**Ազոտի օքսիդներ,** անօրգանական միացություններ են, ազոտի և թթվածնի միացությամբ։ Թթվածնի հետ ազոտն առաջացնում է 6 կայուն միացություն։
Ազոտի բոլոր օքսիդները սովորական պայմաններում գազեր են բացի N2O5 անգույն բյուրեղական նյութ է։

Օքսիդների ցանկ
--------------

Հայտնի են ազոտի 10 օքսիդներ։

* Ազոտի ենթօքսիդ, N2O**Ազոտի ենթօքսիդ**, N2O
* Ազոտի մոնօքսիդ, NO**Ազոտի մոնօքսիդ**, NO
* Երկազոտային դիօքսիդ, N2O3**Երկազոտային դիօքսիդ**, N2O3
* Ազոտի երկօքսիդ կամ անհիդրիդ, NO2**Ազոտի երկօքսիդ կամ անհիդրիդ**, NO2
* Երկազոտայի տետրաօքսիդ N2O4**Երկազոտայի տետրաօքսիդ** N2O4
* Ազոտական անհիդրիտ, N2O5**Ազոտական անհիդրիտ**, N2O5
* Եռնիտրոամին, N(NO2)3**Եռնիտրոամին**, N(NO2)3

Հայտնաբերվելեն նաև ազոտի երկօքսիդի դիմերը (NO2)2 և 4 քիչ կայուն միացությունները՝ նիտրոզիլամիդ NON3, նիտրիլազիդ NO2N3, եռնիտրիամիդ N(NO2)3 և նիտրատի ռադիկալը՝ NO3. ։

N2O
---

Բարձր ջերմաստիճանում առաջացնում է ազոտ և թթվածին։ Բարձր կոնցենտրացիայի դեպքում N2O ազդում է նյարդային համակարգի վրա («ուրախացնող գազ»)։ Բժշկության մեջ օգտագործում են N2O, որպես թույլ անզգայացնող միջոց։ N2O անվանում են նաև ազոտային օքսիդ։ Ազոտային օքսիդը երբեմն օգտագործում են ներքին այրման շարժիչների բարելավամ և տաքացման համար։

NO
--

Ազոտի օքսիդը NO (ազոտի մոնօքսիդ), անգույն գազ է, ջրում քիչ լուծվող։ Չի փոխազդում ջրի, թթուների, ալկալիների հետ։ Ազոտի (II) օքսիդը միացություններում շատ ռեակցունակ է, կարող է ռեակցիայի մեջ մտնել մի շարք աղերի, հալոգենների, օրգանական միացությունների հետ։
Սովարական ջերմաստիճանում NO փոխազդում է թթվածնի հետ առաջացնելով NO2։ NO օքսիդը ստանում են ամոնիակի կատալիտիկ օքսիդացումով, ազոտական թթվի արտադրությունում։

N2O3(III)
---------

Հիմնական հոդված՝ ազոտի (III) օքսիդ
N2O3 օքսիդը (*ազոտի անհիդրիդ*), մուգ կապույտ հեղուկ է, փոխազդում է ջրի հետ առաջացնելով ազոտային թթու HNO2։

NO2(IV)
-------

Հիմնական հոդված՝ ազոտի (IV) օքսիդ
NO2 ազոտի օքսիդը (*ազոտի երկօքսիդ*), գորշ, թունավոր, օդից ծանր, հեշտ հեղուկացող գազ է։ Սենյակային ջերմաստիճանում NO2
խառնուրդը խառնվում է անգույն դիմերի N2O4 հետ, մոտավորապես 1։1 հարաբերությամբ։ Փոխազդում է ջրի հետ.

{\displaystyle {\mathsf {2NO\_{2}+H\_{2}O\rightarrow HNO\_{3}+HNO\_{2}}}}
և նատրիումի հիդրօքսիդի հետ.

{\displaystyle {\mathsf {2NO\_{2}+2NaOH\rightarrow NaNO\_{3}+NaNO\_{2}+H\_{2}O}}}
Ուժեղ օքսիդիչ է։ Շատ նյութեր (ածուխ, ծծումբ, ֆոսֆոր, օրգանական միացություններ) կարող են այրվել NO2 օքսիդում։ Այս օքսիդը օքսիդացնում է SO2 օքսիդը մինչև SO3 օքսիդի, այս ռեակցիայի արդյունքում ստացվում է ծծմբային թթու։ Այս օքսիդը կարող է նյարդայնացնել շնչառական ուղիները, իսկ բարձր կոնցենտրացիայի դեպքում առաջանում է թոքային էմբոլյա։

N2O5(V)
-------

Հիմնական հոդված՝ Ազոտի (V) օքսիդ
N2O5 ազոտի օքսիդը, անգույն, բյուրեղային պինդ նյութ է, հեշտությամբ կարող է փոխազդում է NO2 և О2 նյութերի հետ։ Ուժեղ օքսիդացնող է։ Ջրում հեշտությամբ լուծվում է առաջանելով ազոտական թթու HNO3։

{\displaystyle {\mathsf {N\_{2}O\_{5}+H\_{2}O\rightarrow 2HNO\_{3}}}}

N(NO2)3
-------

Ստացվել է վերջերս։ Ուսումնասիրվել է միայն սպեկտրալ եղանակը։

Ազոտի օքսիդներ| **Ազոտի օքսիդներ** | **Փորձառական բանաձևը** | **Անվանումը** |
| +5 | N2O5 | Ազոտական անհիդրիտ |
| +4 | NO2 (\*)Կապված է դիպերի հետ N2O4 | Երկազոտայի տետրաօքսիդԱզոտի պերօքսիդ |
| +3 | N2O3 | Երկազոտային դիօքսիդ |
| +2 | NO | Ազոտի մոնօքսւդ |
| +1 | N2O | Ազոտի ենթօքսիդ(Ազոտային օքսիդ) |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Peter Atkins, Loretta Jones, op. cit.
2. ↑  Jacques Angenault, op. cit,

Գրականություն
-------------

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1 (Абл-Дар). — 623 с.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 124)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հանրագիտարանային բառապաշար · Նոր · Տեխնիկական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11966673d · GND: 4057516-0 · LCCN: sh85092082 · Microsoft: 2780640597 · NKC: ph123883 |

 |