recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Սուրբ Դավիթի տաճարը
**Սենթ Դեյվիդսը** (անգլ.՝ St David's, վալլիերեն՝ Tyddewi), քաղաք է Ուելսի հարավարևմտյան մասում Պեմբրուկշիր կոմսությունում։ Սենթ Դեյվիդսը Սիթիի կարգավիճակով Մեծ Բրիտանիայի ամենափոքր քաղաքն է (բնակչությունը ոչ ավել քան 2000 բնակիչ), նաև միակ քաղաքն է` ամբողջությամբ տեղակայված Պեմբրուկշիր-Կոստ ազգային պարկի սահմանին։ Քաղաքը գտնվում է Ալին գետի վրա, Սենտ Դեյվիդս թերակղզում, Ուելսի սահմանագծին։ Սենտ-Դեյվիդսում է գտնվում Սուրբ Դավիդ եկեղեցին, երբեմնի Պալոմնիչեստվոի կենտրոնում։

Պատմություն
-----------

Լեգենդի համաձայն, վանքը ապագա տաճարի տեղում հիմնադրվել է Սուրդ Դավիդի կողմից 6-րդ դարում։ Չնայած նրան, որ վանքը մի քանի անգամ թալանվել է, այդ թվում վիկինգների կողմից, այն միևնույնն է մնում էր կարևոր կրոնական կենտրոն։ Սենթ Դեյվիդսի քահանաները զինվորագրված են եղել Ալֆրեդ Մեծի արքունիքում։ Այս վանք է այցելել նաև Վիլհելմ I Նվաճողը։ 1190 թվականին Ռիգիվարխը գրել է Դավիդի վարքը` հաստատելով նրա սուրբ լինելը, 1123 թվականին Հռոմի Պապ Կալիկստ IIը որոշեց Սենթ Դեյվիդսը համարել ուխտագնացության կենտրոն (համաձայն նրա հրովարտակի, երկու ուխտագնացությունները դեպի Սենթ Դեյվիդս հավասարվում էին մեկ ուխտագնացության դեպի Հռոմ, իսկ երեքը՝ Երուսաղեմ)։

1131 թվականին օծվել է նոր տաճարը։ Սուրբ Դավիդի մայր տաճարն, որն պահպանվել է մինչ օրս, սկսվել է կառուցվել 1181 թվականին և շուտով ավարտին է հասցվել։

Քաղաքում պահպանվել են նաև 13-րդ դարի քաղաքային դարպասները, 14-րդ դարի եպիսկոպոսի նստավայրի ավերակները և հնադարայան քարե կելտական խաչը։

1996 թվականին թագավորական հրամանով Սենթ Դեյվիդս բնակավայրին շնորհվել է քաղաքի (սիթիի) կարգավիճակ։

Հայտնի մարդիկ
-------------

* Հենրի Հիքս - հայտնի վիրաբույժ և երկրաբան։
* Թոմաս Թոմքինս - հայտնի անգլիացի երաժիշտ և երգահան։

Քույր քաղաքները
---------------

* Իռլանդիա Նեյս, Իռլանդիա
* Լեսոթո Մաթսիենգ, Լեսոթո
* Ֆրանսիա Օռլեա, Ֆրանսիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "3&b= 801079&c=st.+davids&d= 16&e= 15&g= 416268&i= 1001x1003x1004&m= 0&enc= 1&dsFamilyId= 779 Մարդահամարի տվյալներ". Արխիվացված է the original 2015 թ․ հոկտեմբերի 3-ին. Retrieved 2011 թ․ դեկտեմբերի 27.
2. ↑  "Տեղեկություններ քաղաքապետարանի կայքում". Արխիվացված է the original 2011 թ․ հուլիսի 21-ին. Retrieved 2011 թ․ դեկտեմբերի 27.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքապետարանի կայք էջը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n82058921 · VIAF: 151290996 · WorldCat VIAF: 151290996 |

 |
**Նարին ամրոց** (պարսկերենում՝ نارین قلعه), Իրանի Մեյբոդ քաղաքում գտնվող կավե ամրոց։ Նման կառույցները եղել են Կենտրոնական Իրանի կառավարության հենարանը։ Այդ ամրոցներից մի քանիսը կառուցվել են Աքեմենյան և Սասանյան հարստության ժամանակ։

Կառույցն ունի 40 մետր բարձրություն։ Չնայած նրան, որ կառուցվել է 2000 տարի առաջ, իր պատերի մեջ մեծ մշակությաին արժեք է պարունակում։ Նարին ամրոցը նման է Սպահանի Ալի Կապուի պալատին, որն առանձնանում է իր բարձր տանիքով։ Շենքում կա նաև ստրգետնյա սենյակ, հնարավոր է նաև սենյակ, որը, սակայն, լցված է բեկորներով։ Համալիրը շրջապատում են չորս աշտարակներ, որոնք կապ են ստեղծում համալիրի ներսում գտնվող բակերի հետ։

Շենքը կառուցվել է 3 հարկով և նախատեսված է եղել հասրակության տարբեր դասերի համար։

Չնայած արտաքին դարպասները քանդվել են, բայց ներքին ամրոցը դեռևս պահպանվում է։

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսարան բակիցՏեսարան բակից
* Միջնաբերդի արտաքին հարդարանքըՄիջնաբերդի արտաքին հարդարանքը
* Վերին գոտիՎերին գոտի
* Ներքին շենքի ավերակեներըՆերքին շենքի ավերակեները
* Տեսարանը վերին հարկիիցՏեսարանը վերին հարկիից
* Տեսարանը ՄեյբոդիցՏեսարանը Մեյբոդից
* Նարին ամրոցի քարտեզըՆարին ամրոցի քարտեզը
* Նարին ամրոցը պատմության մեջՆարին ամրոցը պատմության մեջ
* Տեսարան ամրոցիցՏեսարան ամրոցից
* Ամրոցի ներսից հատվածԱմրոցի ներսից հատված
* Ամրոցի ողջ պատկերըԱմրոցի ողջ պատկերը
* Տեսարան ամրոցի ներսիցՏեսարան ամրոցի ներսից
* Թունելներ ամրոցի ներսումԹունելներ ամրոցի ներսում
* Ամրոցի ամբողջական տեսարանըԱմրոցի ամբողջական տեսարանը
* Նարին ամրոցըՆարին ամրոցը

Տես նաև
-------

* 
* Պարսկական ճարտարապետություն

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑
3. 1 2 3
4. ↑
5. ↑
6. ↑  "Naryn castle". *Encyclopedia of History of Iranshahr Architecture*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 6-ին. Retrieved 2019 թ․ հուլիսի 20.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Նարին ամրոց Վիքիպահեստում |
*Photographic Studies in Hypnosis, Abnormal Psychology* (1938)
**Հիպնոս** (հուն. հիպնոս բառից, որ նշանակում է քուն), հոգեկանի հատուկ վիճակ, որի մեջ մարդուն կարելի է դնել որոշակի մեթոդների օգնությամբ։
Հիպնոսն առաջ է գալիս ֆիզիկական թույլ և միօրինակ գրգռիչների և խոսքային ներշնչումների ազդեցության տակ։

Հիպնոսի վիճակի խորացման հետ զուգընթաց՝ ուժեղանում է մարդու ներշնչվողությունը, ավելի արդյունավետ է դառնում հիշողությունը, առաջ է գալիս **կատալեպսիա**, տեղի են ունենում հոգեբնախոսական այլ խորը փոփոխություններ։ Ըստ հիպնոսի մեջ դրվելու մատչելիության, մարդկանց միջև կան անհատական մեծ տարբերություններ։

Հիպնոսի խորը աստիճանում (սոմնաբուլիզմ) ինքնաբերաբար առաջ է գալիս երազատեսություն։

Հիպնոսի սեանս (նկ․ Ռիխարդ Բերգ)

Համառոտ նկարագիր
----------------

**Հիպնոս** անունն առաջացել է Հին Հունաստանի դիցարանի քնի աստված Հիպնոսի անունից։ Սակայն հիպնոսացված մարդու վիճակը միայն արտաքնապես է քնի նման։ Երբ մարդուն հասցնում են հիպնոսացված վիճակի, նա շարունակում է լսել հիպնոսացնողին և ենթարկվել նրա ներշնչումներին։ Նրանց միջև պահպանվում է հատուկ տեսակի կապ, որի շնորհիվ հիպնոսացողը հիպնոսացվածին կարող է ներշնչումներ կատարել և մղել տարբեր գործողությունների, նրա մեջ կարող է տարբեր հոգեվիճակներ ստեղծել։ Հիպնոսացնելով և համապատասխան ներշնչումներ կատարելով կարելի է ուժեղացնել կամ թուլացնել մարդու հիշողությունն ու մյուս իմացական ընդունակությունները։ Եթե հիպնոսացվածն իսկապես քնած լինի, ապա այլևս չի պատասխանի հոգեբանի ազդեցություններին։

Հիպնոսը որպես բուժման և հետազոտության մեթոդ
-------------------------------------------

Հիպնոսը և ներշնչումը ներկայումս օգտագործվում են ինչպես բուժման նպատակներով, այնպես էլ որպես հետազոտության մեթոդ։

Հիպնոսը կարող է ներշնչման ահռելի ուժ ունենալ։

Դեռևս 19-րդ դարում Ռուսաստանում այսպիսի փորձ են կատարել. մահվան դատապարտված հանցագործին հայտնում են, որ նա մահապատժի է ենթարկվելու՝ զարկերակը կտրելու միջոցով։ Ապա նրան բերում են մահապատժի վայրը և գործիքները ցույց տալով կապում են աչքերը։ Այնուհետև ձևացնում են, թե կտրեցին զարկերակը, իսկ մերկ թևին գոլ ջուր են լցնում «արյունը հոսեց»։ Մի քանի րոպե անց սկսվում է հոգեվարքը, և հանցագործը մահանում է։ Դիահերձումը ցույց է տալիս որ մահը վրա է հասնում սրտի կաթվածից։ Ներշնչումը սպանեց մարդուն։
Նման երևույթ կարողանում են առաջ բերել նաև աֆրիկյան ցեղերի շամանները։ Ներշնչման ուժի մասին վկայող բազմաթիվ փորձեր է նկարագրում ամերիկացի բժիշկ և ճանապարհորդ Հարրի Ռայլը իր «Կախարդության վկան» գրքում։

Տես նաև
-------

* Ներշնչում (հոգեբանություն)
* Էրիկսոնյան հիպնոս

Աղբյուրներ
----------

* Նալչաջյան Ա․ Ա․, Ս. Մկրտչյան (2001 թ․). *Հոգեբանության ներածություն (8-րդ դասարանի դասագիրք)*. Երևան. `{{cite book}}`: Cite has empty unknown parameters: `|1=`, `|2=`, and `|3=` (help)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 418)։*  |
**Բրենդոն Դաուեյն Ռոյ** (անգլ.՝ *Brandon Dawayne Roy*, հուլիսի 23, 1984(1984-07-23), Սիեթլ, Վաշինգտոն, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, հարձակվող պաշտպան։ Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերս» և «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզ» ակումբներում։

Ծնվել է Սիեթլում (Վաշինգտոն նահանգ)։ Հաճախել է Սիեթլի «Գարֆիլդ» ավագ դպրոցը՝ համարվելով նահանգի լավագույն դպրոցական բասկետբոլիստներից մեկը։ Ուսանողական առաջնության շրջանակներում ներկայացերել է Վաշինգտոնի համալսարանը, որն ավարտելուց հետո ընտրվել NBA-ի 2006 թվականի դրաֆթի 6-րդ ընտրությամբ՝ «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի» կողմից։ Մեկնարկային մրցաշրջանում ճանաչվել է տարվա նորեկ։ Զաք Ռենդոլֆի՝ ակումբից հեռանալուց հետո, Ռոյը դառնում է թիմի ավագը։

Մասնագիտական կարիերայում Ռոյը 3 անգամ ճանաչվել է NBA աստղ, ինչպես նաև մի քանի անգամ ընդգրկվել «All-NBA» խորհրդանշական հավաքականներում։

2011 թվականին Ռոյն ստիպված է լինում հայտարարել կարիերայից վաղաժամ հեռանալու մասին, բացատրելով, որ ոտքերի ծնկներն այնքան էին դեգեներացվել, որ ոսկրերի միջև աճառային հյուսվածքները չափազանց վնասվել էին։ 2012 թվականին Ռոյն հայտարարում է, որ բավականաչափ ապաքինվել է և ցանկանում է վերադառնալ NBA։ Ռոյի հետ նոր պայմանագիր է կնքում «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզը»։ Նախամրցաշարային խաղերից մեկում Ռոյը կրկին վնասվածք է ստանում և ստիպված վիահատում աջ ծունկը։ «Թիմբերվուլվզի» կազմում խաղալով ընդամենը 5 հանդիպում, Ռոյը կրկին հեռանում է կարիերայից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Բրենդոն Ռոյի վիճակագրություն". «Բասկետբոլ-ռեֆերենս». Արխիվացված է the original 2015 թ․ մայիսի 8-ին. Retrieved 2008 թ․ նոյեմբերի 8.
2. ↑  "«Բլեյզերսի» Բրենդոն Ռոյը հեռանալու է կարիերայից". ESPN.com. 2011 թ․ դեկտեմբերի 10. Retrieved 2011 թ․ դեկտեմբերի 12.
3. ↑  Միգեր, Շոն (2011 թ․ դեկտեմբերի 10). "«Թրեյլ Բլեյզերս». Բրենդոն Ռոյը հայտարարում է կարիերայից հեռանալու մասին. «Հիանալի ճամփորդություն էր»". *«Օրեգոնիան»*. Retrieved 2011 թ․ դեկտեմբերի 12.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական Ֆեյսբուք էջ
* Էջը ESPN.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում Archived 2015-05-08 at the Wayback Machine.
**Կատանիան և Էտնա լեռը** (անգլ.՝ Catania and Mount Etna), բրիտանացի նկարիչ Էդվարդ Լիրի 19-րդ դարի կեսերին ստեղծված նկար։ Կտավ-յուղաներկով արված աշխատանքում պատկերված է Էտնա լեռը և Կատանիայի մերձակայքում գտնվող սիցիլիական վայրերը։ Նկարը գտնվում է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

Նկարագրություն
--------------

### Նախապատմություն

Բրիտանական միջին խավի անդամ Էդվարդ Լիրը (1812-1888) շատ էր ճամփորդում մայրցամաքային Եվրոպայում։ 1842 թվականին Լիրը սկսել է իտալական ճամփորդությունների շարքը (այն ժամանակ՝ պետությունների բաժանված շարք), որի ընթացքում այցելել է մի շարք շրջաններ և քաղաքներ։ Լիրի այցելությունը իտալական թերակղզի տևել է մի քանի տարի, իսկ 1847 թվականի ամռանը (ձմեռը Հռոմում անցկացնելուց հետո) նա այցելել է Սիցիլիա կղզի։ Լիրը տպավորված էր Սիցիլիայի պատմությամբ, տեսարաններով, և նկարիչը սկսեց ստեղծել կղզին պատկերող տասնյակ գործեր։

1847 թվականի հունիսին Լիրն իր ընկեր Ջոն Պրոբիի հետ այցելել է սիցիլիական Կատանիա քաղաքի մերձակայքում գտնվող հրաբուխ՝ Էտնա լեռ։ Հունիսի 16-ին Լիրը գծանկարել է Էտնան և Կատանիան, որն այժմ հայտնի է որպես «Կատանիա և Էտնա լեռ»։ Հաջորդ երեկո Լիրն ու Պրոբին ճանապարհորդել են դեպի լեռը և բարձրացել հրաբխային կոնը։

### Գծանկար

Լիրի գծանկարը պատկերում է Արևելյան Սիցիլիայի բնապատկերը։ Միջնամասում երևում է Կատանիա քաղաքը, իսկ հետնամասում կարելի է տեսնել ձյունով ծածկված Էտնա լեռը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑
3. 1 2  Sutton, Charles William (1892). "Lear, Edward". In Lee, Sidney (ed.). *Dictionary of National Biography*. **32**. London: Smith, Elder & Co.
4. 1 2 3 4  "Catania and Mount Etna". *www.metmuseum.org*. Retrieved 2019 թ․ հուլիսի 26. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
Ադրենալինը կատեխոլամիններին պատկանող մարդու հորմոն է։
**Հորմոնները** (հին հունարեն՝ ὁρμή, *ազդակ* բառից) կարգավորիչ կենսաքիմիական միացությունների տեսակներ են, որոնք արտադրվում են յուրահատուկ բջիջների, գեղձերի և/կամ հյուսվածքների կողմից, որոնք կազմում են օրգանիզմի ներզատական համակարգը։ Սինթեզվելուց հետո այս նյութերը ներզատվում են արյան մեջ և տարածվում ամբողջ օրգանիզմով, առաջ բերելով մի շարք ֆիզիոլոգիական և վարքային փոփոխություններ (մարսողություն, նյութափոխանակություն, աճ, բազմացում, տրամադրության փոփոխություն և այլն)։

Հորմոնի միայն շատ չնչին քանակություն է անհրաժեշտ բջջի նյութափոխանակության փոփոխության համար։ Ըստ էության, հորմոնները քիմիական ազդանյութեր են, որոնք ազդակը մի բջջից տեղափոխում են դեպի մյուսը։

Բոլոր բազմաբջիջ օրգանիզմներն արտադրում են հորմոններ, բույսերի հորմոնները հաճախ անվանվում են ֆիտոհորմոններ։ Կենդանիների հորմոնները մեծ մասամբ տարածվում են արյան միջոցով։ Բջիջները պատասխանում են հորմոններին, եթե նրանց բջջաթաղանթի վրա կան տվյալ հորմոնի ռեցեպտորները։ Հորմոնը կապվում է սպիտակուց-ռեցեպտորի հետ, որը բերում է տրանսդուկցիայի մեխանիզմների ակտիվացմանը, որն էլ իր հերթին բերում է ռեցեպտոր յուրահատուկ պատասխանների ձևավորմանը։

Ներզատական համակարգի հորմոնների մոլեկուլները ներզատվում են անմիջապես դեպի արյուն, համարյա միշտ դեպի մազանոթներ։ Պարակրին հորմոնները ազդում են միայն հարևան բջիջների վրա։

Էկզոգեն մի շարք բնական և արհեստական քիմիական նյութեր մարդու և կենդանիների վրա ունենում են հորմոնանման էֆեկտներ։ Այդ նյութերի ազդեցությունը բնական հորմոնների սինթեզի, տրանսպորտի, կապման, ակտիվության և ոչնչացման վրա կարող է խախտել հոմեոստազը, վերարտադրողականությունը, զարգացումը, վարքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  "Hormones".
3. ↑  Crisp TM, Clegg ED, Cooper RL, Wood WP, Anderson DG, Baetcke KP, Hoffmann JL, Morrow MS, Rodier DJ, Schaeffer JE, Touart LW, Zeeman MG, Patel YM (1998). "Environmental endocrine disruption: An effects assessment and analysis". *Environ. Health Perspect*. 106 (Suppl 1) (Suppl 1): 11–56. PMC 1533291. PMID 9539004.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 590)։*  |
**Սերգեյ Ուլեգին** (ռուս.՝ Серге́й Вале́рьевич Уле́гин, հոկտեմբերի 8, 1977(1977-10-08), Էնգելս, Սարատովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս կանոեի թիավար, օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն, սպորտի վարպետ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Սարատովի պետական ագրարային համալսարանը։ Ներկայումս ղեկավարում է Սարատովի «Նահանգի հույսը» սպորտային մանկապատանեկան դպրոցը։

Սպորտային կարիերա
-----------------

Ալեքսանդր Կոստոգլոդի հետ միասին Պեկինում տեղի ունեցած ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ դարձել է օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր՝ կանոեի 500 մետր թիավարության մրցույթում։

Բայդարկաներով և կանոեներով թիավարության աշխարհի առաջնության ժամանակ երկու անգամ դարձել է չեմպիոն, մեկ անգամ արծաթե մեդալակիր, մեկ անգամ էլ բրոնզե մեդալակիր՝ բայդարկաներով և կանոեներով 200 և 500 մետր թիավարության ժամանակ։

Եվրոպայի հնգակի չեմպիոն (2002, 2006, 2008, 2009, 2010 թվականներին)

### Դոպինգ սկանդալ

2003 թվականին ԱՄՆ Ջորջիա նահանգի Գեյնսվիլ քաղաքում տեղի ունեցած բայդարկաներով և կանոեներով թիավարության աշխարհի առաջնության ժամանակ Սերգեյ Ուլեգինը՝ կանոե քառյակի կազմում հաղթել է ոսկե մեդալը 200 և 500 մետր թիավարության և արծաթե մեդալը՝ 500 մետր թիավարության ժամանակ։ Սակայն Սերգեյ Ուլեգինի դոպինգ թեստը տվել է դրական ցուցանիշ։ Ըստ այդմ, Կանոեի միջազգային ֆեդերացիան զրոյացրել է Ռուսաստանի հավաքականի արդյունքները (Ուլեգինի մասնակցությամբ) և որակազրկել է սպորտսմենին երկու տարով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "ДИРЕКТОР ОБЛАСТНОЙ СПОРТИВНОЙ ШКОЛЫ «НАДЕЖДА ГУБЕРНИИ» СЕРГЕЙ УЛЕГИН ВСТРЕТИЛСЯ С ДМИТРИЕМ МЕДВЕДЕВЫМ". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2017 թ․ մայիսի 27. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սերգեյ Ուլեգինի պաշտոնական կայք էջը Archived 2017-05-13 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel |

 |
Ուղեղի ֆրենոլոգիական քարտեզագրում. ֆրենոլոգիան (գանգագուշակություն) մտավոր գործառույթները ուղեղի որոշակի մասերի հետ փոխկապակցելու առաջին փորձերից էր
**Ներըմբռնում** (*ինտուիցիա,* լատին․՝ intuitio-intueor, թարգմանաբար նշանակում է ուշադիր նայում եմ, ուսումնասիրում եմ), իրերը, երևույթները, գաղափարները անմիջական (արտաքին կամ ներքին) հայեցողության միջոցով հասկանալու, ըմբռնելու իմացական գործընթացը, որի ընթացքում նախնական, տրամաբանական կշռադատության և ապացուցման կարիք չի զգացվում։

Ներըմբռնման նկարագիրը
---------------------

Դա խնդրի լուծման վայրկենական հայտնագործումն է։ Ներըմբռնման մեխանիզմը ըմբռնողականության մեխանիզմն է՝ մի տարբերությամբ. եթե ըմբռնողականությունը պահանջում է մտային պատկերների հետ աշխատել, ներըմբռնումը ակնթարթորեն ընկալում է իրադրությունը լուծման հետ միասին և ամբողջապես՝ որպես մի պատկեր։

Ներըմբռնումը տրամաբանական մտածողությունից տարբերվում է նրանով, որ խնդրի լուծման այսպիսի գործընթացը զուգահեռ է, իսկ տրամաբանականը՝ հաջորդական։ Դրա համար էլ ներըմբռնումը անհամեմատ ավելի արագ է աշխատում։

Հասկանալի է, որ ոչ բոլորն են օժտված ներըմբռնմամբ։ Վաղուց ի վեր համարվել է, որ ներըմբռնումը հատուկ է միայն ընտրյալներին, և մինչ օրս շատերը այդպես էլ կարծում են։ Մյուսները, ընդհակառակը, համոզված են, որ ներըմբռնմամբ օժտված է ցանկացած մարդ, սակայն մարդիկ տարբեր ձևերով են դրանից օգտվում։

Տեսակներ
--------

Առանձնացնում են ներըմբռնման երկու հիմնական տեսակ՝

* զգայական ներըմբռնում, իմացության օբյեկտները զգայարանների միջոցով անմիջականորեն ընկալելիս, ստացված հստակ ըմբռնումն է, իմաստավորված ընկալումը, որն ապահովող մտածական գործընթացները ու ապերցեպցիան չեն գիտակցվում,
* ինտելեկտուալ (բանական), որն արդեն զուտ ներհոգեկան գործընթաց է և ընթանում է առանց իմացության օբյեկտների անմիջական արտաքին ընկալման։

Ներըմբռնման այս տեսակի բնորոշ տարբերակներից է գիտակցության «փայլատակումը» կամ «մտաճառագայթումը», որը երբեմն դիտվում է ստեղծագործական գործընթացում։ Ինտուիտիվ իմացության գործընթացում չեն գիտակցվում արտացոլող երևույթների շատ առանձնահատկություններ և այն մտավոր գործողությունները, որոնց շնորհիվ ստացվում է գիտակցվող արդյունքը։

Որպես հոգեկան գործընթաց՝ ներըմբռնումը հոգեկանի ենթագիտակցական մակարդակում կազմավորված իմացական արդյունքների (մտքերի, մտապատկերների զուգորդությունների) անցումն է գիտակցության ոլորտը։ Այն դեպքերում, երբ ներըմբռնումը հանդես է գալիս որպես խնդրահարույց իրադրությունները հաղթահարելու, կռահումներ ու կանխատեսումներ կատարելու երևույթ, սերտորեն կապված է լինում երևակայության հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ալբերտ Նալչաջյան. Հոգեբանական բառարան, Երևան, Լույս, 1984

Աղբյուրներ
----------

* Նալչաջյան Ա․ Ա․ (1984 թ.). *Հոգեբանական բառարան* (Լույս ed.). Երևան. p. 240 էջ.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 360)։*  |
**Սերգեյ Ալեքսեյի Մալցև** (1952, մայիսի 15, Կուրգան - 2011, դեկտեմբերի 8), ռուս նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սերգեյ Մալցևը ծնվել է 1952 թվականին, Կուրգանում, ուսուցիչների ընտանիքում։ 1967-1971 թվականներին սովորել է Սվերդլովսկի գեղարվեստի ուսումնարանում։ Ուսումն ավարտելուց հետո Կուրգանի թիվ 1 մանկական գեղարվեստի դպրոցում աշխատել է որպես ուսուցիչ, սակայն 2 ամիս անց զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Ծառայությունից հետո շարունակել է դասավանդել գեղարվեստի դպրոցում։ Ամուսնությունից հետո կնոջ հետ տեղափոխվել է Օրջոնիկիձե, որտեղ 1974-1976 թվականներին որպես ինժեներ - դեկորատոր աշխատել է Հյուսիսային Օսիայի հանրապետական ռուսական թատրոնում։

1976 թվականին Մալցևը վերադառնում է Կուրգան, որտեղ շուրջ 20 տարի դասավանդում է գեղարվեստի դպրոցում։ Զուգահեռաբար զբաղվել է նախագծային և ստեղծագործական աշխատանքներով։ Ստեղծագործել է դիմանկարչության, նատյուրմորտի, գրաֆիկայի ժանրերում։ 1996 թվականին դարձել է Ռուսաստանի նկարիչների միության ամդամ։

Նկարչի ստեղծագործություններում ակնհայտ են հետ մոդեռնիստական տարրերը։ Մալցևը իր հերոսներին կերտել է հայտնի դասական գրականության, բանահյուսության կերպարներից։

Մալցևի ստեղծագործությունները գտնվում են Կուրգանի տարածաշրջանային արվեստի թանգարանում, Հայաստանի, Գերմանիայի, Կանադայի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Ճապոնիայի մասնավոր հավաքածուներում։

Պարգևներ
--------

* ՌԴ մշակույթի նախարարության շքանշան՝ «Հանուն գերազանց աշխատանքի»
* «Ճանաչում» մրցանակ, 2000 թ.
* «Ուրալ» տարածաշրջանային ցուցահանդեսի ոսկե մեալ, 2008 թ.
* Կուրգանի «Տարվա մարդ» կոչում, 2011 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Սերգեյ Մալցև". Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 20-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 12. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Բոա Նովա ազգային պարկ** (պորտ.՝ Parque Nacional de Boa Nova), ազգային պարկ Բահիա նահանգում, Բրազիլիա։

Տեղագրություն
-------------

Բոա Նովա ազգային պարկն ընդգրկում է Բոա Նովա, Դարիու Մեյրա, Մանուել Վիտորինու մունիցիպալիտետներից որոշ հատվածներ՝ Բահիա նահանգում։ Պարկն ունի 12065.31 հա տարածք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 440-1111 մետր բարձրության վրա։ Պարկով հոսում է Ուրուբա գետը, որը Գոնգոժ գետի վտակն է, իսկ վերջինս էլ իր հերթին Դե Կոնտասի վտակն է։

Ազգային պարկը գտնվում է Ատլանտյան անտառ բիոմում։ Տարեկան տեղումների միջին քանակը 1300 մմ է։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 14-ից մինչև 26 °C, իսկ միջինը՝ 23 °C։ Բուսականությունը ներառում է կաատինգա, կիսատերևաթափ նախալեռնային անտառ, լեռնային խոնավ անտառ և կիսատերևաթափ հարթավայրային անտառ։ Տարածաշրջանը հայտնի է բազմաթիվ թռչունների տեսակներով, որոնցից 437-ը մինչ օրս էլ գրանցված են և գրավում են շատ օտարերկրացի թռչնադիտող զբոսաշրջիկների։ Էնդեմիկ թռչնատեսակներից են՝ մրջնակերը (Rhopornis ardesiacus), սրագին (Synallaxis whitneyi) ու *Phylloscartes beckeri*, որոնք վտանգված են կամ գտնվում են ոչնչացման եզրին։

Կառավարություն
--------------

Բոա Նովա ազգային պարկը ստեղծվել է 2010 թվականի հունիսի 11-ի հրամանագրով։ Այն կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից։ Նույն հրամանագրով ստեղծվել է հարակից Բոա Նովա վայրի ապաստարանը։ Այն դարձել է Կենտրոնական Ատլանտյան անտառ էկոլոգիական միջանցքի մի մասը, որը ստեղծվել է 2002 թվականին։ Պարկը դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության II կատեգորիային (ազգային պարկ)։ Նպատակն է ամբողջությամբ պաշտպանել և վերականգնել բնական էկոհամակարգերը Ատլանտյան անտառի և Կաատինգայի շրջանում, պահպանել թռչունների տեսակների «կենսունակ բնակչությանը» ու վտանգված կաթնասուններին, հատկապես՝ մրջնաթռչունին, ինչպես նաև պահպանել և վերականգնել ջրբաժան գիծն ու ջրային ուղիները, նպաստել կրթական գործունեության զարգացմանը և բնապահպանական մեկնաբանմանը, ապահովել ռեկրացիա, էկոտուրիզմ և գիտական հետազոտություն։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Unidade de Conservação ... MMA
2. 1 2 3  "Parna de Boa Nova – Chico Mendes". Արխիվացված է the original 2020 թ․ օգոստոսի 9-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 21.
3. ↑  RVS de Boa Nova (RVS) – ISA
4. ↑  Lamas, Crepaldi & Mesquita 2015

Աղբյուրներ
----------

* Lamas, Ivana Reis; Crepaldi, Maria Otávia; Mesquita, Carlos Alberto Bernardo (2015) (portuguese), *Uma Rede no Corredor*, Conservação Internacional (CI-Brasil), ISBN 978-85-98830-28-5, վերցված է 2016-10-22
* (պորտուգալերեն) *Parna de Boa Nova*, Chico Mendes Institute for Biodiversity Conservation, արխիվացված  օրիգինալից 2020-08-09-ին, վերցված է 2016-06-09
* (պորտուգալերեն) *RVS de Boa Nova (RVS)*, ISA: Instituto Socioambiental, վերցված է 2016-10-23
* (portuguese) *Unidade de Conservação: Parque Nacional de Boa Nova*, MMA: Ministério do Meio Ambiente, վերցված է 2016-06-09
**Սարիևաների եկամտաբեր տուն** (ռուս.՝ Доходный дом Сариевых), 20-րդ դարի սկզբի ճարտարապետական հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Հասցեն` Բոլշայա Սադովայա փողոց, 94 տուն։ Կառուցված է մոդեռն ոճով ճարտարապետ Անդրեյ Նիդերմեյերի նախագծով 1902 թվականին։ Տունը պատկանել է Օլգա և Ելենա Սարիևա քույրերին։ Երկրորդ անվանումն է **Եմելյանովի եկամտաբեր տուն**։

Պատմություն
-----------

Տունը 20-րդ դարի սկզբի ճարտարապետական հուշարձան է։ Շենքը կառուցված է ուշ մոդեռն ոճով, քաղաքին բնորոշ հատկանիշներով, որոնք արտահայտվել են քարե մանրամասների մեջ։ Այս շենքի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ այստեղ իրականացվել է կոնստրուկտիվ սխեմայի առաջադեմ համատեղման տարբերակը, որը լայն տարածում էր ստացել 20-րդ դարի սկզբին։

Երկար ժամանակ շենքում էր գտնվում Մաքսիմ Գորկու անվան գրադարանը, բայց վերին հարկերում տեղակայված էին բնակարաններ։ Ժամանակի ընթացքում առաջին հարկում փոխվեցին բազմաթիվ հաստատություններ, բայց դրանցից ամենահիշարժանը, թերևս, քաղաքում հայտնի «Շոկոլադնիցա» սրճարանն էր։ Հենց այդ անունով` «Շոկոլադնիցա», շենքը և հայտնի էր Ռոստովում երկար տարիներ։

Ներկա վիճակ
-----------

Այս պահին շենքը գտնվում է վթարային վիճակում. ճակատին կան բազմաթիվ ճաքեր, անհետացել են պատմական կռվածքները, կոտրված են հարուստ ձևավորումով շենքի մարմարե բարձրորակ աստիճանները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Админ. "Доходный дом О. и Е.Сариевых". voopiik-don.ru. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 10.
2. ↑  "В Ростове огородили дом Сариевых на Садовой — пешеходам приходится идти по проезжей части". www.donnews.ru. Արխիվացված է the original 2018 թ․ մայիսի 11-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 10. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Սարիդ** (արաբ․՝ ثريد‎‎), արաբական խոհանոցի կերակրատեսակ, որի հիմնական բաղադրիչներից են միսն ու հացը։ Երբեմն դրանց ավելացվում է նաև բանջարեղեններ։

Պատմություն
-----------

Սարիդը մահմեդականությունում համարվում է Մուհամեդ մարգարեի սիրելի ուտեստ։ Մեքքայում լեգենդ կա այն մասին, որ կերակրատեսակը հորինել է Խաշիմ իբն Աբդ Մանաֆը՝ Մուհամեդի նախապապը։ Ենթադրվում է, որ նա առաջին անգամ ցանկացել է հացը լցնել արգանակի մեջ, ապա առաջարկեց նմանատիպ ճաշատեսակ՝ սովատանջ ուխտավորների համար, ովքեր Մեքքայում կարճատև ուխտագնացության էին գնում ռաջաբի ժամանակ (արաբ․՝ رجب‎‎)։ Որոշ աղբյուրների համաձայն կերակուրը սիրված է եղել ոչ միայն Մուհամեդի կողմից, այլ նաև՝ Մուավիայի (Մուավիա I իբն Աբու Աֆյան)՝ Օմեյդիների դինաստիայի առաջին խալիֆ, ով շատ է սիրել ուտել այս ապուրից։

Սարիդը լայն տարածում ունի ոչ միայն Արաբական թերակղզում, այլև Հյուսիսային Աֆրիկա և նույնիսկ Չինաստանի Սինցզյան Ույղուրյան ինքնավար մարզում։ Իսպանիայում այս ճաշատեսակի տարբեր բաղադրատոմսեր հայտնվել է Պիրենեյան թերակղզում Մավրերի (լատին․՝ Mauri) իշխանության ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Tharid — meat and bread dish | Islam | Saudi Gazette". Արխիվացված է the original 2014 թ․ օգոստոսի 27-ին. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 22.
2. ↑  "هاشم ابن عبد مناف". Արխիվացված է the original 2014 թ․ օգոստոսի 27-ին. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 22.
3. ↑  G. Levi Della Vida — Olga Pinto, *Il Califfo Muʿāwiya I secondo il* Kitāb ansāb al-ashrāf, Roma, 1938, pp. 193.

Գրականություն
-------------

* Alan Davidson։The Oxford Companion to Food, 2nd. ed. Oxford 2006, статья «Tharid», стр. 794.

Արտաքին հղում
-------------

* Lamb Tharid recipe (անգլ.)
* 9th Century CE Recipe for Tharida Archived 2009-10-28 at the Wayback Machine. (անգլ.)
**Սերգեյ Աքսյոնով** (ռուս.՝ Аксёнов, Сергей Леонидович, փետրվարի 20, 1957(1957-02-20), Solntsevo, Kursk Oblast, Կուրսկի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), Ֆինանսատնտեսագիտական տարածաշրջանային ինստիտուտի ռեկտոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1957 թվականի փետրվարի 20-ին, Կուրսկի մարզի Սոլնցևո գյուղում։

Ավարտել է Կազանի Սուվորովի անվան դպրոցը (1974 թվական), նաև` Մ. Ֆրունզեի անվան Կիևի զենքի բարձրագույն հրամանատարական դպրոցը։

2001 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզը` «Անցումային տնտեսության մեջ փոքր բիզնեսի ինքնակազմակերպման առանձնահատկությունները» թեմայով` տնտեսական գիտությունների թեկնածուի աստիճանի համար։

2004 թվականին Ռուսաստանի հումանիտար գիտությունների պետական համալսարանում (դիսերտացիայի խորհուրդ 212.198.01) պաշտպանել է թեզ` տնտեսագիտության դոկտորի կոչման համար «Ինտեգրված ցանցային կառուցվածքների ձևավորման մեխանիզմը ինստիտուցիոնալ սահմանափակումների պայմաններում» թեմայով։

«Տնտեսական տեսություն» մասնագիտացմամբ պրոֆեսոր, Մանկավարժական կրթության գիտությունների միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Ֆինանսատնտեսագիտական տարածաշրջանային ինստիտուտի հիմնադիրն է և ռեկտորը։

3 գիտական մենագրության հեղինակ, աշխատությունների 11 ժողովածուների խմբագիր։

Աքսենովի սխեմայի միջոցով մշակվել է հաշվապահության և հաշվապահական հաշվառման դասավանդման տեխնոլոգիա։

Պարգևատրվել է շնորհակալագրերով, պատվոգրերով, Ռուսաստանի Դաշնության կրթության և գիտության նախարարության, Ռուսաստանի Դաշնության փոքր բիզնեսի աջակցության և զարգացման պետական կոմիտեի, Ռուսաստանի Դաշնության առևտրաարդյունաբերական պալատի, դաշնային փոքր բիզնեսի աջակցության հիմնադրամ, Համառուսաստանյան մանկավարժական ասամբլեայի կողմից։

Քննադատություն
--------------

Դիսերնետ համայնքի կողմից Աքսյոնովի դոկտորական դիսերտացիայի ուսումնասիրությունից պարզվել է, որ դիսերտացիայի տեքստի շուրջ 90%-ը բաղկացած է սխալ փոխառություններից (գրագողություն)։

Նա Ա. Օռլովի ի գիտական ղեկավարն էր, որի` տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճանի համար դիսերտացիան, որը պաշտպանվել է 2005 թվականին Ռուսաստանի պետական հումանիտար համալսարանի 212.198.01 դիսերտացիայի խորհրդում, պարզվել է, որ գրագողություն է առնվազն 65%-ով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Просмотр документа - Аксенов, Сергей Леонидович. Особенности самоорганизации малого предпринимательства в переходной экономике". *Российская государственная библиотека*. Retrieved 2021 թ․ մարտի 3.
2. ↑  "Просмотр документа - Аксенов, Сергей Леонидович. Механизм формирования сетевых интегрированных структур в условиях институциональных ограничений". *Российская государственная библиотека*. Retrieved 2021 թ․ մարտի 3.
3. ↑  "Список публикаций автора Аксенов Сергей Леонидович". *Научная электронная бибилотека Elibray.ru*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ մայիսի 20-ին. Retrieved 03.03.2021.
4. ↑  "Аксенов Сергей Леонидович". *Вольное сетевое сообщество «Диссернет»* (in ռուսերեն). Retrieved 2021 թ․ մարտի 3.
5. ↑  "Орлов Алексей Евгеньевич". *Вольное сетевое сообщество «Диссернет»* (in ռուսերեն). Retrieved 2021 թ․ մարտի 3.

Արտաքին հղումներ
----------------

* aksenov.ru, Ս. Աքսյոնովի անձնական կայքը
* rfei.ru, Տարածաշրջանային ֆինանսատնտեսական ինստիտուտ
* rfet.ru, Տարածաշրջանային ֆինանսատնտեսական քոլեջ
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանուկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սեդա Մանուկյան (այլ կիրառումներ)
**Սեդա Ավետիսի Մանուկյան** (1945, Բեյրութ, Լիբանան), հայազգի լիբանանցի նկարչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Սեդա Մանուկյանը ծնվել է 1945 թվականին Բեյրութում։ Մայրը՝ Աստղիկը, ծնունդով եղել է Հալեպից, հայրը՝ Ավետիսը, Այնթապից։ Քույրը՝ Անի Կուպելյանը, քանդակագործ է, մյուս քույրը՝ Ալին Մանուկյանը, լուսանկարիչ է, քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է Reuters-ի գլխավոր լուսանկարիչը։ Ունի նաև եղբայր։

Նկարչության դասեր է առել Պոլ Կիրակոսյանից և Լյուսի Ներսեսից։ Իտալիայի դեսպանատան կողմից կազմակերպված մրցույթում արժանացել է առաջին մրցանակին և ուղարկվել է Պերուջա երեք ամսով արվեստի դասեր առնելու։ 1964-1970 թվականներին սովորել է Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիայում, 1972-1973 թվականներին՝ Լոնդոնում։ Այնուհետև վերադարձել է Բեյրութ։ Քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով ավերված տարածքներում եղել է կամավոր, երեխաներին սովորեցրել է նկարել և ինքն էլ ստեղծագործել է։ Պատերազմական տարիներին ներկայացրել է համեմատաբար նոր թեմաներ՝ Բեյրութի քաղաքացիների իրատեսական դիմանկարները։

2005 թվականին Շրի Լանկայի մենաստաններից մեկում կարգվել է որպես բուդդիստ՝ ստանալով Ani Padma Tsult'hrim Drolma անունը։ 2008 թվականին նկարահանվել է «Sela Maniyo» վավերագրական ֆիլմը, որը պատմում է նկարչի հոգևոր վերափոխման մասին։

Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Սեդա Մանուկյանը հրատարակել է օրիգինալ նկարներով մանկական գրքեր, որոնք իմաստության փոքր դասեր են, որ նա կիսում է իր սիրելի մանուկների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Armenian Women Artist Questions: Written Interiview" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2016 թ․ սեպտեմբերի 13-ին. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2  "Seta Manoukian Portfolio". Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 1-ին. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Seta Manoukian, Art and Spirituality". Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 1-ին. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  Mother Sela - Artist and Buddhist Nun-63 min Documentary
5. ↑  «Պարմանուհին» և «Փողոց և մարդիկ» կտավները ՀԱՊ-ում
6. ↑  "Seta Manoukian, Availability of books and DVDs will be announced later". Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 1-ին. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սեդա Մանուկյանի կայքը Archived 2016-07-30 at the Wayback Machine.
* Mother Sela - Artist and Buddhist Nun
**Սերգեյ Կիրովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Сергею Кирову), հուշարձան Ռուսաստանի Կարելիայի Հանրապետության Պետրոզավոդսկ քաղաքում։ Հեղինակն է քանդակագործ Մատվեյ Մանիզերը, ճարտարապետը՝ Լև Իլյինը։ Արձանը տեղադրվել է 1936 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը տեղադրվել է 1936 թվականին, կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Ս. Մ. Կիրովի զոհվելու տարելիցի օրը, Պետրոզավոդսկի կենտրոնական հրապարակներից մեկում` Ազատության հրապարակում, որը հետագայում ստացավ նրա անունը։ Բրոնզե քանդակը ձուլվել է Լենինգրադի «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում` երկու օրինակով։ Երկրորդ քանդակը տեղադրված է Կարելիայի մեկ այլ քաղաքում` Մեդվեժեգորսկում։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին ֆինննական զորքերի կողմից Պետրոզավոդսկի օկուպացիայի ժամանակ հուշարձանն ապամոնտաժվել է, այնուհետև վերականգնվել է 1945 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

2,5 մետր բարձրությամբ քանդակը տեղադրված է վարդագույն գրանիտից պատրաստված 4,5 մետր բարձրությամբ պատվանդանի վրա։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Մ. Գ. Մանիզերը և ճարտարապետ Լ. Ա. Իլյինը։

Քանդակագործը Կիրովին պատկերել է կանգնած, հագին` «սպայական» գոտիով զինվորական համազգեստ, գալիֆե տաբատ, բարձր ճտքակոշիկներ։ Կիրովի դեմքն ուղղված է նախկին Օնեգայի տրակտորի գործարանին։ Հատկանշական է, որ ձեռքի բնորոշ ցուցական ժեստը պատկերում է Կիրովի այն արտահայտությունը, որ հյուսիսային հողը «հնագույն է ու հարուստ, և կոմունիստները պետք է միայն թափ տան այն, որպեսզի այդ հարստությունները թթափվեն մեզ վրա»։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* Կիրովի հրապարակը և հուշարձանըԿիրովի հրապարակը և հուշարձանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  "Памятник С. М. Кирову". Արխիվացված է the original 2018 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Retrieved 2018 թ․ դեկտեմբերի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սեդ Յոլ (այլ կիրառումներ)
**Սեդ Յոլ** (ռուս.՝ Сед-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սեդ Յու գետի աջ ափին՝ 13 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 13 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050100212103000062422
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103006242
* Ավազանի կոդը — 03.05.01.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Սեդ Յոլ". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 1.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սեդ Յոլ (այլ կիրառումներ)
**Սեդ Յոլ** (ռուս.՝ Сед-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պոժյոգ գետի ձախ ափին՝ 47 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 17 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03020200112103000014077
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103001407
* Ավազանի կոդը — 03.02.02.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Սեդ Յոլ". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 1.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Մալայայի Դաշնություն** (մալայերեն՝ Persekutuan Tanah Melayu), Դաշնությունը բաժանվում է 11 նահանգի (9՝ Մալայայի Սուլթանություններ և բրիտանական բնակավայրեր Մալակա, Պինանգ), որը գոյություն է 1948 թվականից մինչև 1963 թվականը։

1946 թվականին 11 նահանգներից կազմավորվեց մեկ բրիտանական գաղութ։ Քանի որ մալայական ազգայնական գաղութը համարվել էր անկայուն, 1948 թվականին մալայական միությունը վերածվեց Մալայական Դաշնության։

Դաշնության կազմի մեջ՝ մալայայան կառավարիչներին վերադարձվեցին իշխանության իրենց դիրքերը, որոնցից զրկվել էին Միության ներսում։ Մալայայկյան սուլթանները դարձան Մեծ Բրիտանիայի հովանավորներ, իսկ Պանանգն ու Մալակկան մնացին բրիտանական գաղութների կարգավիճակում։

1957 թվականի օգոստոսի 31-ին Դաշնությունը դարձավ Ազգերի Համագործակցության անդամ ձեռք բերելով անկախություն՝ դարձավ Միավորված Ազգերի Կազմակերպության անդամ Դաշնության։

1963 թվականին Մալայայի Դաշնությունը, Սինգապուրը, Հյուսիսային Բորնեոն միավորվեցին Մալայզիա պետության հետ և 1965 թվականի օգոստոսի 9-ին Սինգապուրը դարձավ անկախ պետություն։

Մալայայի Դաշնության էվոլյուցիան
-------------------------------

Մալայայի Դաշնության Էվոլյուցիան

Տես նաև
-------

* Հյուսիսային Բորնեոյի Դաշնություն
* Միավորված Մալայայի Սուլթանություններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Federation of Malaya Independence Act 1957" (in անգլերեն). Արխիվացված from the original on 2011 թ․ օգոստոսի 21. Retrieved 2011 թ․ փետրվարի 17. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|3=` (help)
2. ↑  "United Nations Member States (2006)" (in անգլերեն). Արխիվացված from the original on 2011 թ․ օգոստոսի 21. Retrieved 2011 թ․ փետրվարի 17. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|3=` (help)
Չնայած 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ չհաջողվեց դուրս մղել Հունգարիայի իշխող կոմունիստական կառավարությանը՝ ընդվզումը շատ արվեստագետների, գրողների, բանաստեղծների, կոմպոզիտորների և կինոգործիչների համար ոգեշնչման աղբյուր հանդիսացավ։

Ֆիլմեր
------

Հեղափոխությանը նվիրված նկարահանվել են շատ գեղարվեստական և վավերագրական ֆիլմեր։ Դրանցից են՝

* *Մոռացված դեմքեր* (1961), Պիտեր Ուտկինսի կարճամետրաժ ֆիլմը, որը նկարահանվել է Քենթերբերիի փողոցներում և իրատեսորեն վերստեղծում է հեղափոխական իրադարձությունները։
* *Սեր (Szerelem)* (1971), նկարահանել է Կառոյ Մակը։ Ֆիլմը պատմում է մի ծեր կնոջ և նրա հարսի պատմությունը, նրա որդու/ամուսնու ազատազրկման ընթացքում հեղափոխության ազդեցության և նրա՝ բանտից տուն վերադարձի մասին։
* Ռեկա Պիգնիցկիի 2006 թվականին նկարահանած *Ուղևորություն տուն Archived 2018-08-08 at the Wayback Machine.* (Hazatérés) ֆիլմը պատմում է երկու քույրերի մասին, ովքեր փորձում են պարզել, թե որպես ազատամարտիկ ինչ է արել իրենց հայրը 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ընթացքում։ Պատմությունը բացահայտվում է, երբ քույրերը, կատարելով մահամերձ հոր խնդրանքը, նրա աճյունը ԱՄՆ-ից Հունգարիա են տեղափոխում և հանձնում հայրենի հողին։

