recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ռոդիոնովկա (վրաց.՝ საღამო) Գտնվում է Ախալքալաքից ուղիղ գծով 25 կմ հարավ-արևելք, շրջկենտրոն Նինոծմինդայից 15 կմ հյուսիս-արևելք, Գանձա գյուղից 3 կմ հարավ, ծովի մակարդակից 2000-2050 մ բարձրության վրա, Փարվանա գետի ձախ կողմում, ուր գետը թափվում է Սաղամո լճի մեջ։ Անվան ծագումը՝ Սաղամո տեղանունը վրացերեն թարգմանվում է «երեկո»։ Ինչպես գյուղը, այնպես էլ լիճը նախկինում կոչվել են Ումա կամ Դումա (լիճը՝ Ումանգյոլ)։ 1595 թ. հարկացուցակում Սաղամոն հիշվում է որպես ռայաներից ազատ և 6.500 աչկե հարկվող գյուղ։ Նախախորհրդային տարիներին զուտ թրքաբնակ Սաղամոն պատկանում էր Հասան, Փաշա աղաներին և ընկերությանը«Այս աղաները պահում են մեծ քանակությամբ ոչխարներ...» և զբաղվում Սաթխա ու Գանձա գյուղերից անասնագողությամբ։

Բնակչություն
------------

1860-ական թվականներին Սաղամոն ունեցել է 33 տուն բնակիչ, որից մեկ տունը՝ հայ (6 ար. 6 իգ.), մյուսները՝ թարաքյամա թուրքեր։1880-ական թթ. գյուղում եղել է թուրքերի 56 տուն (244 ար. 205 իգ.), հայերի 2 տուն (6ար. 8 իգ.)։ 1926 թ. Սաղամոն ուներ 99 տուն, 646 բնակիչ, որից 12-ը հայեր էին, մնացածը՝ թուրքեր։ 1944 թ.՝ թուրքերի աքսորից հետո, գյուղում հաստատվում են հարևան գերբնակեցված հայկական գյուղերից փոխադրված, ծագումով Էրզրումի Ծաղկի, Կրճնկոց, Ջինիս և Սոգյութլու գյուղերից մի քանի ընտանիքներ, որոնք Սաղամոն վերածում են զուտ հայաբնակ, շեն գյուղի։

Եկեղեցիներ
----------

Գյուղամիջի երեք եկեղեցիներն էլ ունեն միանավ, թաղածածկ հորինվածք և կառուցված են համակ սրբատաշ քարով։ Ի սկզբանե երեքն էլ եղել են քաղկեդոնական տաճարներ, սակայն ուշագրավ են այնպիսի առանձին հատկանիշներով, որոնք բնորոշ են հատկապես առաքելական եկեղեցիններին։ Մասնավորապես, Սաղամոյի եկեղեցիներն ունեն բավական բարձր բեմեր(հատկանիշ՝ որը խորթ է քաղկեդոնական եկեղեցիներին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014»։ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური։ ნოემბერი 2014։ Վերցված է 26 ივლისი 2016


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Նինոծմինդայի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն | ք. Նինոծմինդա |  |
|  |
| Գյուղեր | Ասփարա • Գանձա • Գորելովկա • Դիլիֆ • Եֆրեմովկա • Թորիա • Ժդանովական • Խոջաբեկ • Կաթնատու • Հեշտիա • Ղաուրմա • Ղուլալիս • Մամզարա • Մեծ Արագյալ • Մեծ Գոնդուրա • Մեծ Խանչալի • Նոր Խուլգումո • Ջիգրաշեն • Ռոդիոնովկա • Սամեբա • Սաթխա • Սպասովկա • Վլադիմիրովկա • Տամբովկա • Ուչմանա • Փոքր Արքալի • Փոքր Գոնդուրա • Փոքր Խանչալի • Փոքր Խորենիա • Փոկա • Հեշտիա • Օրլովկա • Օրոջալար |
|  |
| Պորտալ:Վրաստան |

 |
**Ֆլորեսվիլ**, քաղաք Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Տեխաս նահանգի Ուիլսոն շրջանում։ 2010 թվականի մարդահամարին մարդկանց քանակը հասնում էր 6448 հոգու։ *Ֆլորեսվիլը* գտնվում է *Ուիլսոնի* կոմսության շրջկենտրոննում։ Քաղաքը նաև *Սան Անտոնիոի* Մետրոպոլիտենի Վիճակագրական գոտու մաս է։
Ֆլորեսվիլը նախկին Տեխասի կառավարչի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների գանձարանի քարտուղարի և Հանրապետական նախագահական թեկնածուի Ջոն Բոուդեն Քոնալլի ու նրա յոթ եղբայրների ու քույրերի՝ ներառյալ դերասան Մերիլլ Քոնալլիի և Ուեյն Քոնալլիի ծննդավայրն է։ Ջոնի, Մերիլլիի և Ուեյնի բժշկական կենտրոնը Ֆլորեսվիլում անվանվում է Քոնալլի բժշկական կենտրոն։
Ֆլորեսվիլը նաև Վինցենտե Տ. Իքսեմենսի (ծնված 1919 թվականին) ծննդավայրն է ով հավասար Զբաղվածության հնարավորությունների հանձնաժողովի նախկին անդամն է և քաղաքացիական իրավունքների ակտիվիստ։

Պատմություն
-----------

Այս տարածաշրջանի նորաբնակները տեղացի ամերիկացի-հնդկացիներն էին։ Իսպանիայի կողմից Ամերիկայի հայտնաբերումից հետո, արևելյան գաղութացումը կատարվեց քրիստոնեական առաքելության ձևով։
Այսպիսով, 18-րդ դարի կեսերին Ֆլորեսվիլի մոտ հիմնվեց Rancho de las Cabras (այծի ագարակ), որպես ագարակային օպերացիայի առաքելություն Espada առաքելության համար։ Հնդկացի և իսպանացի կովբոյները ապրում և բարգավաճում էին այստեղ՝ պահելով և հոգ տանելով կենդանիների նախիրները։ Սա էր լինելու Տեխասի անասնապահության արդյունաբերության սկիզբը և ավետաբերը։
Այդ քաղաքի հողը և անունը տրվել էր *Flores del Abrego* ընտանիքի պատվին, ովքեր նախկին *Canary Islenders*-ի հետևորդներն էին։ *Don Francisco Flores de Abrego* այստեղի հին գաղութաբնակներից էր, նրա ագարակը գտնվում էձ այժմյան Ֆլորեսվիլից 6 մղոն(10կմ) դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Նրա տղաներից 4-ը ՝ Salvador, Manuel N. Nepomuceno, և Jose Maria -ն ծառայում էին Տեխասում 1835-1836 թթ.հեղափոխությանը։ Don Erasmo Seguin -ը նաև բնակվել է այստեղ վաղ 1824 թ.-ին։ Նրա Casa Blanca ագարակը 9000 ակր ( 36կմ²) էր և գտնվում․ էր այժմյան Ֆլորեսվիլի մոտ։ Նրա որդին՝ Տեխասում ռազմական և քաղաքական գործիչ Խուան Սեգուինը, նույնպես ապրում էր այդ ագարակում։

Պատկերասրահ
-----------

* Բարի գալուսը ՖլորեսվիլլԲարի գալուսը Ֆլորեսվիլլ
* Ուիլսոն Քոնտի դատարանՈւիլսոն Քոնտի դատարան
**Սելթյարնարնեսը** (իսլ.՝ Seltjarnarnes) քաղաք է Իսլանդիայի հարավարևմտյան ափին։ Բնակչությունը՝ ▲4674 մարդ (հունվարի 1, 2023)։

Աշխարհագրություն
----------------

Նեսթոֆի բժշկական թանգարան
Սելթյարնարնես քաղաքը գտնվում է Իսլանդիայի հարավարևմտյան հատվածում, համանուն թերակղզու վրա, մայրաքաղաք Ռեյկյավիկից արևմուտք։ Վարչականորեն համարվում է Սելթյարնարնես համայնքի կենտրոնը, որը գտնվում է Հյովյուդբորգարսվայդիդ շրջանում։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 2 կմ²։ Բնակչության թիվը՝ 4 428 մարդ (2007 թվականի դեկտեմբերի 1-ի դրությամբ)։ Բնակչության խտությունը՝ 2 214 մարդ/կմ²։ Բնակչության դեպի մայրաքաղաք հոսքի պատճառով Սելթյարնարնես քաղաքում դիտվում է բնակչության թվի նվազման միտում։

