**ՖՀ համար** (ֆերմենտների դասակարգում) կամ **ֆերմենտի կոդ**, ֆերմենտի դասակարգման համար ըստ ընդունված միջազգային ձևաչափի։ Ֆերմենտների դասակարգումը հիմնվում և անընդհատ թարմացվում է *Ֆերմենտների հանձնաժողովի* կողմից (անգլ.՝ Enzyme commission, այստեղից էլ «EC number» անվանումը անգլերեն գրականության մեջ, ռուս.՝ Комиссия по ферментам), որը բացվել է Կենսաքիմիայի և մոլեկուլային կենսաբանության միջազգային միությունում։ Դասակարգված են ավելի քան 3500 ֆերմենտեր։

Պատմություն
-----------

Ֆերմենտների անվանակարգը առաջին անգամ մշակվել է 1955 թվականին, երբ Կենսաքիմիկոսների միջազգային հանձնաժողովը Բրյուսելում սահմանել է *Ֆերմենտների հանձնաժողով* (*Enzyme Commission*)։ Անվանակարգի առաջին տարբերակը սահմանվել է 1961 թվականին և իր մեջ է ներառել 900 ֆերմենտներ, 1978 թվականի դասակարգման մեջ արդեն ներառված էին 2000, իսկ 1995 թվականին՝ 3500 ֆերմենտներ։

Դասակարգման սկզբունք
--------------------

Ֆերմենտների դասակարգումը հիմնված է նրանց ռեակցիունակության և սուբստրատային սպեցիֆիկության վրա, այլ ոչ թե իրենց սպիտակուցային կառուցվածքի վրա։ ՖՀ համարը ցույց է տալիս ֆերմենտի կատալիզած քիմիական ռեակցիայի տեսակը։ Այդ իսկ պատճառով տարբեր ֆերմենտներ կարող են ունենալ միևնույն ՖՀ-ն՝ չնայած իրենց կառուցվածքային տարբերությունների։ Օրինակ՝ պանկրեատիկ լիպազը և փայծախի լիպազը պատկանում են ՖՀ 3.1.1.3 համարին՝ շնորհիվ իրենց կատալիզած միևնույն քիմիական ռեակցիայի (ճարպերում էսթերային կապերի հիդրոլիզ)։ Բայց առաջին ֆերմենտը մարսողական համակարգի ֆերմենտ է և գործում է աղիներում, իսկ մյուսը պատկանում է այն ֆերմենտների շարքին, որոնք ապահովում են լիպոպրոտեինների փոխանակությունը արյան մեջ։

Գոյություն ունի «UniProt» տեղեկությունների բազան, որտեղ նույնականացնում են սպիտակուցը ըստ իր առաջնային կառուցվածքի։ Այս երկու դասակարգումները լրացնում են միմյանց։

### Համարի ձևաչափ

Յուրաքանչյուր դասակարգման համար պարունակում է ՖՀ կրճատումը և չորս թվեր, որոնք իրարից բաժանված են կետերով։ Յուրաքանչյուր հաջորդ թիվ ցույց է տալիս ֆերմենտի ավելի մասնակի ֆունկցիաները։ Քանի որ ֆերմենտների թիվն անընդհատ աճում է և տեղեկությունների բազան անընդհատ թարմացման է ենթարկվում, հնարավոր է ֆերմենտի համարի փոփոխություն կամ նույնիսկ հնարավոր է լինեն համարներ, որոնք զբաղեցված չեն։

* Առաջին մակարդակի կոդ (*առաջին թիվ*, լինում է 1-6), ցույց է տալիս ֆերմենտների վեց գլխավոր դասերից մեկը։

| Դաս | Կատալիզվող ռեակցիա | Ռեակցիայի տեսակ | Օրինակներ |
| --- | --- | --- | --- |
| ՖՀ 1*Օքսիդառեդուկտազներ* | Օքսիդավերականգնիչ ռեակցիաներ | AH + B → A + BH A + O → AO | դեհիդրոգենազ, օքսիդազ, պերօքսիդազ,ռեդուկտազ, մոնոօքսիդազ, դիօքսիգենազ |
| ՖՀ 2*Տրանսֆերազներ* | Ֆունկցիոնալ խմբի տեղափոխում մեկ սուբստրատից մյուսին | AB + C → A + BC | ամինոտրանսֆերազ, ֆոսֆոտրանսֆերազ,C1-տրանսֆերազ, գլիկոզիլտրանսֆերազ |
| ՖՀ 3*Հիդրոլազներ* | Հիդրոլիզի արդյունքում մեկ սուբստրատից երկու պրոդուկտների առաջացում | AB + H2O → AOH + BH | էսթերազ, գլիկոզիլ-հիդրոլազ, պեպտիդազ, ամիդազ |
| ՖՀ 4*Լիազներ(սինթազներ)* | Խմբի ոչ հիդրոլիտիկ միացում կամ անջատում սուբստրատի մոլեկուլից | RCOCOOH → RCOH + CO2 [X-A-B-Y] → [A=B + X-Y] | C-O-լիազ, C-S-լիազ, C-N-լիազ, C-C-լիազ |
| ՖՀ 5*Իզոմերազներ* | Ներմոլեկուլային վերախմբավորում՝ սուբստրատի մոլեկուլի իզոմերացում |  AB → BA | էպիմերազ, ցիս-տրանս-իզոմերազ,ներմոլեկուլային օքսիդառեդուկտազ |
| ՖՀ 6*Լիգազներ(սինթետազներ)* | ԱԵՖ-ի միաժամանակյա հիդրոլիզով ուղեկցվող երկու մոլեկուլների միացում | X + Y+ ATP → XY + ADP + Pi | C-O-լիգազ, C-S-լիգազ, C-N-լիգազ, C-C-լիգազ |

* Երկրորդ մակարդակի կոդ (*երկրորդ թիվ*), ցույց է տալիս ենթադասը, որը բնութագրում է այն սուբստրատին, որը մասնակցում է տվյալ տիպի քիմիական ռեակցիային։ Օրինակ՝ տրասֆերազների մոտ երկրորդ թիվը ցույց է տալիս այն խումբը, որը ենթարկվում է տեղափոխմանը։
* Երրորդ մակարդակի կոդ (*երրորդ թիվ*), ցույց է տալիս ավելի մասնավոր ենթադասեր (ենթաենթադասեր), որոնք տարբերվում են տվյալ ռեակցիաների տիպին մասնակցող դոնորների կամ ակցեպտորների քիմիական բնույթով։ Օրինակ՝ հիդրոլազների մոտ այս թիվը ցույց է տալիս հիդրոլիզվող կապի բնույթը, իսկ լիազների մոտ՝ անջատվող խմբի բնույթը։ Առաջին երեք թվերը լիովին որոշում են ֆերմենտի տեսակը։
* Տվյալ ենթաենթադասին պատկանող ֆերմենտները ստանում են իրենց հերթական համարը (*չորրորդ թիվ*)։

Օրինակ՝ գլյուկոզօքսիդազ ֆերմենտի համարն է ՖՀ 1.1.3.4, որը նշանակում է

ՖՀ 1 — Օքսիդառեդուկտազներ,
ՖՀ 1.1 — Ալկոհոլօքսիդառեդուկտազներ,
ՖՀ 1.1.3 — Օքսիդառեդուկտազներ, որոնք օքսիդացնում են CH-OH խումբը և վերականգնում թթվածինը,
ՖՀ 1.1.3.4 — Օքսիդառեդուկտազներ, որոնք թթվածնի ներկայությամբ օքսիդացնում են գլյուկոզը։
Ընդհանուր առմամբ հայտնի են երեք տիպի գլյուկոզօքսիդազներ ստացված տարբեր տիպի օրգանիզմներից։

Տես նաև
-------

* Ֆերմենտներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "ENZYME (Enzyme nomenclature database)". ExPASy. Արխիվացված է the original 2012 թ․ փետրվարի 22-ին. Retrieved 2006 թ․ մարտի 14.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Nomenclature Committee of the International Union of Biochemistry and Molecular Biology (NC-IUBMB)
* Ֆերմենտների ցանկ
* Enzyme nomenclature database by ExPASy
* List of all EC numbers by BRENDA
* Browse PDB structures by EC number
* Browse SCOP domains by EC number by dcGO
* Compare EC numbers using EC-Blast Archived 2019-05-30 at the Wayback Machine.