recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արթուր Ստեփանյան (այլ կիրառումներ)
**Արթուր Ստեփանյան** (ապրիլի 14, 1987(1987-04-14), Վլադիկավկազ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան։

Կարիերա
-------

Վլադիկավկազի «Юность» մարզադպրոցի սան է։ Հանդես է եկել Սարատովի «Սոկոլ», Երևանի «Փյունիկ», «Սատուրն», Պերմի «Ամկար» ակումբներում, ինչպես նաև վարձավճարով խաղացել է Նովորոսիյսկի «Չեռնոմորեցում»։ 2010 թվականի սկզբին տեղափոխվել է «Գազովիկ»։ Առաջնության երկրորդ կեսից հանդես է եկել «Նեֆտեխիմիկ» ակումբում։

Տարկետում բանակից
-----------------

2011 թվականի հունվարին 27-ին Հայաստանի կառավարությունը որոշում է ընդունել ազգային հավաքականի 3 ֆուտբոլիստների՝ Արթուր Ստեփանյանին, Գուրգեն Մելիքսեթյանին և Սերգեյ Հովհաննիսյանին տալ տարկետում բանակից։ Հետագայում պարզվեց, որ այդ մարդկանց մասին հիշատակված չէ Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում. այդ մարդիկ չէին հրավիրվել ֆուտբոլի ազգային հավաքական, և նրանց մասին ոչինչ հայտնի չէր։ Չնայած հասարակության հետ կապերի պատասխանատուի պաշտոնակատար Տիգրան Իսրայելյանը բացատրել է, թե ովքեր են այդ մարդիկ, ֆուտբոլիստներին գտնել չի հաջողվել։

Ձեռքբերումներ
-------------

* Ռուսաստան **«Սոկոլ»**
	+ Առաջին դիվիզիոնի բրոնզե մեդալակիր - 2004
* Հայաստան **«Փյունիկ»**
	+ Հայաստանի չեմպիոն - 2006
	+ Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2006
	+ Հայաստանի սուպերգավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2006

Անձնական կյանք
--------------

Ռուսաստանցի ֆուտբոլիստ և մարզիչ Կալին Ստեփանյանի որդին է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Несуществующих футболистов национальной сборной Армении освободили от армии
2. ↑  Ֆուտբոլիստների անվան տակ ո՞ւմ է տարկետում տվել կառավարությունը՝ հայտնի չէ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը soccerway.com կայքում (անգլ.)
**Ալեքսանդր II** (վրաց.՝  ალექსანდრე II, *15-րդ դար - ապրիլի 1, 1510, Քութայիս), Իմերեթի թագավոր 1483 թվականից 1510 թվականներին։*

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդրի ծննդյան ամսաթիվը պատմությանն անհայտ է։ Հոր՝ Բագրատ IV-ի մահից հետո՝ 1478 թվականին, դարձել է Վրաց թագավոր։ Իշխել է Վրաց թագավորության երկու խոշոր երկրամասերում՝ Իմերեթում և Քարթլիում։ Դառնալով վրաց թագավոր, նա արտաքսել է իր մրցակցին՝ Կոնստանտին իշխանին։

Շուտով Ալեքսանդր II-ը հրաժարվել է Ռաճայի և Լեչխումի պատմական երկրամասերի իր կալվածքներից և այն հանձնել անհնազանդ իշխաններին։ Որոշ ժամանակ անց Կոնստանտինը վերադարձավ աքսորից և 1483 թվականին գրավեց Քութայիսը։ Ալեքսանդրի թուլացումից և թագավորական իշխանության պառակտումից ոգևորված ակ-կոյունլուները ներխուժեցին Քարթլի և վրաց թագավորից խլեցին Իմերեթի վերահսկողությունը։

1491 թվականին Ալեքսանդրը ստիպված էր ճանաչել իր մրցակից Կոնստանտինին, որպես անկախ և ինքնիշխան Քարթլիի թագավորության միապետ։ Նրանց միջև կնքվեց հաշտություն, որը երկար չտևեց։ 1509 թվականի օգոստոսին իմերեթական զորքերի գլուխն անցած Ալեքսանդրը ներխուժեց Քարթլի և պաշարեց Գորի բերդաքաղաքը։

Նույն շրջանում օսմանյան թուրքերը գրավեցին Քութայիսը, որը ստիպեց Իմերեթի թագավորին վերադառնալ հայրենիք։ Առանց ղեկավարի մնացած իմերեթական զորքրերը շուտով նահանջեցին Գորիից։ Մահացել է 1510 թվականին։

Տես նաև
-------

* Իմերեթի թագավորություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
2. ↑  «Իմերեթիի թագավորության արքայացանկ». 2007 թ․ դեկտեմբերի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ դեկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 12-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող՝**Բագրատ IV** | **Վրաստանի թագավոր**1478 | Հաջորդող՝**Կոնստանտին II** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող՝**Բագրատ IV** | **Իմերեթի թագավոր**1483–1510 | Հաջորդող՝**Բագրատ III** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալեքսանդր II (Իմերեթի արքա)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WeRelate · Rodovid |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Պատմություն**
 |
**Բելջոիոզո պալատ** (իտալ.՝ Palazzo Belgioioso, իտալ.՝ Belgiojoso), պալատական նստավայր Իտալիայի հյուսիսում` Միլան քաղաքում։ Նեոդասական ոճի պալատի ճարտարապետը Ջուզեպպե Պիերմարինին է։ Կառուցվել է 1772-1787 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Բելջոիոզո պալատը համարվում է Միլանի ճարտարապետական գանձերից մեկը։ Առանձնատունը ձևավորվել է Լուիջի Վանվիտելլիի ստեղծած Կազերտա պալատի նմանությամբ։ Կառուցվել է արքայազն Ալբերտո XII Բելջոիոզացու (Alberico XII di Belgioioso d'Este) համար, տեղակայված է Մանցոնի փողոցի մոտ, այն վայրում, որտեղ ծնվել է արքայազնը։ Պալատը Լոմբարդիայում նեոդասական ճարտարապետության լավագույն օրինակ է
: Պալատի շենքը 1772 թվականին նախագծել է իտալացի ճարտարապետ Ջուզեպպե Պիերմարինին, ով մի կողմ թողնելով վաղ նեոդասականության խիստ ոճը, ստեղծել է ազդեցիկ ու տպավորիչ առանձնատուն։ Շռայլորեն զարդարված է ճակատային հատվածը, որի կենտրոնական մասը փոքր-ինչ դուրս է ցցված չորս հսկա սյուներով։
Ներքնահարկը կառուցված է կոշտաքարով, առաջին և երկրորդ հարկերը միմյանցից առանձնացված են զինանշանային խոհրդանիշերի բարձրաքանդակներով, պատուհանները զարդարված են դրասանգադրվագներով և դեկորատիվ պարզամասերով։ Որոշ սենյակներ դեռևս ունեն ժամանակաշրջանին բնորոշ զարդարանքներ, որոնցից առավել հայտնի է Մարտին Նոլերի որմնանկարներով և Ջոկոնդո Ալբերտոլիի ստուկկոներով զարդարված սրահը։ Կրկին Նոլերի կողմից զարդարված Ռինալդոյի սենյակը ստեղծվել է՝ ոգեշնչված Տորկվատո Տասսոյի Ազատագրված Երուսաղեմ վեպով։

Ալբերտո XII-ի օրոք, ով գրքերի և արվեստի ստեղծագործությունների մեծ հավաքորդ էր, պալատ հաճախ էին այցելում ժամանակի հայտնի մտավորականները, այդ թվում գրող Ջուզեպպե Պարինի, Ուգո Ֆոկոլոն։

