recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Անասնաբուժասանիտարական հսկողություն** |
|  |

**Անասնաբուժասանիտարական հսկողություն**, անասնապահական ֆերմաներում, համալիրներում, թռչնաբուծական ֆաբրիկաներում, կոմբինատներում, կաթի գործարաններում և այլ ձեռնարկություն ներում կենդանական ծագման մթերքների ու հումքի մթերման, վերամշակման, պահպանման և տեղափոխման անասնաբուժասանիտարակա վիճակի պետական ու արտադրական մշտական հսկողության համակարգ։

Նկարագրություն
--------------

Կենդանիների և մարդկանց հիվանդությունների կանխարգելման համար կարևոր նշանակություն ունի կենդանիների, թռչունների սպանդի, կենդանիների, կենդանիների ծագման մթերքների և հումքի տեղափոխման, ներմուծման արտահանման ու դրանց իրացման ժամանակ Անասնաբուժասանիտարաական հսկողություն։ Հսկողությունն իրականացնում են տնտեսությունների, պետական անասնաբուժական ցանցի ձեռնարկությունների և հաստատությունների անասնաբուժական մասնագետները։ Ներմուծվող սննդամթերքի և կենդանական ծագման մթերքի զննումն իրականացվում է սահմանային անցումակետում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանը համապատասխան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Խորհրդային շրջանում արտադրված 0,25, 1, 2 և 3 լիտրանոց բանկաներ
**Ապակու արդյունաբերություն**, զբաղվում է շինարարական, տեխնիկական, տարայի, տեսակային, քիմիական–լաբորատորային, բժշկական, պարֆյումերային և այլ տեսակի ապակիների արտադրությամբ։

Ապակու արդյունաբերությունը Հայաստանում
--------------------------------------

Հայաստանում 1950 թվականին կառուցվեց Արզնիի ապակյա տարաների գործարանը, որի արտադրողականությունը 1950 թվականի 10 միլիոն շշի դիմաց 1971 թվականին հասավ 62 միլիոն շշի։

1965 թվականին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի) հիմնվեց լուսատեխնիկական ապակու գործարան, նրա արտադրանքը 1970 թվականին կազմել է 2,1 հազար հատ լուսատեխնիկական ապակի և 1,1 միլիոն կոնյակի շիշ։ 1975 թվականին գործարանը կարտադրի 500 հազար մ2 ապակեբլոկ և ապակեպրոֆիլիտ։

1969 թվականին շարք մտավ Արզնիի բյուրեղապակու գործարանը, որը 1970 թվականին արտադրեց 0,8 միլիոն ռուբլի արժողությամբ բյուրեղապակի և 12,2 միլիոն կոնյակի շիշ։ 1971 թվականին Արզնիի բյուրեղապակու և ապակյա տարաների գործարանները միավորվեցին և ստեղծվեց «Բյուրեղապակի» գործարանը։

1966 թվականին սկսվել է Հոկտեմբերյանի (այժմ՝ Արմավիր) պահածոների ապակյա տարաների գործարանի կառուցումը, որի նախագծային կարողությունն էր 200 միլիոն պայմանական ապակետուփ և 30 միլիոն կոնյակի շիշ։

Այդ ձեռնարկությունները Լենինականի ապակու գործարանի հետ միասին մտնում էին «Հայապակի» միավորման (հիմնվել է 1973 թվականին) մեջ։ Ապակեթել արտադրվում էր Սևանի «էլեկտրաապակեմեկուսիչ», իսկ էլեկտրավակուումային ապակի՝ Երևանի էլեկտրալամպերի գործարաններում։ Երևանամ գործել է հայելիների և կահույքի ապակու գործարանը։

Հայաստանն ունի ապակու հումքի գործնականում անսպառ պաշարներ (պեմզա, օբսիդիան, պեռլիտ, քվարցիտ ևն)։ Հրազդանի լեռնա-քիմիական կոմբինատում, քիմիական մշակման շնորհիվ, կստացվեն «Երևանիտ» և «Կանազիտ» բարձրորակ հումքատեսակները։ Հայաստանն ապակու բավականին խոշոր սպառող է (գինեգործություն, էլեկտրատեխնիկական, պահածոյի արդյունաբերություն, հանքաջրերի լցում և այլն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 501)։*  |
**Բոլս Պիրամիդ** (անգլ.՝ Ball's Pyramid), անմարդաբնակ հրաբխային կղզի Թասմանյան ծովում` Լորդ Հաու կղզուց մոտավորապես 20 կիլոմետր հեռու` դեպի հարավ-արևելք։ Այդ կղզու հետ միասին հայտնաբերվել է 1788 թվականին։ Արտաքնապես կղզին հիշեցնում է առագաստ կամ բուրգ։ Բոլս Պիրամիդը հանդիսանում է ամենաբարձր հրաբխային ժայռն աշխարհում։

Աշխարհագրություն
----------------

Աշխարհագրական առումով կղզին պատկանում է Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգին և 2000 թվականի հունիսի 21-ից հանդիսանում է Լորդ Հաու կղզու Ծովային պարկի մի մաս։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից հասնում է 562 մետր` հիմքի ամենամեծ լայնությամբ մոտ 200 մետր է։ Կղզու մոտ կան մի քանի փոքր ժայռոտ կղզիներ։

Պատմություն
-----------

Մարդու առաջին գրանցված էջքը Բոլսում տեղի է ունեցել 1882 թվականին՝ կղզու հայտնաբերումից գրեթե մեկ դար անց։ Լեռան գագաթն առաջին անգամ բարձրանալը գրանցվել է 1965 թվականին, որից հետո համարյա 20 տարիների ընթացքում տեղի ունեցան ևս մի քանի անհաջող փորձեր։ Սակայն 1982 թվականից արգելվեցին բարձրանալը, իսկ 1986 թվականից` նաև մուտքը կղզի։ 1990-ականներից այցելությունները խստորեն սահմանափակվեցին, այնուամենայնիվ որոշ մարդիկ բարձրացան։

1972 թվականի նշվում էր, որ կղզում հայտնաբերվել է մողեսների *Liolopisma lichengigera* տեղական տեսակը։ 2000 թվականին կղզում գտնվել է անհետացած համարվող *Dryococelus australis* միջատը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Վարչական առումով կղզին կառավարվում է Լորդ Հաու կղզու տեղական իշխանությունների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  lordhoweisland.info Archived 2014-09-12 at the Wayback Machine. «Balls Pyramid rises 550 metres sheer from the sea, forming the world’s tallest sea stack.»
3. 1 2  South Pacific handbook By David Stanley, 1982 ISBN 0-9603322-3-5. «Ball’s Pyramid, the highest rock pyramid in the world»
4. ↑  Ахметьев, 1972, էջ 39

Աղբյուրներ
----------

* *Ахметьев, М. А.* Таинственный остров Лорд-Хау // Природа / гл. ред. акад. Н. Г. Басов. — М : Наука, 1972. — № 3. — С. 33—41. — 129 с.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Անավարտ արտադրություն**, ձեռնարկության արտադրամասերում մշակման տարբեր փուլերում գտնվող աշխատանքի առարկաներ՝ պատրաստուկներ, կիսաֆաբրիկատներ։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Անավարտ արտադրությունը՝ ձեռնարկության նորմավորվող (սեփական) շրջանառու միջոցների կարևորագույն տարրերից է, որի չափը կախված է արտադրվող արտադրանքի ծավալից և արտադրության պարբերաշրջանի տևողությունից։ Անավարտ արտադրությունը իրենից ներկայացնում է այն նյութերը, որոնք չեն ենթարկվում բոլոր նախատեսված տեխնոլոգիական գործառույթներին, և սվորաբար դեռ ենթակա չեն վաճառքի։ Անավարտ արտադրությունը հաշվապահական հաշվառման մեջ արտահայտվում է 214 հաշվում։

