recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբաև ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Շամիլ Բեկմուրզաևիչ Աբաև** (օսերեն՝ *Абайты Бекмурзайы фырт Шамил*, 1878, Դիգորա, Դիգորի շրջան - նոյեմբերի 8, 1940(1940-11-08), Վլադիկավկազ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային օս պոետ և հեղափոխական։

Կենսագրություն
--------------

Շամիլ Բեկմուրազաևիչ Աբաևը ծնվել է 1978 թվականին Հյուսիսային Օսեթիայում։ 1889 թվականին ավարտել է գյուղի դպրոցը։ 1900-1905 թթ. գյուղում աշխատել է որպես գրագիր։

Նաև եղել է հեղափոխական։ Նա իր հեղափոխական գործունեությունն սկսել է 1904 թվականին և մասնակցել է Հյուսիսային Օսեթիայի 1905-1907 թվականների հեղափոխությանը։

1910-1917 թվականներին Հյուսիսային Օսեթիայի դպրոցներից մեկում աշխատել է որպես ուսուցիչ։ 1917 թվականին Շամիլ Աբաևը հայրենի գյուղում դարձել է «Կերման» գաղտնի բոլշևիկյան կազմակերպության ստեղծողը։

Հյուսիսային Օսեթիայի՝ Խորհրդային Միությանը միանալուց հետո Շամիլ Աբաևը նորաստեղծ պետությունում զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ։

1935 թվականին Հյուսիսային Օսեթիայում ստեղծել է ազգային համալսարան և նշանակվում համալսարանի առաջին տնօրեն։

1938 թվականին Շամիլ Աբաևը բռնադատվում է։

1940 թվականի նոյեմբերի 8-ին մահացել է Վլադիկավկազում։ Վլադիկավկազում պահպանվել է բնակարան, որտեղ ապրել և ստեղծագործել է Շամիլ Աբաևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сайт «Осетия и Осетины»(չաշխատող հղում)
2. ↑  Бзаров Р.С. Очерки истории Осетинской школы. Журнал «Историко-филологический архив», 2005, №3
3. ↑  История ВУЗа(չաշխատող հղում)
4. ↑  Список жертв политического террора в СССР
5. ↑  Памятные места Северной Осетии
**Կումնա դաստակերտ** (էստ․՝ Kumna mõis, գերմ.՝ Kumna), կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանի Կումնա գյուղում։

Պատմություն
-----------

Դաստակերտը հիմնադրվել է 1620-ական թվականներին։ Նրա առաջին սեփականատերն է Յոհան Կնոպիուսն (գերմ.՝ Johan Knopius), ում անունով տվյալ շրջանն էստոներոնում կոչվել է *Կնոբուս*։ Հետագայում կալվածքը պատկանել է տարբեր մարդկանց, իսկ 1893 թվականից պատկանել է Մեյենդորֆների (գերմ.՝ Meyendorff) ազնվականական ընտանիքին։

Նախապես դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը եղել է փայտե շինություն, որ հավանաբար կառուցվել է 18-րդ դարի սկզբին։ 19-րդ դարում այն վերակառուցվել է։ Շինությունը զարդարված է փայտե բազմաթիվ նախշերով։

1910 թ. հին շինության հյուսիսային կողմում կառուցվում է երկհարկանի նոր շենք նեոկլասիցիզմի ոճով։ Նոր շենքի կառուցումն ավարտվել է 1920 թվականին։

Կալվածքի կենտրոնական մասում է գտնվում Կումնա մեծ այգին, որ ներկայումս բնապահպանական օբյեկտ է։

Էստոնիայի մշակույթի հուշարձանների պետական ռեգիստրում ներառված են նաև հետևյալ շինությունները․

* հին գլխավոր շենքը (բարոկկո ոճով մեկհարկանի փայտե շենք, 21.06.2017 դրությամբ՝ վատ վիճակում էր),
* նոր գլխավոր շենք (սեփականատիրոջ տունը նեոկլասիցիզմի ոճով, 14.04.2016-ի դրությամբ՝ վերականգնվում էր),
* կառավարչի տուն (12.04.2012-ի դրությամբ՝ գտնվում էր բավարար վիճակում),
* ամբար-չորանոց (21.06.2017-ի դրությամբ՝ գտնվում էր լավ վիճակում)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. ↑  Kumna ms, www.eki.ee
3. ↑  «2704 Kumna mõisa park, 18.-20. saj»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*
4. ↑  «2702 Kumna mõisa vana peahoone, 18. saj»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*
5. ↑  «2703 Kumna mõisa uus peahoone, 20. saj»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*
6. ↑  «2705 Kumna mõisa valitsejamaja, 19.-20. saj»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*
7. ↑  «2706 Kumna mõisa ait-kuivati, 19.-20. saj»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kumna mõis
Կովկասյան ազնվացեղ եղջերու «Դիլիջան» ազգային պարկում
**Եղջերուներ** ( Cervidae), երկկճղակավորների կարգի կաթնասունների ընտանիք։ Ունեն բարձր ոտքեր, կարճ պոչ, երկար և շարժուն ականջներ։ Արուները (հյուսիսային եղջերուների նաև էգերը) կրում են ճյուղավորված եղջյուրներ, որոնք ամեն տարի փոխվում են նորերով։ Եղջերուների մազածածկը կոշտ քստամազ է, բրդատակում՝ աղվամազ։ Գունավորումը հաճախ շիկակարմիր է կամ գորշ, մատղաշները (երբեմն և հասունները)՝ բծավոր։

Տարածում
--------

Հայտնի են 17 սեռի մոտ 40 տեսակ՝ տարածված Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաներում։ ԽՍՀՄ-ում հանդիպում է 6 տեսակ։ Ապրում են անտառներում, անտառատափաստաններում, տունդրայում և անտառատունդրայում՝ փոքր խմբերով։ Աշնանը և ձմռանը հյուսիսային եղջերուները հավաքվում են մեծ հոտերով ու անցնում հարյուրավոր կմ։

Ենթաընտանիքներ
--------------

Եղջերուների ընտանիքը բաժանվում է 4 ենթաընտանիքի՝ 

* մունջակներ (Cervulinae),
* ջրային (Hydropotinae),
* իսկական ( Cervinae),
* ամերիկյան եղջերուներ (Neocervinae)։

Իսկական եղջերուներին են պատկանում ազնվացեղ եղջերուները, բծավոր եղջերուները, եղնիկը և մարալը։ Վերջինս տարածված է Ղրիմում, Կովկասում, Սիբիրի հարավում, Հեռավոր Արևելքում։

Մարմնի կառուցվածքը
------------------

Եղջերուների մարմնի երկարությունը մոտ 200 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 100–300 կգ։

Սնունդ
------

Եղջերուները խոտակեր կենդանիներ են, սնվում են տարբեր բույսերով՝ մամուռներով, քարաքոսերով, խոտերով, ճյուղերով, տերևներով։ Որոշ տեսակներ նախընտրում են ավելի փափուկ բուսական կեր։

Բազմացում
---------

Սեռահասուն են դառնում 1,5 տարում։ Զուգավորվում են աշնանը կամ ամռան վերջին։ Ձագերին (1-2) մայրը, մինչև նոր հղիությունը, կերակրում է կաթով։

Աղբյուրներ
----------

* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 509)։*  |
**Ալբերտ Օպետի** (ֆր.՝  Aupetit Albert Paul Louis Charles, ապրիլի 28, 1876(1876-04-28) - փետրվարի 11, 1943(1943-02-11)), ֆրանսիացի տնտեսագետ, Ֆրանսիայի վիճակագրական ընկերության նախագահ, 1920-1926 թվականներին Ֆրանսիայի բանկի գլխավոր քարտուղար։

Կենսագրություն
--------------

Ալբերտ Օպետին ծնվել է 1876 թվականի ապրիլի 28-ին Ֆրանսիայի Շեր դեպարտամենտի Սանսերե քաղաքում։

1901 թվականին Փարիզի իրավունքի ֆակուլտետում արժանացել է դոկտորական աստիճանի։

Դասախոսական գործունեությունը սկսել է 1901-1903 թվականներին որպես Փարիզի իրավունքի ֆակուլտետուի դասախոս։ 1910-1914 թվականներին պատմություն է դասավանդել Փարիզի անվճար բարձրագույն գործնական դասընթացներում։

1902-1906 թվականներին եղել է քարտուղարի օգնական, իսկ 1906-1914 թվականներին՝ քարտուղարության ընդհանուր և տնտեսական հարցերով ղեկավար, 1914-1919 թվականներին՝ գլխավոր քարտուղարի օգնական, 1919-1920 թվականներին՝ գլխավոր վերահսկիչ, իսկ 1920-1926 թվականներին՝ Ֆրանսիայի բանկի գլխավոր քարտուղար։ 1906 թվականին եղել է Մարոկկո պետության բանկի ստեղծման միջազգային կոնֆերանսի քարտուղար։

### Առաջին համաշխարհային պատերազմ

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին մոբիլիզացվել և 1914-1918 թվականներին գեներալ Ժոֆրի գլխավոր շտաբին կից լեյտենանտ է եղել, 1915 թվականին դարձել է 56-րդ հրաձգային դիվիզիային կից կապիտան, իսկ 1918 թվականին՝ պահեստազորի գումարտակի հրամանատար։

1922-1937 թվականներին պատերազմից հետո քաղաքագիտության անվճար դպրոցում եղել է քաղաքագիտության պրոֆեսոր, իսկ 1931 թվականին՝ Փարիզի գաղութատիրական ցուցահանդեսի ֆինանսական տնօրեն։

1936-1943 թվականներին եղել է բարոյական և քաղաքական գիտությունների ակադեմիայի անդամ, Էկոնոմետրիկ հասարակության խորհրդի անդամ, Միջազգային վիճակագրական ինստիտուտի անդամ, Հաշվապահական հաշվառման ընկերության պատվավոր նախագահ, Վիճակագրության ֆրանսիական ընկերության նախագահ,տնտեսագետների հանդեսի համատնօրեն և *Revue d'economie politique-* ի գործադիր կոմիտեի անդամ։

Ալբերտ Օպետին մահացել է 1943 թվականի փետրվարի 11-ին Փարիզում։

### Ընտանիք

Ալբերտ Օպետին ամուսնացել է 1905 թվականին Մադլեն Հարմանի հետ, իսկ 1911 թվականի մարտի 19-ին ծնվել է նրանց որդին՝ Անդրե Օպետին (1911-1975, Փարիզ)։

Պարգևներ
--------

Իր ձեռքբերումների համար պարգևատրվել է՝

* Ռազմական խաչ (1914-1918) (Ֆրանսիա),
* Պատվո լեգեոնի շքանշանի հրամանատար։

Մատենագրություն
---------------

Ալբերտ Օպետին հրատարակել է մի շարք աշխատանքներ՝

* Aupetit A. Essai sur la Théorie générale de la monnaie : économie rationnelle, 1901
* Aupetit A. L’oeuvre économique de Cournot// Revue de métaphysique et de morale, 1905. 6. Année 13. Suppl. — p.377-393
* Aupetit A. Le marché financier de Paris, 1912
* Aupetit A. Le mécanisme général des phénomènes économiques, 1921—1937.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Blaug M.* Who's who in economics, Third Edition. —  Edward Elgar Publishing. — 1999.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Institut de France* AUPETIT Albert Paul Louis Charles.
3. ↑  *Alain GARRIC* André AUPETIT // *Essai de Généalogie'*.
4. ↑  Albert Aupetit, 1876-1943 // *The History of Economic Thought website*.
**Կուսկոյի թագավորություն** (կեչուա՝ *Qusqu*, իսպ.՝ *Cusco (Cuzco)*), Անդյան լեռնաշղթայում տեղակայված Կուսկոյում գտնվող փոքր թագավորություն, որը հիմնվել է 12-րդ դարում ինկերի կողմից՝ որպես փոքր քաղաք-պետություն։ Ժամանակի ընթացքում կամ պատերազմների, կամ էլ խաղաղ ձուլման հետևանքով այն ընդլայնվել է և ժառանգվել Ինկերի կայսրության (1438-1533) կողմից։

Պատմություն
-----------

Կուսկոյի շրջանում ինկերը որպես ցեղ հայտնվել են մեր թվարկության 12-րդ դարում։ Մանկո Կապակի գլխավորությամբ ստեղծվեց ոչ մեծ քաղաք-պետություն՝ Կուսկոն։

1438 թվականին արքա Պաչակուտիի գլխավորությամբ ինկերն սկսեցին ուժեղացված ընդլայնում։ Պաչակուտիի գրաված տարածքները ներառում էին գրեթե ամբողջ Անդերը։

Պաչակուտին Կուսկոյի թագավորությունը վերակազմավորեց որպես կայսրություն, դաշնային համակարգ ներդրեց, որը կազմված էր ինկերի գլխավորած կենտրոնական կառավարությունից և տեղական առաջնորդներ ունեցող 4 մարզային կառավարություններից։ Ինչպես ենթադրվում է հենց Պաչակուտին է հիմնադրել Մաչու Պիկչու քաղաքը։

### Առաջնորդներ

Կուսկոյի թագավորության արքաներ եղել են՝ Մանկո Կապակ, Սինչի Ռոկա, Լյոկե Յուպանկի, Մայթա Կապակ, Կապակ Յուպանկի։ Շատ քիչ բան է հայտնի վաղ շրջանի առաջնորդների մասին։ Ավելի ուշ տարիներին Կապակ տիտղոսը նշանակում էր դաշտային հրամանատար, Սինչի նշանակում էր առաջնորդ։ Դինաստիան սկիզբ է առնում մոտ մեր թվարկության 1200 թվականից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Covey, Alan R.; Southern Methodist University (January 2006). "Chronology, Succession, and Sovereignty:The Politics of Inka Historiography and Its Modern Interpretation". Comparative Studies in Society and History. 48 (1): 169–199. doi:10.1017/s0010417506000077

Գրականություն
-------------

* María Rostworowski. Enciclopedia Temática del Perú: Incas. Lima: El Comercio S.A. 2004.
* Editorial Sol 90. Historia Universal 5: América precolombina. Barcelona, España, 2002.
* Bushnell. Peru, Ancient people and places.
* MacQuarrie, Kim. The Last Days of the Incas. Simon & Schuster, 2007. ISBN 978-0-7432-6049-7.
**Արմեն Աբրահամի Շաքարյան** (սեպտեմբերի 1, 1955(1955-09-01), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ակնաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1995), պրոֆեսոր (1999): ՀՀ-ում մանկական ակնաբանության հիմնադիրը։ ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր մանկական ակնաբան (1985 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Շաքարյանը ծնվել է 1955 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Բաքու քաղաքում, բժիշկների ընտանիքում։ Հայրը եղել է բժշկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, Հայաստանում նեյրովիրաբուժական ծառայությունների ձևավորման առաջատարներից, մայրը կանգնած է եղել մանկական կլինիկական հեմատոլոգիայի ակունքներում։ 1972 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1977-1988 թվականներին աշխատել է Հանրապետական ակնաբուժական կլինիկական հիվանդանոցում, 1988-1997 թվականներին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի երեխաների և դեռահասների տեսողության պահպանման գիտահետազոտական լաբորատորիայի ղեկավար, 1994-1996 թվականներին՝ մանկաբուժական ֆակուլտետի դեկան, 1996-2005 թվականներին՝ պրոռեկտոր, 1997 թվականից միաժամանակ՝ Համալսարանական ակնաբուժական կլինիկայի ղեկավար, 1999 թվականից՝ աչքի հիվանդությունների ամբիոնի պրոֆեսոր։ ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր մանկական ակնաբան (1985 թվականից), Հանրապետական և Միջազգային ակնաբան, մի շարք ընկերությունների անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են երկաչյա տեսողության, տեսողության վրա բնականոն և ախտաբանաֆիզիոլոգիական գործոնների ազդեցության, կարճատեսության զարգացման ու կանխարգելման խնդիրներին։

Երկեր
-----

* Бинокулярное взаимодействие в норме и при патологии, М. 1995.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ակնաբուժական կլինիկա
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 257։
**Կրասինի փողոց** (ֆիններեն՝ Pamppalankatu), կարճ, մոտ 250 մ երկարությամբ փողոց պատմական Վիբորգի կենտրոնում։ Անցնում է Հարավային պատվարի փողոցից մինչև Ամրոցային փողոց։

Պատմություն
-----------

Փողոցը կառուցվել է Վիբորգի առաջին կանոնավոր հատակագծի համաձայն, որը 1640 թվականին կազմել է ինժեներ Անդերս Տորստենսոնը հողաշինարար Ա. Ստրենգի հետ համատեղ, ըստ որի քաղաքը բաժանված էր ուղիղ փողոցներով ուղղանկյունաձև թաղամասերի, որոնց լայնությունը հիմնականում 8,5 մետր էր։ Փողոցն ուղղեց քաղաքի ամրոցային պատի նախկին անցումը դեպի Դոմինիկյան վանքի տարածք։ Ի սկզբանե դա փոքրիկ ծառուղի էր Հարավային պատվարի և Գոսուդարև փողոցների միջև։ 1861 թվականի քաղաքի գլխավոր հատակագծի համաձայն, որը կազմել է Վիբորգի նահանգային հողաշինարար Բերնդտ Օտտո Նյուլմանը, ուղղված փողոցը միացվել էր Դիտարանի փողոցին։ Հետագայում այն երկարաձգվեց մինչև Եկատերինինսկայա փողոց՝ հասնելով մինչև հին քաղաքի բնակչի տանը։

Նախահեղափոխական Վիբորգում փողոցը կոչվում էր Ֆրեզեսկայա (շվեդերեն՝ Fresegatan): Ֆիննական Pamppalankatu անունը տրվել է Ֆինլանդիայի անկախության հռչակումից հետո` Վիբորգի պաշտպանական պատի աշտարակի անունով` Պամպալա (ֆիններեն՝ Pamppalan torni), որը կանգնած էր Հարավային պատվարի փողոցի ելքի մոտ։

Փողոցի շենքը մեծապես տուժեց խորհրդա-ֆիննական պատերազմների արդյունքում (1939-1944), որից հետո ժամանակակից անվանումը տրվեց ի պատիվ խորհրդային նշանավոր պետական և կուսակցական գործիչ Լեոնիդ Կրասինի (1870-1926), ով 1908 թվականին մեկ ամիս անցկացրել էր Վիբորգի նահանգային բանտում։

Փողոցին կից, այսպես կոչված Սոլբերգ թաղամասը (որը ձևավորվել է Ամրոցային, Կրասնոարմեյսկայա, Դիտաշտարակի և Կրասինի փողոցներով), նախատեսվում էր դարձնել թատերական և ժամանցային համալիր՝ վերականգնելով հին ճակատները։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Քաղաքացու տունը, տեսարան Կրասին փողոցից
* Տուն 4 - Ադարիդի բնակելի շենք, ճարտարապետական հուշարձան,
* Տուն 10 - բնակելի շենք, ճարտարապետական հուշարձան,
* Տուն 12 - բնակելի շենք, ճարտարապետական հուշարձան,
* Քաղաքացու տուն (Կրեպոստնայա փողոց, 13 Ա)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Выборг в середине XVI века
2. ↑  План-карта Выборга 1861 года
3. ↑  Выборг во время революции
4. ↑  Бесконечная история: власти не спешат с восстановлением Выборга

Արտաքին հղումներ
----------------

Красина ул. (Выборг) ⇒ Выборгский р-н

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կրասինի փողոց (Վիբորգ)** կատեգորիայում։ |
**Ենթակայական դերբայ**, անկախ դերբայներից մեկը, որ ցույց է տալիս գործող կամ եղող լինելը՝ որպես առարկայի հատկանիշ։ Ենթակայական դերբայն արտահայտում է առարկան բնութագրող անավարտ կերպավիճակային հատկանիշով պրոցեսայնություն (ընթացքայնություն, գործողություն)։

Ենթակայական դերբայն ունի *-ող* վերջավորությունը, որ ավելանում է *Ե* խոնարհման բայերի առաջին կամ անկատարի (օրինակ՝ *գրել-գրող, մշակել - մշակող, հասնել - հասնող* և այլն), և *Ա* խոնարհման բայերի երկրորդ կամ կատարյալի հիմքին (օրինակ՝ *հավատալ - հավատացող, հեռանալ - հեռացող, մոտենալ - մոտեցող* և այլն)։

Ենթակայական դերբայը բնորոշ է հայերենի բոլոր փուլերին (գրաբար, միջին հայերեն, բարբառներ, արևմտահայ և արևելահայ գրական լեզուներ)։ Հայ քերականության մեջ նախկինում այն ընդունվել է որպես ընդունելության երեք ձևերից մեկը և կոչվել է *ընդունելության ներկա*, ապա և՝ *ներկա դերբայ*։ *Ենթակայական* անունը տվել է Մ. Աբեղյանը։

Նախադասության մեջ ենթակայական դերբայը կարող է հանդես գալ որպես որոշիչ կամ ստորոգելի։ Սրանք ենթակայական դերբայի հիմնական կիրառություններն են։ 

* Որոշիչ - **Մոտեցող** *տղան նրա ընկերն էր։*
* Ստորոգելի - *Այնպես **գգվող** է երեկոն անափ*....

Ենթակայական դերբայը կարող է հոլովվել (ենթակայական դերբայը ենթարկվում է *Ի* ընդհանրական հոլովման) ու գործածվել նաև գոյականաբար՝ հանդես գալով գոյականին հատուկ շարահյուսական պաշտոններում.

* Ենթակա - *Պատվով **մեռնողը** փառքով է ապրում։*
* Հատկացուցիչ - **Կանչողի** *ձայնը մոտիկից էր լսվում*։
* Խնդիրներ - **Հաղթողին** *փեսի թախտի մոտ բերին։ Բոլորը նայում են* **խոսողին**։ **Հաղթողով** *հպարտանում են բոլորը։*

Եթե անորոշ դերբայը գործողության անվան կարգ է, ապա ենթակայական դերբայը գործողի անվան կարգ է։ Սակայն ենթակայական դերբայը գործողի անվան նշանակություն արտահայտող մյուս բոլոր բառախմբերից տարբերվում է քերականորեն. ենթակայական դերբային՝ որպես բայաձևի, հատուկ է բայասեռի քերականական կարգը, որ գործողի անվան նշանակություն արտահայտող գոյականներին ու ածականներին հատուկ չէ։ Օրինակ՝ *փրկիչ* և *փրկող* բառերը բառիմաստային մեծ տարբերություն չունեն, բայց դրանք քերականորեն տարբեր են, որովհետև առաջինը չի կարող կապակցվել ուղիղ խնդրի հետ, իսկ երկրորդը կարող է (օրինակ՝ *Իմ փրկիչը դու ես։ Ինձ փրկողը դու ես։*)։ Այսպիսով՝ ենթակայական դերբայի մեջ կա երկու գաղափար՝ գործողության գաղափար և առարկայի գաղափար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987, էջ 200։

Աղբյուրներ
----------

* Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2002, էջ 244-252։
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987, էջ 199-201։
* Վ. Սահակյան, Վ. Սահակյան, Հայոց լեզուն հարցերում ու պատասխաններում, Հրազդան, 2009, էջ 83։

Տես նաև
-------

* Բայ
* Անորոշ դերբայ
* Համակատար դերբայ
* Հարակատար դերբայ
**Ալեքսանդր Անդրեևիչ Բոբրովսկի** (ռուս.՝ Александр Андреевич Бобровский, հոկտեմբերի 8, 1922(1922-10-08), Ranenburg Uyezd, Ռյազանի նահանգ, Խորհրդային Ռուսաստան - նոյեմբերի 7, 1956(1956-11-07), Հունգարիա), Խորհրդային բանակի կապիտան, 1956 թվականին խորհրդային զորքերի կողմից Հունգարական հեղափոխության ճնշման մասնակից, Սովետական Միության հերոս (1956)։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Բոբրովսկին ծնվել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Ռուսաստանի Ռյազանի նահանգի Ռանենբուրգի շրջանի Լոմովոե գյուղում (ներկայում՝ Չապլիգինսկի շրջան, Լիպեցկի մարզ), գյուղացու ընտանիքում։ Ստացել է ոչ լրիվ միջնակարգ կրթություն։ 1940 թվականին զորակոչվել է Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակ։ 1941 թվականին Բալաշով քաղաքում ավարտել է օդաչուների ռազմական ավիացիոն դպրոցը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների տարիներին նախ ծառայել է Հյուսիսկովկասյան ռազմական շրջանի պահեստային ավիագնդում, ապա այլ զորամասերում։ 1945 թվականից անդամակցել է Կոմունիստական կուսակցությանը։ 1950-ական թվականներին Ալեքսանդր Բոբրովսկին ծառայել է խորհրդային բանակի հատուկ կորպուսում, որ գտնվում էր Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետության տարածքում։ 1956 թվականի նոյեմբերին կապիտան Ալեքսանդր Բոբրովսկին եղել է 177-րդ գվարդիական ռմբակոծիչ ավիադիվիզիայի 880-րդ գվարդիական ռմբակոծիչ ավիագնդի էսկադրիլիայի հրամանատար։ Աչքի է ընկել 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ճնշման ժամանակ։

1956 թվականի նոյեմբերի 7-ին Ալեքսանդր Բոբրովսկին՝ որպես Իլ-28 ռմբակոծիչի անձնակազմի հրամանատար, կատարել է ռազմական առաջադրանքը՝ լուսանկարել հունգարական ռազմական գործարանները։ Ինքնաթիռում նրա հետ միասին գտնվել են նաև ղեկապետ, գվարդիայի կապիտան Դմիտրի Կարմիշինը և ռադիստ ավագ լեյտենանտ Վլադիմիր Յարցևը։ Առաջադրանքը կատարելուց հետո՝ օդանավակայան վերադառնալու ճանապարհին, նրանց ինքնաթիռն Չեպել կղզու մոտ ենթարկվել է զենիթային գնդակոծման և ընկել։ Անձնակազմի բոլոր անդամները զոհվել են։ Բոբրովսկու, Յարցևի ու Կարմիշինի մարմինները տեղափոխվել են ԽՍՀՄ և թաղվել Ուկրաինական ԽՍՀ Լվով քաղաքի Լիչակովի գերեզմանատանը։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության՝ 1956 թվականի դեկտեմբերի 18-ի հրամանով ռազմական պարտքի կատարման ժամանակ ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար գվարդիայի կապիտան Ալեքսանդր Բոբրովսկուն հետմահու շնորհվել է Սովետական Միության հերոսի կոչում։ Նրան շնորհվել են նաև Լենինի շքանշան և մեդալներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Ալեքսանդր Բոբրովսկին «Երկրի հերոսները» կայքում»։ *warheroes.ru*։ Վերցված է 29 հոկտեմբերի, 2016

Գրականություն
-------------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Дорогой славы и бессмертия. — Воронеж, 1966.
**Արմենուհի Սմբատի Հովյան** (նոյեմբերի 7, 1891(1891-11-07), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1944, Թիֆլիս), հայ խորհրդային հեղափոխական, ԽՄԿԿ անդամ (1911)։

Սովորել է Բաթումի գիմնազիայում, Օդեսայի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետում և Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտում։ Հեղափոխական գործունեությունն սկսել է 1905 թվականից՝ մասնակցելով գիմնազիայում ստեղծված սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպության աշխատանքներին։ Օդեսայում ուսանելու շրջանում կապեր է հաստատել տեղի սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպության հետ, մասնակցել դրա աշխատանքներին։ 1910 թվականին դասադուլին մասնակցելու համար ենթարկվել է հետապնդումների և հեռացել Օդեսայից։ 1910-1912 թվականներին Թիֆլիսում Ելենա Ստասովայի և Սուրեն Սպանդարյանի ցուցումներով շարունակել է հեղափոխական գործունեությունը։ 1912 թվականին ձերբակալվել և աքսորվել է Սիբիր (Կանսկի գավառի Ագինսկոյե գյուղ), որտեղ միացել է Սպանդարյանի գլխավորած «Պրավդիստների» խմբակին։ 1916 թվականին, հիվանդության պատճառով, տեղափոխվել է Մինուսինսկ, մասնակցել արհմիությունների և սովետների կազմակերպման աշխատանքներին։ Հոկտեմբերյան պետական հեղաշրջումից հետո Ղրիմում մասնակցել է (1918) սպիտակ-գվարդիականների դեմ մղվող մարտերին։ 1918 թվականի վերջին մեկնել է Մոսկվա, նշանակվել է Ղրիմի հեղկոմի լիազոր ներկայացուցիչ։ 1920-1922 թվականներին եղել է Ղրիմի մարզային կոմիտեի հայկական սեկցիայի քարտուղարը։ 1922-1928 թվականներին կուսակցական-խորհրդային աշխատանք է տարել Մոսկվայի և Ղրիմի մարզային կոմիտեներում։ 1931-1936 թվականներին սովորել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 574.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 574)։*  |
**Ենոք Համբարձումի Շաշիկյան (Բաղդիկ)** (նոյեմբերի 23, 1922(1922-11-23), Աբուլ, Ախալքալաքի շրջան, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրաստան - փետրվարի 24, 2001(2001-02-24), Սուխում, Վրաստան), հայ մանկավարժ, երգահան-երաժիշտ, հասարակական գործիչ։ Աբխազիայի մշակույթի վաստակավոր աշխատող (1983):

Կենսագրություն
--------------

Ենոք Շաշիկյանը ծնվել է 1922 թվականին Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Աբուլ գյուղում։ 1944 թվականից բնակվել է Աբխազիայում, ստեղծագործել հայաբնակ վայրերում, հայկական դպրոցներում դասավանդել երաժշտություն։ Սուխումի մշակույթի ժողովրդական ստեղծագործության հանրապետական տներին ու ֆիլհարմոնիային կից կազմակերպել և ղեկավարել է ժողովրդական երգի ու պարի ինքնագործ անսամբլներ, որոնք հանդես են եկել նաև Ստավրոպոլի և Կրասնոդարի երկրամասում, Վրաստանում և Հայաստանում։

Շահումյանովկայում կազմակերպել է սիրողական դրամատիկական խումբ, որը բեմադրել է արևելյան սիրավեպեր և հայ դասական գործեր (այդ թվում` Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբարը». հաջող դերակատարման համար Շաշիկյանը ստացել է **Բաղդիկ** մականունը)։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հեղինակել է մի շարք երգեր։

**Երգեր**

* «Հայաստան»
* «Երգ Սուխումի մասին»
* «Երևան»
* «Շոթա Ռուսթավելի»
* «Աբխազիայի սիրուն աղջիկ»
* «Սայաթ-Նովա»
* «Մեսրոպ Մաշտոց»
* «Արարատ»
* «Ծխախոտագործ աղջիկ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համերգ՝ նվիրված Ենոք Շաշիկյանի 90-ամյա տարելիցին
**Արմինե Բաբայան**, բազմաժանր նկարիչ է, նկարել է դիմանկարներ, նատյուրմորտներ, բնանկարներ։ Ապրել և ստեղծագործել է Փարիզում։ Ֆրանսիացի ամուսնու ազգանունով կոչվել է Կարբոնել։ Նկարչուհու նուրբ քնարականությամբ ներծծված ստեղծագործունները չեն ունեցել դարի ոգուն համապատասխան գրավիչ էֆեկտներ, և նա մնացել է աննկատ՝ հակառակ իր ունակությունների։ Նրա գործերի վերարտադրումը պարբերական մամուլում այնքան հազվադեպ են, որ դրանց հիման վրա հնարավոր չէ նրա ստեղծագործությանը սպառիչ բնութագիր տալ։ Նա արտասահմանի հայ նկարիչների շրջանում մեկն էր այն արվեստագետներից, որոնք տուրք չեն տվել օտար ազդեցություններին և համեմատաբար հարազատ են մնացել հայ ազգային արվեստի ավանդույթներին։ Նա ստեղծագործել է Փարիզում հազարավոր արվեստագետների շրջապատում, որոնց հետ մրցակցելը բավականաչափ դժվար է եղել, եթե ոչ անհնար։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1876 թվականին Թիֆլիսում Ավետիք Բաբայանի ընտանիքում։ Հակում դեպի նկարչություն նրա մեջ սկսել է երևալ մանկությունից՝ դպրոցում սովորելու տարիներից։ Նրա մեջ դեպի նկարչությունը եղած սերը զարգացնելու համար նպաստավոր են եղել թե՛ ընտանեկան և թե՛ դպրոցական միջավայրը։ Նրա հայրը կրթված, անվանի բժիշկ էր Թիֆլիսում, իսկ մայրը՝ Սոֆյա Բաբայանը, Գերմանիայում բարձրագույն կրթություն ստացած կիրթ անձնավորություն էր, զբաղվում էր մանկավարժությամբ, տիրապետում էր մի քանի լեզուների՝ գերմաներեն, ռուսերեն, վրացերեն, հայերեն։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Արմինե Բաբայանը նոր խոսք չի ասել, շարունակել է սահմանափակվել 19–րդ դարի նախաիմպրեսիոնիստական շրջանի արվեստի ռեալիստական ավանդույթներով։ Բաբայանի նախասիրած ժանրերից ավելի կատարյալը դիմանկարն է, որում ավելի նկատելի է նրա մասնագիտական կարողությունը։
Արմինե Բաբայանի լավագույն դիմանկարներից է «Սոֆյա Բաբայանի դիմանկարը», «Ընթերցանություն» խորագրով դիմանկարը, քրոջ՝ Շուշանիկ Բաբայանի, քրոջ ամուսնու՝ Լուի Լալուայի, կոմպոզիտոր Լեոն Ալգազիի, Արշակ Չոպանյանի, տիկին Ֆանտայի դիմանկարները։ Արմինե Բաբայանը նկարել է նաև բազմաթիվ տղամարդկանց, կանանց, օրիորդների, երեխաների դիմանկարներ, որոնք մնում են անհայտ։ Բաբայանի ստեղծագործություններում կան մանուկներին նվիրված պատկերներ։ Մանուկներին նվիրված գործերը բազմազան են։ Պարբերական մամուլում հաճախակի հրապարակված գործերից է «Փոքրիկ աղջիկը տիկնիկի հետ» նկարը։ Նրա նատյուրմորտներից են «Շուշանները պարտեզում», «Վարդեր և մեխակներ», «Կարմիր և սպիտակ վարդեր», «Խնձորենու ծաղկած ճյուղը», «Քրիզանթեմներ» և այլն։

Ցուցահանդեսներ
--------------

1900 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսներին, որոնք կայացել են 1926, 1928, 1929, 1931 թվականներին։ Նա նույնիսկ ընտրվել է Փարիզի գեղարվեստի ազգային ազգային ընկերության անդամ՝ պարբերաբար մասնակցություն ունենալով այդ ընկերության կազմակերպած ցուցահանդեսներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ե․ Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան,1987
**Նիկոլայ Սերգեևիչ Աֆրամեև** (ռուս.՝ Николай Сергеевич Афрамеев, 1894, Վյազմա, Սմոլենսկի գավառ, Ռուսական կայսրություն), ռուս խորհրդային արձակագիր, գրական ֆունկցիոներ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1894 թվականին երկաթուղային մեքենավարի ընտանիքում։ Ավարտել է Վյազմայի վարժարանը (1912), ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ։ 1913 թվականին տեղափոխվել է իրավագիտության ֆակուլտետ, սակայն շուտով կալանավորվել է գործադուլի կոչ անելու համար։ Որոշ ժամանակ ապրել է Վյազմայում, Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո տեղափոխվել է Մոսկվա։ Աշխատել է որպես գթասրտության եղբայր տիֆային հիվանդանոցում, ապա Քաղաքների միության տրանսպորտային բաժնում (որտեղ ընկերացել է Իվան Երոշինի հետ) և Մոսկվայի խորհրդի տրանսպորտային բաժնում։ 1919 թվականին գործուղվել է Սիմբիրսկ, որտեղ աշխատել է որպես պարենգործակալ, ապա նահանգային պարենային կոմիտեում և նահանգային միությունում։

1921 թվականին վերադարձել է Մոսկվա, աշխատել Ցենտրոսոյուզում։ 1922 թվականի գարնանը միացել է «Твори!» պրոլետարական գրական խմբին, նույն տարվա աշնանը խմբի մասնակիցների մեծ մասի հետ ընդունվել է ԲԳԳԻ, որն ավարտել է 1925 թվականին։ 1924 թվականին ընդունվել է «Кузница» (հայ․՝ «Դարբնոց») խումբ։

1927 թվականից շատ է զբաղվել գրական-կազմակերպչական գործունեությամբ՝ սկզբում ՄԳևԿԴՄ-ում, ապա «Դարբնոցի» և Լիտֆոնդի քարտուղարությունում։ Եղել է «Մալեևկա» ստեղծագործական տան կազմակերպիչներից մեկը։ 1934 թվականին դարձել է Խորհրդային գրողների միության անդամ։

1941 թվականի հուլիսին ընդգրկվել է ժողովրդական աշխարհազորայինների մեջ, ծառայել «Գրողների վաշտում»։ Անհետ կորել է 1942 թվականի մարտին։

Ստեղծագործություն
-----------------

Առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1917 թվականին «Դերևենսկայա պրավդա» թերթում, հաջորդ տարիներին պարբերականում հայտնվել են ևս մի քանիսը։ Պրոֆեսիոնալա մակարդակում զբաղվելով գրականությամբ՝ բանաստեղծություններ այլևս չի գրել, անցել է արձակի։ 1932 թվականից հետո չի տպագրվել։ Մաքսիմ Գորկու «Մալվա» պատմվածքի և «Մայրը» (1940) վիպակի հիման վրա գրել է ռադիոյի բեմադրություններ։

### Գրքեր

* Слободка и другие рассказы. Л. 1925
* Беспокойные (повесть). М. 1927
* Заноза (повести и рассказы). М. 1930
* Славные дни. М. 1932

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Рунин Б.* Писательская рота // *Новый мир* : журнал. — 1985. — № 3.
2. ↑  Афрамеев Н. Заноза. Повести и рассказы. Обложка работы А.А. Полозовой. М. Издательство «Федерация», 1930.

Գրականություն
-------------

* Краткая автобиография // Строка, оборванная пулей. М. 1976, с. 71—73
* Писатели Москвы — участники Великой Отечественной войны. М. 1997

Արտաքին հղումներ
----------------

* Память народа
* Фонд Н. С. Афрамеева в РГАЛИ Archived 2021-05-17 at the Wayback Machine.
**Չաուս Մարտոն Կրիշտոֆ** (1797, Տրանսիլվանիա, Ռումինիա - 1860, Պեշտ, Հունգարիա), բժիշկ։ Բժշկագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Մարտոն Կրիշտոֆը ծնվել է 1797 թվականին Տրանսիլվանիայի Սատմարի մարզի Ֆելշյո-Բանյե քաղաքում։ 1820 թվականին ավարտել է Բուդապեշտի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Պեշտում զբաղվել է բժշկական գործունեությամբ, դասավանդել է Վիեննայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, 1831-1848 թվականներին եղել է Հունգարիայի թագավորական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի դեկան, 1848-1860 թվականներին՝ պրոռեկտոր։

Հեղինակ է «Ներքին օրգաններում արյան մարմնիկների շարժման առեղծվածային գործոնները» աշխատության։ Զբաղվել է հունգարական անատոմիայի տերմինաբանության հարցերով։ Մասնակցել է Հունգարիայի հայկական գաղութի հասարակական կյանքին, նյութական օգնություն է ցույց տվել կարիքավոր ուսանողներին, սեփական միջոցներով գնել լաբորատոր սարքեր։ Չաուսի գրքերի մեծ հավաքածուի հիման վրա ստեղծվել է Բուդապեշտի պետական բժշկական գրադարանը։

Պարգևներ
--------

1859 թվականին Չաուսին շնորհվել է «թագավորական խորհրդատու» տիտղոսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
«**Ես խենթ եմ**» (ռուս.՝ «I'm Crazy»), Ջ․ Դ. Սելինջերի պատմվածքը որը գրվել է *Collier’s* ամսագրի 1945 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թողարկման համար։ Չնայած պատմվածքի թաքնված մելանխոլիային, ամսագիրը նկարագրել է այն որպես «երեխայի հուզիչ պատմություն, որի միակ սխալն այն էր, որ նա հասկանում էր մարդկանց այնքան լավ, որ նրանց մեծ մասը շփոթված էին, և միայն շատ քչերը կարողացան հավատալ նրան»։

«Ջերոմ Դեյվիդ Սելինջերը պատերազմում անցկացրել է ընդհանուր առմամբ 299 օր։ Այս բոլոր օրերին նա ենթարկվել է մտավոր, հոգևոր և ֆիզիկական հարձակման, գուցե դրա համար էլ նրա բոլոր հետագա ստեղծագործություններն այսպես թե այնպես պատմում են աշխարհի փխրունության մասին։ Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո առաջին օրը նշանավորվել է նոր պատմվածքով, որի վերնագիրն ինքնին խոսուն է»— գրել է ռուս գրող Աֆանասի Մամեդովը։

Պատմվածքը ներկայացվում է Հոլդեն Քոլֆիլդի անունից։ Ավելի ուշ Սելինջերը վերաշարադրել է այս պատմվածքը, որպեսզի այն ներառի իր «Տարեկանի արտում՝ անդունդի եզրին» դասական վեպում։

Սյուժե
------

Հոլդեն Քոլֆիլդը հեռացվել է դպրոց-պանսիոնատից։ Նա հետևում է բլրի վրայից հետևում է բասկետբոլային խաղին և հրաժեշտ տալիս դպրոցին։ Այնուհետև նա գնում է պատմության տարեց ուսուցիչ պարոն Սպենսերի մոտ, որը վրդովված է նրա ակադեմիական անբավարար առաջադիմության պատճառով և խրատում է նրան։ Հոլդենը պատմում է, թե ինչպես է գնացքում հանդիպել իր «անպետք» համակուրսեցու մորը։ Ինքը ստել է նրան, թե ինչ հրաշալի է նրա որդին, քանի որ մտածել է, որ դա կմխիթարի նրան։ Հոլդենը խոստովանում է, որ ցավում է իր հեռացման համար հիմնականում այն պատճառով, որ չի հասցրել փորձել դահուկային կոշիկները, որոնք վերջերս ստացել է մորից։ Չնայած կոշիկներն այնպիսին չէին, ինչպիսին ինքն էր ցանկանում, բայց տխուր է մտածել մոր մասին, որը, անշուշտ, շատ ժամանակ է ծախսել որդու համար նվեր գնելու համար։

Չնայած պարոն Սպենսերի հանդեպ համակրանքին, Հոլդենը հասկանում է, որ իրենից ոչ կարեկցանք, ոչ ապրումակցում չի ստանա, ուստի հանկարծակի հրաժեշտ է տալիս և հեռանում։ Գիշերային գնացքով նա ժամանում է Նյու Յորք և մտնում իր ընտանիքի բնակարան։ Նա խոսում է իր կրտսեր քույրերի՝ Ֆիբիի և Վիոլայի հետ։ Նույնիսկ Ֆիբին է կշտամբում նրան ուսման մեջ ունեցած անհաջողության համար։ Հոլդենը վերջապես խոստովանում է իր ծնողներին, որ կրկին հեռացվել է։ Նա հանգում է այն եզրակացության, որ իրեն դպրոց չեն ուղարկի, և այժմ իրեն սպասում է տհաճ աշխատանք գրասենյակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Slawenski Kenneth (2010)։ «Sallinger Uncollected Stories»։ *Dead Caulfields*։ «"I'm Crazy" is an early version of Holden's departure from prep school that later shows up in *The Catcher in the Rye*.»
2. ↑  "I'm Crazy" [story in Collier's, December 22, 1945] - SALINGER, J.D. | Between the Covers Rare Books
3. ↑  I'm Crazy, by J.D. Salinger, COLLIER'S WEEKLY - The Unz Review
**Արշավիր Վահանի Մխիթարյան** (հոկտեմբերի 25, 1912(1912-10-25), Շիրվանշեխ, Բիթլիսի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - նոյեմբերի 21, 1956(1956-11-21), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1940 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Բուլանըխի գավառի Շերվանշեխ գյուղում։ 1930 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ուսումնարանը և երեք տարի ուսուցչություն արել Ապարանի շրջանի Ալիքուչակ (հետո՝ Քուչակ) գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1941 թվականին «Գրիգոր Նարեկացի» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1937-1942 թվականներին դասախոսել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտում։ 1944-1956 թվականներին եղել է Լենինականի Մ. Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պրոռեկտորը և հայ գրականության ամբիոնի վարիչը։ Մահացել է Լենինականում։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

Ա. Մխիթարյանի երկերի մատենագրություն
------------------------------------

* Գրիգոր Նարեկացի, Տաղեր։ Տեքստի թարգմանությունը, ներածությունն ու ծանոթագրությունները՝ Արշավիր Մխիթարյանի, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 128 էջ։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 392-393
Բոնբոնիերկա
**Բոնբոնիերկա** (ֆր.՝ bonbonnière — կոնֆետների տուփ, ֆր.՝ bonbon — կոնֆետ), փոքրիկ, գեղեցիկ փաթեթավորված տուփ կամ պարկ կոնֆետների համար։

Պատմություն
-----------

Պատմությունը վկայում է, որ դեռևս Հին Հռոմում հարսանիքների ժամանակ բոլոր հյուրերին նուշ և չորացված մրգեր էին հյուրասիրում, որպես պտղաբերության և բարգավաճման խորհրդանիշ։
Ռուսաստանում ընդունված էր հյուրասիրել սիրելի հյուրերին հարսանիքների, մկրտությունների, ծննդյան խնջույքներին, նվիրել փոքրիկ նվերներ։ Շատ հաճախ նվիրում էին հյուրերին քաղցր բուլկիներ, ընկուզեղեն, չորամրգեր։
Հայաստանում հարսի չամուսնացած ընկերուհիներին նվիրում էին գեղեցիկ փաթեթավորված կոնֆետներ, որոնք կոչվում են «տարոսիկներ»։ Աղջիկները դրանք պահում էին բարձերի տակ, որպեսզի երազում տեսնեն իրենց փեսացուին։ Եթե երազում կիսեիր քո երջանկությունը, ապա երջանկությունդ կկրկնապատկվեր։
Առաջին բոնբոնիերկաները հայտնվել են 15-16-րդ դարերում։ Հիմնականում դրանք օգտագործում էին եվրոպացի ազնվականները՝ պատվիրելով հայտնի ոսկերիչներից։ Դրանք լինում էին երկու տեսակի.

* Բարձր խորանարդիկների ձևով կամ փոքրիկ սունդուկների տեսքով՝ կոնֆետներն իրենց մեջ պահելու համար (դրանք պատրաստվում էին մեղրից, ոսկուց, արծաթից, բնական կոժից, ճենապակուց, բյուրեղապակուց, զարդարված էին ադամանդներով և թանկարժեք քարերով)։
* Ստվարաթղթից պատրաստված հարթ տուփեր, որոնք լցված էին հրուշակեղենով։ Առաջին շարքում շարված էին փխրուն կոնֆետներ՝ լիկյորի միջուկով, շաքարներ և այլ քաղցրեղեն (այդ ժամանակ շաքարը չափազանց թանկ հաճույք էր համարվում և հասանելի էր սակավաթիվ մարդկանց)։

Ներկայիս բոնբոնիերկաները խիստ տարբերվում են առաջվաններից, հիմնականում օգտագործվում են պլաստմասե, ապակե կամ ստվարաթղթե տուփեր։ Այժմ առավել հայտնի են կտորներից պատրաստված, ասեղնագործած տուփերը։

Արդիականություն
---------------

Այժմյան բոնբոնիերկաների տուփերի վրա նշվում են մի քանի տվյալներ՝ արտադրող ընկերության անվանումը, գործարանը, արտադրման տարեթիվը, գինը, քաշը։
Բոնբոնիերկաները հաճախ դառնում են հավաքածուներ, քանի որ տեղեկություն են տալիս հրուշակեղենի արտադրության պատմության մասին։

Հարսանեկան բոնբոնիերկաներ
-------------------------

Շնորհիվ հին եվրոպական հարսանեկան սովորույթների՝ բոնբոնիերկաները տրվում էին ներկա հյուրերին, որպես շնորհակալության նշան։ Հաճախ դրանց ներսում լինում էին հնարավոր բոլոր քաղցրեղենները՝ կոնֆետներ, շոկոլադ, մարմելադ։ Երբեմն քաղցրեղենի հետ հյուրերին նաև փոքրիկ հուշանվերներ են տալիս։ Յուրաքանչյուր հարսանեկան բոնբոնիերկա պարունակում է հինգ կոնֆետ, որոնք խորհրդանշում են առողջություն, երկար կյանք, ուրախություն, հաջողություն և բարեկեցություն։ Բոնբոնիերկաները զարդարում են գունավոր նկարազարդ թղթերով, տարբեր դեկորացիաներով։ Դրանք ընդունված է բաժանել հյուրերին հարսանիքի վերջում։

Գրականություն
-------------

* *Պախլյոբկին Վիլյամ Վասիլևիչ* Խոհանոցային մշակույթի մեծ հանրագիտարան — ISBN 978-5-9524-2873-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Що таке бонбоньєрка, і чи їдять їх? Archived 2014-12-13 at the Wayback Machine. (ուկր.)
| **՞**Հազազ թուրքմենական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Խլածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Մորմազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Հազազ |
|
|
| Տեսակ | Հազազ թուրքմենական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lycium turcomannicum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հազազ թուրքմենական** (լատին․՝ Lycium turcomannicum), մորմազգիների ընտանիքի, հազազ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 1,5-2,5 մ բարձրությամբ, ամուր, հանգուցավոր ճյուղերով և ճիպոտանման, փշավոր ընձյուղներով։ Փշերը մանր են կամ խոշոր, 0,5-6 սմ երկարությամբ։ Դրանք մեծ մասամբ կրում են բողբոջներ, տերևներ և ծաղիկներ։ Տերևները երկարավուն, հակառակ նշտարաձև են, մեծ մասամբ տափակ գագաթով, 2-6 սմ երկարությամբ և 0,2-0,8 սմ լայնությամբ, կապտականաչավուն են, մսալի։ Ծաղիկները բաց մանուշակագույն են, հավաքված փնջերում, 2-6-ական հատ։ Հատապտուղը ձվաձև գնդաձև է, 0,4-0,8 սմ երկարությամբ, կարմիր։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են մայիս-հուլիսին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Միջին Ասիայում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Մեղրիում, որտեղ աճում է չոր, քարքարոտ լանջերում, ծ. մ.-ից 1 000 մ բարձրությունների վրա։

Կիրառություն
------------

Աչքի է ընկնում երաշտադիմացկունությամբ, շոգադիմացկունությամբ, աղադիմացկունությամբ։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, ցրտադիմացկուն է և լուսասեր։

Առատ արմատային մացառներ տալու շնորհիվ խորհուրդ է տրվում օգտագործել հակաէրոզիոն տնկարկներում։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով և արմատային մացառներով։ Կանաչապատման բնագավառում կարելի է օգտագործել չոր, քարքարոտ, անբերրի լանջերի ձևավորման, ինչպես նաև քարապարտեզներում, ալպինարիաներում մշակելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 303։
**Բորիս Բուրենին** (ռուս.՝ Борис Анатольевич Буренин, 1893, Վոլոգդա, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 4, 1937(1937-09-04), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային ռազմական գործիչ, դիվիզիայի հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Բորիս Բուրենինը ծնվել է Վոլոգդա քաղաքում։ Վոլոգդայի ռեալական ուսումնարանն ավարտելուց հետո 1914 թվականին զորակոչվել է բանակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, Գրոխովսկի 182-րդ հետևակային գնդի ենթասպա։ Պարգևատրվել է Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշանով։ 1917 թվականին ավարտել է Գլխավոր շտաբի Ակադեմիայի 1-ին հերթի արագացված դասընթացները։ 1917 թվականի վերջին ստացել է շտաբս-կապիտանի աստիճան և նշանակվել 32-րդ հետևակային դիվիզիայի շտաբի ավագ համհարզ։ Դիվիզիայի կոմիտեի կողմից ընտրվել է դիվիզիայի շտաբի պետ։

ԲԳԿԲ
----

ԲԳԿԲ-ի (Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ) կազմում ընդգրկվելուց հետո սկզբում զբաղեցրել է ՌՍՖՍՌ Հյուսիսային ռազմաճակատի օպերատիվ կառավարման պետի օգնականի, այնուհետև պետի պաշտոնները։ 1918 թվականի ապրիլից մինչև սեպտեմբեր շարունակել է ուսումը Ռազմական ակադեմիայի բարձր կուրսում։ Չելյաբինսկի շրջանում չեխոսլովակյան կորպուսի հետ մասնակցել է մարտերին։ Ընդգրկվել է Գլխավոր շտաբի ցուցակներում (1920)։ Սովետա-լեհական պատերազմի ժամանակ զբաղեցրել է 18-րդ հրաձգային դիվիզիայի պետի պաշտոնը։ Հուլիսյան հարձակումների արդյունքներով պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Վարշավյան ճակատամարտից հետո դիվիզիայի հետ ներկալվում է Արևելյան Պրուսիա։ Սկզբում գտնվում էր «Արիս» ճամբարում, այնուհետև փոխադրվում է Զալցվեդելի ճամբար։ Գերմանիայից Ռուսաստան վերադառնալուց հետո աշխատել է Հեղափոխական ռազմական խորհրդի Դաշտային շտաբում։ 1924 թվականին զորացրվել է, հետագայում աշխատել է հողագործության ժողկոմատի համակարգում։

Մահ
---

Մահացել է 1937 թվականին Մոսկվայում, թաղված է Նովոդեվիչևյան գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Военный орден святого великомученика и победоносца Георгия. Биобиблиографический справочник» РГВИА, М. 2004
2. ↑  Кавтарадзе А. Г. «Николаевская военная академия при Временном правительстве» //Военно-исторический журнал. 2002. № 9
3. ↑  Сборник лиц, награждённых орденом Красного Знамени (РСФСР) и почётным революционным оружием
4. ↑  Михась Машара «Шёл двадцатый год» Москва 1977 г. стр. 187
**«Եվրոպայի առևանգումը»**, իտալացի նկարիչ Լուկա Ջորդանոյի նկարը, ստեղծվել է 1675-1676 թվականներին և ներկայում գտնվում է Էրմիտաժի հավաքածուում։

Պատմություն
-----------

Նկարում ներկայացված է բազմաթիվ անտիկ հեղինակների կողմից հիշատակված հայտնի առասպելական դրվագ՝ Եվրոպայի առևանգումը ցլի կերպարանք առաջ Զևսի կողմից։

Նկարի երքևի ձախ անկյունում առկա է նկարչի ստորագրությունը՝ Jordanus F։ Նկարի ստեղծման հանգամանքներն ու նրա վաղ պատմությունը հայտնի չեն։ Այն գտնվել է Բեռլինի խորհրդական Տրիբլի հավաքածուում։ Հավանաբար վերջինս նկարը գնել է Փարիզւմ, որտեղ արվել էր նկարի փորագրությունը Ժակ Բովարլեի կողմից։ 1771 թվականին նկարը Տրիբլից գնվել է Էրմիտաժի համար։ 19-րդ դարում նկարը պահվել է Տավրիկյան պալատում։ 20-րդ դարի սկզբին այն տեղադրվել է Էրմիտաժի թատրոնի ճեմասրահի առաստաղային պլաֆոնում և հանվել Էրմիտաժի կատալոգներից։ 1970-ական թվականների սկզբին այն հանվել է պլաֆոնից և փոխարինվել ժամանակակից պատճենով։ Նկարը չի ցուցադրվել Էրմիտաճի հիմնական հավաքածուում, սակայն պարբերաբար մասնակցում է ցուցահանդեսների։

Հայտնի է զույգ նկար՝ «Գալատեայի հաղթահանդեսը» (ռուս.՝ «Триумф Галатеи»), որը նույնպես Տրիբլից գնվել է Էրմիտաժի համար։ Դրանից բացի, գոյություն ունեն ևս երկու նկարներ, որոնք ունեն մեծ չափեր, բայց Էրմիտաժի նկարների հետ կազմում են մեկ ամբողջական շարք։ Դրանք են «Պարիսի դատը» (254 × 361 սմ) և «Սաբինուհիների առևանգումը» (260 × 365 սմ), որոնք Տրիբլից գնել է Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ II-ը Պոտսդամի Սան Սուսի պալատի համար, որտեղ էլ նրանք գտնվում են մինչ այժմ։ Այդ բոլոր նկարները ոճական տեսանկյունից մոտ են Ջորդանոյի «Գալաթեային», որը գտնվում է Ֆլորենցիայում՝ Պալացո Պիտտիի հավաքածուում և դրա նման թվագրվում են 1675-1677 թվականներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7
2. ↑  Государственный Эрмитаж. — Джордано, Лука. «Похищение Европы»
3. ↑  Всеволожская, 2013, էջ 87—89
4. ↑  Государственный Эрмитаж. — Джордано, Лука. «Триумф Галатеи»
5. ↑  Всеволожская, 2013, էջ 88—89

Գրականություն
-------------

* *Всеволожская С. Н.* Государственный Эрмитаж. Итальянская живопись XVII века: Каталог коллекции. — СПб.: Изд-во Государственного Эрмитажа, 2013. — 344 с. — ISBN 978-5-93572-521-1
* *Hand F.* Kunst und Altertum in St. Petersburg. — Weimar, 1827. — Bd. 1. — 390 с.
**Երկաթյա տուն** (նաև **Կասա դե Ֆիեռո**, **Կասա դե Իեռո**; իսպ.՝ La Casa de Fierro), 1887 թվականին կառուցված հայտնի երկհարկանի առանձնատուն Պերուի Իկիտոս քաղաքում։ Ինչպես Ամազոնաս թատրոնը Բրազիլիայի Մանուս քաղաքում, Իկիտոսի Երկաթյա տունը 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի «կաուչուկի տենդի» ժամանակվա «հիասքանչ դարաշրջանի» խորհրդանիշ է դարձել լատինաամերիկյան այս շրջանի համար։ Այդ ժամանակ Իկիտոսի պլանտատորները կաուչերոները հումքի արտահանման համար այնքան տարադրամ էին վաստակում, որ տարբեր «նորօռլեանական» փորագրանախշերով պատշքամբներով, մարմարե առանձնատները հայտնվում էին քաղաքում իրար ետևից։ Բայց հատկապես երկաթյա տունն է գերել է ժամանակիցներին, իր համարձակ մտահղացմամբ։

Պատմություն
-----------

Տունը կառուցել սելվասի կենտրոնում որոշել էր տեղական միլիոնատեր Անսելմո դե Ագիլան։ Նախագծել է ֆրանսիացի ճարտարապետ Գուստավ Էյֆելը, որը հետագայում ստեղծել է Էյֆելյան աշտարակը։ Հեքիաթային հարստությւն դիզած պերուացի միլիոնատերերը ցանկանում էին Իկիտոսը վերածել պերուական Փարիզի։ Ճարտարապետը տան դետալները ձուլել է տվել Բելգիայի Էսսոյի ձուլարանում և ուղարկել Պերու։ Դետալները Իկիտոս է հասցրել բրազիլական «Պերսևերանսա» շոգենավը։ Լատիմնաամերիկյան վերամբարձ ոճով տան իսպաներեն անունը փոխարինել են լատիներենով։

Ստեղծում
--------

Փայտաշեն քաղաքում ունենալ Եվրոպայում ձուլված երկաթյա տուն, համարվում էր ճոխության գագաթնակետ։ Հասարակածային անձրևները քայքայում էին մետաղը, և կոռոզիայի դեմ պայքարը թանկ էր նստում։ Հավաքելուց հետո պարզվեց, որ տունը ապրելու համար պիտանի չէ, քանի որ արևը տաքացնում էր մետաղը։ Դոն Ագիլեն վաճառել է տունը իր ընկեր կաուչերո Ամբոսիո Մորալեսին, որը նույնպես երկար չի պրել այդ տանը։ Շինությունը անընդհատ ձեռքից ձեռք է անցել։ 1985 թվականին այնտեղ ակումբ է բացվել, որը ջերմաստիճանի պատճառով ցերեկները փակ է եղել ու գործել է կեսգիշերից հետո. ։ Տան ժամանակակից տերը՝ Ջուդիթ Ակոստա դե Ֆորտեսը տան առաջին հարկում հուշանվերների խանութ է բացել, իսկ երկրորդ հարկում «Ամազոնաս» սրճարանն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
3. ↑  Իկիտոսի երկաթյա տունը / Կուրանդերոս ակումբ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Juegos Divertidos Archived 2019-05-22 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Iquitos: following the route of the rubber boom (անգլ.)
* La Casa de fierro d'Iquitos (Pérou): Une oeuvre du "magicien du fer" (Gustave Eiffel) en pleine Amazonie (ֆր.)
* La Casa de Fierro d'Iquitos (Pérou): Gustave Eiffel en pleine Amazonie (ֆր.)
* (German) Monsieur Eiffel in the Amazonian Jungle (անգլ.)
* Iquitos Times Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine. "Any Old Iron?" (անգլ.)
* ikitos.com A brief history of the Iron House. (անգլ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Երկաթյա տուն** կատեգորիայում։ |
Արցախի անձնագիր
**Արցախի անձնագիր**, պաշտոնական փաստաթուղթ, որը տրամադրվում է Արցախի Հանրապետության քաղաքացիներին՝ ճանապարհորդելու երկրի պետական սահմաններից դուրս։ Փաստաթուղթը տրամադրվում է նաև անձի նույնականացումն իրականացնելու համար։ Արցախի Հանրապետության անձնագրերը տրամադրվում են Սահմանադրության 2006 թվականին ընդունված փոփոխության հիման վրա։

Ֆիզիկական նկարագիր
------------------

Արցախի սովորական անձնագիրը մուգ կարմիր գույնի է, որի վրա ոսկեգույնով պատկերված է Արցախի զինանշանը։ Վերջինս գտնվում է կազմի կենտրոնական հատվածում։ Իր արտաքին տեսքով անձնագիրը նման է Հայաստանի Հանրապետության անձնագրին։ Անձնագրի կազմի վրա, ոսկեգույն տառերով, հայերենով և անգլերենով գրված է «*Արցախի Հանրապետություն*» և «*Անձնագիր*» բառերը։ Անձնագիրը տրման պահից վավերական է 10 տարի ժամկետով։ Անձնագրի բովանդակությունը հասանելի է հայերենով և անգլերենով։

Ճանապարհորդություն և ճանաչում
-----------------------------

Արցախի չճանաչված լինելու պատճառով անձնագիրը չի ընդունվում միջազգային հանրության կողմից և օգտագործվում է միայն Արցախի սահմանների ներսում և հետխորհրդային երեք մասամբ ճանաչված երկրներում՝ Աբխազիայում, Հարավային Օսիայում և Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետությունում՝ որպես Չճանաչվածա անկախ պետությունների համագործակցության անդամ երկրներ։ Համագործակցության անդամ պետություններն սահմանել են վիզայի ազատականացման ռեժիմ անդամ չճանաչված երկրների համար։ Ի հավելումն, Արցախի Հանրապետության քաղաքացիները, առանց վիզայի, կարող են ճանապարհորդել Հայաստան։

Արցախում օրինական է երկքաղաքացիությունը, որի պատճառով Արցախի քաղաքացիները օտարերկրյա պետություններ մեկնում են Հայաստանի անձնագրերով։ Արցախի Հանրապետության քաղաքացիները նաև Հայաստանի քաղաքացիներ են։ 2012 թվականին բազմաթիվ սիրիահայերի տրամադրվել է Արցախի Հանրապետության անձնագիր։

Տես նաև
-------

* Հայկական անձնագիր
* Արցախի Հանրապետության վիզային քաղաքականություն
* Արցախի արտաքին քաղաքականություն
* Արցախի քաղաքական կարգավիճակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