recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Առաջին Հայք** (լատին․՝ Armenia Prima), հռոմեական պրովինցիա, որը կազմվեց Թեոդոս I Մեծ կայսեր ժամանակ՝ 378–386 թվականների միջև։

Պատմություն
-----------

Ընդգրկում էր Փոքր Հայքի հյուսիսային մասը՝ Գայլ գետի (Լյուկոս) վերին և միջին հոսանքի շրջանները և Հալիս գետի վերին հոսանքը։ Կենտրոնն էր Սեբաստիա քաղաքը։ Մյուս քաղաքներից էին Կողոնիան, Նիկոպոլիսը, Սատաղը, Սեբաստուպոլիսը և Վերիսան։ Ամրոցներից հայտնի էին Ուղեռ բերդը, Եղեգառիճը, Դաստեյրան (Դաստարակ) և Դասկուսան։ Հուստինիանոս I 536 թվականի օրենսդրությունից հետո Առաջին Հայք էր անվանվում շատ ավելի ընդարձակ երկրամաս։ Նախկին Առաջին Հայքի պրովինցիայից նոր վարչական միավորի մեջ մտան միայն Գայլ գետի վերին և միջին հոսանքի հովիտը և Հալիս գետի ակունքների շրջանը։ Առաջին Հայքում ընդգրկվեց նախկին Ներքին Հայքը (Armenia Interor) կամ Բարձր Հայքը և Պոնտոսի հիմնական մասը՝ Պողեմոնյան Պոնտոսը և Կապադովկիական Պոնտոսը, ներառյալ Խաղտիքը (Ճանիվը)՝ մինչև Ճորոխի գետաբերանը։ Առաջին Հայքի նոր տարածքում կար 7 քաղաք, կենտրոնն էր Հուստինիանուպոլիսը [այսպես կոչվեց Ծումինան (Չրմեսը), այժմ՝ Ճիմին գյուղ], այստեղ էր նստում կառավարիչը՝ պրոկոնսուլը, որ սովորաբար նշանակվում էր հայ նախարարներից։ Մյուս քաղաքներն էին՝ Թեոդոսուպոլիսը (Կարին), Սատաղը, Նիկոպոլիսը, Կողոնիան, Տրապիզոնը և Կերասունտը (Փառնակիա)։ Առաջին Հայքում էր Պավլիկյանների կենտրոնը (8-9-րդ դարեր)՝ Տևրիկե քաղաքը (այժմ՝ Դիվրիգ) և Արաբկիր ավանը։ Առաջին Հայքի նոր տարածքը 8-րդ դարում կորցրեց իր արևելյան գավառները՝ Կարինը, Դերջանը, Սանանաղին, որոնք նվաճեցին արաբները, և Թեոդոսուպոլիս քաղաքը դարձավ Հայաստանում արաբների ռազմական կենտրոնը։ Այնուհետև Առաջին Հայքը Բյուզանդիայի թիկունքը պաշտպանող երկիր էր և ուներ ուժեղ պաշտպանական կետեր արաբա–բյուզանդական սահմանագծի վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 530)։*  |
**Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) ԱՄՆ-ի շրջանային վարչությունը** հիմնվել է 1908 թվականին, Բոստոնում՝ Եգիպտոսից ժամանած ՀԲԸՄ ներկայացուցիչներ Վ. Քյուրքչյանի, Մուշեղ եպիսկոպոս Սերոբյանի, Բաբկեն եպիսկոպոս Կյուլեսերյանի, վերապատվելիներ Կ. Մանավյանի, Խ. Պեննեյանի նախաձեռնությամբ։ Միությունը ծավալում է բարեսիրական, մշակութային, կրթական, մարզական, ընկերային, սկաուտական գործունեություն։ Ունի երիտասարդական և պատանեկան միություններ, տիկնանց հանձնախմբեր։ Կազմակերպում է դասախոսություններ, ներկայացումներ, երգի, պարի երեկոներ, ցուցահանդեսներ, երիտասարդական հանդիպումներ, մարզական խաղեր։ Կրթաթոշակ է հատկացնում համալսարանական հայ ուսանողներին։ ԱՄՆ-ում ՀԲԸՄ հովանավորությամբ գործում են ամենօրյա (Դետրոյտ, Ուոթերթաուն, Կանոգա Պարկ, Լոս Անջելես), մեկօրյա և երեկոյան (Քլիվլենդ, Չիկագո, Ֆրեզնո) վարժարաններ, թատերախմբեր, երգչախմբեր, պարախմբեր։ Լոս Անջելեսում գործում է «Նաիրի» արվեստի կենտրոնը (ունի հայոց լեզվի, մշակույթի, պատմության, երաժշտության, թատրոնի, կերպարվեստի, պարարվեստի դասընթացներ, մանկապատանեկան երգչախումբ, պարախումբ)։ 1963 թվականից Նյու Յորքում գործում է ՀԲԸՄ «Նուբար» ամառային երիտասարդական ճամբարը։

ՀԲԸՄ-ի Նախագահական ակումբը 1987 թվականից կազմակերպում է ամառային փորձառական ծրագրեր ամերիկահայ ուսանողների համար։ 1989 թվականից գործակցելով Ալեք և Մարի Մանուկյան մշակութային հիմնադրամի հետ՝ ակումբը հիմնել և հովանավորում է Միչիգանի համալսարանի հայոց լեզվի Ամառային հիմնարկը Երևանում են։ Հիմնադրամը յուրաքանչյուր տարի հրատարակում է մի քանի տասնյակ հայագիտական աշխատություններ։ 1995 թվականին Լոս Անջելեսում ՀԲԸՄ հիմնադրել է «Երիտասարդ արհեստավարժներ» կազմակերպությունը, որի ավելի քան 500 անդամներն ԱՄՆ-ի, Կանադայի և Եվրոպայի համալսարանների հայազգի շրջանավարտներ են։

ՀԲԸՄ ԱՄՆ-ում ունի 55 մասնաճյուղ, որոնք ունեն իրենց վարչությունները՝ ենթակա շրջանային վարչությանը, որն իր հերթին գործում է կենտրոնական վարչության հովանու ներքո (կենտրոնը՝ Նյու Յորք)։ Նյու Յորքում են հրատարակվում ՀԲԸՄ կենտրոնական վարչական ժողովի «Հուշարար-Միություն» և "AGBU News Magazine" պաշտոնաթերթերը, ինչպես նաև "Ararat" պարբերականը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ռայգրասներ**, բազմամյա և միամյա խոտաբույսեր։ Ավելի շատ մշակում են նրա երկու տեսակները, որոնք պատկանում են տարբեր բուսաբանական ցեղերի։

Բարձր Ռայգրաս
-------------

Բարձր ռայգրասը (Arrenatherum elatius M. et K. կամ Avena elatior L.) առավելագույն բերքը տալիս է ցանքի երկրորդ տարում։ Վաղ ճմուտ առաջացնող բազմահար բույս է, մեկ վեգետացիայի ընթացքում հնձվում է 2-3 անգամ։

Նկարագրություն
--------------

Բարձր Ռայգրասը բազմամյա է, տալիս է բարձր (1.0-1.8 մ) ցողուններ։ Ունի խիստ զարգացած արմատներ, որոնք տարածվում են հիմնականում վարելաշերտում։ Թուփը ցանցառ է և կանգուն։ Հուրանը ցանցառ է։ Հասկիկները ունեն 2-ական ծաղիկներ։ Բարձր ռայգրասը զգայուն է սառնամանիքների նկատմամբ, դիմանում է ժամանակավոր երաշտին:Պակաս խոնավասեր է, քան մարգագետնային շյուղախոտը։ Համեմատաբար շուտ է ծաղկում, ցողունները շատ շուտ կոպտանում են։ 100 կգ խոտը պարունակում է 46 կերային միավոր, 2.4 կգ մարսելի սպիտակուց։ Աճման տեմպը բավականին ուժեղ է, յուրաքանչյուր հնձից հետո շատ կարճ ժամանակամիջոցում տալիս է բարձր ցողուններ, սակայն ուժեղ տուժում է ժանգից։
Բարձր ռայգրասը ծածկոցի առաջացրած ստվերից երբեմն խիստ տուժում է։ Սերմարտադրականությունը բավական բարձր է, հեկտարից ստացվում է մինչև 9.0 ց բերք։ Հատիկները մեկ տարի մնալուց հետո զգալի չափով կորցնում են իրենց ծլունակությունը, չորրորդ տարում նրանց շատ քիչ տոկոսն է ծլում։ Հայաստանում թեքություններն ամրացնելու, արոտներն ու խոտհարքները բարելավելու գործում բարձր ռայգրասի նշանակությունը շատ մեծ է։ Այն որպես խառնուրդ կարող է մշակվել առվույտի և կորնգանի հետ։
Բարձր ռայգրասի 1000 հատիկի զանգվածը 3.2 գ է, դաշտային ծլունակությունը 50%-ից բարձր չէ, ցանքի նորման՝ 25-30 կգ/հա։ Հատիկները խոշոր են, ուստի ցանքը կատարվում է 2-2.5 սմ, իսկ չոր հողերում՝ մոտավորապես 2.5-3.0 սմ խորությամբ։

