-93381-196-3

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (ռուս.)ИСТОРИЯ БУМАЖНОГО ЛИСТА | № 12, 2009 год Журнал «Наука и жизнь»
**Հովհաննես Իսակովի հուշարձան**, գտնվում է Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում՝ Ծովակալ Իսակովի պողոտայում, տեղադրվել է 2005-ին։

Պատմություն
-----------

Արձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2005 թվականի օգոստոսի 22-ին՝ ծովակալի ծննդյան 111-րդ տարեդարձի կապակցությամբ, նրա անվան պողոտայի բարձրադիր մասում, Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 30-ամյակին նվիրված հուշահամալիրի հարևանությամբ։

Արձանը ստեղծվել է Երևանի քաղաքապետարանի և ՀՀ պաշտպանության նախարարության նախաձեռնությամբ։

Տվյալներ
--------

Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից ու գրանիտից, բարձրությունը 6 մետր է։ Բրոնզաձույլ արձանը տեղադրված է գրանիտե պատվանդանին, որի վրա նստած է որոր, իսկ նրանից քիչ ներքև ամրացված է խարիսխ։ Դեպի Արարատ լեռը և Երևանյան լիճը նայող Հովհաննես Իսակովը ձախ ձեռքում պահել է գլխարկ, աջում՝ հեռադիտակ։ Ըստ ճարտարապետ Լևոն Մկրտչյանի՝ գլխարկը խորհրդանշում է սեփական ժողովրդին պաշտպանելու, իսկ հեռադիտակը՝ նրա անվտանգությունը հսկելու պատրաստակամությունը։

2007 թվականին որորն ու խարիսխը գողացել էին անհայտ անձինք, հարուցվել էր քրեական գործ։ Սակայն գողոնը չի հայտնաբերվել, և այսօր դրանց տեղում միայն անցքեր են։

Հեղինակներ
----------

* Ճարտարապետ՝ Լևոն Մկրտչյան
* Քանդակագործներ՝ Գևորգ Գևորգյան, Ռոբերտ Բալայան

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բացվեց ծովակալ Իսակովի արձանը(չաշխատող հղում)
2. ↑  Բացվեց հայ ականավոր ծովակալ Հ. Իսակովի արձանը
3. ↑  Իսակովի արձանը ճային սպասող է մնացել(չաշխատող հղում)
ՄՍՀԿ-ի անդամ երկրները քարտեզին
**Մտավոր սեփականության համաշխարհային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ World Intellectual Property Day, իսպ.՝ Día Mundial de la Propiedad Intelectual, ռուս.՝ Международный день интеллектуальной собственности, ֆր.՝ Journée Mondiale de la Propriété Intellectuelle), նշվում է ամեն տարի ապրիլի 26-ին։

Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության (անգլ.՝ World Intellectual Property Organization, WIPO) Գլխավոր Համաժողովը 1999 թվականի հոկտեմբերի նիստի ժամանակ այդ տոնի հաստատման վերաբերյալ որոշում ընդունեց։ Առիթը ապրիլի 26-ի Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության հիմնադրման նշանավորումը եղավ, որը կոչված է ամբողջ աշխարհում մտավոր սեփականության պահպանմանն ու զարգացմանն օժանդակելուն։

Մտավոր սեփականության Համաշխարհային օրը նշելու առաջարկությունը՝ ՄՍՀԿ-ի հայեցողությամբ, առաջադրել է Ճապոնիայի պատվիրակությունը 1999 թվականի օգոստոսի 9-ին։

Մտավոր սեփականության միջազգային օրը հնարավորություն է տալիս ընդգծել նորարարությունների նշանակությունը մարդու առօրյա կյանքում և հասարակության կատարելագործման մեջ։ Արտոնագրերը, ապրանքանիշերը, հեղինակային իրավունքը և կից իրավունքները՝ որպես ստեղծագործության և գիտելիքների արդյունք, համաշխարհային հանրության մշակութային և տնտեսական զարգացմանը օժանդակելու կարող գործիքներ են համարվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության պաշտոնական կայքը
2. ↑  Մտավոր սեփականության գործակալություն
**Կարպատներ** (ուկրաիներեն՝ Карпати, գերմ.՝ Karpaten, հունգ.՝ Kárpátok, ռումիներեն՝ Carpaţi, սերբ.՝ Карпати), լեռնային համակարգ է Կենտրոնական Եվրոպայում։ Կարպատյան լեռները հանդիսանում են Ալպերի արևելյան կառուցվածքային շարունակությունը։

Կարպատները տարածվում են Չեխիայում, Սլովակիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում, Ուկրաինայում, Ռումինիայում, Սերբիայում և մասամբ Ավստրիայում։

Անվանում
--------

Ենթադրում են, որ անվանումն ունի թրակա֊իլլիրական ծագում. առաջացել է կա՛մ **կարպի** ցեղանունից, կա՛մ «ժայռ» հասարակ անունից (այս իմաստով ալբաներենում պահպանվել է Karpe բառը)։ Ոմանք էլ գտնում են, որ անվանման հիմքում ընկած է նախահնդեվրոպական կարո ― «քար» բառը։

Աշխարհագրություն
----------------

Կարպատները հյուսիս-արևելքում կազմում են աղեղ (մոտավորապես 1500 կմ. երկարությամբ)։ Լեռներն ամենամեծ բարձրությանն են հասնում հյուսիս-արևմուտքում (2655 մ.)։ Կարպատներում մշտնջենական ձյուն և սառցադաշտեր չկան։

Կարպատներում կան բավական շատ օգտակար հանածոներ։ Նախալեռնային եզրային կոտրվածքը, որ Կարպատները շրջափակում է արևելքից և հարավից, հարուստ է նավթով, բնական գազով, կերակրի և կալիումական աղերով։ Լեռներում կան երկաթի և գունավոր մետաղների հանքեր։

Կարպատները Կենտրոնական Եվրոպայի ամենահարուստ անտառապատ շրջաններից մեկն են։ Խիտ անտառներով պատված են լեռների լանջերը։ Կաղնու-հաճարենու լայնատերև անտառները, բարձրությանը համեմատ, աստիճանաբար փոխվում են խառն անտառների, ապա եղևնու-եղևենու փշատերև անտառների։ Ավելի բարձր վայրերում տարածված են կոր բներով ծառերը, որոնք աստիճանաբար անհետանում են, սկսվում է մարգագետինների գոտին, այսպես կոչված, պոլոնինները։ Լեռների ամենաբարձր մասերում, ժայռերի ու քարքարոտ վայրերի միջև պատահում են ցածրահասակ, ալպյան բուսականություն ունեցող առանձին մասեր։

Կենդանական աշխարհը Կարպատներում ավելի լավ է պահպանված, քան Ալպերում։ Այստեղ կա արջ, լուսան, կզաքիս, վայրի կատուր, ինչպես նաև վարազ, այծյամ, վայրի այծ։

Այստեղ բնակչությունը հիմնականում կետրոնացած է նախալեռներում և լեռների ստորին լանջերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Սիտինի ռազմական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12105835p · GND: 4029760-3 · LCCN: sh85020425 · LNB: 000052440 · NKC: ge134264 · VIAF: 234124003 · WorldCat VIAF: 234124003 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 341)։*  |