**Ամալյա Հայկի Հարությունյան** (1933, Սևքար, Իջևանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 1997, Գյումրի, Հայաստան), խորհրդահայ ջուլհակ, ջուլհակագործության առաջատար։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1981)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր վարպետ, երիտասարդության դաստիարակ։ ԽՍՀՄ 10-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Ամալյա Հարությունյանը ծնվել է 1933 թվականին Հայկական ԽՍՀ Իջևանի շրջանի Սևքար գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզ)։ Նա ընտանիքի չորս երեխաներից ամենամեծն է եղել։ 1942 թվականին, երբ Ամալյան ինը տարեկան էր, հայրը զոհվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմաճակատում՝ Կերչի համար մղվող մարտերում։ Ամալյայի մայրը, ով աշխատել է կոլտնտեսությունում, հիվանդացել և մահացել է, երբ Ամալյան տասներեք տարեկան է եղել։ Այդ ժամանակվանից ընտանիքի հոգսն ընկել է նրա ուսերին․ նա օգնել է պապիկին և տատիկին քույրերի և եղբոր դաստիարակության գործում։ Մանկուց հրապուրված է եղել ջուլհակագործությամբ։

1947 թվականին ավարտելով գյուղական յոթնամյա դպրոցը՝ Ամալյա Հարությունյանը որոշել է աշխատանքի անցնել Լենինականի Մայիսյան ապստամբության անվան տեքստիլ կոմբինատում, որը կոչվել է Մայիսյան ապստամբության անվան (այնուհետև՝ Հայկական ԽՍՀ Թեթև արդյունաբերության նախարարության Լենինականի Մայիսյան ապստամբության անվան բամբակագործական միավորում)։ Վեց ամիս Հարությունյանը սովորել է ֆաբրիկա-գործարանային ուսումնարանում (ՖԳՈՒ) դաստիարակներ Կարո Սարգսյանի և Երանակ Գրիգորյանի մոտ, որից հետո աշխատանքի է անցել կոմբինատում՝ որպես ջուլհակ։

Իր աշխատանքային գործունեության առաջին ամսում Ամալյա Հարությունյանը գերակատարել է ամսական աշխատանքային պլանը. Հարությունյանը պլանով սահմանված 3,5 վայրկյանի փոխարեն հանգույցի կապելու վրա ծախսել է 2,4 վայրկյան, իսկ կտրվածքի վերացումը կատարել է նորմայից երկու անգամ ավելի արագ։ Հարությունյանը երեք ամսվա ընթացքում հասել է ֆաբրիկայի միջին մակարդակին՝ սկսել է սպասարկել 6-8 ջուլհակահաստոց։ Շուտով նա անցել է 16 հաստոցների սպասարկման, որից հետո աշխատել է 18 հաստոցների վրա։ Այդ ընթացքում Ամալյա Հարությունյանը միաձայն ընտրվել է նախ մանածագործական արտադրամասի, որից հետո՝ Լենինականի տեքստիլ կոմբինատի կոմերիտական կոմիտեի քարտուղար։ Ավելի ուշ, երկար տարիների փորձ ձեռք բերելուց հետո, Հարությունյանը սկսել է սպասարկել 23 մանածագործական հաստոց և հինգ տարվա ընթացքում կատարել ութուկես տարվա նորման։ Այդ ժամանակից ամեն տարի գրանցել է սոցիալիստական պարտավորությունների զգալի գերակատարում։ Տասներորդ հնգամյա պլանի ընթացքում՝ 1980 թվականին Հարությունյանն ընդլայնել է սպասարկման տարածքը մինչև 26 հաստոց (պլանով նախատեսված 20 հաստոցների փոխարեն)՝ թողարկելով գերազանց որակի արտադրանք։ Իսկ 1981 թվականի մարտին, տասնմեկերորդ հնգամյա պլանի ընթացքում, անցել է 29 մանածագործական հաստոցների սպասարկման՝ տարվա ընթացքում թողարկելով 30,6 հազար մետր անմշակ գործվածքներ։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1981 թվականի մարտի 17-ի հրամանագրով արտադրական ակնառու ձեռքբերումների, տասներորդ հնգամյա պլանի առաջադրանքների և սոցիալիստական պարտավորությունների վաղաժամկետ կատարման և ցուցաբերած աշխատանքային արիության համար Հարությունյանն արժանացել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման՝ նրան հանձնելով Լենինի շքանշան և Մուրճ ու մանգաղ ոսկե մեդալ։

