recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Բենգալյան կրակի այրումը (ջերմաստիճանը՝ +1100 °C)
Բենգալյան մոմի այրումը
**Բենգալյան կրակ** (գերմ.՝ bengalisches Feuerի բառապատճենը, կեղծ կրակ), հրարվեստում կիրառվող այրվող միացություն։ Ժամանակակից կայծկլտուն բենգալյան աստղը պարունակում է բարիումի նիտրատ՝ որպես օքսիդացնող, ալյումինի փոշի կամ մագնեզիում՝ որպես դյուրավառ, դեքստրին կամ օսլա՝ որպես սոսինձ, ինչպես նաև օքսիդացված երկաթյա խարտուքներ՝ կայծեր առաջացնելու համար։

**Բենգալյան մոմեր**ը կազմված են երկաթյա մետաղալարից, որի ծայրերից մեկին բենգալյան կրակ է քսված։

Բենգալյան մոմի առանձնահատկությունն այրման մեջ է. այրումը տեղի է ունենում պարուրաձև՝ մոմի առանցքի շուրջը։ Պրոցեսն առաջանում է մետաղալարի առավել բարձր ջերմահաղորդման պատճառով, քան այրվող նյութն ունի։

Անվանումը ծագել է Հնդկաստանի Բենգալիա պրովինցիայից, որտեղ վերոնշյալ բաղադրությունը կիրառվել է ազդանշանի հարմարանքի համար։

Արվեստում և զանգվածային մշակույթում
-----------------------------------

*monochrom* միջազգային գեղարվեստական խումբը ծրագրում էր այրել 10 000 բենգալյան մոմ. խումբը սա մեկնաբանում էր որպես «խորհրդանշական ազատագրում», ինչը պետք է արտացոլեր մոնոթեիզմին բնորոշ ավանդույթներ : Տորոնտոյից, Օնտարիոյից, Կանադայից հավաքված մի մեծ խումբ նույնպես կազմակերպեց այդպիսի միջոցառում, որի ժամանակ պետք է այրեր 10 000 բենգալյան մոմ. այս դեպքում միջոցառումը խորհրդանշում էր նորարարությունը, ստեղծագործական միտքը, պայծառությունը և ջերմությունը։ 1999 թվականին 2 նկարիչներ՝ Տոբիաս Քիպը և Թիմո Պիտկյամոն, մշակեցին մի տեխնիկա, որի շնորհիվ դիմանկարները նկարում էին այրվող բենգալյան մոմերով, ինչը նրանք անվանեցին հրարվեստ։ Այդ ժամանակվանից ի վեր նրանք նկարել են ավելի քան 20 000 դիմանկար՝ հրարվեստի միջոցով ստեղծված։

Պատկերասրահ
-----------

* Բենգալյան մոմը տոնածառի վրաԲենգալյան մոմը տոնածառի վրա
* "Morning Glory" տեսակի բենգալյան մոմ, որն այրման ընթացքում աստղանման կայծեր է արձակում"Morning Glory" տեսակի բենգալյան մոմ, որն այրման ընթացքում աստղանման կայծեր է արձակում
* Բենգալյան մոմերը մեծ տարածում ունեն երեխաների շրջանումԲենգալյան մոմերը մեծ տարածում ունեն երեխաների շրջանում
* Այրվող բենգալյան մոմի արագ տեղաշարժումը կարող է գեղեցիկ զարդանախշ ստեղծելԱյրվող բենգալյան մոմի արագ տեղաշարժումը կարող է գեղեցիկ զարդանախշ ստեղծել

Տես նաև
-------

* Եղևնու զարդարանքներ
* Ալյումինաթերմիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Александр Аникин. Русский этимологический словарь. Вып. 3 (бе — болдыхать). Litres, 2013. С. 92.
2. ↑  В. И. Бабушок, В. Я. Симоненко, В. С. Бабкин Спиновый режим горения бенгальской свечи//Физика горения и взрыва 1993 год, номер 5
3. ↑  Химия и жизнь №?, 1976. С. 116.
4. ↑  Free Bariumnitrate Archived February 27, 2007, at the Wayback Machine.
5. ↑   Archived 2011-07-24 at the Wayback Machine. Reinventwinter.net
6. ↑  Pyrografie

Գրականություն
-------------

* «Бенгальский огонь»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Бенгальский огонь // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Հնագետների կողմից հայտնաբերված Մոհենջո Դարոյի ավերակները
**Հարապպայի քաղաքակրթություն,** Ինդոսի հովտում, մ.թ.ա. մոտ III հազարամյակ - մ.թ.ա. XVII - XVI դդ. բարձր զարգացած քաղաքակրթություն Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստանում։ Այժմյան ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Հարապպայի քաղաքակրթությունը տարածված է եղել ոչ միայն Ինդոսի հովտում, այլև ընդգրկել է արևմուտքից արևելք՝ Սուտկագան-Դորից (Պակիստան) մինչև Ալամգիրպուր (Հնդկաստանի Ուտտար-Պրադեշ նահանգ), հյուսիս-հարավ՝ Ռուպարից (Փենջաբ) մինչև Գուջարատ (Հնդկաստան) ընկած երկրամասերը։ Հարապպայի քաղաքակրթությունը գրավել է առավել մեծ տարածք, քան Նեղոսի հովտի և Միջագետքի քաղաքակրթությունները միասին։ Հարապպայի քաղաքակրթության հնավայրերից առավել արժեքավոր են Հարապպան, Մոհենջո-Դարոն, Չանհու-Դարոն՝ Պակիստանում, Լոտհալը, Կալիբանգանը և Ռուպարը՝ Հնդկաստանում։ Հարապպայի քաղաքակրթություն ստեղծող ժողովուրդը, որն զբաղվել է հողագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստագործությամբ, կերտել է արվեստի հոյակապ նմուշներ, ունեցել սեփական գիր, բնակվել է լավ հատակագծված քաղաքներում ու գյուղերում։

Հարապպայի քաղաքակրթության քաղաքներին առավել բնորոշ են ուղիղ, միմյանց հատող, հյուսիսից հարավ և արևելքից արևմուտք ձգվող փողոցները։ Տները կառուցվել են թրծած աղյուսներով, գյուղերում և փոքր բնակավայրերում օգտագործվել է նաև հում աղյուս։ Հարապպայի քաղաքակրթության խոշոր կենտրոններն ունեցել են միջնաբերդ, որը երբեմն (օրինակ՝ Հարապպայում) շրջափակվել է ներսից հում, դրսից՝ թրծած աղյուսե, հանգուցային կետերում՝ աշտարակներ ունեցող հաստ պատով։ Պարզված է, որ Հարապպայի քաղաքակրթության բնակիչները պատրաստել են բամբակե գործվածքներ, պղնձե և բրոնզե գործիքներ, տնտեսական և կենցաղային այլ առարկաներ, զենքեր, նախշազարդ բազմապիսի խեցեղեն։ Զարգացման բարձր մակարդակի վրա են եղել քանդակագործությունը և կնիքի փորագրությունը։ Կենցաղային առարկաների վրա հայտնաբերված արձանագրությունները, որոնք գրված են աջից ձախ, դեռևս վերծանված չեն։ Կրոնական պաշտամունքները եղել են բազմազան, հրո զոհասեղանի առջև կատարվող ծիսակատարությունից բացի, հավանաբար, պաշտվել է նաև Շիվա աստծո նախատիպը, երկրպագվել են ծառերը, կենդանիները։ Նկատի առնելով, որ Հարապպայի քաղաքակրթության հասարակությունը բազում ընդհանրություններ է ունեցել Շումերի հասարակության հետ, ենթադրվում է, որ Հարապպայի քաղաքակրթությունը եղել է վաղ դասակարգային հասարակություն՝ ստրկատիրական կացութաձևով։ Հարապպայի քաղաքակրթության քաղաքական կարգը, ըստ երևույթին, հին արևելյան տիպի բռնապետություն էր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 37)։*  |
«Ճակատագիր» (նկարիչ՝ Ալֆոնս Մուխա)
**Ճակատագիր**, ոչ գիտական ըմբռնմամբ առասպելաբանության և իռացիոնալիստական փիլիսոփայության մեջ դեպքերի, անհատների և ամբողջ ժողովուրդների ապագայի կանխորոշվածություն։ Ճակատագիրը ընկալվում է իբրև անխուսափելիություն, այն իր բնությամբ ինքնին «կույր» է և «մութ»։ Ճակատագիրը կարելի է միայն գուշակել (միստիկա կան միջոցներով՝ աստղագուշակություն, հմայություններ և այլն), բայց ոչ ճանաչել։ Ճակատագրի ըմբռնումը կապված է նաև խիստ դետերմինիզմի հետ (տես Ֆատալիզմ)։ ճակատագրի խաղի մեջ իմաստ և նպատակ չկա (դրանով այն տարբերվում է աեւեուոգիայից), և անխուսափելի է (հետևաբար՝ ազատության հակոտնյան է)։

Ճակատագիրը ընկալվում է կամ իբրև դրսից (բնություն, հասարակություն) անհատին պարտադրվող ուժ, կամ՝ անհատի կենսաֆիզիկական հատկություններով, նրա ժառանգականությամբ պայմանավորված անխուսափելիություն։ Այսպես, ըստ ավանդության մարդու գանգի կարանը (ճակատի գիրը) մարդու համար նախախնամության կանխորոշած ուղին է։ Հունահռոմեական մտածողությունը և գեղարվեստական գրականությունը (Հոմերոս, Էսքիլես, Եվրիպիդես) ներծծված են ճակատագրի ըմբռնումով։ Նույնիսկ աստվածները ենթակա են ճակատագրին։ Եթե հունահռոմեական դիցաբանության մեջ ճակատագիրը անձնավորված էր (Մոյրաներ, Պարկաներ), անհատից օտարված, ապա հայերի աշխարհընկալմամբ ճակատագիրը ուներ անձնական անհատական բնույթ, ծագում է անհատից և անձնավորված չէ (Եզնիկ Կողբացի)։ Ճակատագիրը սովորաբար դիտվում է որպես չար ուժերի ներգործություն։ Երբեմն ճակատագրը նույնացվում է բախտին, մինչդեռ բախտը ենթադրում է նաև երջանիկ վախճան։ Աշխարհում իշխող մութ և չար ուժերի կողքին տեղ է տրվում նաև լույսին և բարուն, թեև վերջիններս թեական են, պատահական։ Քրիստոնեությունը ճակատագրի մերժում է, որովհետև ընդունում է զղջալու և քավության միջոցով անխուսափելիից ազատվելու և փրկության հասնելու հնարավորությունը։ Հայ եկեղեցին դատապարտել է հեթանոսության շրջանից ժողովրդի մեջ պահպանված ճակատագրի պատկերացումը, որն ընդունում է միստիկական միջոցներով դեպքերի, իրադարձությունների վրա ազդելու հնարավորություն։ Իռացիոնալիստական փիլիսոփայության մեջ (Ֆրիդրիխ Նիցշե, կյանքի փիլիսոփա յություն, Օսվալդ Շպենգլեր) ճակատագիրը կապվում է մարդկային գոյության անիմաստության, հասարակական և մարդկային հարաբերությունների իռացիոնալության և անհատի լքվածության հետ։ Այսպիսով, ճակատագիրը ստանում է ընդգծված սոցիալական բնույթ՝ դառնալով կապիտալիստական հասարակության ճգնաժամի արտահայտություններից մեկը։

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Ճակատագիր*** հոդվածին

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 58)։*  |
**Հյու լը Դեսպենսեր, Դեսպենսերի 1-ին լորդ** (մոտ 1286, Անգլիա - նոյեմբերի 24, 1326, Հերեֆորդ, Արևմտյան Միդլենդս, Անգլիա), Վինչեսթերի կոմս Հյու Դեսպենսերի (Դեսպենսեր ավագ) և նրա կին Իզաբելլա Բիշամփի որդին և ժառանգորդը։ Նա հայտնի է դարձել որպես Անգլիայի թագավոր Էդուարդ II-ի արքունիքի անդամ և սիրեցյալ։ Դեսպենսերն ուներ բազմաթիվ թշնամիներ Անգլիայի ազնվականության մեջ և Էդուարդի գահընկեցությունից հետո նրան մեղադրեցին բազում հանցագործություններում և գլխատեցին։

Տիտղոսներ և պաշտոններ
---------------------

Դեսպենսեր կրտսերը դարձավ Էդուարդ II-ի արքունիքի անդամ և խորհրդական հիմնականում Դեսպենսեր ավագի շնորհիվ, ում անցավ Գլամորգանի կոմսությունը 1317 թվականին, իր կնոջ՝ Էլեանոր դը Կլերի շնորհիվ։ Դրանից հետո նրան անցան այլ տարածքներ Ուելսում և Անգլիայում։ Դեսպենսեր կրտսերը եղել է ասպետ Հանլի ամրոցում, կոնստաբլ Օդիհամ ամրոցում և հսկիչ Բրիսթոլ ամրոցում, Պորտչեսթեր ամրոցում և Դրայսլվին ամրոցում գումարած դրանց վերահսկողության տակ գտնվող քաղաքներում և տարածաշրջանում։

Նա նաև հսկիչ է եղել այլ ամրոցներում և տարածքներում։ Նրան նաև լրացուցիչ հատկացվել է Վոլինգֆորդ ամրոցը Բերկշիրում, չնայած այն նախկինում տրվել էր թագուհի Իզաբելլա Ֆրանսիացուն։

Ամուսնություն
-------------

1306 թվականի մայիսին Դեսպենսերին շնորհվեց ասպետի կոչում արքայազն Էդուարդի կողմից և նույն ամռանը նա ամուսնացավ Էլեանոր դը Կլերի հետ, ով Գլոքեսթերի հզոր կոմս Ժիլբերտ դը Կլերի դուստրն էր։ Էլեանորի պապ Էդուարդ I-ը 2,000 մարկ դրամ պարտք տվեց ամուսնության համար։ Երբ Էլեանորի եղբայր Ժիլբերտը սպանվեց 1314 թվականի Բաննոքբըրնի ճակատամարտում, նա անսպասելի դարձավ հարուս Գլոքեսթեր կոմսության երեք համաժառանգներից մեկը և նրա իրավունքով Հյուին անցավ Գլամորգանը և այլ գույք։ Մի քանի տարում Հյուն անհող ասպետից դարձավ թագավորության ամենահարուս մարդկանցից մեկը։

Էլեանորը նաև նոր թագավոր Էդուարդ IIի զարմուհին էր և այս կապը Դեսպենսերին ավելի մոտեցրեց թագավորական ընտանիքին։ Նա միացավ Պիրս Գավեստոնի դեմ դուրս եկած բարոններին, ով թագավորի սիրեցյալն էր։ Իշխանությունը և հարստությունը ավելացնելու համար Դեսպենսերը նվաճեց Տոնբրիջ ամրոցը 1315 թվականին, երբ մահացավ իր զարմիկը։ 1318 թվականին նա սպանեց Լլիվելին Բրենին, ով հավակնում էր իր ունեցվածքնին։ Էլեանորը և Հյուն ունեցավ ինը երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Kindred Britain
2. 1 2 3  *Lundy D. R.* The Peerage
3. ↑  «Despenser, Hugh le (d.1326)»։ *Dictionary of National Biography*։ London: Smith, Elder & Co։ 1885–1900
4. ↑  Phillips 2011, էջեր. 364–365
5. ↑  Bury J. B. (1932)։ *The Cambridge Medieval History* **VII**։ էջ 520
6. ↑  Weir A. (December 2006) [2005]։ *Queen Isabella: Treachery, Adultery, and Murder in Medieval England*։ Ballantine Books։ էջ 115։ ISBN 978-0-345-45320-4


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 2858 1450 · LCCN: n85086890 · VIAF: 28500253 · WorldCat VIAF: 28500253 |

 |
Տետրաթիոնատ անիոնի կառուցվածք
**Տետրաթիոնատ** անիոնը՝ S4O62−, ծծմբի օքսիանիոն է, որը հանդիսանում է տետրաթիոնական թթվի (H2S4O6) անիոնը, Իոնում առկա երկու ծծմբի ատոմները գտնվում են 0 օքսիդացման աստիճանում իսկ մյուս երկուսը՝ +5. Տետրաթիոնատը պոլիթիոնատների ([Sn(SO3)2]2− ընդհանուր բանաձևով անիոնների) ներկայացուցիչն է[1] Դրա անվանումը ըստ IUPAC-ի՝ *(սուլֆոնատոդիսուլֆանիլ)սուլֆոնատ* է, համապատասխան թթվի անվանումը՝ *(սուլֆոդիսոլֆանիլ)սուլֆոնաթթու*.

