recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Անդրեասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Միքայել Նիկոլայի Անդրեասյան** (փետրվարի 3, 1952(1952-02-03), Կիսլովոդսկ, Ստավրոպոլի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), օդաչու-հրամանատար։ Ինքնաթիռային սպորտի վարպետ, ԽՍՀՄ բազմակի չեմպիոն։

Ավարտել է Վոլչանսկի (Ուկրաինա) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1974)։ 1974–1977 թվականներին աշխատել է Երևանի ավիաակումբում, 1977–2001 թվականներին՝ «Էրեբունի» և «Զվարթնոց» օդանավակայաններում՝ ՅԱԿ-40 ինքնաթիռի հրամանատար։ 
1988–1992 թվականներին մասնակցել է ԼՂ ինքնապաշտպանությանը։ Շուշիի ազատագրմանը նախորդող օրերին մարտական գոտում կատարել է 60-ից ավելի թռիչք։ 1992 թվականի մարտի 27-ին և մայիսի 10-ին գնդակոծված և խափանված շարժիչներով բարեհաջող վայրէջք է կատարել համապատասխանաբար «Էրեբունի» և Սիսիանի օդանավակայաններում՝ փրկելով անձնակազմի, վիրավոր ազատամարտիկների և 40-ից ավելի երեխաների կյանքը։ Վերջին վայրէջքի ժամանակ ստացել է ողնաշարի վնասվածք։ 
Ընդհանուր թռիչքաժամը ԼՂ կազմել է 280 ժամ։ 
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով և «Արիության համար» մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ.1988-1994, Ե. ՀՀՀ, 2004, էջ 672։
**Բորիս Եփրեմի Խաչատուրով** (ապրիլի 12, 1944, Բաքու - հունվարի 19, 2000, Քոչբեկ գյուղի մոտ, այժմ՝ ՀՀ Վայոց ձորի մարզում), օդաչու-հրամանատար, ՀՀ բանակի գնդապետ (1998), Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Ավարտել է Սիզրանի (Սամարայի մարզ, Ռուսաստան) ռազմաօդային բարձրագույն ուսումնարանը (1966)։ 1996-1995 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ ավիացիայի զորամասերում։ 1992 թվականից ծառայել է ՀՀ բանակի ռազմաօդային ուժերում։

1992-1994 թվականներին կամավոր մասնակցել է ՀՀ սահմանների և Արցախի Հանրապետության ինքնապաշտպանությանը։ 1992 թվականի հունիսի 26-ին Կուբաթլուի շրջանի Ջիջիմլի գյուղի մոտ վայրէջք է կատարել և փրկել խփված երկու ուղղաթիռների՝ շրջապատման մեջ հայտնված անձնակազմերին։ 16 տեղից վնասված ուղղաթիռով կարողացել է բարեհաջող վայրէջք կատարել Գորիսի օդանավակայանում։ Զոհվել է հերթական մարտական առաջադրանքը կատարելիս՝ ուղղաթիռի վթարից։

Պարգևատրվել է ՀՀ 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով և ԽՍՀՄ մեդալներով։ Թաղված է Եռաբլուրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ.1988-1994, Ե. ՀՀՀ, 2004, էջ 672։
**Միխայիլ Լևի Գրինբերգ** (ռուս.՝ Михаил Львович Гринберг), իսրայելցի հրատարակիչ և հրեա հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է զինվորականի ընտանիքում։ Սովորել է Ռյազանի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում։

1986 թվականին զբաղվում էր Մորդեխայ Դուբինի (ռաբի, Լյուբավիչի վեցերորդ ռեբեի հասիդ) աճյունի տեղափոխմամբ Տուլայից Ռիգա։ Կազմել է «Ռուսաստանի ցադիկների գերեզմանները» ալբոմագիրքը։ Աշխատել է իսրայելական «Շամիր» հրատարակությունում։ 1990 թվականին մասնակցել է Լվովի հրեաների համայնքային և լուսավորական-հասարակական կյանքի վերականգնման գործում։

