**Արարատյան բակալավրիատ, ԱԲ**, միջազգայնորեն ճանաչված հայալեզու հանրակրթական ծրագիր՝ նախատեսված Հայաստանի, Արցախի և սփյուռքի՝ 21-րդ դարի դպրոցների համար։ Ստեղծվել է «Այբ» կրթական հիմնադրամի կողմից (2006 թ․ սկսած) և լրամշակվել Կրթության գերազանցության ազգային ծրագրի շրջանակում (2014-2016 թթ.)։

2016 թվականին Մեծ Բրիտանիայի ճանաչման և համեմատության ազգային գործակալությունը (ՄԲ ՃՀԱԳ) ԱԲ-ը համազոր ճանաչեց բրիտանական GCE A Level և ամերիկյան Advanced Placement խորացված մակարդակի դպրոցական որակավորումներին, և նույն թվականին ՀՀ կառավարությունը հաստատեց ԱԲ-ը որպես Հայաստանում պետական հանրակրթական ծրագիր։

ԱԲ-ի համազորությունը վերոնշյալ դպրոցական որակավորումներին և ճանաչումը որպես պետական հանրակրթական ծրագիր Հայաստանում հնարավորություն են ընձեռում ծրագրով սովորող բոլոր աշակերտներին հայերենով հանձնելու իրենց ավարտական քննությունները և այդ քննությունների արդյունքներով ընդունվելու ՀՀ կամ միջազգային բուհեր կամ կրեդիտավորելու դրանք արտասահմանյան բուհերում։

Պատմություն
-----------

Արարատյան բակալավրիատի ստեղծման աշխատանքները մեկնարկել են 2006 թվականին, երբ ստեղծվեց «Այբ» կրթական հիմնադրամը, որի երկարաժամկետ նպատակներից մեկն էր ստեղծել ամբողջությամբ հայալեզու և միջազգային կրթական չափանիշներին համապատասխան կրթական ծրագիր և այն ներդնել ՀՀ, Արցախի և  սփյուռքի դպրոցներում՝ այդպիսով մրցունակ կրթության հնարավորություն ընձեռելով հայ աշակերտներին։

Ընդհանուր առմամբ, 2006 թվականից մինչև 2016 թվականը ծրագրի յուրաքանչյուր տարր մանրազնին կերպով մշակվել և փորձարկվել է «Այբ» կրթական հիմնադրամի ծրագրերի շրջանակում, ինչպես նաև «Այբ» դպրոցում, որը հանդես է գալիս որպես ծրագրի համամշակող և փորձարկող։ *«Այբ» դպրոցը առաջին կրթօջախն է Հայաստանում, որն առաջարկում է «Արարատյան բակալավրիատ» ծրագիրը։* Ծրագրի վերջնական փորձարկումը, լրամշակումն ու ամբողջացումն ավարտվել են 2016 թվականին, և 2016-2017 թթ․ մեկնարկել է ՀՀ մարզերի և Արցախի դպրոցներում ծրագրի ներդրման գործընթացը։

Ներդրման վերոնշյալ մոդելը պայմանավորված է նրանով, որ Արարատյան բակալավրիատն առաջին փուլում (առաջիկա 5-10 տարում) թիրախավորում է ավագ դպրոցը՝ որպես հնարավորություն՝ նոր որակի ազդեցություն ունենալու տնտեսության և բուհական կրթության զարգացման բնագավառում, իսկ երկրորդ փուլում թիրախավորելու է հիմնական դպրոցը` հանրակրթության լիարժեք որակական թռիչք ապահովելու նպատակով։

Առաքելություն և սկզբունքներ
---------------------------

ԱԲ-ի նպատակն է բարձրագույնին հասնելու կրակ վառել երիտասարդների սրտում և ձևավորել ցկյանս սովորողների համայնքներ` յուրաքանչյուրին ընձեռելով սեփական ներուժն իրագործելու և ապագայի պատասխանատվություն ստանձնելու լիարժեք հնարավորություն։

ԱԲ-ի փիլիսոփայությունը խարխսված է ութ սկզբունքների վրա, որոնք արտահայտում են ԱԲ-ի դպրոցների ինքնությունը և ապահովում կրթական ծրագրերի իրականացման արդյունավետությունը, մարդկային փոխհարաբերությունների ներդաշնակությունը, սովորելու միջավայրի ներքին շունչը և համայնքաշինական արժեքների սերմանումը։

* **Ա.** **Ամբողջականություն**։ ԱԲ-ն ամբողջական կրթության ծրագիր է։ ԱԲ-ի նպատակն է ձևավորել համակողմանի զարգացած, հոգեպես հարուստ և առողջ անհատների։
* **Բ. Խորացում:** ԱԲ-ն ընձեռում է յուրաքանչյուր առարկա խորությամբ ուսումնասիրելու հնարավորություն` առանց կրթության համակողմանիության սկզբունքը խախտելու։
* **Գ. Ստեղծարարություն:** Մարդու ստեղծագործական ներուժի արթնացումն արդյունավետ կրթության հիմքն է։ ԱԲ-ը ձևավորում է այնպիսի միջավայրեր, ուր սովորողները ճանաչելով ստեղծում են և ստեղծելով ճանաչում` ներգրավվելով տարբեր առարկայական և միջառարկայական ծրագրերում։
* **Դ. Աշխատելու արվեստ:** ԱԲ-ի կրթական միջավայրն իր կրթական ռեսուրսներով, խորհրդատվական համակարգով, տեխնոլոգիական լուծումներով նպաստում և տրամադրում է աշխատանքի, ակտիվության և արդյունավետության։
* **Ե. Արժեքներ:** ԱԲ-ն արժեքներ գնահատող և սերմանող ծրագիր է։ ԱԲ-ի նպատակն է՝ ձևավորել ոչ միայն գիտելիքներով զինված մարդ, այլև բարոյապես մաքուր, սեփական ինքնությանը հաղորդ, պատկանելության և պատասխանատվության գիտակցություն ունեցող քաղաքացի։
* **Զ. Համայնք**։ ԱԲ-ը համայնքաշինական առաքելություն է։ ԱԲ-ի ամենամեծ հարստություններից մեկը նրա շուրջ համախմբված մարդիկ են։ ԱԲ-ը միավորում է կրթությամբ կայացած և կրթության մեջ ներդրում կատարելու ցանկություն ունեցող մարդկանց, ովքեր պատրաստ են պատասխանատվություն ստանձնելու` նոր սերնդին կրթությամբ իրագործվելու հնարավորություն տալու։
* **Է. Միջավայր:** ԱԲ-ը ձգտում է ստեղծելու այնպիսի գաղափարական միջավայրեր, որոնք համակում են ապագայի հասանելիության զգացումով, բացում մարդու ներուժը` տրամադրելով սովորելու և արարելու։
* **Ը. Գնահատանք:** ԱԲ-ի դպրոցն արժևորման, հարգանքի և շնորհակալության միջավայր է։

Արարատյան բակալավրիատը՝ պետական հանրակրթական ծրագիր Հայաստանում
---------------------------------------------------------------

Հայաստանի կառավարության 2016 թ․ դեկտեմբերի 15-ի որոշմամբ՝ ԱԲ-ը Հայաստանում հաստատվեց որպես պետական հանրակրթական ծրագիր՝ թույլտվություն ստանալով գործել ներկայիս պետական հանրակրթական ծրագրին զուգահեռ։

Այդ հրամանով Հայաստանի Կառավարությունը որոշեց՝

* թույլատրել Կրթության գերազանցության ազգային ծրագրի շրջանակում մշակված «Արարատյան բակալավրիատ» կրթական ծրագիրը ներդնել Հայաստանի մարզերի հանրակրթական պետական ուսումնական հաստատություններում.
* հատկացնել ՀՀ բուհերում նպատակային տեղեր «Արարատյան բակալավրիատ» ծրագիրն իրականացնող դպրոցների շրջանավարտների համար.
* ճանաչել Արարատյան բակալավրիատի ընդունելության քննությունները՝ միասնական, կենտրոնացված և ներբուհական քննություններին զուգահեռ։ *Արարատյան բակալավրիատի քննությունները կազմակերպում և անցկացնում է «Այբ» կրթական հիմնադրամը՝ գնահատման և թեստավորման կենտրոնի հետ համատեղ:*

Արարատյան բակալավրիատը՝ համազոր GCE A Level-ին և Advanced Placement-ին
----------------------------------------------------------------------

2015 թվականին Քեմբրիջի համալսարանի «Քեմբրիջի միջազգային քննություններ» (ՔՄՔ) կենտրոնը համաքննեց «Արարատյան բակալավրիատ» կրթական ծրագիրը (ուսումնական պլանները, դասագրքերը, տնային աշխատանքները, քննական թեստերը, գնահատման համակարգը, առարկայական և միջառարկայական նախագծերը, կրթության միջոցով փոխանցվող արժեքները) և այն համազոր ճանաչեց  բրիտանական GCE A Level խորացված մակարդակի դպրոցական որակավորմանը։

2016 թվականին Մեծ Բրիտանիայի ճանաչման և համեմատության ազգային գործակալությունը (ՄԲ ՃՀԱԳ / UK NARIC) ուսումնասիրեց ԱԲ-ի կրթական համակարգը (դասավանդվող առանձին առարկաները, ԱԲ ծրագրում աշակերտների ներգրավման պայմանները, առարկայական ծրագրերի խորությունը, ժամանակային տևողությունը, ուսուցման մեթոդաբանությունը, բովանդակությունը և կառուցվածքը, ուսուցման վերջնարդյունքները, գնահատման համակարգը, ամփոփիչ ավարտական քննությունները և որակի ապահովման մեխանիզմները) և այն համազոր ճանաչեց բրիտանական GCE A Level և ամերիկյան Advanced Placement խորացված մակարդակի դպրոցական որակավորումներին։

ԱԲ-ի համազորությունն այդ կրթական ծրագրերին հնարավորություն է տալիս հայ աշակերտներին հայերենով հանձնելու միջազգային քննություններ և այդ քննությունների արդյունքների հիման վրա ընդունվելու աշխարհի լավագույն համալսարաններ կամ այդ քննությունների արդյունքները կրեդիտավորելու այդ համալսարաններում։

2017 թվականին Արարատյան բակալավրիատն ավելացվեց Միացյալ Թագավորության բուհական ընդունելության միասնական համակարգում՝ «Համալսարանների և քոլեջների ընդունելությունների ծառայություն» (ՀՔԸԾ, UCAS) կազմակերպության oտարերկրյա միջազգային որակավորումների ցանկում՝ Միջազգային բակալավրիատի (International Baccalaureate), Եվրոպական բակալավրիատի (European Baccalaureate) և համաշխարհային մակարդակով այլ առաջատար կրթական որակավորումների շարքում։

Առարկայացանկ
------------

ԱԲ-ը նախատեսված է միայն հայերենով դասավանդման և քննման համար։ ԱԲ-ով սովորող աշակերտներն ու դասավանդող ուսուցիչները գործածում են հայերեն ու այլալեզու հիմնական և օժանդակ կրթական ռեսուրսներ՝ հատուկ մշակված, թարգմանված և տեղայնացված դասագրքեր, այլ ուսումնական նյութեր և էլեկտրոնային ռեսուրսների հարուստ պաշարներ։

ԱԲ-ի առարկայացանկը, ըստ ուսուցման խորացվածության, բաղկացած է ստանդարտ և խորացված մակարդակի ուսուցման առարկաներից։ ԱԲ-ի յուրաքանչյուր սովորող որոշակի պարտադիր սկզբունքով ընտրություն է կատարում ութ առարկայախմբից` ամբողջացնելու ԱԲ կրթական ծրագրով նախատեսված անհրաժեշտ ավարտական կրեդիտները։

ԱԲ-ի առարկայախմբերը.

Հայագիտական առարկաներ

* Մաթեմատիկա
* Միջազգային լեզու
* Օտար լեզուներ
* Գիտություններ
* Արվեստներ
* Հասարակագիտական առարկաներ
* Մարմնակրթություն և այլ առարկաներ

ԱԲ-ի առարկայացանկի տարբերակիչներից են նախագծային ուսումնառությունը և հասարակական աշխատանքը։ Նախագծային ուսումնառությունը մշակվել է «Նախագծային կրթություն» (Project-based learning) հայեցակարգի հիման վրա և նպատակ ունի զարգացնելու աշակերտների՝ նախաձեռնողականության և հանրօգուտ լուծումներ գտնելու հմտությունները առանց «հսկվող ուսուցման» (supervised learning)։ Հասարակական աշխատանքի բաղադրիչն ուղղված է աշակերտների՝ համայնքի և շրջակա միջավայրի հանդեպ պատասխանատվության զգացում ձևավորելուն։