Երաժշտություն
-------------

Չնայած Դմիտրի Շոստակովիչի 1957 թվականին գրված Սիմֆոնիա № 11-ը վերնագրված է «1905 թվական» և նպատակադրված է եղել երաժշտականորեն նկարագրելու Ռուսաստանում այդ տարվա տարաբախտ ժողովրդավարական ապստամբությունը, հաճախ այն համարում են Հունգարիայի իրադարձությունների մեկնաբանություն։ Շոստակովիչը հաճախ է անդրադարձել 20-րդ դարի ռուս հեղափոխական երգերին՝ նկարագրելով ցարական դաժանություններն ու ազատության կարոտը և վառ պատկերել է 1905 թվականի հեղափոխության բռնի ջախջախումը։ Ժամանակի խորհրդային լսարանների համար հունգարական հեղափոխության համանմանությունը անվրեպ էր։

Գրականություն
-------------

Ջեյմս Էլբերտ Միչեները, 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ ապրելով Ավստրիայում, գրել է «Անդաուի կաուրջը» վեպը։ Նա ականատես է եղել փախստականների ալիքին, ովքեր 1956 թվականի նոյեմբերին փախել են Հունգարիայից, երբ խորհրդային զորքերը ներխուժել և ձերբակալություններ են կատարել։ Գիրքը Միչեների ամենավաղ աշխատանքներից է։ Այն նկարագրում է իրադարձություններ ապստամբությունից առաջ և հետո, որոնք հիմնված են ականատեսների հետ հարցազրույցների վրա, սակայն կերպարների անունները փոխված են՝ պաշտպանելու նրանց և իրենց Հունգարիայում թողած ընտանիքներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wilson, Elizabeth (1994). "Chapter 6: The Thaw". *Shostakovich: A Life Remembered*. Princeton University Press. p. 550. ISBN 0-691-02971-7.
2. ↑  NEWS from the American Hungarian Federation - Founded 1906
3. ↑  Michener, James A. (1985). *The Bridge at Andau* (reissue ed.). New York: Fawcett. ISBN 0-449-21050-2.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սեդ Յոլ (այլ կիրառումներ)
**Սեդ Յոլ** (ռուս.՝ Сед-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Լոկչիմ գետի ձախ ափին՝ 101 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03020200112103000018075
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103001807
* Ավազանի կոդը — 03.02.02.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Սեդ Յոլ". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 1.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արեգ Թումանյան** (1900, Թիֆլիս - օգոստոսի 30, 1939), հայ հասարակական, պետական և կուսակցական գործիչ, պատմաբան, դասախոս, Կոմունիստական կուսակցութան անդամ։ Բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի կրտսեր որդին։

Կենսագրություն
--------------

Արեգ Թումանյանը ծնվել է 1900 թվականին Թիֆլիսում։ Սովորել է Թիֆլիսի Լիսիցյան գիմնազիայում, որն ավարտելուց հետո` 1917 թվականին, անցել է Կոմունիստական կուսակցության շարքերը և կատարել տարբեր կուսակցական և պետական աշխատանքներ։ 1933 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը, այնուհետև դասավանդել նույն ինստիտուտում։ 1937 թվականին Խորհրդային ռեժիմը Արեգ Թումանյանին աքսորել է և 1939 թվականի օգոստոսի 30-ին գնդակահարել։ Թաղվել է սովետական ՊԱԿ-ի ենթակայության տակ գտնվող «Կոմունարկա» (Մոսկվա) հատուկ պահպանման օբյեկտի տարածքում։ Ունեցել է մեկ դուստր՝ Սուրման։

Պատկերասրահ
-----------

* Թումանյանների ընտանիքըԹումանյանների ընտանիքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Յովհաննէս Թումանեանի չորս որդիներն անգամ գերեզման չունեցան, Ալիք, 2017

Աղբյուրներ
----------

* Հովհաննես Թումանյանի զավակները
* Հովհաննես Թումանյանի զավակները Archived 2017-11-14 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ստալինյան գնդակահարվածների ցուցակ (1937-1954) Archived 2019-11-20 at the Wayback Machine.
* Օսմանյան և բոլշևիկյան մեթոդներոգ նահատակված Հովհաննես Թումանյանի զավակները(չաշխատող հղում)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սեբին (այլ կիրառումներ)

**Սեբին** (ռուս.՝ Сэбин), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Լոկչիմ գետի ձախ ափին՝ 49 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 16 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03020200112103000018211
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103001821
* Ավազանի կոդը — 03.02.02.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Սեբին". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 7.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Բորիս Մարգարով** (հունիսի 16, 1935(1935-06-16), Վոլխով, Լենինգրադի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 23, 2023(2023-04-23)), խորհրդային ջրագնդակորդ, Օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր (1956)։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ (2001)։ Պարգևատրվել է Ժողովուրդների Բարեկամության շքանշանով։

Կենսագրություն
--------------

Բորիս Մարգարովը ծնվել է 1935 թվականի հունիսի 16-ին, Լենինգրադի մարզի Վոլխովստրոյ քաղաքում, Վոլխովի ՀԷԿ-ի տնօրեն Վահան Մարգարովի ընտանիքում։ 1941 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Լենինգրադ, որտեղ վերապրել է Լենինգրադի շրջափակումը։

1948 թվականին Մանկապատանեկան մարզական դպրոցում սկսել է զբաղվել ջրային պոլոյով՝ պիոներների պալատում՝ Անատոլի Պչելինի ղեկավարությամբ։ 1952 և 1953 թվականներին Լենինգրադի հավաքականի կազմում դարձել է ԽՍՀՄ պատանիների չեմպիոն։ 1954-1961 թվականներին հանդես է եկել «Բուրեվեստնիկում» (Լենինգրադ), իսկ 1961-1963 թվականներին՝ «Սպարտակում» (Լենինգրադ)։ 1956 թվականին ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում Մելբուրնի Օլիմպիական խաղերի մասնակից է եղել և նվաճել է այդ մրցաշարի բրոնզե մեդալը։

1963 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը և ավարտել իր մարզական կարիերան։ 1976-1991 թվականներին աշխատել է Լենոբլէներգոյի գլխավոր տնօրեն։ 2005 թվականից զբաղեցնում է «Ռոստրոյ» գազալցակայանների տնօրինության գլխավոր տնօրենի տեղակալի պաշտոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В некоторых источниках отчество Бориса Маркарова ошибочно указывается как Никитич
2. ↑  В некоторых источниках в качестве даты рождения Бориса Маркарова ошибочно указывается 12 марта
3. ↑  "КЗС и энергообеспечение". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունվարի 24-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте «Спортивная Россия»
* Борис Маркаров на сайте Федерации водного поло России Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Борис Маркаров в олимпийской базе данных Databaseolympics.com(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · ՄՕԿ |

 |