Առաջացում
---------

Տետրաթիոնատը թիոսուլֆատի յոդով օքսիդացման պրոդուկտն է 

I2 + 2S2O32− + I2 → S4O62− + 2I−

Կառուցվածք
----------

Տետրաթիոնատի կառուցվածքը կարող է ներկայացվել խորանարդի երեք կողմերով անցնելիս, ինչպես ցույց է տրված ներքևի գծապատկերում։ Ներկայացված կառուցվածքը հանդիսանում է S4O62− անիոնը BaS4O6 միացության մեջ·2H2O և Na2S4O6·2H2O. 90° -ին մոտեցող անկյունաձև S-S-S-S կառուցվածները ընդհանուր են պոլիսուլֆիդներում։

Հատկություններ
--------------

Ինչպես և այլ միջանկյալ օքսիդացման աստիճան ունեցող ծծմբի միացություններ, տետրաթիոնատը կարող է պողպատի և չժանգոտվող պողպատի տեղային կոռոզիայի պատճառ հանդիսանալ։

Ցույց է տրվել նաև, որ տետրաթիոնատը հանդես է գալիս որպես տերմինալ էլեկտրոնի ակցեպտոր՝ *Salmonella*Typhimurium-ի մոտ[2]։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Butterworth-Heinemann. ISBN 0080379419.
2. ↑  Winter, Sebastian E. "Gut Inflammation Provides a Respiratory Electron Acceptor for Salmonella." Gut Inflammation Provides a Respiratory Electron Acceptor for Salmonella. Nature, 23 Sept. 2010. Web. 28 Mar. 2013.
**Գուգլ Վեյվը** (անգլ.՝ Google Wave - Գուգլ Ալիք/Ձեռքի թափահարում) ինքնանկարագրմամբ «անձնական հաղորդակցության և աշխատակցելու» գործիք է, որի մասին առաջին անգամ հրապարակորեն հայտարարվել է 2009 թվականի մայիսի 27-ին Գուգլ I/O կոնֆերանսում։ Վեյվը մի ցանցի վրա հիմնված ծառայություն, հաշվարկման պլատֆորմ, և հաղորդակցությունների պրոտոկոլ է, որը նախագծված է ձուլելու է-փոստը, ակնթարթային հաղորդագրությունը, վիքիները, և հասարակական ցանցերը մեկ ծրագրի մեջ։ Դա ուժգնորեն կենտրոնացած է միասնական և իրական ժամանակում ծրագրերի վրա, որոնք հովանավորվում են կողմնային ծրագրերի օգնությամբ, ինչպիսիք են՝ ուղղագրական/քերականական սրբագրողը, ավտոմատիզացված թարգմանություն 40 լեզվի մեջ, և մեծաթիվ այլ ծրագրեր։ Սկզբում այն թողարկվել է լոկ երևակիչներին, 2009 թվականի սեպտեմբերին նրա մի «նախադիտման թողարկում» տարածվել է 100,000 օգտագործողների մեջ, որոնցից ամեն մեկը իրավունք ուներ հրավիրելու քսանից երեսուն այլ օգտագործողների։

2010 թվականի օգոստոսին Գուգլը հայտարարեց ծառայության դադարեցման մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  The apache\_wave Open Source Project on Open Hub: Languages Page — 2006.
3. ↑  TechCrunch (մայիսի 28, 2009)։ Google Wave Drips With Ambition. A New Communication Platform For A New Web.
4. 1 2  «I/O Conference Google Wave Keynote»։ Google
5. ↑  «About Google Wave»։ Google
6. 1 2  «Google Wave Developer Blog»։ Google

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գուգլ Վեյվ
* Երևակիչներ Նախադիտման լրիվ վիդեոն Գուգլ IO կոնֆերանսում (80 րոպե) ՅուԹյուբում
բյուրեղ
Բազմաբյուրեղային նյութերում կառուցվածքային արատներից զերծ բյուրեղային հատիկների առաջացման և աճի պրոցեսը։ Տարբերում են Վերաբյուրեղացման երեք փուլ՝ առաջնային, համախմբման և երկրորդային Վերաբյուրեղացման։ Առաջնային Վերաբյուրեղացումը տեղի է ունենում առաձգականորեն դեֆորմացված բազմաբյուրեղային նյութը տաքացնելիս։ Տվյալ նմուշում Վերաբյուրեղացում սկսվելու ջերմաստիճանը որոշակի է։ Առաջնային Վերաբյուրեղացման պրոցեսում առաջանում են ցանցային աղավաղումներից (դիսլոկացիաներ, կետային արատներ) զերծ տիրույթներ, որոնց սահմանները տարածվում են դեֆորմացված մատրիցի (բյուրեղային ցանցի) կողմը։ Պրոցեսի ընթացքում բյուրեղների ներքին էներգիան նվազում է ի հաշիվ կառուցվածքային արատների վերացման։ Ջերմաստիճանի բարձրացման դեպքում առաջնային Վերաբյուրեղացման պրոցեսին հաջորդում է համախմբման Վերաբյուրեղացում․, որի ընթացքում տեղի է ունենում ցանցային արատներից ազատված հարևան փոքրիկ բյուրեղների սերտաճում։ Վերաբյուրեղացման ժամանակ մեծանում են, պահպանելով առաջնային Վերաբյուրեղացման ժամանակ ստեղծված բյուրեղային դիրքորոշումը (տեքստուրան)։ Ջերմաստիճանի հետագա բարձրացումը հանգեցնում է երկրորդային Վերաբյուրեղացման, որի ընթացքում բավական մեծ արագությամբ աճում են միայն առանձին բյուրեղիկներ։ Համախմբման, ինչպես նաև երկրորդային Վերաբյուրեղացման պրոցեսներն ուղեկցվում են բյուրեղիկների ազատ էներգիայի նվազումով՝ ի հաշիվ բյուրեղիկների սահմանների գումարային մակերևույթի փոքրացման։ Վերաբյուրեղացման երևույթի ուսումնասիրումը կարևոր նշանակություն ունի բազմաբյուրեղային նյութերի, մետաղների, համաձուլվածքների ստացման տեխնոլոգիական պրոցեսները կառավարելու համար։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբաշիձե ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ռոստոմ Աբաշիձե** (վրաց.՝ როსტომ აბაშიძე, փետրվարի 23, 1935(1935-02-23), Բաթում, Վրացական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային հունահռոմեկան ոճի ըմբիշ։ Աշխարհի եռակի, ԽՍՀՄ եռակի չեմպիոն։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1962)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1935 թվականի փետրվարի 23-ին Բաթում քաղաքում։

Մարզական գործունեություն
------------------------

Մարզիչներ Ակակի Մամինոշվիլիի և Գեորգի Ռոսթիաշվիլիի ղեկավարությամբ 1950 թվականից սկսում է զբաղվել դասական ոճի ըմբշամարտով։ Մինչ այդ զբաղվել է լողով և ֆուտբոլով։ Հանդես է եկել կիսածանր քաշային կարգում (մինչև 97 կգ)։ 1954 թվականին լրացրել է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի նորման։ 1954-1963 թվականներին մասնակցել է ԽՍՀՄ առաջնություններին՝ 1957, 1960, 1962 թվականներին դառնալով չեմպիոն, իսկ 1956 և 1958 թվականներին արժանացել է բրոնզե պարգևի։ 1956 թվականին ընդգրկվել է ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում։ 1958, 1962 և 1963 թվականներին դարձել է աշխարհի չեմպիոն։ Մասնակցել է 1964 թվականի Տոկիոյում անցկացված օլիմպիադային, սակայն, հիվանդությունից հետո չկարողանալով լիարժեք մարզական վիճակ ձեռք բերել, զբաղեցրել է ընդամենը 5-րդ տեղը։