Գնահատում
---------

ԱԲ-ի կրթական ծրագիրը կիրառում է գնահատման երկու ձև՝ ձևավորող (ոչ թվանշանային) և ամփոփիչ (թվանշանային)։ Գնահատման այս ձևաչափի կիրառումը նպատակ ունի խրախուսելու աշակերտներին, վերջիններիս մոտ ձևավորելու ինքնագնահատման կարողություն և լիարժեք բացահայտելու ուսումնառության արդյունքը։ 

ԱԲ-ի ձևավորող գնահատումը նպատակ ունի զարգացնելու աշակերտների ինքնագնահատման և ինքնավերլուծության հմտությունները։ ԱԲ-ի ձևավորող գնահատումը հնարավորություն է ընձեռում աշակերտներին շարունակական բնութագրական արձագանք (feedback) ստանալու ուսուցիչներից, իսկ ուսուցիչներին՝ տարբերակված ուսուցում կիրառելու յուրաքանչյուր աշակերտի հետ աշխատանքում։

ԱԲ-ի ամփոփիչ գնահատումը նպատակ ունի աշակերտներին, ծնողներին, ուսուցիչներին, դպրոցի տնօրինությանը որոշակի հաճախականությամբ միավորային պատկերացում հաղորդելու աշակերտների գիտելիքների և հմտությունների զարգացման մակարդակի վերաբերյալ, ինչպես նաև կատարելու ուսուցման փուլերի լիարժեք միավորային ամփոփում։

### Քննությունների գնահատման սանդղակ

Արարատյան բակալավրիատի Ա\*(ա\*), Ա(ա), Բ(բ), Գ(գ), Դ(դ) կամ Ե(ե) գնահատականները վկայում են ձեռք բերված կրթական մակարդակի մասին, որտեղ Ա\*(ա\*) գնահատականը բարձրագույնն է, իսկ Ե(ե) գնահատականը՝ ցածրագույնը։ Ե(ե) գնահատականից ցածր եղած արդյունքները չեն գրանցվում հավաստագրում։

Քննություն հանձնողներին շնորհված Ա\*, Ա, Բ, Գ, Դ կամ Ե գնահատականներն առնվազն համարժեք են բրիտանական GCE A Level խորացված մակարդակի դպրոցական որակավորման նույն գնահատականներին։ Իսկ ա\*, ա, բ, գ, դ կամ ե գնահատականներն առնվազն համարժեք են բրիտանական GCE AS Level խորացված մակարդակի դպրոցական որակավորման նույն գնահատականներին։

### Ավարտական փաստաթղթեր

Արարատյան բակալավրիատի շրջանավարտները կրթական ծրագրի ավարտին ստանում են պետական նմուշի ատեստատ, «Այբ» կրթական հիմնադրամի և Քեմբրիջի համալսարանի «Քեմբրիջի միջազգային քննություններ կենտրոնի» կողմից համատեղ կարգով տրվող երկլեզու (*հայերեն և անգլերեն*) հավաստագիր և դպրոցի ավարտական վկայական։

Արարատյան բակալավրիատի դպրոցներ
-------------------------------

«Արարատյան բակալավրիատ» կրթական ծրագրի և ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման ու հավաստագրման ծրագրերի հիմքում «սովորող միջավայրի» սկզբունքն է։ ԱԲ-ին միանալու համար սահմանված են հետևյալ երեք հիմնական փուլերը․

1. դիմումի փուլ. դպրոցը լրացնում է դիմում-հայտը, ապա ԿԳԱԾ-ի թիմն այցելում է դպրոց և անցկացնում հարցազրույց դպրոցի տնօրենի և թիմի հետ
2. թեկնածության փուլ
3. հավաստագրման փուլ։

Հավաստագրման գործընթացը կարող է տևել մինչև 5 տարի՝ կախված թեկնածության փուլում դպրոցի գտնվելու ժամանակահատվածից։

Ներկայումս Հայաստանում միայն մեկ դպրոց է ամբողջությամբ առաջարկում «Արարատյան բակալավրիատ» կրթական ծրագիրը՝ «Այբ» դպրոցը։ Ծրագիրն  ի սկզբանե ստեղծվել է ՀՀ, Արցախի և սփյուռքի դպրոցներում ներդրվելու նպատակով։ ՀՀ-ում և Արցախում ներդրման առաջին փուլը մեկնակեց 2016-2017 թթ.։