1992-1995 թվականներին եղել է իր կողմից կազմակերպած Մոսկվայում հրեական համալսարանի ռեկտոր։ Կազմակերպել է հուդայագիտական գրականության հրատարակմամբ Իսրայելում և Ռուսաստանում գործող «Գեշարիմ/Մշակույթի կամուրջներ» հրատարակչությունը։

Ռուսաստանի հրեական համայնքների ֆեդերացիայի մրցանակի դափնեկիր է (2004)։

2012 թվականին պարգևատրվել է Պուշկինի մեդալով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Միխայիլ Գրինբերգը «Գեշարիմ» հրատարակչության կայքում Archived 2016-11-14 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* Հարցազրույցը պոլիտ.ռու կայքին (ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |

 |
J հապլոխումբը ("Աբրահամի գենը") և նրա տարածումը
**Մերձավոր Արևելքի գենետիկական պատմությունը** ուսումնասիրում և վերարտադրում է Մերձավոր Արևելքի պատմությունը՝ պոպուլյացիոն գենետիկայի ուսումնասիրությունների հիման վրա։

գենետիկական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս Մերձավոր Արևելքի բնակչության միասեռության բարձր մակարդակի մասին, որի մեծ մասը հանդիսանում է J հապլոխմբի կրողներ։ Վերջինս հաճախ անվանում են նաև «Աբրահամի հապլոխումբ»՝ ի պատիվ արաբների և հրեաների լեգենդար նախահոր Աբրահամի։ Եմենի արաբների և Ճահիճների արաբների մոտ այս հապլոխումբը հասնում է կոնցենտրացիայի ամենաբարձր աստիճանի (համապատասխանաբար 72% և 81%)։

Սակայն հետազոտողները ենթադրում են, որ այս հապլոխումբը չի համարվում զուտ միայն սեմական, քանի որ, առաջին հերթին, այն լայնորեն տարածված է ոչ սեմական կովկասյան ժողովուրդների մոտ։ Ավելին, պատմականորեն սեմական ազգերը Մերձավոր Արևելք ներգաղթել են Հյուսիսային Աֆրիկայի տափաստաններից, որտեղ տարածված է Е հապլոխումբը։ Մարոկկացիների գենոֆոնդում Е հապլոխմբի առկայությունը հասնում է 83 %-ի, թունիսցիների մոտ՝ 72 %-ի, իսկ ալժիրցիների մոտ՝ 59 %: Այս հապլոխումբը ներկայացված է վաղ նեոլիթի ժամանակաշրջանի նաթուֆիական մշակույթի ներկայացուցիչների մոտ, ինչպես նաև Քանանի բնակչության շրջանում։ Արևմտյան Ասիայում այդ գեները հիմնականում առկա են Հորդանանի (26%), Լիբանանի (17%) և Պաղեստինի բնակչության շրջանում (19%)։

Արխայիկ T հապլոխումբը, որի կրողները ծագել են դեռևս նեոլիթի ժամանակաշրջանում, առկա է պաղեստինցիների (7%), եգիպտացիների (6%), լիբանանցիների (5%) և սիրիացիների (5%) մոտ։ Գոյություն ունի հիպոթեզ, համաձայն որի շումերները նույնպես ունեցել են այս հապլոխումբը։

Մոտ 50 000 տարի առաջ Մերձավոր Արևելքում բնակեցվել են C հապլոխմբի կրող հանդիսացող բնակիչները, ովքեր հետագայում բնակություն են հաստատել Ավստրալիայից մինչև Մոնղոլիա։ Մարդկային միգրացիայի առաջին ալիքի ուղղակի հետնորդները հանդիսանում են պապուասները և ավստրալիական աբորիգենները։

