**Էնրիկո Ռաստելի** (իտալ.՝ Enrico Rastelli, դեկտեմբերի 19, 1896(1896-12-19), Սամարա, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 13, 1931(1931-12-13), Բերգամո, Լոմբարդիա, Իտալիայի թագավորություն), իտալացի կրկեսային կատարող, ձեռնածու։ 20-րդ դարի իտալական կրկեսի ամենահայտնի կատարողներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

### Ռուսաստանում

Ծնվել է 1896 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Ռուսաստանի Սամարա քաղաքում, որտեղ հյուրախաղերով էին նրա ծնողները՝ իտալացի կրկեսի կատարողներ Ալբերտո Ռաստելին և Ջուլիա Բեդինին։ Իր կյանքի առաջին տարիները մասամբ անցկացրել է իտալական Բերգամո քաղաքում, մասամբ էլ ծնողների հետ հյուրախաղերով տարբեր երկրներ։ Մանուկ հասակում ծնողները նրան ուղարկել են ջութակ նվագել սովորելու, բայց շուտով հրաժարվել են այդ զբաղմունքից, քանի որ բացահայտվել է ձեռնածություն կատարելու նրա մեծ տաղանդը։ Ծնողները ստեղծել են Ռաստելի տրիոն, որի հետ ամբողջ ընտանիքը հանդես է եկել տարբեր կրկեսներում։ Եռյակը լայն շրջագայություններ է կատարել, հատկապես ամբողջ Ռուսական կայսրությունում և Հեռավոր Արևելքի երկրներում։ Ռուսաստանում Ռաստելին պարի դասեր է ստացել Վացլավ Նիժինսկուց, իսկ Ճապոնիայում Տակաշիմա անունով մի մարդու մոտ սովորել է «ավատա» կոչվող ձեռնածությունների տեխնիկան, որի ժամանակ մեկ կամ մի քանի գնդակներ հավասարակշռված են փայտե տախտակի վրա, որը պետք է պահվի ատամներով։

1915 թվականին նա սկսել է ելույթ ունենալ Ռուսաստանում՝ «Տրուցի» կրկեսի մենահամերգով։ 1917 թվականի նոյեմբերյան հեղափոխությունից հետո, քաղաքացիական պատերազմի բռնկմամբ, նա հայտնվել է ծանր իրավիճակում, մինչև որ 1919 թվականին վերջապես հասել է Օդեսա, որտեղից տարհանվել է Իտալիայի կառավարության կողմից ուղարկված *Roma* նավով։ Այնուամենայնիվ, քանի որ նա գործնականում անհայտ էր Իտալիայում, հաջորդ երկու տարիների ընթացքում աշխատել է քիչ հայտնի կրկեսներում։

### Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում

Ռաստելին Բեռլինում ելույթ ունենալիս, 1930 թվական
Ամեն ինչ փոխվեց 1921 թվականին, երբ նրա կատարումը պատահաբար տեսավ բրիտանացի իմպրեսարիո Հենրի Շերեկը, որին ներկայացումն այնքան է դուր եկել, որ անմիջապես նրա համար կազմակերպել է մեծ մայրցամաքային շրջագայություն։ Ռաստելիի այս առաջին շրջագայությունները երկար տարիների ընթացքում մեծ հաջողություն են ունեցել, ձեռնածուն ելույթ է ունեցել շատ հայտնի դահլիճներում ինչպիսիք են Փարիզի «Ալհամբրան» կամ Լոնդոնի «Օլիմպիան»։ 1922 թվականի դեկտեմբերին Էնրիկոն պայմանագիր է ստորագրել հայտնի ամերիկացի իմպրեսարիո Հերբերտ Մարինելիի հետ, որը հաջորդ տարի կազմակերպել է ընդարձակ շրջագայություն Միացյալ Նահանգներում։ Այս շրջագայությունների ընթացքում վերջերս քիչ հայտնի ձեռնածուն շաբաթական 750 դոլարի տպավորիչ հոնորար է ստացել (2023 թվականի գներով մոտ 13 000 ԱՄՆ դոլար)։

Ամերիկյան շրջագայությունից վերադառնալուն պես Ռաստելին դարձել է համաեվրոպական հայտնի մարդ. նա ելույթ է ունեցել եվրոպական մայրաքաղաքների լավագույն սրահներում, տարբեր երկրների հայտնիները ձգտել են հանդիպել ձեռնածուի հետ, ստեղծագործ մարդիկ իրենց աշխատանքները նվիրել են նրան։ Այսպիսով, նա դարձել է Վեսկ քույրերի նկարների առարկան, Օսկար Շլեմմերը խորհուրդ է տվել Բաուհաուսի ուսանողներին ուսումնասիրել Ռաստելիի փորձերը, իսկ Յոահիմ Ռինգելնացը նրան բանաստեղծություն է նվիրել։ Էնրիկոն ֆիքսվել է ամենահայտնի լուսանկարիչների կողմից տարբեր հանգամանքներում՝ նույնիսկ լուսանկարելով նրան զուգարանի վրա նստած և միևնույն ժամանակ գնդակը գլխին հավասարակշռելով։ Վաստակած գումարով ձեռնածուն Բերգամոյում շքեղ վիլլա է կառուցել, որտեղ ամեն ամառ անցկացրել է ընտանիքի հետ։

