**Երկխոսություն տոնածառի մոտ** (ռուս.՝ Диалог у новогодней ёлки), բանաստեղծ Յուրի Լևիտանսկու բանաստեղծությունը, որը առաջին անգամ հրատարակվել է «Դրոշակ» ամսագրում (1970, №1): Ստեղծագործությունը դարձել է Վլադիմիր Մենշովի «Մոսկվան արցունքներին չի հավատում» ֆիլմում հնչած երգի հիմքը։

Հրապարակում․ գրաքննական միջամտություն
-------------------------------------

«Երկխոսության տոնածառի մոտ» բանաստեղծությունը Լևիտանսկու կողմից փոխանցվել է «Դրոշակ» ամսագրին։ Այս հրատարակության պոեզիայի բաժինը, որոշելով, որ թեմատիկ առումով բանաստեղծությունը վերաբերվում է հունվարին, նախատեսում է այն հրապարակել 1970 թ. առաջին համարում։ Համարն արդեն էջատված էր է և պատրաստվում էր տպագրության, երբ քննադատության բաժնի ղեկավար Դմիտրի Ստարիկովը կասկածներ է հայտնում հեղինակային որոշ «կանխատեսումների» առնչությամբ։ Խոսքը հատկապես բանաստեղծության հետևյալ երկտողի մասին էր. «-Ինչո՞վ կավարտվի այս ամենը։ -Ապրիլ կգա։ -Ապրիլը կգա՞, համոզված եք։ -Այո, ես վստահ եմ»։

Ստարիկովի կարծիքով, Լենինի ծննդյան 100-ամյակի տոնակատարության նախաշեմին այս ամսվան հղում կատարելը երկիմաստ էր թվում և կարող էր հարցեր առաջացնել պարբերականների գաղափարական կողմնորոշման համար պատասխանատու ինստանցիաներում. «Ասես թե այս տարվա ապրիլը սովորական է, և դրա վերաբերյալ կարելի կատակել»։

Ինչպես հիշատակում է «Դրոշակ» պարբերականի պոեզիայի բաժնի վարիչ Իրինա Յանսկայան, երկար քննարկումներից հետո խմբագրությունը որոշում է թողնել Լևիտանսկու բանաստեղծությունը Նոր տարվա համարում։ Այնուամենայնիվ, ամսագրում հրատարակված տարբերակում «ապրիլ» բառը փոխարինվել է «կաթիլներով» (ռուս.՝ апрель-капель)։

Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
-----------------------------------

Գրող Եֆիմ Բերշինայի խոսքով` Լևիտանսկին, որը մինչև կյանքի վերջ պահում էր «մեծ երեխայի» առանձնահատկությունները, հունվարին վերաբերվում էր դպրոցականին հատուկ անմիջականությամբ` գնահատելով տարվա առաջին ամիսը տոնական մթնոլորտի, ձմեռային արձակուրդների և իր ծննդյան օրվա համար։ «Տոնածառի երկխոսության...» մեջ ընդգրկված բանաստեղծի «սուրբծննդյան քարոզները» բաղկացած են երեք կետից` ցանկացած փոթորկի ուժն անցողիկ է, «պետք է ապրել» «պետք է... սարաֆաններ ու թեթև զգեստներ կարել չթից»։

Հունվարի սկիզբը բանաստեղծական հերոսի համար շրջանը փակվելու ժամանակն է, նախնական և վերջնական կետերը հատվում են, ժամանակն էլ նորից է ծնվում։ Ձմռան «պարտավորագրերն ու զայրույթը» չպետք է վախեցնեն իր զրուցակցուհուն. ձնապատ բնության միջով աստիճանաբար իրենց ճանապարհն են բացում գարնան ծիլերը։ Նոր կյանքի զարթոնքի թեման իր մեջ կրում է ոչ միայն հեղինակի համոզմունքն այն մասին, որ «ապրիլը կլինի», այլև վերջին տողերի մեջ հայտնված դիմակահանդեսային մոտիվը, որն ստեղծում է «անցնող ամանորյա տրամադրություն»։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Պարահանդեսը համամարդկային բնույթ ունի, այն ամբողջ աշխարհի յուրահատուկ դրությունն է, նրա վերածնունդն ու թարմացումը, որին բոլորն էլ մասնակից են... «Երկխոսության մեջ» ստեղծված պարահանդեսային մթնոլորտը ճանաչելի է դարձնում Ամանորը, տոն, որտեղ հավերժական վերադարձի մոտիվը վերափոխվում է տոնածառի շուրջը դիմակների շրջապտույտով։ Ամանորյա ծիսակարգում տոնածառը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես կյանքի ծառի խորհրդանիշ, այլ նաև որպես համաշխարհային ծառի խորհրդանիշ։ |  |

Երգ
---

«Երկխոսություն ամանորյա ծառի մոտ» երգը հնչում է «Մոսկվան չի հավատում արցունքներին» ֆիլմում։ Կոմպոզիտոր Սերգեյ Նիկիտինը, որ կատարում է երգը Տատյանա Նիկիտինայի հետ, պատմում է, որ ֆիլմի աշխատանքներին միանալով այն ժամանակ, երբ այն արդեն մոնտաժված է եղել, նա երաժշտություն է գրել միայն «Ալեքսանդրա» երգի համար. «Իսկ ֆիլմում հնչող մյուս` «Երկխոսություն տոնածառի մոտ» երգն ըստ Յուրի Լևիտանսկիի բանաստեղծության, արդեն գոյություն ուներ»։ Յուրի Լևիտանսկու բանաստեղծության հիման վրա գրված երգի մեկ այլ տարբերակը, որն ի սկզբանե ուներ «Սպիտակ գիրք» վերնագիրը, գրվել կոմպոզիտոր Էդուարդ Կոլմանովսկու կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Виктор Астафьев, Константин Ваншенкин, Андрей Вознесенский, Анатолий Курчаткин, Александр Медведев, Людмила Петрушевская, Анатолий Приставкин, Александр Рекемчук, Михаил Синельников, Андрей Турков, Ирина Янская.* Однажды в «Знамени»… // *Знамя* : журнал. — 2001. — № 1.
2. ↑  *Левитанский Ю. Д.* Диалог у новогодней ёлки // *Знамя* : журнал. — 1970. — № 1.(չաշխատող հղում)
3. ↑  *Бершин Е.* Что происходит на свете? // *Литературная газета*. — 2012. — № 1—2.
4. ↑  Человек у новогодней ёлки // *Новая газета*. — 2007. — № 7.
5. 1 2 3  *Кадочникова И. С.* Миф о вечном возвращении в лирике Ю. Левитанского // *Филологические науки. Вопросы теории и практики*. — 2008. — № 2. — С. 46—47.
6. ↑  *Минаков С.* Юрий Левитанский: «Я прочно впаян в этот лед» // *Нева*. — 2011. — № 5.
7. ↑  *Гаджиев С.* Сергей Никитин: «Мы поймали какую–то уборочную машину, которая метёт и поливает улицы. Поместилось человек десять. Ехали, смеялись, и Булат Окуджава сказал, что мы едем, заметая следы» // *Факты и комментарии*. — 2010. — № 21 января.
8. ↑  Кто есть кто в современном мире / Гл. ред. Шалаева Г. П. — М.: Филологическое общество «Слово»; Олма-Пресс, 2003. — С. 708. — ISBN 5-8123-0088-7