recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Կուսածառ չինական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Լամիածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Աղավնիճազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կուսածառ |
|
|
| Տեսակ | Կուսածառ չինական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Vitex negundo
Lineus |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Կուսածառ չինական** (լատին․՝ Vitex negundo), աղավնիճազգիներ ընտանիքի, կուսածառ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ, փոքր ծառ է՝ մինչև 5 մ բարձրությամբ, որը երբեմն թփանման տեսք է ունենում։ Ընձյուղները քառակող են։ Տերևները կազմված են 3-5 էլիպսաձվաձև կամ նշտարաձև տերևիկներից, որոնք ունեն 3-10 սմ երկարություն, ամբողջաեզր են կամ սղոցաեզր, ներքևի կողմից՝ մոխրաթաղիքամազմզուկապատ, կոթունավոր, 1,5-5 սմ երկարությամբ ընդհանուր տերևակոթունով։ Ծաղիկները եղրևանեգույն են կամ կապտասպիտակ, հավաքված նոսր փնջերում, որոնք իրենց հերթին կազմում են կեղծ հասկիկներ և այնուհետև՝ ողկույզներ, 12-20 սմ երկարությամբ։ Պսակը 0,5-0,6 սմ երկարություն ունի, առէջները և սռնակը զգալիորեն կարճ են պսակի բլթակներից։ Պտուղը գնդաձև է, մոտ 2 մմ տրամագծով։ Բույսի բոլոր օրգանները բուրումնավետ են։ Ծաղկում է հուլիսից մինչև սեպտեմբեր, պտուղները հասունանում են օգոստոսից մինչև հոկտեմբեր։ 
Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 18—19, 20ա,
25, 28, 32:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Չինաստանում և Հնդկաստանում։ Մեր հանրապետության պայմաններում պիտանի է միայն ներքին գոտում, ծովի մակարդակից մինչև 1300 մ բարձրությունների վրա, քանի որ ցրտադիմացկունությամբ աչքի չի ընկնում։ Լավ է աճում Իջևանում, Երևանում։ Երևանում մեղմ, կարճատև ձմեռից հետո չի ցրտահարվում, սակայն ցուրտ և երկարատև ձմեռից հետո ցրտահարվում են ոչ միայն միամյա ու երկամյա, այլ նաև բազմամյա շիվերի մի մասը, ընդ որում հաջորդ սեզոնում բույսը վերականգնվում և առատորեն ծաղկում ու պտղաբերում է։ Վանաձորում խիստ ցրտահարվում է, սակայն չի ոչնչանում։ Դեկորատիվ հատկանիշներով զիջում է նախորդ տեսակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 319։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779609355 |

 |
Իրական օբյեկտի իդեալականացումը կոչվում է **մոդելավորում**, իսկ իդեալական օբյեկտն ինքը կոչվում է **մոդել**։

**Մոդելավորումը** մոդել կառուցելու պրոցեսն է, ինչը անհրաժեշտ է տարաբնույթ խնդիրներ լուծելու համար։ Մոդելը ստեղծվում է ելնելով տվյալ խնդրի պայմաններից։

Օբյեկտները կարող են լինել բազմազան և առնչվել տարբեր բնագավառների հետ։ Այժմ մոդելավորումը լայնորեն կիրառվում է տնտեսության և գիտության մի շարք ճյուղերում։ Գիտության մեջ „Կիրառական մաթեմատիկա" առարկան սկսվում է մաթեմատիկական մոդելների կառուցումով։ Դա նշանակում է, որ որևէ երևույթ կամ օբյեկտ ուսումնասիրելիս հաշվի է առնվում նրան բնորոշ առանձնահատկությունները, անտեսվում են նրա երկրորդային հատկությունները, և առաջնային հատկությունները բերվում են մաթեմատիկական տեսքի։ Բերել մաթեմատիկական տեսքի նշանակում է գրել այդ օբյեկտի մաթեմատիկական հավասարումները և անհրաժեշտ պայմանները։ Հաջորդ քայլը այդ հավասարումների լուծումն է կամ թվային իրականացումը։ Մաթեմատիկական մոդելը արտացոլում է տվյալ օբյեկտի գլխավոր բնորոշ հատկությունները և ամենևին էլ նույնական չէ այդ օբյեկտին։ Դա նշանակում է, որ տվյալ խնդրի պայմաններում այդ օբյեկտի որոշ հատկություններ մենք անտեսում ենք, կամ օբյեկտն ունի այնպիսի բնորոշ հատկություն, որը մեզ անհայտ է և կարող է բացահայտվել հետագայում։ Մաթեմատիկական մոդելների օրինակներ են՝ նյութական կետը, մաթեմատիկական ճոճանակը, ճկուն առաձգական թելը, իդեալական գազը, անդեֆեկտ նյութը և այլն։

Մաթեմատիկական մոդելի ճշտություն
-------------------------------

Մաթեմատիկական մոդելը ճշգրիտ չի համընկնում ուսումնասիրվող օբյեկտի հետ և բացի դրանից հնարավոր է որ օբյեկտի մասին մենք չունենք լրացուցիչ տեղեկություններ և մեզ անհրաժեշտ է լինում այդ մոդելը կիրառել պարամետրերի այլ արժեքների դեպքում։ Այդ դեպքում հնարավոր է, որ այդ մոդելը դադարի ճիշտ լինելուց։ Եթե օբյեկտի մասին ունենք քիչ ինֆորմացիա, այդ դեպքում օբյեկտի մասին անում ենք որոշակի վարկածներ, որոնց շրջանակներում է կառուցվում մաթեմատիկական մոդելը։ Այնուհետև փորձնական ճանապարհով ուսումնասիրվում է մոդելի ճշտությունը։ Եթե փորձարարական հետազոտողների տվյալները մոտիկ են կամ համընկնում են կառուցված մոդելով ստացված արդյունքների հետ, ապա այդպիսի մոդելը հաստատվում է և ստանում է գոյության իրավունք։ Ամեն մի մաթեմատիկական մոդել ունի իր ճշտության սահմանը։ Մաթեմատիկական մոդելի ճշտության աստիճանը բարձրացնելիս մոդելը հետզհետե բարդանում է։
**Հեքիաթ արքայազնի և երեք բժիշկների մասին** (ռուս.՝ Сказка о царевиче и трёх лекарях), «Կիևնաուչֆիլմ» ստուդիայի մուլտիպլիկացիոն ֆիլմը` արքայական ընտանիքի և սիրված «զավակի»`արքայորդու մասին, որը հանկարծակի հիվանդացել է։ Հեքիաթն այն մասին է, թե ինչպես է մի մարդ բուժում արքայազնի հիվանդությունը։

Սյուժե
------

Մի թագավորությունում ապրում էր թագավորի ընտանիք` թագավորը, թագուհին, պապը, տատը և բոլորի սիրելի արքայազնը։ Ամբողջ ընտանիքն ապրում էր փոքրիկի համար, բոլորը ուրախանում էին նրանով ու չէին կշտանում։ Բայց մի վատ օր, պարտեզում զբոսնելիս քամի է բարձրացնում, և իշխանը հիվանդացանում է. նա դադարում է ուտել, խմել և որևէ բանից չէր ուրախանում։ Թագավորը հայտարարում է, որ կպարգևատրի նրան, ով հիվանդությունից կազատի արքայազնին։ Առաջինը գալիս է մի հայտնի բժիշկ, բայց պարզվում է, որ նա անզոր է արքայորդու հիվանդության առաջ։ Երկրորդը արևելյան բուժիչն էր` մեծ հրաշագործը։ Նա երկար կախարդում է արքայազնին, սակայն չի կարողանում օգնել։

