recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Անտիկլինորիում** (անտի ... + հունարեն χλινω—թեքում եմ, öρος—բարձրություն), երկրակեղևի խոշոր ու բարդ կառուցվածք ունեցող անտիկլինալային բարձրացում, որի առանցքային մասում մերկանում են հին և սովորաբար խիստ փոխակերպված (մետամորֆացված) ապարներ։

Նկարագրություն
--------------

Անտիկլինորիումներին հաճախ հարում են խոշոր ինտրուզիաներ։ Անտիկլինորիումը գոյանում է գեոսինկլինալային մարզերում՝ երկրակեղևի ինտենատիվ ծալքավոր շարժումների հետևանքով, որոնք ժամանակակից ռելիեֆում արտահայտված են որպես լեռնաշղթաներ (Մեծ և Փոքր Կովկաս, Ուրալ ևն)։ Բնութագրվում է կենտրոնական մասի ընդհանուր բարձրացումով, ունենում է հարյուրավոր կմ երկարություն և տասնյակ կմ լայնություն։ Շատ խոշոր անտիկլինորիումը կոչվում է մեգաանտիկլինորիում։ Անտիկլինորիումը կազմող անտիկլինալային ծալքերի առանցքային մակերևույթները մեծ մասամբ հովհարաձև են դասավորված, իսկ ծալքերի թեքվածությունն ու շրջվածությունը դեպի հարակից սինկվինորիամների կողմն է։ Անտիկլինորիումները սովորաբար բարդացված են վրաշարժերով, ընդ որում, խզման հարթությունները նույնպես ուղղված են դեպի հարակից սինկլինորիումները։

Տեսակներ
--------

Անտիկլինորիումները լինում են՝

* ժառանգված, երբ գոյանում են նախկին գեոանտիտիլինալներից
* հակադարձ, երբ գոյանում են նախկիև գեոանտիկլինալներից՝ նրանց շրջման հետևանքով։

Տարածվածությունը Հայաստանում
----------------------------

Հայաստանում անտիկլինորիումներ են Վայքի, Ուրծի, Ծաղկունյաց լեռնաշղթաները, Ալավերդու և Ղափանի հանքային շրջանները։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ ռուսական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 452)։*  |
Առցանց բանկային գործն իրականացնող սարքավորում։
**Առցանց բանկային գործ** կամ **առցանց բանկինգ** (անգլ.՝ Online banking), բանկային սպասարկման հեռակառավարման տեխնոլոգիաների ընդհանուր անվանում, որի միջոցով հաճախորդները հնարավորություն են ստանում առցանց՝ իրենց բանկային կազմակերպության կողմից նախատեսված ապահով կայքում դրամային գործառույթներ իրագործել։

Պատմություն
-----------

Առցանց բանկինգն առաջացել է համացանցի զարգացմանը զուգահեռ, երբ համացանցը վերածվեց ամբողջական կիբեռտարածության։ Ցանցը սկսեց դառնալ բոլորին հասանելի զանգվածային տեղեկատվության սպասարկման համակարգ։ Ինտերակտիվ բնութագրիչ շփումը ցանցի հետ հանգեցրեց նրան, որ առաջացավ առցանց միջոցով ծախսեր կատարելու հնարավորություն ստեղծելու անհրաժեշտություն։ Արևմուտքում առաջ եկան դիստանցիոն առևտրային ծառայություններ, որտեղ կարելի էր ծանոթանալ առաջարկվող ապրանքներին, տեսնել համակարգչի էկրանին դրանց նկարները և անմիջապես պատվիրել ապրանքը՝ լրացնելով համապատասխան տեղեկանքը։

Նման ծառայությունները հետագայում լրացվեցին նույն ցանցի՝ ապրանքի դիստանցիոն վճարման համակարգով՝ սկզբում կրեդիտ քարտերի միջոցով, այնուհետև ինտերնետով վճարման համար հատուկ մեխանիզմով։

Էլեկտրոնային հաշիվների ապահով մշակման համար գումնարներ էին ծախսվում, ինչը և գրավեց առաջատար համակարգչային կազմակերպությունների ուշադրությունը։ Արևմուտքում որոշ բանկեր սկսեցին ստեղծել վճարման ծառայություններ՝ ամբողջովին կենտրոնացված համացանցի վրա։ Ստեղծվեցին նաև մի քանի «վիրտուալ բանկեր», որոնց սպասարկումը հենց կատարվում էր համացանցի միջոցով։

Կառուցվածք
----------

Համացանցի հնարավորությունները կիրառվում են բանկի գրեթե բոլոր բնագավառներում՝ սկսած հաճախորդների հետ շփումից, մինչև այլ բանկերի հետ կապի մեջ լինելուց։

Համացանցում ցանկացած ֆինանսական կազմակերպության աշխատանքի առաջին քայլը սովորաբար լինում է սարդոստայնի օգտագործումը որպես գովազդի միջոց։

Երկրորդ քայլը՝ հաճախորդներին բանկի բազային մուտքի հնարավորություն տալն է։ Հաճախորդներին հնարավորություն է տրվում տեսնել իրենց վերաբերվող ֆինանսական տեղեկատվությունը։

Երրորդ քայլը՝ հաճախորդների հետ ինտերակտիվ փոխազդեցությունն է։ Այսպիսի փոխազդեցության շնորհիվ՝ հաճախորդը ստանում է ոչ միայն ֆինանսական տեղեկատվության մուտք, այլ նաև տեղեկատվության մեջ ուղղումներ կատարելու և անցկացնելու տարբեր հաշվարկներ։

Արևմուտքում արդեն գոյություն ունեն «վիրտուալ բանկեր», որոնք ընդհանրապես չունեն մասնաճյուղեր, և բոլոր գործարքները կատարում են համացանցով։

Գրականություն
-------------

* Յու. Ն. Կոնդրաշով «Առցանց բանկային գործի նախաբան»
**Լոշտակ սովորական**, դդմազգիների ընտանիքի բույս։ Բազմամյա խոտաբույս է, մոլախոտ, մագլցող ցողուններով, 2 - 3 մետր բարձրությամբ։ Արմատը մսալի է, հաստ, դառնահամ։ Ծաղկում է ամռանը, մեծ մասամբ գետահովիտներում, թփուտներում, աղբուտներում։

Բուժական նպատակով օգտագործվում է բույսի արմատը, ընդ որում, թարմ վիճակում, քանի որ չոր վիճակում արմատի բուժիչ հատկությունները նվազում են։ Այն հավաքում են գարնան կամ աշնան ամիսներին, մաքուր լվանում, կլորաձև կտրատում և օգտագործում։ Չորացնելու դեպքում հարկավոր է շարել թելին և չորացնել կախված վիճակում` հով, քամահարվող, ստվերոտ տեղում։

Քիմիական կազմը
--------------

Պարունակում է բրիոռեգին կոչվող խեժը, որն աչքի է ընկնում լուծողական ուժեղ ազդեցությամբ, ինչպես նաև դաբաղող նյութեր, գլիկոզիդներ, ֆիտոնցիդներ, եթերայուղեր։

Բուժական ազդեցությունը
----------------------

Լոշտակի թփերը
Լոշտակի ծաղիկները
Լոշտակի պտուղները
Հայտնի են լոշտակի արմատի ամոքիչ, լուծողական, միզամուղ, արյունահոսությունը դադարեցնող, հակաբորբոքային, հյուսվածքների վերականգնումն արագացնող հատկությունները։ Այս առումով այն լայն կիրառում է գտել ջղացավերի, փորկապությամբ ընթացող կոլիտների, ստամոքսի խոցերի, միզակապությունների, մաշկի էկզեմաների, չիբանների, թեփոտության, առատ դաշտանի, ռևմատիզմի դեպքում։ Արմատի եփուկը լավացնում է նաև ախորճակը և բարերար ազդեցություն թողնում ցածր թթվայնությամբ ընթացող գաստրիտների վրա, քանի որ առաջացնում է ստամոքսի հյութազատիչ և շարժողական գործառնությունների դրդում։ Բույսը ունի նաև որոշակիորեն արտահայտված հակաուռուցքային ազդեցություն։

Կիրառման եղանակները
-------------------

Թարմ բույսը արմատից կտրել և քսել մարմնի ցավոտ մասին «նստանյարդի և հոդերի բորբոքումներ»։ Թարմ հյութը քամելուց հետո քսել մաշկին, որը վերացնում է թարախային բշտերը և թարմացնում մաշկը։ Հյութը ճաշի գդալով օգտագործվում է նաև փորկապության դեպքում, ինչպես նաև ծառայում է որպես արյունահոսությունը դադարեցնող միջոց։

Փոշի արմատից
------------

Հանել արմատի կեղևը, մանր կտրատել և չորացնել արևի տակ, որից հետո աղալ ինչպես սուրճը։ Սա օգտակար է ինչպես ուռուցքների, այնպես էլ բրոնխիալ ասթմայի դեպքում։

Ջրաթուրմ արմատափոշուց
---------------------

Կես գդալ արմատափոշին երկու ժամ թրմել երկու բաժակ եռման ջրում և խմել քսան օր, օրական երեք անգամ, ուտելուց հետո։

Ոգեթուրմ
--------

Մեկ մաս արմատափոշին խառնել երեսուն մաս յոթանասուն աստիճան սպիրտի հետ։ Թողնել երեք օր` հաճախակի խառնելով այն։ Այնուհետև քամել թանզիֆով։ Խմել ջրով, քսան կաթիլ, օրական երեք անգամ, ուտելուց հետո։

Քսուք
-----

Մեկ թեյի գդալ արմատափոշին խառնել հարյուր գրամ արևածաղկի յուղին, ստացված խառնուրդով տրորել մարմնի ցավոտ մասը «հոդացավ»։

ՈԻշադրություն։ Քանի որ կա ալերգիայի վտանգ, հետևաբար չքսել մաշկի մեծ մակերեսի վրա։

Աղբյուրներ
----------

* Է. Ղուկասյան, «Բուժում դեղաբույսերով»։ Երևան, «Նարեկացի» հրատարակչություն, 1992 թվական, էջ 45
**Մարտուն Ալեքսանդրի Կոստանդյան** (հունվարի 21, 1980(1980-01-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ջութակահար, արվեստագիտության թեկնածու (2015)։ Նիկոլայ Կոստանդյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Մարտուն Կոստանդյանը ծնվել է 1980 թվականի հունվարի 21-ին Երևանում։ 1999 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի լարային ֆակուլտետը (Ս. Հախնազարյանի դասարան), 2000 թվականին՝ ասպիրանտուրան (ղեկ.՝ Է. Թադևոսյան)։ 2000 թվականին ավարտել է նաև Լովրանի (Խորվաթիա) կոնսերվատորիան (ասպիրանտասիստենտ)։

1994-1998 թվականներին հանդես է եկել «Սերենադ» կամերային նվագախմբի կազմում։ 2000 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում (2005 թվականին դարձել է փոխտնօրեն, 2010 թվականին՝ տնօրեն), 2010 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։

Հիմնադրել է Հայ-ֆրանսիական մանկական նվագախումբը (2015)։

Հեղինակել է միջազգային մի շարք նախագծեր, գիտական հոդվածներ, որոնք վերաբերում են Տ. Չուխաճյանի սիմֆոնիկ ստեղծագործությանը։

Որպես մենակատար՝ Մարտուն Կոստանդյանը հանդես է եկել համերգներով։

Պարգևներ
--------

* 2014 – Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ,
* 2017 – Ռոման քաղաքի «Պատվո նշան» շքանշան (Ֆրանսիա)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարտուն Կոստանդյան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Պոլիկլինիկա Սլովակիայի Կոշիցե քաղաքում
**Պոլիկլինիկա** (*պոլի* (հին հունարեն՝ *πόλι* - բազմաթիվ) և կլինիկա (*κλινική*, բուժել) բառարմատներից), բուժական կանխարգելիչ հիմնարկություն, որը արտահիվանդանոցային բժշկական մասնագիտական օգնություն է ցույց տալիս բնակչությանը։ Ամբուլատոր-պոլիկլինիկային հիմնարկները միավորված են հիվանդանոցների հետ, սակայն կան նաև ինքնուրույն պոլիկլինիկաներ։ Բոլոր պոլիկլինիկաներն ունեն կաբինետներ, ուր հիվանդներին ընդունում են մասնագետ բժիշկները՝ հիմնական բժշկական մասնագիտությունների գծով, ռենտգենաբանության և ֆիզիոթերապևտիկ բաժանմունքներ, կլինիկա-ախտորոշիչ լաբորատորիա և այլն։

Պոլիկլինիկան կատարում է նաև կանխարգելիչ աշխատանքներ, արդյունաբերական ձեռնարկություններում աշխատողների պարբերաբար զննումներ, նպատակային զննումներ հիվանդությունների (քաղցկեղ, տուբերկուլոզ, շաքարախտ), նախնական ձևերի հայտնաբերման նպատակով, կանխարգելիչ պատվաստումներ, բնակչության տարբեր խմբերի դիսպանսերացում են։ Ծառայությունն իրականացվում է ըստ բնակավայրի և աշխատավայրի։ Կան երեխաների համար, ինչպես նաև հատուկ բժշկական հիմնարկություններին կից առանձին Պոլիկլինիկաներ։ Մանկական պոլիկլինիկան ազմակերպում է երեխաների արտահիվանդանոցային բուժօգնությունը (նորածիններից մինչև 14 տարեկանը ներառյալ), ապահովում երեխաների առողջության, ֆիզիկական, նյարդա-հոգեկան զարգացման դիսպանսերային հսկողությունը, երեխաների և ծնողների սան-հիգիենային դաստիարակությունը։ Ինքնուրույն մանկական պոլիկլինիկաներն ունեն մանկաբուժական հիմնական բաժանմունքներ, մասնագիտացված (մանկական վիրաբուժության, քիթ-կոկորդ-ականջի, աչքի, երիկամային հիվանդությունների), ախտորոշիչ, բուժական ֆիզկուլտուրայի և մերսումների սենյակներ։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 354)։*  |
|  |
| --- |
| **Խռնդատ Մեղրու** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խլածաղկազգիներ (Scrophulariaceae) |
| **Ցեղ** | Խռնդատ *(Verbascum)* |
| **Տեսակ** | **Խռնդատ Մեղրու** *(V. megricum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Verbascum megricum***Hub.-Mor. |

**Խռնդատ Մեղրու** (լատ.՝ Verbascum megricum), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

30-40 սմ բարձրությամբ երկամյա բույս է, որի ծաղկաբույլը ողկուզանման է։ Դեղին պսակի տրամագիծը 12–18 մմ է։ Արմատամերձ վարդակի տերևները սպիտակ են, թաղիքե թավոտությամբ, քնարաձև, աստիճանաբար դեպի հիմքը փոքրացնող սեգմենտներով, նեղ ատամնավոր, խավոտ կոթունով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում տարածված է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Մեղրի, Ալդարա, Շվանիձոր, Նյուվադի գյուղերիի շրջակայք)։ Աճում է նաև Նախիջևանում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծովի մակարդակից 600-1700 մ բարձրությունների վրա, պիստակենու և կաղնու-գիհու նոսրանտառներում, շիբլյակում, ավազային կիսաանապատում, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Verbascum megricum
* GBIF: 3737840
* IPNI: 811273-1
* Plant List: tro-29205680
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:811273-1
* Tropicos: 29205680

 |

 |
|  |
| --- |
| **Խռնդատ մուգ մանուշակագույն** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խլածաղկազգիներ (Scrophulariaceae) |
| **Ցեղ** | Խռնդատ *(Verbascum)* |
| **Տեսակ** | **Խռնդատ մուգ մանուշակագույն** *(V. atroviolaceum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Verbascum atroviolaceum***Murb. |

**Խռնդատ մուգ մանուշակագույն**(լատ.՝ Verbascum atroviolaceum), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

25-30 սմ բարձրությամբ միամյա բույս է։ Ստորին տերևների թիթեղը երկար կոթուններով է, երկարավուն, նշտարաձև կամ երկարավուն, նեղ եռանկյուն է, հիմքում սեպաձև հատված կամ ականջուկներով, դեպի ցողունի վերևը աստիճանաբար փոքրացող է և նստադիր։ Երկարավուն ծաղկաբույլը նեղ է ողկուզանման, իսկ պսակը՝ մաքուր մանուշակագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Լոռու (Սարչապետ գյուղի շրջակայք) և Իջևանի (Բագրատաշեն, Քոբայր, Այրում, Ախթալա, Դեբեդ գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Հյուսիսային Օսեթիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 400-1400 մ բարձրությունների վրա, տափաստանացած լանջերին, շիբլյակում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Verbascum atroviolaceum
* GBIF: 3741597
* IPNI: 810771-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:810771-1

 |

 |
|  |
| --- |
| **Խռնդատ երևանյան** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խլածաղկազգիներ (Scrophulariaceae) |
| **Ցեղ** | Խռնդատ *(Verbascum)* |
| **Տեսակ** | **Խռնդատ երևանյան** *(V. erivanicum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Verbascum erivanicum*** |

**Խռնդատ երևանյան** (լատ.՝ Verbascum erivanicum), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մոնոկարպիկ բույս է։ 30-60 սմ բարձրությամբ ցողունները ստորին մասում ունեն մոխրագույն թաղիքե թավոտություն։ Արմատամերձ տերևները կոթուններով են, տերևաթիթեղը՝ երկարավուն կամ երկարավուն ձվաձև, իսկ ցողունային տերևները՝ նստադիր։ Ծաղկաբույլը հուրանաձև է, թույլ ճյուղավորված, փուխր և երկարացած, ծաղիկների փնջերը՝ միմյանցից խիստ հեռացած։ Պսակը գոգավոր է և դեղին։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում, Ագարակ ավանի շրջակայքում։ Տեսակը աճում է նաև Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 600-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին և ֆրիգանանման բուսականության մեջ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանի մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Ագարակ ավանի շրջակայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Verbascum erivanicum
* GBIF: 3739842
* IPNI: 811064-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:811064-1
* Tropicos: 29205664

 |

 |
**Ռեմոխոն** (Նաև *նարնջային ռեմոխոն*, իսպաներեն՝ remojón կամ remojón de naranja), տիպիկ է արաբական ծագում ունեցող անդալուսական խոհանոցին։ Այս նարնջային աղցանը ավելի շատ հայտնի է Գրանադա ու Կորդոբա և Հաէնե մարզերում։ Գոյություն ունի տարբեր տեղական բաղադրատոմսեր, բայց բոլորն էլ որպես հիմք վերցնում են նարինջն ու ձիթապտղի յուղը, որով հայտնի է Անդալուսիան։ Հաճախ ռեմոխոնը անվանում են նաև «նարինջ ձիթապտղի յուղի» մեջ կամ «նարինջ աղցանով»։

Ամենապարզ ձևով պատրաստված ռեմոխոնը մի ուրիշ բան է, ինչպես մաքրած ու մանր կտրտած նարնջի միջուկ, համեմված ձիթապտղի յուղով ու աղով կամ էլ շաքարավազով, համից կախված։ Քաղցր ռեմոխոնը հանդիսանում է շատ լավ աղանդեր։

Ավելի բարդ բաղադրատոմսերում օգտագործվում է լրացուցիչ բաղադրամասեր, ավելի հաճախ բակալյաու։ Մեկ-մեկ ավելացնում են նաև ձիթապտուղ, եփած ձու, սոխ, սխտոր, պղպեղ, կարտոֆիլ և տոմատի մածուկ։

Տես նաև
-------

* Մալագայական աղցան

Աղբյուրներ
----------

* Соломоник Т. Синельников С. Лазерсон И. Европейская шкатулка. Кулинарные шедевры мира. — СПб: Издательский Дом «Нева», 2006. — 368 с. илл.
* Ремохон де Дуркаль, Гранада (իսպ.)
Բելեքի կենտրոնական մզկիթը իր մինարեներով
**Բելեք** (թուրքերեն՝ Belek), քաղաք- հանգստավայր Թուրքիայի հարավարևմտյան մասում, Անթալիայի մարզում։ Քաղաքը գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին։

Բելեքը Թուրքիայի ամենաերիտասարդ հանգստավայրերից մեկն է։ Զբոսաշրջության զարգացման սկիզբը Բելեքում համարվում է 1984 թվականը։ Որոշ ժամանակ անց արդեն Բելեքը համաշխարհային ճանաչում ունեցող հանգստավայրերից մեկը դարձավ։ Տուրիզմի զարգացման հիմնական խթաններից մեկը հանդիսացավ գոլֆը։ Բելեքը գոլֆի ամենահայտնի կենտրոններից մեկն է ոչ միայն Թուրքիայում, այլև ամբողջ աշխարհում։ Բելեքում են գտնվում նաև Թուրքիայի լավագույն ֆուտբոլի դաշտերը, ի շնորհիվ տեղի կլիմայի։ Ձմեռային ամիսներին մարզումների համար այստեղ են գալիս ֆուտբոլիստներ Եվրոպայից և Ասիայից։ Այստեղ կարելի է հանդիպելի բազմաթիվ հայտնի ֆուտբոլիստների։

Բելեքի տարածքում չի պահպանվել պատմական որևիցե մի հուշարձան, սակայն ի շնորհիվ իր աշխարհագրական դիրքի, հնարավորություն է ընձեռնվում այցելելու Անթալիայի մարզի բոլոր տեսարժան վայրերը։ Բելեքի հյուրանոցները ընդունում են զբոսաշրջիկներ աշխարհի տարբեր երկրներից։ Շատ հաճախ Բելեքին անվանում են նաև «Անթալիայի մարգարիտ»։

Կլիմա
-----

Բելեքը գտնվում է Միջերկրածովյան կլիմայի տարածքում` խիստ արտահայտված շոգ և չոր ամռան և մեղմ անձրային ձմռան առկայությամբ։ Միջին ջերմաստիճանը ձմռանը կազմում է 10 °C-ից ցածր։ Ամառային ջերմաստիճանի գագաթնակետը հասնում է մինչև 45 °C: Ձմեռային ամիսներին ծովի ջրի աստիճանը կազմում է մոտ 17 °C, իսկ ամառային ամիսներին մոտ` 27 °C: Հանգստյան ամենահարմար ամիսներն են մայիսից մինչև սեպտեմբեր ժամանակահատվածը, երբ Բելեքում գերակշիռ է շոգ, պարզ, անքամի եղանակը` մինիմալ տեղումներով :

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *К. Филиппович* Թուրքիայի Բելեք քաղաքի կլիման և եղանակը www.hierapolis-info.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիճամփորդն ունի ***Belekին*** առնչվող զբոսաշրջային տեղեկատվություն։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 5300434-6 · LCCN: n2008027179 · VIAF: 132752746 · WorldCat VIAF: 132752746 |

 |
**Մալայան կղզեխումբ** (մալայերեն՝ *Kepulauan Melayu*), երկրագնդի ամենամեծ կղզեխումբն է։ Ներառում է Մեծ Զոնդյան, Փոքր Զոնդյան, Մոլուքյան, Ֆիլիպինյան և այլ մանր կղզիներ (չի ներառում Նոր Գվինեան, որը պատկանում է Օվկիանիային)։ Ամենամեծ կղզիներն են Կալիմանտանն ու Սումատրան։ Ամենախիտ բնակեցված կղզին Ճավան է։

Մալայան կղզեխմբի կղզիները առանձին մասերի բաժանված մեծ ցամաքի մնացորդներ են։ Նրանցից ոչ հեռու ընկած են Խաղաղ և Հնդկական օվկիանոսների ամենախոր իջվածքները։ Շատ կղզիներում լեռներն առաջացել են Ալպ-Հիմալայան լեռնագոյացման ժամանակաշրջանում։ Նրանք բաժանված են բեկվածքներով։ Բեկվածքների գծերի երկարությամբ կան ավելի քան 330 հրաբուխներ, որոնցից ավելի քան հարյուրը գործող են։ Ամենահայտնին Կրակատաու հրաբուխն է։ Հաճախ լինում են երկրաշարժեր։ Նախալեռնային կտրվածքներում կա նավթ։ Կղզիների մի մասը կազմված է ավելի հին լեռնային ապարներից և հայտնի է անագի հանքաքարերի խոշոր պաշարներով։

Կղզեխմբի հասարակածային դիրքի հետ են կապված բարձր ջերմաստիճանները և առատ տեղումներն ամբողջ տարվա ընթացքում։ Դաշտավայրերում ջերմաստիճանը պահպանվում է մոտավորապես +25° +28 °C-ի սահմաններում։ Տարվա ընթացքում լինում են 2000 մմ տեղումներ, լեռներում ` մինչև 5000 մմ։

Խոնավ դաշտավայրերում և նախալեռներում տարածված են հասարակածային անտառները, որտեղ աճում են արմավենիներ, ֆիկուսներ, հնդկեղեգ։ Խիտ բնակեցված շրջաններում անտառները ոչնչացված են, նրանց տեղում առաջացել են սավաննաներ։ Անտառներից նվաճված ազատ տարածություններում տարածվում են բրնձի, շաքարեղեգի դաշտեր, բանանի, կաուչուկատու ծառերի, մեխակի, պղպեղի ծառերի, թեյի թփի պլանտացիաներ։ Դրանցից բարձր վայրերում աճում են արմավենիներ (կոկոսյան և այլն)։ Լեռներում աճում են մառախուղի մեջ կորած խոնավ անտառներ։

Ճավա կղզու մի մասը և հասարակածից դեպի հարավ ընկած մանր կղզիները մտնում են հարավային մերձհասարակածային գոտու մեջ։ Այդ շրջաններում տարածված են մշտադալար և տերևաթափ լինող անտառներ ու սավաննաներ։ Հյուսիսային մերձհասարակածային գոտում գտնվում է Ֆիլիպինյան կղզիների մեծ մասը։

Մալայան կղզեխմբում տարածվում են հետևյալ պետությունները` Ինդոնեզիա (գրեթե ամբողջովին), Մալայզիա (մասամբ), Բրունեյ, Արևելյան Թիմոր և Ֆիլիպիններ։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ *Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու*։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 52։ ISBN 99941-56-03-9


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4037195-5 · NKC: ge320713 · VIAF: 248519377 · WorldCat VIAF: 248519377 |

 |
Մալաք Թավուսի պատկերը
**Մալաք Թավուս** (թարգմանությունը՝ *«հրեշտակ-սիրամարգ»*), եզդիականությունում գլխավոր հրեշտակն է։ Սիրամարգը խորհրդանշում է բազմազանությունը, ամրությունը և իշխանությունը։ Աստված տվել է ամբողջ աշխարհը յոթ հրեշտակների, այդ թվում Մալաք Թավուսին։

Ավանդություն
------------

Ըստ եզդիական հավատալիքների, Աստված տիեզերքն ստեղծել է Մալաք Թավուսի օգնությամբ՝ նրա հետ միասին։ Իսկ որոշ բանավոր լեգենդներում էլ նա է անմիջապես հանդես գալիս որպես արարիչ։ Մալաք Թավուսը եզդիական դավանանքում երբեմն հանդես է գալիս որպես աստված, երբեմն՝ նրա տեղակալ, երբեմն էլ՝ որպես նախկինում աստծու մերձավոր և հետագայում դրախտից վտարված հրեշտակ։ Մալաք Թավուսի կերպարի վերջին ընկալումը եզդիական հավատալիքներում բավական թույլ է արտահայտված։ Եզդիական սույն աստվածությանը վերագրվել է ավելի շուտ եզդիների նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված իսլամադավան հարևանների կողմից՝ Արևելքում տարածված հայտնի այն ավանդության ազդեցությամբ, ըստ որի Սատանան նախկինում եղել է Աստծո մերձավոր հրեշտակներից, ով դրդել է Ադամին ու Եվային ուտելու արգելված ցորենի հասկերը (աստվածաշնչային ավանդության խնձորի փոխարեն), և դրանով պատճառ դարձել վերջիններիս վտարմանը դրախտից։ Ըստ արևելյան նույն ավանդության, Սատանային օգնել է Օձը՝ նրան իր բերանում թաքցրած դրախտ մտցնելով։ Աստված զայրանում է այդ արարքի համար և Սատանային վտարում է դրախտից, իսկ Օձին՝ զրկում ձեոքերից ու ոտքերից և դատապարտում հավերժ սողալու երկրի վրա։

Մալաք Թավուսը եզդիների ծիսական առարկաների համակարգում պատկերվում է աքաղաղի կերպարանքով՝ ամրացված աշտանակին։ Նման ձևի պղնձե արձանիկներ պահվում են Լալեշում և ամեն տարի ղավալների (եզդի հոգևորականության ստորին դասերից մեկը) կողմից պտտեցվում են եզդիաբնակ շրջաններում։ Դրանց միջոցով հավատացյալ համայնքից նյութական հանգանակություն է գանձվում՝ հօգուտ հոգևոր կենտրոնի։ Այդ արձանիկները կոչվում են սանգակներ և խիստ գաղտնի են պահվում այլադավաններից[1]։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գ. Ս. Ասատրյան, Ա. Պ. Փոլադյան, «Եզդիների դավանանքը». Պատմաբանասիրական հանդես, 1989, № 4, էջ 131-150
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աբրահամ Կոստանդնուպոլսեցի (այլ կիրառումներ)

**Աբրահամ Կոստանդնուպոլսեցի** (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XVI ֊ XVII դարերի հայ ինքնուս կենդանաբան։ Ապրել և ստեղծագործել է Կոստանդնուպոլսում։

1611 թվականին գրել է «Պատմութիւն անասնոց և գազանաց, չորքոտանեաց, սողնոց և թիւնաւորաց, թռչնոց և մարդկան, ծովային ձկանց և անասնոց և գազանաց և այլ ժժմակաց ծովու և ցամաքի» մեզ հասած հայերեն ամենահին կենդանաբանական աշխատությունը (Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռագիր № 1418)։ Օգտվելով վեց լեզուներով աղբյուրներից և սեփական դիտողությունների ու լսածի հիման վրա Աբրահամ Կոստանդնուպոլսեցին տվել է 180 կենդանիների՝ չորքոտանիների (դրանց մի մասի մորթու կամ մուշտակի), թռչունների, ձկների, խեցեմորթների, միջատների, առասպելական կենդանիների ու մարդկանց («սովորաբար Հրեշք կոչվածքն») նկարագրությունը՝ հաճախ ուղեկցելով առասպելաբանություններով և բարոյախոսական գրքերից քաղած նյութերով։

Աբրահամ Կոստանդնուպոլսեցին կրկնել է XVI դարի նշանավոր կենդանաբանների (Գեսներ, Ռոնգելեն, Բելոն, Ալգրովանդի) գործածած դասակարգումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 41.
2. 1 2 3  Խմբագրական կոլեգիա, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 1 (խմբ. Վիկտոր Համբարձումյան), Ե. «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1974, էջ 41 — 720 էջ։
3. 1 2  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 15, էջեր 15 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։

Գրականություն
-------------

* Տեր-Պողոսյան Ա. Բիոլոգիական մտքի զարգացումը Հայաստանում սկզբից մինչև XVIII դարը, Ե. 1960

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 41)։*  |
Արքայական դամբարան
**Նորվեգիայի արքայական դամբարան** (նորվ.՝ Det kongelige mausoleum), դամբարան Օսլոյի Աքերսհուս ամրոցում։ Հիմնադրվել է 1948 թվականին։

Տեղեկություններ
---------------

Արքայական դամբարանում գտնվում են երկու սարկոֆագներ։ Սպիտակ մարմարե սարկոֆագում հանգչում են Հոկոն VII-ը (1872–1957) և թագուհի Մոդ Մեծբրիտանացին (1869–1938), կանաչ սարկոֆագում՝ Նորվեգիայի թագավոր Օլաֆ V (1903–1991) և գահաժառանգ Մարթա Շվեդացին (1901–1954):

Արքայական դամբարանում են գտնվում նաև Նորվեգիայի թագավոր Հակոն V-ի (1270–1319) և թագուհի Էվֆիմիա Ռուգենացու (1270–1312), ինչպես նաև թագավոր Սիգուրդ Խաչակրի (1090–1130) մասունքները։ Մասունքներն այստեղ են տեղափոխվել Օսլոյի սուրբ Մարիամ եկեղեցուց և Հալվարդ տաճարից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  King Haakon VII
2. ↑  Queen Maud
3. ↑  King Olav V
4. ↑  Crown Princess Märtha

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Արքայական դամբարան (Նորվեգիա)** կատեգորիայում։ |
|  |
| --- |
| **Խռնդատ հիանալի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խլածաղկազգիներ (Scrophulariaceae) |
| **Ցեղ** | Խռնդատ *(Verbascum)* |
| **Տեսակ** | **Խռնդատ հիանալի** *(V. formosum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Verbascum formosum***Schrank |

**Խռնդատ հիանալի** (լատ.՝ Verbascum formosum), խլածաղկազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սպիտակ թաղիքային թավոտությամբ մոնոկարպիկ բույս է, որն ունի 1 մ բարձրությամբ ցողուն։ Վարդակային տերևները երկարավուն են, ցողունայինները՝ ձվաձև, սեպաձև, կարճ կոթերով կամ նստադիր։ Ծաղկաբույլը երկար հասկանման ողկույզ է։ 3-6 սմ տրամագծով պսակը մեծ է և դեղին, մեջտեղում մեծ, սև, մանուշակագույն պուտով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի (Չինչին, Կողբ, Այգեպար, Մոսես, Կալաչա, Նոյեմբերյան, Հաղթանակ գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Դաղստանում, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 600-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ժայռերի միջև, ճանապարհների մոտ, անտառներում, բացատներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Verbascum formosum
* EUNIS: 184217
* GBIF: 3739601
* iNaturalist: 867278
* IPNI: 811101-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:811100-1
* Tropicos: 29205667

 |

 |
Նիկոլո Մաքիավելի
**Մաքիավելլիզմ**, տերմին է քաղաքագիտության մեջ, որը նշանակում է բռնի ուժի վրա հիմնված քաղաքականություն, բարոյական նորմերի և նման հատկությունների հետ մղում։ Տերմինը առաջացել է իտալական փիլիսոփա Նիկոլո Մաքիավելիի անունից, և կապվում է նրա «Տիրակալը» գրքում սահմանված մտքերի հետ։ Առօրյա օգտագործման ժամանակ համապատասխանում է այնպիսի հասկացություններին, ինչպիսիք են «խորամանկությունը» և «հավատուրացությունը», ձեռք բերելով փոխաբերական իմաստներ։ Հետագայում այդ կարծրատիպը հետազոտվել է հոգեբանության մեջ, որպես ֆենոմեն, և տերմինը օգտագործվում էր, որպես համապատասխան անհատների բնավորությունների ընդհանրություն, արդեն քաղաքականությունից դուրս։

Քաղաքական ոճ
------------

Քաղաքագիտության կոնտեքստում «մաքիավելլիզմ» տերմինը սովորաբար կապվում էր կոշտ, կենտրոնացված քաղաքականության մասին Մաքիավելիի «Տիրակալը» գրքում թելադրված մտքերի հետ, կողմնորոշվելով որոշումների մեջ՝ նախ և առաջ հօգուտ պետությանը, առաջնորդվելով սառը դատողությամբ, ոչ թե բարոյական-էթնիկական նորմերով։

Այս ամենի հետ մեկտեղ պետք է ուշադրություն դարձնել այն փաստի վրա, որ Մաքիավելին լավագույն պետական ձև էր համարում հանրապետությունը։ Այն դեպքում, երբ իտալական իրականությունը (իտակալան պետությունների միջև անդադար թշնամությունը, որոնք ենթարկվում էին օրատների հարձակումներին) պահանջում էր միապետության հաստատում, Մաքիավելին համոզված էր, որ միայն ուժեղ պետության դեպքում է հնարավոր ստեղծել անկախ իտակալան պետություն, օտար լծից ազատ։ Հենց այդ պետության ստեղծման համար նա արդարացնում է ցանկացած միջոցներ, ինչպիսիք են՝ բռնությունը, սպանությունը, խաբեբայությունը, դավաճանությունը։

Անհատի հոգեբանական գիծը
-----------------------

Հոգեբանության մեջ «մաքիավելլիզմ» հասկացությունը սկսել են օգտագործել ամերիկյան հոգեբաններ Ր.Քրիստին և Ֆ.Գեյզը, որոնք մշակել են հատուկ «Մաքիավելլիզմի սանդղակ»։

Հասկացության իմաստը կայանում է հոգեբանության երեք հիմնական բաղադրիչներից.

1. **Վարքագիծ**։ Միջանձնային փոխազդեցության ընթացքում մանիպուլյացիային բնորոշ գծերի տեխնիկայի օգտագործում։ Կարևոր է նշել, որ մաքիավելլիստը միշտ գիտակցաբար է մանիպուլյացիայի դիմում, իր շահերի համար, օգտագործելով շողոքորթության, խաբեբայության, կաշառակերության տեխնիկաները։
2. **Վերաբերմունք**։ Մարդկաց հանդեպ ցինիկ վերաբերմունքը, նրանց դիտելով, որպես թույլ և հասարակության ճնշումից կախված անձիք։ Մաքիավելլիստները մարդկանց դիտում են ոչ թե որպես մարդիկ, այլ որպես միջոց՝ իրենց նպատակներին հասնելու համար։
3. **Հասարակության բարոյականության նորմերի անտեսում**, երբ այն խանգարում է հասնել ցանկալի արդյունքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Словарь иностранных слов. М.: Русский язык, 1988. — С.290.
2. ↑  Ср.: Макиавелли Н. указ. ст. в БСЭ.
3. ↑  
*Кристи Р. Гейз Ф.* **Шкала макиавеллизма**.
4. ↑  
*Вихман А. А.* **Обманная активность в структуре интегральной индивидуальности человека**. — 2009.
5. ↑  
*Знаков, Виктор Владимирович.* **Макиавеллизм: психологическое свойство личности и методика его исследования**.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119709045 · GND: 4168418-7 · NKC: ph122534 |

 |
**Յոհան Առնոլդ Էբերտ** (գերմ.՝ Johann Arnold Ebert, փետրվարի 8, 1723(1723-02-08), Համբուրգ, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն - մարտի 19, 1795(1795-03-19), Բրաունշվայգ, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն), գերմանացի բանաստեղծ և գեղարվեստական թարգմանությունների հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

1743 թվականից սովորել է աստվածաբանություն, իսկ ավելի ուշ` Լայպցիգի համալսարանում սովորել է բանասիրություն։

1748 թվականին ընկերների օգնությամբ ընդունվել է Collegium Carolinum, որտեղ սովորել է անգլերեն։

Պատանեկության տարիներին սկսել է բանաստեղծություններ գրել բանաստեղծ Ֆրիդրիխ ֆոն Հագեդորնի ուժեղ ազդեցությամբ, որը քաջալերում էր Էբերտի հետաքրքրությունը անգլերենի և գրականության նկատմամբ։

Ընկերություն է արել Յոհան Քրիստոֆ Գոտշեդի գրական շրջանակի բանաստեղծների, այդ թվում` Ֆրիդրիխ Կլոպշտոքի, Քրիստիան Գելերտի, Ռաբեներ Գոտլիբի և Ի. Շլեգելի հետ։

1753 թվականին նա դարձել է պրոֆեսոր և դասախոսություն է կարդացել պատմություն առարկայից։ 1770 թվականին Էբերտը սկսել է դասավանդել հունարեն։ 1775 թվականին Բրաունշվայգում դարձել է Սուրբ Կիրիակի եկեղեցու կանոնիկոսը։ 1780 թվականին նշանակվել է խորհրդական։

1751 թվականին նա մեծ համբավ է ձեռք բերել Էդուարդ Յունգի «Գանգատ, կամ Գիշերային մտքեր կյանքի, մահի և անմահության մասին» ինը գրքերը թարգմանելու համար, որը մեծ նշանակություն է ունեցել այդ դարաշրջանի գրականության ոճի ձևավորման համար։

Նրա «Episteln und vermischte Gedichte»-ը (1789 թվական) առանձնանում է իր ժամանակի քնարականությամբ, թեթևությամբ և գեղարվեստական պարզությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Գրականություն
-------------

* Annett Lütteken. «Ebert, Johann Arnold.» Braunschweigisches Biographisches Lexikon: 8. bis 18. Jahrhundert, ed. Horst-Rüdiger Jarck, Dieter Lent et al. Braunschweig: Appelhans, 2006, ISBN 3-937664-46-7, p. 183.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16130826p · CONOR: 309909603 · GND: 100116523 · ISNI: 0000 0001 2139 7869 · LCCN: no2002031829 · NKC: mzk2009510800 · NLP: A11263428 · NTA: 131120859 · SUDOC: 074059386 · VIAF: 5842149068627765730006 · WorldCat VIAF: 5842149068627765730006 |

 |

 |
**Ֆեոդոր Դոստոևսկու գրական-հուշարձանային թանգարան**, ռուս գրող Ֆեոդոր Դոստոևսկուն նվիրված 6 թանգարաններից մեկը, որ գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգում։

Թանգարան բացելու մտադրություն ուներ Դոստոևսկու այրին՝ ԱննաԴոստոևսկայան։ 1917 թ. նա լքեց Պետրոգրադն ումեկ տարի անց Ղրիմում մահացավ մենակության մեջ՝ իր երեխաներից ու թոռներից հեռու։ Դոստոևսկու ապրած տան իրերը նրա կինը տեղափոխվելուց առաջ հանձնել է պահպանության, սակայն դրանք հետագոյւմ կորել են, իսկ արխիվային նյութերը, որոշ բացառություններով, տեղ են գտել պետական արխիվներում։

1960-ական թթ. թանգարան բացելու նախաձեռնությամբ հանդես եկավ ճարտարապետ-նկարիչ Գ. Պիոնտեկը. թանգարանը պիտի բացվեր Կուզնեչնի փողոցում գտնվող այն տանը, որտեղ գրողն անցկացրել էր իր վերջին տարիները։ Նշված տանը Դոստոևսկին ընտանիքի հետ բնակություն է հաստատել 1878 թ. հոկտեմբերին և ապրել մինչ իր մահը՝ 1881 թ. հունվարի 28-ին (փետրվարի 9)։

Թանգարանը բացվել է գրողի ծննդյան 150-ամյակի կապակցությամբ 1971 թ.։ Թանգարանի կազմակերպման գործում մեծ ներդրում է ունեցել գրողի թոռը՝ Անդրեյ Ֆյոդորի Դոստոևսկին (1908—1968), ով հավաքել է իր նշանավոր պապի հիշատակին նվիրված արժեքավոր հավաքածուն, որն էլ հետագայում դարձել է թանգարանի ցուցադրության հիմքը։ Ընտանեկան մասունքներից թանգարանին է հանձնել նաև Դոստոևսկու բարեկամուհի Մարիա Սավոստյանովան։

ԹԱնգարանն զբաղեցնում է երկու հարկ։ Երկրորդ հարկում են գտնվում գրողի բնակարանն ու հիմնական ցուցադրությունը։ Գրողի բնակարանն զբաղեցնում է անկյունային դիրք այնպես, ինչպես նրա զբաղեցրած մյուս 20 բնակարաններից գրեթե բոլորը։ Բնակարանի ներքին տեսքը վերականգնվել է ըստ ժամանակակիցների հուշերի ու արխիվային նյութերի։ Այնտեղ ներկայացված են գրողի իրերն ու գրքերը, որ թանգարանին են նվիրել Դոստոևսկու ժառանգները։ Ցուցադրությունը պատմում է գրողի կյանքի ու ստեղծագործության մասին։

Թանգարանի առաջին հարկի ցուցասրահներում անցկացվում են ժամանակակից նկարիչների աշխատանքների ցուցահանդեսներ, գրական ու երաժշտական երեկոներ, կինոդահլիճում ցուցադրվում են Դոստոևսկու ստեղծագործությունների հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆեոդոր Դոստոևսկու գրական-հուշարձանային թանգարան Սանկտ Պետերբուրգում
* Դոստոևսկու Պետերբուրգը Գ. Պիոնտեկի աչքերով
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չեխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Չեխովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Чехова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ազով քաղաքում։ Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մոսկովյան փողոցից և ավարտվում Կալինինի, Սևաստոպոլսկայա, Խաղաղության, Մակարովսկու փողոցների ստեղծած օղակաձև հանգույցում։ Երկարությունը 500 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Ազով քաղաքի Չեխովի փողոցը սկսվում է Մոսկովյան փողոցից, հատում է Լենինգրադյան, Տոլստոյի, Լենինի, Պուշկինի փողոցները և ավարտվում Կալինինի, Սևաստոպոլսկայա, Խաղաղության, Մակարովսկու փողոցների ստեղծած օղակաձև հանգույցում։ Երկարությունը 500 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 13 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 5 շենք, իսկ աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 8 շենք։

Չեխովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346780։

Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող և դրամատուրգ, մասնագիտությամբ բժիշկ, կարճ պատմվածքների լավագույն վարպետներից մեկի՝ Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։

Աղբյուրներ
----------

* Улица Чехова в Азове
* Подробная карта улица Чехова, город Азов со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Чехова, г. Азов
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չեխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Չեխովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Чехова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Դոնեցկ քաղաքում։ Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սերաֆիմովիչի փողոցը Խաղաղության պողոտային կապող ճանապարհից և ավարտվում 6-րդ անցուղի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 300 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Ռոստովի մարզի Դոնեցկ քաղաքի Չեխովի փողոցը սկսվում է Սերաֆիմովիչի փողոցը Խաղաղության պողոտային կապող ճանապարհից և ավարտվում 6-րդ անցուղի փողոցի հետ հատումով։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 300 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 22 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 11 շենք, իսկ աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ նույնպես 11 շենք։

Չեխովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346332։

Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող և դրամատուրգ, մասնագիտությամբ բժիշկ, կարճ պատմվածքների լավագույն վարպետներից մեկի՝ Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։ Չեխովը սերտորեն կապված է Ռոստովի մարզի և, մասնավորապես, Տագանրոգ քաղաքի հետ, որտեղ նա ծնվել է։

Աղբյուրներ
----------

* Улица Чехова в Донецке

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Чехова, г. Донецк
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չեխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Չեխովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Чехова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Սոցպոսյոլոկ միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ռոստովսկայա փողոցից և ավարտվում Օկտյաբրսկայա փողոցի հետ հատվելով։ Երկարությունը 300 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Չեխովի փողոցը գտնվում է Սոցպոսյոլոկ միկրոշրջանում, որը մասնավոր հատվածի տեղում սկսել է կառուցապատվել 1950-ական թվականներին։ Այն սկսվում է Ռոստովսկայա փողոցի հետ խաչմերուկից, հատում է Գագարինի փողոցը և ավարտվում Օկտյաբրսկայա փողոցի հետ հատվելով։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 300 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 12 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 5 շենք, իսկ աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 7 շենք։

Չեխովի փողոցը գտնվում է իրեն զուգահեռ Կուլտուրայի և Մայակովսկու փողոցների միջև։ Չեխովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346357։

Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող և դրամատուրգ, մասնագիտությամբ բժիշկ, կարճ պատմվածքների լավագույն վարպետներից մեկի՝ Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։

Աղբյուրներ
----------

* Улица Чехова в Красном Сулине
* Подробная карта улица Чехова, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Чехова улица на карте Красного Сулина.
**Միխայիլ Ֆեոդորովիչ Օվչիննիկով** (դեկտեմբերի 27, 1913(1913-12-27) կամ դեկտեմբերի 27 1913 (հունվարի 9 1914), Q15255210?, Q4361595?, Վերխնեուրալսկի շրջան, Չելյաբինսկի մարզ - 1989 կամ 1987), ռուս արձակագիր, լրագրող, դրամատուրգ, կինոսցենարիստ, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1942 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Միխայիլ Օվչիննիկովը ծնվել է Մերձուրալյան Սուխտելի կազակական ստանիցայում։ Փոքր հասակում զրկվել է ծնողներից։ Մեծացել է Կոնգուրսկի աշխատանքային կոմունայում։ Աշխատել է որպես փականագործ, կինոմեխանիկ։ 1937 թվականից մշտական բնակություն է հաստատել Հայաստանում։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

1937 թվականին Երևանի Կոնստանտին Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնում բեմադրվել են նրա «Վաղը», «Շրջադարձ» (1956), «Փարիզի աղջամուղջում» (1965), 1950 թվականին Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնում՝ «Խիզախում» դրամաները։

Հայֆիլմը նրա սցենարներով նկարահանել է «Ակն ընդ ական» (1941), «Ինչու է աղմկում գետը» (1958), «Տասներկու արբանյակներ» (1960), «Դժվար անցում» (1962), «Կրակոց սահմանի վրա» (1972) կինոնկարները։

Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Հանդիպում հերոսի հետ» (1940), «Իմ բարեկամներն ու ծանոթները» (1948), «Պատահական հանդիպումներ» (1959), «Դժվար անցում» (1962), «Հատուկ առաքելություն» (1979) գրքերը։

Երկեր
-----

* Պիեսների ժողովածու (գիրք երկրորդ), 1951 թ
* Պիեսների ժողովածու, 1952 թ
* Պիեսների ժողովածու, 1955 թ
* Խիղճը (պիես մեկ գործողությամբ), Ե. Հայպետուսմանկհրատ, 1956, 32 էջ։
* Նվիրական երգ (պիես մեկ գործողությամբ, երկու պատկերով), Ե. Հայպետհրատ, 1958, 27 էջ։ Թարգմ.՝ Արտաշես Բաբայան։
* Աղմկում է Արաքսը (ակնարկներ սահմանապահների մասին), Ե. Հայաստան, 1968, 95 էջ։

### Մամուլ

* Խոտանի դեմ։ «Գրական թերթ», 1948, № 1:

Աղբյուրներ
----------

Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 576 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 9669154260719724480000 · WorldCat VIAF: 9669154260719724480000 |

 |
**Ս. Ջելալյան** (- 1915, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Բարձրագույն բժշկական կրթություն է ստացել և բժիշկ է աշխատել։

1915 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին օսմանյան կառավարությունը Խարբերդում և Մեզիրեում իրականացրել է բազմաթիվ հայ մտավորականների ձերբակալություններ։ Թուրք ոստիկանները նրանց շղթայակապ տարել են փողոցներով ու շուկաներով, և գազազած թուրք ամբոխը նրանց վրա քարեր է նետել, հարվածել, ծեծել։ Նրանց բոլորին բանտարկել են Մեզիրեի բանտում և կտտանքների ենթարկելով փորձել տեղեկություններ կորզել զենքեր, ռումբեր և քաղաքական գաղտնիքներ թաքցնելու մասին։ Կեսգիշերին, արաբկիրցի ոստիկան Ալի օնբաշին բանտապահ Հասան Էֆենդիի հետ եկել է բանտ և հրամայել, որ մեկ առ մեկ դուրս գան և Եդեսիա տեղափոխվելու պատրաստվեն։

Բժիշկ Նշան Նահիկյանը համարձակորեն առաջ գալով ասել է. «Եթե դուք մեզ իրոք Եդսիա պիտի ուղարկեք, ավելի լավ է, որ ցերեկով ուղարկեք, որպեսզի ժողովուրդը իմանա, որ մենք Եդեսիա ենք գնում, իսկ եթե ձեր հետին դիտավորությունը մեզ սպանելն է, կրկին ցերեկով սպանեք և կախեք, որպեսզի համայն Խարբերդի ժողովուրդն ականատես լինի մեր մահին»։ Չնայած ոստիկանը ժխտել է նրանց սպանելու մտադրությունը, բանտարկյալները հասկացել են, որ պատրաստվում են իրենց սպանել, ուստի հրաժարվել են կատարել գիշերով բանտից շղթայակապ դուրս գալու հրամանը։ Լուրը հաղորդել են գնդապետ Ֆերիդ բեյին, որը հրամայել է բոլորին սրախողխող անել։

1915 թվականի հունիսի 25-ին/հուլիսին, օգոստոսի 4-ին (ըստ տարբեր աղբյուրների), Խարբերդ քաղաքի Մեզիրեի բանտի 37 հայ բանտարկյալները վճռել են բանտը հրկիզել և ինքնահրկիզվել։ Իրար վրա են հավաքել բանտի վերմակները, իրենց հագուստները և դրանց վրա լցնելով ճրագների նավթը՝ հրկիզել են բանտը։ Բոլորը զոհվել են, այդ թվում՝ Ս. Ջելալյանը։ 37 բանտարկյալների կիսամոխրացած դիակները աղբատար կառքով տարել և լցրել են Չոր աղբյուրի մոտ գտնվող մի փոսում։

Գրականություն
-------------

Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Բևեռային ցերեկ (հունիսի 6 0:44) Նորդկապում, Նորվեգիա
**Բևեռային ցերեկ**, ժամանակահատված, երբ Արեգակը չի հեռանում հորիզոնից 1 օրից ավելի։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Բևեռային ցերեկը հանդիսանում է խավարածրի հարթության նկատմամբ հասարակածի թեքության հետևանք, որը կազմում է գրեթե 23°26′:

Ամենակարճ բևեռային ցերեկը տևում է գրեթե 2 օր և դիտվում է բևեռային շրջանի լայնության վրա՝ 66°33′, ներառյալ արեգակնային սկավառակի շառավիղը (15—16′) և մթնոլորտային ռեֆրակցիան (միջինը ծովի մակարդակից 35′), ընդամենը՝ գրեթե 65°43′: Այդ կերպ, բևեռային ցերեկ կարելի է տեսնել այն քաղաքներում, որոնք տեղակայված են բևեռային շրջանից մի փոքր հարավ, այն դեպքում, երբ այդտեղ բևեռային գիշեր դեռևս չի նկատվի։

Ամենաերկար բևեռային ցերեկները նկատվում են բևեռներում` մոտ 6 ամիս։ Հյուսիսային բևեռում նկատելի է մարտի 18-ից մինչև սեպտեմբերի 26-ը, իսկ Հարավային բևեռում` սեպտեմբերի 21-ից մինչև մարտի 23-ը։ Բևեռային ցերեկվա ընթացքում Արեգակը մայր չի մտնում, այլ շրջան է գծում հորիզոնի գծի երկարությամբ։ Հատկանշական է, որ ռեֆրակցիայի արդյունքում գիշերահավասարին նախորդող մի քանի օրվա ընթացքում Արևը միաժամանակ երևում է երկու բևեռներում։ Բևեռային շրջաններին նախորդող օրերին արտաքին կողմից նկատվում են սպիտակ գիշերներ։

Բևեռային ցերեկվա և գիշերվա գոյությունը առաջին անգամ կանխատեսվել է հին հույն աստղագետ Բիոն Աբդերիիցի կողմից։

Քաղաքներ, որտեղ դիտվում է բևեռային ցերեկ
----------------------------------------

* Նորվեգիայում` Լոնգիյր, Տրոմսե
* Շվեդիայում` Կիրունա
* Ռուսաստանում` Ապատիտ, Բիլիբինսկի շրջան, Վերխոյանսկ, Վորկուտա, Զապոլյարնի շրջան, Կանդալակշսկի շրջան, Մուրմանսկ, Նարյան Մար, Օլենեգորսկ, Սրեդնեկոլիմսկի շրջան

Տեսաֆայլեր
----------

* Բևեռային ցերեկ Ֆինլանդիայում
* Բևեռային ցերեկ Կոլվիցյան լճում
* Լուսավորությունը բևեռային ցերեկվա ընթացքում

Տես նաև
-------

* Բևեռային գիշեր
* Բևեռային շրջան
* Սպիտակ գիշերներ

Աղբյուրներ
----------

* «Արեգակնային համակարգի հետազոտություն. Մոլորակներ. Արեգակ. Փաստեր և թվեր»։ ՆԱՍԱ։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-01-02-ին
* Kerr F. J.; Lynden-Bell D. (1986)։ «Review of galactic constants» (PDF)։ Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 221: 1023—1038