1991 թվականին պալատում իրականացվել են վերականգնման աշխատանքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Palazzo Belgioioso", *Milano e Turismo*. Retrieved 12 September 2012.
2. 1 2  Attila Lanza and Marilea Somarè, *Milano e i suoi palazzi: porta Vercellina, Comasina e Nuova*, 1993, Vimercate, Libreria Meravigli editrice, p. 156.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բելջոյոզո պալատ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2018000106 |

 |
**Ռուբեն Մուշեղի Հլղաթյան** (1915, Մուշի գավառ, Բիթլիսի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ռուբեն Հլղաթյանը ծնվել է 1915 թվականին, Մշո գավառի Յոթնջուր գյուղում, չքավոր գյուղացու ընտանիքում։ 1915 թվականին թուրքական կոտորածից փրկվելու համար նրա ծնողները Արևմտյան Հայաստանից գաղթել են Լենինական։ 1936 թվականին ավարտելով Լենինականի մանկավարժական տեխնիկումը, ուսուցչական աշխատանքի է նշանակվել Ամասիայի շրջանում։ Մինչև 1942 թվականը Ռուբեն Հլղաթյանն աշխատել է Գետաշեն, Բանդիվան գյուղերում, եղել է դպրոցի տնօրեն։

1942 թվականին Ռուբենը զորակոչվել է կարմիր բանակ և ծառայությունն սկսել է 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայում, որի կազմում Կովկասյան նախալեռներից մարտերով հասել է Բեռլին։ Սկզբում եղել է գնդացրորդ, իսկ 1943 թվականին ավարտել է քաղաշխատողների կարճատև դասընթացները, ստացել լեյտենանտի կոչում, նշանակվել է գնդացրային վաշտի հրամանատարի քաղաքական գծով տեղակալ, այնուհետև՝ հակատանկային դասակի հրամանատար։ 1944 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիան համառ մարտեր է մղել Կերչ քաղաքի ուղղությամբ, Գարագոռնի բարձունքի գրավման համար։ Ռուբենի դասակը մասնակցել է նաև Կերչ, Սևաստոպոլ քաղաքների ազատագրմանը։ 1944 թվականի սեպտեմբերին հայկական դիվիզիան փոխադրվել է Լեհաստան, համալրվելուց հետո անցել Վիսլա գետը և շարունակել մարտերը։ Լեհաստանի սահմանագլխին Ռուսկի բրուտ գյուղի շրջակայքում խիզախության համար Հլղաթյանը պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանով։ Հետագայում Ռուբենի վաշտը մարտերով հասել է Էլբա գետը։ Հլղաթյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի երեք շքանշաններով և մի շարք այլ մեդալներով։

1946 թվականին Հլղաթյանը զորացրվել է բանակից և աշխատանքի անցել ՀԿԿ Ախուրյանի շրջկոմում՝ որպես բաժնի վարիչ։ Այնուհետև ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր կուսակցական դպրոցը և աշխատել տարբեր բնագավառներում, պատմություն է դասավանդել դպրոցում։

1976 թվականին Հլղաթյանը անցել է կենսաթոշակի և ղեկավարել է Հայրենական պատերազմի վետերանների Ախուրյանի շրջանային խորհուրդը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան (եռակի)
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տղամարդիկ (այլ կիրառումներ)

**«Տղամարդիկ» արձանախումբ**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Ստեփան Զորյան փողոցում, Մարտիրոս Սարյանի հուշարձանի հետնամասում։ Պատկերում է Էդմոնդ Քեոսայանի 1972 թվականին նկարահանած նույնանուն կինոնկարի հերոսներին՝ Սուրենին (դերասան՝ Մհեր Մկրտչյան), Վազգենին (Ազատ Շերենց), Արամին (Ավետիք Գևորգյան) և Սաքոյին (Արմեն Այվազյան), տեղադրվել է 2007-ին։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Դավիթ Մինասյան

Տվյալներ
--------

Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, բարձրությունը 1,97 մետր է։ Կինոժապավենի տեսքով պատրաստված պատվանդանին ռուսերեն գրված են կինոնկարի ստեղծագործական խմբի անդամների անունները։

Պատմություն
-----------

Արձանի գաղափարը պատկանում է ռեժիսոր Էդմոնդ Քեոսայանի որդիներին՝ Դավիթին և Տիգրանին, որոնք ցանկանում էին Երևանում հուշարձան տեղադրել՝ նվիրված իրենց հոր 70-ամյակին և ֆիլմի ստեղծման 35-ամյակին։ Նրանք որոշեցին, որ ճիշտ կլինի տեղադրել իրենց հոր ստեղծած ամենահայտնի ֆիլմերից մեկի կերպարներին։ «Տղամարդիկ» ֆիլմի չորս հերոսներին որոշվեց տեղադրել հենց այն վայրում, որտեղ նկարահանվել է ֆիլմը։ Որպես արձանի հեղինակ հրավիրեցին իրենց ընկեր քանդակագործ Դավիթ Մինասյանին։

Նախապատրաստական աշխատանքները սկսվել են 2006 թվականին։ Որպես բնորդ մի քանի անգամ ծառայել է Արամոն, որը շատ նման է հորը՝ Արամի դերակատար Ավետիք Գևորգյանին։

Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2007 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։ Ներկա էին ռեժիսորի ընտանիքի անդամները՝ կինը՝ դերասանուհի Լաուրա Գևորգյանը, որդիները Դավիթ և Տիգրան Քեոսայանները, արձանախմբում պատկերվածներից այդ պահին միակ ողջ դերասանը՝ ծանր հիվանդ Արմեն Այվազյանը, որը դրանից մեկ ամիս անց մահացավ։ Արձանը դիտելու էին եկել բազմաթիվ արվեստագետներ՝ դերասան Հրանտ Թոխատյանը, դրամատուրգ, գրող-երգիծաբան Վահրամ Սահակյանը, լուսանկարիչ Սամվել Սևադան, դերակատարներից Արամի որդին՝ երգիչ Արամոն, նրա կինը՝ երգչուհի Էմմա Պետրոսյանը, արվեստաբան Հենրիկ Իգիթյանը, այլք։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Էներգետիկների» կամ «Տղամարդկանց» շենքը` կենդանի պատմություն
2. ↑  Տղամարդիկ նորից «քայլում» են Երևանում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տղամարդիկ (արձանախումբ, Երևան)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Բաթումի սինագոգ** (վրաց.՝ ბათუმის სინაგოგა), կրոնական կառույց` սինագոգ, որը գտնվում է Վրաստանում՝ Աջարիայի Բաթում նավահանգստային քաղաքում։ Կառուցվել է 20-րդ դարում` 1904 թվականին Սեմյոն Վուլկովիչի կողմից։

Պատմություն
-----------

Սինագոգը հրեական հուդայական կառույց է, որը բնորոշ է Իսրայելին և հրեա ժողովրդին։ 1899 թվականին հրեական բնակչությունը, ստանալով Ռուսական կայսրության թույլտվությունը, Բաթումում սկսում է սինագոգի կառուցման շինարարություն։ Ժամանակ առ ժամանակ շինարարությունը կանգ էր առնում։ Ի վերջո Բաթումի սինագոգը պաշտոնապես բացվեց 1904 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բաթումի սինագոգ Արխիվացված 2019-03-17 Wayback Machine. Բաթումի պաշտոնական կայք. Մայիսի 10, 2009

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բաթումի սինագոգ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 154152720 · WorldCat VIAF: 154152720 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Ճարտարապետություն**
 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արարատ Հովսեփյան (այլ կիրառումներ)

**Արարատ Հովհաննեսի Հովսեփյան** (1922, Ազատավան, Երևանի գավառ, Հայկական ԽՍՀ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արարատ Հովսեփյանը ծնվել է 1922 թվականին, Արտաշատի շրջանի Ազատավան գյուղում։ 1940-1941 ուսումնական տարում Արտաշատի մանկավարժական ուսումնարանի 4-րդ կուրսից աշխատանքի է նշանակվել Ազիզբեկովի շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցում, դասավանդել է մաթեմատիկա։