Օլիպիադայից հետո անցել է մարզչական աշխատանքի։ Եղել է Վրացական ԽՍՀ հունահռոմեական ըմբշամարտի հավաքականի մարզիչը։ Նրա ղեկավարությամբ հավաքականը լուրջ հաջողությունների է հասել։

Գերազանցությամբ ավարտել է Վրաստանի պետական պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական բաժինը, ապա՝ ասպիրանտուրան։

Շինարարական և գյուղատնտեսության ջրամատակարարման ոլորտներում զբաղեցրել է ղեկավար պաշտոններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sports-Reference.com
2. ↑  Ռոստոմ Աբաշիձե (վրաց.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալաշկերտ (այլ կիրառումներ)

**Ալաշկերտի դաշտը** Հայկական Լեռնաշխարհի հիմնական հովիտներից մեկն է։

Աշխարհագրություն և երկրաբանություն
----------------------------------

Գտնվում է Հայկական Լեռնաշխարհում, Հայկական Պար, Շարիան և Ծաղկանց լեռնաշղթաների միջև։ Երկարությունը (արևմուտքից-արևելք)՝ մոտ 85 կմ, լայնությունը (հյուսիսից-հարավ)՝ մոտ 50 կմ, բարձրությունը՝ մինչև 1900 մ, կենտրոնական մասում՝ 1650 մ։

Ալաշկերտի դաշտի հիմքում երրորդական ժամանակաշրջանի բազալտային լավաներ են՝ ծածկված գետալճային և կավաավազային նստվածքներով։ Օգտակար հանածոներն են ծծումբը և տորֆը։ Կան ջերմուկներ։

Ձմեռը խստաշունչ է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -10 °C-ից -12 °C, նվազագույնը՝ -25 °C-ից -30 °C, ամառը՝ զով, օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը՝ +16 °C-ից +18 °C։ Տեղումները՝ մինչև 600 մմ։ Գետային ցանցը խիտ է, ձմռանը գետերից շատերը սառցակալում են։ Գլխավոր գետն Արածանին է։ Ալաշկերտի դաշտում բերրի սևահողեր են, գետահովիտներում՝ ալյուվիալ։ Լանդշաֆտը մարգագետնա-տափաստանային է, գետահովիտներում և նախալեռնային ձորակներում կան թփուտներ։

Արածանիի ավազանում հոսում է Աղադևեներու ջուր առվակ։

Պատմամշակութային ակնարկ
-----------------------

Ալաշկերտի դաշտում բնակվող հայերն զբաղվում էին հողագործությամբ (հացահատիկ, բանջարեղեն) և անասնապահությամբ։ Ալաշկերտի դաշտը հիմնականում համընկնում է պատմական Բագրևանդ գավառին։ Ալաշկերտի դաշտի հարավարևելյան հատվածը հնում կոչվում էր Ձիրավ, իսկ արևմտյան՝ հիմնական, հատվածը՝ Բագրևանդի դաշտ։ Ալաշկերտի դաշտում է Ալաշկերտ քաղաքը, որը հիմնել է հայոց Վաղարշ Ա թագավորը (II դ.)։ Ալաշկերտի դաշտումի հարավարևելյան հատվածը հնում կոչվել է Ձիրավի դաշտ (371-ին այնտեղ տեղի է ունեցել Ձիրավի ճակատամարտը՝ հայկական բանակը առաջնորդել է Պապ թագավորը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 152 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 137)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ազիզիե (այլ կիրառումներ)

**Ազիզիե**, գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում, Սեբաստիա քաղաքից հարավ-արևմուտք, Արիարաթիա քաղաքի տեղում։

Ազիզիեն կոչվել է նաև Բաշփունար։ XX դարի սկզբին ուներ 1600 բնակիչ, որից 400-ը՝ հայ։ Ազիզիեի բնակիչները զբաղվում էին արհեստագործությամբ և առևտրով, նաև երկրագործությամբ, այգեգործությամբ։ Ազիզիեում կար հայկական եկեղեցի՝ կառուցված 1884 թվականին, երկու վարժարան։ 1915 թվականին Մեծ եղեռնի ժամանակ Ազիզիեի հայ բնակչության մեծ մասը զոհվեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 46


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ազիզիեի գավառակ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Ազիզիե |
|  |
| Գյուղեր | Չեք • Սաղլի |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |
|  |
| --- |
| **Սոճի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | *Cycadophytanae* |
| **Տիպ/Բաժին** | Մերկասերմեր (Pinophyta) |
| **Դաս** | *Pinopsida* |
| **Կարգ** | Ասեղնատերևավորներ (Pinales) |
| **Ընտանիք** | Սոճազգիներ (Pinaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Pinoideae* |
| **Ցեղ** | **Սոճի** *(Pinus)*L. 1753 |
|
| **Տարածվածություն** |
| Տաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Սոճի, շամի**  (լատ.՝ Pínus), սոճազգիների ընտանիքին պատկանող մշտադալար ասեղնատերև ծառ, հազվադեպ՝ թուփ։

Նկարագրություն
--------------

1,5-5 մ, երբեմն՝ մինչև 75 մ բարձրությամբ ուղղաձիգ խորը գնացող հզոր առանցքային արմատային համակարգով, կողմնային ճյուղավորումներով, լուսասեր բույս է։ Մատղաշ սոճու սաղարթը կոնաձև է, հասունինը՝ կլորավուն կամ հովանոցաձև։ Բարակ շերտով անջատվող կեղևը գորշ է կամ կարմրաթուխ։ 2-5-ական փնջերով, եռանիստ, կլորավուն, կանաչ կամ կապտագորշ, 2 և ավելի տարի պահպանվող տերևները ասեղնաձև են։ Կոների երկարությունը 3-10 սմ է, տրամագիծը՝ 2,5-8 սմ, հյուսիսամերիկյան մի տեսակինը՝ մինչև 50 սմ։ Անտառներ և անտառակներ է առաջացնում լավ ցամաքեցված հողերում, զառիթափ լանջերին, բայց կարող է աճել նաև ճահճուտներում։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է սոճու մոտ 100 տեսակ՝ տարածված Եվրասիայի, Հյուսիսային Ամերիկայի անտառային գոտում, հազվադեպ՝ Հյուսիսային կիսագնդի արևադարձային գոտու լեռներում։ ՀՀ հյուսիսային շրջաններում (1000-1850 մ բարձրություններում) աճում է 1 վայրի տեսակ՝ Կոխի սոճին։ Անտառամշակույթներում, դենդրոպարկերում և բուսաբանական այգիներում տարածված է շուրջ 13 տեսակ՝ Ղրիմի, սովորական, Բանքսի և այլն։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են երիտասարդ ասեղնատերևները, բողբոջները, խեժն ու երիտասարդ կոները։ Խեժից ստանում են կուպր, սկիպիդար, որոնք տարբեր քսուքների կազմում կիրառում են ռևմատիզմի, հոդատապի, բրոնխների, թոքերի բորբոքումների, որոշ վերքերի և մաշկային հիվանդությունների բուժման համար։

Պատկերասրահ
-----------

* Pinus koraiensis*Pinus koraiensis*
* երիտասարդ կոներերիտասարդ կոներ
* ԿոներԿոներ
* Սոճու ճյուղերըՍոճու ճյուղերը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Сосна* на сайте USDA NRCS

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«սոճի»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
**Հմայակ Թադեոսի Տեր-Դավթյան** (1901, գյուղ Վերին Խոտանան (Ղափանի շրջան) - 1937), կարմիր բանակի բրիգադային կոմիսար (1936)։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի ռազմաքաղաքական դպրոցը (1923), Լենինգրադի Ն․ Գ․ Տոլմաչովի անվան ռազմաքաղաքական ակադեմիան (1928)։

Ընդհատակյա հեղափոխական գործունեության համար նետվել է դաշնակցական բանտ։ Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո եղել է հայրենի գյուղի հեղկոմի նախագահ։ 1920 թվականին նշանակվել է Ղափանի Արտակարգ հանձնաժողովի նախագահ, պայքարել ներքին հակաբոլշևիկյան ուժերի դեմ։ Որոշ ժամանակ կուսակցության Ղափանի շրջանային կոմիտեում աշխատելուց հետո ուղարկվել է (1922 թվականին) սովորելու, այնուհետև կուսակցական աշխատանք կատարել Հայկական հրաձգային դիվիզիայում (1928 թվականից՝ 2-րդ գնդի կոմիսար, ապա՝ դիվիզիայի քաղբաժնի պետ), նպաստել զորամիավորման մարտական և քաղաքացիակն պատրաստության ամրապնդմանը։ 1933-1937 թվականներին եղել է Անդրկովկասյան ռազմական հետևակային դպրոցի կոմիսարը և դպրոցին կից ռազմաքաղաքացիական դասընթացի պետը։

