| **՞**Ասցիդիաներ |
| --- |
| ԱսցիդիաներPolycarpa aurata տեսակի ասցիդիան (սպիտակը այլ կենդանի է` Triphyllozoon inornatum)  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Թրթուրաքորդավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | **Ասցիդիաներ** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ascidiacea, Ascidiae

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ասցիդիաներ**, (լատ.՝ Ascidiacea, Ascidiae), թրթուրաքորդավորներ ենթատիպի դասերից մեկը` սալպերի եւ ապենդիկուլյարների կողքին։

Արտաքին տեսքը եւ էկոլոգիան
--------------------------

Արտաքինից միայնակ ասցիդիան նման է երկբերան անոթի։ Հիմքով ամուր ամրացած է սուբստրատին և ունի երկու անցք` ***բերանային և կլոակային սիֆոններ***։ Մարմինը դրսից ծածկված է թաղանթով` ***տունիկայով***։ Տունիկան արտադրվում է էպիթելի կողմից և, ներծծվելով անօրգանական աղերով, վերածվում առաձգական և ամուր պաշտպանական թաղանթի։ Բնության մեջ հանդիպում են միայնակ կամ գաղութային կենսակերպ վարող ասցիդիաներ։ Վերջին դեպքում առանձնյակներն այս կամ այն չափով միացած են իրար։ Հայտնի է ասցիդիաների մոտ 2300 տեսակ։

Մարսողական և շնչառական համակարգերը
----------------------------------

Մարսողական համակարգի առաջին բաժինը շատ մեծ ըմպանն է։ Այն բերանային սիֆոնից սահմանազատվում է *հարխռիկային* կամ *հարըմպանային ակոսով*, որի երկայնքով տեղադրված են դրսից չերևացող բարակ *բերանային շոշափուկները*։ Դրանց թիվն առանձին տեսակների մոտ հասնում է մինչև 30-ի։ Ըմպանի պատերին կան բազմաթիվ մանր անցքեր` *ստիգմաներ*, որոնք բացվում են ոչ թե դեպի դուրս, այլ` դեպի *ատրիալային խոռոչ*։
Ըմպանին հաջորդում է կարճ *կերակրափողը*, ապա` *ստամոքսը*, և ապա` *աղին*, որը *հետանցքով* բացվում է ատրիալային խոռոչի մեջ` կլոակային (կոյանոցային) սիֆոնի մոտ։
Ըմպանի փորային կողմով մի փոքրիկ ակոսիկ է անցնում, որը կոչվում է էնդոստիլ։ Այն պատված է թարթիչային էպիթելով եւ ունի գեղձային գոտիներ։ Այստեղ արտադրվող լորձը թարթիչների շարժման շնորհիվ մղվում է դեպի ըմպանի պատերը, եւ դրանց մակերեսով մեկ լորձի անընդհատ հոսք է ստեղծվում։ Այդ ընթացքում ջուրը բերանային սիֆոնից անցնում է ըմպան, ապա ստիգմաների միջով դուրս գալիս ատրիալային խոռոչ (եւ հետո` կլոակային սիֆոնով` արտաքին միջավայր)։ Այսպիսով, ըմպանի մակերեսով հոսող լորձը կլանում է ջրի մեջ գտնվող սննդի մասնիկները, որոնք պետք է ստիգմաներով դուրս գային, եւ հավաքվում էնդոստիլի հակառակ կողմում գտնվող *մեջքային թիթեղիկի* մոտ` առաջացնելով լորձի ժապավեն, որը հոսում է դեպի կերակրափող։ Սնունդը մարսվում եւ ներծծվում է ստամոքսում եւ աղիներում, իսկ չմարսված մնացորդները հետանցքով դուրս են գալիս ատրիալային խոռոչ, ապա` ջրի հոսանքի հետ` արտաքին միջավայր։
Ըմպանը ծառայում է նաեւ որպես շնչառության օրգան։

Աղբյուրներ
----------

ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ, Է. Մ. Ողնաշարավորների կենդանաբանություն, (Ուս. ձեռնարկ), Մաս 1, ԵՊՀ հրատ. Երևան, 2009։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4180671-2 · LCCN: sh85008554 · Microsoft: 2775965924, 2909658624 · NDL: 00563561 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 596)։*  |