Ստրելեց
**Ստրելեցներ** (ռուս.՝ *Стрельцы*), 16-րդ դարից -18-րդ դարի սկզբի ռուսական զորատեսակ։ Ստեղծվել է 1540—1950-ական թվականներին, պիշչալնիկների (երկարափող հրացանավորներ) ջոկատների հիման վրա։ Սկզբնական շրջանում ստրելեցներին հավաքագրվում էին ազատ առևտրաարհեստավորական և գյուղական բնակիչներից։ Հետագայում ծառայությունը դարձավ ժառանգական և ցմահ։ Գոյություն ունեին ընտրովի (ավելի ուշ՝ մոսկովյան) և քաղաքային (Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում) ստրելեցներ։ Մոսկովյան ստրելեցները պահպանում էին Կրեմլը, մասնակցում ռազմական, գործողությունների։ Քաղաքային ստրելեցները մատուցում էին կայազորային և սահմանապահային ծառայություն, կատարում տեղական վարչության (վոյեվոդների) հանձնարարությունները։

Ստրելեցները ենթարկվում էին Ստրելեցյան պրիկազին (հրաման), պատերազմի ժամանակ զորահրամանատարներին։ Ստրելեցները հանդերձավորված, զորավարժեցված և զինված էին միատեսակ (ձեռքի երկարափող հրացաններ, մուշկետներ, տապարներ, թրեր, մասամբ՝ տեգեր)։ Ստրելեցները ապրում էին «սլոբոդա» կոչվող առանձին բնակավայրերում՝ կառավարությունից ստանալով ռոճիկ։ Որոշ վայրերում ռոճիկի փոխարեն նրանց տրվում էր ընդհանուր օգտագործման հողատարածություն։ 16-րդ դարի․ վերջին կային 20—25 հզ․ ստրելեց 1681 թ.-ին՝ 55 հզ․։ Ստրելեցները մարտունակությամբ աչքի ընկան Կազանի պաշարման ժամանակ (1552 թ.), Լիվոնյան պատերազմում, լեհ-շվեդական զավթիչների և Ղրիմի խանության դեմ ռազմական գործողություններում։

Այնուամենայնիվ, XVII դարի 2-րդ կեսին դրսևորվեց ստրելեցյան զորքի ժամանակավրիպությունը զինվորական, ռեյտերական (վարձկան հեծյալներներ) և այլ գնդերի համեմատությամբ։ Ծանր ծառայությունը, ռոճիկի մշտական ձգձգումները, տեղական վարչության և ստրելեցյան պետերի չարաշահումները պայմանավորեցին շարքային ստրելեցներին, հատկապես չքավորների, մասնակցությունը հակացարական ելույթներին, գյուղացիական պատերազմներին, քաղաքային ապստամբություններին։ Չնայած դրան, ստրելեցների հիմնական ուժերը կառավարության կողմն էին։

XVII դարի վերջից ստրելեցները սկսեցին մասնակցել իշխանության համար կառավարական խմբավորումների պայքարին։ 1698 թ.-ի ստրելեցյան խռովությունից և Ազովի հուզումներից հետո Պետրոս I կարգադրեց կազմացրել ստրելեցյան զորքը, սակայն Հյուսիսային պատերազմի կապակցությամբ հրամանի կենսագործումն առժամանակ դադարեցվեց։ Այն կենսագործվեց 1720-ական թվականները, թեպետ մի շարք վայրերում քաղաքային ստրելեցները պահպանվեցին գրեթե մինչե 15-րդ դարի վերջը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ռուսական պետություն |
| --- |
|  |
| Էվոլյուցիա | Ռուսիայի միավորում · Մոսկվայի իշխանություն · Ռուսական թագավորություն · Տարածքի ձևավորում · Սիմվոլիկա (Մոսկվայի իշխանության խորհրդանիշներ · Ռուսաց թագավորություն զինանշան) |  |
|  |
| Պատերազմներ | Մոնղոլ-թաթարական լծի տապալում · Մոսկովա-նովգորոդական պատերազմներ ·  Մոսկվայի և Տվերի պայքար · Ռուս-կազանական պատերազմ · Ռուս-լիտվական պատերազմ · Ռուս-շվեդական պատերազմներ · Ռուս-կումիկական պատերազմներ · Ռուս-ղրիմական պատերազմներ · Ռուս-պարսկական պատերազմներ |
|  |
| Միապետություն | Մեծ իշխան (ցանկ) · Թագավոր (ցանկ) · Տոհմածառ · (Տիտուլյար) · Թագավորության թագադրում (Գահակալում · Ընտրություն) · Արքայական վայր · Հանդերձանք (Գլխարկներ · Վենեց · Պլատնո) · Ռեգալիաներ · Գահաժառանգություն |
|  |
| Պետականկարգ | Բայարսկայա դումա · Զեմսկի տաճար · Հրաման (կառավարման մարմին) · Վոյեվոդական իշխանություն · Պալատական աստիճաններ · Վոլոստել |
|  |
| Դասայինկազմակերպություն | Տյագլո · Զինվորականներ · Ճորտատիրական իրավունք · Տեղական համակարգ · Կերակրում · Մոսկովյան արքունականներ · Ժառանգություն · Կաբալա |
|  |
| Զորք | Զորք · Պոսոշնի զորք · Մեծ զորք · Քաղաքային զորք · Տեղի հեծելազոր · Ստրելեցներ · Տիտուլյար գնդեր · Կարգային զորքեր · |
|  |
| Տնտեսություն | Արդյունաբերություն · Գյուղատնտեսություն · Ֆինանսներ · Կապ · Առևտուր (Արտաքին առևտուր) · Միջոցառումների համակարգ |

 |