### Հիվանդություն և մահ

1928 թվականին տեղի է ունեցել երկրորդ հյուրախաղը Ամերիկայի միացյալ նահանգներում, իսկ 1930 թվականին՝ Գերմանիայում։ 1931 թվականին նախատեսված էր լայնածավալ հյուրախաղեր Իտալիայում, որտեղ Ռաստելին երկար ժամանակ ելույթ չէր ունեցել. ներկայացումը նախատեսված է եղել դեկտեմբերի վերջին Բերգամոյում, այնուհետև նախատեսված է եղել ներկայացում Միլանում։ Սակայն հայրենիք վերադառնալուց քիչ առաջ՝ Գերմանիայում, ներկայացման ժամանակ դերասանը վնասվածք է ստացել՝ Էնրիկոն ատամների մեջ պահել է փայտե տախտակ, որով բռնել է հանդիսատեսի կողմից բեմ նետված գնդակներ։ Մեկ գնդակը չափազանց մեծ ուժով է նետվել, ձողը շարժվել է և բերանի խոռոչի վնասվածք է պատճառել։ Բերգամո ժամանելուն պես նա դիմել է բժիշկներին, ովքեր Էնրիկոյի մոտ հեմոֆիլիա են ախտորոշել և նրան խորհուրդ են տվել մոտ ապագայում ձեռնպահ մնալ ելույթներից։ Սակայն ձեռնածուն շարունակել է ելույթները, ինչը հանգեցրել է նրա վիճակի վատթարացման։ Էնրիկո Ռաստելին մահացել է 1931 թվականի դեկտեմբերի 12-ի լույս 13-ի գիշերը 34 տարեկան հասակում։

Ավանդը կրկեսային արվեստում
--------------------------

Էնրիկո Ռաստելի, հեղինակ է Ռուդոլֆ Հայնիշ, 1929
Էնրիկո Ռաստելին ստեղծել է ձեռնածության հատուկ տեխնիկա՝ համատեղելով ճապոնական հավասարակշռող և եվրոպական նետման ձեռնածությունները։ Ռաստելլին համակցում էր լարախաղացությունը, ձեռնածությունը, հավասարակշռությունը, և կարող էր այս ամենն անել միաժամանակ։ Հավասարակշռելով առարկաները՝ նա կարող էր նաև հավասարակշռել իրեն։ 1915 թվականին նա գերազանցեօլ է գնդակների հավասարակշռման ռեկորդը, որը նախկինում պատկանել է ֆրանսիացի Պիեռ Ամորոյին (ֆր.՝ Pierre Amoros), Ռաստելին կարողացել է պահել 10 գնդակ՝ Ամորոսից մեկով ավելի։ 1920-ական թվականներին նա ստեղծել է յուրօրինակ ներկայացում որպես «ֆուտբոլային ձեռնածություն», որտեղ Էնրիկոն ձեռնածություն է արել իր վրա նետված գնդակներով՝ հարվածելով դրանց ոտքերով, ծնկներով, ուսերով և գլխով (բայց ոչ ձեռքերով)՝ մինչև 20 գնդակ միաժամանակ։ Ավելի ուշ նա բարդացրել է հնարքը՝ ատամների մեջ պահվող ձողով նա գնդակներ է որսացել։ Ռաստելին ութ ափսեով ձեռնածություն է արել, միաժամանակ օղակ է պտտել ոտքին և այս ամենը արեց պարանով ցատկելիս։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում որոշ ձեռնածուներ կրկնել են այս հնարքներից շատերը, սակայն որոշները դեռևս անկրկնելի են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  «RASTELLI, Enrico - Treccani»։ *Treccani* (իտալերեն)։ Վերցված է 2024-01-14
3. 1 2 3 4 5 6  Ռուսական մեծ հանրագիտարան / Кошкин Виктор Викторович // Большая российская энциклопедия. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. — С. 2023-11-07. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017).
4. ↑  *Доминик Жандо* История мирового цирка / Перевод с французского О. Гринберг и В. Мильчиной. — Москва: Искусство, 1984. — С. 141—142. — 192 с.
5. ↑  «Calculate the Value of $750 in 1922»։ *Dollar Times* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-11-21

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Իտալացիների կենսագրական բառարան |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13510934f · GND: 120132001 · ICCU: NAPV194515 · ISNI: 0000000033758329 · LCCN: n97057333 · SUDOC: 196985293 · VIAF: 52512649 · WorldCat VIAF: 52512649 |

 |

 |