**Կետա** (անգլ.՝ Keta), քաղաք Գանայում։ Գտնվում է նույնանուն ծովալճակի և Գվինեական ծոցի ափի միջև գտնվող նեղ շերտի վրա, Վոլտա գետի ակունքից և Ադա քաղաքից արևելք և Տոգոյի մայրաքաղաք Լոմեից հարավ-արևմուտք։ Վոլտայում գտնվող նույնանուն մունիցիպալիտետային շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Գեղարվեստական արհեստների (կտորների, կերամիկայի և ոսկերչական իրերի արտադրության) կենտրոն է։

Պատմություն
-----------

Fort Prinzenstein ամրոցը Կետայում
Տարածաշրջանը բնակեցված է էվե ազգի անլո ենթախմբով, որոնք 17-րդ դարում գաղթել են Բենինի Կետու քաղաքի տարածաշրջանից։ Կետան 14-րդ դարում եղել է կարևոր առևտրային կետ։

1734 թվականին հոլանդացիները Կետայում կառուցել են Սինբելենբյուրգ (*Fort Singelenburgh*) ամրոցը։

Անլոները տիրապետում էին Վոլտա գետի մենաշնորհին, նրանք հարկեր էին վերցնում գետի երկայնքով ապրանքներ փոխադրելու համար, և եթե վաճառականները հրաժարվում էին վճարել, նրանք պարզապես առգրավում էին ողջ ապրանքը, իսկ վաճառականներին՝ ձերբակալվում։ 1784 թվականին նրանք այդպես են վարվել դանիացի վաճառականի հետ և այդպիսով դանիացիներին պատրվակ են տվել անլոների դեմ պատերազմ սկսելու։ Դանիացիներին հաջողվել է մեծ բանակ հավաքել, որտեղ իրենց զինվորներին են ուղարկել անլոյի թշնամիները՝ գայերը, ադաները, կրոնբոները, ակվապիմները, կպեմեները և անլոներին մի քանի անգամ պարտություն են մատնել։ Արդյունքում, անլոները ստիպված է եղել համաձայնել Վոլտա գետով նավարկության ազատությանը, Կետայում դանիական ամրոցի կառուցմանը, դանիացիներին անլոների երկրում առևտրի բացառիկ իրավունք տալուն, ինչպես նաև հրաժարվել են պատերազմներ վարել իրենց հարևանների դեմ։

1784 թվականին դանիացիները Կետայում կառուցել են Պրինսենստեն ամրոցը՝ Գանայի ափին գտնվող եվերպական ամրոցների ցանցի ամենաարևելյանը։ Ամրոցը մինչև 1803 թվականը եղել է ստրուկների տրանսատլանտյան առևտրի կենտրոն։ 1850 թվականին ամրոցը դանիական Ոսկե Ափի մնացած մասի հետ վաճառվել է Մեծ Բրիտանիային։ Կետան դարձել է բրիտանական գաղութների մի մասը։ Ամրոցը օգտագործվել է որպես բանտ։

1979 թվականին Վոլտայի, Մեծ Ակրայի, Կենտրոնական և Արևմտյան շրջանների ամրոցներն ու ամրություններն ընդգրկվել են Գանայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Ծովի մակարդակի բարձրացումը, ինչպես նաև 1965 թվականին Ակոսոմբոյի ամբարտակի կառուցումը և Թեմա նավահանգստի ընդլայնումը հանգեցրել են այն բանին, որ ափամերձ էրոզիան ոչնչացրել է Կետա քաղաքի և Պրինսենստեն ամրոցի մի մասը։ Պրինսենստեն ամրոցի պաշտպանությունը ուժեղացվել է ի հաշիվ 1991 թվականին ծովային պաշտպանական պարտի կառուցման, ջանքեր են գործադրվում մնացած մասերի կայունացման համար։

Քաղաքը նկարագրված է աֆրոամերիկացի բանաստեղծուհի Մայա Անժելայի, որը չորս տարի ապրել է Գանայում, հինգերորդ ինքնակենսագրական «Աստծո բոլոր զավակներին պահանջվում են քայլարշավային կոշիկներ» (All God ' s Children Need Traveling Shoes, 1986) գրքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кета // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — 459 с
2. ↑  Лист карты B-31-В.
3. ↑  Лист карты B-31-А.
4. ↑  Гана / Виноградова Н. В. Ермоленко А. С. и др. // Восьмеричный путь — Германцы. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 366-373. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 6). — ISBN 5-85270-335-4.
5. ↑  *Kwasi Addo Appeaning* Ghana’s coastline, swallowed by the sea(անգլ.) // *The UNESCO Courier*. — 2021. — № 1.
6. 1 2  *Квази Аддо Аппининг* Гана: побережье уходит под воду = Ghana’s coastline, swallowed by the sea // *Курьер ЮНЕСКО*. — 2021. — № 1.
7. ↑  *Бабаян, Г. Г.* История Того в новейшее время / АН СССР, Ин-т Африки. — М.: Наука, 1990. — С. 57. — 318 с. — (История стран Африки). — ISBN 5-02-017011-9
8. ↑  «Ашанти»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
9. ↑  *С. Ю. Абрамова, С. В. Мазов, М. Ю. Френкель* История Ганы в новое и новейшее врем / ; Отв. ред. Ю. В. Луконин, М. Ю. Френкель; Институт Африки АН СССР. — М.: Наука. Главная редакция восточной литературы, 1985. — С. 22. — 304 с. — (История стран Африки).
10. ↑  *Абрамова, Светлана Юрьевна* История работорговли на Верхне-Гвинейском побережье : (Вторая половина XV - начало XIX в.) / АН СССР. Ин-т Африки. — М.: Наука, 1966. — С. 82. — 194 с.
11. ↑  «Forts and Castles, Volta, Greater Accra, Central and Western Regions»։ *UNESCO World Heritage Centre* (անգլերեն)։ United Nations։ Վերցված է 2021-03-01
12. ↑  Анджелу, Майя // Энциклопедия «Кругосвет».

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n78035821 · VIAF: 139533371 · WorldCat VIAF: 139533371 |

 |