Արարատյան բակալավրիատի ուսուցիչներ
----------------------------------

«Արարատյան բակալավրիատ» ծրագրի դասավանդումը, գիտելիքից բացի, ուսուցիչներից պահանջում է որոշակի հմտություններ և կարողություններ, որոնց ապահովման նպատակով 2014-2016 թթ․ մշակվեց Արարատյան բակալավրիատի ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման և հավաստագրման ծրագիրը, որի նպատակը Հայաստանում ուսուցիչների զարգացման միջազգայնորեն մրցունակ համակարգ ստեղծելն է։ Ծրագիրը մշակվել է «Այբ» կրթական հիմնադրամի կողմից՝ Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի (ԼՀՔ) Կրթության ինստիտուտի (University College London (UCL) Institute of Education) հետ համագործակցությամբ։

Մասնագիտական զարգացման ծրագրի առաջին փուլը (20-21 շաբաթ) ներառում է 3 դեմ առ դեմ հանդիպում՝ յուրաքանչյուրը 2-3 օր, իսկ երկրորդը (20 շաբաթ) փորձաշրջան է, երբ ԱԲ-ի թեկնածու ուսուցիչները դասավանդում են` փորձարկելով ծրագրի արդյունքում ձեռք բերած գիտելիքներն ու հմտությունները, իրականացնում հետազոտական աշխատանք և համագործակցում անհատական մենտոր-խորհրդատուի հետ։

Ուսուցիչների և մասնագետների ներգրավումը ծրագրում կատարվում է հետևյալ գործընթացով՝

* դիմում
* առարկայական քննություն
* հարցազրույց
* դասալսում

Նախատեսված է ուսուցիչների հավաստագրման երկու մակարդակ՝ ԱԲ-ի ուսուցչի և ԱԲ-ի ավագ ուսուցչի։ Հավաստագրումը փաստում է ուսուցչի մասնագիտական հատկանիշները, գիտելիքները, հմտությունները և փորձառությունը։

ԱԲ-ի ուսուցչի հավաստագիրը տրվում է 5 տարի ժամկետով՝ նորացվելու պայմանով և հնարավորությամբ (վերադիմում և վերահավաստագրում), իսկ ԱԲ-ի ավագ ուսուցչի հավաստագիրը վաղեմության ժամկետ չունի, սակայն հավաստագրված ուսուցիչների գործունեությունը ենթարկվում է ԿԳԱԾ-ի շրջանակում ստուգման և գնահատման։

Արարատյան բակալավրիատի աշակերտներ
---------------------------------

ԱԲ ծրագիրը մշակվել է այնպիսի անհատներ ձևավորելու տեսլականով, որոնց բնորոշ են հետևյալ հատկանիշները․

* ճանաչող և ստեղծարար
* նախաձեռնող և հավասարակշռված
* զգոն և բաց
* բարեխոհ և հոգատար

ԱԲ-ի աշակերտի նկարագրի վերոնշյալ ութ սկզբունքները հիմնված են հին հունական փիլիսոփայությունից եկած և քրիստոնեության մեջ ամրագրված չորս մարդկային առաքինությունների վրա, որոնք են խոհականությունը, արիությունը, ողջախոհությունը և արդարությունը։

Ձեռքբերումներ
-------------

**2014-2017 թթ**․ ԼՀՔ Կրթության ինստիտուտի և ՔՄՔ կենտրոնի ավելի քան 20 հեղինակավոր մասնագետներ այցելեցին Հայաստան։

**2015թ․**Արարատյան բակալավրիատը ներդրվեց առաջին դպրոցում՝ «Այբ» ավագ դպրոցում։ Մեկնարկեց Արարատյան բակալավրիատի ուսուցչի մասնագիտական զարգացման  և հավաստագրման ծրագիրը։ Քեմբրիջի համալսարանի «Քեմբրիջի միջազգային քննություններ» կենտրոնը Արարատյան բակալավրիատը ճանաչեց բրիտանական խորացված GCE A Level մակարդակին համազոր։

