Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Զելայի ճակատամարտ (այլ կիրառումներ)

**Զելայի ճակատամարտ**, ռազմական բախում, որը տեղի է ունեցել Հուլիոս Կեսարի և Փառնակ II Պոնտացու միջև մ․թ․ա․ 47 թվականին։

Նախապատմություն
---------------

Նեղոսի ճակատամարտում պտղոմեոսյան զորքերի դեմ տարած հաղթանակից հետո Կեսարը լքում է Եգիպտոսը և Սիրիայի, Կիլիկիայի ու Կապադովկիայի միջով շարժվում ընդդեմ Փառնակ II-ի՝ Միհրդատ VI-ի որդու։

Փառնակը Նիկոպոլիսի ճակատամարտում խաղթանակ էր տարել Կեսարի լեգատի՝ Գայոս Դոմիցիոս Կալվինոսի փոքրաթիվ հռոմեական զորքի նկատմամբ։ Այնուհետ նա վայրագություններ է իրականացրել հռոմեացի գերիների և տարածաշրջանի հռոմեացի քաղաքացիների նկատմամբ։ Երբ Փառնակը ստանում է Կեսարի մոտենալու մասին լուրը, նա դեսպաններ է ուղարկում և խաղաղություն խնդրում, սակայն Կեսարը մերժում է նրա առաջարկը։

Զորքեր
------

Կեսարը ուներ VI վետերան լեգեոնից 2 կոհորտա, XXII ամբողջ լեգեոնը, գալատացիներից և վեքսիլացիոններից կազմված XXXVI լեգեոնը։ Նա ուներ նաև փոքրաթիվ հեծյալ ջոկատ։ Փառնակը ուներ մոտ 20-հազարանոց ուժեղ բանակ, որը հիմնականում կազմված էր ցեղային և աշխարհազոր հետևակից, բայց նաև իր մեջ ներառում էր արհեստավարժ ֆալանգ, լեգեոներներ և հեծելազոր։ Նա ուներ նաև մարտակառքեր։

Ճակատամարտ
----------

Ճակատամարտը տեղի է ունեցել Զելա քաղաքի մոտակայքում (ժամանակակից *Զիլե*), այժմ դա Թուրքիայի հյուսիսում գտնվող Թոքաթի մարզի բլրի գագաթին գտնվող փոքրիկ քաղաք է։ Պոնտական բանակը դիրքավորվել էր քաղաքի մոտ գտնվող բլրի գագաթին, բայց Կեսարը իր սեփական ճամբարն է խփում մոտակա բլրի գագաթին։ Պոնտական բանակը հանկարծակի հարձակում է գործում։ Այս գործողությունը անսպասելի էր, քանի որ դեմ էր տրամաբանությանը․ պոնտացիները թողել էին ամուր դիրքը և գրոհել էին սարն ի վեր։ Հարձակման արդյունքում հռոմեական բանակի շարքերում րոպեական խառնաշփոթ է սկսվում, սակայն հռոմեացի վետերան լեգեոներները կարողանում են արագորեն կազմակերպել պաշտպանական գիծը։ Կեսարը նետվում է հակահարձական և ստիպում պոնտական բանակին նահանջել բլրի ստորոտ, որտեղ էլ լխովին ջախջախում է նրանց։

արդյունք
--------

Ճակատամարտը Կեսարի ռազմական գործունեության վճռական կետերից էր, քանի որ նա 5-օրյա արշավանքը ընդդեմ Փառնակ II-ի այնքան արագ և ամբողջական էր, որ Կեսարը, ըստ Պլուտարքոսի (հաղորդելով ճակատամարտից 150 տարի անց), իր հաղթանակը նկարագրել է լատիներեն մի արտահայտությամբ, որն այժմ շատ հայտնի է՝ *Veni, vidi, vici* (Եկա, տեսա, հաղթեցի)։ Սվետոնիոսը նշում է, որ այդ նույն արտահայտությունը Կեսարն ասել է Զելայի հաղթանակի համար կատարվող տրիումֆի ժամանակ։ Փառնակը փախավ իր Բոսպորյան թագավորություն, սակայն սպանվեց իր նախկին կուսակիցներից մեկի ձեռքով։

Տես նաև
-------

* Կեսարի քաղաքացիական պատերազմ
* Նեղոսի ճակատամարտ (մ․թ․ա․ 47)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Սերգեյ Լվովիչ Ուտչենկո, «Հուլիոս Կեսար»*. Երևան: «Հայաստան» հրատարակչություն. 1980. էջեր 306–315.
2. ↑  Կեսար, Alex, 65
3. ↑  Goldsworthy, A. *Caesar*, pp. 446-447
4. ↑  *Սերգեյ Լվովիչ Ուտչենկո, «Հուլիոս Կեսար»*. Երևան: «Հայաստան» հրատարակչություն. 1980. էջեր 324–326.
5. ↑  Կեսար, Alex, 69-75
6. ↑  Դիոն Կասսիոս, 42, 47
7. ↑  Plutarch *Caesar* 50
8. ↑  Suetonius *Divus Iulius* 37

Արտաքին հղումներ
----------------

* Щукарев А. Н. (1890–1907). «Зела». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զելայի ճակատամարտ (մ․թ․ա․ 47)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Սիտինի ռազմական |

 |