Օրինակներ
---------

Օրինակ՝ մեքենաշինության մեջ անավարտ արտադրությունը կազմում է նորմավորվող շրջանառումիջոցների ամբողջ ծավալի 20—25 %, իսկ երբեմն (ծանր մեքենաշինության մեջ)՝ մինչև 60 %, թեթև արդյունաբ]րության մեջ՝ 1—2 % և այլն։ Մշակվող առարկաներն արժեքային արտահայտությամբ կազմում են անավարտ արտադրության ընդհանուր ծավալը, որը սահմանվում է պլանային կարգով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 373)։*  |
**Անհիմն հարստացում**, առանց օրենքով, այլ իրավական ակտով կամ գործարքով սահմանված հիմքերի ուրիշ անձի հաշվին գույք ձեռք բերելը կամ խնայելը։ Քաղաքացիական իրավունքում համընդհանուր տարածում ունի այն մոտեցումը, որ անհիմն հարստացման արդյունքում անարդարացիորեն գույք ձեռք բերած կամ խնայած անձը պարտավոր է տուժողին վերադարձնել անհիմն ձեռքբերված գույքը ՝ բացառությամբ առանձին դեպքերի։ Այս ինստիտուտը նպաստում է քաղաքացիական շրջանառության մասնակիցների գույքային իրավունքների պաշտպանությանը, քանի որ ոչ ոք չպետք է հարստանա մեկ ուրիշի հաշվին, առանց դրա համար իրավական հիմքի։

Անհիմն հարստացման հետևանքով ծագող պարտավորությունները դելիկտային (վնասի պատճառման հետևանքով ծագող) պարտավորությունների հետ միասին կազմում են «արտապայմանագրային պարտավորություններ» կատեգորիան։ Անհիմն հարստացման հետևանքով ծագող պարտավորությունները ձևակերպվել են դեռևս հռոմեական մասնավոր իրավունքում՝ սահմանվելով, որ *«ոչ ոք չպետք է օգուտ քաղի մեկ ուրիշի հաշվին»* (*nemo locupletari potest aliena iactura*):

Անհիմն հարստացման հետևանքով ծագած պարտավորական հարաբերությունների մասնակից (պարտատեր և պարտապան) կարող են լինել քաղաքացիական իրավունքի բոլոր սուբյեկտները՝ քաղաքացիները, իրավաբանական անձինք, համայնքը և պետությունը։ Միևնույն ժամանակ հարկ է նկատել, որ պարտավորության առարկա կարող է լինել միայն գույքը՝ լայն իմաստային մեկնաբանությամբ, այդ թվում՝ իրերը, գույքային իրավունքները և քաղաքացիական իրավունքով պաշտպանվող այլ նյութական բարիքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական իրավունք» (երրորդ մաս), 4-րդ հրատարակչություն՝ լրացումներով և փոփոխություններով, խմբ.` պրոֆ․ Տ․Կ․Բարսեղյան, պրոֆ․ Գ․Հ․Ղարախանյան, ԵՊՀ հրատարակչություն, Եր․, 2011, էջ 72
Փոքր Ասիայի քարտեզը Ապամեյի պայմանագրի կնքումից հետո, Պերգամոնի թագավորություն (բաց կապույտ) և Հռոդոսի (բաց կանաչ) տարածքային աճ
**Ապամեայի պայմանգիր**, մ․թ․ա․ 188 թվականին Հռոմեական հանրապետության և Անտիոքոս III-ի՝ Սելևկյան տերության տիրակալի միջև կնքված հաշտության պայմանագիր։ Այն կնքվել է Թերմոպիլեի (մ․թ․ա․ 191 թվական), Մագնեսիայի (մ․թ․ա․ 190 թվական) ճակատամարտերում տարած հաղթանակներից հետո, ինչպես նաև այն ժամանակ, երբ հռոմեական ու հռոդոսյան նավատորմը հաղթանակի է հասել սելևկյան նավատորմի նկատմամբ։

Ըստ Ապպիանոսի՝ պայմանագիրը Անտիոքոս III-ին պարտավորեցրել է հրաժարվել եվրոպական տիրույթներից, ինչպես նաև Տավորսի լեռներից արևմուտք ընկած տարածքներից։ Նա նաև պետք է հանձներ իր ունեցած բոլոր մարտական փղերը, ունենար սահմանափակ թվով՝ ընդամենը 12 ռազմանավ, որպեսզի իր հպատակներին պահեր հսկողության տակ, սակայն նրան թույլատրված էր ավելի շատ ռազմանավեր կառուցել, եթե հարձակում իրականացվեր։ Անտիոքոսին արգելվել է նաև հռոմեական տիրապետության տակ գտնվող տարածքներից վարձկաններ հավաքագրել։ Անտիոքոսը պարտավոր էր տալ 20 գերիներ, որոնց պետք է ընտրեին հռոմեական կոնսուլները։ Այդ գերիները պետք է փոփոխվեին յուրաքանչյուր 3 տարին մեկ, բացի Անտիոքոսի որդին։ Ապագայում նա չպետք է ունենար փղեր և պատերազմի համար պետք է վճարեր ռազմատուգանք՝ 500 էվբեական տաղանդ, իսկ երբ հռոմեական սենատը վավերացներ պայմանագիրը, ևս 2500 տաղանդ։ Բացի այդ՝ 12 տարիների ընթացքում Սելևկյան տերույթունը պետք է վճարեր ևս 12 հազար տաղանդ․ յուրաքանչյուր տարեկան վճարը պետք է առաքվեր Հռոմ։ Նա ստիպված էր հանձնել նաև իր թշնամիներից խլված գերիներին և թշնամու դասալիքներին, ինչպես նաև Եվմենոս II-ին՝ Պերգամոնի արքային, պետք է վերադարձվեր այն ամենը, ինչ մնացել է այն ունեցվածքից, որը Անտիոքոսը ձեռք էր բերել Ատտալոս I-ի՝ Եվմենոս II-ի հոր, հետ համաձայնությունից։

Հռոմեացիները Փոքր Ասիայի մեծ մասի վերահսկողությունը հանձնում է Եվմենոս II-ին։ Անտիոքոսը պահպանել է Կիլիկիան, իսկ Լիկիայի ու Կարիայի մեծ մասը դարձել է Հռոդոսի իշխանության տիրույթներ։ Հելլենական արքաները հիմնականում իրենց կյանքի ընթացքում պահպանում էին իրենց ընդունած պայմանագրերի կետերը, քանի որ դա պատվի խնդիր էր։ Այնուամենայնիվ, նրանց ժառանգները իրենց պարտավորված չէին զգում պահպանել իրենց նախնիների ընդունած պայմանագրերի պայմանները։ Այս պայմանագրի ռազմածովային ուժերի մասին կետը չի պահպանվել, սակայն մնացած կետերը պահպանվել են։

Պայմանագիրը կնքվել է Ապամեայում (Փռյուգիա)։ Այն թույլ է տվել հռոմեացիներին ընդարձակել իրենց քաղաքական ազդեցության հեգեմոնիան դեպի Միջերկրական ծովի արևելյան ավազան։

Աղբյուրներ
----------

* Polybius of Megalopolis, *World History*, 21.42: text of the treaty
* Appian of Alexandria, *Syriaca Archived 2015-11-19 at the Wayback Machine.*, 39 Archived 2015-10-20 at the Wayback Machine.: text of the treaty
* Titus Livy, *Ab Urbe Condita, 38:*
**Անարատ հղության հայ քույրերի միաբանություն (ԱՀՀՔՄ)**, կաթոլիկական ուսումնակրթական հաստատություն։ Հիմնադրվել է 1843 թվականին, Կ.Պոլսում՝ Սրբուհի Հաջի-Անտոնյանի առաջնորդությամբ։ Պաշտոնապես վավերացվել է 1847 թվականին՝ Հայ կաթողիկե եկեղեցու կաթողիկոս-պատրիարք Անտոն Պետրոս Թ-ի (Անտոն արք. Հասունյան) կոնդակով։ Ստեղծման օրից իր հիմնական նպատակն է հռչակել հայուհիների կրթությունն ու դաստիարակությունը քրիստ. և ազգ. արժեքներով։ Մինչև 1914-ը միաբանությունը Թուրքիայի հայաբնակ վայրերում հիմնել է 30-ից ավելի օրիորդաց դպրոցներ, որբանոցներ, արհեստանոցներ, որոնք փակվել են Մեծ եղեռնի օրերին։

﻿Հայ քույրերից շատերը զոհվել են Դեյր էզ Զորի ճանապարհին։ Ողջ մնացածները շարունակել են իրենց առաքելությունը՝ պատսպարելով և խնամելով հարյուրավոր հայ որբերի՝ Կոստանդնուպոլսում, Հալեպում, Բեյրութում, Հռոմում բացված որբանոցներում։ Անարատ հղության հայ քույրերի միաբանության Մայրավանքն ու Ընծայարանը 1922-ից փոխադրվել են Հռոմ։ Միաբանությունը, իր շուրջ հարյուր միանձնուհիներով, գործում է սփյուռքի բոլոր մեծ համայնքներում, ունի դպրոցներ, մանկամսուրներ, վարժարաններ, երկսեռ որբանոցներ։ 1965-ից գործում է ԱՄՆ-ում, 1992-ից՝ Հայաստանի և Վրաստանի հայ կաթոլիկներով բնակեցված շրջաններում։ ՀՀ-ում գործում է Անարատ հղության հայ քույրերի միաբանության մասնաճյուղը՝ Տիրամայր Հայաստանի Կուսաստան անունով։ Պատասխանատուն է մեծավորուհի քույր Արուսյակ Սաճոնյանը։ 1998-ի սեպտեմբերին բացվել է Կուսաստանին կից Գյումրու Տիրամայր Հայաստանի Պողոսյան կրթական համալիրը, որտեղ ներկայումս (2000) ուսանում են 52 ծնողազուրկ և կարիքավոր երեխաներ, սովորում արհեստներ, պարապում անգլ-ի, համակարգչային և երգի խմբերում։ Շիրակի մարզի Արևիկ, Փանիկ, Լանջիկ գյուղերում, Տաշիրի (Լոռու մարզում) մի քանի դպրոցներում մայրապետները դասավանդում են կրոնի պատմություն, աշակերտուհիներին սովորեցնում կարուձև և ժանյակագործություն։ Շուրջ 800 ծնողազուրկ և կարիքավոր երեխաների համար ամեն տարի Ծաղկաձորում կազմակերպվում է ամառային ճամբար։
Կուսաստանը, նյութական աջակցություն ստանալով Պողոսյան եղբայրներից (Շվեյցարիա, Բելգիա), Ջինիշյան Հիշատակի հիմնադրամից, տեր և տիկին Բաղչյաններից (Ֆրանսիա), ԱՄՆ-ի CNEWP կազմակերպությունից, ինչպես նաև այլ անհատ բարերարներից ու հաստատություններից, բազմաթիվ բարեգործ. և կրթական ծրագրեր է իրագործում Հայաստանի և Վրաստանի հայ կաթոլիկներով բնակեցված գյուղերում։

Գրականություն
-------------

* , Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ», 2002, էջ 52-53 — 1076 էջ։
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, էջ 1463, ISBN 88-209-7422-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքէջ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 251651317 · WorldCat VIAF: 251651317 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 375)։*  |
**Աննա Ակսելի Բակունց** (1971, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), երգեհոնահարուհի։ Ակսել Վահանի Բակունցի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Բակունցն ծնվել է 1971 թվականին Երևանում։

Ավարտել է Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան, Պյոտր Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցները, 1993 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի տեսության բաժինը և 2000 թվականին՝ ասպիրանտուրան, հաճախել երգեհոնի դասընթացների (Վ. Ստամբոլցյանի դասարան)։ Կատարելագործվել է Համբուրգի բարձրագույն երաժշտական ակադեմիայում (ղեկավարներ՝ Վ. Ցերեր՝ երգեհոն, Դ. Վագլեր՝ երգեհոնային կոմպոզիցիա)։ 

2008 թվականից երգեհոն է դասավանդում Երևանի պետական կոնսերվատորիայում և դաշնամուր՝ Երևանի էստրադայի և ջազային արվեստի պետական քոլեջում։ 

Մենահամերգներով շրջագայել է Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Դանիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, համագործակցել հանրահայտ նվագախմբերի և դիրիժորների հետ։ Որպես մենակատարուհի՝ հանդես է եկել դիրիժորներ Վ. Մարտիրոսյանի, Տ. Հեքեքյանի, Ռոբերտ Մլքեյանի, Հովհաննես Չեքիջյանի ղեկավարությամբ։ 2014 թվականից մենահամերգներով Սանկտ Պետերբուրգում պարբերաբար մասնակցում է միջազգային երգեհոնային փառատոների («Սպիտակ գիշերների ռոմանտիկ երգեհոնները», «Երգեհոնային դպրոցներ՝ Արևմուտք-Արևելք»)։ Նվագացանկում տեղ են գտել արևմտաեվրոպական և հայ հոգևոր երաժշտության, նաև ժամանակակից հայ կոմպոզիտորների չկատարված ստեղծագործությունները։

Մրցանակներ
----------

Երգեհոնահարների Յոհան Սեբաստիան Բախի անվան միջազգային մրցույթի «Յոհան Սեբաստիան Բախ» մրցանակ (2000, Լայպցիգ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Բոռա 5»**, հերբիցիդ։ Ազդող նյութը՝ խիզալոֆոպ։

Առանձնահատկություններ
---------------------

Թողարկվում է 50 գ/լ խտությամբ էմուլսիայի ձևով։ Կիրառվում է ճակնդեղի, սոխի, գազարի, կաղամբի, կարտոֆիլի, լոլիկի դաշտերում միամյա և բազմամյա միաշաքիլավոր մոլախոտերի ոչնչացման համար՝ սրսկումների ձևով։

Կիրառություն
------------

Պատրաստուկի ծախսի չափաքանակը (լ/ հա)՝ ճակնդեղի, սոխի, գազարի, կաղամբի դաշտերի համար (միամյա միաշաքիլավոր մոլախոտերի 2–4 տերև առաջացման փուլում՝ 0,8–1,0, բազմամյա միաշաքիլավոր մոլախոտերի 10–15 սմ բարձրության ժամանակ)` 2,0–3,0, կարտոֆիլի (միամյա միաշաքիլավոր մոլախոտերի 2–4 տերև առաջացման փուլում, իսկ բազմամյա միաշաքիլավորների 10–15 սմ բարձրությանյան ժամանակ)՝ 2,0–4,0, լոլիկի դաշտերում (միամյա միաշաքիլավոր մոլախոտերի 1–2 իսկական տերևառաջացման փուլում կամ սածիլումից 15–20 օր հետո)՝ 1,0–2,0։ Մշակումների առավելագույն քանակը՝ 1 անգամ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Աննա Պետրոսի Հարությունյան** (հուլիսի 5, 1968(1968-07-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու (2009)։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Հարությունյանը ծնվել է 1968 թվականի հուլիսի 5-ին Երևանում։ 1984 թվականին ավարտել է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցը (դաշնամուր), 1987 թվականին՝ Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցը (տեսություն)։ 1992 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության և կոմպոզիցիայի բաժինները (Ս. Լուսիկյանի դասարան)։

