**Ֆոսֆոլիպիդ**, բարդ լիպիդներ, բազմատոմ սպիրտների և բարձրակարգ ճարպաթթուների բարդ եթերներ: Պարունակում են ֆոսֆորական թթվի մնացորդ և դրան միացած քիմիական տարբեր ծագում ունեցող ատոմների խմբեր: 

Ֆոսֆոլիպիդ և ֆոսֆոլիպիդային երկշերտ

Ֆոսֆոլիպիդների դասակարգումը
---------------------------

Իրենց բաղադրության մեջ եղած բազմատոմ սպիրտից կախված` ընդունված է առանձնացնել ֆոսֆոլիպիդների երեք խումբ.

* գլիցերոֆոսֆոլիպիդներ(գլիցերոֆոսֆատիդներ)-պարունակում են գլիցերինի մնացորդ
	+ ֆոսֆատիդիլխոլին(լեցիտին)
	+ ֆոսֆատիդիլէթանոլամին(կեֆալին)
	+ ֆոսֆատիդիլսերին
	+ կարդիոլիպին
	+ պլազմալոգեն(էթանոլամինային պլազմալոգեն)
* ֆոսֆոսֆինգոլիպիդներ-պարունակում են սֆինգոզինի մնացորդ
	+ սֆինգոմիելիններ
* ֆոսֆոինոզիտիդներ-պարունակում են ինոզիտոլի մնացորդ
	+ ֆոսֆատիդիլինոզիտոլ

Ֆոսֆոլիպիդների հատկությունները
------------------------------

Ֆոսֆոլիպիդները բարդ լիպիդներ են, որոնք պարունակում են ճարպաթթուներ, ֆոսֆորական թթվի մնացորդ և լրացուցիչ` մեծամասամբ ազոտ պարունակող ատոմների խումբ: Դրանք կան բոլոր կենդանի բջիջներում: Պարունակվում են նյարդային հյուսվածքում, մասնակցում են ճարպերի, ճարպաթթուների և խոլեստերինի նյութափոխանակությանը:

Ֆոսֆոլիպիդները մտնում են բոլոր բջջաթաղանթների բաղադրության մեջ: Պլազմայի և էրիթրոցիտների միջև տեղի է ունենում ֆոսֆոլիպիդների փոխանակում, որոնք կարևոր դեր ունեն ոչ բևեռային լիպիդները լուծված վիճակում պահելու մեջ: Ֆոսֆոլիպիդների առավել տարածված տեսակը ֆոսֆոգլիցերիդներն են:

Ֆոսֆոլիպիդները ամֆիֆիլ նյութեր են: Նրանք կազմված են *բևեռային գլխիկից*, որի բաղադրության մեջ մտնում են գլիցերին կամ այլ բազմատոմ սպիրտ, ֆոսֆորական թթվի բացասական լիցք ունեցող մնացորդ, մեծամասամբ դրական լիցք ունեցող ատոմների խումբ, և երկու *ոչ բևեռային պոչիկներից*, որոնք ճարպաթթվային մնացորդներ են: Ֆոսֆոլիպիդների յուրահատկությունն այն է, որ դրանց գլխիկը հիդրոֆիլ է, իսկ պոչիկը` հիդրոֆոբ: Դա թույլ է տալիս ջրային միջավայրում գտնվելիս ձևավորել երկշերտ` ֆոսֆոլիպիդային մոլեկուլների կրկնակի շերտ, որտեղ հիդրոֆիլ գլխիկները երկու կողմերից շփվում են ջրի մոլեկուլների հետ, իսկ հիդրոֆոբ պոչիկները դասավորվում են երկշերտի մեջ և խուսափում ջրի հետ շփումից: 

Ֆոսֆոլիպիդի կառուցվածքը
Այս ամենով է պայմանավորված ֆոսֆոլիպիդների ֆիզիկական և քիմիական հատկությունների մեծամասնությունը, օրինակ` լիպոսոմներ և կենսաբանական թաղանթներ (լիպիդային երկշերտ) ձևավորելու ունակությունը: Բևեռային գլխիկի քիմիական կազմությունը պայմանավորում է ֆոսֆոլիպիդի գումարային էլեկտրական լիցքը և իոնային վիճակը:

Ֆոսֆոլիպիդների շուկան
---------------------

Ֆոսֆոլիպիդների միջազգային առևտրով և շրջանառությամբ զբաղվող հիմնական կազմակերպություններն են Avanti Polar Lipids, Lipoid GmbH, VAV Life Sciences Pvt. Ltd. :

Ֆոսֆոլիպիդների կենսաբանական դերը
--------------------------------

Կենսաբանական թաղանթների գլխավոր լիպիդային բաղադրիչն են: Մարդու կենսագործունեության համար անհրաժեշտ ֆոսֆորական թթվի աղբյուր են:

Ֆոսֆոլիպիդները բջջաթաղանթների կարևորագույն բաղադրիչն են: Դրանք ապահովում են բջիջների և բջջի օրգանոիդների թաղանթների հոսունությունը, մինչդեռ խոլեստերինը ապահովում է մեմբրանի կոշտությունն ու հաստատունությունը: Ինչպես խոլեստերինը, այնպես էլ ֆոսֆոլիպիդները, հաճախ մտնում են բջջաթաղանթի լիպոպրոտեիդների կազմի մեջ, սակայն նաև գտնվում են ազատ, սպիտակուցների հետ չկապված վիճակում:

Ֆոսֆոլիպիդները մասնակցում են ճարպերի, ճարպաթթուների և խոլեստերինի տեղափոխման գործընթացին: Լինելով ավելի հիդրոֆիլ, քան խոլեստերինն է` ֆոսֆոլիպիդները կատարում են յուրօրինակ լուծիչի դեր խոլեստերինի և այլ խիստ հիդրոֆոբ միացությունների համար:

Ֆոսֆոլիպիդները դանդաղեցնում են կոլագենի սինթեզը և բարձրացնում են կոլագենազի ակտիվությունը:

Տես նաև
-------

* Դիացիլգլիցերին
* Բջջաթաղանթ
* Լիպիդներ
* Ֆոսֆոլիպազ
* Ֆոսֆատիդիլխոլին
* Ֆոսֆատիդիլինոզիտոլ
* Ֆլիպազներ

Գրականություն
-------------

* Т. Т. Берёзов, Б. Ф. Коровкин. Биологическая химия. — М.: Медицина, 1998. — 704 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-225-02709-1.
* Devaux P. F. Protein involvement in transmembrane lipid asymmetry // Ann. Rev. Biophys. Biomol. Struct. — 1992. — Vol. 21. — p. 417—439.
* McNeil H. P. Chesterman C. N. Krilis S. A. Immunology and clinical importance of antiphospholipid antibodies // Adv. Immunol. — 1991. — Vol. 49. — p. 193—280.
* Schroit A. J. Zwaal R. F. A. Transbilayer movement of phospholipids in red cell and platelet membrane // Biochem. Biophys. Acta. — 1991. — Vol. 1071. — p. 313—329.