**Մուհամեդ Հուսեին Հայկալ** (արաբ․՝ محمد حسين هيكل‎‎, օգոստոսի 20, 1888(1888-08-20), Մանսուրա, Եգիպտոսի խեդիվատ, Եգիպտոս - դեկտեմբերի 8, 1956(1956-12-08), Կահիրե, Եգիպտոս), եգիպտացի գրող-արձակագիր, լրագրող, քաղաքական գործիչ և լուսավորության նախարար (1937-1944), կրթությամբ իրավաբան և տնտեսագետ։

Կենսագրություն
--------------

Հայկալը ծնվել է 1888 թվականին Քաֆր Գանամում (Մանսուրա, Դակահլիա)։ 1909 թվականին Կահիրեում իրավունքի բակալավրի աստիճան է ստացել, իսկ 1912 թվականին՝ Փարիզի Սորբոնի համալսարանում պոլիտէկոնոմիայի դոկտորի աստիճան։

Փարիզում սովորելու ժամանակ նա գրել է առաջին ամենաօրինակելի եգիպտական (և արաբական) վեպը՝ «Զայնաբը կամ Եգիպտոսի գյուղական կյանքի և բարքերի նկարները» (հրատարակվել է 1914 թվականին, ռուսերեն թարգմանվել է 1973 թվականին)։ Չնայած այն գրված է իրատեսական ձևով, բայց դա լիրիկական, տեղ-տեղ սենտիմենտալ ստեղծագործություն է, որը կառուցվել է եվրոպական նմուշներով, համակվում է ֆելլահների հանդեպ համակրանքով և պարունակում է բողոք նրանց անօրինության դեմ։

Վերադառնալով Եգիպտոս՝ զբաղվել է փաստաբանական, քաղաքական և դասախոսական գործունեությամբ։ 10 տարի աշխատել է որպես իրավաբան, ապա լրագրող։ 1910-ական թվականների երկրորդ կեսից մշակել է եգիպտական բացառիկության հայեցակարգը, սակայն ավելի ուշ անցել է ավանդական իսլամի դիրքորոշմանը, ինչը համընկել է Գիտության և արևմտյան քաղաքակրթության նկատմամբ Հայկալի հետաքրքրության անկման հետ։

1922 թվականին դարձել է Լիբերալ-սահմանադրականների կուսակցության առաջնորդներից մեկը։ 1922-1933 թվականներին գլխավորել է նրա «Աս Սիյասա» թերթի հրատարակությունը (որպես գլխավոր խմբագիր), իսկ 1943-1952 թվականներին՝ այդ կուսակցությունը (որպես նախագահ)։

1937 թվականին նա նշանակվել է Ներքին գործերի նախարարության պետական նախարար Մուհամադ Մահմուդ փաշայի երկրորդ կառավարությունում։ Այնուհետև 1937-1944 թվականներին եղել է Լուսավորության նախարար՝ իրականացնելով մի շարք բարեփոխումներ, ներառյալ ապակենտրոնացումը, կրթական գոտիների ստեղծումը և ուսումնական ծրագրերի ազգային կողմնորոշումը։ 1945-1950 թվականներին եղել է Սենատի պետնախարար և նախագահ։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել Մուհամադ Աբդոյի, Ահմադ Լյուտֆի էլ Սայեդի և Կասիմ Ամինի համապարփակ բարեփոխումները։ Նրա հովանավորներից էր պատմաբան Հուսեյն Ֆաուզի Ան Նաջարը։

Վաղ իսլամի հերոսների մասին կենսագրական ստեղծագործությունների, այդ թվում մուսուլմանական աշխարհում հայտնի «Մուհամեդի կյանքը» (1929) ստեղծագործության հեղինակն է։ Հեղինակի գրական-քննադատական հոդվածներն ընդգրկվել են «Հեղափոխությունը գրականության մեջ» (1950) ժողովածուում, արևելքի և արևմուտքի գրողների մասին հայտնի ակնարկները՝ «Թարգմանություններ եգիպտացի և եվրոպացի գրողների ստեղծագործություններից» գրքում։ Հայկալի «Հիշողություններ եգիպտական քաղաքականության մասին» օրագրերը հրատարակվել են 1951-1953 թվականներին և համարվում են 20-րդ դարի Եգիպտոսի պատմության արժեքավոր աղբյուր։ «Այդպես է ստեղծվել» վեպում (1955), որտեղ «Արևելքի հոգևորականությունը» հակադրվում է «Եվրոպայի մերկանտիլիզմին», այն ժամանակվա եգիպտացի կնոջ ընտանեկան իրավական վիճակի խնդիրն է։

Հայկալը յոթ երեխաների հայր է՝ դոկտոր Աթեյի, Թահեի, դոկտոր Հուսեյնի, Հեդեյնի, Բահիգի, դոկտոր Ֆայզա Հայկալի և Ահմադի։ Դոկտոր Ֆայզան եգիպտագիտություն է դասավանդում Կահիրեի ամերիկյան համալսարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  AlKindi (Դոմինիկյան Արևելագիտության ինստիտուտի առցանց կատալոգ)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մուհամեդի կյանքը.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90617876 · BNF: 12550018d · CiNii: DA0685460X · CONOR: 181087075 · EGAXA: vtls000767644 · GND: 11870074X · ISNI: 0000000121374229 · LCCN: n82036376 · NKC: jo20010092676 · NLA: 35356485 · NTA: 070393516 · LIBRIS: 59782 · SUDOC: 034782354 · VIAF: 66579958, 84129646 · WorldCat VIAF: 66579958, 84129646 |

 |

 |