**2016 թ.** Մեծ Բրիտանիայի ճանաչման և համեմատության ազգային գործակալությունը (ՄԲ ՃՀԱԳ / UK NARIC) Արարատյան բակալավրիատը համազոր ճանաչեց բրիտանական խորացված մակարդակին (GCE A Level) և ամերիկյան Advanced Placement-ին (AP)։

Հայաստանում անցկացվեցին Արարատյան բակալավրիատի առաջին ավարտական քննությունները։ Արդյունքում  Քեմբրիջի համալսարանի ՔՄՔ կենտրոնի ղեկավարի և ԿԳԱԾ-ի տնօրենի կողմից ստորագրված հավաստագրեր հանձնվեցին «Այբ» դպրոցի քննություններին մասնակցած 65 աշակերտներին։

**2016թ.** ԱԲ-ին անդամակցելու գործընթացի պաշտոնական մեկնարկ ՀՀ մարզերում։

**2017թ**․ Արարատյան բակալավրիատն ավելացվեց Միացյալ Թագավորության բուհական ընդունելության միասնական համակարգում՝ **UCAS**-ում` որպես միջազգային հանրակրթական որակավորում Հայաստանի Հանրապետությունից։

**2017 թ.** պաշտոնական մեկնարկեց «Արարատյան բակալավրիատի» դպրոցների ցանցի ստեղծումը, ԱԲ-ի ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման ծրագրի համամարզային և Արցախի փուլը և ԱԲ-ին անդամակցելու գործընթացը պաշտոնական մեկնարկեց Ստեփանակերտում։

Հանրային լսումներ
-----------------

**2016-2017 թթ․** ՀՀ բոլոր մարզերում և Արցախում կազմակերպվեցին հանրային լսումներ, որոնց ընթացքում դպրոցներին ներկայացվեց Արարատյան բակալավրիատը (նպատակները, տեսլականը, ծրագրին միանալու քայլերն ու պահանջները)։ Հանդիպումներին մասնակցեցին ավագ բաղադրիչ ունեցող 421 դպրոցի (ավագ, միջնակարգ դպրոցներ, վարժարաններ, կրթահամալիրներ) 800-ից ավելի ներկայացուցիչներ։

Հարցազրույցներ
--------------

* «Արարատյան բակալավրիատ»-ը հնարավորություն կտա ընդունվել արտասահմանյան բուհեր։
* Դավիթ Սահակյան. «Արարատյան բակալավրիատը» նոր սերունդ է կերտելու։
* Արարատյան բակալավրիատ. տպավորիչ արդյունքներ անհավանականորեն կարճ ժամանակահատվածում։
* Քեմբրիջի մասնագետ․ «Աշակերտները լավ են հանձնել Արարատյան բակալավրիատի առաջին քննությունները»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Գլխավոր էջ". *araratbaccalaureate.am*. Retrieved 2017 թ․ հուլիսի 4.
2. ↑  "Մեծ Բրիտանիայի ճանաչման և համեմատության ազգային գործակալությունը (ՄԲ ՃՀԱԳ) ԱԲ-ը համազոր ճանաչեց բրիտանական GCE A Level և ամերիկյան Advanced Placement խորացված մակարդակի դպրոցական որակավորումներին։".
3. ↑  "Կառավարության որոշում Արարատյան բակալավրիատի վերաբերյալ ։". Արխիվացված է the original 2021 թ․ փետրվարի 26-ին.
4. ↑  "Նախագծային կրթություն՝ Project-based learning".
5. ↑  "Հսկվող ուսուցում՝ Supervised learning".
6. ↑  "Բրիտանական խորացված GCE A Level մակարդակ".
7. ↑  "Ամերիկյան Advanced Placement (AP) կրթական ծրագիր".
8. ↑  Նախագահը մասնակցել է Կրթության գերազանցության ազգային ծրագրին նվիրված միջոցառմանը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արարատյան բակալավրիատի պաշտոնական կայք
* Մեծ Բրիտանիայի ճանաչման և համեմատության ազգային գործակալությունը (ՄԲ ՃՀԱԳ)
* «Քեմբրիջի միջազգային քննություններ» կենտրոնի պաշտոնական կայք
* «Այբ» կրթական հիմնադրամի պաշտոնական կայք
* «Այբ» դպրոցի պաշտոնական կայք
* Միջազգային բակալավրիատ
* Եվրոպական բակալավրիատ Archived 2017-06-10 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**   **Կրթություն**
 |