ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի դատաբժշկական փորձագետը զննում է ատամնային մասունքները
**Դատական բժշկագիտություն,** տեսական բժշկագիտության մասնաճյուղ, որը գիտականորեն ուսումնասիրում և գործնականում լուծում է քննչական և իրավաբանական պրակտիկայում ծագող բժշկական ու կենսաբանական բնույթի հարցեր։ Դատական բժշկագիտությունը առնչվում է բժշկագիտության մյուս մասնաճյուղերի, քրեական իրավունքի ն քրեագիտության հետ։ Դատական բժշկագիտության ուսումնասիրության օբյեկտներն են՝ դիակները (դիահերձում, արտաշիրմում), կենդանի անձինք (մարմնական վնասվածքներ, աշխատունակության կորուստ, հղիություն, ծննդաբերություն, արհեստական վիժումներ), իրեղեն ապացույցները (արյան տեսակի և խմբի որոշում, մազի հետազոտություն), դատաքննչական նյութերը։

Դատական բժշկագիտության հիմնական նպատակն անձի կյանքի, առողջության, ազատության և արժանապատվության ոտնահարման դեմ ուղղված հանցագործությունների բացահայտումն է։ Դատական բժշկագիտությունը կիրառվել է դեռևս հին Հռոմում, Հունաստանում և Հնդկաստանում։ Դատական բժշկագիտության զարգացման սկիզբը համարվում է 16-րդ դարում։ 1621-1635 թվականներին իտալացի բժիշկ Պ․ Զաքհիասը լույս ընծայեց «Դատական բժշկության հարցեր» 9 հատորանոց ձեռնարկը։ Հետագայում՝ ֆրանսիացի Ա․ Պարեի և Ֆ․ Ֆեդելյեի աշխատությունները հանդիսացան դատական բժշկագիտության գիտական հիմքերը։ Ռուսաստանում դատական բժշկագիտության գիտական զարգացման սկիզբը համարվում է 19-րդ դարի առաջին կեսը․ 1812 թվականին բոլոր համալսարաններին կից բացվել են դատական բժշկագիտության ամբիոններ։ 1865 թվականին հրատարակվել է «Դատական բժշկության և հասարակական հիգիենայի արխիվ» (ռւուս. «Архив судебной медицины и общественной гигиены») ամսագիրը, որը հետագայում վերանվանվել է «Հասարակական հիգիենայի, դատական և գործնական բժշկության լրաբեր» (ռուս. «Вестник общественной гигиены, судебной и практической медицины»)։

19-րդ դարի երկրորդ կեսին դատական բժշկագիտության ուսումնասիրությունների ասպարեզն ընդլայնվել է շնորհիվ դատական վնասվածքաբանության, թունագիտության և իրեղեն ապացույցների հետազոտման նոր մեթոդների։ 

Հայաստանում Դատական բժշկագիտության մասին վկայություններ են հասել 10-րդ դարից։ (989 թվականին Անի քաղաքում լուր է տարածվում, թե մի քանի օր առաջ թաղված Սմբատ թագավորը ողջ է գերեզմանում։ Քաղաքացիների հուզմունքը զսպելու համար քանդում են Սմբատի գերեզմանը, փորձաքննության ենթարկում նրա դիակը)։ 12-րդ դարի սկզբին Հայաստանում եղել են իրավական հարաբերությունները սահմանող դատաստանագրքեր (Դավիթ Ալավկաորդի «Կանոնական օրինադրություն», Մխիթար Գոշի «Դատաստանագիրք»)։ 1921 թվականին Սովետական Հայաստանում կազմակերպվել է Դատաբժշկական փորձաքննության ծառայություն, որը ղեկավարել է Վ. Կրժիվինսկին։ 1927 թվականին Երևանի պետական համալսարանի Դատական բժշկագիտության ֆակուլտետում ստեղծվել է ամբիոն, իսկ 1929 թվականին հիմնվել է Հայկական ՍՍՀ գլխավոր դատաբժշկական փորձագետի պաշտոն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 306)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Շվեյցարական կենսագրական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4048805-6 · LCCN: sh85082955 · NDL: 00563345 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Իրավունք |
| --- |
|  |
| Իրավունքի տեսություն | 
Պետության և իրավունքի տեսություն •
Պետության և իրավունքի պատմություն •
Իրավունքի փիլիսոփայություն •
Իրավունքի սոցիոլոգիա •
Իրավունքի մարդաբանություն •
Իրավունքի հանրագիտարան •
Հռոմեական իրավունք
 |  |
|  |
| Հիմնական իրավունքի ճյուղեր | 
Սահմանադրական իրավունք •
Վարչական իրավունք •
Վարչադատավարական իրավունք •
Քաղաքացիական իրավունք •
Քաղաքացիական դատավարություն •
Արբիտրաժային դատավարություն •
Ընտանեկան իրավունք •
Բնակարանային իրավունք •
Քրեական իրավունք •
Քրեական դատավարություն •
Քրեակատարողական դատավարություն •
Հողային իրավունք •
Աշխատանքային իրավունք •
Ֆինանսական իրավունք
 |
|  |
| Իրավունքի ճյուղերի կոմպլեքսներ | 
Ձեռնարկատիրական իրավունք
(Տնտեսական) •
Մաքսային իրավունք •
Մունիցիպալ իրավունք •
Ռազմական իրավունք •
Սոցիալական ապահովագրության իրավունք •
Էկոլոգիական իրավունք •
Կոնկուրսային իրավունք
 |
|  |
| Իրավունքի ենթաբաժիններ և  սահմանակարգեր | 
Առևտրային իրավունք •
Հարկային իրավունք •
Բյուջետային իրավունք •
Բանկային իրավունք •
Արժութային իրավունք •
Կորպորատիվ իրավունք •
Տրանսպորտային իրավունք •
Մրցակցային իրավունք •
Իրային իրավունք •
Պարտավորական իրավունք •
Ժառանգության իրավունք •
Հեղինակային իրավունք •
Արտոնագրային իրավունք •
Արտադրակից իրավունք •
Գյուտարարական իրավունք •
Տեղեկատվական իրավունք •
Առողջապահական իրավունք •
Միգրացիոն իրավունք •
Օբյեկտիվ ընտրական իրավունք •
Խորհրդարանական իրավունք •
Կրթական իրավունք •
Անտառային իրավունք •
Էներգետիկ իրավունք
 |
|  |
| Իրավաբանական կարգապահություն | 
Քրեաբանություն •
Քրեագիտություն •
Դատական բժշկագիտություն •
Դատական հոգեբանություն •
Դատական հաշվապահություն •
Դատական փորձաքննություն •
Օպերատիվ-հետազոտական գործունեություն •
Իրավաբանական էթիկա •
Իրավաբանական հոգեբանություն •
Իրավական վիճակագրություն •
Իրավական տեղեկատվություն
 |
|  |
| Միջազգային իրավունք | 
Միջազգային հանրային իրավունք •
Միջազգային մասնավոր իրավունք •
Եվրոպական իրավունք
 |
|  |
| Իրավաբանություն | 
Համեմատական իրավագիտություն •
Արդարադատություն •
Դատակազմություն •
Դատախազական հսկողություն •
Իրավապահպան մարմիններ •
Փաստաբանություն •
Նոտարիատ •
Իրավապաշտպանություն •
Օրենսդրություն •
Իրավաբան •
Հայտնի իրավաբաններ
 |
|  |
| Այլ | 
Իրավաբանական կրթություն (Հայաստան, ԱՄՆ)
 |

 |