Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հնաբերդ (այլ կիրառումներ)

**Հնաբերդ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագած լեռնազանգվածի հյուսիսային նախալեռներում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 57 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 2150 մ։

Արագածոտնի մարզի Հնաբերդ համայնքը գտնվում է ծովի մակարդակից 2150 մ2 բարձրության վրա։ Համայնքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 22.74 կմ2։ Կլիման բարեխառն լեռնային է։ Ձմեռները տևական են, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 450-600 մմ։ Համայնքն ունի 2286 բնակիչ և 526 տնային տնտեսություն։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։ Անասնապահության ոլորտում տնտեսությունները առավելապես մասնագիտացված են կաթնային և կաթնամսային տավարաբուծությամբ (1700), որոշ տնտեսություններ զբաղված են ոչխարաբուծությամբ (2284 գլուխ) և խոզաբուծությամբ (150 գլուխ)։ Հնաբերդ համայնքում 2013 թ. արտադրվել է մոտ 37500 կգ տավարի և 14400 կգ ոչխարի միս, 1086750 լիտր կովի և 45000 լ ոչխարի կաթ։ Կերահանդակների բարելավման ծրագրի իրականացումը զգալիորեն բարձրացրել է համայնքի անասնապահական մթերքների արտադրական ներուժը, մասնավորապես տարվա կտրվածքով կովերի կաթնատվությունը բարձրացել է 18-20 %-ով, իսկ արտադրվող մսի քանակությունը՝ շուրջ 10400 կգ-ով։ Համայնքն ունի 2156,7 հա տարբեր նշանակության տարածքներ, որոնցից 650,93 հա կազմում են արոտավայրերը։ Համայնքում առկա են 1046,96 հա վարելահողեր և 49,11 հա խոտհարքներ, որոնց մի մասը օգտագործվում է դաշտավարական կերարտադրության նպատակներով, բացի այդ համայնքում առկա են 217,14 հա այլ նշանակության հողեր, որոնք նույնպես պարունակում են որոշ քանակությամբ կերային ռեսուրսներ։ Ինչպես և Հայաստանի գյուղերի մեծամասնությունում, Հնաբերդում ևս լայնորեն տարածված է խոշոր եղջերավոր կենդանիների Կովկասյան գորշ, մասամբ նաև սևաբղետ, և ոչխարի Բալբաս կիսակոպտաբուրդ ցեղատեսակները։ Ելնելով համայնքում` ըստ տնտեսությունների ԽԵԱ և ՄԵԱ բաշխվածության ուսումնասիրությունից` կարելի է եզրակացնել, համայնքում համայնքում դիտվում է անասնագլխաքանակի ավելացման միտում։ Տնտեսությունների խոշորացման համար առկա են դժվարություններ` կապված հեռագնա արոտներում կենդանիների պահպանման, խմոցների պակասի և կաթի նախնական վերամշակման ձեռնարկությունների բացակայության հետ, որոնց լուծմանն էլ ուղղվել է Համաշխարհային բանկի աջակցությամբ գրասենյակի կողմից իրականացվող ներկայիս ծրագիրը։ Նշված խնդիրների լուծման նպատակով համայնքի ցանկությամբ այն ընդգրկվել է ՀԳՌԿՄ ծրագրում։ Համայնքի արոտավայրերի/անասնապահության կառավարման բաղադրիչի շրջանակներում անասնապահության զարգացմանն ուղղված միջոցառումների առավել համակարգված և նպատակային իրականացման համար համայնքի կողմից համապատասխան մասնագետների ընդգրկմամբ կազմվել է «Համայնքի արոտավայրերի կառավարման և անասնապահության զարգացման պլան»։ Պլանով մշակվել են անասնապահության զարգացմանն ուղղված միջոցառումներ` հիմք ընդունելով աշխարհագրական դիրքը, կլիմայական պայմանները, բերքատվության ցուցանիշները, գլխաքանակը, առկա խնդիրները, ինչպես նաև համայնքի ներուժն ու ռեսուրսները։ Պլանի իրականացման համար համայնքում ստեղծվել է «Արոտօգտագործողների միավորում» սպառողական կոոպերատիվ։ Կոոպերատիվի անդամները ստացել են անհրաժեշտ տեղեկատվություն և համապատասխան դասընթացներ պլանով նախատեսված աշխատանքների պատշաճ իրականացման համար։ Մինչ ծրագիրը համայնքում գոյություն չի ունեցել արածեցման համակարգ և այդ է հիմնական պատճառը, որ գյուղամերձ արոտները հայտնվել են անմխիթար վիճակում, իսկ բուսածածկում գերիշխում են ցածրարժեք բուսատեսակներ։ Պլանով մշակված հերթափոխային արածեցման գրաֆիկի կիրառման շնորհիվ արդեն իսկ 2 տարվա ընթացքում զգալի փոփոխություն է նկատվում ինչպես անասնապահական արտադրանքի ցուցանիշների, այնպես էլ արոտավայրերի արտադրողականության աճի տեսանկյունից։ Մասնակիորեն կանխվել է հողերի հետագա էրոզիայի վտանգը։ Համայնքում 671 հա արոտներում ջրարբիացման մակարդակը բարձրացնելու նպատակով կառուցվել է 10000 գծմ խողովակաշար և տեղադրվել՝ 2 հատ խմոց։ Ծրագրի շրջանակներում համայնքի արոտների բարելամանն ուղղված միջոցառումների արդյունքում (ջրարբիացում) շուրջ 15-20%-ով ավելացել է արածող անասունների կաթնատվությունը և 15-20%-ով՝ դրանց քաշաճը։ Հնարավորություն է ստեղծվել շուրջ 20%-ով ավելացնել արոտում արածող կենդանիների գլխաքանակը։ Գյուղտեխնիկայի բացակայության պատճառով համայնքում առկա 1065 հա վարելահողերից անասնակեր է մշակվում 550 հա-ի վրա, որը չի ապահովում մսուրային շրջանում անասուններին բավարար անասնակերով։ Մսուրային շրջանի կերի ավելացման, վարի, խոտի հնձման, հավաքման և տեղափոխման ձեռք է բերվել 1 հատ անիվավոր տրակտոր ՄՏԶ-1221.2, 2 հատ անիվավոր տրակտոր МТЗ 82.2- Ու-1, 1 հատ Ուազ բեռնատար, 4 հատ ձեռքի խոտհնձիչ /իտալական/, 1 հատ- գութան 3 իրան, 1 հատ կուլտիվատոր КПГ- 4, 4 հատ փոցխ (զիգզագ), 1 հատ հացահատիկի շարքացան C34-3, 1 հատ մինի տրակտոր /չինական/ 50 ձիաուժ, 1հատ սրսկիչ ОВТ-1200, 1 հատ մամլիչ- բարդոցիչ /Տյուկան, Ռոստով/: Կոոպերատիվը համաֆինանսավորել է գյուղտեխնիկայի ձեռքբերման արժեքի 50% չափով։ Ներկայումս համայնքում գոյություն ունի 3 հատ անիվավոր տրակտոր, որոնք մասնավոր անձանց սեփականությունն են։ Դրանք շատ հին են` 20-30 տարեկան և գտնվում են վատ վիճակում. վաղուց սպառել են իրենց ռեսուրսը։ Բացի դրանից, շատ ծախսատար են ու ոչ արդյունավետ և չեն կարող կատարել որակյալ աշխատանք։

Բնակչություն
------------

Հնաբերդի ազգաբնակչության փոփոխությունը.



| Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1831 | 182 մարդ |  |
| 1897 | 1136 մարդ |  |
| 1926 | 1457 մարդ |  |
| 1939 | 1747 մարդ |  |
| 1959 | 1394 մարդ |  |
| 1970 | 1675 մարդ |  |
| 1979 | 1617 մարդ |  |
| 1989 | 1695 մարդ |  |
| 2001 | 1963 մարդ |  |
| 2004 | 2169 մարդ |  |
| 2011 | 1836 մարդ |  |

Գյուղատնտեսություն
------------------

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Բնակատեղի «Հնաբերդ» մթա. 2-1 հզ, 1,5-2 կմ հվ-աե Ղալաչա թեփե բլրի գագաթին և լանջերին, գյուղից 2 կմ հարավ-արևելք, բերդասարի վրա, գտնվում է մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ. Հնաբերդ բնակատեղին, որտեղ կա V-VI-րդ դարերի կիսավեր եկեղեցի։Հնաբերդում է գտնվում V-VII-րդ դարերի «Թուխ Մանուկ» մատուռը։ Միջնաբերդ մթա. 2-1 հզ բլրի գագաթին։

Տես նաև
-------

* Հնաբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները (հայ.)
2. ↑  "Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 31. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան (հայ.) — Երևան: 2008. — 184 p.
4. ↑  Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան (հայ.) — Երևանի պետական համալսարան, 1986. — հատոր 5. — էջ 758.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2019-06-17 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան Արագածոտնի մարզ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | **Աշտարակ** • Ապարան • Թալին |  |
|  |
| Բազմաբնակավայր համայքներ | Ալագյազ • Ապարան • Արագածավան • Ծաղկահովիտ |
|  |
| Գյուղեր | Ագարակ • Ագարակավան • Ալագյազ • Ակունք • Աղձք • Անտառուտ • Աշնակ • Ավան • Ավշեն • Արայի • Արագած • Արագածավան • Արագածոտն • Արևուտ • Արտաշավան • Ափնագյուղ • Արտենի • Արուճ • Բազմաղբյուր • Բերքառատ • Բյուրական • Գառնահովիտ • Գեղադիր • Գեղաձոր • Գեղարոտ • Գետափ • Դաշտադեմ • Դավթաշեն • Դդմասար • Դիան • Դպրեվանք • Եղիպատրուշ • Եղնիկ • Երնջատափ • Զարինջա • Զովասար • Թաթուլ • Թթուջուր • Թլիկ • Իրինդ • Լեռնարոտ • Լեռնապար • Լուսագյուղ • Լուսակն • Լուսաղբյուր • Խնուսիկ • Ծաղկահովիտ • Ծաղկաշեն • Ծաղկասար • Ծիլքար • Կաթնաղբյուր • Կանչ • Կայք • Կարբի • Կարին • Կարմրաշեն • Կաքավաձոր • Կոշ • Հակո • Հացաշեն • Հարթավան • Հնաբերդ • Ձորագլուխ • Ձորագյուղ • Ղազարավան • Ճարճակիս • Մաստարա • Մելիքգյուղ • Մեծաձոր • Միջնատուն • Միրաք • Մուղնի • Ներքին Բազմաբերդ • Ներքին Սասնաշեն • Նիգավան • Նիգատուն • Նոր Ամանոս • Նորաշեն • Նոր Արթիկ • Նոր Եդեսիա • Շամիրամ • Շենավան • Շենկանի • Շղարշիկ • Շողակն • Ոսկեթաս • Ոսկեհատ • Ոսկեվազ • Չքնաղ • Պարտիզակ • Ջամշլու • Ջրամբար • Ռյա Թազա • Սադունց • Սանգյառ • Սաղմոսավան • Սասունիկ • Սարալանջ • Սիփան • Սորիկ • Սուսեր • Վարդենիս • Վարդենուտ • Վերին Բազմաբերդ • Վերին Սասունիկ • Վերին Սասնաշեն • Տեղեր • Ուշի • Ուջան • Վարդաբլուր • Ցամաքասար • Փարպի • Քուչակ • Օթևան • Օհանավան • Օշական • Օրգով |
|  |
| Պորտալ:Արագածոտն |

 |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ալեքսանդրապոլի գավառ |
| --- |
|  |
| Կենտրոն | Ալեքսանդրապոլ |
|  |
| Գյուղեր | Աբդուլռահման • Աբդուռահման • Ագարակ • Ագուլա • Ադիաման • Ադիբեկ • Ազդիբեկ • Ալաքիլիսա • Ալեքսանդրովկա • Ալիխան • Աղբուլաղ • Աղին • Աղկուլա • Աղքիլիսա • Ավդի֊բեկ • Արթիկ • Արիխավալի • Արիխավալի Մեծ • Արիխավալի Փոքր • Արմուլի • Արջուտ • Բաբուրլի • Բազիրխանա • Բաղդատ-Դոլութախտ • Բայանդուր • Բանդիվան • Բաշկեգ • Բաշկեգ (այլ գյուղ) • Բեզոբդալ • Բեկանդ Մեծ • Բեկանդ Փոքր • Բոզդողան • Բոզղուշ • Բոզիքենդ • Բողազքյասան • Բուղդաշեն • Բուրթլի Բուլաղ • Գերան • Գեկ-Զեխուշ • Գյոզլու • Գյոզալդարա Հայկական • Գյոզալդարա Թաթարական • Գյոզալդարա Վերին • Գյուլլիբուլաղ • Գյուրջիել • Գոգարան • Գոլգատ • Դագարլի • Դանագիրմազ • Դաշկալա • Դարաքեյ • Դարբազ • Դարբանտ • Դիրաքլյար • Դուզքենդ Մեծ • Դուզքենդ Փոքր • Եգանլար • Ենգիքյոյ • Ենիքյոյ • Զարինջա • Էֆենդի • Թալարդաշ • Թալիբօղլի • Թափադալիկ • Թափանլի • Թափառլի • Թաքնալի • Թովշան • Իլլի Ղարաքիլիս • Ղազարապատ • Իլխիա • Իմիրխան • Խանվալի • Խանջուղազ • Խաչաքիլիսա • Կազանչի • Կալանջան Ներքին • Կալանջան Վերին • Կանակրահան • Կեգաչ • Հալավար • Հայդարլի • Համամլի • Հաջիղարա • Հաջի Խալիլ • Հաջի Նազար Ղուլի • Հոռոմ • Կապանակ Մեծ • Կապանակ Փոքր • Կապս • Կապուլի • Կիզիլկոչ • Կիզիլ Քիլիսա • Կիզիլ Քիլիսա Մեծ • Կիզիլ Օրան • Կիշլախ • Կիպչախ • Կիրիխ Փոքր • Կիրխդագիրման • Ղլիջաթաղ • Կյուր Աղբյուր • Կուրտլի Բուլաղ • Կուտնիղշլաղ • Կոնախկրան (Շիրակ) • Կոր-Ահնյուր • Կուլիջան • Կուրիբողազ • Հենդարլի • Ղալթաղչի • Ղայղուլի-Դուզքենդ • Ղայղուլի-Ղազանչի • Ղաչաղան • Ղարաբոյա • Ղարալ • Ղարաքիլիս • Ղարաքիլիսա Մեծ • Ղարաքիլիսա Երրորդ • Ղամում-Ալի • Ղոնդախսազ • Ղուրսալի • Մախմուջուխ • Մելիքենդ • Մեչեդլի • Միրախ • Մոլլագյոքչա • Մոլլա Սուլեյման • Մունջուղլի • Մուսլուխլի • Նալբանդ • Նորաշեն • Նիկիտինո • Յագուբլի • Շիշթափա • Շիրվանջուղ • Ջամշլու Մեծ • Ջամշլու Փոքր • Սալուտ • Սամուրլի • Սարալ • Սարիար Մեծ • Սարիար Փոքր • Սարիբաշ • Սարմուսաղլի • Սիսիմադան • Սոգուտլի • Սոնգուրլի • Սպիտակ • Սուվանվերդի • Ջանգիթափա • Ջառջարիս • Ջաջուռ • Ջելաբ-Կեչուտ • Ջելոխան • Վարտնավ • Վոսկրեսենկա • Չիզիխլար • Չիգդամալ • Չիրախլի • Չիրփիլի • Չիֆտալի • Չոբանկերիքմազ • Չոթուր • Չորլի • Պամբ Հայկական • Պամբ Քրդական • Տաշկալա • Տիտոյ Խարաբա • Տոմարտաշ • Փալուղլի • Փամբա Հայկական • Փամբա Քրդական • Փիրթիքան • Փիրմալաք • Քեյթի Մեծ • Քեշիշքենդ • Քեյթի Փոքր • Քարվանսարա • Քեֆլու • Քիչիկ Ջանգի • Քյալալի • Քյավթառլու • Քյավտարլի • Քյուլլուջա • Քոռբուլաղ • Քորբուլաղ • Օրթաքիլիսա |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |