| Ֆինանսական շուկաներ |
| --- |
|  |
| * Շուկա

---

* Բորսա
* Արժեթուղթ
 |
| Պարտատոմսերի շուկա |
| * Պարտատոմս
* Պարտատոմսի գնահատում
* Կորպորատիվ պարտատոմս
* Ֆիքսված եկամուտ
* Պետական պարտատոմս
* Բարձր ռիսկային պարտատոմսեր
* Մունիցիպալ պարտատոմսեր
 |
| Արժեթղթերի շուկա |
| * Հասարակ բաժնետոմս
* Արտոնյալ բաժնետոմս
* Անվանական բաժնետոմս
* Բաժնետոմս
* Բաժնետոմսերի շուկա
* Ֆոնդային բորսա
* Չեկ
* Հաշվարկային չեկ
* Դրամական չեկ
* Ակրեդիտիվ
* Կոնոսամենտ
* Արժեթղթերի կենտրոն
 |
| Ածանցյալ գործիքների շուկա |
| * Ածանցյալ գործիքներ
* Վարկային դերիվատիվ
* Ֆյուչերսային բորսա
* Հիբրիդային անվտանգություն
* Արժույթ
* Արժեթղթավորում
* Փոխարժեք
* Ապրանքային բորսա
* Դրամի շուկա
* ԱՆշարժ գույք

Վերաապահովագրում |
| Արտաբորսայական շուկա |
| * Ֆորվարդ
* Օպցիոն
* Սփոթ շուկա
* Սվոփ
 |
| Արտարժույթի շուկա |
| * Տարադրամ
* Տարադրամի փոխարժեք
 |
| 
Այլ շուկաներ |
| * Ապրանքային շուկա
* Փողի շուկա
* Վերաապահովագրության շուկա
* Անշարժ գույքի շուկա
 |
| Պրակտիկ առևտուր |
| * Քլիրինգային պալատ
* Ֆինանսական շուկայի մասնակիցներ
* Սինանսական կարգավորում
 |
| Ֆինանսական կազմակերպություններ |
| * Բանկեր
* Ներդրումային ընկերություններ
* Վարկային ընկերություններ
* Ապահովագրական ընկերություններ
* Հաշվարկային պալատ
* Առևտրային բանկ
* Մանրածախ բանկ
* Ներդրումային բանկ
 |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Պետական պարտատոմսը** (անգլերեն՝ Government bond) պարտքի երաշխիք է։ Պետական պարտատոմսը թողարկվում է կառավարության կողմից՝ պետական նախագծերի /ենթակառուցվածքներ, զբոսայգիներ, գրադարաններ/ իրականացման կամ ներքին պարտքը սպասարկելու նպատակով։

#### **ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՐՏԱՏՈՄՍԵՐԻ ԴՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ ԿՈՂՄԵՐ**

Ինչպես ցանկացած ներդրում, պետական պարտատոմսը ունի և՛դրական, և՛ բացասական կողմեր։ Պետական պարտատոմսը ապահովում է կայուն եկամուտ, ռիսկը ցածր է, ունի իրացվելիության բարձր մակարդակ, պետական պարտատոմսից ստացված եկամուտը չի հարկվում, սակայն շատ հաճախ եկամտաբերությունը լինում է շատ ավելի ցածր, քան այլ ոլորտներում ներդրում կատարելու դեպքում։ Հնարավոր է նաև, որ ակնկալվող եկամուտը լինի սղաճից ցածր։

#### **ՊԵՏԱԿԱՆ ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՐՏԱՏՈՄՍ**

**Պետական գանձապետական պարտատոմսը`** Հայաստանի Հանրապետության անունից լիազոր մարմնի կողմից ազգային արժույթով թողարկվող պարտատոմս է։ Պետական գանձապետական պարտատոմսերի անմիջական վաճառքը, հաշվառումը և սպասարկումը իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարությունը։ Պետական գանձապետական պարտատոմսեր ձեռք բերելիս պայմանագիր է կնքվում ներդրողների և պետության միջև։ Պետական գանձապետական պարտատոմս կարող են ձեռք բերել այն ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձինք, ովքեր ցանկանում են ներդնել իրենց խնայողությունները։ Պետական պարտատոմսերի սպասարկումն իրականացվում է առանց միջնորդավճարների, իսկ ստացված եկամուտը չի հարկվում պետության կողմից։

Պետական պարտատոմսերը Հայաստանի Հանրապետությունում լինում են կարճաժամկետ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ։ Միջնաժամկետ և երկարաժամկետ արժեկտրոնային պարտատոմսեր ձեռք բերելիս ներդրողներն իրենց եկամուտը ստանում են սահմանված ժամանակահատվածում` կիսամյակային պարբերականությամբ արժեկտրոնների միջոցով, իսկ պետական կարճաժամկետ պարտատոմսեր ձեռք բերելիս` սահմանված ժամկետի վերջում։

#### **ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ ԱՐԺԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ՊԱՐՏԱՏՈՄՍ**

Խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսերը տեղաբաշխվում են միայն Գանձապետական պահառու համակարգի միջոցով, ազատ վաճառքի ձևով, ՀՀ ֆինանսների նախարարի հրամանով սահմանված ժամանակահատվածում և վաճառվում են բացառապես ֆիզիկական անձանց։ Այս պարտատոմսերը կարող են թողարկվել 3 ամսից մինչև 25 տարի մարման ժամկետով և վաճառվել անվանական արժեքով կամ անվանական արժեքի նկատմամբ հավելավճարով։ Խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսեր ձեռք բերելիս ներդրողներն իրենց եկամուտն ստանում են սահմանված ժամանակահատվածում` եռամսյակային, կիսամյակային կամ տարեկան պարբերականությամբ արժեկտրոնների միջոցով։

Խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսերը գրավադրման, նվիրատվության և առք ու վաճառքի ենթակա չեն, սակայն հետգնման օրերին ներդրողներին հնարավորություն է ընձեռվում ցանկության դեպքում պարտատոմսերը հետ վերադարձնել թողարկողին և ստանալ մինչ հետգնման պահը հաշվարկված ամբողջ եկամուտը։

#### **ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ**

Նիդեռլանդների Հանրապետությունը առաջինն էր, որ Ամստերդամ քաղաքի պարտքը ֆինանսավորեց պարտատոմսերի միջոցով 1517թ։ Այդ ժամանակ միջին եկամտաբերությունը շուրջ 20% էր։

Կառավարության կողմից թողարկված առաջին պետական պարտատոմսը թողարկվել է Անգլիայում 1694թ՝ Ֆրանսիայի դեմ պատերազմը ֆինանսավորելու համար գումար հայթայթելու նպատակով։ Թողարկվել էր և՛ վիճակախաղի, և անուիտետ|**անուիտետի** ձևով։

Ավելի ուշ, Եվրոպական տարբեր երկրներ հետևեցին այդ օրինակին և հավերժ պարտատոմսեր թողարկեցին (մարման ժամկետ չունեցող)՝ պատերազմները և այլ պետական ծախսերը հոգալու համար։ Հարվերժ պարտատոմսերի օգտագործումը դադարեցվել է 20-րդ դարում և այսօր պարտատոմսերը թողարկվում են սահմանափակ ժամկետով։

Պետական պարտատոմսերը համարվում են ցածր ռիսկային արժեթղթեր, քանի որ պետությունը կարող է անհրաժեշտության դեպքում բաց թողնել շրջանառության մեջ անհրաժեշտ ծավալի թղթադրամ և դրանով իսկ մարել պարտքը, սակայն եղել են դեպքեր, երբ երկրները հրաժարվել են այդ տարբերակից և պարզապես նախընտրել են չմարել պարտքը, ինչպես օրինակ Ռուսաստանը 1998թ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Գանձապետական պահառու». *minfin.am*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 16-ին.
2. ↑  «Government bond» (անգլերեն). 2020 թ․ հոկտեմբերի 11. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
3. ↑  Chen, James. «Government Bond Definition». *Investopedia* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 16-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանի ֆոնդային բորսայում ցուցակված պետական պարտատոմսեր

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4182638-3 · LCCN: sh85056106, sh85127484 · Microsoft: 2780389337 · NDL: 00566391 |

 |