Ուսումնասիրելով գենետիկական տվյալները, պարզ է դարձել, որ ժամանակակից լիբանանցիները մասնակիորեն համարվում են միջնադարյան եվրոպական ասպետների հետնորդներ։ Հնարավոր է եղել պարզել նաև, որ Միջերկրական ծովի բնակչության 6 %-ը, այդ թվում նաև Մալթայի և Կիպրոսի, համարվում են փյունիկցիների հետնորդներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Гаплогруппа J Y-ДНК человека
2. 1 2 3 4  Distribution of European Y-chromosome DNA (Y-DNA) haplogroups by country in percentage
3. ↑  Исследование американских генетиков
4. ↑  Байтасов Р.Р. ПРИРОДА РОДСТВА ТЮРКСКИХ, ШУМЕРСКОГО И ЭТРУССКОГО ЯЗЫКОВ: НОВЫЙ ВЗГЛЯД НА ПРОБЛЕМУ. 2013
5. ↑  «Расселение первобытного человечества». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 13-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 26-ին.
6. ↑  Расовая классификация в свете новых генетических данных
7. ↑  «Ученые: Современные ливанцы произошли от крестоносцев». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 8-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 26-ին.
8. ↑  «У ливанцев нашли «гены крестоносцев»». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 7-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 26-ին.
9. ↑  Генетический след финикийцев
**Լյութեր Ջորջ (Կարապետ) Սիմջյան** (արևմտ.՝ *Լութեր Ճորճ Սիմճեան*, անգլ.՝ *Luther George Simjian*, հունվարի 28, 1905(1905-01-28), Այնթապ, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 23, 1997(1997-10-23), Ֆորթ Լոդերդեյլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկահայ գյուտարար։ Հեղինակ է բազմաթիվ սարքերի և ունի 200-ից ավելի արտոնագրեր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1905 թվականին Այնթապում։ Եղեռնից մազապուրծ փախել է Բեյրութ, այնուհետև՝ Մարսել։ 1920 թվականին արտագաղթում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։ 15 տարեկանից սկսած աշխատում է որպես լուսանկարիչ։ Յեյլի բժշկական դպրոցի (Yale School of Medicine) լաբորատորիայում որպես լաբորատորիայի լուսանկարիչ աշխատելու տարիներին նվիրվում է բժշկության ուսումնասիրմանը։ Ավելի ուշ, 1928 թվականին, դառնում է լուսանկարչական բաժանմունքի տնօրեն և ստեղծում է մի քանի սարք, ինչպիսին է նկարների մանրադիտակի լուսարձակը։ 1934 թվականին տեղափոխվում է Նյու Յորք։

Բանկոմատի գյուտ
---------------

1939 թվականին Սիմջյանի մոտ ծնվեց կանխիկ դրամ տրամադրող ավտոմատ սարքի (անգլերեն՝ Automated Teller Machine- ATM) ստեղծման գաղափարը։ Ի հեճուկս բանկերի թերահավատության նա մինչև 1960 թվականը գրանցում է 20 արտոնագիր՝ կատարելագործելով սարքը՝ հիմք ստեղծելով այսօրվա բանկոմատների համար։ Վերջապես, 1960 թվականին նա պայմանագիր կնքեց Նյու Յորքի City Bank-ի (այսօր՝ Citibank) իր սարքը վեց ամիս ժամկետով փորձնական շահագործելու վերաբերյալ։ Սակայն վեց ամիս անց պայմանագիրը խզվեց, քանի որ այն ժամանակ սարքն այսօրվա պես պահանջարկ չուներ։ 
Ընդ որում, Սիմիջյանն առանձին արտոնագրել է ինչպես թղթադրամի, այնպես էլ՝ 1965 թվականին՝ մետաղադրամի համար նախատեսված բանկոմատի գյուտերը։

Այլ գյուտեր
-----------

Սիմջյանն առևտրային հաջողություն ունեցավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, երբ հայտնագործեց ռազմական թռիչքների սիմուլյատորը, որն օգտագործվում էր ԱՄՆ ռազմական օդաչուների մարզումներում գնահատելու համար ավիատեխնիկաների արագությունն ու միջտարածությունը։ Այն բաղկացած էր հայելուց, լույսի աղբյուրից և փոքր սավառնակներից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՄՍ` արտահանման համար. գյուտարարն ասում է, որ Հայաստանը մտավոր սեփականության մեծ պաշար ունի(չաշխատող հղում)
* Թերթ․ամ - «Բանկոմատի, ֆենի և այլ գյուտերի հեղինակներն ամերիկահայեր են. ներկայացվեց «Ամերիկահայության ներդրումը ԱՄՆ-ում» գիրքը» հոդված Archived 2011-01-02 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · American National Biography · Notable Names Database |

 |
**Պետրոս Ապետիք**, (Պետրոս Պետիկ Հայ) (ծննդյան թվականը անհայտ - մոտ 1684), հայազգի դիվանագետ։ Ծնվել է Հալեպում, պարսկահայի ընտանիքում։