Խորհրդային իշխանությունների կողմից մեղադրվել է տրոցկիստական հակահեղափոխական գործունեություն կատարելու մեջ և գնդակահարվել է 1937 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը ԽՍՀՄ քաղաքական ռեպրեսիաների զոհերի բազայում(ռուս.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 666)։*  |
**Ռուսական կայսրության օրենքների լրիվ ժողովածու**, օրենսդրական ակտերի ժամանակագրական ժողովածու։ Ընդգրկել է ռուս, ցարի հաստատած բոլոր տեսակի ակտերը՝ բացառությամբ եկեղեցական կառավարման, արքունական տանն ու պալատական
գերատեսչությանը վերաբերող ակտերի։ Առաջին հրատարակությունը ընդգրկել է 1649-1825 թվականների օրենսդրական գործող և չգործող ավելի քան 30 հազար ակտ առաջին 40 հատորը՝ օրենսդրական ակտերը, 41-ը՝ ժամանակագրական ցուցիչը, 42-ը՝ այբբենական-առարկայական ցուցիչը, 43-44-ը՝ զինվորական, ռազմածովային և քաղաքացիական աստիճանների հաստիքները, 45-ը՝ տարիֆները։ Քառահատոր «առդիրները» ընդհանուր թվի մեջ չեն մտել։ Թեև կոչվում է լրիվ, սակայն ակտերի մի մասը, քաղաքական նկատառումներով ժողովածուից դուրս է մնացել։ Երկրորդ հրատարակությունը ընդգրկել է 1825—1881 թվականների շուրջ 60 հազար, երրորդ հրատարակությունը 1881-1913 թվականների շուրջ 40 հազար օրենսդրական ակտ։ ժողովածուի ստեղծման նպատակը ճորտատիրական կարգերի ճգնաժամի և բուրժուական հարաբերություններին զարգացման պայմաններում հասարակական և պետական կարգի ամրապնդումն էր։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ ռուսական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 36)։*  |
**Նամակ** (ռուս.՝ Письмо), տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանել է Ռոման Կաչանովը 1970 թվականին, «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ Քնարական մուլտֆիլմը նվիրված է հոր հանդեպ ունեցած որդու հուզիչ զգացմունքներին. հայրը հեռավոր նավարկությունների նավապետ է։

Ֆիլմն այլաբանական ձևով պատմում է առանց հոր երեխայի մենակության մասին։ Մուլտֆիլմը նրա փորձի մասին է և այն մասին, թե ինչպես է նա տեսնում մեծահասակների աշխարհը։

Հեղինակային ոճով ֆիլմը մոտ է Ռոման Կաչանովի դասական դարձած «Ձեռնոց» մուլտֆիլմին և, ինչ-որ իմաստով, դրա գաղափարական շարունակությունն է։ Ռոման Կաչանովն այս ֆիլմում աշխատելու է հրավիրել նախորդ` «Ձեռնոց» մուլտֆիլմի հեղինակ Ժաննա Վիտենզոնին, ինչպես նաև փաստացիորեն կրկնում է նախորդ մուլտֆիլմի նկարահանող խմբի կազմը։

Սյուժե
------

«Նամակ» մուլտֆիլմը քաղաքային հեքիաթ է, որը պատմում է տղայի և նրա մոր մասին. վերջիններս նամակ են սպասում ռազմական նավաստի հայրիկից։ Ֆիլմի սկզբում փոստատարն այդ ընտանիքին նամակ է բերում հայրիկից։ Բայց դրանից հետո սկսվում են սպասման երկար օրեր և ժամեր սակայն փոստատարն այդպես էլ չի գալիս։ Գալիս են սանտեխնիկը և գազի սպասարկման աշխատակիցը, սակայն փոստատարը չի գալիս։ Մայրիկը և տղան շատ են կարոտում հայրիկին. մայրիկը նյարդայնանում է։ Մի աշնանային անձրևոտ օր մայրիկը մենակ է թողնում տղային տանը և գնում, իսկ տղան դնում է իր հոր` կապիտանի գլխարկը և դուրս գնում է պատշգամբ։ Պատշգամբը, ինչպես թռչող նավ, թռչում է քաղաքով, իսկ տղան այն ղեկավարում է ինչպես իսկական կապիտան։ Տղան տեսնում է մայրիկին, որը կանգնած է ափին և նայում է դեպի հեռուն` ծովին։ Տղան մայրիկին նստեցնում է իր նավ-պատշգամբում, և նրանք միասին անձրևի և քամու միջով գնում են ուղիղ դեպի տուն։ Եվ երբ նրանք հանգրվանում են իրենց տան պատին և ներս են մտնում, դռան զանգը տալիս է փոստատարը և նոր նամակ է տալիս հորից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  С. В. Асенин. «Волшебники экрана» Направления поисков. Добрая улыбка кукольника. Archived 2016-09-16 at the Wayback Machine. 3d-master.org.
**Օկսանա Լինիվ** (ուկրաիներեն՝ Оксана Линів, հունվարի 6, 1978(1978-01-06), Բրոդի, Լվովի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի դիրիժոր։ Գրացի օպերայի առաջին կին-դիրիժորը։

Կենսագրություն
--------------

Երկու երաժիշտների աղջիկ է, երգչախմբի ղեկավարի թոռնուհի։ 1992-1996 թվականներին ֆլեյտա նվագել և դիրիժորություն է սովորել Ստանիսլավ Լյուդկևիչի անվան Լվովի պետական ուսումնարանում։ 1996-2003 թվականներին սովորել է Նիկոլայ Լեսենկոյի անվան Լվովի ազգային երաժշտական ակադեմիայում, Բոգդան Դաշակի դասարանում։ Ակադեմիայում սովորելու տարիներին Բոգդան Դաշակը նրան իր ասիստենտն է դարձնում։

2004 թվականին մասնակցել է Բամբերգի ֆիլհարմոնիայի՝ Գուստավ Մալերի անվան դիրիժորների առաջին մրցույթին։ Սա Օկսանայի առաջին ճանապարհորդությունն էր այլ երկիր։ Դրանից հետո, 2005 թվականին դարձել է Բամբերգի ֆիլհարմոնիայի դիրիժոր Ջոնաթան Ջոննաթան Նոթի ասիստենտուհին։

2005 թվականին Օկսանա Լինիվը տեղափոխվել է Դրեզդեն, որտեղ սովորել է Կառլ Մարիա ֆոն Վեբերի երաժշտության բարձրագույն դպրոցի ասպիրանտուրայում (ստացել է հետդիպլոմային կրթություն)։

Գերմանական ակադեմական ծառայությունների փոխանակումների (DAAD), Գյոթեի ինստիտուտ-հիմնադրամի և «Օսկար և Վիր Փիթերների» հիմնադրամի կրթաթոշակառու է։

2007-2009 թվականներին աջակցել է գերմանացի երաժիշտների ասոցացիայի «Դիրիժորների ֆորումին»։ Այդ ժամանակ նա հաճախել է վարպետության դասերի այնպիսի հայտնի գործիչների մոտ, ինչպիսիք են Հարմութ Հենխենը, Կուրթ Մազուրտ, Գեորգ Ֆրիչը և Ռոնալդ Զայֆարթը։

Որպես դիրիժոր հանդես է եկել Ուկրաինայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Ռումինիայում, Էստոնիայում և Շվեյցարիայում կազմակերպված համերգներում։

