**Արունդելի հին ձեռագրերի ժողովածու** **(Codex Arundel, Բրիտանական գրադարան, Արունդել, 263),** հանդիսանում է գրառված էջերի մի հավաքածու՝ գրված Լեոնարդո դա Վինչիի ձեռամբ և թվագրվում է մոտավորապես 1480-1518 թվականներով։ Ձեռագրերի ժողովածուն պարունակում է մի շարք գիտական շարադրանքներ տարբեր առարկաներից՝ ներառելով մեխանիկան և երկրաչափությունը։ Հին ձեռագրերի ժողովածուի անունը ծագել է Արունդելի կոմսի անունից, ով էլ ձեռք էր բերել ժողովածուն Իսպանիայում, 1630 թվականին։ Այժմ այն Բրիտանական գրադարանի Արունդելի ձեռագրերի մաս է կազմում։

Արունդելի հին ձեռագրերի ժողովածուի 24-րդ էջը․ ջրասուզակների համար ստորջրյա շնչառական սարքի ուսումնասիրություն

Նկարագրություն
--------------

Ձեռագիրը պարունակում է տարբեր չափերի 283 թղթե տերևներ, որոնց մեծ մասը մոտավորապես 22սմx16սմ է։ Միայն տերևներից մի քանիսն են դատարկ։ Երկու ֆոլիոները՝ 100 և 101, երկու անգամ սխալ են համարակալվել։ Հին ձեռագրերի ժողովածուն Լեոնարդոյի հավաքածուն է, որը ներկայացնում է նրա աշխատանքային կյանքի բոլոր շրջանները՝ շուրջ 40 տարի՝ 1478-1518 թվականները։ Այն պարունակում է կարճ քննախոսություններ, նշումներ և գծագրեր թռչունների թռիչքի, մեխանիկական տարբեր առարկաների մասին։ Լեոնարդոյի տեքստից պարզ է դառնում, որ նա միատեղել է էջերը կարգի բերելու և հրատարակելու մտադրությամբ։ Սովորաբար, Լեոնարդոն օգտագործել է ֆոլիոյի թղթի մեկ թերթ յուրաքանչյուր առարկայի համար, այնպես, որ յուրաքանչյուր ֆոլիո ներկայացներ փոքրիկ կապակցված գիտական շարադրություն՝ տվյալ առարկայի տեսանկյունից՝ գրված և տարածված լինելով երկու կողմերի վրայով, էջերի համարների դիմաց։ Այս կարգավորումը կորսվել է գիրքը ավելի ուշ կապողների կողմից, ովքեր կտրել էին էջերի ֆոլիոները և դրել մեկը մյուսի գագաթին՝ դրանով իսկ մի քանի մասերում բաժանելով շատ առարկաներ և արդյունքում ունեցել մի կարգ, որն անկանոն է թվում։

Այն նման է Լեչեսթերի հին ձեռագրերի ժողովածուին, որը նաև գրառումների, դիագրամների, ուրվանկարների և նախագծերի հավաքածու է։ Արունդելի հին ձեռագրերի հավաքածուն ճանաչվել է որպես երկրորդ կարևոր նշանակության հավաքածու՝ զիջելով Ատլանտիկուսի հին ձեռագրերի ժողովածուին։

Պատմություն
-----------

Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարի վերջում և 16-րդ դարի սկզբում Իտալիայում։ Էջերի մեծամասնությունը կարող ենք թվագրել 1480-1518 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Շատ քիչ բան է հայտնի ձեռագրի վաղ սկզբնաղբյուրի մասին՝ մինչև Լոնդոնի թագավորական ընկերության կողմից ձեռք բերվելը։

Ձեռագիրը 17-րդ դարի սկզբում ձեռք է բերել նկարների կոլեկցիոներ և քաղաքական գործիչ Արունդելի երկրորդ կոմսը (1585-1646)՝ Թոմաս Հովարդը։ Նորֆոլկի վեցերորդ դուքս Հենրի Հովարդը (1628-1684) ներկայացնում էր Լոնդոնի թագավորական ընկերությունը 1667 թվականին։ 1681 թվականին ձեռագիրն առաջին անգամ գրացուցակվել է գրադարանավար Ուիլյամ Փերիի կողմից՝ որպես գիտական և մաթեմատիկական նոթատետր։

