**Քնած տիկինը սև ծաղկամանով** (հունգարերեն՝ Alvó nő fekete vázával), Ռոբերտ Բերենիի 1927-1928 թվականների յուղաներկ նկարը։ Այն նկարչի կնոջ պատկերն է, որը քնած է կապույտ զգեստով սեղանի հետևում, որի վրա դրված է սև ծաղկաման։ Կտավը վաճառվել է 1928 թվականին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո համարվել է կորած։

Նկարագրություն
--------------

Նկարը Բերենիի երկրորդ կնոջ՝ Էտայի (ծնվ. Բրոյեր) դիմանկարն է, արված արտ-դեկո ոճով։ Այն բնութագրվել է որպես Բերենիի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Քնած կինը կրում է 1920-ականների տիպիկ սանրվածք և կապույտ զգեստ։ Նա պառկած է սեղանից այն կողմ, որի վրա դրված է սև ծաղկաման։ *«*Քնած տիկինը սև ծաղկամանով*»* կտավը նկարված է յուղաներկով կտավի վրա, չափը 64x87 սմ չափի կտավի վրա։ Ստորին ձախ կողմում նկարչի ստորագրությունն է։

Արվեստի պատմաբան Ջուդիտ Վիրագը նկարագրում է *«*Քնած տիկինը սև ծաղկամանով*»* որպես 1920-ականների եվրոպական արվեստի «կատարյալ» նմուշ, որն իր մեջ ներառում է ժամանակակից ֆրանսիական, գերմանական և ռուսական արվեստի ուղղությունների տարրեր։

Պատմություն
-----------

### Նախապատմություն

Հավանաբար, Բերենին նկարել է «Քնած տիկինը սև ծաղկամանով» 1927-1928 թվականներին, այդ ժամանակ նա վերադարձել էր Բուդապեշտ, իր հայրենի Հունգարիա Բեռլինից, որտեղից փախել էր Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ Կտավը վերջին անգամ հանրային ցուցադրվել է 1928 թվականին Էռնստ թանգարանում՝ նախքան վաճառվելը։ Գնորդը, հավանաբար, եղել է հրեա, ով լքել է երկիրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում կամ դրա ընթացքում։ Հունգարիայում այս ժամանակահատվածում խառը իրավիճակ է եղել, և նկարը համարվել է կորած։

### Վերաբացահայտում

Նկարը աճուրդի է հանվել Սան Դիեգոյի աճուրդում 1990-ականների կեսերին, երբ նկարչի աշխատանքները էժան էին գնահատվում։ Կտավը 40 դոլարով վաճառվել է արվեստի հավաքորդ Մայքլ Հեմփսթեդին։ Նա նկարը 400 դոլարով վաճառել է Կալիֆորնիայի Փասադենա քաղաքում գտնվող հնաոճ իրերի խանութին։ Նկարը 500 դոլարով խանութից գնել է Sony Pictures ընկերության պատվերով բեմադրության դիզայները։ Հեմփսթեդը ճանաչել է նկարը 1999 թվականին նկարահանված «*Ստյուարտ Լիթլ»* ֆիլմում, որտեղ օգտագործվել էր որպես գլխավոր հերոսի տան դեկորացիա։ Այդ պահին Բերենիի աշխատանքների գներն աճել էին և Հեմփսթեդը որոշել է հետևել և նկարը ետ գնել։ Բացի «Ստյուարտ Լիթլ» ֆիլմից, կտարը նկարահանվել է նաև սերիալային մի շարք դրվագներում, այդ թվում՝ «Ընտանեկան իրավունք» հեռուստասերիալի որոշ դրվագներում։ Բեմադրող նկարիչը հետագայում նկարը գնել է կինոընկերությունից՝ իր տանը կախելու համար։

2009 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Հունգարիայի ազգային պատկերասրահի հետազոտող և արվեստի պատմաբան Գերգելի Բարկին տանը հեռուստացույցով Ստյուարտ Լիթլ ֆիլմը դիտելուց ճանաչել է նկարը։ Բարկին նույնականացրել է նկարը 1928 թվականին արված սև-սպիտակ լուսանկարով։ Բարկին հասկացել է, որ նկարը դժվար թե լինի տպագիր կամ պատճեն, քանի որ այն հայտնի ստեղծագործություն չի եղել։ Բարկին 40–50 նամակ է ուղարկել տարբեր կինոարտադրող ընկերությունների և անձնակազմի անդամներին՝ փորձելով գտնել նկարը։ Երկու տարի անց նա պատասխան է ստացել նկարը գնած բեմադրող նկարիչից։ Բարկին նկարը նույնականացնելու համար մեկնել է ԱՄՆ, ծանոթացել է բեմադրող նկարչի հետ, հաստատել, որ նկարը իսկական է և գնել այն։ Նա 2014 թվականի դեկտեմբերի 13-ին աճուրդում վաճառել է այն 285,700 դոլարով։

Իր արտասովոր վերագտնման առաջացած հրապարակայնության պատճառով *«*Քնած տիկինը սև ծաղկամանով*»* համարվում է հունգարական ամենահայտնի նկարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Saner, Emine (2015 թ․ հուլիսի 30). «Miracle art: could there be a priceless masterpiece lurking in your home?». *The Guardian* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 30-ին.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Nolan, Daniel (2014 թ․ դեկտեմբերի 12). «Hungarian masterpiece spotted in Stuart Little film to be auctioned». *The Guardian* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 30-ին.
3. ↑  Tünde, Topor (2015 թ․ մայիսի 10). «Artmagazin hírek». *Artmagazin*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 5-ին.
4. ↑  «A nagy képvadászat». *24.hu* (հունգարերեն). 2014 թ․ նոյեմբերի 26. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 5-ին.
5. 1 2 3  «Hazatért a Stuart Little-ben felfedezett remekmű». *NOL.hu* (հունգարերեն). 2014 թ․ նոյեմբերի 26. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 5-ին.
6. 1 2  Szerk, A. (2021 թ․ ապրիլի 15). «Dr. House, Stuart Little, kisegér és a magyar avantgárd». *Librarius.hu* (հունգարերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 5-ին.
7. 1 2  Charter, David (2014 թ․ նոյեմբերի 29). «Lost painting found on Stuart Little's wall». *The Times* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 30-ին.
8. ↑  «Lost-and-found Bereny painting sold for EUR 226,500». *Daily News Hungary*. 2014 թ․ դեկտեմբերի 14. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 30-ին.
9. 1 2  «Missing masterpiece found in 'Stuart Little' sold in Hungary». *The Korea Herald* (անգլերեն). 2014 թ․ դեկտեմբերի 14. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 30-ին.
10. 1 2  Copeland, Wesley (2014 թ․ դեկտեմբերի 1). «Long-lost Painting Masterpiece Found Thanks to Stuart Little - IGN». *IGN.com* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 30-ին.
11. ↑  «Hungarian art historian discovers long-lost painting in kids' film 'Stuart Little'». *CBC Radio*. 2014 թ․ նոյեմբերի 28. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 30-ին.
12. ↑  Balázs, Pándi (2014 թ․ նոյեմբերի 26). «A Stuart Little, kisegérből került elő a kilencven éve eltűnt magyar festmény». *Index.hu* (հունգարերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 5-ին.