Տխուր պալատի կողքով անցնում է մի փայտահատ, որը հայտարարում է, որ կբուժի արքայազնին։ Բոլորը զարմանում են, բայց թույլ են տալիս բուժել արքայորդուն։ Տղամարդը կոճղ է գտնում և ասում իշխանին. «Այս կոճղի տակ կյանքի արմատն է, ահա քեզ կացին, կտրիր այն»։ Այսպիսով, իշխանը բուժվում է աշխատանքի շնորհիվ։

Մուլտֆիլմի մասին
----------------

Սա Օքսանա Տկաչենկոյի միակ ռեժիսորական աշխատանքն է։ Ֆեոդոր Խիտրուկը այս աշխատանքին լուրջ չի վերաբերվել և իր «Մասնագիտությունը` անիմատոր» գրքում անգամ չի հիշատակել դրա մասին։

«Մենք ավարտել ենք «Արջուկը», և ես արդեն մտածում էի հետագա աշխատանքի մասին, սակայն որևէ ոգևորող բան չէր հանդիպում», գրել է Խիտրուկը 1965 թվականի աշխատանքի մասին, «Բոնիֆացի արձակուրդները» մուլտֆիլմի աշխատանքներն սկսելուց առաջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Khitruk, F. S. Хитрук, Ф. С.* Professii︠a︡--animator. — Moskva: Live Book, 2008. — 2 volumes с. — ISBN 9785968901378

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հեքիաթ արքայազնի և երեք բժիշկների մասին մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Հեքիաթ արքայազնի և երեք բժիշկների մասին(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Հեքիաթ կատվի, աքլորի ու մանգաղի մասին** (ֆր.՝ Un conte de fées sur un chat, un coq et une faucille), ֆրանսիական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է երեք որդիների` Ժանի, Ժակի և Պիեռի մասին, որոնք ժառանգություն են ստացել կատու, աքլոր և մանգաղ իրենց մահացած հորից։ Նրանք որոշում են բաժանել ժառանգությունը, ըստ որի Ժանը ստանում է աքլորը, Ժակը ստանում է մանգաղը, իսկ Պիեռին բաժին է հասնում կատուն։ Նրանք որոշում են գնալ իրենց բախտի ետևից և միայն հանդիպել ուղիղ մեկ տարի և մեկ օր հետո։ Որոշ ճանապարհ անցնելուց հետո նրանք ստիպված էին գնալ տարբեր ուղղություններով։ Պիեռը գնում է, հասնում է թագավորական մի դղյակ, որի բակում թագավորի ծառաները ուզում են բռնել մկներին, բայց չեն կարողանում։ Պիեռը այդ պահին բաց է թողնում կատվին, և կատուն միանգամից բոլորին բռնում է:Ծառաները զարմանում են և նրան տանում են թագավորի մոտ։ Թագավորը ցանկանում է կատվին իր մոտ պահել, իսկ Պիեռը պայման է դնում, ըստ որի թագավորը պետք է իր աղջկան կնության տալ իրեն։ Հենց այդ օրն էլ Պիեռն ամուսնանում է թագավորի աղջկա հետ։

Երկրորդ տղան` Ժանը, կրկին հանդիպում է դղյակի, գիշերը ապաստան է գտնում։ Նա զարմանում է, երբ դղյակից դուրս է գալիս մի կառք։ Պահակները նրան ասում են, որ կառքը գնում է ցերեկը բերելու։ Ժանը քնում է, սակայն ժամեր անց էլ լույսը չի բացվում։ Այդ ժամանակ նա հանում է, վերջինս ծուղրուղու է կանչում, և բոլորն արթնանում են։ Թագավորը Ժանին խնդրում է, որ աքլորը տա իրեն։ Ժանը նույն պայմանն է դնում, ինչ որ Պիեռը։

Ջրաղացպանի երրորդ տղան` Ժակը, ևս հանդիպում է մի թագավորական դղյակի։ Այնտեղ թագավորական դղյակի շուրջ բոլորը ցորեն էր, իսկ թագավորի ծառաները տանջվելով այն հավաքում էին։ Ժակը մոտենում է նրանց, գրպանից հանում է ժառանգություն ստացած մանգաղը և ցույց տալիս, թե ինչպես են մանգաղով աշխատում։ Այս ծառաները ևս տղային տանում են թագավորի մոտ։ Նա էլ մանգաղը զիջում է միայն եղբայրների նույն պայմանով։ Եվ միայն մեկ տարի և մեկ օր անց երեք եղբայրները հանդիպում են, երեքն էլ լինում են հարուստ, մեծ ունեցվածքի տեր մարդիկ։

Կերպարներ
---------

* Ջրաղացպան
* Պիեռ
* Ժան
* Ժակ
* Թագավորներ
* Արքայադստրեր
* Ծառաներ
* Մկներ
* Կատու
* Աքաղաղ

Այլ հեքիաթներում
----------------

Հեքիաթի սյուժեն թափառող է։ Կենդանիների միջոցով հաջողության հասած և թագավորի դստեր հետ ամուսնացած հասարակ տղաների մասին կարելի է հանդիպել այլ ժողովրդական հեքիաթներում ևս, դրանցից ամենահայտնին մեզ է հասել ֆրանսիացի գրող Շառլ Պերոյի Կոշկավոր կատուն մշակման շնորհիվ։

Տես նաև
-------

* Կոշկավոր կատուն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆրանսիական ժողովրդական հեքիաթներ, Երևան, 2015, էջ 10
2. ↑  Շառլ Պերո. «Կոշկավոր կատուն»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сказка про кота, петуха и серп
* Кот, петух и серп Archived 2018-08-19 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կուսանաց անապատ (այլ կիրառումներ)
**Կուսանաց անապատ** (նաև՝ **Կուսանաց Սուրբ Աստվածածին անապատ** կամ **Կուսանաց Սուրբ Ոսկեանց անապատ** ), հայկական վանքային համալիր Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի Ոսկանապատ գյուղի հարավային ծայրում՝ ձորի մեջ, գետի ձախ ափին։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրման ժամանակի վերաբերյալ ստույգ տվյալներ չկան, բայց կարելի է հաստատ ասել, որ անապատը գոյություն է ունեցել նախքան 1684 թվականին, քանի որ հիշյալ թվականին ստեղծված մի ավետարանի հիշատակարանում նշվել է. *«...արդ ես Սարգսի որդի Խոջա Պատիս, առի զսուրբ աւետարանս ի ձեռաց անօրինաց եւ ետու վախմ ի դուռն Ոսկանապատու կուսանաց անապատին, Աստուածածին սուրբ տաճարին...»*։

Եկեղեցու հորինվածքային և կառուցողական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս շինությունը համարել 17-րդ դարի կառույց. ընդ որում չի բացառվում, որ անապատը նվերներ է ստացել (ի թիվս և հիշյալ ավետարանը) հենց կառուցման ավարտից անմիջապես հետո։

1885 թվականի մի վավերագրում անապատը հիշվում է Սուրբ Ոսկեանց անունով։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին ունի միանավ, թաղածածկ հորինվածք։ Ծածկը երկթեք է, միակ մուտքը՝ հարավից։ Կառուցված է անմշակ քարով, կրաշաղախով։ Սվաղված է և՛ ներսից, և՛ դրսից։ Արտաքին չափերն են՝ 12,25 x 6,55 մ։ Ինչպես վկայում է Մակար Բարխուդարյանցը, եկեղեցու արևմտյան կողմում եղել են միաբանական սենյակներ. *«...բայց յորդ անձրևի հեղեղներն քանդած և տարած են սոյն սենեակները և կոյտ կոյտ խիճեր դիզած խուցերի տեղերում»*։ Նա նաևվկայում է, որ համալիրը կրում է մի շարք նորոգումների հետքեր, որոնցից մեկն իրականացրել է ոմն Հարություն պապը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այժմ գյուղը, ինչպես շրջանի մեծամասնությունը օկուպացված է Ադրբեջանական Հանրապետության Զինված ուժերի կողմից։ Համաձայն Ադրբեջանի վարչական բաժանման տաճարը գտնվում է Գյոյգյոլի շրջանում, իսկ գյուղը կոչվում է **Զուռնաբադ**
2. 1 2  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 415-416
3. ↑  Քաջիկեան, Ճանապարհորդական յիշատակարան (հոդվածաշար), «Արձագանք», 1886, N 20, 23, 24, էջ 294
4. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 3877, թ. 29
5. 1 2  Բարխուտարեանց Մ. Արցախ, Բագու, 1895, էջ 275
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հակարի (այլ կիրառումներ)