1940 թվականի հոկտեմբեր ամսին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Գնդի դպրոցն ավարտելուց հետո նշանակվել է հրանոթի հրամանատար՝ կրտսեր սերժանտի կոչումով։ Ծառայությունն անցել է Էստոնական ԽՍՀ-ում։ Պատերազմն սկսվելու առաջին օրերից մասնակցել է ֆաշիստական զավթիչների դեմ մղված մարտերին։ Հովսեփյանը 1941 թվականի օգոստոս ամսից մինչև շրջափակման ճեղքումը (908 օր) եղել է Լենինգրադի պաշտպանների շարքերում։ Նա կռվել է Արևմտյան ռազմաճակատում, մարտերով մտել Գերմանիա, մասնակցել Բեռլինի գրավմանը։ Որպես հրանոթի գերազանց հրամանատար, մասնակցել է Բեռլինում կայացած հաղթանակի շքերթին։ Արարատը վիրավորվել է մի քանի անգամ, բայց միշտ, ապաքինվելուց հետո, վերադարձել է իր զորամասը։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով, «Խիզախության համար», «Արիության համար» և ուրիշ մեդալներով։

1947 թվականին Հովսեփյանը զորացրվել է բանակից։ 1947-1948 ուսումնական տարվանից ուսուցիչ է աշխատել հայրենի գյուղի դպրոցում։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Վան Ցյան** (չինարեն ավանդ. 汪强, հեշտ. 汪强 , պինին: *Wāng Qiáng* հուլիսի 23, 1984(1984-07-23) կամ հուլիսի 23, 1982(1982-07-23), Դալյան, Լյաոնին, Չինաստան), չինացի ֆուտբոլիստ։ «Շանդուն Լունեն» ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Վան Ցյանը իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 2003 թվականին «Շենյան Գինդե» ակումբում որպես պաշտպան՝ ի վիճակի լինելով խաղալու տարբեր դիրքերում։ 2005 թվականի մրցաշրջանում դարձել է հիմնական կազմի խաղացող, խաղացել է Չինաստանի առաջնության բոլոր 21 խաղերում։ Այն ժամանակ, երբ «Շենյան Գինդե»-ն մշտապես պայքարում էր գոյատևման համար, մարզիկը 2006 թվականի հուլիսի 22-ին «Ինտեր Սիան»-ի դեմ խաղում խփեց իր առաջին գոլը, իսկ խաղն ավարտվեց իր թիմի օգտին՝ 2:1 հաշվով։ 2007 թվականի մրցաշրջանից առաջ թիմը տեղափոխվեց Չանշա և վերանվանվեց «Չանշա Գինդե», սակայն Վան Ցյանը շարունակեց հանդես գալ ակումբի կազմում, ինչպես նաև օգնեց ակումբին բարելավել անցած մրցաշրջանի արդյունքները, որի հետևանքով թիմը զբաղեցրեց տասներորդ տեղը։ Վան Ցյանը թիմի հիմնական կազմում հանդես է եկել կենտրոնական պաշտպանի դիրքում, իսկ հաջորդ մրցաշրջանում դարձել է թիմի ավագը։ Այդուհանդերձ թիմի ելույթները առաջվա նման անհաջող էին, իսկ 2010 թվականի մրցաշրջանում ակումբը դուրս մնաց էլիտար դիվիզիոնից։ 2011 թվականի մրցաշրջանից առաջ Սուպերլիգայի չեմպիոն «Շանդուն Լունեն» թիմը մարզիկի նկատմամբ իրավունքը գնեց 5 մլն. յուանով։

### Միջազգային

Վան Ցյանը միջազգային կարիերայում առաջին անգամ խաղացել է Պաղեստինի թիմի դեմ ազգային հավաքականի կազմում, 2009 թվականի հուլիսի 18-ին, որն ավարտվել է չինական թիմի օգտին՝ 3:1 հաշվով։ Այս խաղից հետո Վան Ցյանը դարձավ հիմնական կազմի խաղացող, կանչեցին մասնակցելու Արևելյան Ասիայի 2010 թվականի առաջնությանը։ 2011 թվականին մասնակցել է Ասիայի Գավաթին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Soccerway(բազմ․)
2. ↑  Wang Qiang
3. ↑  «外援维森特染红 沈阳2-1击碎西安十轮不败金身». sports.sohu.com. 2006 թ․ հուլիսի 22. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին.
4. ↑  «China 2007». www.rsssf.com. 2008 թ․ ապրիլի 18. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին.
5. ↑  «China 2010». www.rsssf.com. 2012 թ․ հունիսի 21. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին.
6. ↑  «汪强转投鲁能褒贬不一 豪门深似海铁卫需过考验». sports.163.com. 2010 թ․ նոյեմբերի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 19-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին.
7. ↑  «国足3-1巴勒斯坦 曲波郜林进球杨智红牌 图　评». sports.sohu.com. 2009 թ․ հուլիսի 18. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 31-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ֆուտբոլիստի պրոֆիլը ըստ sohu.com կայքի

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerway |

 |
**Ազատ Միրաքի Հովհաննիսյան** (1917, Նոր Բայազետ, Նոր Բայազետի գավառ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ազատ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1917 թվականին, Նոր Բայազետում։ Ծնողները գաղթել են Վանից։ 1936 թվականին Երևանում ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և նշանակվել Շահումյանի շրջանի Անաստասավան գյուղի 7-ամյա դպրոցի տնօրեն։

1941 թվականի սկզբին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1942 թվականին մասնակցել է Կերչ թերակղզու պաշտպանության ծանր կռիվներին։ Նահանջի ժամանակ գերի է ընկել, կարողացել է փախչել ճամբարից, բայց ֆաշիստները ձերբակալել են նրան, խոշտանգումների ենթարկել։ 1943 թվականի մայիսին Հովհաննիսյանին հաջողվել է փախչել գերությունից և աշխատել Ղրիմի բնակչության շրջանում։ 1944 թվականին խորհրդային բանակն ազատագրել է Ղրիմը։ Հովհաննիսյանը շարունակել է իր մարտական ծառայությունը 2-րդ գվարդիական բանակում, թշնամու դեմ մարտնչել է Բելոռուսիայում, Արևելյան Պրուսիայում։ Հրանոթով ֆաշիստական «Ֆերդինանդը» ոչնչացնելու և տանկերի գրոհը կասեցնելու համար Հովհաննիսյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ «Լեզու» բերելու համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։ 1945 թվականի մայիսին մասնակցել է Վրոցլավի ազատագրման թեժ կռիվներին, պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Պատերազմից հետո Հովհաննիսյանն աշխատել է լուսավորության նախարարության ապարատում՝ որպես տեսուչ, մանկական աշխատողների դասընթացների վարիչ, իսկ հետո՝ ուսուցչական աշխատանք է կատարել Սովետաշենում, Երևանում։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Խիզախության համար» մեդալ
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Walt Disney Pictures** (հայերեն՝ *Ուոլթ Դիսնեյ Փիքչրս*), ամերիկյան կինոընկերություն է, որը գրասենյակներ ունի ԱՄՆ-ում և Ճապոնիայում։ Հիմնադրվել է 1983 թվականին։ Արտադրում է մուլտֆիլմեր և ֆիլմեր։

Պատմություն
-----------

Walt Disney Pictures կինոընկերությունը ստեղծվել է, որպես Դիսնեյի մի մաս, 1983 թվականին, և մինչև այսօր Դիսնեյի ֆիլմերը հանդես են գալիս Walt Disney Productions անվան տակ։

Walt Disney Pictures-ը ներառում է նաև Walt Disney Feature Animation, ինչն իր հերթին իր մեջ է ներառում DisneyToon Studios, որը գնել է Pixar ընկերությունը 2006 թվականին, որը հանդես է գալիս Buena Vista Motion Pictures Group ստորաբաժանման անվան տակ։

Cooperation with the channels 2001 Pixar 2010-MINI TV 2011-Oir TV 2013-CNN 2014-A21TV Armenian Cultural tv 2015-VEVO TV 2016-Hello TV.

Ընկերության լոգոն Քնած գեղեցկուհու Դիսնեյլենդի ամրոցի պատկերով է։ Առավել հայտնի է 1985 թվականի լոգոն, որը փոխարինվեց 2006 թվականին ավելի ծավալուն պատկերով, որը ստեղծվել է նոր զելանդական Weta Digital համակարգչային գրաֆիկական ընկերությունում, ցուցադրվել է առաջին անգամ 2006 թվականին Կարիբյան ծովի ծովահենները։ Մեռյալի սնդուկը ֆիլմով։

20-րդ դարում Disney անիմացիոն ընկերությունների մեջ առաջատարն էր իր ժամանակակից տեխնիկայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Old Disney magic in new animated logo». hollywoodreporter.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հուլիսի 18-ին. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 10-ին.
2. ↑  The New Disney Logo ՅուԹյուբում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Walt Disney Pictures website(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Walt Disney Pictures» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000118820099 · LCCN: n84202014 · NKC: kn20081124002 · VIAF: 133636157 · WorldCat VIAF: 133636157 |

 |
**Կարո Մուրադի Հովհաննիսյան** (1908, Արևմտյան Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Կարո Հովհաննիսյանը ծնվել է 1908 թվականին, Արևմտյան Հայաստանի Սիփան գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ Առաջին համաշխաևհային պատերազմի տարիներին գաղթել է Արևելյան Հայաստան և բնակվել Աշտարակում։ 1923 թվականին մոր մահից հետո Կարոն տեղափոխվել է Երևանի մանկատուն։ 1924 թվականից Կարոն դուրս է եկել մանկատնից և Երևանի կաշվի գործարանում աշխատել է բանվոր։ Մինչև 1932 թվականը աշխատել է այդ գործարանում, միաժամանակ սովորել բանֆակում։ 1932-1933 թվականներին Հովհաննիսյանը ուսուցիչ է աշխատել Երևանի քիմիական տեխնիկումում։ Հետագայում ավարտել է Երևանի Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետը։ 1938-1939 թվականներին աշխատել է Վեդու շրջանի Արարատ գյուղում, դասավանդել է ֆիզիկա և մաթեմատիկա։

1941 թվականի հունիսի 25-ին Կարոն զորակոչվել է կարմիր բանակ և պատերազմի ամբողջ ժամանակաշրջանում եղել է գործող բանակում։ Վիրավորվել է, բայց մարտական շարք է վերադարձել։ Գերագույն գլխավոր հրամանատարությունից ստացել է շնորհակալագրեր, պարգևատրվել է «Արիության համար», «Վարշավայի ազատագրման համար», «Բեռլինի գրավման համար» և ուրիշ մեդալներով։

1945 թվականի նոյեմբերին Հովհաննիսյանը զորացրվել է և աշխատանքի անցել Արարատի շրջանի Չիմանքենդի (այժմ՝Ուրցաձոր) գյուղի դպրոցում։ 1946-1950 թվականներին եղել է նույն շրջանի Սովետաշենի, Ավշարի միջնակարգ դպրոցներում տնօրեն, ուսուցիչ։ Աշխատել է նաև Արարատ քաղաքի № 1 միջնակարգ դպրոցում, որպես ֆիզիկայի ուսուցիչ։

Պարգևներ
--------

* «Արիության համար» մեդալ
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Վիրաբ Հմայակի Հարությունյան** (ապրիլի 24, 1916(1916-04-24), Սարիբաշիյուրդ, Հայաստան - հունվարի 2, 1998(1998-01-02), Երևան, Հայաստան), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1985)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

1936 թվականին ավարտել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնի ստուդիան։ 1936-1940 թվականներին եղել է Երևանի պատանի հանդիսատեսի, 1940-1942 թվականներին` Կոտայքի միջշրջանային, 1945-1991 թվականներին` Երևանի Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոնների դերասան։ 1942-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ Որպես Բելոռուսական ռազմաճակատի 512-րդ դիվիզիայի շարքային զինվոր մարտնչելով թշնամու դեմ Հարությունյանը Բելոցերկով քաղաքի համար մղվող պայքարում ինքնաթիռի ռմբակոծությունից վիրավորվել է, ստացել կոնտուզիա և 1945 թվականի վերջերին զորացրվել է։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Արիության համար, Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար և այլ շքանշաններով ու մեդալներով։ 1988 թվականից եղել է Տիկնիկային թատրոնի գործիչների միջազգային միության անդամ։ Իր տիկնիկներով ելույթներ է ունեցել Կանադայում, Եգիպտոսում, ԱՄՆ-ում։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Արիության համար մեդալ
* Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար մեդալ

Դերեր
-----

* Պիգմալիոն՝ Բերնարդ Շոուի «Չքնաղ Գալատեա»
* Վարժապետ՝ Հակոբ Պարոնյանի «Ծաղկի փողոց թիվ 2»
* Արջ՝ «Արջն ու աղջիկը»
* Արամ Սեմյոնիչ՝ Քոչարյանի «Կույր երաժիշտը»
* Բարին քարոզող՝ Աղասի Այվազյանի «Դիպլիպիտո»
* Սաքո՝ Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մուսաները չլռեցին։ Հայաստանի մշակույթի գործիչները 1941-1945 թթ. հայրենական մեծ պատերազմում, զոհված հայ արվեստագետներ։ Գիրք I. - Եր.: Խորհրդային գրող, 1989 թ. 392 էջ:
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
**Տարտուի՝ խաղալիքների թանգարան** (էստ․՝ Tartu Mänguasjamuuseum), թանգարան Էստոնիայի Տարտու քաղաքում, խաղալիքների ամենամեծ թանգարանը Մերձբալթիկայում։ Թանգարանում ցուցադրվում են ավելի քան 5000 խաղալիքներ։ Թանգարանի մի շարք խաղալիքներ կարելի է փորձարկել, իսկ երեխաների համար կա առանձին խաղասենյակ։

Պատմություն
-----------

Թանգարանի առաջին շենքում 19-րդ դարի սկզբում գործում էր Դորպատի նահանգի դպրոցը, որտեղ սովորում էին հիմնականում արհեստավորների երեխաներ։ 1829 թվականին շենքը գնել է մասնավոր անձ, որից հետո սկսվել են շենքի վերականգնման աշխատանքները։ Տան ճակատամասը վերակառուցվել է դասական ոճով, պատուհանները մեծացվել են, սենյակները բաժանվել են միջնապատերով։ 19-րդ դարի վերջին ու 20-րդ դարի սկզբին շենքում գործել են տարբեր կազմակերպություններ, շենքի բակում կառուցվել են օժանդակ շինություններ, որոնք հետագայում քանդվել են։ 20-րդ դարում շենքն օգտագործվել է որպես բնակելի տուն, որ չուներ մշտական սեփականատեր։ 1994 թ. Տորտու քաղաքի կառավարությունը որոշում է այս շենքում բացել խաղալիքների թանգարան։

Տարտուի խաղալիքների թանգարան
Տարտուի խաղալիքների թանգարանի բացումը տեղի է ունեցել 1994 թ. մայիսի 29-ին։ Թանգարանի հիմնադիրներն են Մերի Սաարեն, Մարե Հանթը, Տիիա Տոոմետը։ Վերջինս էլ դարձել է թանգարանի առաջին տնօրենը։ 2007 թ-ից թանգարանի տնօրենն է Տրիին Վաարոն։

2003 թ. թանգարանը տեղափոխվել է Լուտսու փողոցում գտնվող փայտե տնակը։ 2004 թ. մարտի 13-ին բացվել է նոր ցուցահանդեսը՝ ներառյալ արհեստանոցն ու խաղասենյակը։ Թանգարանի հիմնական շենքի ետնաբակում գտնվող տնակում 2005 թ. դեկտեմբերի 2-ին բացվել է թատերական ներկայացումների ու մուլտֆիլմերի տիկնիկների ցուցահանդես, որում ցուցադրված են Էստոնիայում վերջին 50 տարիների ընթացքում ստեղծված տիկնիկները։

Ցուցանմուշներ
-------------

Թանգարանում ցուցադրվում են ավելի քան 6000 խաղալիքներ ու տիկնիկներ։ Խաղալիքները պատրաստված են էստոնական ավանդական ոճով։ Ցուցադրված են նաև տարբեր երկրների հուշանվերներ, ինչպես նաև ուգրոֆիննական խաղալիքների հավաքածու։

Թալիսմանը
---------

Թանգարանի թալիսմանը Ծաղկաթաթ Թեդի արջուկն է, որ 1994 թ. կարվել է Կաի Մասերի կողմից։ Արջուկն այդպես է անվանվել, որովհետև նրա թաթերը կարվել են ծաղկավոր կտորից։ Ծաղկաթաթ Թեդիի մասին գրքեր են գրել, բացիկներ հրատարակել, նկարահանել կինոյում և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Steve Roman, ed. (2011). Tartu in Your Pocket. OÜ Linnajuht. էջ 34։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը
* Տարտուի խաղալիքների թանգարանի պատմությունը Արխիվացված 2011-12-18 Wayback Machine
* Խաղալիքների թանգարան. լուսանկարներ
* Խաղալիքների թանգարան Արխիվացված 2016-01-07 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տարտուի խաղալիքների թանգարան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2011081888 · VIAF: 214014656 · WorldCat VIAF: 214014656 |

 |
**Վարշամ Բարսեղի Հայրապետյան** (1921, Ոստան, Հայաստան), հայ մանկավարժ, ԽՄԿԿ անդամ (1942), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վարշամ Հայրապետյանը ծնվել է 1921 թվականին, Արտաշատի շրջանի Ոստան գյուղում։ 1940 թվականին ավարտել է Երևանի № 17 միջնակարգ դպրոցը։ Կարճ ժամանակ դպրոցում աշխատելուց հետո 1941 թվականի աշնանը զորակոչվել է կարմիր բանակ։

1941 թվականին մասնակցել է Մոսկվայի հերոսական պաշտպանությանը։ 1942 թվականի սկզբներին 21-րդ հատուկ հարվածային բրիգադի կազմում տեղափոխվել է Կալինինի ռազմաճակատ, փետրվարին սովորել է ռազմաճակատին կից կրտսեր լեյտենանտների դասընթացներում, որն ավարտել է մայիսին և մեկնել առաջին գիծ։ Ծառայել է 599-րդ հրաձգային գնդում, մասնակցել Սմոլենսկի մարզում ֆաշիստական զորքերի դեմ մղված մարտերին։ 1942 թվականի սեպտեմբերի 25-ին վիրավորվել և բուժվելուց հետո վերադարձել է մարտական շարք։ Այդ օրերին ընդունվել է կուսակցության շարքերը, ծառայել 43-րդ բանակի 145-րդ հրաձգային դիվիզիայում, 1943 թվականին ուղարկվել է վերապատրաստման դասընթացներին։ 1944 թվականի հունվարին կապիտանի կոչումով նշանակվել է 204-րդ հրաձգային դիվիզիայի 730-րդ գնդում՝ վաշտի հրամանատար։ Մասնակցել է Վիտեբսկի շրջանում, Կուռլանդիայում թշնամու զորքերի շրջապատմանը և ջախջախմանը, Մերձբալթիկայի մի շարք քաղաքների և գյուղերի ազատագրմանը։ 1946 թվականին զորացրվել է բանակից։

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի շքանշաններով, Մոսկվայի պաշտպանության համար, Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար և այլ մեդալներով։

Հետպատերազմյան տարիներին Հայրապետյանը ստացել է մանկավարժական բարձրագույն կրթություն, որպես ուսուցիչ աշխատել է Արտաշատի շրջանի դպրոցներում։ 1958 թվականին եղել է Բարձրաշենի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Մոսկվայի պաշտպանության համար մեդալ
* Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Ցոլակ Բեգոյի Համբարյան** (1911, Մեղրաշեն, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ցոլակ Համբարյանը ծնվել է 1911 թվականին, Արթիկի շրջանի Մեղրաշեն գյուղում։ 1933 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական տեխնիկումը և անցել աշխատանքի Կիրովականի շրջանի Սարահարթ գյուղի յոթնամյա դպրոցում, որպես տնօրեն։ Դասավանդել է հայոց լեզու և պատմություն։ Այնուհետև եղել է Սպիտակի շրջժողկրթբաժնի դպրոցական տեսուչ։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը և օգոստոսին զորակոչվել կարմիր բանակ։

Համբարյանը եղել է 408-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի 68-րդ առանձին սակրավորային գումարտակում վաշտի քաղղեկի տեղակալ, այնուհետև՝ գումարտակի կուսկազմակերպիչ։ 1942 թվականի սեպտեմբերին 408-րդ դիվիզիայի կազմում տեղափոխվել է Գելենջիկ և մասնակցել Նովոռոսիյսկի ուղղությամբ մղված մարտերին։ 1943 թվականին կրտսեր լեյտենանտների դասընթացներն ավարտելուց հետո ուղարկվել է 156-րդ հրաձգային դիվիզիայի 562-րդ գունդը՝ որպես գնդացրային դասակի հրամանատար։ Լեհաստանի ազատագրման մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար Համբարյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։

Մարտերից մեկում Ցոլակը ծանր վիրավորվել է և տեղափոխվել դաշտային հոսպիտալ։ Ապաքինվելուց հետո, 1945 թվականին զորացրվել է բանակից և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Եղել է Մարտունու շրջանային ժողկրթբաժնի վարիչ։ Այնուհետև գործուղվել է Ղուկասյանի շրջան, նշանակվել Ղազանչի գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ 1977 թվականին Համբարյանն անցել է կենսաթոշակի։ Համբարյանը լավագույն աշխատանքի համար պարգևատրվել է «Աշխատանքային գերազանցության համար», «Աշխատանքային արիության համար», «Աշխատանքի վետերան» մեդալներով ու մի շարք պատվոգրերով։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Կոզարա** (սերբական կիրիլիցա՝  Козара), լեռնաշղթա Բոսնիա և Հերցեգովինայի արևմտյան մասում՝ Սերբական Հանրապետության մայրաքաղաք Բանյա Լուկայից մոտավորապես 30 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Սահմանագծված է Սավա, Վրբաս, Սանա և Ունա գետերով։ 15 կիլոմետր մոտավոր լայնությամբ ձգվում է շուրջ 40 կիլոմետր։ Լեռնաշղթայի մեծ մասը պատկանում է Սերբական Հանրապետությանը և գտնվում է Պրիեդոր համայնքի տարածքում։ Ամենաբարձր գագաթը Լիսինան է, որի բարձրությունը ծովի մակերևույթից 978 մետր է։

Լեռնաշղթայի մի ընդարձակ հատված ներառված է Կոզարայի ազգային պարկի տարածքում, որն զբաղեցնում է 3.520 հեկտար։ Ազգային այդ պարկը Եվրոպայի ազգային պարկերի ընկերակցության (ասոցիացիայի) անդամ է։

Պատմություն
-----------

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1942 թվականի ամռանը հարավսլավական պարտիզանական մի ջոկատ, որին Կոզարայի լեռներում շրջափակել էին տասնապատիկ գերազանցող ֆաշիստական զորագնդերը, համառ ու անձնուրաց մարտեր է մղել այստեղ, մարտեր, որոնք հարավսլավական Դիմադրության շարժման և ազգային-ազատագրական պայքարի անքակտելի մասն են դարձել։ 1972 թվականին Մռակովիցա սարի գագաթին գտնվող սարահարթում բացվել է Դուշան Ջամոնիի քանդակած հուշարձանը՝ նվիրված Կոզարայի պաշտպանական մարտերին մասնակցած պարտիզաններին և նրանց մոտ ապաստանած ու նույնպես զոհված շրջակա գյուղերի բնակիչներին։ 

Կոզարացկի կամենը
Հուշարձանը

Գագաթներ
--------

| Անունը | Բարձրությունը (մ) |
| --- | --- |
| Լիսինա | 977 |
| Գոլա պլանինա | 876 |
| Մռակովիցա | 806 |
| Գլավուշա | 793 |
| Բեշիցա պոլյանա | 784 |
| Տալավիցա պոլյանա | 780 |
| Յարչևիցա | 740 |
| Վռնովաչկա գլավա | 719 |
| Բենկովաց-Յուրիշինա կոսա | 705 |
| Զեչի կամեն | 667 |
| Կոզարաչկի կամեն | 659 |
| Շուպլիկովաց | 652 |
| Վիտլովսկա կոսա | 589 |
| Պալեժ | 542 |
| Մեդնյակ | 440 |

Տես նաև
-------

* Կոզարա ազգային պարկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Статистички годишњак Републике Српске, 2017, էջ 27
2. ↑  Webarchiv|url= |wayback=20090117204028 |text=Vereinigung der Nationalparks von Europa |archiv-bot=2019-04-23 22:26:27 InternetArchiveBot
3. ↑  «Kozara». Kozara National Park.
4. ↑  «Kozara Memorial». Memorial Museums.

Գրականություն
-------------

* Статистички годишњак Републике Српске. — Бања Лука: Републички завод за статистику, 2017. — 525 с.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կոզարա (լեռնաշղթա)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85073219 |

 |
**Տաթևիկ Նորայրի Հովհաննիսյան** (հունիսի 3, 1955(1955-06-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայազգի ջազային երգչուհի։ Համարվել է Խորհրդային Միության լավագույն ջազ կատարողներից մեկը։ Ներկայումս բնակվում է ԱՄՆ-ում։

Կենսագրություն
--------------

Տաթևիկ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1955 թ. հունիսի 3-ին` Երևանում, երգչուհի Օֆելյա Համբարձումյանի և քամանչահար Նորայր Հովհաննիսյանի ընտանիքում։ Սովորել է Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում, ապա՝ Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ 1970-ական թվականներին ընդունվել է Հայաստանի պետական էստրադային նվագախումբ։ 1987 թ. նկարահանվել է «Երկխոսություններ» վավերագրական ֆիլմը՝ Սերգեյ Կուրյոխինի, Լարիսա Դոլինայի, Տաթևիկ Հովհաննիսյանի և այլոց մասնակցությամբ։

1990 թվականից բնակվում և գործունեություն է ծավալում ԱՄՆ-ում, հանդես է գալիս ամերիկյան ջազի հայտնի վարպետների հետ։ Ելույթներ է ունեցել ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի, Ավստրալիայի հայտնի միջազգային ջազ փառատոներում։ Երգում է ամերիկյան, բրազիլական և էթնիկ հայկական ջազ՝ Կոմիտաս, Սայաթ-Նովա, հայկական ժողովրդական երգեր ջազային մշակումներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Диалоги (1986)
2. ↑  «Տաթևիկ Հովհաննիսյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 4-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |

 |
**Անժելա Արամի Երիբեկյան** (1922, Ախալցխա, Ախալցխայի գավառ, Թիֆլիսի նահանգ - դեկտեմբերի 29, 1947(1947-12-29)), հայ բժիշկ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ծառայողի ընտանիքում։ 1939 թվականին ավարտվել է Շահումյան գյուղի (Վրաստան) միջնակարգ դպրոցը և նույն թվականին ընդունվել Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1943 թվականին ավարտել է ինստիտուտը և մեկնել բանակը. նախ՝ Թբիլիսի, որտեղ չորսուկես ամիս սովորում է բուժանձնակազմի որակավորման դասընթացներում։ 1943 թվականի դեկտեմբերին նրան տրվում է բժշկական ծառայության ավագ լեյտենանտի կոչում։

1944 թվականի մայիսին մեկնել է ռազմաճակատ։ Մինչև հուլիսի 2-ը Ուկրաինական ռազմաճակատի № 743 վիրաբուժական դաշտային շարժական հոսպիտալում եղել է օրդինատոր։ Այնուհետև նշանակվել է 15-րդ բուժուժեղացված վաշտի բժիշկ։

1945 թվականի փետրվարին հիվանդության պատճառով ազատվել է զինվորական ծառայությունից։ Երկար ժամանակ փորձել է բուժվել սանատորիաներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 79։
**Վահան (Վանիկ) Կարապետի Կարապետյան** (1910, Թուրքիա - 1942, Կերչ, Ղրիմի ինքնավար խորհրդային սոցիալիստական հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, գրաֆիկ։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վանիկ Կարապետյանը ծնվել է 1910 թվականին Տաճկահայաստանում՝ Մոկսի նահանգի Հաղին գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ 1915 թվականին փախուստի ժամանակ սպանվել է հայրը, 1916 թվականին Էջմիածնում մահանում են մայրը, երկու եղբայրները և երկու քույրերը, իսկ իրեն որպես անապաստանի վերցրել են մանկատուն։ Եղել է Էջմիածնի, Երևանի, Ղարաքիլիսայի (Կիրովական), Թիֆլիսի, Ղարսի և ավելի երկարատև՝ Լենինականի մանկատներում։

1927 թվականին մանկատանը ավարտել է մանկավարժական տեխնիկումը, նույն թվականին դուրս է եկել մանկատնից և ընդունվել է Երևանի գեղարդ տեխնիկումը, որն ավարտել է 1929 թվականին։ 1929-1931 թվականներին աշխատել է Լենինականի երկաթգծի մանկօջախում, որպես նկարի և ծեփի անկյան ղեկավար և վարիչի օգնական։ 1931 թվականին Լուսժողկոմատի կողմից գործուղվել է Լենինգրադի գեղարվեստի ակադեմիայում սովորելու, որն ավարտել է 1937 թվականին և համամիութենական ժողկոմխորին կից Արվեստի կոմիտեի կողմից գործուղվել է Երևան, կերպարվեստի հանրապետական ուսումնարան, որպես գեղանկարչության և նկարչության դասատու։ 1926 թվականին ընդունվել է կոմերիտմիության շարքերը, 1928 թվականից եղել է պրոֆմիության անդամ։ Մասնակցել է Գերմանա-խորհրդային պատերազմին։ Զոհվել է Կերչում, 1942 թվականին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Գործերից են՝ «Նորքի էտյուդ», «Ցամաքաբերդ», «Պիոներներ», «Ածխահատ», Ստ. Ալթունյանի դիմանկարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մուսաները չլռեցին։ Սասուն Գրիգորյան, Երևան, Խորհրդային գրող։ Գիրք 1-ին, 1989:
2. ↑  «Հայ կերպարվեստագետներ, համառոտ բառարան», Դանիել Դզնունի, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1977
**OTE-ի աշտարակ**, (հունարեն՝ *Πύργος του ΟΤΕ*), 76 մետր բարձրությամբ աշտարակ հունական Սալոնիկ քաղաքի միջազգային տոնավաճառային կենտրոնում։ Բացումը տեղի է ունեցել 1966 թվականին։ 2005 թվականին աշտարակը նորացվել է։

Կառույցի նախագծերը պատրաստել է հույն ճարտարապետ Ա. Անաստիադիսը։ 1965-ին աշտարակն արդեն կանգուն էր, և հաջորդ տարում այդտեղից է կատարվել հունական հեռուստատեսության առաջին սև-սպիտակ հաղորդման հեռարձակումը։ 1970-ական թվականներին աշտարակն օգտագործվել է նաև փորձարարական VHF անալոգային շարժական հեռախոսացանցի ալեհավաքների աջակցման նպատակով։ Ներկայումս օգտագործվում է *Cosmote* բջջային շարժական հեռախոսացանցի կողմից։ Քաղաքի ժամանակակից ճարտարապետության հուշարձաններից մեկը դարձած աշտարակը արդյունավետորեն օգտագործվում է նաև Սալոնիկի միջազգային տոնավաճառի գործելու ողջ ընթացքում։ Իսկ վերին հարկում տեղավորված պտտվող ռեստորանն ու բար-սրճարանը գործում են կլոր տարին։

Պատմություն
-----------

Ճարտարապետ Ալեքսանդրոս Անաստասիադիսի նախագծած OTE-ի աշտարակը քառահարկ է, ունի 76 մետր բարձրություն և շահագործման է հանձնվել 1966 թվականին։ Սկզբնական շրջանում օգտագործվել է Հունաստանի պետական հեռուստատեսության հաղորդումները հեռարձակելու նպատակով։ Ժամանակի ընթացքում վեևրափոխումների ենթարկվելով՝ ներկայումս կառույցը վերածվել է ամբողջովին նորացված հեռահաղորդակցային կենտրոնի։ Բացի այդ, Հունաստանի մշակութային մայրաքաղաքի համբավ վայելող, ճարտարապետական հրաշալիքներով հարուստ Սալոնիկ քաղաքի տեսարժան վայրերից մեկն է դարձել։ Աշտարակի սեփականատերը TEF-Helexpo ընկերությունն է, որը OTE-ին վարձակալության է հանձնել կառույցը։

Վերին՝ չորրորդ հարկում տեղակայված պտտվող ռեստորանն ու բար-սրճարանը առանցքի շուրջ մեկ լրիվ պտույտ կատարում են 45 րոպեում։ Չորրորդ հարկ կարելի է հասնել ինչպես վերելակով, այնպես էլ ոտքով՝ բարձրանալով 166 աստիճան։

Կառույցի բարձրությունը առանց ալեհավաքի հենարանի մոտավորապես 45 մետր է։

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսարան աշտարակիցՏեսարան աշտարակից
* Աշտարակը հեռվիցԱշտարակը հեռվից
* Աշտարակը գիշերովԱշտարակը գիշերով
* OTE-ի աշտարակի տեսքը Սպիտակ աշտարակիցOTE-ի աշտարակի տեսքը Սպիտակ աշտարակից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  OTE Tower. *Emporis.com*. URL accessed September 26, 2006.
2. ↑  Zur Geschichte des OTE-Turms, aufgerufen am 25. Juli 2016
3. 1 2  Ο Χάρτης της Πόλης: Ο πύργος του ΟΤΕ, aufgerufen am 26. Juli 2016
4. ↑  *OTE Tower: A story of neglect* Արխիվացված 2019-04-26 Wayback Machine, aufgerufen am 26. Juli 2016

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «OTE-ի աշտարակ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Կառլ Մարքս Հոֆ** (գերմ.՝ Karl Marx Hof), Վիեննայի ամենահայտնի մունիցիպալ բնակելի շենքերից մեկը։

Կառլ Մարքս Հոֆը կառուցվել է Ավստրիայում սոցիալ-դեմոկրատների կառավարման շրջանում, որպես Կարմիր Վիեննայի խորհրդանիշ։

Պատմություն
-----------

Կառլ Մարքս Հոֆը Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայի խորհրդանիշերից է։

Կառույցի շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1927 թվականին և ավարտվել երեք տարի անց՝ 1930 թվականին։ Կառլ Մարքս Հոֆի նախագծողը եղել է ճարտարապետ Կառլ Էնը։

Մունիցիպալ այս շինության բարձրությունը կազմում է 1100 մետր, հետևաբար՝ Կառլ Մարքս Հոֆը աշխարհի երկրորդ ամենաբարձր բնակելի շինությունն է աշխարհում։

Կառլ Մարքս Հոֆը կարևոր հենակետ է եղել 1934 թվականի փետրվարին տեղի ունեցած ապստամբության ժամանակ։ Դեռևս ապստամբության սկզբնական շրջանում այն գրավվել է կառավարչական ուժերի կողմից՝ հրետանու կիրառմամբ։

1924-1930 թվականներին Կառլ Մարքս Հոֆի օրինակով Վիեննայում կառուցվել են բազմաթիվ քաղաքային շենքեր, համալիրներ և հրապարակներ։

Տես նաև
-------

* Կարմիր Վիեննա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2  «Աշխարհի ամենաբարձր բնակելի շինություններից մեկը գտնվում է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում». *Российская газета*. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 6-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կառլ Մարքս Հոֆ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4304560-1 · VIAF: 241586524 · WorldCat VIAF: 241586524 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդան Խաչատրյան
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վարդան Բարեղամի Խաչատրյան** (հոկտեմբերի 29, 1968, Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ)՝ նախկին խորհրդային և հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Հանդես է եկել հայկական, ռուսական և ուկրաինական ակումբներում։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Կարիերան սկսել է Երևանի Արարատի կազմում, որտեղ անկացրել է իր կարիերայի մեծ մասը։ Արարատի կազմում 6 տարի անցկացնելուց հետո տեղափոխվել է Մոսկվայի Տորպեդո։ Տեղափոխությունը Տորպեդո անհաջող ստացվեց Վարդան Խաչատրյանի համար և նա որոշեց լքել ակումբը՝ տեղափոխվելով Զապորոժյեի Մետալուրգ։ Ուկրաինայում Վարդանը անկացրեց երկու մրցաշրջան։ 1995 թվականին հայրենիք վերադառնալու ժամանակն էր․ Վարդանը հայտնվեց Երևանի Կիլիկիաում, որտեղ անցկացրեց 38 հանդիպում՝ դառնալով 9 գոլի հեղինակ։ 1997/98 թվականների մրցաշրջանում տեղափոխվեց աշխաբադյան Կոպետդագ, որտեղ անցկացրեց գրեթե մեկ տարի։

### Հավաքական

Վարդանը այն ֆուտբոլիստներից մեկն էր, ում բախտ վիճակվեց մասնակցել 1992 թվականի հոկտեմբերի 14-ին մասնակել Հայաստանի հավաքականի առաջին պատմական հանդիպմանը։ Այդ ընկերական խաղում Հայաստանի մրցակիցն էր Մոլդովայի ընտրանին։ Հանդիպումն ավարտվեց 0։0 հաշվով։ Հավաքականի կազմում անցկացրել է 30 հանդիպում և դարձել մեկ գոլի հեղինակ՝ Վրաստանի հավաքականի դեմ խաղում։

Տիտղոսներ
---------

* Հայաստան **Կիլիկիա**
	+ Հայաստանի առաջնության չեմպիոն - 1995/96, 1996/97
	+ Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 1998
	+ Հայաստանի գավաթակիր - 1995-96

Հայաստանի գավաթի եզրափակչի մասնակից - 1996/97, 1998
Հայաստանի սուպերգավաթի եզրափակչի մասնակից - 1996

* Ռուսաստան **Տորպեդո Մոսկվա**
	+ Ռուսաստանի գավաթակիր - 1992/1993

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է, ունի երկու տղա, որոնք ընտրել են հոր անցած ճանապարհը։ Մեծ տղան՝ Կարեն Խաչատրյանը, հանդես է գալիս կիսապաշտպանությունում, փոքրը՝ Արտակ Խաչատրյանը, հանդես է գալիս պաշտպանությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  Неплохо бы повторить прошлогодний успех

Արտաքին հղումներ
----------------

* National Football Teams կայքում
* armfootball.tripod.com կայքում
* klisf.ru կայքում(չաշխատող հղում)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Համբարձումյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Համբարձումյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Համբարձումյան**, հայ ֆուտբոլիստ, ով խաղում է մակեդոնական Վարդար ակումբում և Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։

Ակումբային կարիերա
------------------

Համբարձումյանը իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է Բանանց ֆուտբոլային ակումբում։ Սկզբից նա խաղում էր Բանանցի երկրորդ թիմում՝ Բանանց 2 թիմում։ 2008 թվականին, նա Բանանցի կազմում խաղաց իր խաղերից մեկը Հայաստանի առաջնությունում։ Իր դեբյուտը նշեց օգոստոսի 23-ին Արարատի դեմ խաղում, որտեղ Բանանցը պարտվեց 1-0 հաշվով։ Համբարձումյանը խաղադաշտ մտավ 84-րդ րոպեին՝ փոխարինելով Սեվեն Մուրադյանին։ Հաջորդ մրցաշրջանում Համբարձումյանը մասնակցում էր թիմի հանդիպումներին թե Հայաստանի առաջնությունում, թե Հայաստանի գավաթում։ Բանանցը մասնակցեց Հայաստանի գավաթի եզրափակչին 2008, 2009 և 2010 թվականներին։
2014 թվականի, հուլիսի 18-ին Համբարձումյանը պայմանագիր կնքեց մակեդոնական Վարդարի հետ։

Միջազգային կարիերա
------------------

Համբարձումյանը Հայաստանի ազգային հավաքական կանչվեց Եվրո 2012-ի որակավորման փուլի խաղերի ընթացքում։ Առաջին խաղը Իռլանդիայի դեմ էր, որտեղ Համբարձումյանը խաղադաշտ դուրս եկավ 74-րդ րոպեին՝ փոխարինելով Արտակ Եդիգարյանին։ 
Համբարձումյանը առաջին անգամ մեկնարկային կազմում դուրս եկավ Իրանի հավաքականի դեմ, որտեղ Հայաստանի հավաքականը պարտություն կրեց, իսկ Համբարձումյանը փոխարինվեց 76-րդ րոպեին։

Տիտղոսներ
---------

Հայաստան Փյունիկ

* Հայաստանի չեմպիոն - 2013-14
* Հայաստանի գավաթի եզրափակչի մասնակից - 2008, 2009, 2010
* Հայաստանի սուպերգավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2008, 2010

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բանաց-Արարատ
2. ↑  Համբարձումյանը տեղափոխվեց Մակեդոնիա
3. ↑  Հայաստան-Իռլանդիա 0-1
4. ↑  Հայաստան-Իրան 1-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* FFA.am
* footballdatabase.eu-ում
* Soccerway.com
**Վարուժան արքեպիսկոպոս Հերկելյան,** ծննդյան անունով՝ **Պողոս Հերկելյան** (արմտ. հայ.՝ Վարուժան արք․ Հերկելեան, մայիսի 18, 1946(1946-05-18), Անջար, Զահլեի շրջան, Բեկաայի մարզ, Լիբանան), հայ արքեպիսկոպոս (2003), եկեղեցական, կրթական, հրատարակչական և գրական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Վարուժան Հերկելյանը ծնվել է 1946 թվականին Անջար քաղաքում (Լիբանան)։ Ծննդյան անունը Պողոս Հերկելյան է։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում, որից հետո հաճախել է Կիլիկիո Կաթողիկոսության հոգևոր ճեմարան, որն ավարտելով 1967 թվականին։

Ծառայել է որպես ուսուցիչ և տնօրեն Անջարի, Զահլեի և Թռչնոց բույն վարժարաններում։ Որպես հոգևորական ծառայել է Լիբանանում, Կիպրոսում և Հունաստանում։

1997 թվականի օգոստոսից մինև 2014 թվականի մայիսը եղել է Կիպրոսի Հայոց Թեմի Կաթողիկոսական փոխանորդ։ 2003 թվականին ստացել է Արքեպիսկոպոսի կոչում։

Գործունեություն
---------------

Վարուժան արքեպիսկոպոսը (կենտրոնում) Կիպրոսի խորհրդարանի ղեկավար Մարիոս Գարոյանի (ձախից) և պատգամավոր Վարդգես Մահտեսյանի (աջից) հետ, 2006 թվական
Տ. Վարուժան Սրբազանը բեղուն եկեղեցական, կրթական, հրատարակչական և գրական գործունեություն է ծավալել։

### Գրական գործունեություն

Վարուժան Հերկելյանը հիմնադիրն է «Գառնի» մատենաշարի, որը լույս է տեսել 41 հատորով։ 1993 թվականից ի վեր հրապարակում է «Արծիվ» ամսաթերթը (www.ardziv.com):

1997 թվականից ի վեր հրապարակում է Կիպրոսի Առաջնորդարանի «Գեղարդ» լրատուն։ Սփյուռքահայ մամուլում հանդես է եկել բազմաթիվ հոդվածներով՝ ազգային-կրթական և մշակութային թեմաներով։ Առ այսօր հրատարակած են հինգ հատորներ.

* «Հայաստանեայց Եկեղեցին Կիպրոսի Մէջ» (2003),
* «Ատանայի Վկաները եւ Ս. Ստեփանոս Վկայարանը – 1909» (2010),
* «Թղթակցութիւն Սահակ Բ. Կաթողիկոսի եւ Պետրոս արք. Սարաճեանի» (2010),
* «Կիպրոսի Թեմի Հովուական Կարգը եւ Թեմական Կազմաւորումը» (2011),
* «Տարագրութիւն, Որբեր, Մելգոնեան Հաստատութիւն» (2011)։

«Ավագ շաբաթ» հատորը լույս տեսել 2015 թվականին (846 էջ)։ Հատորում ներառված են Ավագ շաբաթի ընթացքում կատարվող եկեղեցական բոլոր աղոթքներն ու շարականները։ Այն նվիրված է Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակի առիթով սրբադասված նահատակների հիշատակին։

«Դիվան Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ վանքի» մաս Բ. Էջմիածնի կաթողիկոսների կոնդակներ (1705-1800)  հատորը լույս է տեսել Վարուժան արքեպիսկոպոսի ջանքերի շնորհիվ։ Հաջորդ հատորները լույս են տեսել Անթիլիասի տպարանում` որպես «Գևորգ Մելիտինեցի» գրական մրցանակի հրատարակություններ։

### Հասարակական գործունեություն

2002 թվականի ապրիլի 28-ին Վարուժան արքեպիսկոպոս Հերկելյանի ջանքերով Կիպրոսում բացել է մի կոթող՝ Սիրիայի Դեր Զոր անապատի նահատակների ոսկորների մնացորդներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Church | CYPRUS ARMENIANS | GIBRAHAYER». *www.hayem.org* (անգլերէն). Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 25-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
2. ↑  «Մուսալեռցի - Այնճարցի Գրագէտներ». *mousaleranjar.org*. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
3. ↑  «The Armenians of Cyprus» (PDF). էջ 31.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վարուժան Հերկելյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 170007780 · GND: 1042903182 · LCCN: n2001057440 · SUDOC: 235508551 · VIAF: 305315907 · WorldCat VIAF: 305315907 |

 |