«Հավի ոտքերով խրճիթ» ավազից, 2008 թվական, Խարկով, քանդակագործների փառատոն
Մոդել թղթից
Սաամական շտեմարան, մոդել Սկանսեն պարկի տարածքում (Ստոկհոլմ)
**Հավի ոտքերով խրճիթ**, խրճիթ ռուսական առասպելաբանության մեջ, երկրային աշխարհից անդրաշխարհ անցնելու տեղը։ Խրճիթը շրջվում և բացում իր դուռը մե՛կ դեպի մարդկանց աշխարհը, մե՛կ դեպի մեռյալների աշխարհը, այդ պատճառով էլ հերոսը չի կարողանում ոտք դնել անդրաշխարհ և ստիպված է գնալ կծիկի թելի ցույց տված ուղով։ Խրճիթը պահօանում է Բաբա յագան։

Ռուսական հեքիաթներում հավի ոտքերով խրճիթը Բաբա յագայի բնակարանն է. այն հավի ոտքերի վրա կանգնած խրճիթ է, որ ունի մեկ պատուհան և ծածկած կարմիր սանդղամուտք (ռուս.՝ «избушка о куриной ножке, об одном окошке, с крытым красным крыльцом»)։ Այն կանգնած է անտառում երկու հսկայական ոտքերի վրա, որոնք շրջում են խրճիթը «բարի կտրիճի» առաջին իսկ պահանջով («Խրճի՛թ, խրճի՛թ, շրջվիր դեպի ինձ առաջակողմով, դեպի անտառը՝ հետնամասով» (ռուս.՝ «Избушка, избушка, повернись ко мне передом, к лесу — задом»), «Խրճի՛թ, խրճի՛թ, կանգնիր դեպի անտառը հետնամասով, դեպի ինձ՝ առաջամասով» (ռուս.՝ «Избушка, избушка! Стань к лесу задом, ко мне передом»), «Շրջվիր դեպի այնտեղ դռնով, դեպի այստեղ՝ սանդղամուտքով» («Повернись туды дворцом, сюды крыльцом»), «Շրջվի՛ր, խրճի՛թ, դեպի անտառն աչքերով, դեպի ինձ՝ կտրիճը, դարպասներով» («Воротись, избушка, к лесу глазами, ко мне, молодцу, воротами»))։

Կերպարի պատմություն
-------------------

Հավի ոտքերով խրճիթի կերպարի առաջացումը պատմականորեն կապվում է հատված փայտի հետ, որոնք հին Ռուսիայում դրվում էին կտրատված արմատներով կոճղերի վրա, որպեսզի ծառը զերծ մնա փտելուց։ Վ․ Դալի բառարանում նշվում է, որ «куръ» նշանակել է փայտամած գյուղացիների խրճիթներում։ Ճահճոտ վայրերում խրճիթները կառուցել են հենց այդպիսի փայտամածների վրա։ Մոսկվայի հնագույն եկեղեցիներից մեկը կոչվել է «Նիկոլա հավի ոտքերի վրա» (ռուս.՝ *«Никола на курьих ножках»*), քանի որ ճահճոտ տեղանքի պատճառով կանգնած է եղել կոճղերի վրա։

Ըստ հեքիաթի՝ հավի ոտքերով խրճիթը փակում է հերոսի ճանապարհը դեպի նրա կախարդական նպատակը, և միաժամանակ այն միակ անցումն է դեպի «մյուս» աշխարհ։ Այնտեղ հերոսը Բաբա յագայից ստանում է անհրաժեշտ խորհուրդները, անցնում փորձություններ, ինչը նրան թույլ է տալիս շարունակել իր ճանապարհը։ Հավի ոտքերով խրճիթի առասպելական կերպարը պահակային աշտարակն է մեռյալների աշխարհում (Մահվան թագավորություն)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ладыгин М. Б. Ладыгина О. М.* Краткий мифологический словарь — М.: Издательство НОУ «Полярная звезда», 2003
2. 1 2  Избушка на курьих ножках. // *Ашукин И. С. Ашукина М. Г.* Крылатые слова. Литературные цитаты. Образные выражения. / Отв. ред. В. П. Вомперский; Ил. А. Б. Маркевича. — М.: Правда, 1986. — **С. 274**
3. 1 2 3 4 5 6 7  Избушка на курьих ножках(չաշխատող հղում)
 // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. Т. 2: З—О. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. — 720 с.: ил.
4. ↑  Избушка на курьих ножках // *Михельсон М. И.* Русская мысль и речь. Своё и чужое. Опыт русской фразеологии. Сборник образных слов и иносказаний. Т. Т. 1—2. Ходячие и меткие слова. Сборник русских и иностранных цитат, пословиц, поговорок, пословичных выражений и отдельных слов. — СПб. тип. Ак. наук, 1896—1912.
5. ↑  7 сказочных слов, о которых мы не все знаем
6. ↑  *Некрасов А. Н.* Русское народное искусство. — М. 1924. — **С. 40—41**

Գրականություն
-------------

* *Пропп В. Я.* Исторические корни волшебной сказки. Научная редакция, текстологический комментарий И. В. Пешкова. — М.: Лабиринт, 2000. — 336 с. — ISBN 5-87604-008-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Избушка на курьих ножках