1993 թվականին սկսել է դասավանդել Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, 2004 թվականին՝ Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում։ 2003 թվականին սկսել է դասավանդել ՀՊՄՀ-ում (2012 թվականից՝ դոցենտ, ամբիոնի վարիչ)։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են նոր և նորագույն շրջանի հայ երաժշտության պատմությանը, տեսությանը, երաժշտության դասավանդման մեթոդիկային։ Հեղինակել է ուսումնամեթոդական ձեռնարկներ («Սոլֆեջիո», 2010, 2013), երաժշտական դպրոցների աշակերտների համար աշխատանքային տետրեր (1–7-րդ դասարաններ, 2013-2017)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Աննա Հարությունյան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Ձիաբոռ
**Բոռեր**, երկթևանիների կարգի միջատներ։

Հայաստանում տարածված է բոռերի 3 ընտանիք՝ տավարի ենթամաշկային, ոչխարների քթախոռոչային, ձիերի ստամոքսաղիքային։ Կաթնասուն կենդանիների և մարդու մակաբույծներ են։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Տավարի ենթամաշկային բոռերի (Hypoderma bovis, Hypoderma lineatum) էգերը ձվադրում են տիրոջ որովայնի ստորին պատի և ցատկիչ հոդի հատվածի մազերի վրա։ Ձվից դուրս եկած թրթուրը ծակում է մաշկը և թափանցում ենթամաշկային հյուսվածք, ազդրի միջմկանային հյուսվածքով արյան անոթների ուղղությամբ դուրս է գալիս մեջքի և կրծքի հատվածի ենթամաշկային հյուսվածք, առաջացնում այտուցներ (հիպոդերմատոզ), որոնցում 1 ամիս մնալուց հետո ծակում է մաշկը՝ մթնոլորտային օդ շնչելու համար, ապա ընկնում հողի մեջ, հարսնյակավորվում և վերածվում սեռահասուն ձևի։ Հասունների թռիչքը՝ ապրիլից սեպտեմբեր։ Ձվից մինչև հասուն բոռ դառնալը տևում է մոտ 1 տարի։ Զուգավորվելուց հետո էգն արտազատում է ձվեր՝ վարակելով նոր գլխաքանակ (տարեկան 1 գեներացիա)։ Հիպոդերմատոզի մյուս հարուցչի (Hypoderma lineatum) թրթուրները, տավարի որովայնի ստորին պատի ենթամաշկային հյուսվածքով շարժվում են դեպի պարանոցի հատվածը, մուտք գործում կերակրափողի ենթալորձային շերտը, 5-6 ամսից դուրս գալիս մեջքի և գոտկատեղի հատվածը։ Հետագա զարգացումը նույնն է, ինչ որ տավարի ենթամաշկայինի դեպքում։

Քանի որ հիպոդերմատոզը լուրջ վնաս է պատճառում տավարաբուծությանը (փչացնում է կաշին, իջեցնում մթերատվությունը), ուստի անհրաժեշտ է ձեռնարկել բուժման և կանխարգելման միջոցառումներ՝ օգտագործելով տարբեր միջատասպաններ (քլորոֆոս, հիպոդերմին քլորոֆոս և այլն)։ Ձիերի ստամոքսաղիքային բոռերի (Gastrophilus intestinalis) էգերը ձվադրում են տիրոջ գլխի վրա, որտեղից թրթուրներն անցնում են կենդանու մարսողական ուղիներ։ Հասունների թռիչքը՝ հունիսից սեպտեմբեր։ Ոչխարների քթախոռոչայիև բոռերի (Oestrus ovis) էգերը կենդանածին են։ Թրթուրները զարգանում են ոչխարների ճակատի և քթի խոռոչներում։ Հասունների թռիչքը՝ մայիսից հոկտեմբեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 520)։*  |
**Ազատ-մխոցավոր գազագեներատոր**, գազի մեխանիկական գեներատոր։ Ծառայում է գազային տուրբինն աշխատանքային գազով ապահովելու համար և գործում է ազատ-մխոցավոր շարժիչների սկզբունքով։ Վերջիններն ուղղակի գործողության անլիսեռ շարժիչներ են, որոնց մեջ մեխանիկական էներգիան հաղորդվում է ազատ շարժվող մխոցների օգնությամբ, առանց շուռտվիկաշարժաթևային մեխանիզմի։

Աշխատանքի սկզբունք
------------------

Աշխատանքի սկզբունքը հետևյալն է, երբ գազագեներատորի գլանում շարժվող մխոցները, խիստ սեղմման ենթարկելով այնտեղ գտնվող օդը, հասցնում են գլխի միջին մասը, բոցամուղից սրսկվում է վառելիքը և ինքնաբոցավառվում։ Այրման ընդարձակվող արգասիքների ճնշման տակ մխոցները միմյանցից հեռանում են. այդ պահին թարմ օդը ներածման փականներով ներծծվում է կոմպրեսորային գլան։

Թափարգելային տարածությունում սեղմման ենթարկված օդը մխոցներին ստիպում է շարժվել դեպի ետ՝ գազագեներատորի գլանի կենտրոնը, որի ժամանակ կոմպրեսորային գլանում սեղմվող օդը բացում է մղման փականները և փչահարման պատուհաններով անցնում գազագեներատորի գլան։ Տեղի է ունենում վերջինի փչահարումն ու լիցքավորումը կոմպրեսորային գլանում սեղմված օդով։ Այրման արգասիքները գազագեներատորային գլանից անցնում են գազային տուրբին։ Դրանից հետո աշխատանքային տակտը նորից կրկնվում է։

Ազատ-մխոցավոր գազագեներատորի գազատուրբինի հետ մեկտեղ կազմում է համակցված ջերմաուժային տեղակայում և կարող է զարգացնել 400-6000 կվտ հզորություն (ընդհանուր օ.գ.գ.՝ 40–45%)։ Աշխատում է գազային կամ հեղուկ (մազութ, սոլյարային յուղ են) վառելանյութերով։

Կիրառում
--------

Օգտագործվում է շարժական էլեկտրակայաններում՝ էլեկտրական էներգիա ստանալու համար, ինչպես նաև երկաթուղային, ջրային և ավտոմոբիլային տրանսպորտում, պոմպակայաններում՝ որպես ուժային տեղակայում։ ՀԽՍՀ-ում ազատ-մխոցավոր գազագեներատորների ուսումնասիրման և նոր կառուցվածքների նախագծման հարցերով զբաղվում է Կոմպլեքսային էլեկտրասարքավորման համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտը (Երևան)։

Գրականություն
-------------

* Մկրտումյան Է. Ա. և Թերզյան Ա. Վ. Ազատ մխոցային շարժիչներ, Ե. 1960։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 98)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անգեղակոթ (այլ կիրառումներ)
Մելիք Թանգի կամուրջը Որոտան գետի վրա
**Անգեղակոթի մելիքություն**, հայկական իշխանություն ժամանակակից ՀՀ Սյունիքի մարզի տարածքում։ Զբաղեցնում էր Ծղուկ գավառի մեծ մասը, որը համապատասխանում է Սիսիանի տարածաշրջանի հյուսիսարևմտյան և հենտրոնական հատվածին։

Մելիքությունը ստեղծվել էր 17-րդ դարի սկզբներին և հաստատվել է պարսիկների կողմից Արևելյան Հայաստանը գրավելուց հետո։ Մելիքական տիտղոսը և պաշտոնը ժառանգական էր, և հաստատվում էր պարսկական իշխանությունների կողմից։ Անգեղակոթի մելիքական տոհմն է Մելիք-Թանգյանների իշխանական տունը. մելիքական նստավայրերն էին Անգեղակոթ և Բռնակոթ ավանները։ 

Մելիքները համարվում էին պարսից շահերի վասալները և նրա հանդեպ վարում էին պետական, դատական, տնտեսական, ռազմական և հարկային պարտավորություններ։ Իրենց տիրույթների շրջանակներում մելիքներն ունեին ներքին ինքնուրույնություն, պահում էին մի քանի հազար թվով զորք, վարում էին երկրամասի վարչական ու դատական գործերը։