Ամալյա Հարությունյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել Լենինականի տեքստիլ կոմբինատի նոր կադրերի պատրաստմանն ու կրթությանը։ Նրա սաներից շատերը եղել են գործարանի թիվ 17 արհեստագործական ուսումնարանի շրջանավարտներ, որոնք հետագայում բարձր արդյունքներ են գրանցել, գերազանցել են սահմանված պլանները և արժանացել պետական պարգևների։ Նրանց թվում են եղել Լենինի շքանշանակիր Է․ Կարապետյանը, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանակիր Ա. Գևորգյանը։ Ջուլհակագործների կրթության գործում ունեցած վաստակի համար Ամալյա Հարությունյանին շնորհվել է ՀԽՍՀ երիտասարդության վաստակավոր վարպետ-դաստիարակի պատվավոր կոչում։

Ամալյա Հայկի Հարությունյանը ակտիվորեն զբաղվել է նաև հասարակական գործունեությամբ։ Լինելով անկուսակցական՝ ընտրվել է ԽՍՀՄ 10-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի միությունների խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է ՀԽՍՀ արհմիությունների խորհրդի անդամ։ Ամալյա Հարությունյանը ակտիվորեն պայքարել է աշխատանքային կարգապահության հաստատման համար, նրա առաջարկով Լենինականի տեքստիլ կոմբինատի բաժիններում ստեղծվել են աշխատանքային կարգապահության և սոցիալիստական ունեցվածքի անվտանգության հանձնաժողովներ, որոնք հետևել են գործարանում կարգապահության ամրապնդմանը։ Որպես ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր՝ Հարությունյանն ամեն կերպ օգնել է Լենինականի բնակիչներին բնակարանային և կոմունալ հարցերով։

Ամալյա Հայկի Հարությունյանը մահացել է 1997 թվականին Գյումրի քաղաքում։ Թաղվել է Գյումրու գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1981 թվականի մարտի 17-ի հրամանագիր, Լենինի շքանշան և «Մուրճ ու մանգաղ» մեդալ)՝ արտադրական ակնառու ձեռքբերումների, տասներորդ հնգամյա պլանի և սոցիալիստական պարտավորությունների վաղաժամկետ կատարման և ցուցաբերած աշխատանքային արիության համար։
* Լենինի շքանշան (03/04/1976)։
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (04/05/1971)։
* ՀԽՍՀ երիտասարդության վաստակավոր վարպետ դաստիարակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Лица, удостоенные почётных званий СССР. Герои Социалистического Труда // Армянская советская энциклопедия / Виктор Амазаспович Амбарцумян. — Ер. 1987. — Т. 13. Советская Армения. — С. 667. — 688 с.
2. ↑  Карапетян, 1984, էջ 69
3. ↑  Данюшевский, 1984, էջ 246
4. 1 2  Данюшевский, 1984, էջ 247
5. ↑  Карапетян, 1984, էջ 70—71
6. 1 2  Данюшевский, 1984, էջ 249
7. ↑  Карапетян, 1984, էջ 72
8. 1 2  Карапетян, 1984, էջ 73
9. ↑  Данюшевский, 1984, էջ 244
10. 1 2 3 4   Ամալյա Հարությունյան «Երկրի հերոսներ» կայքում
11. 1 2  Данюшевский, 1984, էջ 245
12. ↑  «Депутаты Верховного Совета СССР X-го созыва». Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 10-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 4-ին.
13. 1 2  Данюшевский, 1984, էջ 253
14. ↑  «Амалия Гайковна Арутюнян». *hush.am*. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 4-ին.
15. ↑  Карапетян, 1984, էջ 74

Գրականություն
-------------

* *Карапетян Т. Е.* Жизни нить // Слово о ленинаканских текстильщиках: о труде, передовом опыте и немного истории. — Ер.: Айастан, 1984. — С. 69—74. — 164 с.
* *Данюшевский Б.* Главная нить. Арутюнян Амалия Гайковна // Герои одиннадцатой пятилетки: летопись трудовой славы. — М.: Экономика, 1984. — Т. 3. — С. 243—253. — 256 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Амалия Гайковна Арутюнян «Երկրի հերոսներ» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |

 |