**Պիյրիսարե** (**Պիյռիսսաար**, **Պիյռիսաար** էստ․՝ Piirissaar; հնում *Ժելաչեկ*, **Մեժա**, **Պորկա**; գերմ.՝ Porka) — Չուդ քաղցրահամ լճի խոժորագույն կղզի, Կոլպինա կղզուց հետո երկրորդը իր մեծությամբ Չուդ Պսկովյան ավազանում։ Պատկանում է Էստոնիային, վարչականորեն ենթարկվում է Տարտումաա շրջանի Պիիրսաարե գյուղական համայնքին։

Աշխարհարգրություն
-----------------

Պիյրիսարեն Չուդ լճի 22 կղզիներից մեկն է, որը գտնվում է նրա հարավային մասում։ Մակերես 7.76 կմ²։ Այն գտնվում է լիճ թափվող ամենամեծ գետի Էմայիգիի գետաբերանից 15 կմ հեռավորության վրա։ Արեւմտյան ափից այն բաժանում է այսպես կոչված շոգենավերի ջրանցքը։ Հեռավորությունը կղզուց մինչև Էստոնական ափը մոտ 2,5 կմ է, մինչև ռուսական ափը՝ մոտ 5,5 կմ։ Կղզին ցածր է, լճի մակարդակից միջին բարձրությունը 1-2 մետր է։ Կղզու արևելյան մասը բարձրանում է մինչև 4,2 մետր։ Դրա վրա են գտնվում Պիիրի, Տունի և Սաարե (Ժելաչեկ) գյուղերը։ Կղզու մնացած մասը ցածր է և շատ ճահճային, ուստի հյուսիսարևմտյան ափը հաճախ տուժում է ջրհեղեղներից: Կղզու, ինչպես նաև համեմատաբար ծանծաղ Չուդ լճի հիմնական խնդիրը երթևեկելի բեռնափոխադրումների ուղիների մշտական ​​տիղմն է, հատկապես այն նավամատույցը, որտեղ հասնում են նավերը, ինչպես ուղևորները, այնպես էլ բեռները: Մայրցամաքային Էստոնիայի հետ հաղորդակցությունն իրականացվում է Կոիդուլա լաստանավով Լաակսաարե նավահանգստից։ Անցումը տևում է 40 րոպե։

Պատմություն և բնակչություն
--------------------------

Կղզին բնակեցվել է Հյուսիսային պատերազմի ժամանակ (1700-1721) ռուս հնադավանների կողմից, որոնք այդպիսով փորձել են խուսափել Նիկոնի պատրիարքի բարեփոխումներից և չհայտնվել կանոնավոր բանակում։ Ժամանակակից կղզու բնակիչների մեծ մասը ռուս են և մինչ օրս պատկանում են այս հավատքին։ Կղզում կա Պետրոս և Պողոս առաքյալների (1927-1933) դատարկ եկեղեցին։ Կղզու հիմնական լեզուն ռուսերենն է, պաշտոնական լեզուն էստոներենն է։

Մինչև 1920 թվականը կղզին վարչականորեն բաժանված էր Լիվոնիայի և Սանկտ Պետերբուրգի նահանգների միջև, որտեղից էլ ստացել է իր անվանումը (էստոներեն՝ Պիիրիսսաար՝ սահմանամերձ կղզի, ռուսերեն համարժեք անվանումը՝ Մեժա)։ Էստոնիայի և Խորհրդային Ռուսաստանի միջև Տարտուի խաղաղության պայմանագրի կնքումից հետո այն մտավ Էստոնիայի կազմի մեջ։ 1940-ական թվականներին ՍՍՀՄ-ի և ՌՍՖՍՀ-ի սահմանների ճշգրտումը չի ազդել կղզու վրա։

Գերմանական լյուֆտվաֆֆե (Luftwaffe )օդուժը ամենամեծ վնասը հասցրեց կղզուն 1944 թվականի փետրվարին։

Կղզու բնակչությունը 1920 վականի 700-ից 2010 թվականին նվազել է 73-ի։

Բնակավայրեր
-----------

Կղզում կա երեք գյուղ․ Պիյրի(էստ․՝ Piiri), Սաարե (էստ․՝ Saare) և Տոոնի (էստ․՝ Tooni), միավորված Պիիրիսսաարե համայքի մեջ։.

Տնտեսություն
------------

Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը ձկնորսությունն է և գյուղատնտեսությունը։ Կղզում աճեցնում են կարտոֆիլ, լոլիկ, սոխ, վարունգ և այլն։ Պիյրիսարե կղզու հիմնական մշակաբույսը սոխն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Карта
2. ↑  «ПИЙРИССААР». *Заповедные территории* (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2020-02-16-ին. Վերցված է 2020-02-16-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
3. ↑  Կաղապար:Карта Масштаб: в 1 см 500 м (1: 50 000)
4. ↑  «Чудское озеро». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
5. ↑  «Чудское озеро» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2014-09-03-ին. Վերցված է 2009-08-22-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
6. 1 2  «Меч духовный // Старообрядческая газета» (PDF) (ռուսերեն). `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
7. ↑  Чудско-Псковское озеро // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Հղումներ
--------

* «Фотографии острова» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2011-10-27-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
* Официальный сайт волости Пийриссаар
* «Pilt Eesti Maa-ameti kaardiserverist — остров на электронной карте Эстонского Земельного департамента» (էստոներեն). `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
* «Независимый сайт острова» (ru/et). Արխիվացված է օրիգինալից 2009-09-15-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* «Аэропанорама острова с вертолёта — 360°». *www.estonia360.ee*. Վերցված է 2022-10-10-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
* «Новости Эстонии — Русские староверы на острове в центре Чудского озера хотят объединиться с Тарту». *rus.postimees.ee* (ռուսերեն). Վերցված է 2022-10-10-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)