Օկսանան Օդեսայի օպերայի և բալետի ազգային թատրոնում դիրիժոր է եղել այնպիսի ստեղծագործությունների համար, ինչպիսիք են «Բոհեմ»-ը, «Գեղջկական ասպետություն»-ը, «Ռիգոլետտո»-ն, «Մադամ Բատերֆլայ»-ը։ 2013/2014 թվականներից Օկսանա Լինիվը աշխատել է գլխավոր երաժշտական տնօրեն Կիրիլ Պետրենկոյի մոտ՝ որպես երաժշտական ասիստենտ։ Աշխատել է Բավարիայի պետական օպերայում, որտեղ որպես դիրիժոր հանդես է եկել «Կոմս Օրի», «Տիտոսի ողորմածությունը» ստեղծագործություններում։

2017 թվականի փետրվարին ընտրվել է որպես Գրացի օպերայի և Գրացի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի 2017-2018 թվականների գլխավոր դիրիժոր։

Տես նաև
-------

* Մաքսիմ Ռիսանով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Українка стала головним диригентом австрійської опери Газета по-українськи 03.02.2017

Արտաքին հղումներ
----------------

* Biografie auf der Seite der Bayerischen Staatsoper Archived 2017-04-02 at the Wayback Machine.
* Porträt «Die Dirigentin» (SZ vom 17. Juni 2015)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք (անգլ.) (укр.) · Ֆեյսբուք (անգլ.) (укр.) (ռուս.) |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1073184994 · LCCN: no2021040812 · NKC: xx0281674 · VIAF: 316740128, 27161816274027721430 · WorldCat VIAF: 316740128, 27161816274027721430 |

 |
**Նամակ ռուսաց թագավորին**, Ակսել Բակունցի պատմվածքներից, որ գրվել է 1927-1930 թվականներին և ընդգրկվել Սև ցելերի սերմնացանը պատմվածքների ժողովածուի մեջ։

Սյուժեն
-------

Արթին պապը հյուրասեր մարդ է։ Հյուր էր կանչում անգամ բոլորովին անծանոթ մարդկանց ու սիրում էր բոլորին պատմել դեպքեր իր կյանքից։ Սակայն երբեք չէր խոսում աքսորված որդու՝ Եգորի մասին։ Վերջինս զինվորական ծառայության ժամանակ ինչ-որ պատճառով վիճել է ու «իբր թե հրացան է քաշել հրամանատարի վրա»։ Տարիներ էին անցնում և նրա մասին միայն կցկտուր լուրեր էին ստացվում, սակայն ընտանիքում չէին կորցնում նրան նորից տեսնելու հույսը։ Որդու մասին հստակ տեղեկություն իմանալու նպատակով Արթին պապը նամակ է ուղարկում «ամենաբարձր տեղը՝ հենց իրեն՝ ռուսաց թագավորին»։ Որոշ ժամանակ անց նրան կանչում են, և Արթին Պապը, կարծելով, թե վերջապես լուր է ստացվել որդու մասին, գնում է քաղաք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ակսել Բակունց. «Նամակ ռուսաց թագավորին»

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**«Նամակ ռուսաց թագավորին» պատմվածք**
**Մելիքովներ** կամ **Մելիքիշվիլիներ** (վրաց.՝ მელიქიშვილი), հայկական ծագում ունեցող վրացական իշխանական տոհմ։

Մելիքովների իշխանական տան ներկայացուցիչները նախկինում կառավարել են Լոռիում։ 1602 թվականին Նազար և Դայ Լոռեցի մելիքները պարսից շահ Աբբաս I Սեֆի հրովարտակի համաձայն մահմեդականացել են։

Ավելի ուշ նրանք վերադարձան քրիստոնեության (վրաց ուղղափառ եկեղեցի) և շարունակեցին Լոռին կառավարել ժառանգական կերպով։ Քանի որ, Լոռին համարվում էր Վրաց թագավորության անմիջական ենթակայության տակ գտնվող կալվածք և Լոռու էրիսթավին համարվում էր Վրաց թագավորի վասալը՝ Լոռիի ղեկավարները սկսեցին կոչվել իշխաններ։

Որպես ազնվական տուն Մելիքովները հայտնի էին Լոռիս-Մելիքիշվիլիսներ (վրաց.՝ ლორის-მელიქიშვილი):

Աղբյուրներ
----------

* Դոլգորուկով Պ.Վ. Ռուսական ծագումնաբանական գիրք — Սանկտ Պետերբուրգ, 1856. — հ. 3. — էջ 474
* Ռուսական կայսրության ազնվականական տոհմեր — հ.4

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մելիքովներ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Հայաստան**   **Պատմություն**
 |
**Նամակներ երկրից** (անգլ.՝ Letters from the Earth), Մարկ Տվենի ամենակարևոր աշխատանքը, որն առնչվում է եկեղեցական կարծրատիպերին։ Հեղինակի դուստրը` Կլարան, չի հրատարակել այս աշխատանքը մինչև 1962 թվականը, այսինքն` գրողի մահից ավելի քան 50 տարի անց։

Սյուժե
------

Տերը ստեղծել է տիեզերքը։ Այնուհետև նա կենդանիներին ստեղծեց երկրի վրա` տալով նրանցից յուրաքանչյուրին առանձնահատուկ որակ, ինչպես օրինակ` կատաղություն կամ ամաչկոտություն։ Վերջապես որպես փորձ նա ստեղծեց մարդկանց։ Յուրաքանչյուր մարդ կենդանիների հատկությունները ստացել է տարբեր ձևով։ Հրեշտակապետերը սկսեցին քննարկել Տիրոջ նոր արարումները։ Նրանց թվում էր նաև սատանան, որը, ինչպես մյուսները, գովաբանում էր Արարչի գործերը, բայց նրա բոլոր խոսքերում հեգնանք կար։

Գրականություն
-------------

* Ф. И. Гаркавенко. Послесловие; Комментарии и примечания // Марк Твен. Письма с Земли. — М.: Госполитиздат, 1963. — С. 304-317.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ստեղծագործության լիարժեք տեքստը
* Նամակներ երկրից ստեղծագործությունը Ֆանտաստիկայի լաբորատորիա կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**Մելիք Խոջա-Բեհբուդ** (ծննդ. թվ և վայրն անհայտ է - 1662, մահվ. վայրն անհայտ է), հայազգի հասարակական, պետական գործիչ, Տփղիսի (Թիֆլիսի) մելիք։

Խոջա-Բեհբուդի մասին կենսագրական քիչ տվյալներ են հայտնի։ Նրա մասին առաջին վկայություններից մեկը վերաբերում է 1651 թվականին. «Յուլիս ԺԸ (18)-ումն ես Զաքարիայ որ եկի Թվլիս, զառաւխանէն Թվլիս Ըռստամխան էր։ Զառաբին էր խօջայ Բէհբուդ»։ 1654 թվականին Քարթլիի թագավոր Ռոստոմը (1638-1658) բավարարել էր Խոջա-Բեհբուդի խնդրանքը՝ արդեն իսկ գոյություն ունեցող Բեհբուդյանների տոհմական գերեզմանոցում եկեղեցի կառուցելու, դրանից վեր այգի տնկելու և Մախաթ լեռան լանջով ջրանցք կառուցելու վերաբերյալ։ 1655 թվականին Խոջա-Բեհբուդը կառուցել է Ծիրանավոր Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին, որը հետագայում հիմնադրի անունով կոչվել է Խոջիվանք։ Խոջա-Բեհբուդի մի նվիրատվության շնորհիվ Սուրբ Էջմիածինը Թիֆլիսում իբրև սեփականություն ձեռք էր բերել 3 կրպակ («...խօջայ Բեհբուտի տված Գ. դուքան կէր Սուրբ Էջմիածնայ, վախմիաթ տված...»):

Խոջա Բեհբուդի՝ Թիֆլիսի մելիքների (քաղաքագլուխների) շարքին նրան դասելու հիմքը նրա մահվան առնչությամբ տրված հետևյալ հաղորդումն է «1662-350. Խոջա-Մելիք Բեբութը (Բեբուդա) վախճանվեց հուլիսի 7-ին…»: Քաղաքի կառավարումն իրականացնելու թվականը հստակ չէ, սակայն հայտնի չէ, որ դա տեղի է ունեցել նրա կյանքի վերջին տարիներին։