Պատմություն
-----------

Սելթյարնարնեսը քաղաքի կարգավիճակը ստացել է 1974 թվականին։ Քաղաքում գտնվում են Նեսթոֆի բժշկական թանգարանը (1761 – 1763 թվականներին կառուցված շենքում) և դեղագործական թանգարանը (մոտ 1900 թվականին կառուցած դեղատանը)։ Քաղաքի էներգամատակարարումը կատարվում է ջերմային աղբյուրների հաշվին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000403983030 · LCCN: n92113585 · VIAF: 124480915 · WorldCat VIAF: 124480915 |

 |
**Օպտիկական պատրանքների թանգարան** (անգլ.՝ Trick Eye Museum), Հարավային Կորեայի Բուսան քաղաքում նոր ձևաչափի 3D պատկերասրահ է, որտեղ նկարները և պատկերները ներկայացված են լրացված իրականության էֆֆեկտով։ Թանգարանի անվանումը գալիս է ֆրանսերեն «Trompe-loeil» բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է տեսողական խաբկանք։ Թանգարանը հիմնադրվել է 2013 թվականին։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Օպտիկական պատրանքների թանգարանը սկզբնական շրջանում բացվել է Սեուլի երիտասարդական Հոնդ թաղամասում։ Բացման օրվանից թանգարանը դարցել է MUST VISIT տեսարժան վայր և 2014 թվականին ճանապարհորդության ամերիկյան կայք TripAdvisor-ում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը։ Բուսանում թանգարանի մասնաճյուղը բացվել է 2013 թվականին.։

Նկարագրություն
--------------

Բուսան քաղաքի անսովոր թանգարանը ներկայացնում է յուրօրինակ ցուցադրություն, որի թեման չկրկնվող լուսանկարների ստեղծումն է։ Թանգարանում, որտեղ ներկայացված են մի շարք դեկորացիաներ, յուրաքաանչյուրը կարող է նկարվել շատ տպավորիչ ֆոնի վրա և իրեն զգալ արվեստի գործերի մի մասնիկ։ Դրա համար անհրաժեշտ է թանգարանի ակտիվ մաս մտնելուց առաջ ներբեռնել հատուկ trickeye հավելվածը, որի միջոցով կարելի է ոչ միայն տեսնել լրացված իրականության էֆֆեկտը, այլև տեսանկարահանել և լուսանկարել։ Ցուցանմուշներին դիպչելը, ուսումնասիրելը և լուսանկարվելը ոչ միայն չի արգելվում, այլև խրախուսվում է այն պայմանով, որ կօգտագործվի մաքսիմալ կրեատիվություն։ Թանգարանում ցուցադրված են տարբեր թեմաների լուսանկարներ, և այցելուները կարող են ավելի մոտ ծանոթանալ կտավներին ու համապատասխան լուծումներին։

Լուսանկարներ
------------

Պատկեր:"".jpg250x250пкс
Պատկեր:"Ծովային հրեշ".jpg250x250пкс
250x250пкс

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Trick Eye Museum rising as tourist magnet» (անգլերեն)։ koreatimes։ 2014 թ․ մարտի 31։ Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 20
2. ↑  «Trickeye :: Mobile»։ m.trickeye.com։ Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 20
3. ↑  «Музей иллюзий в Пусане с фото, описанием, картой и панорамой, достопримечательности Пусан , Южная Корея»։ discoveric.ru։ Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 20
**Ագլ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Ագլի գավառում։ Գտնվում էր Դիարբեքիր քաղաքից հյուսիս՝ Տիգրիսի ձախ կողմում։ Գյուղը համապատասխանում էր պատմական Անգեղտան գավառի կենտրոն Անգղ բերդին։

XIX դարի սկզբին ուներ 60 տուն հայ և թուրք բնակիչ, իսկ նախկինում եղել է 250 տուն հայ բնակիչ։ Հայերից շատերը սովից մահացել են, իսկ մնացածն էլ ցրվել են տարբեր տեղեր։

1986 թվականի դրությամբ գյուղում պահպանվում էր վիմափոր փոքր եկեղեցին, իսկ լեռան գագաթին հին բերդի ավերակները, երկու բուրգերը, ջրհորը, դեպի Տիգրիս տանող գետնուղու մնացորդները։

Տես նաև
-------

* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 23

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ագլի գավառ |
| --- |
|  |
| Կենտրոն | 
* Ագլ

 |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |
**Գրավչանյութեր**, կենդանուն գրավող բնական կամ սինթետիկ նյութեր։ Գրավչանյութերի նկատմամբ զգայուն են հատկապես միջատները։ Հայտնի են հիմնականում 3 խումբ՝ սեռական, կերային և ձվադրմաև սուբստրատ (հիմք)։ Մեծ նշանակություն ունեն սեռական գրավչանյութերը։ Հաստատված է, որ որոշ տեսակների էգեր կարող են արտազատել նյութեր, որոնց ամենաչնչին քանակությունը գրավում է նույն տեսակի կամ ծագումով մոտ տեսակների արաներին (երբեմն մինչև 9 կիլոմետր հեռավորության վրա)։ Կերային գրավչանյութերը գտնվում են բույսերի կամ այլ սուբստրատների մեջ, որոնցով սնվում են միջատները։ Շատ միջատների գրավում են ալիլային կամ մանանեխային յուղերը, որոշ օրգանական թթուներ (սիսեռի մեջ եղած թրթնջկաթթուն, եգիպտացորենի ընձյուղների թելերում՝ մալեինաթթուն և այլն)։ Կերային գրավչանյութերն հաճախ գրավում են նաև որպես ձվադրման սուբստրատ։ Կերային գրավչանյութերի ուսումնասիրումը կարևոր է իմունիտետի բնույթը պարզելու և վնասատուների նկատմամբ կայուն սորտեր ստեղծելու գործում։ Երրորդ խմբի գրավչանյութեր միջատների էգերին գրավում են որոշակի տեղերում ձվադրելու համար։ Հետագայում նրանց ձվերը կամ թրթուրները ոչնչացվում են։ Գրավչանյութերը գործնական նշանակություն ունեն բույսերի վնասատուների և կենդանիների մակաբույծների դեմ պայքարելու գործում։ Կիրառելով որպես խայծ, կարելի է օգտագործել ամենաքիչ քանակի միջատասպաններ, ապակողմնորոշել արուներին և նվազեցնել հաջորդ սերունդների թվաքանակը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 205)։*  |
**Դիսպերսում** (լատին․՝ dispergo՝ ցրում եմ, մանրում եմ՝ պինդ և հեղուկ նյութերի մանրացումը միջավայրում, որի պատճառով առաջանում են դիպերս համակարգեր։ Դիսպերսում իրականացնում են աղացների, հավանգների, ձայնային և ուլտրաձայնային վիբրատորների ու հոմոգենիզատորների միջոցով։ Հաճախ հեղուկները դիսպերսելու համար առաջացնում են գազ-հեղուկ կամ հեղուկ-հեղուկ խառնուրդների արագընթաց հողմապտույտ շիթ, որն անվանում են մրրկային խառնում։ Դիսպերսումը հեշտանում է դիսպերգատորների և Էմուլգատորների առկայությամբ, որոնք մակերևութային ակտիվ նյութեր են և փոքրացնում են դիսպերսված նյութերի մակերևութային էներգիան, միաժամանակ նաև՝ մասնիկների կպչունակությունը։ Դիսպերսումը կիրառվում է ցեմենտի, արհեստական կաուչուկների, պոլիմերների, ներկերի, սննդանյութերի՝ այդ թվում ալյուր, պաղպաղակ, մարգարին, և այլ ևյութերի ստացման և թունանյութերի օգտագործման դեպքում։ Դիսպերսումը իրականացվում է նաև ներքին այրման և հրթիռային շարժիչներում, բոցամուղ այրիչներում՝ վառելանյութի լրիվ և արդյունավետ այրումն ապահովելու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 402)։*  |
**Մրրկային շարժում**՝ հեղուկի կամ գազի շարժում, որն ուղեկցվում է միջավայրի մասնիկների (տարրական ծավալների) պտույտով
իրենց ակնթարթային առանցքի շուրջը։ Բնության մեջ հեղուկի կամ գազի շարժումների ճնշող մեծամասնությունը մրրկային շարժումներ են։ Օրինակ, 
հեղուկի շարժումը խողովակում մրրկային շարժում է թե՛ լամինար հոսանքի և թե՛ տուրբուլենտ հոսանքի դեպքում։ Տարրական ծավալների պտույտը
պայմանավորված է նրանով, որ պատի մակերևույթի վրա հեղուկի արագությունը հավասար է զրոյի (մասնիկների կպչելու շնորհիվ), իսկ պատից
հեռանալիս՝ արագ աճում է, այնպես որ հարևան շերտերի արագությունները զգալիորեն տարբերվում են միմյանցից։ Ստորին շերտի արգելակող և
վերին շերտի արագացնող ազդեցությունների հետևանքով։ 
Մրրկային շարժման օրինակներ են օդային մրրիկները մթնոլորտում՝ պտտահողմերը և ցիկլոնները, կամրջակալների ետևում առաջացող ջրային
մրրիկները, ջրում գոյացող ձագարափոսերը և այլն։ Մրրկային շարժման քանակական բնութագրիչը պտտման անկյունային արագության w վեկտորն է,
որը կախված է հոսքում կետի կոորդինատներից և ժամանակից։ Այն անվանում են նաև միջավայրի մրրիկ դիտարկվող կետում։ Եթե
հոսանքի որոշ տիրույթում w=0, ապա շարժումը այդ տիրույթում մրրկային չէ։ Միջավայրի մասնիկների պտտման հետևանքով կարող են գոյանալ մրրկային 
խողովակներ։ 
Վերջիններս հեղուկի ներսում չունեն սկիզբ և վերջ, դրանք կամ պետք է փակ լինեն (մրրկային օղակ) կամ սկիզբ և վերջ ունենան հեղուկի 
սահմանների վրա (շրջահոսվող մարմնի կամ հեղուկ պարունակող անոթի մակերևույթին)։ Մրրկային շարժումը հեղուկում առաջացնում է լրացուցիչ արագություններ։ Մածուցիկ հեղուկում շփման ուժերի շնորհիվ մրրիկները մարում են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 68)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տայգա (այլ կիրառումներ)
Տայգայի տարածման շրջանները
**Տայգա** բառը յակուտերեն է և նշանակում է անտառ։ Սակայն ոչ բոլոր անտառներն են տայգա։ Գիտնականները տայգա են անվանում բարեխառն գոտու փշատերև անտառները։ Գիտնականները տարբերում են *մութ փշատերև տայգա, լուսավոր փշատերև տայգա և սոճու անտառներ։* Տայգան փշատերեւ անտառների ենթազոնան է։ Տարածվում է գոտու հյուսիսում զբաղեցնելով ընդարձակ տարածք՝ Սկանդինավյան թերակղզուց մինչև Խաղաղ օվկիանոս։ Հյուսիսային Ամերիկայում տայգան ընդգրկում է Կանադայի կենտրոնական շրջանները՝ Ատլանտյանից մինչև Խաղաղ օվկիանոս։