1831 թվականին Բրիտանական թանգարանը Թագավորական ընկերությունից ձեռք բերել է շուրջ 549 Արունդելի այլ ձեռագրեր (Արունդելի հավաքածուի կեսը)։ 1834 թվականին այն գրացուցակվել է Բրիտանական թանգարանի կողմից։ Այն տեղակայված է Բրիտանական գրադարանում (Arundel 263):

Վերջին ճշգրիտ վերատպությունը լույս է տեսել 1998 թվականին։ 2007 թվականի հունվարի 30-ին ձեռագիրը դարձել է Բրիտանիայի գրադարանի «Թերթելով էջերը» (Turnings the Pages) ծրագրի մի մասը, երբ այն ամբողջությամբ թվայնացվել է Լեչեսթերի հին ձեռագրերի ժողովածուհի հետ՝ հասանելի դառնալով 2․0 ձևաչաձով։ Լեոնարդոյի հուշատետրերի այս երկու ձեռագրերը առցանց վերամիավորել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "''An Introduction to Leonardo da Vinci's Codices Arundel and Leicester''" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2019 թ․ հուլիսի 11-ին. Retrieved 2013 թ․ հուլիսի 23. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2  Carlo Pedretti, Introduction to Leonardo's Codex Arundel Archived 2019-12-07 at the Wayback Machine.
3. 1 2 3  Katrina Dean, *Keeping books of nature: An introduction to Leonardo da Vinci’s Codices Arundel and Leicester*, British Library  Archived 2019-07-11 at the Wayback Machine.
4. ↑  Codex Arundel at the Leonardo the ideal city
5. ↑  *Librorum Manuscriptorum Bibliotechae Norfociane in Collego Greshamensi ... accurate Guilielmo Perry*, in Edward Bernard, *Catalogi Manuscriptorum Angliae*, 1697, vol. 2, 74-84, No 254.
6. ↑  Leonardo da Vinci, *Il Codice Arundel 263 nella British Library*, ed. by Carlo Pedretti, 2 vols (Florence: Giunti, 1998)
7. ↑  Codex Arundel(չաշխատող հղում)
 at the Art&Design'09
8. ↑  "Tunning the PagesTM". Armadillosystems.com. Արխիվացված է the original 2013 թ․ հուլիսի 29-ին. Retrieved 2013 թ․ հուլիսի 23. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  Leonardo notebooks reunited online Archived 2008-06-07 at the Wayback Machine. at the British Library

Գրականության ցանկ
-----------------

* Leonardo da Vinci, *Il Codice Arundel 263 nella British Library*, ed. by Carlo Pedretti, 2 vols (Florence: Giunti, 1998)
* Nicholl Ch. *Leonardo da Vinci, Lot wyobraźni*, Warsaw 2006, W.A.B. 83-7414-220-0 (Լեհերեն)
* Philip Howard, *The British Library: A Treasure House of Knowledge* (London: Scala Publishers, 2008), no. 41.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Codex Arundel Archived 2012-10-18 at the Wayback Machine. on the British Library's Catalogue of Illuminated Manuscripts
* A full digital version of the Codex Arundel Archived 2019-07-13 at the Wayback Machine. on the British Library's Digitised Manuscripts website
* Codex Arundel at *The Book that closes a century and opens a new millennium*
* Codex Arundel at the *Art and music*
* Carlo Pedretti, Introduction to Leonardo's Codex Arundel Archived 2019-12-07 at the Wayback Machine.
* Page from the codex Archived 2012-02-21 at the Wayback Machine.
* Turning the Pages 2.0TM Archived 2013-09-27 at the Wayback Machine.
* *Leonardo da Vinci: anatomical drawings from the Royal Library, Windsor Castle*, exhibition catalog fully online as PDF from The Metropolitan Museum of Art, which contains material on Codex Arundel (see index)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4612345-3 · VIAF: 209897138 · WorldCat VIAF: 209897138 |

 |