Խոջա-Բեհբուդի եղբայրն էր Խատին, կինը` Լալին, որդիները` Ասլանն ու Աշխարհբեկը։

Վախճանվել է 1662 թվականին։ Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է 1930-ական և վերջնականապես 1990-ական թվականներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) Archived 2019-02-07 at the Wayback Machine. (ռուս.)
2. ↑  Զաքարիա Ագուլեցու օրագրությունը, Երևան, 1938, էջ 37։
3. ↑  დოკუმენტები თბილისის ისტორიისათვის (XVI-XIX სს.), წიგნი პირველი, შეადგინეს: ნიკო ბერძენიშვილმა და მამისა ბერძენიშვილმა, თბილისი, 1962, էջ 17։
4. ↑  Мурадян П. М. Армянская эпиграфика Грузии, Երևան, 1988, էջ 96։
5. ↑  «Կալվածագրեր», կազմեց` Աբրահամյան Հ. Երևան, 1941, էջ 130։
6. ↑  Մելիքսեթ-Բեկ Լ. Մ. Վրաց աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, հ. Գ, Երևան, 1955, էջ 169։
7. ↑  «ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ - Թբիլիսիի քաղաքագլուխները», Ալիք օրաթերթ 2013թ.:(չաշխատող հղում)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ավագ (այլ կիրառումներ)

**Ավագ Ծաղկող** (13-րդ դար կամ *անհայտ* - 14-րդ դար կամ *անհայտ*), հայ միջնադարյան մանրանկարիչ, կիլիկյան դպրոցի ներկայացուցիչ։ Ստեղծագործել է Սիսում, Գլաձորում, Սուլթանիայում, Մարաղայում, Փայտակարանում, Կիլիկիայում։

13-14-րդ դդ. Արևելյան Հայաստանում կազմակերպված բարձր տիպի դպրոցները, կից նկարչական արվեստանոցներով անջնջելի հետք թողեցին հայոց մշակույթի պատմության մեջ։ Այդպիսի դպրոցներից մեկում էլ՝ Գլաձորի համալսարանում, խոշոր մանկավարժ ու գիտնական Եսայի Նչեցու մոտ իր կրթությունը ստացավ Ավագ Ծաղկողը։ Նա եղել է նաև դպիր, աշխատել է ոչ միայն Գլաձորում, այլ նաև Կիլիկիայում և Պարսկաստանում։ Հայտնի է որ Սարգիս Պիծակի հետ միասին նկարազարդել է 1336 թվականի ավետարանը։

1337 թվականի հայկական մանրանկար՝ կատարված Ավագ Ծաղկողի կողմից Սուլթանիայում (Թավրիզ)։Ավագի գեղանկարչական ժառանգությունից մեզ հասել է յոթ ձեռագիր։ Այդ ձեռագրերի մանրանկարչությունը բացահայտում է ավանդույթներով, նոր ճաշակի արտահայտմամբ, ինչպես նաև ինքնուրույն պրպտումներով հարուստ մի արվեստ։ Դասականի զգացողությունը Ավագի մոտ երևան է գալիս մերթ առանձին կերպարների մեկնաբանման, մերթ յուրօրինակ հավասարակշռություն հաղորդելու, մերթ էլ ներդաշնակ գունային ընդհանրացումների հասնելու ձգտման մեջ։ Բայց Ավագի արվեստի մեծ նվաճումը տարբեր դիտակետերից, տարբեր դիրքերում ու հարթություններում մարմնի պատկերումն է։ Սա է այն կարևոր նորույթը, որ բերեց հայ արվեստ ռոսլինյան գիծը շարունակող ու ամբողջացնող այս տաղանդավոր վարպետը։ Նորարարությունների մեջ նա համարձակ է ու համառ, նոր արվեստի թե՛ ներքին բովանդակությունը, թե՛ ոճական հիմքերն այնքան դինամիկ են, որ զուգահեռներ են առաջացնում ժամանակի հզոր գեղարվեստական ուղղություններից մեկի՝ պալեոլոգյան արվեստի հետ։

Պատկերազարդման գործունեությամբ և կատարման վարպետությամբ աչքի է ընկնում 1337 թվականի ավետարանը։ Այս ձեռագիրը նա ընդօրինակել և նկարազարդել է պարսկաստանի Սուլթանիա քաղաքում։ Ձեռագիրը հարուստ է թեմատիկ նկարներով։ Ձեռագրում կան այնպիսիները, որոնք քիչ են հանդիպում։ Օրինակ՝ «Բարի Սամարացին», «Պիղատոսը լվանում է ձեռքերը», «Հուդայի մահը»։ Գունագեղ ու շքեղ են նրա նկարազարդված խորանները ու անվանաթերթերը։ Ավագի արվեստում համատեղվում են Գլաձորի և Կիլիկիայի մանրանկարչության առանձին տարրեր։

Իր ամբողջության մեջ Ավագի արվեստը խոշոր նշանակություն ունի ողջ հայ մանրանկարչության պատմության համար։ Այն վկայում է հայ մշակույթի ասպարեզում 13-րդ դարի վերջից սկսած ու 14-րդ դարում իր բարձրակետին հասած տեղաշարժերի ու քրիստոնյա աշխարհի արվեստների հետ նրանց համահունչ լինելուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 599.
2. ↑  Բ. Չուգասզյան, «ԱՒԱԳ»։ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտ «Մատենադարան»։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 599)։*  |
|  |
| --- |
| **Պսեֆելուս դեբեդի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Տատասկափշայիններ (Carduoideae) |
| **Տրիբա** | *Cynareae* |
| **Ենթատրիբա** | *Centaureinae* |
| **Ցեղ** | **Psephellus** |
| **Տեսակ** | **Պսեֆելուս դեբեդի** *(P. debedicus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Psephellus debedicus***Gabrieljan, 1995 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Պսեֆելուս Դեբեդի** (լատ.՝ Psephellus debedicus), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բույս է, որի բարձրությունը հասնում է 70-105 սմ-ի։ Արմատամերձ և ստորին ցողունային տերևներն ունեն 24-42 սմ երկարություն և փետրաձև հատված են, միջինները ամբողջական են կամ 3-5 նեղ-նշտարաձև բլթակներով, վերինները՝ ամբողջական։ Զամբյուղները միայնակ են, գագաթնային, եզրային ծաղիկների հետ միասին 3-4 սմ տրամագծով։ Ծաղիկները վարդագույն են, եզրայինները՝ մեծացած, 5 (7) նեղ-բլթակավոր։ Սպին վերևում 2 բթավուն բլթակներով է, ներքևում՝ լայնացած, կարճ մազիկներով։ Սերմնիկների երկարությունը 4-5 մմ է, լայնությունը՝ 2-2,5 մմ, բաց դարչնագույն են, իսկ պապուսի երկարությունը՝ 1-1,5 մմ։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Իջևանի շրջակայք, Սևանի լեռնանցք, Դեբեդ, Ձորագետ, Դսեղ)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտի՝ ծովի մակարդակից 900-2000 մ բարձրությունների վրա, տափաստանում, մարգագետնատափաստանում, թփուտների մացառուտներում, անտառի եզրերին և բացատներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հյուսիսային Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · WoRMS |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Psephellus debedicus* | 
* Վիքիցեղեր: Psephellus debedicus
* GBIF: 3137905
* iNaturalist: 442650
* IPNI: 988724-1
* IUCN: 200385
* Plant List: gcc-104709
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:988724-1
* WoRMS: 1103769

 |
|  |
| *Centaurea debedica* | 
* GBIF: 3137906
* IPNI: 981362-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:981362-1
* WoRMS: 1188132

 |

 |
**Զոհված օդաչուների հիշատակին նվիրված հուշարձան**, 1990 թվականից մինչև 2016 թվականը զոհված 33 օդաչուների հիշատակին նվիրված հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը կառուցվել է Կոտայքի մարզի Չարենցավան քաղաքում` 2014 թվականի նոյեմբերի 12-ին ադրբեջանական զինուժի կողմից խոցված Մի-24 ռազմական ուղղաթիռի անձնակազմի զոհված անդամներից ամենակրտսերի` Ազատ Արթուրի Սահակյանի ծննդավայրում։

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2016 թվականի նոյեմբերի 14-ին Մի-24-ի անձնակազմի զոհված հրամանատար, մայոր Սերգեյ Սահակյանի զույգ որդիների` Արթուրի և Ալեքսանդրի, և Արցախյան ազատամարտում զոհված ռազմական օդաչու Իոսիֆ Միքայելյանի որդու` Մամիկոնի կողմից։