**Հագարի**, գետ Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիս-արևելքում՝ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Որոտան գետի ձախ և ամենամեծ վտակն է։ Ունի 113 կմ երկարություն և 2570 կմ² ավազան։

Սկիզբ է առնում Արցախի բարձրավանդակից՝ Դալիդաղ կոչվող լեռնազանգվածի հարավային լանջից։ Հոսում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք, խոշոր վտակը Հոչազն (Հոչանց) է (63 կմ)։ Սնումը խառն է, հորդացումը տեղի է ունենում մայիս-հունիսին ամիսներին։ Տարեկան միջին ծախսը կազմում է 16,2 մ/վ է, հոսքը՝ 510 միլիոն մ³։

Անուն
-----

Հագարի գետը հայտնի է նաև Ագար, Ագարա, Ագարա գետ, Ագարակի գետ, Ագարակու գետ, Ագարի, Ակարաչայ, Ակերա, Ակիրա, Աղավնո, Աղավնո գետ, Աղվան, Աղվանի, Աղվանից գետ, Աղվանո, Աղվանո գետ, Առան, Աքերաչայ, Աքյարա, Հագարչայ, Հագարու, Հագարու գետ, Հակար, Հակարի գետ, Հակարչայ, Հաքարլու, Հաքարու գետ, Հակարչայ, Հաքար, Հաքարա, Հաքարաչայ, Հաքարլու, Հաքարու գետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 299 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 40)։*  |
| **՞**Հիբիսկուս սիրիական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Ծաղկավոր բույսեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Տուղտազգիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Hibiscus syriacus
L. (1753) |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | ITIS**21638**NCBI**106335**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հիբիսկուս սիրիական** (լատին․՝ *Hibiscus syriacus* ), տուղտազգիներից սերված խոշոր թուփ։

Նկարագիր
--------

5-6 մ բարձրություն ունեցող տերևաթափ թուփ է, որն ունի ճաքած կեղև, երիտասարդ ընձյուղներ, ձվաձև տերևաթիթեղ։ Ունի բավականին խոշոր ծաղիկներ, որոնք տեղավորված են լինում տերևածոցերում։ Ծաղիկները ծիրանավարդագույն են։ Պտուղ-տուփիկը ձվաձև է 2-2,7 սմ բարձրությամբ։
Տերևները ձվաձև են կամ շեղանկյուն - ձվաձև։ Ծաղիկները մեկական են, գտնվում են տերևածոցերում։ Ծաղկի պսակը լայն զանգականման է, վարդածիրանագույն կամ բաց մանուշակագույն, հազվադեպ՝ սպիտակ, կենտրոնում մուգ խալով։ Ծաղկում է հունիսից մինչև սեպտեմբեր, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր - հոկտեմբերին։ Երկարատև ծաղկող, բարձր գեղազարդ թփատեսակ է, որը մեր հանրապետության պայմաններում, սեզոնի երկրորդ մասում զգալիորեն լրացնում է ծաղկող բուսատեսակների պակասը։

Տարածումը
---------

Տարածված Է Չինաստանում, Հնդկաստանում և Փոքր Ասիայում։ Աճում է ծովի մակերևույթից 1200-1400 մ բարձրության վրա։ Բավականին ջերմասեր է, խիստ ցրտահարվում է։ Չոր հողերում և երաշտի դեպքում ոռոգում է պահանջում։ Թել են ստանում բնի կեղևից, իսկ թուղթ՝ բնափայտից։

Բնական պայմաններում տարածված է Չինաստանում և Հնդկաստանում, Փոքր Ասիայում։ Հայաստանում լավ է հարմարված հատկապես ցածրադիր վայրերում՝ մինչև 1200 - 1400 մ բարձրության կանաչ տնկարկներում։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ է, գերադասում է փուխր, ջրաթափանց և օդաթափանց, սննդանյութերով հարուստ հողերը։ Ջերմասեր է և չորադիմացկուն, լուսասեր է։ Սիրիաական բաղրջուկն ունի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր և սորտեր, որոնք աճեցվում են համեմատաբար տաք և ցածրադիր վայրերում։ Դրանք միմյանցից տարբերվում են ծաղիկների գունավորմամբ։ Դրանք միմյանցից տարբերվում են ծաղիկների գունավորմամբ, լիաթերթիկությամբ և այլ հատկանիշներով։

Գրականություն
-------------

Լ.Հ.Հարությունյան, Քո շրջապատի թփերը, Երևան, 1984։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777937568 · NDL: 00576888 |

 |
**Հիդրատացում**, ջրամիացում, ջրակցում, քիմիական նյութերին ջրի միացման պրոցես։ Տարբերում են Հիդրատացման մի քանի տեսակ։ Օքսիդների Հիդրատացմամբ առաջանում են հիդրօքսիդներ, որոնք կարող են լինել հիմքեր, թթուներ և ամֆոտեր միացություններ, օրինակ, կալցիումի օքսիդին ջուր միացնելիս ստացվում է կալցիումի հիդրօքսիդ (տեխնիկայում այդ պրոցեսը կոչվում է «կրի մարում»)։ Արդյունաբերության մեջ ծծմբական անհիդրիդի Հիդրատացմամբ ստանում են ծծմբական թթու, իսկ ազոտի օքսիդներից (օրինակ, NO2-ից)՝ ազոտական թթու։ Արսենի եռօքսիդի Հիդրատացմամբ առաջանում է թույլ, ամֆոտեր արսենային թթու՝ As203+3H20 = 2H3As03։ Օրգանական միացությունների Հիդրատացում տեղի է ունենում բազմակի կապերի, իսկ ցիկլիկ միացությունների Հիդրատացում՝ ցիկլերի բացման հաշվին։ Սովորաբար այդ ռեակցիաներն ընթանում են հիմքերի, թթուների կամ տարասեռ կատալիզատորների առկայությամբ (կատալիտիկ Հիդրատացում) և ունեն գործնական մեծ նշանակություն օրգանական քիմիայում և օրգանական սինթեզի արտադրության մեջ։ Այսպես, օլեֆինների ուղղակի Հիդրատացմամբ ստանում են սպիրտներ, օրինակ, էթիլենի Հիդրատացմամբ առաջանում է էթիլալկոհոլ։ Ացետիլենի և ացետիլենային միացությունների Հիդրատացմամբ (Կուչերովի ռեակցիա) ստացվում են, համապատասխանաբար՝ քացախալդեհիդ և կետոններ։ Անօրգանական շատ և օրգանական որոշ նյութեր ջրի հետ առաջացնում են հաստատուն բաղադրությամբ պինդ բյուրեղահիդրատներ, որոնք հանդես են գալիս որպես քիմիական առանձին միացություններ։ էլեկտրոլիտները լուծելիս տեղի է ունենում իոնների Հիդրատացում, որը դժվարացնում է դրանց ասոցումը։ Ջրային լուծույթներում իոնների Հիդրատացում էլեկտրոլիտային դիսոցման գլխավոր պատճառներից է։ Լուծույթներում բյուրեղահիդրատների առաջացումը և մոլեկուլների ու իոնների Հիդրատացում սոլվատացման մասնավոր դեպքերն են։ Կենսաբանական համակարգում Հիդրատացման ժամանակ ջուրը միանում է (կապվում) օրգանիզմի տարբեր սուբստրատներին։ Հիդրատացման հետ են կապված կենսաբանական շատ պրոցեսներ։ Այսպես, իոնների Հիդրատացումը ազդում է դրանց բջիջներ թափանցելու վրա, կենսաբանական թաղանթների Հիդրատացումը՝ նրանց ֆիզիոլոգիական հատկությունների վրա, իսկ սպիտակուցների Հիդրատացումը փոփոխում է դրանց որոշ հատկությունները, մասնավորապես ֆերմենտային ակտիվությունը։ Մի շարք ֆիզիկա-քիմիական հատկություններով կապված ջուրը տարբերվում է ազատ, ծավալային ջրից։ Հիդրատացման հակադարձ պրոցեսը, այսինքն՝ նյութերից ջրի պոկումը, կոչվում է դեհիդրատացում (ջրապոկում)։ Հիդրատացումը և դեհիդրատացումը մշտապես ընթանում են նյութափոխանակության, մասնավորապես օրգանիզմի ջրափոխանակության պրոցեսներում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 390)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776775114 |

 |
**Կայֆ** (արաբ․՝ كايف‎‎ - «հաճույք, վայելք», հաճախ թուրքերեն՝ keyif), արաբերեն բառ, որն օգտագործվում է ռուսերենում (ինչպես նաև եբրայերենում)՝ նկարագրելու հաճելի հույզերն ու զգացողություններն ընդհանրապես։

Բառի էվոլյուցիա
---------------

Ռուսերեն «կայֆ» բառը գալիս է արաբերեն «քեյֆ» (արաբ․՝ كايف‎‎)՝ «հաճելի անգործության ժամանակամիջոցը», բառից։ Ղուրանի համաձայն՝ արդար մարդիկ, հայտնվելով դրախտում, մշտապես գտնվում են քեյֆի վիճակում։

Առաջին անգամ ռուսերենում «կայֆ» («կեյֆ») բառը պաշտոնապես ամրագրվել է 1821 թվականին։ Հենց այդ տարում արևելագետ Օսիպ Սենկսովսկին, իր Եգիպտոս ուղևորության մասին պատմելով, բացատրել է՝ ինչ է նշանակում «կեյֆ».

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ճամփորդները, որոնք լինում են Արևելքում, գիտեն, թե ինչքան բազմաբովանդակ նշանակություն ունի կեյֆ բառը։ Մի կողմ թողնելով բոլոր մտքերն ու մտահոգությունները՝ անփութորեն փռվելով սուրճ խմելը և ծխախոտ ծխելը կեյֆ անել է։ Թարգմանությունում այն կարելի է անվանել վայելել հանգստությունը։ |  |

1848 թվականին «կեյֆ» բառը «Նետոչկա Նեզվանովա» պատմվածքում օգտագործել է Ֆեոդոր Դոստոևսկին («*... բուլդոգը բնակություն էր հաստատել սենյակի մեջտեղում և ծուլորեն վայելում էր իր հետճաշյա կեյֆը*»)։ Այն օգտագործել են նաև Անտոն Չեխովը (« Երբ ես կեյֆում եմ բազմոցին…»), Դմիտրի Գրիգորովիչը, Նիկոլայ Լեսկովը, Վսեվոլոդ Կրեստովսկին, Իվան Գոնչարովը և այլք։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ենթադրվում էր, որ բառը կապված է բուրժուական գաղափարախոսության դրսևորման հետ և գործնականորեն դուրս եկավ գործածությունից։ Այն նորից խոսակցական բառ դարձավ 1957 թվականին Մոսկվայում անցկացված Երիտասարդների և ուսանողների VI համաշխարհային փառատոնից հետո, երբ մոդայիկ դարձավ խոսակցության մեջ «պտտել» օտար բառերի փոխառությունները։

«Աշխարհի շուրջ» ամսագրի տեսաբան Ա․ Սինելնիկովը 1967 թվականի Շահի Զինդայի մասին հոդվածում գրել է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Արևելքում կա այսպիսի բառ՝ կայֆ։ Այն արտասանում են խորը շնչելով, աչքերը փակելով։ Կայֆը հանգիստն է օազիսում։ Այն սառն էր ու ստվերոտ։ Դա հանգիստն էր անվերջանալի ճամփորդությունից հետո կարմիր տաք ավազաթմբի վրա կարմիր ու տաք երկնքի տակ։ Կայֆն այն է, երբ անհետանում է դեղին ավազների մենությունն ու շուրջդ տեսնում ես, որ երկինքը կապույտ է և լուռ։ |  |

Այլ լեզուներով
--------------

Ինչպես ռուսական ժամանակակիցները, 19-րդ դարի սկզբի և 20-րդ դարի վերջի արևմտաեվրոպական հեղինակներն, այցելելով Օսմանյան կայսրություն, հաճախ սկսեցին օգտագործել այդ բառը (օրինակ՝ (անգլ.՝ keif), ավելի քիչ *kef*, (թուրքերեն՝ keyif), ֆրանս. *kiff*)՝ նկարագրելու թուրքերի սերը «հաճելի անգործությանը»։

Ալբաներենից այս բառը փոխառվել է *qejf ձևից*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Х. К. Баранов, Арабско-русский словарь, 2007
2. ↑  Կաղապար:ВТ-НЭС
3. 1 2  *Откуда к нам пришел «кайф»?*, «Вокруг света», 02.10.2006.

Գրականություն
-------------

* В. В. Колесов, *Язык города*, М. 1991.
* В. С. Елистратова, *Словарь русского арго: Материалы 1980—1990 гг.*, М. 2000, стр.182.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Итоги конкурса «Язык русского арго»: от профессора В. С. Елистратова, Справочно-информационный портал Грамота.ru

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Նոր |

 |
Լյուբով Պոպովա, Փիլիսոփայի դիմանկարը, 1915
**Կուբիզմ** (ֆր.՝ cubisme), մոդեռնիստական հոսանք կերպարվեստում, որ սկիզբ է առել 20-րդ դարի սկզբում Ֆրանսիայում։

Այս գեղարվեստական հոսանքը սկիզբ է առել Պոլ Սեզանի այն մտքից, որ նկարիչը աշխարհին պետք է նայի գնդի կամ քառակուսու միջով։ Կուբիստական նկարչությունը 1905 թվականին արդեն գերակշռող երևույթ էր եվրոպական արվեստում։ Առաջին կուբիստական նկարը երևույթ դարձավ փարիզյան սալոնում. նրա հեղինակը Ժորժ Բրաքն էր։ Ավելի ուշ Ժորժ Բրաքի և Պաբլո Պիկասոյի օրինակին են հետևել Ջին Մեցինգերը, Ալբերտ Գլեյզեսը, Ռոբեր Դելոնե, Հենրի Լե Ֆաուկոնիերը, Ֆերնարդ Լեգերը և Ժուան Գրիսը։ Կուբիզմը լայնորեն տարածում ստացավ Պոլ Սեզանի եռաչափ աշխատանքների միջոցով։

Կուբիստական նկարներում առարկաները տարալուծված են, բաժանված մասերի և վերադասավորված աբստրակտ ձևով։ Այստեղ հեղինակը առարկան ներկայացնում է մի քանի կողմից։

Ֆրանսիայում կուբիզմից են առաջացել օրֆիզմը, աբստրակցիոնիզմը, պուրիզմը (Purism)։ Այլ երկրներում՝ ֆուտուրիզմը, սուպրեմատիզմը, Դադաիզմը, կոնստրուկտիվիզմը և Դե ստիջլը։

Կուբիզմի պատմական փուլեր
------------------------

Կուբիստական ուղղությունը սկիզբ է առել 1907-1911 թվականներին։ Պիկասոյի 1907 թվականի Les Demoiselles d'Avignon նկարը համարվում է կուբիզմի նախատիպը։
1911 թվականին Պիկասոն ճանաչվեց կուբիստական ոճի հիմնադիր։ Սակայն, Բրաքի կարևորությունն ու ունեցած ներդրումը հետագայում քննարկումների առիթ հանդիսացավ։

Պատմաբանները կուբիզմի պատմությունը բաժանում են փուլերի։ Առաջին փուլը ընդգրկում է 1910-1912 թվականները և կոչվում է *Անալիտիկ կուբիզմ*։ Երկրորդ փուլը *Սինթետիկ կուբիզմն* է, որն էլ տևել է մինչև 1919 թվականը։ Մեկ այլ մոտեցմամբ անգլիացի գիտնական Դուգլաս Կուպերը իր *«Կուբիզմի դարաշրջանը»* (The Cubist Epoch) գրքում այն բաժանել է երեք փուլերի՝ վաղ կուբիզմ, բարձրագույն կուբիզմ և ուշ կուբիզմ։ Վաղ կուբիզմը ներառում էր 1906-1908 թվականները և արտացոլում էր Պիկասոյի և Բրաքի աշխատանքները։ Երկրորդ փուլը՝ բարձրագույն կուբիզմը, ընդգրկում էր 1909-1914 թվականները որի կարկառուն ներկայացուցիչն էր Ժուան Գրիսը։ Եվ վերջապես երրորդ՝ ուշ կուբիզմի փուլը արտահայտում էր 1914-1921 թվականները։ Այս փուլն էլ հենց ավանգարդ շարժման ժամանակաշրջանը դարձավ։


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Կուբիզմ***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պոստիմպրեսիոնիզմ |
| --- |
|  |
| 19-րդ դարի վերջիոճերը | 
 Նեոիմպրեսիոնիզմ **·**  Պուանտիլիզմ **·**  Կլաուզոնիզմ **·**  Սինթետիզմ **·**  Սիմվոլիզմ **·**  Արտ Նովո  |
|  |
| Նկարիչներ | 
 Անրի Ռուսո **·**  Պոլ Սեզան **·**  Պոլ Գոգեն **·**  Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկ **·**  Ժորժ Սյորա **·**  Պոլ Սինյակ **·**  Վինսենթ վան Գոգ  |
|  |
| 20-րդ դարի սկզբիոճերը | 
 Ֆովիզմ **·**  Կապույտ հեծյալ **·**  Էքսպրեսիոնիզմ **·**  Կուբիզմ  |
|  |
| Նկարիչներ | 
 Անրի Մատիս **·**  Անդրե Դերեն **·**  Վասիլի Կանդինսկի **·**  Ֆրանց Մարկ **·**  Պաբլո Պիկասո  |
|  |
| Նաև տես
 Իմպրեսիոնիզմ **·**  Մոդեռնիզմ **·**   |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 711)։*  |
**Կանդա** (ճապ.՝ 神田川|Կանդագավա), գետ Ճապոնիայում, որը հոսում է Տոկիոյի տարածքով։ Պաշտոնապես դասակարգվում է ինչպես I դասի գետ։ Գետը Սումիդաի առաջին վտակն է։ Գետի երկարությունը 24,6 կմ է, իսկ ջրաժողով ավազանի մակերեսը՝ 105 կմ²։

Պատմություն
-----------

Սկզբում Կանդա գետը Նիգոմբասի գետի գետաբազուկի շրջակայքից հոսում էր դեպի հարավ` Հիբիա ծովածոց թափվելով, որը ողողում է ներկայիս Մարունոուտի և Հիբիա թաղամասերը։ Այդ ժամանակ Հիրակովան համարվում էր բնական սահման Տոյոսիմայի և Էբարի միջև։ 
Տոկուգովա Իէյասուն, որը հիմնավորվել էր Էդոյում 1590 թվականին, ամրացրեց Հիրակովայի ափերը, որպեսզի ապահովի քաղաքը խմելու ջրով, քանի որ մերձափնյա ջրհորը չէր կարողանում ապահովել մաքուր ջրով։ Դրա համար ստեղծվեց Կանդա-ձյուսույի ջրամատակարարման համակարգը, որի ակունքները դարձել են Ինոկասիրա, Ձէմպուկուձի և Մյոսյոձի արհեստական վտակները։ Հիրակովայի ափերի ամրանալու շնորհիվ Ձէմպուկուձի և Մյոսյոձի գետերը խառնվեցին և վերին հոսանքների մասը ձեռք բերեց ժամանակակից տեսք։ Կանդա-ձյոսույ գետի գլխավոր հոսումը առաջացրեց Մեձիրո վտակը և ջրով ապահովեց Կոիսիկովա և Հոնգո թաղամասերը։

Գետի վտակներր
-------------

* Ձեմպուկուձի (善福寺川)
* Մոմոձոնո (善福寺川)
* Մյոսյոձի (妙正寺川)
* Տոկիոյի Կայսերական պալատի խրամը նույնպես հանդիսանում է Կանդա գետի վտակը
* Նիհոմբասի գետ (日本橋川)՝ Կանդայի դելտայի գետաբազուկը

Ստորերկրյա ջրանցք
-----------------

Ուժեղ թայֆուններից և անձրևներից հետո ջրի ավելցուկների պահպանման համար ստորերկրյա ջրանցքի շինարարությունը սկսվել է 80-ականներին։ Առաջին մասը 2 կմ երկարությամբ ավաևտվեց 1997 թվականին։ Այն նախատեսված է 240,000 մ³ ջրի համար։ Ջրանցքը իրենից ներկայացնում է մեծ թունել, որը կառուցված է գլխավոր ճանապարհների տակ, 4,5 կմ երկարությամբ և 40 մ խորությամբ։

Կանդա գետի հայտնի կամուրջներ
----------------------------

Մանսեյբասի կամուրջը
* Մանսեյբասի կամուրջ (万世橋)
* Հիձիրիբասի (聖橋)

Մշակույթ
--------

«Կագույահիմե» ժողովրդական խումբը թողարկեց «Կանդավագա» երգը։

Կեյկո Սեկենեն (Տակահասի) և Մասաո Կուսակարին խաղացին ֆիլմում գլխավոր դեր, որը հիմնված է «Կանդավագա» երգի հիման վրա։

Ճապոնական դաշնակահար Նոբույուկի Ձուձիին հնարեց երաժշտական «Գետի շշուկ» (川のささやき) ստեղծագործություն ներկայացնելու համար իր սերը հոր հանդեպ Կանդա գետի մոտ կատարած զբոսանքից հետո։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Կանդագավա» երգը  Archived 2017-11-06 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
**«Կրակոց անտառում»** (լատիշ․՝ Šāviens mežā), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ռիխարդ Պիկսը Ալբերտ Բելսի «Արմատներ» վեպի հիման վրա Ռիգայի կինոստուդիայում 1983 թվականին։

Սյուժե
------

Աշխատանքային քրտնաջան շաբաթվա սկզբին անտառապետ Լիեպսարգսն իր մոտ է ընդունում Ռիգայից ժամանած լրագրողին, որը մանկական տարիներին ապրել է իր հարևանությամբ։ Նա ժամանել է նախկին անտառապետ Չուկուրսի նամակի պատճառով, որը կոլտնտեսության ղեկավարներին մեղադրում է աշխատանքներում հրավիրված բրիգադների ներգրավելու մեջ։ Նրա կարծիքով՝ վարձու աշխատողներն անողոքաբար ոչնչացնում են անտառը՝ հատելով նշված ցանկացած տեղամաս։ Իրենց զգալով կյանքի տերեր՝ նրանք չեն անհանգստանում որսագողերի կողմից կեդանիների սպանությամբ։ Նման որսագողերից մեկի հետ էլ անտառի նեղ արահետում բախվում է անզիջում Լիեպսարգսը։

Դերերում
--------

* Էդուարդ Պավուլս – *Լիեպսարգս*
* Օլեվ Էսկոլա – *Չուկուրս*
* Առնոլդ Լինինշ – *Տրուկշա*
* Ուլդիս Դումպիս – *Վասարինշ*
* Յանիս Պաուկշտելո – *Լեինշ*
* Մարա Զեմդեգա – *Ալվինա*
* Վերա Սելգա – *Իլզե*
* Ինարա Սլուցկա – *Իևա*
* Յուրիս Լիսներս – *Կասպարս*
* Հելմուտ Էգլիտիս – *Յանչուկ*
* Անտրա Լիեդսկանինյա – *սոցիալական աշխատող*
* Այվարս Բոգդանի – *բրիգադիր*
* Միխայիլ Կուբլինսկիս – *փաստաբան*

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակներ՝ Վիկտոր Լորենց
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Ռիխարդ Պիկս
* Օպերատոր՝ Դավիթ Սիմանիս
* Կոմպոզիտոր՝ Մարտինշ Բրաունս
* Նկարիչ՝ Վիկտոր Շիլդկնեխտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կրակոց անտառում» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  «Կրակոց անտառում» ֆիլմը *kinopoisk.ru* կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Հակոբ Գևորգի Այնթափլյան (Յակոբ Գէորգի Այնթապլեան)** (դեկտեմբերի 18, 1939(1939-12-18), Հալեպ), հայ բժիշկ, սրտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1978): Եղել է Հայաստանում 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժից հետո ԱՄՆ-ում ստեղծված «Հայաստանի օժանդակության Ամերիկայի համագաղութային մարմնի» փոխատենապետ և բժշկական օգնության հանձնախմբի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Այնթափլյանը ծնվել է 1939 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, Սիրիայի Հալեպ քաղաքում։ 1960 թվականին ավարտել է Հռոմի համալսարանի բժշկագիտության ֆակուլտետը։ 1978-1980 թվականներին եղել է Թեննեսիի նահանգային (ԱՄՆ) համալսարանի սրտաբանության և սիրտանոթագրության ամբիոնի վարիչ։ 1980 թվականին՝ տեղափոխվել է Լոս Անջելես, ստեղծել սեփական կլինիկա։ 1988 և 1989 թվականներին աղետյալներին օգնելու նպատակով եղել է Հայաստանում։

Աշխատանքները վերաբերում են սրտաբանության, սիրտանոթային հիվանդությունների հարցերին։
Հայաստանում 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժից հետո ԱՄՆ-ում ստեղծված «Հայաստանի օժանդակության Ամերիկայի համագաղութային մարմնի» փոխատենապետն էր և բժշկական օգնության հանձնախմբի նախագահը։

Անդամակցություն
---------------

* Նյու Յորքի ԳԱ պատվավոր անդամ (1978)

Երկեր
-----

* Դեպի ակունք։ Բանաստեղծություններ, 1991, տիտղթ. (Յ. Այնթապլեան)։
* Վերադարձ։ Բանաստեղծություններ, Այնթափլյան Հակոբ Գևորգի, Լոս Անճելըս, Նաւասարդ, 1993։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005:
3. ↑  Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 1990։ Հ. 1:


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10438 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հմայակ Հարությունյան (այլ կիրառումներ)

**Հմայակ Ավագի Հարությունյան** (մարտի 16, 1897(1897-03-16), Տամբատ, Նախիջևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 21, 1962(1962-05-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, քիթկոկորդականջաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1939), պրոֆեսոր (1940)։

Կենսագրություն
--------------

1926 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի Հյուսիս-Կովկասյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1939-1958 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի իր նախաձեռնությամբ կազմակերպված քիթկոկորդականջաբանության ամբիոնի վարիչը, միաժամանակ, 1941-1944 թվականներին՝ հանրապետական կլինիկական 1-ին հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, 1945-1948 թվականներին՝ ԵԲԻ բուժական ֆակուլտետի դեկան։

Աշխատանքները վերաբերում են վերին շնչառական ուղիների, քթի, կերակրափողի ֆիզիոլոգիայի, ախտաբանության և բուժման հարցերին։ Հայաստանի քիթկոկորդականջաբանների հանրապետական բժշկական ընկերության նախագահ (1940-1957)։ Հարությունյանի անունով է կոչվում ԵԲԻ քիթկոկորդականջաբանության կլինիկան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8003 |

 |
**Հակոբ Սեպուհի Խանջյան** (1912, Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1968, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ջութակահար, երաժշտագետ։ Տաթևիկ Սազանդարյանի ամուսինը, Դավիթ Խանջյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Խանջյանը ծնվել է 1912 թվականին Վանում։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինը (Ի. Ա. Զելիխմանի դասարան)։

1937-1940 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժնում։ 1943 թվականից եղել է Հայկական ռադիոյին կից եռյակի ջութակահար, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի փոխկոնցերտմայստեր, 1955-1957 թվականներին՝ տնօրեն, 1957-1959 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ՆԽ-ին կից արվեստի վարչության պետ, ապա՝ Գրականության և արվեստի թանգարանի գիտաշխատող։

Հեղինակել է «Միքայել Թավրիզյան» (1957), «Երգը կանչում է. (Հայկական երգի-պարի պետական անսամբլի հյուրախաղերը)» (1961), «Կարո Կարապետյան» (1965), «Հայկական ժողովրդական երգի-պարի վաստակավոր անսամբլ» (հայ. ռուս. 1973), «Պայծառ անուններ» գրքերը։

Հակոբ Խանջյանը մահացել է 1968 թվականին Երևանում։

Ընտանիք
-------

* Կինը՝ Տաթևիկ Սազանդարյան, օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956),
	+ Որդին՝ Դավիթ Խանջյան, դիրիժոր, կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1977)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մեծանուն դիրիժորի հիշատակին


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հմայություն** կախարդություն, դյութություն, մարդկանց, կենդանական ու բուսական աշխարհի, բնության երևույթների, երևակայական ոգիների ու աստվածների վրա գերբնականորեն ազդելու հավատի հետ կապված արարողությունների ամբողջություն։ Առաջացել է, երբ մարդը դեռևս անկարող էր մեկնաբանել բնության երևույթները և պայքարել դրանց դեմ։ Հմայության ծեսերը բազմազան են և տարածված աշխարհի բոլոր ժողովուրդների մեջ։ Հանրահայտ են աղոթած ըմպելիքով «վնասելու» կամ «բուժելու» ծեսերը, ծիսական լվացումները, սրբազան յուղերով օծումները, թալիսմանները ևն։ Հմայական մի շարք գործողություններ կատարվել են բնության երևույթները, անբարենպաստ եղանակը կարգավորելու նպատակով։ Մարդկանց, կենդանիների վրա ազդելու համար հմայության միջոցներ են ծառայել նրանց հետ առնչվող առարկաները (հմայիլ, հագուստի մաս են), նրանց մազերը, եղունգները, թուքը, որոնց միջոցով իբրև թե ներգործելու էր կախարդական ուժը։ Դասակարգային հասարակության մեջ հմայական արարողությունները կրոնի առավել բարդ ձևերի առկայությամբ մղվում են ետին պլան՝ միաժամանակ մնալով դրանց բաղադրիչներ։ Քրիստոնեության մեջ հմայության կարևոր ծեսերից են օծումը, ուխտագնացությունը ևն։ Տարածված են եղել, այսպես կոչված, սև (չար ոգիներին դիմելու) և սպիտակ (սրբերին, հրեշտակներին դիմելու) հմայական ծեսերը։ Աշխարհի կախարդական ընկալումը, մասնավորապես իրերի համընդհանուր նմանության և փոխներգործման վերաբերյալ պատկերացումները ընկած էին հնագույն բնափիլիսոփայական ուսմունքների և անտիկ շրջանի վերջում ու միջին դարերում տարածված «գաղտնի գիտությունների» (ալքիմիա, աստղագուշակություն ևն) հիմքում։ Բնագիտության սաղմերը զարգանում էին՝ զգալիորեն կապված հմայության հետ, որը և արտացոլվել է Վերածնության դարաշրջանի գիտնականների շատ գործերում։ Գիտության հետագա զարգացմամբ նրանից դուրս մղվեցին հմայության տարրերը։

Տես նաև
-------

* Նախապաշարմունք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 437)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մաճկալ (այլ կիրառումներ)

**«Մաճկալ»**, խորհրդային շրջանի գյուղացիական թերթ։ Հանդիսացել է ՀԿԿ Կենտկոմի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1922-1931 թվականներին, Երևանում, տարբեր պարբերականությամբ (օրաթերթ, երկօրյա, եռօրյա, շաբաթաթերթ)։ Խմբագիրներ՝ Եղիա Չուբար, Մ. Չոլախյան, Հովհաննես Բաննահյան, Գ. Ղազարյան, է. Չոփուրյան, Ա. Հախումյան, Հ. Հովհաննիսյան։ 

Տպագրել է կառավարական դեկրետներ, ժողկոմատների որոշումներ ու ցուցումներ։ Լուսաբանել է կուսակցական բջիջների աշխատանքը գյուղական համայնքներում, զբաղվել անգրագիտության վերացման, խորհրդային կենցաղի արմատավորման և այլ քարոզչական նյութերի տարածմամբ։ Խորհրդային գաղափարախոսության սահմաններում տեղեկություններ է հաղորդել նաև այլ միութենական հանրապետությունների առօրյայի, միջազգային քաղաքական իրադարձությունների մասին։ 

Ունեցել է թերթիկ-հավելվածներ («Կարմիր զինվոր», «Աշխատավոր կնոջ թերթիկ», «Բատրակ», «Երիտասարդ մաճկալ» և այլն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 191)։*  |
«**Հակոբ Մեղապարտ տպագրատուն**», ստեղծվել է 1948 թվականին Երևանում։

Պատմություն
-----------

Տպագրատունը մինչև 1962 թվականը կոչվել է «Գրքերի տան տպարան», ապա՝ Երևանի Հակոբ Մեղապարտի անվան պոլիգրաֆկոմբինատ, 1998 թվականից՝ «Հակոբ Մեղապարտ տպագրատուն»։ Այն տևական ժամանակ եղել է հանրապետության պոլիգրաֆարդյունաբերության առաջատարը։ 1953 թվականին կոմբինատի պատվերով Մոսկվայի Պոլիգրաֆմեքենա ԳՀԻ-ում պատրաստվել է մոնոտիպի տառամայրերի նոր տեսակաշար (տառանկարիչ՝ Հենրիկ Մնացականյան), իսկ 1955 թվականին Լենինգրադից բերվել է գրքի կազմակողի պատրաստման մեքենա։ Օֆսեթ տպագրությունը նույնպես առաջինը ներդրվել է այս տպարանում։

1957 թվականին Խորհրդային Միությունում անկացված գրքի համամիութենական ցուցահանդեսում (Մոսկվա) կոմբինատի տպագրած Մուրացանի «Գևորգ Մարզպետունի» (նկարիչ՝ Գ. Կոխան, տպագրիչ՝ Բ. Սաֆարյան, կազմարար՝ Ս. Լատոյան) վեպը դասվել է լավագույն գրքերի շարքը։

1967 թվականին կազմարարական արտադրամասում ներդրվել է գրքի բլոկի անկար պատրաստման և մշակման եղանակ (Ա. Նազարյան)։ 1968 թվականին Շադրինսկի (Ռուսաստան) պոլիգրաֆսարքեր արտադրող գործարանում պատրաստվել են «Հանրագիտարանային տառատեսակի» տառամայրեր, որոնցով հետագայում ձուլվել են «Հայկական սովետական հանրագիտարանի» (ՀՍՀ) հատորների տառերը։ «ՀՍՀ»-ն տպագրվել է 100 հազար օրինակով (Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրի արտադրության գծով տեղակալ՝ Ա. Մատինյան, 1972 թվականից՝ Վ. Սկոբելկին, մոնոտիպի վարպետ՝ Ս. Նունյան, հատորների 1-միլիոներորդ օրինակը տպագրվել է 1984 թվականին)։

«Հակոբ Մեղապարտ տպագրատանը» լույս է ընծայել նաև հայ և ռուս դասականների երկեր, արկածային և գիտահանրամատչելի գրակականություն, դասագրքեր, բառարաններ, գիտական աշխատություններ (Ռ. Սահակյանի և Կ. Խուդավերդյանի «Հայոց ցեղասպանությունը տասնամյակների լույսի ներքո», 1995, Ս. Գեջյանի «Հայկական ճարտարապետություն», 1997, և այլն)։

«Հակոբ Մեղապարտ տպագրատան» տնօրեններ են եղել Ահարոն Ալեքյանը, Արամ Նազարյանը, Կոստանդին Ղամբարյանը, Մեսրոպ Մարտիրոսյանը, Ցոլակ Պողոսյանը, Ռիչարդ Գևորգյանը, Ռաֆայել Հարությունյանը, Հարություն Առաքելյանը (պաշտոնակատար), Բագրատ Քեռյանը (1988 թվականից)։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի հուշադրոշ
* Հայկական ԽՍՀ ԳԽ նախագահության հուշադրոշ
* Հայկական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդի հուշադրոշ
* Որակի համաշխարհային կոմիտեի «Ոսկե աստղ» մրցանակ (2000, Մադրիդ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
«**Կրթություն քրիստոնեական**», քրիստոնեական կրթության դասագիրք։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ տպագրվել է 1709 թվականին Հռոմում՝ Ուրբանյան տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Կրթութիւն քրիստոնէական «առնելոյ օր ըստ օրէ»։ Esercizio del Cristiano, da farsi ogni giorno. Romae, typis S. Congreg. De Prop. Fide, MDCCIX.» (22 էջ)։ Տպագրվել է նաև «Կրթութիւն քրիստոնէական։ Հաւաքեցեալ յումեմէ բանասիրէ համառօտաբար...» տիտղոսաթերթով 1750 թվականին՝ առանց տպագրության վայրի և տպարանի հիշատակության (28 էջ). ենթադրվում է, որ տպագրվել է Կ. Պոլսում՝ Հովհաննես Աստվածատրյանի տպարանում, 1767 թվականին Կ. Պոլսում (32 էջ), 1782 թվականին Կ. Պոլսում՝ Ստեփանոս Պողոսյանի (՞) տպարանում (26 էջ), 1782 թվականին Ս. Պետերբուրգում՝ Գրիգոր Խալդարյանցի տպարանում (24 էջ, 10 x 6,5 սմ), 1793 թվականին Կ. Պոլսում՝ Մայր դպրատան տպարանում (32 էջ, 8°, 14 x 8 սմ)։

Հայ հնատիպ գրքի շրջանում տպագրվել են նաև Պաղտասար Դպիրի «Կրթություն քրիստոնեական»-ները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հակոբ Նետրարենց**, նաև՝ Հակոբ Արծկեցի (ծ.թ. անհտ. Արծկե (Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Բզնունիք գավառում) - 1501), գրիչ, բանաստեղծ։ Նախնական կրթությունը ստացել է հոր՝ Ներսես քահանայի մոտ, ապա Արծկեի վարդապետ. դպրոցում։ Ձեռնադրվել է քահանա, կնոջ մահից հետո դարձել վարդապետ (1464)։ 1467 թվականից հիշատակվում է որպես եպիսկոպոս։ Արծկեի Սքանչելագործ Ս. Նշան վանքում ընդօրինակել է ավետարաններ ու գանձարաններ։ Հիշատակելի են Երևանի Մատենադարանի դ 5438 Գանձարանը (1491, եղբոր՝ Ղազարի աշխատակցությամբ) և դ 8761 Ավետարանը (1499, եղբորորդի Զաքարիա դպրի աշխատակցությամբ)։ Գրել է 13 չափածո երկ։ Դրանք ազգ-եկեղեցական և տերունական թեմաներով գանձեր ու տաղեր են, ոտանավոր վարքեր, եղբոր՝ Ղազարի հիշատակին նվիրված մի ողբ, ինչպես նաև վարդի ու սոխակի այլաբանական սերը, բնության զարթոնքն արտահայտող երգեր։ Իր բանաստեղծություններում օգտագործել է ակրոստիքոս ձևը։

Գրականություն
-------------

* Ակինյան Ն. Հակոբ Նետրարենց եպ. Արծկեի, տես նրա Մատենագրական հետազոտություններ, հ. 4, Վնն. 1938։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 69)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ոսկանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հակոբ Մկրտչի Ոսկանյան** (**Յակով Տեր-Ոսկանյան**, հուլիսի 20, 1924(1924-07-20), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 9, 1993(1993-04-09), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային դիրիժոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ , պրոֆեսոր։ ԽՄԿԿ անդամ 1956 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Ոսկանյանը ծնվել է 1924 թվականի հուլիսի 20-ին, Թբիլիսիում։ 1942 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցն ու երաժշտական ուսումնարանը, որպես ջութակահար։ 1942 թվականին զորակոչվել է բանակ, ավարտել զենիթային հրետանու սերժանտների դպրոցը, մասնակցել է Կուրսկի աղեղի ռազմական գործողություններին։ Բանակից զորացրվել է 1956 թվականին, պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով ու կրծքանշաններով։
1947 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի զինվորական դիրիժորների ֆակուլտետը, 1952 թվականին՝ Երևանի կոնսերվատորիան (Կ․ Մ․ Սարաջևի դասարան)։ 1958 թվականից Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի դիրիժոր։ Երևանի օպերային թատրոնում իրականացրել է Ռ. Լեոնկավալոի «Պայացներ» օպերայի, Ա․ Ադանի «Ժիզել», Պ.Չայկովսկու «Կարապի լիճը»,«Շչելկունչիկ»,Ա․ Խաչատրյանի «Գայանե», «Դիմակահանդես», Ս. Պրոկոֆևի «Մոխրոտը», «Ռոմեո և Ջուլիետ», Ա․ Սպենդիարյանի «Երեք արմավենի», Ա․ Բաբաջանյանի «Հերոսական բալլադ», Է․ Հովհաննիսյանի «Երկնագույն նոկտյուրն», «Անտունի», Կ․ Օրբելյանի «Անմահություն» և այլ բալետներ, Է․ Հովհաննիսյանի «Սասունցի Դավիթ» օպերա-բալետի, «Ճանապարհորդություն դեպի Էրզրում» օպերայի, արտասահմանում Բ․ Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը» (1966 թ. Կահիրե), Է․ Արիստակեսյանի «Պրոմեթևս» (1969 թ. Կատովիցե), Ա․ Կրեյնի «Լաուրենսիա» (1971 թ. Կատովիցե), Ա․ Խաչատրյանի «Սպարտակ» (1973 թ. Վրոցլավ) և «Գայանե» (1976 թ. Գդանսկ) բալետների բեմադրությունը։ 1947-1950 , 1955-1957 և 1985 -1993 թվականներին դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում, 1956-1977 թվականներին՝ Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1980 -1986 թվականներին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։

Պարգևներ

* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ - 1963
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ - 1974
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ - 1977
* դոցենտ - 1984
* պռոֆեսոր - 1989
* Մարտական ծառայության մեդալ

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Մուսաները չլռեցին։ Հայաստանի մշակույթի գործիչները 1941-1945 թթ. հայրենական մեծ պատերազմում, զոհված հայ արվեստագետներ։ Գիրք I. - Եր.: Խորհրդային գրող, 1989 թ. 392 էջ:


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 625)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |

 |
**Հակոբ Նշանի Սալախյան** (սեպտեմբերի 1, 1922(1922-09-01), Խարկով, Ուկրաինական ԽՍՀ - սեպտեմբերի 1, 1969(1969-09-01), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1948)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Խարկով քաղաքում։ Ավարտել է Խարկովի հայկական միջնակարգ դպրոցը, 1944 թվականին՝ Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը։

1944-1947 թվականներին սովորել է Լենինգրադի համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1947 թվականին «Լև Տոլստոյի վաղ շրջանի գեղագիտական հայացքները» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1948-1958 թվականներին դասախոսել է Երևանի համալսարանում և կոնսերվատորիայում։ 1954-1958 թվականներին եղել է Հայաստանի գրողների միության վարչության երկրորդ քարտուղար, «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի սցենարական բաժնի վարիչ, «Լիտերատուրնայա գազետա» թերթի Հայաստանի սեփական թղթակից, 1959-1969 թվականներին՝ «Դրուժբա նարոդով» (Մոսկվա) ամսագրի խմբագրի տեղակալ։

Ռուս գրականության պատմություն է դասավանդել ՍՄԿԿ Կենտկոմին կից հասարակական գիտությունների ակադեմիայում։ 1952-ին լույս է տեսել Սալախյանի «Ն․ Վ․ Գոգոլ․ քննադատական կենսագրական ակնարկ» գիրքը, 1957-ին՝ «Եղիշե Չարենց»՝ բանաստեղծի կենսագրության և ստեղծագործության մասին առաջին ամբողջական մենագրությունը։ Գրականագիտական խոր վերլուծություններով է գրված Տ․ Շևչենկոյի կյանքի ու գործունեության վերաբերյալ «Զինված մարգարեն» (1964) աշխատությունը։ Սալախյան առաջաբաններ է գրել Հ․ Պարոնյանի, Գ․ Զոհրապի, Հ․ Հակոբյանի ռուս. հրատարակությունների համար։ ԽՄԿԿ անդամ 1948 թվականից։

Ռուսերեն լույս են տեսել «Եղիշե Չարենց» (Երևան, 1956, Մոսկվա, 1958), «Հինավուրցը և երիտասարդը» (Մոսկվա, 1971) գրքերը։ Մահացել է Մոսկվայում։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1948-ից։

Մատենագիտություն
----------------

* Ն. Վ. Գոգոլ (քննադատական-կենսագրական ակնարկ), Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 114 էջ։
* Եղիշե Չարենց, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 204 էջ։
* Սովետահայ գրականության պատմություն, հատոր 2 (1917-1941, հատորի «Եղիշե Չարենց» գլուխը գրել է Հ. Սալախյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961, 800 էջ։
* Զինված մարգարեն (Տ. Գ. Շևչենկոյի կյանքն ու գրական գործունեությունը), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 233 էջ։
* Ժամանակիդ շունչը դարձիր, Երևան, «Հայաստան», 1967, 168 էջ։
* Դասականներ և ժամանակակիցներ, Երևան, «Հայաստան», 1971, 596 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 469-470


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10784 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 115)։*  |