18-րդ դարում գործուն մասնակցություն է ցույց տվել Սյունիքի հայ ազատագրական շարժմանը 1722-1730 թվականներին։ Անգեղակոթի մելիքությունը թուլացել և ասպարեզից դուրս է եկել 19-րդ դարի սկզբներին՝ Ռուսաստանի տիրապետության օրոք։

Տես նաև
-------

* Բեխի մելիքություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, Երևան, 1986թ.
**Արտեմ Խաչատուր** (իսկական անունը՝ **Արտյոմ Ջիվանի Խաչատրյան**, հոկտեմբերի 18, 1968(1968-10-18), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), թառահար, կոմպոզիտոր։ Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (2008)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Լենինականի Կարա-Մուրզայի անվան պետական երաժշտական ուսումնարանի (դասատու՝ Մ. Մինասյան), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի թառի (1993 թվական, Հ. Դարբինյանի դասարան) բաժինները, սովորել կոմպոզիցիայի (1992–1995 թվականներին, Խ. Ավետիսյանի դասարան) բաժնում։

1985–1987 թվականներին՝ Գյումրիի ժողովրդական գործիքների նվագախմբի թառահար, «Գանձասար» երգի-պարի, 1989–1992 թվականներին՝ «Սայաթ-Նովա» աշուղական երգի անսամբլների թառահար (նաև գործիքավորման մասի ղեկավար), 2013 թվականից՝ «Ալմաստ» ժողովրդական գործիքների անսամբլի, 2015 թվականից՝ «Նարեկացի» ժողովրդական գործիքների նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար։

Գրել է կոնցերտ՝ թառի և ժողովրդական նվագախմբի համար (1993), մշակել երգեր, պարեղանակներ, նախանվագներ։ Համերգներով հանդես է եկել արտերկրում։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* Հանրապետության նվագախմբերի մրցույթի Գլխավոր մրցանակ (2016),
* «Սայաթ-Նովա» հանրապետական մրցույթի 1-ին մրցանակ,
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ (2007),
* ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2008)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Ազատություն,Ազատություն»** (պորտ.՝ Liberdade, Liberdade), բրազիլական հեռուստանովել։ Ստեղծվել է «Ռեդե Գլոբո» հեռուստաընկերության կողմից, հեռարձակվել սկսել է ապրիլի 11-ից, փոխարինելով Մերկ ճշմարտություն նովելին։ Հեռուստասերիալի խմբագիրը դրամատուրգ, գրող Գլորիա Պերեզն է։ Մարիո Տեյշեյրայի վեպի հիման վրա, ի սկզբանե հեռուստասերիալի սցենարի խմբագրումը վստահվել էր Մարսիա Պրատեսին, սակայն նա չի կարողանում ավարտին հասցնել գործը, և սյուժետային կառուցումը ստանձնում է Գլորիային ով խմագրելու հետ մեկտեղ աշխատում է իր նոր հեռուստասերիալի վրա, որի դեպյուտը կկայանա հոկտեմբերին։

Սյուժեն
-------

Հեռուստասերիալը անմիջապես մեծ աղմուկ բարձրացրեց ուստի վերաբերվում է Բրազիլիայի` Պորտուգալիայից ազատազրկմանը, գաղութային հասարակարգի փլուզմանը։ Բայց աղմուկը ավելի շատացավ երբ հեռուստասերիալում հայտնի դերասան Կայո Բլատը, սկսեց մարմնավորել միասեռականի դեր։ Հեռուստասերիալում Ռեդե Գլոբոյի պատմության մեջ առաջին անգամ ցուցադրվեց գեյ հարաբերություն, ամբողջովին ցուցադրելով դերասանների սեռական օրգանները։ Կաթոլիկ եկեղեցու հայրերը մեծ աղմուկ բարձրացրին, իսկ Գլորիա Պերեզը ընդվզեց նրանց ասելով, որ 1968 թվականից թույլատրելի է բաց տեսարաների ցուցադրումը, իսկ եթե խնդիրը միասեռական հարաբերությունների մեջ է, ապա Բրազիլիան ժողովրդավարական երկիր է, և ոչ մի խտրականություն երկրում չպետք է լինի։

Դերերում
--------

* Կայո Բլատ,
* Լիլիա Կաբրալ,
* Մել Մայա,
* Լետիսիա Սաբատելլա,
* Դալտոն Վիգ

Համաշխարհային ցուցադրություն
----------------------------

| Երկիր | Հեռուստաալիք | Անուն |
| --- | --- | --- |
| Բրազիլիա Բրազիլիա | Ռեդե Գլոբո | Liberdade, Liberdade |
| Պորտուգալիա Պորտուգալիա | SIC |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտենի (այլ կիրառումներ)

**Արտենի**, մեկուսի հանգած հրաբխային լեռնազանգված Արագածի հարավարևմտյան ստորոտին։

Աշխարհագրական տվյալներ
----------------------

Ընդհանուր հիմքով (տրամագիծը՝ մոտ 10 կմ) Մեծ Արտենին (2047 մ) և Փոքր Արտենին (1753 մ), գագաթներ են՝ կազմված նեոգենի լիպարիտային լավաներից ու դրանց տառատեսակներից։ Արտենիից սկիզբ են առնում լավային հոսքեր, որոնցից ամենահզորը վանակատով ու պեռլիտային շեղջաքարով Արագածի պեռլիտի հանքավայրն է։

Պեղումներ
---------

Արտենիի վրա հայտնաբերել են հին քարի դարի կայանների մնացորդներ։ «Սատանի դար» բլրի վրա հայտնաբերված գործիքները (վանակատից հատիչներ, քերիչներ, շեղբեր և այլն), բնորոշ են մինչշելյան, շելյան, աշելյան ժամանակաշրջաններին։ Գտնվել են միջին և նոր քարեդարյան գործիքներ։

Ռելիեֆ
------

Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է։

Պատկերասրահ
-----------

* Արտենի լեռըԱրտենի լեռը
* Արարատ լեռը, Հայկական Պարը, ԱրտենինԱրարատ լեռը, Հայկական Պարը, Արտենին

Տես նաև
-------

* Մեծ Արտենի
* Փոքր Արտենի

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 148)։*  |
Ծաղրանկար, որում փորձ է կատարվում ցույց տալ Միացյալ Նահանգների ազդեցության ոլորտի տարածումը Լատինական Ամերիկայի վրա (Մոնրոյի դոկտրինա)
**Ազդեցության ոլորտ**, կախյալ երկրի տարածքը կամ նրա մի մասը, որտեղ տերությունը կամ կազմակերպությունն ունի մենաշնորհային տնտեսական և քաղաքական ազդեցություն։ «Ազդեցություն ոլորտ» հասկացությունը ծագել է XIX դարի երկրորդ կեսին՝ եվրոպական պետությունների միջև Աֆրիկան բաժանելու կապակցությամբ։ Այսպես կոչված իմպերիալիստական տերությունները (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Գերմանիա, Պորտուգալիա, ԱՄՆ, Ռուսաստանը և այլն) համաձայնագրերով փոխադարձաբար ճանաչում էին միմյանց իրավունքներն այս կամ այն տերիտորիայի նկատմամբ և որոշում իրենց ազդեցության ոլորտի սահմանները որևէ աշխարհամասում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ազգային–ազատագրական շարժումների վերելքի շնորհիվ ազդեցության ոլորտը, որպես միջազգային իրավական հասկացություն, վերացել է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 115)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12330111h · LCCN: sh85126593 · Microsoft: 117981818 |

 |
**Ազիմո** մարդանման ռոբոտը ստեղծվել է Ճապոնիայում՝ 2000 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, «Հոնդա» ընկերության կողմից։ Վերջին մոդելը, որը ներկայացվել է 2011 թվին, ունի 48 կգ զանգված, նրա բարձրություն 130 սմ է, կարողանում է շարժվել մինչև 9 կմ/ժ արագությամբ։ Անվանումը վերցված է ամերիկացի գրող Այզեկ Ազիմովից։