Տարածման շրջաններ
-----------------

Տայգան Հյուսիսային Ամերիկայում
Փշատերև անտառների բնական գոտին տարածվում է բարեխառն կլիմայական գոտու հյուսիսում։ Փշատերև անտառներն աճում են Եվրասիայում (Սկանդինավյան թերակղզում, Ռուսական և Արևմտասիբիրական հարթությունների հյուսիսում, Միջին Սիբիրում, հեռավոր արևելքում), Հյուսիսային Ամերիկայում (Կանադական սարահարթում, Ալյասկայի հարավում), Հարավային կիսագնդում (Հարավային Ամերիկայի ծայր հարավում, Թասմանիա և Նոր Զելանդիա կղզիների հարավում)։

Կլիմա
-----

Կլիման արևմուտքից արևելք դառնում է ցամաքային։ Ձմռանը ցուրտ է, ձնածածկույթը՝ կայուն։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը արևմուտքում -5 °C է, իսկ ցամաքի կենտրոնում՝ մինչև -40 °C։ Ամռանը տաք է, տեղումների քանակը 700 - 400 մմ. (արևմուտքից արևելք)։

Ամբողջ անտառային գոտում տեղումների քանակը գերազանցում է գոլորշունակությանը։

Հողեր
-----

Տայգան Ռուսաստանում (Վերխոյանսկ) ձմռանը
Հողը հումուսով հարուստ չէ, քանի որ համեմատաբար առատ տեղումները և հողի բարձր խոնավությունը ողողում են սննդարար նյութերը։ Առաջանում են պոդզոլային հողեր (մոխրավուն)։

Գոտում շատ են ճահիճները։

Բուսական աշխարհ
---------------

Տայգայում աճում են փշատերև, ջերմության նկատմամբ ոչ պահանջկոտ ծառեր (եղևնի, եղևենի, սոճի, խեժափիճի, մայրի և այլն)։ Հանդիպում են նաև մանրատերև ծառեր (կեչի, լաստենի, կաղամախի)։

Տայգան մարդուն տալիս է սիբիրյան սոճու «կաղիններ», արժեքավոր դեղաբույսեր՝ մարալարմատ, փշարմավ (չիչխան), կյանքի արմատ՝ ժենշեն։ Տայգայի ճահիճներից հավաքում են լոռամիրգ։ Տայգայում շատ են նաև հատապտուղներն ու սնկերը։ Այստեղ աճում են հապալասենի, թթուհատի, մոշենի, մռամոշի, ազնվամորի, լոռամրգի։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Գորշ արջ
Տայգայում ապրում են թանկարժեք մորթի ունեցող կենդանիներ (սկյուռներ, սպիտակ նապաստակ, աղվեսներ, սպիտակ կզաքիս, սիբիրական տայգայում՝ սամույր)։

Խուլ թավուտներում ապրում են գորշ արջեր, լուսաններ, շատակերիկներ, անտառների եզրին՝ գայլեր։ Հյուսիսային տայգայում ապրում են հյուսիսային եղջերուներ։

Կան բազմապիսի թռչուններ (խլահավեր, կաքավներ, ցախաքլորներ, մայրահավեր, փայտփորիկներ և այլն)։

Օգտակար հանածոներ
-----------------

Տայգայի գոտու ընդերքը հարուստ է ալմաստով ու ոսկով, նավթով ու գազով, արժեքավոր միներալներով ու հանքաքարերով։ Սակայն տայգան, հատկապես նրա արևելյան շրջանները, դեռևս լրիվ ուսումնասիրված չէ, քանի որ նրա ճահճուտներով ու անանցանելի անտառներով անցնելն այնքան էլ հեշտ գործ չէ։

Յուրացում
---------

Տայգայում, բացի որսորդությունից և ձկնորսությունից, բնակիչները զբաղվում են նաև անտառահատմամբ և գետերով անտառանյութի տեղափոխմամբ։ Անտառներում, առանձնապես եվրոպական տայգայում, կան մշակման հողատարածություններ։ Ողողվող մարգագետիններում, գետերի երկարությամբ, բնակիչները զբաղվում են անասնապահությամբ։
**Երաժշտության ձայնագրման ընկերությունների ավստրալիական միություն** *(անգլ.՝ Australian Recording Industry Association, ARIA)*, երաժշտության ձայնագրող ընկերությունների շահերը ներկայացնող միություն Ավստրալիայում։ Հիմնվել է 1983 թվականին։ Ներառված է միջազգային չարթ-կազմակերպությունների ցանկում, որոնք ընդունվել են Ֆոնոգրամմաների արտադրողների միջազգային դաշնության կողմից։

Պատմություն
-----------

*ARIA*-ն ստեղծվել է 1983 թվականին վեց հիմնական ձայնագրող կազմակերպությունների կողմից՝ *«EMI»*, *«Festival»*, *«CBS»*, *«RCA»*, *«WEA»*, ավելի վաղ գոյություն ունեցող *«Ավստրալիական ձայնագրման ֆիրմաների միության»* (AARM) փոխարեն, որը իր հերթին հիմնվել էր 1956 թվականին։

