**Վան Յապին** (չինարեն՝ 王亚平, Փինյին՝ Wáng Yàpíng, հունվար 1980, Yantai, Շանդուն, Չինաստան), Չինաստանի առաջին կին տիեզերագնացը (տայկոնավտ), որը դուրս է եկել տիեզերք։ ՉԺՀ ռազմաօդային ուժերի ավագ գնդապետ (PLA ռազմաօդային ուժերի երկրորդ կարգի օդաչու)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1980 թվականին Շանդուն նահանգի Յանտայ քաղաքի Ֆուշան շրջանի Ժանգեժուանգ գյուղում, ազգությամբ՝ հան։ Նա ունի երկու կրտսեր քույր։

1997 թվականին ընդունվել է Չանչուն քաղաքի բարձրագույն ռազմական ավիացիոն ուսումնարան, որը գերազանցությամբ ավարտել է 2001 թվականին՝ օդաչուների 7-րդ կանանց խմբի կազմում (ռազմատրանսպորտային ավիացիա)։ 1997 թվականից ծառայել է զինված ուժերում։ 2001 թվականից ծառայել է որպես PLA ռազմաօդային ուժերի ռազմատրանսպորտային ավիացիայի օդաչու։ Եղել է ավիացիոն էսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ, ունի 1567 ժամ արշավանք։ 2011 թվականից՝ PLA ռազմաօդային ուժերի մայոր։

Նրա կատարած առաջադրանքների թվում են Պեկինի Օլիմպիադայի բացման արարողության ժամանակ ամպերի ցրումը, Վենչուան պրով գավառում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժից հետո փրկարարական գործողությանը մասնակցությունը։ Սիչուան, մասնակցել է երաշտի դեմ պայքարի պրով. Շանդուն 

2000 թվականից եղել է Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության անդամ։

2010 թվականի մայիսին, երբ ՉԺՀ-ում տեղի ունեցավ թայկոնավտների երկրորդ փաթեթը և առաջին անգամ բացվեցին թափուր աշխատատեղեր կանանց համար, նա մտավ թայկոնավտների կանանց առաջին խումբ։ 2012-ի սկզբին ընտրվել է և ընդգրկվել Շենչժոու 9 տիեզերանավի երկու ենթադրյալ անձնակազմերից մեկում։ Ինչպես հետո պարզվեց քննությունների արդյունքում, նա հայտնվեց պահեստային անձնակազմում և կրկնակի էր ոչ Հայշենի և Չժան Սյաոգուանի հետ միասին։

Կրկնուսույցների անձնակազմը շարունակել է պարապմունքները նույն կազմով և 2013 թվականի գարնանը հաստատվել է «Շենչժոու-10» ՔԿ-ի հիմնական անձնակազմի կողմից։

Տիեզերական թռիչքներ
-------------------

Իր առաջին տիեզերական թռիչքն իրականացրել է 2013 թվականի հունիսի 13-26-ը «Շենչժոու-10» տիեզերանավով որպես լաբորանտ-հետազոտող՝ դառնալով Չինաստանի երկրորդ տիեզերագնացը Լյու Յանգից հետո։ Թռիչքի ընթացքում Վան Յապինը տիեզերքից դաս է անցկացրել չինացի դպրոցականների հետ։ Հունիսի 26-ի առավոտյան պլանավորված վերադարձել է Երկիր։

Այս տիեզերական թռիչքն իրականացնելով՝ նա դարձավ տիեզերագնացների աշխարհի ամենաերիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչը (ծնված 1980 թվականին), իսկ թռիչքից առաջ Հ. Ալ-Մանսուրին 21-րդ դարում տիեզերք թռչող մարդկանցից ամենաերիտասարդն էր ծննդյան ամսաթվով։

2013 թվականի հուլիսի 27-ին նրան շնորհվել է «տիեզերագնացության ոլորտում ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի մեդալ։ Բացի այդ, նրան շնորհվել է «տիեզերագնաց-հերոս» պատվավոր կոչում։ 2013-ի վերջից փոխգնդապետ է։

Թռիչքից հետո նա շարունակեց աշխատել տիեզերագնացների ջոկատում։

2021 թվականի գարնանը ընդգրկվել է «Շենչժոու-12» նավի կրկնօրինակ անձնակազմում (առաջին արշավախումբը դեպի Չինական «Տյանգոնգ» ուղեծրային կայան), իսկ 2021 թվականի հոկտեմբերի 15-ին մեկնարկել է «Շենչժոու-13» ՔԿ-ում՝ որպես օդաչու-օպերատոր, և աշխատել է կայանում։ Թռիչքի ընթացքում 2021 թվականի նոյեմբերի 7-ին 6 ժամ 25 րոպե տևողությամբ տիեզերական զբոսանք է կատարել՝ դառնալով առաջին թայկոնավթը, որն աշխատել է բաց տիեզերքում։

Վիճակագրություն

| # | Մեկնարկային տիեզերանավ | Մեկնարկ, UTC | Արշավախումբ | Վայրէջքի տիեզերանավ | Վայրէջք, UTC | Ժամանակ | Ելք բաց տիեզերք | Ժամանակը բաց տիեզերքում |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Շենչժոու-10 | 11.06.2013, 09:10 | Շենչժոու-10,
Տյանգուն-1 | Շենչժոու-10 | 26.06.2013, 09:37 | 14 օր 14 ժամ 29 րոպե | 0 | 0 |
| 2 | Շենչժոու-13 | 15.10.2021, 16:23 | Շենչժոու-10,
Տյանգուն | Շենչժոու-13 | 16.04.2022, 01:56 | 182 օր 9 ժամ 32 րոպե | 1 | 6 ժամ 25 րոպե |
|  | **197 օր 0 ժամ 1 րոպե** | **1** | **6 ժամ 25 րոպե** |

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է (ամուսին՝ օդաչու Չժաո), ունի մեկ դուստր՝ ծնված 2016 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  中国首位进行太空授课的女航天员 — China Manned Space Agency.
2. ↑  «Wang Yaping». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 4-ին.
3. ↑  «Ван Япин -- первый "космический преподаватель" Китая». Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 14-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 14-ին.
4. ↑  Ван Япин станет второй женщиной-космонавткой Китая(չաշխատող հղում)
5. ↑  «Lenta.ru: Наука и техника: Космос: Китай запустил «Шэньчжоу-10» с тремя тайконавтами на борту». Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 13-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 11-ին.
6. ↑  «ИТАР-ТАСС: Член экипажа корабля «Шэньчжоу-10» с орбиты проводит урок для миллионов китайских школьников». Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 20-ին.
7. ↑  «Китайский космический корабль «Шэньчжоу-10» вернулся на Землю — Рамблер-Новости». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 26-ին.
8. ↑  «Журнал Новости космонавтики — Награждение членов экипажа «Шэньчжоу-10»». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 27-ին.
9. ↑  «中国时政国际聚焦 香港在线». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 30-ին.
10. ↑  «"Шэньчжоу-13" успешно состыковался со станцией». *Новости космонавтики* (ռուսերեն). 2021 թ․ հոկտեմբերի 16. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
11. ↑  «Statistics - Jing Haipeng» (անգլերեն). spacefacts.de. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ մայիսի 25-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 4-ին.
12. ↑  «КНР: вторая женщина-космонавт полетит летом 2013-го». Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 23-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 4-ին.