Արդեն, 2009-ին ամբողջ աշխարհում կային Ազիմո ռոբոտի 100 օրինակ, որոնցից յուրաքանչյուրի արժեքը կազմում էր 1 միլիոն դոլար, իսկ տարեկան վարձակալությունը արժեր 165 հզր դոլար, այսինքն ամսական 14 հզր։

Ազիմոն կարողանում է տարբերել մարդկանց՝ իր կրծքավանադակում տեղադրված քարտերով, նաև կարողանում է բարձրանալ աստիճաններով։
Դեռևս 2000 թվականին, երբ տեխնիկական առաջընթացը այնքան չէր, որքան հիմա՝ հոնդան Ազիմո ներսում տեղադրել էր տարբեր տեսակի ֆունկցիաներ, որոնց միջոցով այն կարողանում էր լավագույնս շփվել մարդկանց հետ։ Այդ ֆունկցիանները հետևյալն են.
Շարժվող օբյեկտների ճանաչում
Նրա գլխում կա տեսախցիկ, որի միջոցով Ազիմոն կարողանում է հետևել շարժումները, որոշել հեռավորությունը և, երբ հասնում է մարդկանց ողջունում է։
Նշանների (ժեստեր) ճանաչում
Ազիմոն նաև կարողանում է ճանաչել նշանները։ օրինակ, նա ճանաչում է երբ անձ պատրաստվում թափահարել ձոռքը, և երբ ալիքաձև թափահարում է, ռոբոտը ասում է «ցտեսություն»։
Միջավայրի ճանաչում՝
Նա կարողանում է տարբերել նյութը և մակերևույթը, դրա շնորհիվ է, որ կարողանում է աստիճան բարձրանալ կամ իջնել, եթե նրան չհրեն։
Ձայների առանձնացնում
Այս հնարավորությունը նրան տրվում է իր գլխոիմ և մարմնի տարբեր մասերում տեղադրված 8 միկրոֆոնների շնորհիվ, որոնք թույլ են տալսիս Ազիմոին, որ տարբերակի, թե որ կողմից է գալիս ձայնը, ինչպես նաև շրջապատի աղմուկը ճանաչի։ Այս հրաշալի սիստեմի օգնությամբ նա կարողանում է լսել մի անգամից երեք մարդու ձայն, այսպիսի կարողություն շատ քիչ մարդիկ ունեն։ Երբ նա լսում է իր անունը, շրջվում է այդ կողմ։
Դեմքի ճանաչում
Ազիմոն հնարավորություն ունի ճանաչել ծանոթ դեմքը, եթե անգամ այդ մարդը գտնվում է շարժման մեջ կամ միայն գլուխն է շարժում, կամ Ազիմոն է շարժվում։
Ազիմեն կարողանում է օգտագործել ինտերնետ։
Համացանցին միանալուց հետո, այն կարողանում է խոսել այցելուների հետ, և տիրոջը տեղեկացնելուց հետո թույլ է տալիս ներս մտնեն։ Ու նաև Ազմիոն կարոեղանում է դուռը բացել, և հյուրերին ուղեկցել նրանց համար հատկացված սենյակը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ASIMO — պաշտոնական էջ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 191365227 |

 |
**«Առաքյալ»** (իսպ.՝ El apóstol), 1917 թվականի արգենտինական մուլտֆիլմ, ռեժիսոր՝ Կվիրինո Կրիստիանի։ Համարվում է աշխարհի առաջին լիամետրաժ մուլտֆիլմը։

Պատմություն
-----------

Կվիրինո Կրիստիանին իտալացի ներգաղթյալ է, նա մասնագիտացած էր քաղաքական ծաղրանկարներում։ 1916 թվականին նա ծանոթացել է և ընկերացել է այլ իտալացիների հետ, որոնցից մեկը արգենտինական կինոմատոգրաֆիայի հիմնադիր Ֆեդերիկո Վալլեն էր։ Վալլեի ղեկավարությամբ նա նկարահանել է կարճամետրաժ անիմացիոն սատիրա «Ներխուժում Բուենոս Այրես պրովինցիա» անունով, որից հետո սկսում է խոշոր ֆիլմեր նկարահանել։

Ֆիլմում կար 58000 կադր, բացի այդ, Կրիստիանին ստեղծել է նաև շենքերի մակետներ։ Նա օգտագործել է փոխադրման մեթոդը, որը Վալլեն փորձարկել էր քաղաքական ժամանակագրություն թողարկելիս։ Ռեժիսորը նկարահանումներն անցկացրել է իր տան տանիքին, որպեսզի ստանա բնական լուսավորություն։

Թեև ֆիլմն ունեցել է որոշ հաջողություններ, կրկնօրինակների մեծ մասը գնացել է ցելյուլոիդային սանրեր պատրաստելու վրա, ինչը ընդունված էր այդ ժամանակ։ Միակ պահպանված օրինակը այրվել 1926 թվականին Վալլեի ստուդիայի հրդեհի ժամանակ։

Սյուժե
------

Նախագահ Իպոլիտո Իրիգոյեն ընկնում է երկինք։ Նա ուզում էր մաքրել Բուենոս Այրեսը կաշառակերությունից և անբարոյականությունից, բայց դրա փոխարեն վերացնում է այն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bendazzi G.* Foundations - The Golden Age — Taylor & Francis, 2016. — P. 87. — ISBN 978-1-138-85452-9
2. ↑  *Bendazzi G.* Cartoons : one hundred years of cinema animation — 1994. — P. 48.
3. ↑  КВИРИНО КРИСТИАНИ: ТАЙНА ПЕРВЫХ АНИМАЦИОННЫХ ФИЛЬМОВ / QUIRINO CRISTIANI, THE MYSTERY OF THE FIRST ANIMATED MOVIES
4. ↑  Федерико Валле

Գրականություն
-------------

* *G. Bendazzi*. L’uomo che anticipò Disney. Il cinema d’animazione di Quirino Cristiani. Roma, 2007.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Fantasías animadas
* El argentino que le ganó a Disney
* «El apóstol»(անգլ.) Big Cartoon DataBase կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |
**Արցախի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների վարչություն** (ԱԻՎ), ԼՂՀ պետական կառավարման մարմին։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1995 թվականին՝ «Արցախ» փրկարարական ծառայության (1984 թվականից՝ գբոսաշրջության ակումբին կից փրկարար ջոկատ, 1991 թվականի մայիսից՝ փրկարար ծառայություն, 1992-1995 թվականներին՝ Պետական բանակի ստորաբաժանում) և քաղաքացիական պաշտպանության հանրապետական շտաբի հիմքի վրա։ Ունի ճգնաժամային կառավարման, փրկարարական ուժերի պատրաստման և բնակչության ուսուցման, պետական հակահրդեհային ծառայության վարչություններ, արագ արձագանքման հատուկ ստորաբաժանում, ֆինանսական, նյութատեխնիկական ապահովման, լրատվության և հասարակայնության հետ կապերի և այլ բաժիններ։ Գլխավոր խնդիրներն ու գործառույթներն են՝ արտակարգ իրավիճակներում և պատերազմի ժամանակ հանրապետության պատրաստվածության բարձրացումը, բնակչության պաշտպանությանը և հրդեհային անվտանգությանն ուղղված պետական քաղաքականության մշակումն ու իրականացումը, արտակարգ իրավիճակների կանխման, նվազեցման և վերացման ապահովումը, փրկարարական և վերականգնողական աշխատանքների կազմակերպումը, հրդեհների կանխարգելումը. փրկարարական ուժերի պատրաստումը և այլն։