Այս միության կազմի մեջ են մտնում ավելին քան հարյուր ձայնագրող կազմակերպություններ։ Միությունը ղեկավարում է տնօրենների խորհուրդը, որի կազմի մեջ են մտնում որոշ լեյբլների տնօրեններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Siobhan O'Connor, ed. (1997) [1990]. *The book of Australia : almanac 1997–98*. Balmain, New South Wales: Ken Fin: Watermark Press for Social Club Books. p. 515. ISBN 1-875973-71-0.
2. 1 2  Australian Recording Industry Association (ARIA) Archived 2012-03-29 at the Wayback Machine.
3. ↑  "International chart companies — ifpi.org" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* ARIA-ի կայքը (անգլ.)
**Ժիրայր Ստեփանի Հովնանյան** (հունիսի 9, 1927(1927-06-09), Քիրքուք, Իրաք - օգոստոսի 14, 2007(2007-08-14), Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), Նյու Ջերսիում հաստատված ամերիկահայ ձեռնարկատեր, կապալառու, շինարար։ Բիզնես գործունեության ընթացքում Հովնանյանը մշակել և կառուցել է ավելի քան 6000 տուն Հարավային Ջերսիում։

Գործարար-ձեռնարկատեր Վահագն և Հրայր Հովնանյանների եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ժիրայր Հովնանյանը ծնվել է 1927 թվականին Իրաքի Քիրքուք քաղաքում։ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության հետևանքով նրա ընտանիքը հաստատվել է Իրաքում։ Ժիրայրի հայրը եղել է Մալաթիա-Սեբաստիայից, մայրը՝ Մալաթիայից։ Ստեփան Հովնանյանը Բաղդադում հիմնել է շինարարական կազմակերպություն։ Ժիրայրը եղել է ընտանիքի 6 երեխաներից մեկը։ Նա հաճախել է Քիրքուքի ճիզվիտների ավագ դպրոց։ Հովնանյան ընտանիքը ԱՄՆ է գաղթել 1948 թվականին և հաստատվել Հյուսիսային Ֆիլադելֆիայում։ 1952 թվականին բակալավրի աստիճան է ստացել Փենսիլվանիայի համալսարանի Ուորտոն բիզնես դպրոցից, մագիստրոսի աստիճան՝ Սթենֆորդի համալսարանի բիզնես դպրոցից։

1959 թվականին Ժիրայրը և իր երեք եղբայրները հիմնադրել են **Hovnanian Brothers Corp** ընտանեկան շինարարական կազմակերպությունը։ 1964 թվականին, առանձնանալով եղբայրներից, Նյու Ջերսիի Լորել Մաունթ ավանում Ժիրայրը հիմնադրել է իր շինարարական բիզնեսը՝ **J.S. Hovnanian & Sons**:

Հովնանյանը և նրա **J.S. Hovnanian & Sons** ընկերությունը մասնակցել է«Extreme Makeover: Home Edition» ռեալիթի շոուին և ծրագիրն ավարտել է 2007 թվականի օգոստոսին, Ժիրայրի մահից 10 օր առաջ։ Հովնանյանի ընկերությունն անվճար տուն է կառուցել Մարերո ընտանիքի (Վիկտոր Մարերոն ունեցել է 5 որդի) համար Նյու Ջերսիի Պենսակեն ավանում։ Տունը կառուցվել է 96 ժամում։

Ժիրայր Հովնանյանը եղել է Նյու Ջերսիի շինարարների ընկերակցության նախագահը և ողջ կյանքի ընթացքում «Տուն կառուցողների ազգային ընկերակցության» նախագահը։

Ընտանիք
-------

Ժիրայրն ամուսնացել է Էլիզաբեթ Ոսպիկյանի հետ (մահացել է 2010 թվականի մայիսի 24-ին)։ Ունեցել են 4 երեխա՝ Ստեֆեն, Նանսի, Փիթեր, Թերեզա։

Մահը
----

Ժիրայր Հովնանյանը սրտի անբավարարություն է ունեցել Նյու Ջերսիի Լորել Մաունթ ավանի իր տանը, մահացել է 80 տարեկան հասակում Մարլթոնի Virtua West Jersey հիվանդանոցում «Extreme Makeover: Home Edition» ռեալիթի շոուին մասնակցելուց 10 օր հետո։ Հոգեհանգիստը կատարվել է Ֆիլադելֆիայի Սուրբ Գրիգոր հայ առաքելական եկեղեցում, հուղարկավորվել է Սինամինսոն ավանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Sims, Gayle Ronan. "An entrepreneur's final act of generosity", *The Philadelphia Inquirer*, August 16, 2007; accessed March 25, 2011. "A funeral service will be held Friday for Mr. Hovnanian, 80, who never stopped striving to make the world a better place for his family, the Armenian people and the underdog. The Iraqi-born Armenian American died after collapsing at his Mount Laurel residence that day."
3. ↑  "An entrepreneur's final act of generosity", *Philly.com*, 17 August 2007. Accessed 12 July 2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* J.S. Hovnanian & Sons

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
**Չակ Ֆինի** (անգլ.՝ Chuck Feeney, ապրիլի 23, 1931(1931-04-23), Էլիզաբեթ, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 9, 2023(2023-10-09), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի և իռլանդացի գործարար։

Անձնական կյանք
--------------

Չակ Ֆինին, ով Իռլանդիայի և Ամերիկայի քաղաքացի է, ծնվել է Նյու Ջերսիում՝ Մեծ Ճգնաժամի ընթացքում։ Մասնակցել է կորեական պատերազմին, որպես ԱՄՆ-ի Ռազմաօդային ՈՒժերի ռադիո օպերատոր։ Իր կարիերան սկսել է 1950-ականներին՝ վաճառելով անմաքս լիկյոր Միջերկրածովյան նավահանգիստների ռազմածովային ուժերին։
Նա ավարտել է Կորնելի համալսարանը, որը նախատեսված էր հյուրանոցի կառավարման կադրերի պատրաստմանը։

2012 թվականին Իռլանդիայի Հյուսիսի և Հարավի բոլոր համալսարանները համատեղ շնորհել են Ֆինիին Պատվավոր Դոկտորի կոչման։ Տարվա ընթացքում նա նաև վաստակել է Իռլանդիայի նախագահական «Վաստակավոր Ծառայության» մրցանակի։

Չակը ունի չորս աղջիկ և մեկ տղա։ Նա ամուսնացել է երկու անգամ։ Նրա առաջին կինը՝ Դանիելլան, ֆրանսուհի էր։ Նրա երկրորդ կնոջ անունը Հելգա է։

Հայտնի էր իր խնայողություններով։ Միլիարդատեր էր, սակայն թռչում էր էկոնոմ դասով, չուներ տուն և մեքենա։ Կրում էր 15$ արժողությամբ ժամացույց։

Փիլիսոփայություն
----------------

«Ես մի կարծիք ունեմ, որը երբեք չեմ փոխի։ Դա այն է, որ հարստությամբ դու պետք է օգնես մարդկանց։ Ես փորձում եմ ապրել հասարակ կյանքով, այնպես ինչպես մեծացել եմ։ Ես փորձում եմ համառ աշխատել, ոչ թե հարուստ լինել»։ Նրա կարգախոսն է՝ «տուր, քանի դեռ ապրում ես»։

Գրքեր և հոդվածներ
-----------------

Մինչ 1997 թվականը, ոչ ոք չգիտեր Ֆիննիի բարեգործությունների մասին։ Այդ տարի՝ Նյու Յորք Թայմսի հոդվածում Ֆիննին որոշեց վերջ դնել իր անանունությանը, երբ պարզ դարձավ, որ իր նախկին գործընկերոջ հետ կռվի պատճառով նա ստիպված էր բացահայտվել։

«Միլիարդեր առանց միլիարդի» գրքի հեղինակը Քոնոր Օ'Կլիրին հայտնի է դարձրել Ֆիննին ոչ միայն Իռլանդիայում, այլ նաև արտերկրում։
Ֆիննիի մասին նաև դոկումենտալ ֆիլմ է նկարահանվել «Գաղտնի Միլիարդատեր. Չակ Ֆինիի պատմությունը» անվանումով։

Կազմակերպություն
----------------

Ֆիննին հիմնադրել է Ատլանտյան Ֆիլանտրոպները 1982 թվականին։

Ֆիննիի բարեգործական կազմակերպությունը ներդրումներ է կատարել 6.2 միլիարդ դոլլարի տարբեր ոլորտներում՝ առողջապահություն, կրթություն, գիտություն և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Chuck Feeney, Irish American billionaire who gave his fortune away, passes — IrishCentral, 2023.
2. ↑  Australian Honours Search Facility

Աղբյուներ
---------

* Interview with Feeney from the Atlantic Philanthropies Web site
Վալտեր Մացցարի
**Մարիո Ռոբերտո Վալտեր Մացցարի** (իտալ.՝ *Mario Roberto Walter Mazzarri* , հոկտեմբերի 1, 1961(1961-10-01), Սան Վինչենցո, Լիվորնո, Տոսկանա, Իտալիա), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, մարզիչ։

Մարզչական կարիերան սկսել է Բոլոնյայում, որտեղ աշխատել է որպես մարզչի օգնական, այնուհետև նաև Նապոլիում, որպես գլխավոր մարզիչ Ուլիվյերիի օգնական։
1999 թվականին Մացցարին սկսել է ինքնուրույն մարզչական կարիերան՝ գլխավորելով Բոլոնյայի երիտասարդական թիմը։ 2001 թվականին նա գլխավորեց Սերիա C2-ի թիմերից մեկը՝ «Աչիրեալեն»։ Այնուհետև մարզել է C1 Սերիայի «Պոստեյզե» ակումբը։ 1 տարի անց նա արդեն աշխատում էր Բ Սերիայում՝ մարզելով «Լիվորնոն», որին երրորդ տեղով կարողացավ դուրս բերել Ա Սերիա, որը տեղի էր ունեցել առաջին անգամ 1949 թվականից հետո։ Սակայն այս ակումբում Մացցարին չմնաց, այլ գլխավորեց «Ռեջինան», որի հետ 3 մրցաշրջան անցկացրեց։ «Ռեջինայում» աշխատելու տարիներին Մացցարին օգնեց թիմին մնալ Ա Սերիայում, ավելին 2006 թվականի Կալչոպոլիից հետո թիմը մրցաշրջանը սկսեց 11 միավորով, սակայն մարզչին հաջողվեց թիմին պահել ուժեղագույնների պայքարում։ Այս արդյունքի շնորհիվ Մացցարին ստացավ Ռոջիո դի Կալաբրիա քաղաքի պատվավոր քաղաքացու կոչում։

2007 թվականին Մացցարին պայմանագիր կնքեց Սամպդորիայի հետ, որի հետ առաջին մրցաշրջանում թիմը գրավեց 6-րդ հորիզոնականը և իրավունք ստացավ մասնակցել Եվրոպա Լիգային։

2009 թվականի հոկտեմբերին «Նապոլին»` փոխարինելով պաշտոնանկ արված Ռոբերտո Դոնադոնիին։ Նրա գլխավորությամբ «Նապոլին» 13 խաղյա անպարտելի շարք անցկացրեց, այդ թվում առաջնության և Գավաթի խաղեր, որն ավարտվում է «Յուվենտուսի» դեմ խաղում պարտությամբ։ Մրցաշրջանի ավարտին թիմը գրավեց 6-րդ հորիզոնականը։ 2010-2011 թվականների մրցաշրջանում Մացցարիի «Նապոլին» գրավեց 3-րդ հորիզենականը և իրավունք ստացավ մանսակցելու Չեմպիոնների Լիգային։ 2012-2013 թվականի մրցաշրջանում թիմը դարձավ Իտալիայի փոխչեմպիոն։ 2013 թվականի մայիսի 20-ին Մացցարին հայտարերց ակումբից հեռանալու մասին։

2013 թվականի մայիսի 24-ին Մացցարին 2 տարվա պայմանագիր կնքնեց «Ինտերի» հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
**Նորման Ռոքուել** (անգլ.՝ Norman Percevel Rockwell, փետրվարի 3, 1894(1894-02-03)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - նոյեմբերի 8, 1978(1978-11-08)[…], Սթոքբրիջ, Բերկշիր շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկյան նկարիչ և նկարազարդող։ Նրա աշխատանքները մեծ ճանաչում են վայելում Միացյալ Նահանգներումում, չորս տասնամյակների ընթացում նա նկարազարդել է The Saturday Evening Post ամսագրի շապիկը։

Կենսագրություն
--------------

Նորմալ Ռոքուելը ծնվել է 1894 թվականին Նյու-Յորքում։ Տասնչորս տարեկան հասակում ընդունվել է Նյու-Յորքի Արվեստների դպրոց (անգլ.՝ The New York School Of Art, նախկինում՝ The Chase School of Art), իսկ երկու տարի անց տեղափոխվել է Դիզայնի ազգային ակադեմիա։ Սակայն շատ շուտով նա տեղափոխվեց Art Students League ստեղծագործական խումբ, որտեղ նա սովորում էր Թոմաս Ֆոգերթիի և Ջորջ Բրիջմանի մոտ։ Նկարազարդման ոլորտում Ֆոգերթիի ցուցումների շնորհիվ Ռոքուելը իր առաջին կոմերցիոն պատվերը ստացավ։ Բրիջմանից նա տեխնիկական ոճաձևեր սովորեց, որոնց վրա էլ հիմնվեց իր երկար ստեղծագործական կարիերայի ընթացքում։
Ռոքուելը արագ հաջողության հասավ։ Իր առաջին պատվերը՝ չորս Սուրբ Ծննդյան բացիկները, նա նկարել է տասնհինգամյա տարիքում։ Դեռևս դեռահաս դեռահաս լինելով՝ նրան վարձեցին Boys’ Life (ամերիկյան բոյսքաութների պաշտոնական հրատարակություն) ամսագրում՝ որպես առաջատար նկարիչ։ Մոտավորապես նույն ժամանակաշրջանում Ռոքուելը սկսեց իր հաջողակ կարիերան՝ որպես ազատ նկարիչ՝ երիտասարդ ամսագրերից անընդհատ նկարազարդման մեծաքանակ պատվերներ ստանալով։

Երբ Ռոքուելը 21 տարեկան դարձավ, նա իր սեփական ստուդիան հիմնեց։ Կարճ ժամանակահատվածում այնպիսի հրատարակությունները սկսեցին նրան աշխատանքային պատվերներ տալ, ինչպիսիք են Life-ը, Literary Digest-ը և այլն։ Գրեթե մեկ տարի անց Նորման Ռոքուելը նկարեց իր առաջին ամսագրային շապիկը՝ The Saturday Evening Post հրատարակության համար։ Նկարազարդողը միշտ բարձր էր գնահատում այդ ամսագիրը՝ այն համարելով ամերիկյան կյանքի ամենաճշգրիտ հայելին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Norman Rockwell (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2 3 4 5  Union List of Artist Names
5. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
6. 1 2
7. ↑
8. 1 2 3 4 5  Kindred Britain

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · Գուտենբերգ նախագիծ · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90512957 · BNC: a10846785 · BNF: 12273437d · CONOR: 36216163 · GND: 119336510 · ISNI: 000000008207015X · LCCN: n79039542 · LNB: 000276303 · NDL: 00454451 · NKC: xx0078923 · NLA: 35897046 · NLP: a0000003640269 · NSK: 000465613 · NTA: 068566522 · NUKAT: n2004051468 · SUDOC: 031538541 · VIAF: 25410361 · ULAN: 500018505 · WorldCat VIAF: 25410361 |

 |

 |
**Լևուլոզ,** **ֆրուկտոզ**, **պտղաշաքար** կամ **մրգաշաքար**, *C6H12O6*, մոնոսախարիդների խմբի ածխաջուր, գլյուկոզի իզոմեր։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

Բյուրեղային ֆրուկտոզա
Քաղցր համով անգույն բյուրեղներ են, հալացման ջերմաստիճանը՝ *102— 104°C*։ Շաքար, որը չի բյուրեղանում։ Լավ է լուծվում ջրում։ Պարունակվում է բույսերում (հատկապես մրգերում), սովորաբար գլյուկոզի հետ։ Կազմում է մեղրի հիմնական մասը *(50%)*։ Քիչ քանակությամբ Լևուլոզ կա կենդանի օրգանիզմների արյան մեջ և լյարդում։ Օրգանիզմում առաջացնում է մոնոֆոսֆորային և դիֆոսֆորային էսթերներ, որոնք ածխաջրային փոխանակման կարևոր միջանկյալ նյութեր են։ Բևեռացած լույսի հարթությունը պտտում է ձախ (տեսակարար պատումը՝ —93°)։ Ստացվում է սախարոզը և ինուլինը հիդրոլիզելով, ինչպես նաև D - գլյուկոզի վրա ալկալիներ ազդելով։ Մոտավորապես *2,5-3* անգամ քաղցր է գլյուկոզից և *1,5* անգամ՝ եղեգնաշաքարից։ Կիրառվում է սննդի արդյունաբերության և բժշկության մեջ։

Բժշկության մեջ
--------------

Շաքարախտի դեպքում ավելի հեշտ են յուրացվում օրգանիզմի կողմից, քան դեքստրոզը (խաղողաշաքարը) և եղեգնաշաքարը։ Միաժամանակ լևուլոզը հազվադեպ է հանդիպում արյան մեջ։ Օրգանիզմի նյութափոխանակության արդյունքում լևուլոզը վերածվում է դեքստրոզի՝ արյան բաղադրության մաս հանդիսացող շաքարի։ Սակայն սննդային արժեքով դեքստրոզն ու լևուլոզը տարբերվում են. դեքստրոզը առավել կարևոր նշանակություն ունի շնչառական գործընթացում, իսկ լևուլոզը՝ հյուսվածքների։

Մեղվապահության մեջ
------------------

Լևուլոզը ավելի անկայուն շաքար է, քան դեքստրոզը։ Մեղուներին ձմռանը կերակրելու համար մեղվապահները եղեգաշաքարից շաքարաջուր են պատրաստում, ավելացնելով թթու։ Պատրաստման ընթացքում նախնական թափանցիկ լուծույթը աստիճանաբար դեղին խեժի գույն է ստանում։ Այդ դեղին գունավորումը առաջանում է եռման ջերմաստիճանի ազդեցությամբ լևուլոզի մանրագույն մասնիկների քայքայման արդյունքում։ Որոշ մեղվապահներ նախորդ տարիների մեղրը պահելուց, նկատել են, որ տարին տարվա վրա մեղրի գույնը մգանում է։ Այդ գունափոխությունը տեղի է ունենում լույսի ազդեցությամբ լևուլոզի աստիճանական քայքայման արդյունքում։

Հետաքրքրական է, որ կալիֆորնիական սպիտակ եղեսպակի (շալֆեյ) մեղրը շատ բաց գույն ունի. ջրի նման զուլալ է։ Այն սովորական պայմաններում հազվադեպ է շաքարակալում։ Բայց հնանալով կորցնում է լևուլոզի որոշ քանակ և աստիճանաբար սկսում է բյուրեղանալ։ Ժամանակի ընթացքում բյուրեղները մեծանում են։ Օրինակ, 10 տարվա վաղեմության եղեսպակի մեղրի մեջ բյուրեղները մանր են ու ցրված և ընդամենը պղտոր են ցույց տալիս մեղրը, իսկ 30 տարվա ընթացքում եղեսպակի մեղրի մեջ առաջացած բյուրեղները այնքան են խոշորանում, որ ծավալի 1/3 -ն են կազմում։

Այսպիսով, լևուլոզը շաքար է, որը սովորաբար կանխում է մեղրի շաքարակալումը։ Լևուլոզի շնորհիվ մեղրը ավելի հոտավետ ու համեղ է լինում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  левулоза-как-пищевой-продукт|

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 593)։*  |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Լևուլոզ** կատեգորիայում։ |
**Ռուսուդան Գոլեթիանի** (վրաց.՝ რუსუდან გოლეთიანი, անգլ.՝ Rusudan Goletiani, սեպտեմբերի 8, 1980(1980-09-08), Սուխում, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ազգությամբ վրացի ամերիկացի շախմատիստ, կանանց գրոսմայստեր (1999), միջազգային վարպետ (2009)։

Կենսագրություն
--------------

1990 թվականին ԽՍՀՄ 12 տարեկան աղջիկների շախմատի առաջնությունում հաղթող է ճանաչվել։ Հաղթող է ճանաչվել նաև Վրաստանի մինչև 12 տարեկան աղջիկների շախմատի առաջնությունում։ Տարբեր տարիքային խմբերում բազմիցս ներկայացրել է Վրաստանը շախմատի Եվրոպայի և աշխարհի պատանեկան առաջնություններում։ Աշխարհի պատանեկան առաջնությունում 1994, 1995 և 1997 թվականներին նվաճել է ոսկի մեդալներ, իսկ Եվրոպայի 1998 թվականի երիտասարդական առաջնությունում՝ արծաթե մեդալ։

Նոկաուտ համակարգով մասնակցել է կանանց շախմատի աշխարհի առաջնություններին․ 2000 թվականին Նյու Դելիում կայացած մրցաշարի առաջին շրջանում պարտվել է Նանա Իոսելիանիին, 2004 թվականին Էլիստայում՝ Կորինա Պեպտանին։

2003 թվականին Սան Քրիստոբալում հաղթող է ճանաչվել Ամերիկայի կանանց շախմատի մայրցամաքային առաջնությունում, իսկ 2005 թվականին այդ մրցաշարում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։

ԱՄՆ-ի կանանց շախմատի առաջնությունում նա նվաճել է երեք մեդա՝ ոսկե (2005), արծաթ (2006) և բրոնզ (2012)։

Ներկայացրել է ԱՄՆ-ի շախմատի հավաքականը խոշոր թիմային մրցաշարերում։

Մասնակցել է 2006, 2008 և 2012 թվականների Շախմատային օլիմպիադաներին։ 2008 թվականին թիմային պայքարում արժանացել է բրոնզե մեդալի։ Նույն մրցաշարում անհատական մրցումներում արժանացել է արծաթե մեդալի։

2009 թվականին մասնակցել է շախմատի կանանց աշխարհի թիմային առաջնությանը։

Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ
----------------------------

**Էլոյի վարկանիշի փոփոխություններ**| 
 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  OlimpBase
2. ↑  2000 FIDE Knockout Matches
3. ↑  2004 FIDE Knockout Matches (Women)
4. ↑  2° Torneio Continental Feminino 2003
5. ↑  Էլոյի վարկանիշը ՖԻԴԵ ցանկերից։ Աղբյուրներ՝ fide.com, benoni.de, olimpbase.org
6. ↑  *Տեխնիկական խնդիրների պատճառով աղյուսակը ժամանակավորապես չի աշխատում։*

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ՖԻԴԵ |

 |
**Նիկիտա Կիրիլովիչ Վիտյուգով** (փետրվարի 4, 1987(1987-02-04), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր 2007։
Ռուսաստանի հավաքականի կազմում երկու անգամ հաղթել է շախմատի աշխարհի առաջնությունում (2010, 2013)։

Կենսագրություն
--------------

Վիտյուգովը շախմատ խաղում է 5 տարեկանից։ Առաջինը շախմատ Նիկիտային սովորեցրել է առաջին կարգային պապիկը։ 10 տարեկանում Նիկիտան դառնում է վարպետության թեկնածու։ Հետագա շախմատային հաջողությունները նրան այդքան էլ արագ չտրվեցին. 18 տարեկանում նա դարձավ միջազգային վարպետ, իսկ մեկ տարի հետո լրացրեց գրոսմայստերի բոլոր նորմաները և ստացավ շախմատային ամենաբարձր կոչումը։

2003 թվականին Վիտյուգովն ընդունվեց Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ, սակայն, չհասցնելով զբաղվել շախմատով, նա թողեց ուսումը այնտեղ և տեղափոխվեց Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի տնտեսագիտության և ֆինանսների բաժին, որի թիմի կազմում էլ մասնակցում է ռուսական լիգային։

2004 թվականին Միխայիլ Չիգորինի հուշամրցաշարում (Սանկտ Պետերբուրգ) Վիտյուգովը բաժանում է 2-3-րդ տեղերը։ 2005 թվականին Ռուսաստանի մինչև 18 տարեկանների առաջնությունում գրավում է առաջին տեղը։ Աշխարհի փոխչեմպիոն (2006), Ռուսաստանի բարձրագույն խմբի մրցաշարի հաղթող (2007)։ Բազմիցս մասնակցել է Ռուսաստանի առաջնության գերեզրափակիչներին. 2006-ին` 11-րդ հորիզոնական, 2007-ին՝ 6-րդ, 2008-ին՝ 4-6-րդ, 2009-ին և 2013-ին՝ 3-րդ հորիզոնական։

Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր
-------------------------------

**Էլոյի վարկանիշի փոփոխություններ**| 
 |

Գրքեր
-----

* Ֆրանսիական պաշտպանություն Նիկիտա Վիտյուգով Սանկտ Պետերբուրգ — ISBN 978-5-903609-12-3.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  OlimpBase
2. ↑  Էլոյի վարկանիշը ՖԻԴԵ ցանկերից։ Աղբյուրներ՝ fide.com, benoni.de, olimpbase.org
3. ↑  *Տեխնիկական խնդիրների պատճառով աղյուսակը ժամանակավորապես չի աշխատում։*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նիկիտա Վիտյուգովի անձնական քարտ 365chess.com կայքում
* Հարցազրույց Նիկիտա Վիտյուգովի հետ (2006)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ՌՇՖ · ՖԻԴԵ |

 |
Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի **Լինքոլնի լաբորատորիայի փորձարարական կայան** (ՄԱՄ աստղադիտարանի կոդը՝ 704), էլեկրա-օպտիկական փորձարարական գիտական հաստատություն, որը տեղակայված է ԱՄՆ Նյու Մեքսիկո նահանգի Սոկոռո քաղաքի մոտ։

Փորձարարական կայանը շահագործվում է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի կողմից, այստեղ կատարվում է հիմնականում առաջավոր էլեկտրա-օպտիկական հետազոտություններ, դրանց գնահատում և նախագծում։ Կայանը կազմում է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի տիեզեկարան հսկողության համակարգի բաղկացուցիչ մասը։ Կայանում է իրականացվում նաև ՆԱՍԱ-ի Երկրին մոտեցող աստորոիդների որոնման ծրագրի շրջանակներում Լինքոլնի անվան մերձերկրյա աստերոիդների որոնման լաբորատորիա կամ ԼԻՆԵԱՐ ծրագիրը (անգլ.՝ LINEAR), որի շրջանակներում որոնվում և հետևվում են Երկրին մոտեցով և հավանական վտանգ հանդիսացող աստերոիդներ և գիսաստղեր։

Այս ծրագրի իրականացման ընթացքում են հայտնաբերվել Արեգակնային համակարգի ամենամեծ քանակով փոքր մոլորակներ։ 2018 թվականի դրությամբ Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի իրականացման արդյունքում 1997-ից 2012 թվականներին հայտնաբերվել են 149 083 փոքր մոլորակներ։ Հայտնաբերումների քանակով ԼԻՆԵԱՐ ծրագիրը այս պահին ամենահաջողված աստերոիդների որոնման ծրագիրն է աշխարհում։

Տես նաև
-------

Լինքոլնի անվան մերձերկրյա աստերոիդների որոնման լաբորատորիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "MIT Lincoln Laboratory: LINEAR". Ll.mit.edu. Արխիվացված է the original 2017 թ․ հուլիսի 24-ին. Retrieved 2014 թ․ մայիսի 15.
2. ↑  "Minor Planet Discoverers (by number)". *Minor Planet Center*. 2018 թ․ մայիսի 31. Retrieved 2018 թ․ հուլիսի 2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի Լինքոլնի լաբորատորիայի պաշտոնական կայք
**UK Singles Chart**, սինգլների պաշտոնական հիթ-շքերթ Մեծ Բրիտանիայում, դասակարգված ըստ շաբաթվա վաճառքի արդյունքների։ Կազմվել է 1952 թվականին, ինչպես Billboard Hot 100-ը։

Պատմություն
-----------

Ինչպես ԱՄՆ-ում ըստ իրավունքի սինգլների հիթ-շարքերը հրապարակել վաճառքի արդյունքներից ելնելով, Մեծ Բրիտանիայում մի շարք երաժշտական ընկերություններ պայքարեցին դրա համար։ Առաջին հիթ-շարքը հրապարակվեց 1952 թվականի նոյեմբերի 14-ին New Musical Express ամսագրի կողմից։ 1960 թվականից սկսած սեփական հիթ-շարքերը սպսեց հրապարակել ամենշաբաթյա Record Retailer-ը։

Ռեկորդային արդյունքներ
----------------------

Բրիտանական չաթերի արքա անվանում են Քլիֆ Ռիչարդին'։ Նա միակն էր, ով առաջինհինգ տասնյակներից ամեն մեկում գլխավորեց առաջին հորիզոնականը։ Մեծ Բրիտանիայում հիթ-շարքերում նաև գլխավորել են այլ կատարողների սինգլներ.

1. Էլվիս Փրեսլի - 2574 օր

2. Քլիֆ Ռիչարդ - 1983 օր

3. Queen- 1755 օր

4. The Beatles - 1749 օր

5. Մադոննա - 1660 օր

6. Էլթոն Ջոն - 1626 օր

* 21 սինգլ - Էլվիս Փրեսլի
* 17 սինգլ - The Beatles
* 14 սինգլ - Քլիֆ Ռիչարդ և Westlife
* 13 սինգլ - Մադոննա
* 11 սինգլ - Take That
* 9 սինգլ - ABBA և Spice Girls
* 8 սինգլ - The Rolling Stones, Էլթոն Ջոն, Oasis, McFly
* 7 սինգլ - Մայքլ Ջեքսոն, Ջորջ Մայքլ, Քայլի Մինոուգ, U2, McFly, Էմինեմ, Ռիհաննա, Ռոբբի Վիլիամս

2012 թվականի հունսիսին Official Charts Company-ն հրապարակեց «Ադամանդե դյուժին» (անգլ.՝ Diamond Dozen), 12 ամենահաջողակ կատարողների սինգլները աղյուսակում.

1. The Beatles - 21.9 միլիոն պատճեն

2. Էլվիս Փրեսլի - 21.6 միլիոն պատճեն

3. Քլիֆ Ռիչարդ - 21.5 միլիոն պատճեն

4. Մադոննա - 17.6 միլիոն պատճեն

5. Մայքլ Ջեքսոն - 15.3 միլիոն պատճեն

6. Էլթոն Ջոն - 14.8 միլիոն պատճեն

7. Queen - 12.6 միլիոն պատճեն

8. ABBA - 11.2 միլիոն պատճեն

9. Դեյվիդ Բոուի - 10.6 միլիոն պատճեն

10. Ռիհաննա - 10.4 միլիոն պատճեն

11. Փոլ Մաքքարթնի - 10.2 միլիոն պատճեն

12. Քայլի Մինոուգ - 10.1 միլիոն պատճեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2012 թ․ հունվարի 11-ին. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 15.
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Official UK Charts Company պաշտոնական կայք
* Շաբաթվա հիթ-շարք
**Ադրբեջանի Ղարաբաղի պատմության պետական թանգարան** (ադրբ.՝ Azərbaycan Dövlət Qarabağ Tarixi Muzeyi) թանգարան էր, որը գտնվում էր Ադրբեջանում, Շուշի քաղաքում։

Պատմություն
-----------

1991 թվականի փետրվարին Ադրբեջանի Հանրապետության մշակույթի նախարար Փոլադ Բյուլբյուլօղլուի հրամանով Շուշիյում ստեղծվեց Ղարաբաղի (Արցախի) պատմության թանգարանը։ Նախապատրաստական փուլում ստեղծվել է մինչև 550 ցուցանմուշային ֆոնդ և հաստատվել է աշխատակազմի գրաֆիկը։

Սկզբում Ֆիրիդուն բեյ Քոչարլիի տունն օգտագործվել է որպես թանգարանի հիմք։ Հետագայում թանգարանը ժամանակավորապես գործարկվել է առողջարանային միության շենքերից մեկում։ Քաղաքական իրավիճակը և հայկական տարածքների ազատագրումը հանգեցրին թանգարանի գործունեության կասեցմանը։

Հայաստանի զինված ուժերի կողմից Շուշիի ազատագրման արդյունքում թանգարանի մոտ վեց հարյուր ցուցանմուշ ոչնչացվել է, իսկ այն ցուցանմուշները, որ հնարավոր էր տեղափոխել, տեղափոխվել են։

Ավելի ուշ, երբ Շուշիի մի խումբ մտավորականներ առաջարկություններ արեցին թանգարանի վերականգնման վերաբերյալ, առաջարկն անտեսվեց։ Սակայն համապատասխան գերատեսչությունների հավանությունն այն մասին, թե թանգարանը նահատակների ծառուղու դատարկ շենքում, թե զբոսաշրջային այլ երթուղիների վերևում գտնվող հնագույն շենքերում դրա գործունեության համար տեղակայելը չի ստացվել։ Ներկայումս թանգարանի աշխատակիցների աշխատավարձերը սառեցված են։

Ղարաբաղի պատմության պետական թանգարանի առաջին տնօրենը եղել է Էմին Աղաևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Dövlət Qarabağ Tarixi muzeyimiz də var…" (in ադրբեջաներեն). modern.az. Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 3.
2. 1 2 3 4  "Azərbaycan Dövlət Qarabağ Tarixi Muzeyi" (in ադրբեջաներեն). 1905.az. Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 3.
**Գուդրիկ-Պիգոտ աստղադիտարան** (անգլ.՝ Goodricke-Pigott Observatory, ՄԱՄ կոդը՝ 683), մասնավոր աստղադիտարան ԱՄՆ Արիզոնա նահանգի Թուսոն քաղաքում։ Աստղադիտարանը հիմնվել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, և այդ գիշեր դիտարկումները սկսվել են Հեյլ-Բոպպի գիսաստղի լուսանկարումով։

Աստղադիտարանը անվանվել է երկու Յորքում 18-րդ դարում ապրող անգլիացի ասղագետներ Ջոն Գուդրիկի և Էդվարդ Պիգոտի պատվին։

Աստղադիտակներ
-------------

Աստղադիտարանում բացման օրից գործում է Celestron C14, 0,35 մետր ապերտուով f/11 Շմիդտ-Կասեգրեյն աստղադիտակը։ Աստղադիտակը հետագայում բարելավվել է նոր օպտիկայով և շարժիչով, և դրանից հետո աստղադիտակին է կցվել ST-4 աստղ հետևող սարքը աստղադիտակի սխալանքը ուղղելու համար։

Կիրառվում է ևս մեկ աստղադիտակ, որը իրենից ներկայացնում է պարզապես մեծ տեսախցիկ ուղղված դեպի երկինք, այն անվանվում է MOTESS (Moving Object and Transient Event Search System)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  "Goodricke-Pigott Observatory". Արխիվացված է the original 2019 թ․ ապրիլի 28-ին. Retrieved 2008 թ․ սեպտեմբերի 11. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Տես նաև
-------

* Ռոյ Տակեր
**Կյանքի հանրագիտարան** (անգլ.՝ Encyclopedia of Life, (EOL)), ազատ խմբագրմամբ, առցանց հանրագիտարան է, որը ստեղծվել է ներառելու գիտությանը հայտնի բոլոր 1,9 միլիոն կենդանիների տեսակների մասին տեղեկություններ։ Այն ստեղծվել և զարգացվում է գոյություն ունեցող տվյալների բազաների, ինչպես նաև մասնագետների և ոչ մասնագետների անհատական ներդրումների միջոցով։

Կայքի նպատակն է ստեղծել "անսահման ընդլայնվող" էջ ամեն տեսակի կենդանու համար, որի մեջ տեքստային մասին զուգահեռ նաև ներառված են տեսանյութեր, ձայնային հոլովակներ, լուսանկարներ, գրաֆիկական պատկերներ։ Որպես հավելում, հանրագիտարանը նաև ներառում է բովանդակություն Biodiversity Heritage Library-ից, որը թվայնանում է միլիոնավոր էջեր պարունակող տպագրված նյութեր աշխարհի հիմնական բնական գիտությունների մասին նյուեր պարունակող գրադարաններից։

Նախագիծը իսկզբանե ստեղծվել էր ՄակԱրտուրի և Սլոանի հիմնադրամների կողմից 50 միլիոն դոլար չափով ֆինանսավորման առաջարկի միջոցով, հիմնադրամները տրամադրել են համապատասխանաբար 20 և 5 միլիոն դոլար։ Մնացած 25 միլիոնը տրամադրվել է հինգ կազմակերպությունների կողմից՝ Ֆիլդի թանգարան, Հարվարդի համալսարան, Ծովային կենդանիների կենսաբանական լաբորատորիա, Միսուրիի բուսաբանական այգի, և Սմիթսոնյան ինստիտուտ։

Նախագիծը սկզբում ղեկավարում էր Ջիմ Էդվարդսը, իսկ զարգացնող թիմը ղեկավարում էր Դևիդ Պատերսոնը։ Այսօր ևս նախագծին մասնակից կազմակերպությունները շարունակում են աջակցել նախագծին ֆինանսական ներդրումներով։

Տես նաև
-------

* All Species Foundation
* Biodiversity Heritage Library
* Առցանց հանրագիտարանների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "*EOL* History". Eol.org. 2012 թ․ փետրվարի 28. Retrieved 2012 թ․ մարտի 23.
2. ↑  Odling-Smee, Lucy (2007 թ․ մայիսի 9). "Encyclopedia of Life launched". *Nature*. doi:10.1038/news070508-7. Retrieved 2007 թ․ մայիսի 9.
3. ↑  "James Edwards - Encyclopedia of Life". Eol.org. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունիսի 15-ին. Retrieved 2015 թ․ նոյեմբերի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* "A Leap for All Life: World's Leading Scientists Announce Creation of *Encyclopedia of Life*". *Encyclopedia of Life*. 2007 թ․ մայիսի 9.
* The Encyclopedia of Life – Introductory video ՅուԹյուբում from May 2007

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000404997215 · Microsoft: 20469745 |

 |
**«Յու-Ես-Եյ Թուդեյ»** (անգլ.՝ USA Today, թագմանաբար՝ «ԱՄՆ Այսօր»), ԱՄՆ-ի առաջին համազգային օրական թերթ։ Հիմնվել է Վաշինգտոն շրջանում գործարար Էլ Նյուհարթի կողմից։ Թերթի առաջին համարը թողարկվել է 1982 թվականի սեպտեմբերի 15-ին։ Տպվում է Միացյալ Նահանգների 37 տեղերում և հինգ տեղերում արտասահմանում։ Առաջին գլխավոր խմբագիրն է եղել Ջոն Սայգենթալերը։ Հրատարակչությունը պատկանում է Gannett Company մեդիա խմբին։

*USA Today-ի* խմբագրության շենքը Վաշինգտոնի արվարձանում
Մինչ *USA Today* թերթի հայտնվելը ԱՄՆ շուկայում թերթերի վաճառքները սեգմենտավորվում էին տարածաշրջանային սկզբունքով, ամեն մեծ քաղաքում ավելի շատ վաճառվում էր տեղական թերթը։ Իր թերթի էջերին Նյուհարթը ամեն կերպ ընդգծում էր ազգի միասնությունը, աշխատելով ներկայացնել դա առանց որևէ տարածաշրջանային շեղումների։ Խմբագրական սյունին զուգահեռ միշտ ներկայացվում է սյուն, որտեղ կարող էին իրենց կարծիքը ներկայացնել հակադարձ տեսակետի կրողները։

Ի հակադրություն գործարար թերթերի, այնպիսիք, ինչպիսին են *The Wall Street Journal-ը* և *The New York Times-ը*, չոր գործնական ոճին, *USA Today-ը* հրատարակվում է գունավոր լուսանկարներով և խոշոր գրաֆիկական պատկերներով, լայնորեն լուսաբանելով սպորտի և հայտնի մարդկանց կյանքի մանրամասները։ Մեծ տեղ էր տրվում հարցումների արդյունքների տպագրությանը։

2008 թվականի դրությամբ *USA Today-ը* շրջանցել է բոլոր ԱՄՆ թերթերը տպաքանակով, և անգլալեզու թերթերի մեջ զիջում էր միայն հնդկական *The Times of India* թերթին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0734-7456
3. ↑  "Circulation numbers for the 25 largest newspapers". *The Boston Globe*. 2010 թ․ հոկտեմբերի 25.
4. ↑  "Tysons Corner CDP, Virginia". *United States Census Bureau*. Արխիվացված է the original 2011 թ․ նոյեմբերի 10-ին. Retrieved 2009 թ․ մայիսի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  "Press Room : Press Kit". *USA Today*. Gannett Company. Retrieved 2012 թ․ մայիսի 26.
6. ↑  Mario R. García (2012 թ․ սեպտեմբերի 9). "USA TODAY turns 30: Part 1". *García Media*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լրատվական կայք