Բացման արարողության ժամանակ Չարենցավանի քաղաքապետ Հակոբ Շահգալդյանը մեջբերեց հետևյալ խոսքերը. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Օդաչուները չեն մահանում. օդաչուները թռչում են և չեն վերադառնում։ |  |

2019 թվականի հունիսի 29-ին հուշակոթողի տարածքում բացվեց հուշաղբյուր՝ ի հիշատակ 2018 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Մարալիկից Բարձրաշեն լեռնային հատվածում կործանված ՀՀ ԶՈւ ՍՈւ-25 մարտական օդանավի օդաչուներ փոխգնդապետ Արմեն Բաբայանի և մայոր Մովսես Մանուկյանի։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանի վրա գրված են զոհված 33 օդաչուների անուններն ու «Սխրանքդ անմահ, հայ օդաչու» տողերը։

Հեղինակ
-------

Հուշարձանի հեղինակը ՀՀ զինված ուժերի զինծառայող, կրտսեր սերժանտ Սամվել Սարգսյանն է։

Պատկերասրահ
-----------

* Զոհված օդաչուների հիշատակին նվիրված հուշարձան ՉարենցավանումԶոհված օդաչուների հիշատակին նվիրված հուշարձան Չարենցավանում
* Զոհված օդաչուների անունները և «Սխրանքդ անմահ, հայ օդաչու» տողերըԶոհված օդաչուների անունները և «Սխրանքդ անմահ, հայ օդաչու» տողերը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հուշաղբյուրի բացում հուշակոթողի տարածքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հուշարձանի բացման արարողությունը
* Հայլուր լրատվականի անդրադարձը հուշարձանի բացմանը
* yerkir.am լրատվականի անդրադարձը հուշարձանի բացման արարողությանը(չաշխատող հղում)
**Լեհ-ռուսական պատերազմ**, ռազմական հակամարտություն Ռեչ Պոսպոլիտայի լեհ-լիտվական թագավորության և Ցարական Ռուսաստանի միջև, որը տեղի է ունեցել 1605-1618 թվականներին։ Պատերազմական գործողությունների մեջ որպես երրորդ կողմ ներգրավված էր նաև Շվեդիայի թագավորությունը, որը մինչև 1610 թվականը զինակցում էր ռուսական կողմին, իսկ հակամարտության վերջնամասում՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի թագավորությանը։ Լեհ-ռուսական պատերազմը համարվում է Ռուսաստանի պատմության *«դժվարությունների ժամանակաշրջանի»* ամենանշանավոր իրադարձությունը։ Պատերազմի նախօրեին մասնակիցների նպատակները քանիցս փոխվում են․ մինչ 1609 թվականը Ռեչ Պոսպոլիտան անմիջականորեն չէր պատերազմում Ռուսաստանի դեմ, սակայն լեհական բանակի Լիվոնիա ներխուժումից հետո երկրները հայտնվում են տարբեր ռազմական ճակատներում։ Շվեդիան միանում է մարտական գործողությունների Ինգերմանլանդյան պատերազմի ավարտից հետո՝ երբեմն դաշնակցելով Ռուսաստանի հետ և երբեմն էլ կռվում վերջինիս դեմ։

Պատերազմական գործողությունները տեղի են ունենում չորս փուլերով։ Սկզբնական շրջանում Ռեչ Պոսպոլիտայի շլյախտան աջակցում էր Ցարական Ռուսաստանի բոյարական կառավարությանը, սակայն ամեն ինչ փոխվում է այն ժամանակ, երբ լեհ ազնվականական ուժերը՝ առանց Սիգիզմունդ III արքայի համաձայնության, սկսում են աջակցել Բորիս Գոդունովի իշխանության դեմ պայքաող Կեղծ Դմիտրի I-ի գլխավորած ապստամբական ուժերին։ Այդ շրջանակներում 1605 թվականին լեհական զորքերն առաջին անգամ ներխուժում են Ռուսաստան, սակայն մեկ տարի անց՝ Կեղծ Դմիտրիի մահից հետո, լեհ ինտերվիստները վերադառնում են հայրենիք։ 1609 թվականին Բորիս Գոդունովը Շվեդիայի արքա Յակոբ Դելագարդիի հետ կնքվում է հակալեհական դաշինք։ Փորձելով կանխել ռուս-շվեդական մերձեցումը՝ նույն տարում Ռեչ Պոսպոլիտան պատերազմ է հայտարարում Ցարական Ռուսիային՝ նպատակ ունենալով նվաճել բալթիկծովյան ավազանը, մասնավորապես՝ Լիվոնիան։

Մերձբալթիկան ամբողջությամբ նվաճելուց հետո լեհական զորքերը Կլուշինոյի ճակատամարտում ջախջախում են դաշնակիցներին և շարժվում Մոսկվայի ուղղությամբ։ 1610 թվականին Ռեչ Պոսպոլիտայի զորաբանակները բռնազավթում են ռուսական քաղաքամայրը և Բորիս Գոդունովից խլում «ռուսաց արքայի» միապետական տիտղոսը։ 1611 թվականին հակամարտությունը վերսկսվում է․ Դմիտրի Պոժարսկին լեհերից և Կեղծ Դմիտրի II-ից ազատագրում է Մոսկվան, սակայն ինտերվիստները հեռանալով պաշարում են Սմոլենսկը։ Ռուսները հաղթահարելով քաղաքացիական պատերազմի քաոսը՝ կարողանում են միահամուռ կերպով պայքարել ընդդեմ նվաճողական ուժերի։ Պատերազմն ավարտվում է 1618 թվականին՝ կնքված Դեուլինյան հաշտության պայմանագրով։ Լեհ-ռուսական պատերազմի արդյունքում Ռեչ Պոսպոլիտան մասնակի վերահսկողություն է տարածում որոշ ռուսական հողերի վրա, սակայն ռուսներին հաջողվում է պահպանել անկախ պետականությունը, ինքնիշխանությունը և տարածքային ամբողջականությունը։

Տես նաև
-------

* Ռուսաստանի պատմություն
* Ռեչ Պոսպոլիտայի բաժանումներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Franczak, Grzegorz, Paweł Palczowski z Palczowic, Kolęda moskiewska\_Franczak, faculty of Polish Studies at Warsaw University - Library of Ancient Popular Literature and Occasional, Vol 6). ISBN 9788375431421.
**Պերճ Հայկի Ֆազլյան** (դեկտեմբերի 4, 1926, Կ. Պոլիս- փետրվարի 15, 2016, Բեյրութ), դերասան, ռեժիսոր։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Կ. Պոլսի Մխիթարյան և Կեդրոնական վարժարանները, քաղաքապետարանի թատրոնի դասընթացները, 1944 թ. մասնակցել է նույն թատրոնի ներկայացումներին։ 1965-1967 թթ. կատարելագործվել է Փարիզում։ 1951 թվականից գործել է Բեյրութում։ 1959 թվականին հիմնել է Փափազյան թատերախումբը (ղեկավարել է մինչև 1971 թ.), 1963 թ.՝ Լիբանանյան արաբական թատրոնը, 1971 թ.՝ «Ազատ բեմ» սեփական թատերախումբը։ 1976 թ. հաստատվել է Մոնրեալում, կազմակերպել «Հայ բեմ» թատերախումբը, հանդես եկել Կանադայի և ԱՄՆ-ի քաղաքներում, նաև Լոնդոնում։

Բեմադրություններից են՝ Պանյոլի «Տոպազ», Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ», Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար», Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան», Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը», Մոլիերի «Տարտյուֆ» («Խաչագողը»), Գոգոլի «Ամուսնություն» և այլն, խաղացել է բոլոր ներկայացումներում։ ՀՀ հեռուստաթատրոնում բեմադրել է «Քարիտեզճին» (ըստ Երուխանի «Ձուկին փոխարեն» պատմվածքի, 1986)։ Նկարահանվել է լիբանանյան և եգիպտական կինոյում («Մատանի վաճառողը», «Պահակի աղջիկը» և այլն)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պէյրութի Մէջ Իր Մահկանացուն Կնքեց Բեմադրիչ Պերճ Ֆազլեան
2. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007, էջ 690։