Փրկարարական գործողություններ
----------------------------

1988 թվականին «Արցախ» փրկարարական ծառայության անդամներից կազմավորվել է ինքնապաշտպանական կամավորական ջոկատ, որի մարտիկները 1990-1994 թվականներին մասնակցել են Շուշիի, Լաչինի, Ասկերանի, Մարտակերտի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ստեփանակերտի և այլ բնակավայրերի ռմբահարումներից ավերված շինություններից ու փլատակներից փրկել են շուրջ 3000 մարդու։ Մարտական գործողությունների ժամանակ ջոկատից զոհվել է 20 փրկարար ազատամարտիկ։ Փրկարարներից 2-ը (Ս. Թովմասյան՝ 1999. հետմահու, Ս. Երեմյան՝ 2002) պարգևատրվել են ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի, 2-ը (Վ. Ավագյան՝ 1994 թ. Գ. Գասպարյան՝ 2001 թ.)՝ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշաններով, 32-ը՝ այլ մեդալներով։

ԱԻՎ-ի հիմնադիր-ղեկավարն է Ա. Գրիգորյանը։ 2000 թվականից ԱԻՎ-ը Փրկարարների միջազգային համադաշնության անդամ է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
| **՞**Անտառային աղավնի |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Աղավնանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Աղավնիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Columba palumbus
(Linnaeus, 1758) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 106002452 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**177103**NCBI**8934**EOL**1049693**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Անտառային աղավնի** (լատին․՝ Columba palumbus), աղավնիների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, Հայաստանում տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 40-42 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 75-80 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 420-620 գ։ Աղավնիներից ամենախոշորն է։ Հասունի մարմինը վերևից մոխրագույն է, ներանտառային աղավնի ներքևից՝ վարդագույն՝ մանուշակագույն երանգով։

Թևերն ավելի մուգ են, խոշոր՝ սպիտակ կիսալուսնաձև հատվածով, վզի կողքերին կան կանաչ ու սպիտակ բծեր։ Պոչի ծայրաշերտը լայն է, մուգ։ Երիտասարդն ավելի խամրած է, վզի կողքերի սպիտակ բծերը բացակայում են։ Ամռանը բնակվում է դաշտամերձ անտառներում, ձմռանը՝ ավելի բաց տարածքներում։ Հաճախ հանդիպում է երամներով։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Աղավնիներ
Բնադրում է ծառերի ճյուղերին։ Բույնը (տրամագիծը՝ 30-40 սմ) տափակ, նոսր հարթակ է՝ չոր ճյուղերից։ Ընտանեկան զույգեր կազմելու և էգերին հարսանեկան խաղերին ներգրավելու համար արուներն արձակում են հատուկ ձայնային ազդանշաններ՝ գվվոցներ, որոնք շարունակվում են մինչև ապրիլ-մայիս։

Առաջին բները պատրաստում են ապրիլ-հունիսին, իսկ առաջին ձվերը բներում հայտնվում են ապրիլի վերջից հուլիսի 1-ին կեսին։

Դնում է 41 մմ տրամագծով, սպիտակ 2 ձու (1 ձվի զանգվածը կազմում է էգի միջին կենդանի զանգվածի 4%-ը)։

Թխսակալում է հիմնականում էգը՝ 17-18 օր։ 20 օրական ձագերն արդեն վստահ դուրս են գալիս բնից և աներեր թռչում։

Սիրողական և մարզական որսորդության թռչուն է։ Սնվում է սերմերով, պտուղներով, տերևներով և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  David Gibbs, Eustace Barnes & John Cox (2001). *A Guide to the Pigeons and Doves of the World* Yale University Press, ISBN 0-300-07886-2.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Անտառային աղավնի***էջը Վիքիպահեստում |

* BBC News article: Wood Pigeon 'most common UK bird'
* Freesound Project: audio sample of a Common Wood Pigeon in the wild
* Woodpigeon videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF; 1.9 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze Archived 2016-03-14 at the Wayback Machine.
* Feathers of Common Wood Pigeon (Columba palumbus) Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12137225t · GND: 4820305-1 · LCCN: sh85147886 |

 |
**Աթաբասկյան լեզուներ** կամ **աթապասկյան լեզուներ**, հյուսիս-ամերիկյան հնդկացիական լեզվաընտանիք, որը մտնում է նա-դենե խմբավորման մեջ։ Լեզուները կառուցվածքով բազմահամադրական են։ Որոշ լեզվաբաններ աթաբասկյան լեզուները բաժանում են երեք ենթախմբի՝ *դենե*՝ հյուսիսարևմտյան Կանադայում, *հուպա-մատոլե*՝ Կալիֆոռնիայում, *ապաչե-նավանո*՝ ԱՄՆ-ի հարավում։ Կան նաև այլ բաժանումներ։ Այսպես, ըստ աշխարհագրական տարածման՝ լեզուները բաժանում են՝ հյուսիսային, խաղաղօվկանոսյան և հարավային աթաբասկյան լեզուների։ Այս լեզվաընտանիքի մեջ մտնող լեզուներից են՝ նատոլ, կարրիեր, հուպա, ապաչե, դենե, նավանո և այլն։ Աթաբասկյան լեզուները տարածված են Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան հատվածում՝ Ալյասկայից մինչև ԱՄՆ-ի հարավ-արևմուտք։ Աթաբասկյան լեզուները Հյուսիսային Ամերիկայի ամենամեծ լեզվական միավորումներից մեկն են։ Այն ներառում է 53 լեզու, որոնք տարածված են 3 հիմնական արեալներում։ Աթաբասկյան լեզուների խոսողների ընդհանուր թիվը մոտ 180 հազար է (1990 թվական, գնահատական)։

Աթաբասկյան լեզուներ անվանումը 1826 թվականին Կանադայի Աթաբասկա լճի (կրի լեզվով՝ Aδapaska˙w) անվան հիման վրա արհեստականորեն հորինել է Գալլատինը՝ Թոմաս Ջեֆերսոնի ընկերը և ԱՄՆ-ի ֆինանսների նախարարը։ Չնայած այս անվանումը տարածված է լեզվաբանների և մարդաբանների շրջանում, հետազոտողները ավելի ու ավելի հաճախ են սկսում օգտագործել «դենե լեզուներ» անվանումը, որը գործածում են լեզվակիրները։ Օրինակ՝ 2012 թվականին մասնակիցների պահանջով «Աթաբասկյան լեզուների կոնֆերանսը» վերանվանվեց «Դենե լեզուների կոնֆերանսի»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 3։
2. ↑  Bright, William (2004). *Native American Place Names of the United States*. Norman: University of Oklahoma Press, pg. 52
| **՞**Անդյան աղվես |
| --- |
| Անդյան աղվես  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Աղվեսներ |
|
|
|
| Ենթատեսակ | **Անդյան աղվես** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lycalopex culpaeus

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Անդյան աղվես** (լատին․՝ Lycalopex culpaeus), հարավամերիկյան բնիկ կենդանի է։ Հարավային Ամերիկայում այս կենդանին իր չափսերով մեծությամբ երկրորդն է բաշավոր գայլից հետո։ Իր արտաքին տեսքով անդյան աղվեսը նման է սովորական աղվեսին։

Արտաքին բնութագիր
-----------------

### Չափսերը

Անդյան աղվես
Անդյան աղվեսի չափսը տատանվում է կարմիր աղվեսի և կոյոտի չափսերի արանքում։ Նա ունի մոտ 11-12 կգ քաշ։ Մարմնի երկարությունը 90-165 սմ է, պոչինը՝ 30-51 սմ։ Գրանցվել են նաև ավելի մեծ չափսեր ունեցող աղվեսներ։

### Մորթին

Անդյան աղվեսի մորթին ունի գորշ երանգ։ Մեջքի և վզի մորթին ավելի բաց է, իսկ մեջքի կենտրոնական մասը՝ ավելի մուգ։ Պոչը ունի հարուստ մազածածկ և ավելի մուգ երանգավորում։ Ականջները նույնպես ունեն գորշ երանգ։

Սնունդը
-------

Անդյան աղվես անապատում
Անդյան աղվեսի սնունդը հիմնականում բաղկացած է մանր և միջին կենդանիներից՝ կրծողներ, թռչուններ, մողեսներ, նապաստակներ և այլն։ Նրանք երբեմն որսում են նաև գուանակոյի ձագերին։ Անդյան աղվեսը կարող է նաև հարձակում գործել ընտանի կենդանիների վրա։ Նա որսորդության մեջ մրցում է տարբեր հարավամերիկյան կենդանիների հետ։

Բազմացումը
----------

Անդյան աղվեսները բազմանում են տարին մեկ անգամ։ Սովորաբար դա լինում է օգոստոս-հոկտեմբեր ամիսներին։ Ծնվում են 2-5 ձագեր։ Բույնը հիմնում են քարքարոտ տարածքներում։ Ձագերը ծնվում են խուլ և կույր։ Նորածինների մորթին շատ գորշ է և բացանում է տարիքի հետ միասին։

Ապրելավայրը
-----------

Անդյան աղվեսները ապրում են կլիմայական տարբեր հարմարություններ ունեցող վայրերում։ Նրանք կարող են բնակվել նույնիսկ 4800 մետր բարձրության վրա։ Ապրում են անապատներում, տրոպիկական անտառներում, հարթավայրերում, սարերում և այլն։ Նրանք տարածված են գրեթե ամբողջ Անդյան լեռներում՝ Էկվադորից և Պերուից մինչև Հարավային Ամերիկայի հարավային հատվածները՝ Պատագոնիա և Տիեռա դել Ֆուեգա։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
Բույսերի հասունացում, սերմերի և պտուղների զարգացման ավարտման փուլը։

Բույսերի հասունացում
--------------------

Բույսերի հասունացում փուլի սկզբում տեղի է ունենում սերմերի և պտղապատյանի արագ աճ ու ձևավորում, վեգետատիվ օրգաններից դեպի գեներատիվ օրգաններ ջրի և յուրացվող նյութերի ինտենսիվ հոսք, բարձրմոլեկուլային պահեստային նյութերի (սպիտակուցներ, ճարպեր,օսլա) սինթեզ։ Բույսերի հասունացում ավարտվում է սերմերի աստիճանաբար ջրազրկմամբ և պտղի կենսագործունեության մարմամբ (տես Հանգիստ բույսերի), պտղապատյանը ձեռք է բերում հասուն պտղին բնորոշ գույն, համ և հոտ։ Այդ բոլոր փոփոխությունների արդյունքում սերմերը դառնում են նոր բույսի լիարժեք սաղմեր, իսկ պտղապատյանը ծառայում է նրանց որպես պաշտպանություն և հրապուրում կենդանիներին, որոնք նպաստում են սերմերի տարածմանը։ Պտուղների հասունացման արագությունը կախված է միջավայրի ջերմաստիճանից, լուսավորվածությունից, գազային բաղադրությունից, ինչն օգտագործվում է բույսերի հետ բերքահավաքային հասունացման ապահովման համար, ինչպես նաև բույսի տեսակից և նույնիսկ սորտից։ Կորիզավոր, պտղատուբույսերի, ելակի, թզի հասունացման փուլը կարճատև է, ցիտրուսայիններինը՝ երկար։ Բույսերի հասունացման կենսընթացները կարգավորվում են բուսահորմոններով, մասնավորապես՝ էթիլենով, որն օգտագործում են հավաքված պտուղների հասունացումն արագացնելու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բույսերի ոչ վարակիչ հիվանդություններ**, ախտաբանական երևույթներ, որոնք առաջանում են բույսերի համար անբարենպաստ էկոլոգիայի գործոնների զուգակցումից՝ օդի և հողի խոնավության ավելցուկ կամ պակաս, մարդու սխալ գործունեություն (թունաքիմիկատների սխալ կիրառում, օդի աղտոտվածություն, բարձր և ցածր ջերմաստիճաններ և դրա կտրուկ տատանում և այլն)։

Հիվանդության տեսակներ
---------------------

Ըստ պատճառագիտության լինում են` սնուցախանգարումային, մեխանիկական վնասվածքներից և բույսերի ճառագայթահարումից առաջացած հիվանդություններ և այլն։ 

### Սնուցախանգարումային հիվանդություններ

Սնուցախանգարումային հիվանդությունները կապված են բույսերի հանքանյութերի սնուցման ռեիժմի խանգարումների (սննդանյութերի, հողի խոնավության ավելցուկի կամ անբավարարության, բարձրթթվայնության կամ հիմնայնության) հետ։ Օրինակ՝ հողում ազոտի, ֆոսֆորի, կալիումի, երկաթի և այլնի անբավարարությունն առաջացնում է ցորենի, եգիպտացորենի, շաքարի ճակնդեղի, կտավատի և այլ մշակաբույսերի քլորոզ, բորի պակասությունը՝ վուշի բակտերիային հիվանդություններ, շաքարի ճակնդեղի՝ ֆոմոզով վարակում, ազոտի ավելցուկը հանգեցնում է ընձյուղների և ճյուղերի սերտաճման՝ լայն ու տափակ քուղանման գոյացությունների առաջացման։ Հողի բարձրթթվայնությունը երեքնուկի զանգվածային թառամման հիմնական պատճառն է, ավելցուկի խոնավությունն առաջացնում է ցանքերի խոնավահարություն։ Անբարենպաստ ջերմաստիճանի ազդեցությամբ առաջանում են ծիլերի խանձում, սմքուք, հատիկասմքուք, աշնանացանի ցրտահարություն, ցանքերի շերտահեռացում և չորացումներ, այրվածքներ, ցրտահարություններ և այլն։ 

#### Անբարենպաստ լուսային ռեժիմ

Անբարենպաստ լուսային ռեժիմի դեպքում առաջանում են լյումոպաթիաներ․ լույսի անբավարարությունն առաջացնում է դալկություն, ծիլերի չորացում, լույսի ավելցուկի դեպքում՝ լուսասինթեզի թուլացում։ Բույսի հասունացման փուլում ջրի ավելցուկի դեպքում (երկարատև անձրևոտ եղանակին) հաճախակի են պտուղների և սերմերի արտահոսությունը։

#### Մեխանիկական վնասվածքներ

Մեխանիկական վնասվածքները հանգեցնում են բույսերի առանձին հյուսվածքների և օրգանների քայքայման, գետնամածության, նպաստում վարակիչ հիվանդությունների զարգացմանը։

#### Բույսերի ճառագայթային հիվանդություններ

Բույսերի ճառագայթային հիվանդություններն ի հայտ են գալիս իոնացնող ճառագայթների ազդեցությամբ։ Հողում ճառագայթաակ տիվնյութերի առկայությամբ տարածաշրջաններում բույսերի ճառագայթումը ախտահարում դիտվում է, երբ ճառագայթումը հարյուրավոր անգամներ գերազանցում է բնականոն ֆոնը։ Սովորաբար թույլ ճառագայթահարումը (մինչև 400 Ռենտգեն) բույսերի աճը դանդաղեցնում է, դիտվում են սերմերի ու բողբոջների թեր զարգացում, ծաղիկների անպտղություն։ Ուժեղ ճառագայթահարված (2000 Ռենտգենից բարձր) բույսերի աճը դադարում է, բույսերը թառամում ու չորանում են։ 

#### Պայքարի միջոցառումներ

Բույսերի աճման ու զարգացման համար անբարենպաստ գործոնների վերացում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |