**Իրաքում պետական հեղաշրջումը** տեղի ունեցավ 1963-ի նոյեմբերի 13-ի և 18-ի միջև, երբ ներկուսակցական տարաձայնություններից հետո իրաքցի սպաները կազմակերպեցին Բաաս կուսակցության դեմ ռազմական հեղաշրջումը։ Չնայած նրան, որ հեղաշրջումը անարյուն էր, 250 մարդ սպանվել է գործողությունների հետ կապված։

Նախապատմություն
---------------

Հիմնական հոդված՝ Ռամադանի հեղափոխություն
1963-ի փետրվարին Իրաքի պետական իշխանության զավթումից հետո Բաասի պրո- և հականասերյան առաջնորդների, ինչպես նաև պանարաբական ազգայնական աջ և ձախ առաջնորդների միջև տարաձայնությունները Բաասի ներսում 1963-ի նոյեմբերին Իրաքյան Բաասի առաջին կառավարության փլուզման պատճառ դարձան, իսկ 7000 իրաքցի կոմունիստներ մնացին անազատության մեջ։

Նախկին տեղակալ Քասիմ Աբդուլ Սալամ Արիֆը (որը բաասիստ չէր) ստացել է նախագահի արարողակարգային կոչում, մինչդեռ հայտնի բաասիստ գեներալ Ահմեդ Հասան Ալ-Բաքրը նշանակվել է վարչապետ։ Նոր կառավարության ամենաազդեցիկ առաջնորդը Իրաքի Բաաս կուսակցության գլխավոր քարտուղար Ալի Սալիհ աս-Սաադին էր, որը վերահսկում էր Ազգային գվարդիայի աշխարհազորը։ Նա հեղաշրջումից հետո կազմակերպեց հարյուրավոր, եթե ոչ հազարավոր, կասկածյալ կոմունիստների և ուրիշ այլախոհների զանգվածային սպանությունը։

ալ-Սաադին աջակցում էր Սիրիայի հետ միությանը, մինչդեռ ավելի պահպանողական ռազմական թևը պաշտպանում էր Քասիմի «իրաքյան քաղաքականությունը»։ Ազգային գվարդիայի անփույթ պահվածքը և վերաբերմունքը ստիպեցին ռազմական թևին հեղաշրջում սկսել կուսակցության ղեկավարության դեմ․ ալ-Սաադին արտաքսվեց Իսպանիա։ ալ-Բաքրը, փորձելով փրկել կուսակցությունը, Բաաս կուսակցության ազգային հրամանատարության նիստ է հրավիրել։ Հանդիպումը սրեց կուսակցության խնդիրները։ Աֆլակը, ով իրեն համարում է պանարաբական բաասիստական շարժման առաջնորդ, հայտարարել է իր մտադրության մասին․ իր վերահսկողության տակ վերցնել իրաքյան Բաաս կուսակցությունը։ «Իրաքի առաջին թևը» վրդովված էր, նախագահ Արիֆը կորցրեց համբերությունը Բաասի նկատմամբ, և կուսակցությունը հեռացվեց կառավարությունից 1963-ի նոյեմբերի 18-ին։ Բաասի կառավարության 12 անդամները ստիպված էին հրաժարական տալ, իսկ Ազգային գվարդիան փոխարինվեց հանրապետականով։

Հեղաշրջումը
-----------

Նոյեմբերի 12-ին ՝ երեքշաբթի օրը, Ալ Սաադին և նրա 18 գործընկերները ձերբակալվել են և տեղափոխվել Մադրիդ։ Հաջորդ օրը, չհիշատակելով ալ-Սաադի մասին, Բաղդադի ռադիոն հայտարարել է, որ բաասիստների իշխող կուսակցությունն այժմ ղեկավարում է 15 անդամից բաղկացած խորհուրդը ՝ Ալ-Բաքրի գլխավորությամբ։ Ժամը 11:00-ից մի քանի րոպե առաջ ռադիոն անջատվել է, և կործանիչները գնդակոծել են Բաղդադի նախագահական պալատը, իսկ ալ-Սաադի կողմնակիցների մեծ բազմությունը ցույց է անցկացրել Բաղդադում։ Կեսօրին վարչապետ Ալ Բաքրի զորքերը վերականգնել են վերահսկողությունը։ Հաջորդ երեկո Մադրիդում ալ-Սաադին հայտարարեց, որ Բաասի ութ նոր առաջնորդներ տապալվեցին և ուղարկվեցին Բեյրութ, և որ ալ-Սաադին կվերադառնա Բաղդադ սիրիացի բաասիստների հետ միասին։ Նոյեմբերի 18-ին Իրաքի նախագահ Աբդուլ Սալամ Արիֆը, նրա եղբայրը ՝ բրիգադի գեներալ Աբդուլ Ռահման Արիֆը և Իրաքի բանակի նրանց կողմնակիցները ճնշել են Բաասի Ազգային գվարդիայի աշխարհազորը (որը 5000-ից ավելացել է մինչև 34 000 1963 թվականի փետրվարից մինչև օգոստոս ամիսների ընթացքում) և ռմբակոծել Բաասի Ազգային գվարդիայի շտաբը, մինչդեռ այլ բարձրաստիճան սպաներ և Աբդուլ Սալամ Արիֆի աջակիցներ, ինչպիսիք են Հալիլ Ջասիմ Ալդաբբաղը, Սաիդ Համոն, Աբդուլ Ազիզ Ալ Ակիլին և Յունիս Աթարը Բաշին, վերահսկողության տակ են վերցրել չորրորդ և երրորդ դիվիզիաները ր ճնշել Բաասի Ազգային գվարդիայի աշխարհազորը Մոսուլում և Քարքուքում։ Ալ-Սաադին չի ընդգրկվել նոր խորհրդի մեջ և մնացել աքսորի մեջ։

Արդյունքում Բաասի առաջին կառավարությունը տապալվեց, և ստեղծվեց նոր, համարակալված կառավարություն Աբդուլ Սալամ Արիֆի հետ ՝ որպես պետության ղեկավար։ Իրաքի Բաաս արաբա-սոցիալիստական կուսակցությունն արգելվել է մյուս բոլոր քաղաքական կուսակցությունների հետ միասին, իսկ Իրաքի Արաբական սոցիալիստական միությունը հայտարարվել Է Իրաքի Հանրապետությունում միակ օրինական կուսակցությունը։

Տես նաև
-------

* Հուլիսի 14-ի հեղափոխություն
* Ռամադանի հեղափոխություն
* Սիրիայի հեղաշրջումը (1961)
* Սիրիայի հեղաշրջումը (1963)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Iraq (1932-present), Political Science Department, University of Central Arkansas.
2. ↑  Gibson, Bryan R. (2015). *Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War*. Palgrave Macmillan. էջեր 59–60, 77. ISBN 978-1-137-48711-7.
3. ↑  "Revolt Fails In Iraq— Palace Hit; Former Aide Flees Nation", *Salt Lake Tribune* (Salt Lake City, UT), November 14, 1963, p1, p10
4. ↑  Coughlin, Con (2005). *Saddam: His Rise and Fall*. Harper Perennial. էջեր 44–46. ISBN 0-06-050543-5.
5. ↑  "Iraq Ousts 8 Leaders Of Its Coup— Exiled Strongman Due Back From Spain in Bewildering Twist", *Bridgeport (CT) Telegram*, November 15, 1963
6. ↑  "Iraq's President Stages Coup, Claims Control— Forms New Council, Nips Socialist Camp", *Salt Lake Tribune*, November 18, 1963, p1