Աշնանը ցանելու դեպքում բարձր ռայգրասից անհամեմատ ավելի շատ բերք է ստացվում։

Աշնանացանը որպես ծածկոց ցանելուց հետո նույն օրը պետք է ցանել բարձր ռայգրասը, իսկ հաջորդ գարնանը՝ կորնգանը, կամ առվույտը։
Բերքահավաքը խոտի համար պետք է կատարել նախքան ծաղկելը։ Ուշացնելու դեպքում ցողունները ոչ միայն կոպտանում են, այլև դառնավուն համ են ունենում։
Բարձր ռայգրասի հատիկները շատ շուտ են թափվում։ Հատիկի բերքահավաքը պետք է կատարել կոմբայնով՝ մոմային հասունացման վերջում։

Բազմահար ռայգրաս
----------------

Բազմահար ռայգրասը(Lolim multiflorum Lam.) տաք շրջանների, ջրովի հողերի մշակաբույս է։ Մեկ վեգետացիայի ընթացքում կարող է հնձվել մինչև վեց անգամ։ Բերքատվությունը բարձր է, լավ մշակելու դեպքում հեկտարից կարելի է ստանալ 150-160 ց չոր խոտ։ Խասը ցանքերում լավագույն բաղադրամաս է առվույտի համար։
Բազմահար ռայգրասի ցանքը կարելի է կատարել գարնանը ծածկոցի տակ։ Որպես ծածկոցային մշակաբույս կարելի է վերցնել ցորենը կամ գարին։ Ցանքի նորման մաքուր ցանքի դեպքում հավասար է 40-45 կգ/հա, առվույտի հետ ցանելիս՝ 15-18 կգ/հա։ Խառը ցանքի դեպքում նախ հանում են ցորենը կամ գարին 5-6 սմ խորությամբ, ապա գարնանը ցանում են առվույտը և բազմահար ռայգրասը 1-2 սմ խորությամբ։ Խոտի համար հնձում են հուրաններ տալու շրջանում նախքան ծաղկելը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
**Ամիրտի 2-րդ** (**Ամենիրդիս**), (*անհայտ* - մ. թ. ա. 399, Մեմփիս, Ալ-Գիզա, Եգիպտոս), Հին Եգիպտոսի փարավոն։ Մ.թ.ա. 405-399 թվականներին XXVIII դինաստիայի միակ ներկայացուցիչն է եղել, որը Եգիպտոսն ազատել է պարսկական օկուպացիայից։

Ամիրտին, ըստ երևույթին, այն Ամիրտիի թոռն էր, որը դրանից կես դար առաջ Ինարի հետ միասին ղեկավարել է ապստամբությունը Եգիպտոսում։

Վարչություն
-----------

Ինչպես հայտնի է հին հունական աղբյուրներից,Ամիրտեն, Ստորին Եգիպտոսի նախկին նոմարկ, տապալեց Եգիպտոսի պարսկական բանակները և վերականգնեց անկախությունը(մոտավորապես 405/4)։
Ապստամբությունից հետո առաջին տարիներին նրա իշխանությունը սահմանափակվում էր Ստորին Եգիպտոսով, թագավորելով թագավոր Արթաքսերքս II-ի հետ միասին։ Եգիպտոսի նկատմամբ իրական իշխանություն Ամիրտեն ստացել է Մ. թ. ա. 401 թ. Վերին Եգիպտոսը գրավելուց հետո, այդ թվում ՝ Էլեֆանտինը։ Արտաքսերքսես 2-րդը փորձել է ճնշել ապստամբությունը ՝ եգիպտացիների դեմ ուղարկելով բանակ ՝ Սիրիայի ԱԶԲ-ի սատրրապի հրամանատարության ներքո։ Սակայն այդ նույն ժամանակ Անատոլիայում ապստամբեց պարսից արքայի եղբայրը ՝ Քիր Կրտսերը, և սիրիական ստորաբաժանումները նետվեցին այդ ապստամբի դեմ, ինչը թույլ տվեց Ամիրտեին անգամ ներխուժել Պաղեստինի տարածք։

Ամիրտեյի գործունեության մասին հայտնի է միայն անտիկ հեղինակների ստեղծագործություններից։ Ամիրտեյի ժամանակներից ի վեր մեզ ոչ մի Եգիպտական հուշարձան չի հասել։ Ըստ անտիկ հեղինակների մ. թ. ա. 400 թվականին Թամոսը՝ եգիպտացի Մեմֆիսցի, ով Քիր կրտսերի օրոք եղել է Իոնիայի փոխանորդի տեղակալը (որոշ անտիկ հեղինակներ նրան անվանում են այդ շրջանի հիպարխ) նրա մահից հետո որդիների, նավատորմի և գանձարանի հետ միասին փախել է Ամիրտեսի մոտ՝ Եգիպտոս(որին Դիոդորը չգիտես ինչու Պսամմետիխ է անվանում), ապաստան խնդրելու համար։ Սակայն Ամիրթեյը հրամայեց մահապատժի ենթարկել բոլոր փախստականներին և զավթեց նրանց ունեցվածքը[1], բայց հաջորդ տարի նա ինքը զրկվեց գահից, նրան գերազանցեց և, հնարավոր է, նույնիսկ սպանեց իր զորահրամանատար Նեֆերիտը։

Մ. թ. ա. 399 թվականի հոկտեմբերի 1-ին արամեական մի նամակում նշվում է Ամիրտեի տապալման և նոր տիրակալի իշխանության գալու կարևոր քաղաքական լուրը։ "*Առաջին կառավարիչը, որը ելույթ է ունեցել օտար միդիացիներից հետո, եղել է Ամիրթեի փարավոնը... նրա որդին չի ժառանգել նրան":*

Ըստ Մանեֆոնի Ամիրթեյը XXVIII դինաստիայի միակ թագավորն էր եւ իշխում էր 6 տարի։

Անուն
-----

 ỉmn-ỉr-dỉ-s<w>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Манефон*. Египтика. Книга III, XXVIII Династия

Գրականություն
-------------

* *J. von Beckerath.* Chronologie des pharaonischen Ägypten… (Аннотация: И. А. Ладынин, А. А. Немировский)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ամիրտի 2-րդը livius.org կայքում
* Ամիրտի 2-րդը antikforever.com կայքում Archived 2018-02-08 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Իրանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1093584262 · VIAF: 5748160606847016300009 · WorldCat VIAF: 5748160606847016300009 |

 |

Տես նաև
-------

* Ամիրտեյի ապստամբություն
* Փարավոնների ցանկ

|  |
| --- |
| **XXVIII դինաստիա** |
| Նախորդ։**Դարեհ II** | **Եգիպտոսի փարավոն** **մ․թ․ա|405 — մ․թ․ա 399 г** (կառավարել է 6 տարի)  | Հաջորդ։**Նեֆերտիտ I** |
|
**Վաղարշապատի թատրոն**, 1868 թ. Վաղարշապատում, Վ․Շահխաթունյանի նախաձեռնությամբ, տեղի թատերասերների և Երևանի թատերախմբի ուժերով կազմակերպվել են ներկայացումներ։ Բեմադրություններ են տրվել նաև Գևորգյան ճեմարանում, ուր կանանց դերերը կատարել են տղամարդիկ։ Վաղարշապատի թատրոնի զարգացմանը նպաստել են Ա․ Սագինյանը, Փ․ Նավասարդյանը իրենց ներկայացումներով (Փուղինյանի «Դալալ Ղաղո», Գալֆայանի «Արշակ Երկրորդ», Սունդուկյանի «Պեպո» ևն)։ Հիշարժան են Շիլլերի «Ավազակներ», Շեքսպիրի «Օթելլո» (երկուսն էլ՝ 1894), Լ․ Մանվելյանի (նաև՝ Ֆրանց Մոորի և Օթելլոյի դերակատարը) ղեկավարությամբ տրված բեմադրությունները։ 20-րդ դարի սկզբին ճեմարանում ներկայացվել են Կոմիտասի «Քաղաքավարության վնասները» օպերետը, Մոլիերի «Սկապենի արարքները» (ճեմարանի թատրոնի բացման առթիվ, 1907) ևն։ Վաղարշապատում հանդես են եկել Հ․ Աբելյանի, Սիրանույշի ղեկավարած և այլ թատերախմբեր։ Սովետական կարգերի հաստատումից հետո Վաղարշապատում ավելի ակտիվ գործունեություն է ունեցել տպագրիչ բանվորների թատերախումբը։ 1937 թ. կազմակերպվել է պետական թատրոն՝ Ա․ Խոսրովի ղեկավարությամբ (բացվել է Սունդուկյանի «Պեպո» ներկայացումով), խաղացանկում՝ Կոռնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ», Լ․Միքայելյանի «Գոշ», Ջաբարլիի «Սևիլ», Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար», Շիրվանզադեի «Պատվի համար», Սիմոնովի «Ռուս մարդիկ», Սունդուկյանի «Խաթաբալա», Վաղարշյանի «Վանքաձոր» ևն։ Թատրոնի զարգացմանը մեծապես նպաստել են Ե․ Յուզբաշյանը, Ա․ Վաչյանը, Ռ․ Վանյանը, Լ․ Զանյանը, Խ․ Ներսիսյանը, Խ․ Զաքարյանը, Տ․ Խաչատրյանը, Հ․ Հարությունյանը, Բ․ Բժիկյանը, Ա․ Վրույրը, Գ․ Ստամբոլցյանը, Ա․ Բարսեղյանը, Ց․ Սողոմոնյանը և ուրիշներ։ 1949 թ. Վաղարշապատի և Ա․ Խարազյանի անվան թատրոնները միավորվել և անվանվել է էջմիածնի Ա․ Խարազյանի անվ․ պետ․ թատրոն։tԹատերախումբը համալրվել է նոր ուժերով՝ Ամո և Աշխեն Խարազյաններ, Գ․ Զանրյան, Վ․ Փանոյան, Հ․ Մանվելյան, Վ․ Բեգիջանյան և ուրիշներ։ Խաղացանկում նկատելի տեղ են գրավել սովետական դրամատուրգների (Ն․ Զարյանի «Աղբյուրի մոտ», Կոռնեյչուկի «Մակար Դուբրավա» ևն) և դասականների (Շիրվանզադեի «Չար ոգի», Գորկու «Վասսա ժելեզնովա» ևն) երկերը։ Թատրոնում հյուրախաղերով հանդես են եկել Վ․ Փափազյանը, Հ․ Ներսիսյանը, Ա․ Ավետիսյանը, Ա․ Ոսկանյանը, Գ․ Ջանիբեկյանը, Մ․ Մանվելյանը և ուրիշներ։ Թատրոնը փակվել է 1951 թ.։ 1959 թ. էջմիածնի Մշակույթի տանը կից գործում է ժողովրդական թատրոն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2021-05-12 at the Wayback Machine. Էջն Էջմիածնի քաղաքապետարանի պաշտոնական կայքում Archived 2021-05-12 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 251)։*  |
**Դոնի ռազմապատմական թանգարան** (ռուս.՝ Донской военно-исторический музей), ռազմական պատմության թանգարան։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքում և Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանի Նեդվիգովկա գյուղում։

Պատմություն
-----------

Գերմանական թեթև հետևակային 7,5-սանտիմետրանոց le.I.G.18 թնդանոթ
Ռոստովի ռազմական պատմության թանգարանը ստեղծվել է 2006 թվականին այցելուներին Ռուսաստանի բանակի պատմությանը և պետության կյանքում նրա ունեցած դերին ծանոթացնելու նպատակով։ Թանգարանում ներկայացված են մեծ քանակությամբ հրաձգային զենք, ավտոմոբիլային տեխնիկա, տանկեր և Դոնի շրջանի ռազմական պատմությանն առնչվող այլ ցուցանմուշներ։ Թանգարանն իրականացնում է Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների, թաթար-մոնղոլական ներխուժման ժամանակների և այլ իրադարձությունների վերականգնվածքները։

Դոնի Ռոստովի թանգարանի ծածկած հատվածի ցուցադրությունում ներկայացված են զորավարների լուսանկարներ, զինվորական հագուստ, կենցաղային իրեր, հանդերձանքի տարրեր և տարբեր ժամանակների ռուս զինվորի գույք։ Ցուցանմուշների թվում են մուշկետներ, ատրճանակներ, ինքնաձիգներ, հրացաններ, գնդացիրներ, ականանետներ, թրեր, սուսերներ, նռնակներ և ռազմական տեխնիկայի տարբեր տեսակի մեծ քանակություն։

Թանգարանի բացօթյա ցուցադրությունում, որը գտնվում է Ռոստովից 20 կմ հեռավորության վրա՝ Նեդվիգովկա գյուղում, ներկայացված է խոշոր ռազմական տեխնիկա։ Այստեղ նաև կառուցված են հանգարներ, ներկայացված է հինավուրց ռազմական ամրոցի մանրակերտը։

Բաց երկնքի տակ և հանգարներում կարելի է տեսնել խոշորաչափ տեխնիկայի հազվագյուտ նմուշներ, այդ թվում՝ տանկեր, զրահամեքենաներ, Կարմիր խաչի ավտոմեքենաներ, ականապատված դաշտերի ականազերծման մեքենաներ, տրանսպորտի տարբեր տեսակներ (ԳԱԶ-Մ1 ֆայտոն, ԳԱԶ-67բ, ԶԻՍ-5, Stoewer R200 Kfz 4, բեռնատար L2H143), Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի շրջանի Խորհրդային Միության (գվարդիական Կատյուշա ԲՄ-13Ն ականանետ), Գերմանիայի (75 մմ թեթև հետևակային 7,5-սանտիմետրանոց le.I.G.18 թնդանոթ) և ԱՄՆ-ի հրետանային սպառազինություն։ Գործող ռազմական տեխնիկան մասնակցում է ռազմական շքերթներին։

Թանգարանի աշխատակիցները նկարահանում են պատմափաստագրական ֆիլմեր։ Դրանց թվում են՝ «43-ի փետրվար։ Ռոստովի ազատագրումը», «Միուս-ճակատի ճեղքումը», «Հայրենիքի Վահանը և Սուրը» և այլն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռոստովի ռազմական պատմության թանգարան
* Դոնի ռազմապատմական թանգարան
* Դոնի ռազմապատմական թանգարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Донской военно-исторический музей
**Ավստրալիական թանգարան** Սիդնեյում (Ավստրալիա), երկրի՝ բնության պատմության և մարդաբանության ուսումնասիրությանը նվիրված ամենահին կառույցներից մեջ։ Գործունեության հիմնական ուղղություններն են գիտական հետազոտությունները և կրթական ծրագրերը։

Պատմություն
-----------

Առաջին հանրային թանգարանը կառուցվել է Սիդնեյում 1827 թվականին այն նպատակով, որ ժողովրդին ցույց տան հետաքրքիր և հազվագյուտ նմուշներ բնական պատմության։ Առաջին պահապանը թանգարանի դարձավ 1829 թվականին Ուիլյամ Հոլմսը։

Թանգարանի (որի անունը սկզբում գաղութական էր) պաշտոնական բացումը կայացավ միայն 1936 թվականին Committee of Superintendance-ի կառավարման ներքո։ Այդ ժամանակ նրա հավաքածուները տեղաբաշխված էին մի քանի շենքերում։ Ժամանակակից կառույցը, որը ճարտարապետ Ջեյմս Բարնետի նախագծով կառուցվել է հատուկ թանգարանի համար, թանգարան դարձել է 1857 թվականին։ Այդ ժամանակվանից թանգարանի կառույցը մի քանի անգամ փոփոխվել է կախված այդտեղ տեղի ունեցող հավաքույթներից։ 2008 թվականին կառուցվել է լրացուցիչ թև, որպեսզի պահպանվեն հավաքածուները։

Հավաքածուները
-------------

Ժամանակին պատմական հավաքածուների մեծ մասը տեղափոխվել է Արվեստի թանգարան և Միտչելի գրադարան։ Այսօր Սիդնեյում՝ Ավստրիալական թանգարանում, կան ավելի քան 18 միլիոն մշակութային ու գիտական նմուշներ, որոնք խմբավորվել են առանձին-առանձին մարդաբանության, կենդանաբանության, միներալոգիայի և նույնիսկ մարմնի արվեստի խմբերի մեջ։ Շատ նմուշներ երեխաների էքսկուրսիաների համար են, դրա համար էլ կարելի է դիպչել դրանց և նույնիսկ օգտագործել։

Այստեղ կարելի է ծանոթանալ Ավստրիալիայի բնիկ ցեղերի գործիքների հավաքածուների հետ, ինչպես նաև Պոլինեզիայի, Միկրոնեզիայի, Պապուա-Նոր Գվինեայի, Վանուատուի, Սողոմոնյան կղզիների, Ասիայի, Աֆրիկայի, Ամերիկայի ժողովուրդների կենցաղային իրերի հետ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը
* Ավստրալիայի և Օկեանիայի թանգարաններ Archived 2012-05-19 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12255937v · CiNii: DA03031736 · ISNI: 0000000404708815 · LCCN: n80069073 · Microsoft: 1328215151 · NKC: ko2011618256 · SUDOC: 031321887 · VIAF: 143064566 · WorldCat VIAF: 143064566 |

 |

 |
**Արարատ-Էսքիջյան թանգարան** (անգլ.՝ Ararat-Eskijian Museum), հիմնադրվել է 1993 թվականին, Լոս Անջելեսում, ճարտարապետ-նախագծող, բարեգործ Լյութեր էսքիջյանի կողմից՝ հայոց մշակութային և պատմական ժառանգությունը պահպանելու և ապագա սերունդներին փոխանցելու նպատակով։

Պատմություն
-----------

Արարատ-Էսքիջյան թանգարանը ստեղծվել է հայ մշակույթը և պատմական արժեքավոր ստեղծագործությունները պահպանելու և ապագա սերունդներին փոխանցելու համար։ Թանգարանի հիմնադիրների ցանկությունն է, որ Ամերիկայի հայերը և ընդհանրապես Սփյուռքի մեր հայրենակիցներն այցելելով թանգարան՝ ծանոթանան իրենց նախնիների ձեռքբերումներին, ինչպես նաև այն զոհաբերություններին, որ նրանք կատարել են։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանում ներկայացված են պատմագիտական (սկսած խեթական և ուրարտական ժամանակաշրջանի նյութերից մինչև մեր օրերը), դրամագիտական (նախաքրիստոնեական, հնագույն, միջնադարյան, բյուգանդական ժամանակաշրջանի, ինչպես նաև Հայաստանի երեք հանրապետությունների դրամներ) նմուշներ, փաստաթղթեր, որոնք առնչվում են 1915 թվականի ցեղասպանությանը, ավելի քան 450 տարվա քարտեզների, արվեստի (19-րդ դ. ձեռքի աշխատանքներ, տարազներ, կենցաղային իրեր, երաժշտական գործիքներ, ձեռագործ աշխատանքներ, հնագույն և ժամանակակից գեղանկարչական և քանդակագործական ստեղծագործություններ և այլն), ճարտարապետական, գրականագիտական և հատկապես ցեղասպանության վերաբերյալ ձեռագիր ու տպագիր հարուստ փաստաթղթեր, գրականություն և լուսանկարներ։ Թանգարանում գործում է Հայոց ցեղասպանության հարցերն ուսումնասիրող հետազոտական կենտրոն։

Թանգարանում առկա են նաև այլ ժողովուրդների մշակույթի առարկաներ՝ հին եգիպտական, չինական, հռոմեական առարկաներ, Դիանա աստվածուհու փոքրիկ կավե արձանիկը Եփեսոսից, բյուզանդական սրբանկար, ամերիկյան հնդկացիների զենքեր, պարսկական գորգեր, Ջորջ Վաշինգտոնի փորագրանկարների բնօրինակներ։ Հարուստ է նապոլեոնյան հավաքածուն՝ փորագրանկարներ, կայսեր՝ Էլբա կղզի աքսորվելուց առաջ իր գեներալներին հղած հրաժեշտի խոսքը, Նապոլեոնին, Ժոզեֆինային և գեներալներին պատկերող ճենապակի Դրեզդենից։ Թանգարանում է պահվում Մարտին Լյութերի աստվածաշնչի գերմաներեն բնագիրը, Երկրորդ աշխարհամարտին վերաբերող առարկաներ, մամուլ և լուսանկարներ։

Գործում է նաև գրադարանը, որտեղ կան բազմաթիվ արժեքավոր գրքեր մասնավորապես հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ։

Միջոցառումներ
-------------

Թանգարանում կազմակերպվում են մշակութային ձեռնարկներ, դասախոսություններ, երաժշտական և այլ միջոցառումներ,,։ Թանգարանի մուտքի առջև տեղադրված է «Մոխիրներից հառնող Մայր Հայաստան» բրոնզաձույլ արձանը (մտահղացումը և նախագիծը ճարտարապետ Լութեր էսքիջյանի, քանդակագործ` Հարութ Հալեբյան)։ Թանգարանին կից գործում է Հիշատակի մատուռը։

Տես նաև
-------

Մոխիրներից հառնող Մայր Հայաստան (հուշարձան, Լոս Անջելես)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կալիֆոռնիա, Ումիտ Քուրտի դասախոսությունն Արարատ-Էսքիջյան թանգարանում(չաշխատող հղում)
2. ↑  Հայոց ցեղասպանությունից մնացած պատմական իրերը կցուցադրվեն ԱՄՆ-ում(չաշխատող հղում)
3. ↑  Հայոց ցեղասպանության վկայությունները պահպանող Էսքիջյան թանգարանն ամերիկացիներին կհիշեցնի Թուրքիայի ոճրագործության մասին(չաշխատող հղում)



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Արարատ-Էսքիջյան թանգարան***էջը Վիքիպահեստում |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի պաշտոնական կայքը
**Արկեն թանգարան** ժամանակակից արվեստի, մասնավոր շահույթ չհետապնդող, բարեգործական, պետութան կողմից լիազորված, ժամանակակից արվեստի թանգարան է։ Գտնվում է Դանիայի մայրաքաղաք՝ Կոպենհագենի մոտ։ Թանգարանը ստեղծված է Կոպենհագենի վարչական շրջանի կողմից։

Թանգարան
--------

Թանգարանը տեղակայված է քաղաքի արվարձանում, մոտ է Կոգե ծովածոցին, Կոպենհագենից 20 կմ հյուսիս։ Արկենը նախագծված է Դանիայի ճարտարապետ Սորեն Ռոբերտ Լունդի կողմից, իր աչքի ընկնող ճարտարապետական տեսքով։ Այն բացվել է 1996 թվականի մարտի 15-ին Դանիաի մեծության՝ թագուհի Մարգարիտայի կողմից։ Թանգարանը վերաբացվել է 2008 թվականի հունվարին, հիմնական վերականգնումից հետո, որը ներառում էր ընդլայնում, ապահովելով լրացուցիչ 50% պատկերասրահի տարածություն։

Հավաքածու
---------

Արկեն թանգարանում առանձնանում են Դանիական, սկանդինավյան և միջազգային նկարիչների ժամանակակից ստեղծագործություններում։ Թանգարանում կան նաև շուրջ 400 հետպատերազմյան, ժամանակակից արվեստի գործերի հավաքածու։ Դրանք ներառում են այնպիսի արվեստագետների աշխատանքներ, ինչպեսիք են՝ Հերստ Դեմենը, Էլիսսոն Օլաֆուրը, Նեշատ Շիրինը, Տիլմանս Վոլֆանգը, դանիացի ու նորվեգացի դուետ՝ Էլմիգրինը և Դրագսետը։ Ամեն տարի Արկենը պարգևատրվում է մրցանակ՝ 100.000 դանիական կրոն ժամանակակից արվեստագետների։

*

Տես նաև
-------

*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fremgang for museerne i 2015 — Statistics Denmark, 2016. — Iss. 184.
2. ↑  Aktiviteten på museer sorteret efter landsdel, museumstype og museumskategori 2017 — Statistics Denmark.
3. ↑  Organisation og ledelse — Arken Museum of Modern Art.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13511825f · ISNI: 0000000119548867 · LCCN: nr98006686 · SUDOC: 050384023 · VIAF: 137867629, 123197015 · WorldCat VIAF: 137867629, 123197015 |

 |
Հռոմեական աստված Պրիապոսը (Գաղտնի կաբինետ, Նեապոլ)
**Գաղտնի կաբինետ** (*իտալ.՝ Gabinetto Segreto*) Նեապոլի ազգային հնագիտական թանգարանում, էրոտիկ արվեստի աշխարհի ամենահին թանգարանը։ Այնտեղ հիմնականում ներկայացված են Պոմպեյից և Հերկուլանումից հայտնաբերված ցուցանմուշներ:

Պոմպեյից հայտնաբերված գտածոները, ցնցելով ողջ Եվրոպան, դարձան Լուսավորության դարաշրջանի ամենախոշոր հնագիտական գտածոները և վերականգնեցին գեղարվեստական շրջանակների մոտ արվեստի բնագավառում կլասիցիստական ուղղության նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Կլասիցիզմի ռացիոնալ չոր էսթետիկան չէր համապատասխանում Պոմպեյից հայտնաբերված գտածոներին, հատկապես հասարակաց տների տարածքից հայտնաբերված գտածոներին։ Ցուցադրության համար «անհարիր» ցուցանմուշներ էին Պրիապոսի ֆրեսկոները և գրվածքները, Սոդոմիայի և զոոֆիլիայի պատկերներով քանդակները, առնանդամներով ֆալլոսյան արձանները և այլն։

Գաղտնի կաբինետի ցուցանմուշներ՝ տղամարդու առնանդամի տեսքով
Գիտնականները չգիտեին, թե ինչ անել պոմպեյան «պոռնոգրաֆիայի» հետ, քանի դեռ հարցը չէր լուծվել 1819 թվականին Սիցիլիայի թագավոր Ֆրանցիկոս I-ի կողմից։ Նա այցելել էր Պոմպեյ կնոջ և դստեր ուղեկցությամբ։ Միապետը այնքան էր զայրացել հայտնաբերված գտածոների հետ կապված, որ հրամայեց այդ «կռապաշտական» իրերը տեղափոխել մայրաքաղաք և փակել Գաղտնի կաբինետում։ 1849 թվականին կաբինետի դուռը աղյուսով փակվեց։ Սակայն որոշ ժամանակ անց այնտեղ մուտքը բացվեց՝ «տարեց և վարքի բարձր ցուցանիշներով» մարդկանց համար։

Պոմպեյի ֆրեսկոները, որոնք չէին ենթարկվել ապամոնտաժման, սակայն վիրավորում էին հանրային բարոյականությանը, ծածկվեցին հաստ վարագույրներով, որոնք թույլատրվում էին բարձրացնել միայն վճարի պարագայում, այն էլ միայն արական սեռի ներկայացուցիչների համար։ Այդ երևույթ պահպանվեց ընդհուպ մինչև 1960-ական թվականները։ 1960-ական թվականների վերջին փորձ կատարվեց «ազատականացնելու» ցուցադրությունը և Գաղտնի կաբինետը վերածելու հանրային թանգարանի։ Սակայն պահպանողականների կողմից այն չեղարկվեց։ Կաբինետը բաց եղավ հասարակության համար միայն կարճ ժամանակով։

Գաղտնի կաբինետը, որպես ցենզուրայի դրսևորման արդյունք, ընդունվեց ոչ միանշանակորեն, իսկ նրա պարունակությունը առաջ քաշեց մի շարք խոսակցություններ։ 2000 թվականին այն վերջնականապես բացվեց հասարակության չափահաս զանգվածների համար։ Անչափահասները կարող են այցելել թանգարան, միայն ծնողների թույլտվությունից հետո։ 2005 թվականին Գաղտնի կաբինետի հավաքածուն ամբողջությամբ հանձնվեց Նեապոլի ազգային հնագիտական թանգարանին։

Նշումներ
--------

1. ↑  Այսպիսի գաղտնի կաբինետներ բնորոշ են նաև այլ թանգարանների, օրինակ, Բրիտանական թանգարանին։

Տես նաև
-------

* Ուորենի գավաթ
* Առնանդամի իսլանդական թանգարան
**Ամորձիներն** արական սեռական զույգ գեղձեր են, որոնք սեռական հասունացումն սկսվելիս արտադրում են սերմնաբջիջներ (սպերմատոզոիդներ)։ Դրանց թիվը սերմնաժայթքման ժամանակ հասնում է 40–60-ից մինչև 500–600 մլն։ Ամորձիներում արտադրվում է նաև հորմոն՝ տեստոստերոն, որով պայմանավորված են արական սեռի երկրորդային հատկանիշները (դեմքի և մարմնի որոշ հատվածների մազակալում, ձայնի փոփոխություն և այլն)։
Ամորձիները սաղմնավորվում են որովայնի խոռոչում, պտղի աճմանը համապատասխան՝ ուղղիչ կապաններով տեղափոխվում են դեպի ցած և ծնվելու նախօրյակին աճուկային խողովակով իջնում ամորձապարկ (փոշտ)։

Երբեմն ոչ ճիշտ իջնելու դեպքում ամորձին, աճուկային խողովակից դուրս գալով, փոխում է իր ուղղությունը և տեղադըրվում աճուկի, ազդրի, ցայլքի կամ շեքի մաշկի տակ (երևույթն անվանում են գաղտնամորձություն)։ Առանձին դեպքերում ամորձու իջնելն ուշանում է և ավարտվում է միայն 10–13 տարեկանում։ Գաղտնամորձության բոլոր դեպքերում անհրաժեշտ է դիմել բժշկի։
Ամորձին պատված է մի քանի պատյաններով. պինդ շարակցահյուսվածքային սպիտակավուն պատյանը, ճառագայթաձև տարածվելով դեպի ներս, ամորձու նյութը (պարենքիմ) բաժանում է բլթակների։ Ամորձու նյութը կազմված է ուղիղ և ոլորուն սերմնախողովակիկներից։ Սերմնաբջիջներն արտադրվում են միայն ոլորուն խողովակիկներում։ Ամորձիների արտազատուկը, խառնվելով սերմնաբշտերի (գտնվում են միզապարկի և ուղիղ աղիքի միջև) արտազատուկին, առաջացնում է սերմը, որը, սերմնավիժող ծորանով անցնելով շագանակագեղձի հաստության միջով, բացվում է միզուկի մեջ։

Տղաների սեռական հասունացումն սկսվելու մասին են վկայում առաջին երազախաբությունները (ակամա սերմնաժայթքումներ), որոնք դեռահասների և պատանիների մոտ լինում են շաբաթը 1 անգամ։ Չափազանց կարևոր է, որ դեռահասը սեռական հասունացման մասին ճիշտ պատկերացում ունենա։ Տղաները պետք է իմանան, որ երազախաբությունն օրինաչափ, բնական երևույթ է, և պետք է զերծ մնան ցանկասիրության վաղաժամ արթնացումից։

Աղբյուր
-------

* Հոդվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Դպրոցական Մեծ հանրագիտարանի Ամորձիներ հոդվածից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *United States National Library of Medicine* Medical Subject Headings
2. ↑  անատոմիայի հիմնարար մոդել
3. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Foundational Model of Anatomy · NCI Thesaurus  · Terminologia Anatomica 98 |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX534283 · BNF: 11976787k · GND: 4025306-5 · LCCN: sh85134157 · LNB: 000305142 · Microsoft: 2775930623, 2779066085, 2911075057 · NDL: 00566150 · NKC: ph281352 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 327)։*  |
**Հակոբ Զավրիև** (ի ծնե ազգանունը՝ **Զավրյան**, 1866, Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մարտ 1920, Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան), հայ ազգային, ազատագրական շարժման գործիչ, բժիշկ, ազնվական, ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1892 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիան։ Ուսանող տարիներից զբաղվել է հայ ժողովրդի ազատագրության հարցերով։ 1902 թվականին աշխատանքի է անցել Բաքվում՝ որպես Բալախանիի շրջանի հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, որտեղ էլ մտերմացել է Հովհաննես Քաջազնունու և Նիկոլ Դումանի հետ։ Մեծ դժվարություններով բազմիցս անցել է Արևմտյան Հայաստան, Մուշում կարողացել է հիմնել հիվանդանոց, բուժօգնություն կազմակերպել ժողովրդի համար, քարոզել ազատագրական գաղափարներ։ Հետապնդվելով թուրքական իշխանություններից՝ անցել է Եվրոպա, կատարել դիվանագիտական հանձնարարականներ։ Բալկանյան պատերազմների ժամանակ (1912-1913) Փարիզում, Պետերբուրգում և Լոնդոնում փորձել է եվրոպական կառավարությունների ուշադրությունը հրավիրել Հայկական հարցի վրա։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է հայկական կամավորական շարժմանը, կռվել Անդրանիկի ջոկատում։ 1917 թվականին եղել է ռուսական զորքերի կողմից գրավված տարածքների (Վան, Խնուս, Էրզրում, Տրապիզոն) կոմիսար Ավերյանովի տեղակալը՝ լուծելելով բուժական, վարչական, տնտեսական և պաշտպանական հարցեր, կազմակերպել զինված խմբեր (ավելի քան 3-4 հազար մարդ), որոնք մեծ դեր են խաղացել թուրքերի դեմ հայ ժողովրդի ինքնապաշտպանական կռիվներում։ Հայ ժողովրդի փրկության հարցով 1918 թվականի ամռանը (Լ. Նազարյանցի և Ռ. Դարբինյանի հետ) Մոսկվայում բանակցություններ է վարել Ռուսաստանի բոլշևիկյան կառավարության հետ, սակայն նույն թվականի հուլիսին Բաքվի կոմունայի անկումից հետո Զավրիևը որպես դաշնակցության անվանի գործիչ, ներկալվում է, քանի որ կոմունայի անկումը բարդվում էր հենց Դաշնակցության վրա։ Ավելի ուշ Զավրիևը նշանակվում է Մոսկվայի սուր վարակիչ հիվանդությունների հիվանդանոցի բժիշկ, որտեղ էլ վարակվելով բծավոր տիֆով կնքում է մահկանացուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 2.
2. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 3. — էջ 662.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 4963 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 662)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ռիբոսոմներ,** բջջի մեմբրան չունեցող օրգանոիդներն են, որոնցում կատարվում է սպիտակուցի կենսասինթեզ։

Հայտնագործում
-------------

Հայտնաբերվել է 1955 թվականին ռումինացի գիտնական Ջորջ Պալադեի կողմից, որի համար նա ստացավ Նոբելյան մրցանակ։ **Ռիբոսոմ** տերմինը առաջարկել է Ռիչարդ Ռոբերտսը 1958 թվականին։

Կառուցվածք
----------

Ռիբոսոմները բջջային ամենափոքր օրգանոիդներն են, սովորական լուսային մանրադիտակով անտեսանելի։ Պրոկարիոտ բջիջների ռիբոսոմների տրամագիծը 20 նմ, իսկ էուկարիոտիկ բջիջներինը՝ 25-30 նմ է։ Ռիբոսոմների հայտնաբերումը և նրանց ուսումնասիրությունը հնարավոր դարձավ միայն էլեկտրոնային մանրադիտակի օգնությամբ։

Ռիբոսոմների մեծ մասը տեղավորված է հատիկավոր էնդոպլազմային ցանցի թաղանթի վրա խմբերով՝ 5 և ավելի/ առաջացնելով յուրովի շղթա, որում միմյանց են միանում ի-ՌՆԹ-ի թելանման մոլեկուլներով։ Այդ խմբի ռիբոսոմները կոչվում են պոլիռիբոսոմներ կամ պոլիսոմներ։
Իսկ որոշ ռիբոսոմներ ցիտոպլազմայում գտնվում են ազատ վիճակում։
Ռիբոսոմներ կան նաև միտոքոնդրիումներում, պլաստիդներում։ Յուրաքանչյուր բջջում կա մի քանի հազար ռիբոսոմ։
Ռիբոսոմները գնդաձև են և կազմված երկու ենթամիավորներից՝ մեծ և փոքր։ Նրանց քանակը շատ մեծ է, հասնում 6-10000-ի։ :Ռիբոսոմների քանակը զգալիորեն մեծանում է ուժեղ աճող բջիջներում։ Սպիտակուցի սինթեզի ինտենսիվության անկման դեպքում՝ օրինակ քաղցի ժամանակ, ռիբոսոմների քանակը խիստ ընկնում է։
Պլաստիդների, քլորոպլաստների, միտոքոնդրիումների ռիբոսոմները ցիտոպլազմային ռիբոսոմներից մանր են և հիշեցնում են բակտերիալ ռիբոսոմներ։

Բաղադրություն
-------------

Ռիբոսոմ
Ռիբոսոմի բաղադրության մեջ մտնում է՝
Ռիբոսոմի մեծ՝ կարմիր և փոքր՝ կապույտ ենթամիավորումները իրար հետ։
* 65% ռ-ՌՆԹ
* 35% ռիբոսոմային սպիտակուց կամ ռիբոնուկլեոպրոտեին։

Ֆունկցիաներ
-----------

Ռիբոսոմի ֆունկցիան է սպիտակուցի սինթեզը։ Ռիբոսոմներում է տեղի ունենում ամինաթթուների մոլեկուլների որոշակի դասավորությունը և պոլիպեպտիդային շղթայի առաջացումը։

Առաջացում
---------

Ռիբոսոմների ենթամիավորների առաջացումը տեղի է ունենում կորիզակում, իսկ նրանց հավաքագրումը որպես ամբողջական ռիբոսոմ տեղի է ունենում ցիտոպլազմայում։

Տարածվածություն
---------------

Ռիբոսոմները բնորոշ են բոլոր բջջաին օրգանիզմներին՝ սկսած բակտերիաներից մինչև կաթնասուններ։

Աղբյուրներ
----------

* Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 118-119
* Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 50-51
* Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 21

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Gene Ontology release 2019-10-07 — 2019-10-07 — 2019.
2. ↑  անատոմիայի հիմնարար մոդել
3. ↑  Gene Ontology release 2019-11-16 — 2019.
4. 1 2  Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 50-51
5. 1 2  Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 118-119
6. 1 2 3  Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 21
7. ↑  «Molecular characterization of ribonucleic acid from Escherichia coli ribosomes»։ *Journal of Molecular Biology* **2** (2): 83–91։ 1960։ doi:10.1016/s0022-2836(60)80029-0  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արաքս (այլ կիրառումներ)

**«Արաքս»**, գրական, մշակութային, հասարակական շաբաթաթերթը հիմնադրվել է 1987 թվականի մարտ ամսին Թեհրանում (Իրան)։ Սկզբում ամսաթերթ, ապա 2005 թ. շաբաթաթերթ։ «Արաքս»-ի առաջին երեք համարները հրատարակվել են «Արազ» անունով, 4-րդ համարից անվանափոխվել է «Արաքս»-ի։ Առաջինից ութերորդ համարները եղել է միայն հայերեն, իսկ 9-րդից հետո հայերեն-պարսկերեն։ Թերթի անդրանիկ համարը տպվել է 1000 տպաքանակով, այնուհետ բարձրացել է 3000-ի, որից 500 օրինակը առաքվում է արտասահման, հիմնականում Հայաստան։

Թերթը հրատարակվում է խմբագրական կազմի միջոցով, գլխավորությամբ Մովսես Քեշիշյանի։ Արտոնատեր՝ ճրտգ. Սևակ Հովսեփյան։

«Արաքս»-ն ունի նաև կայք էջ և վեբլոգ, հայերեն և պարսկերեն լեզուներով։ «Արաքս»-ը անկախ մամուլ է, իսկ գաղափարական առումով պաշտպանում է Հայկական ազգային ազատագրական պայքարը, Արցախյան պայքարը և Հայաստանի և Արցախի զարգացումն ու հզորացումը։

Հայերեն-պարսկերեն) ամսագիրն անդրադառնում է իրանական, իրանահայ կյանքին, Հայաստանում և Արցախում տեղի ունեցող իրադարձություններին։ Յուրաքանչյուր համարում ավեյի քան 10 էջ հատկացվում է պարսկերեն նյութերի հրաաարակմանը։ Թերթն ունեցել է մանկապատանեկան, մարզական, առողջապահական հավելվածներ։ Պարսիկ ընթերցողին ծանոթացնում է Հայկական հարցին ու հայ ժողովրդի պատմությանը։ Թերթի գլխավոր հոդվածները քաղաքական, հասարակական վերլուծական բովանդակություն ունեն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2016-08-09 at the Wayback Machine.
* Պաշտոնական կայք (պարս.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Լոբով պաստա** (իտալ.՝  Pasta e fagioli), տիպիկ իտալական ուտեստ է, որն ունի մի քանի տարածաշրջանային տեսակներ։

Բաղադրությունը սովորաբար կարող է ներառել. մակարոնեղեն, լոբի, սխտոր, արգանակ, խոզի ճարպ, ձիթապտղի յուղ, նեխուր, եղեսպակ, հազրեվարդ, ուրց, մաղադանոս, մարջորամ, պղպեղ, լոլիկ, խոզապուխտ կամ պանչետա, խոզի կաշի (իտալ.՝ cotica):

Այս ուտեստի ծագման շրջանն անհասկանալի է, և այն համարվում է տարբեր մարզերի խոհանոցի տիպիկ ուտեստ, օրինակ՝ Լացիո, Կամպանիա, Լոմբարդիա, Տոսկանա, Պիեմոնտ և Վենետո։

Մակարոնեղեն և լոբի նեապոլիտանական խոհանոցում
--------------------------------------------

Նեապոլիտանական խոհանոցում լոբով մակարոնեղենի, ինչպես նաև այլ լոբիներով պատրաստված մակարոնեղենի առանձնահատկությունն այն է, որ պաստան եփում են ուղղակի լոբու հետ, այլ ոչ թե առանձին՝ աղի ջրի մեջ, նախքան լոբին ավելացնելը։ Այս պատրաստման ձևը պահում է պաստայի ամբողջ օսլան, որը կորչում է, երբ պաստայից ջուրը քամվում է։ Սա սերուցքային սոուսը ավելի խիտ և հագեցած է դարձնում։ Այս պաստան պատրաստելու համար կա երկու տարբերակ՝ սպիտակ սոուսով կամ լոլիկով։ Ընդունված է նաև լոբով պաստան ուտել եփելուց մեկ օր անց։

Նապոլիտանական խոհանոցում նույնպես շատ տարածված է խոզի ճարպի օգտագործումը կաշվի վրա, «կոտիկան» կամ «կոտիչեն» և պաստայում կամ լոբու մեջ միթիլուսները։ Վերջին տարբերակը շատ տարածված է Սալերնո քաղաքում։

Լոբով պաստան Լատինական հովտում
------------------------------

Իտալիայի այս մասում լոբով մակարոնեղեն պատրաստվել է վաղուց՝ օգտագործելով լայն և կարճ «սանյե» մակարոնեղենը (իտալ.՝ sagne), իրենց տեսակով տալյատելլեն, ինչպես նաև օգտագործում են կաննելլինի (իտալ.՝ fagioli cannellini) (սպիտակ լոբի), սխտոր, հազրեվարդ, երբեմն՝ բեկոնով ձիթապտղի յուղի մեջ։ Ենթադրվում է, որ նման մակարոնեղեն այստեղ պատրաստվել է Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում, այն հատկապես սիրում էր Ցիցերոնը, չնայած այդ ժամանակ հավանաբար օգտագործվում էր լոբու այլ տեսակ։

Ապուրը պատրաստվում է նաև սոֆրիտոյի սոուսով շոգեխաշած լոբու հիման վրա (իտալ.՝ soffritto), բայց առանց մակարոնի. այն մատուցվում է հացի կտորներով (չորահացերով), իսկ լոբիին ավելացվում է եղերդակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Pasta e fagioli (ricetta)
2. ↑  Pasta e fagioli: le migliori ricette
3. ↑  Pasta e fagioli alla napoletana
4. ↑  Patrizia Rotondo Binacchi. A Napoli mentre bolle la pentola
5. ↑  Sagne e fagioli ~ Ricette della Ciociaria
Ջումա մզկիթ, Դելի, Հնդկաստան
Ջումա մզկիթ, Հերաթ, Աֆղանստան
**Ջումա մզկիթ** (արաբ․՝ مسجد الجمعة‎‎ մասջիդ ալ-ջումա), **մայր մզկիթ** կամ **ժողովական մզկիթ**, ուրբաթ կեսօրին կատարվող կոլեկտիվ աղոթքի համար նախատեսված մզկիթ։ Նամազից առաջ խատիբը (որը սովորաբար իմամն է) կարդում է ուրբաթյա աղոթքը (խուտբա)։ Որպես կանոն ջումա մզկիթը բնակավայրի ամենամեծ մզկիթն է, որի բակում կարող են հավաքվել հարյուրավոր կամ հազարավոր հավատացյալներ։ Շատ ջումա մզկիթներ ունեն նաև կարևոր ճարտարապետական նշանակություն։

Իսլամում ուրբաթը համարվում է ժողովների և աղոթքների համար հիմնական օրը (համապատասխանաբար, քրիստոնեությունում դա կիրակին է, իսկ հուդայականությունում՝ շաբաթը)։ Հենց ուրբաթ օրվա կարևորության պատճառով են մզկիթները կրում այս անվանումը։ Մուսուլմանական հասարակություններում ջումա մզկիթները անջատված են շրջանի այլ մզկիթներից քանի որ կառավարվում են անմիջապես կենտրոնական կրոնական նստավայրից, ինչպես նաև որբաթյա մզկիթները տարածքով ամենամեծ մզկիթներն են։

Ի սկզբանե ջումա մզկիթները կառուցվում էին միայն խոշոր բնակավայրերում, այնուհետև քաղաքի ամեն թաղամասում սկսեցին կառուցել ջումա մզկիթներ, որոնք տեղավորում էին առնվազն 40 մարդ։ Թուրքիայում և Գերմանիայում ուրբաթյա քարոզը իրականացվում է գրեթե բոլոր մզկիթներում։ Այդ պատճառով, օրինակ, թուրքերենում նման մզկիթները անվանում են *ջամի*, իսկ իջևանատների, ԱԳԼՃԿ-ների, օդանավակայաններին կից փոքր մզկիթները, որոնք չունեն մինբարներ, անվանում են *մեսջիդ*։

Հնդկական ենթամայրցամաքում կախված տարածաշրջանից և լեզվից ջումա մզկիթները անվանում են Ջամա, Ջամի կամ Ջումա մասջիդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  A. J. Wensinck und J. H. Kramers: *Handwörterbuch des Islam*, E. J. Brill, Leiden, 1941, S. 431
2. ↑  Juan E. Campo (2009)։ *Encyclopedia of Islam*։ New York: Facts of File։ էջեր 306։ ISBN 978-0-8160-5454-1
3. ↑  Geoff Teece (2008)։ *Islam*։ Franklin Watts Ltd։ էջեր 306։ ISBN 978-0749683245
4. ↑  Jacob Lassner, Michael Bonner (November 2009)։ *Islam in the Middle Ages: The Origins and Shaping of Classical Islamic Civilization*։ Praeger։ էջեր 295
5. ↑  Paul Wheatley (2000)։ *The Places Where Men Pray Together: Cities in Islamic Lands, Seventh through the Tenth Centuries*։ University Of Chicago Press։ էջեր 234։ ISBN 978-0226894287
6. ↑  *Lexikon der Islamischen Welt*, 1. Band, Kohlhammer, 1974, ISBN 3-17-002160-5, Seite 183

|  |
| --- |
| 
  **Իսլամ**   **Ճարտարապետություն**
 |
**Սոֆիայի տաճար**, ճարտարապետության նշանավոր հուշարձան։ Հիմնադրվել է 1037 թվականին։

Եղել է Կիևյան Ռուսիայի գլխավոր պաշտամունքային և հասարակական կառույցը, կիևյան մոնոպոլիտների գլխավոր տաճարը։ Սոֆիայի տաճարը (կառուցված է հիմնականում պլինթոսով՝ տափակ, լայն, քառակուսի թրծված աղյուս) մեծաչափ (37 մետր x 55 մետր), հնգանավ, հնգաբսիդ, 13 գմբեթով խաչաձև-գմբեթավոր կառույց է։ Երեք կողմից շրջապատված է երկհարկանի սրահով, որին արևմուտքից ներկցված 2 աշտարակների աստիճանները տանում են դեպի ընդարձակ վերնադասերը։ Ներսում պահպանվել են 11-րդ դարի խճանկարներ և որմնանկարներ։

Սոֆիայի տաճարը հայ-ռուսական և հայ-ուկրաինական մշակութային կապերի հնագույն հուշարձաններից է։ Տաճարի արտաքին հարավային սրահի արևելյան մասում պահպանվել են որմնանկարների հետքեր՝ Գրիգոր Լուսավորչի և Հռիփսիմեի պատկերներով, ինչպես և 16-17-րդ դարերի 22 հայերեն արձանագրություններ։ Հայերեն արձանագրություններ կցագրերի տեսքով պահպանվել են նաև Յարոսլավ Իմաստունի սարկոֆագի (11-րդ դար) կափարիչի վրա։

Ուկրաինական բարոկկոյի ձևերով Սոֆիայի տաճարի այժմյան տեսքը 17-րդ դարի վերջից մինչև 1707 թվականը վերակառուցումների արդյունք է։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում Սոֆիայի տաճարը վերականգնվել է։ 1934-ին հիմնվել է «Սոֆիայի տաճար» պատմաճարտարապետական թանգարան-արգելոցը, որն ընդգրկում է ոչ միայն Սոֆիայի տաճարը, այլ նրան շրջապատող 17-18 դարերի կառույցների համալիրը։

Գրականություն
-------------

* София Киевская. Материалы и иследования, Киев, 1973.
* Халпахчьян О. Х. Армяно-русские культурные отношения и их отражение в архитектуре, Е. 1957.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  World History Encyclopedia — 2009.
2. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
3. ↑  ՀՍՀ, հատոր 11, էջ 48։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4276605-9 · LNB: 000158168 · VIAF: 305092061 · WorldCat VIAF: 305092061 |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ուկրաինայի յոթ հրաշալիքներ |
| --- |
|  |
| «Կամենեց» արգելոց | Կիև-Պեչորյան մայրավանք | Սոֆիևկա պարկ | Կիևյան Սոֆիայի տաճարը | Տավրիական Խերսոնես | Խորտիցա | Խոտինի ամրոց |  |

 |
**Գրեգորի Քիթ Մոնրո կրտսեր** (անգլ.՝ *Gregory Keith Monroe, Jr.*), հունիսի 4, 1990(1990-06-04), Օռլեան շրջան, Լուիզիանա, ԱՄՆ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Միլուոքի Բաքս» ակումբում։

Համալսարանային կարիերա
----------------------

Համալսարանային առաջնության շրջանակներում երկու ուսումնական տարի ներկայացրել է Ջորջթաունի համալսարանը։

2008–09 մեկնարկային մրցաշրջանում անցակրել է 31 հանդիպում՝ միջինում մանրահատակի վրա գտնվելով 30 րոպե և հավաքելով 12 միավոր, 6 արգելափակում, 1 խլում, 2 կորուստ և 3 փոխանցում։

2009–10 մրցաշրջանում Մոնրան անցկացրել է 34 հանդիպում՝ այս անգամ մանրահատակի վրա միջինում անցկացնելով 34 րոպե և իր հաշվին գրանցելով 16 միավոր, 10 արգելափակում, 2 խլում և 4 կորուստ։

NBA-ի կարիերա
-------------

Մոնրոն ընտրվում է «Դետրոյթ Փիստոնսի» կողմից՝ NBA-ի 2010 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 7-րդ համարի ներքո։ Նույն թվականի հուլիսի 7-ին Մոնրոն հիմնական մարզական պայմանագիր է կնքում «Փիստոնսի» հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրեգ Մոնրոյի համալսարանային վիճակագրություն(անգլ.)

Աղբյուրներ
----------

* Էջը NBA.com կայքում(անգլ.)
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում Archived 2014-04-09 at the Wayback Machine.(անգլ.)
**Իրբիտի կերպարվեստի պետական թանգարան** (ռուս.՝ Ирбитский государственный музей изобразительных искусств), գեղանկարչության թանգարան, որը գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Սվերդլովսկի մարզի Իրբիտ քաղաքում։

Նկարագրություն
--------------

Թանգարանը 1972 թվականի հունվարի 3-ին որպես քաղաքային ցուցասրահ հիմնադրել է Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի վաստակավոր աշխատող, Օնիսիմ Կլերի մրցանակի դափնեկիր, արվեստի և գեղարվեստական արհեստների դեմիդովյան ակադեմիայի ակադեմիկոս Վալերի Կարպովը։ 1991 թվականից` Իրբիտի քաղաքային ենթակայության արվեստի թանգարան։ 1995 թվականի դեկտեմբերին ՌԴ մշակույթի նախարարությունը թանգարանի հավաքածուն ճանաչել է «համառուսաստանյան նշանակության ազգային հարստություն»։ Փորագրանկարի ևնկարիմիակ մասնագիտացված թանգարանն է Ռուսաստանում։

Թանգարանի հավաքածուում կա մոտ 16 հազար նմուշ։ Այն բաժանված է երկու հիմնական բլոկի` «Փորագրանկարի և նկարի վարպետներ։ XV-XX դարերի Եվրոպա և Ռուսաստան» և «XX դարի ուրալյան արվեստի վարպետներ։ Գեղանկարչություն, գրաֆիկա, քանդակ, դեկորատիվ-կիրառական արվեստ»։

Թանգարանում կան եզակի հավաքածուներ, այդ թվում` եվրոպական տպագիր և օրիգինալ գրաֆիկայի հավաքածու, որը ներկայացված է իտալական, հոլանդական, ֆլամանդական, գերմանական, ֆրանսիական, անգլիական, իսպանական, շվեյցարական, ավստրիական, լեհական, բուլղարական, շվեդական, բելգիական և ամերիկյան ազգային դպրոցների ներկայացուցիչների աշխատանքներով։ Նրանց թվում են Ալբրեխտ Դյուրերը, Տիցիանը, Տինտորետտոն, Անտոնիս վան Դեյքը, Ռեմբրանդ վան Ռեյնը և այլք։

Թանգարանում պահվում է Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի բնօրինակ «Ապաշխարհող Մարիամ Մագդաղենացին» կտավը։

Հավաքածուներ
------------

* Փորագրանկարի և նկարի վարպետներ։ XV-XX դարերի Եվրոպա և Ռուսաստան
* XX դարի ուրալյան արվեստի վարպետներ։ Գեղանկարչություն, գրաֆիկա, քանդակ, դեկորատիվ-կիրառական արվեստ

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Աղբյուրներ
----------

* Ирбитский государственный музей изобразительных искусств на сайте Музеи России

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 311310929 · WorldCat VIAF: 311310929 |

 |
**«Արցախի կամուրջներ»** (անգլ.՝ The bridges of Artsakh, ռուս.՝ Мосты Арцаха), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2009 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 12-րդ գիրքը (Գիրք ԺԲ)։ Այն հեղինակել է հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Աշխատությունը ներկայացնում է Պատմական Հայաստանի Արցախ նահանգում գտնվող 98 կամուրջների պատմությունն ու ճարտարապետությունը։ Գրքում ներկայացված են նաև բովանդակությանն առնչվող պատմական և ժամանակակից արժեքավոր լուսանկարներ, գծապատկերներ, քարտեզներ; Այն հասցեագրված էհայկական ճարտարապետության և պատմության խնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետներին և ընթերցող լայն հասարակությանը։

«Արցախի կամուրջներ» գիրքը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ և հրատարակվել Արցախի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր զբոսաշրջության վարչությունը։ Գրքի հրատարակումը նվիրված է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակեպության հիմնադիր նախագահ ճարտարապետ Արմեն Հախնազարյանի հիշատակին։

Տես նաև
-------

* Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ
* Սամվել Կարապետյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Արցախի կամուրջներ» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2021-04-15 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
2. ↑  «Արցախի կամուրջները» (արխիվացված)։