Կենսագրություն
--------------

Հռոմի Ուրբանյան վարժարանում սովորել է աստվածաբանություն և օտար լեզուներ։ Պետրոս Ապետիքը իր դիվանագիտական գործունեությունն սկսել է XVII դարի 60-ական թվականներին, երբ Եվրոպայում ձգտում Էին ստեղծել հակաթուրքական համադաշնակցություն՝ նրա մեջ ընդգրկելով նաև Պարսկաստանը։ Բանակցությունների համար Հռոմի պապը Պետրոս Ապետիքին ուղարկել է պարսից շահ Սոլիման II մոտ։ Պետրոս Ապետիքը բարյացակամ ընդունելություն է գտել պարսկական արքունիքում։ Դեպի Պարսկաստան երկրորդ ուղևորության ժամանակ, թուրքերի դեմ դաշնակցություն ստեղծելու նպատակով՝ Պետրոս Ապետիքը նշանակվել է շահի ներկայացուցիչը Եվրոպայում, որտեղ այցելել է մի շարք երկրներ, այդ թվում՝ Ռուսաստան, Լեհաստան, Ավստրիա։ 1677 թվականին Պետրոս Ապետիքը տեսակցել է Ավստրիայի Լեոպոլդ կայսեր հետ։ Այնուհետև մեկնել է Հռոմ, նպաստել Հռոմի և Վիեննայի միջև հարաբերությունների սերտացմանը։ Նա մեծ ծառայություններ է մատուցել Հունգարիան թուրքական լծից ազատագրելու գործին։ 1680 թվականին Պետրոս Ապետիքը վերջնականապես հաստատվել է Հունգարիայում, իր ծառայությունների դիմաց իբրև վարձատրություն ստացել կալվածք Հևեշի գավառում։ Նրան շնորհվել է կոմսի տիտղոս, ինչպես նաև «մեծապատիվ» մակդիրը կրելու իրավունք։ Պետրոս Ապետիքին տրվել է նաև հատուկ տոհմանշան (զինանշան) ունենալու արտոնություն։ 1683 թվականին Լեհաստանի թագավոր Յան Սոբեսկիև նպատակ ուներ Պարսկաստան կազմակերպվելիք դեսպանությունը վստահել նրան, բայց 1684 թվականից Պետրոս Ապետիքը այլես չի երևում միջազգային ղիվանագիտակաև ասպարեզում։ Պետրոս Ապետիքը եղել է Հայաստանում, բաևակցությունևեր վարել կաթողիկոս Հակոբ Ջուղայեցու հետ՝ ցանկանալով իր ծրագրած հակաթուրքական համադաշնակցությաև մեջ ներգրավել հայերին և վրացիներին։ Այդ նպատակով այցելել է նաև Վրաստան, ուր Վրաց կաթողիկոսը համակրանքով է վերաբերվել նրա գաղափարներին։ Նրա միջնորդությամբ Հայոց և Վրաց կաթողիկոսությունների միջև վերստեղծվել են բարեկամական կապերը։ 1678 թվականին Պետրոս Ապետիքը հեղինակել է լատիներեն լեզվով արժեքավոր մի աշխատություն՝ «40 սյուներով դահլիճ»–ը, ուր նկարագրել է Պարսկաստանը։ Այնտեղ տեղեկություններ նաև նաև Պարսկաստանի հայ կաթոլիկների մասին։ Պետրոս Ապետիքի երկը կարևոր աղբյուր է նաև XVII դարի հայ ազատագրական մտքի պատմության համար։

Երկեր
-----

* Bedik P. Cehil Sutun, Viennae, 1678

Գրականություն
-------------

* Հովհաննիսյան Ա. Գ. Դրվագներ հայ ազատագրական մտքի պատմության, գիրք 2, Երևան, 1959։
* Կալլոշ Լ. և Կերեկեշհազի Ժ. Ապետիք կոմսին զարմանալի կյանքը, թարգմանություն հունգարերենից Ա. Ֆոկոլյանի, «Բազմավեպ», 1946 - 47, 1949, 1953 - 56։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 508)։*  |
**Հայրապետ քահանա** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), XII դարի վերջի - XIII դարի սկզբի հայ գրիչ և մանրանկարիչ։ Հայրապետից հայտնի են Սեբաստիայում գրված երկու Ավետարան։ Առաջինը նկարազարդել է 1200 թվականին (Մատենադարան, ձեռագիր № 2589)։ Այս ձեռագրում պահպանված ավետարանիչների երկու նկարներից երևում է Հայրապետի՝ մարդկային դեմքերը կենդանի վերապատկերելու վարպետությունը։ Երկրորդ Ավետարանը նկարազարդել է 1211 թվականին (նույն տեղում, ձեռագիր № 987)։ Այս, ինչպես և նախորդ ձեռագրում անզուգական վարպետությամբ կատարված հարյուրավոր զարդագրերը, լուսանցազարդերն ու գլխազարդերը, որոնցում Հայրապետն օգտագործել է նաև ոսկի, հավաստում են, որ նա հայ գրչության արվեստի նշանավոր զարդանկարիչներից և գեղագիրներից է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 205)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ֆիլիպ Կարլ Յաբլոնսկի** (անգլ.՝ Phillip Carl Jablonski, հունվարի 3, 1946(1946-01-03), Joshua Tree, Սան Բերնարդինո շրջան - դեկտեմբերի 27, 2019(2019-12-27), San Quentin State Prison, Կալիֆոռնիա), սերիական մարդասպան, որը Կալիֆոռնիայում և Յուտայում 1978-1991 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում մեղավոր է ճանաչվել 5 կանանց սպանության մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հարբեցողի ընտանիքում, որը ծեծում էր մորը և քրոջը։ 16 տարեկան հասակում Յաբլոնսկին հարձակվել է 14 տարեկան քրոջ վրա, պարանով փաթաթել է վիզը ու նետել մահճակալի վրա։ Յաբլոնսկին ահարկու տեսք ուներ այդ պահին և քույրը մտածում է, որ նա ուզում է բռնաբարել իրեն։ Բայց Յաբլոնսկին անսպասելի կանգ է առնում ու սկսում հեկեկալ։ Երբ քույրն այդ մասին պատմում է ծնողներին, հայրն սկսում է ծեծել նրան։

Սպանություններ
--------------

Յաբլոնսկին 1968 ամուսնացել է Էլիս Մակգոունի հետ։ Նա սեռական ոտնձգություններ էր կատարում ու փորձում խեղդել նրան բարձով։ Յաբլոնսկին 1968 թվականի նոյեմբերին հանդիպում է Ջեյն Սենդերսի հետ այն բանից հետո, երբ նրա առաջին կինը թողնում է նրան։ Նա բռնաբարում է նրան իրենց հանդիպման հենց առաջին օրը, բայց աղջիկն այդ մասին չի պատմում ոստիկաններին։ Սենդերսը հղիանում է և 1969 թվականի հուլիսին նրանք ուղևորվում են Կալիֆոռնիա։ Մի անգամ սեռական հարաբերության ժամանակ Սենդերսը ուզում է կանգ առնել, իսկ կատաղած Յաբլոնսկին հանում է ատրճանակը ու սպառնում, որ եթե նա չշարունակի, ապա կսպանի նրան։ Նա հարվածում է և Սենդերսը ուշագնաց է լինում, իսկ հենց որ ուշքի է գալիս նա սկսում է բռնաբարել նրան։ 1972 թվականին Սենդերսը ևս թողեց նրան։ 1978 թվականին Յաբլոնսկին սպանում է իր առաջին կնոջը՝ Էլիս Մակգոունին։ 1982 թվականին ազատվելով կալանքից` ամուսնանում է Քերոլ Սպադոնիի հետ։ 1991 թվականի ապրիլի 22-ին Յաբլոնսկին սպանեց 38-ամյա Ֆաթիմա Վեննին, որը Կալիֆոռնիայում 2 դեռահաս աղջիկների մայր էր։ Նա հայտնաբերվել էր մերկ՝ գնդակը գլխում։ Նա նույնպես բռնաբարված էր, իսկ մեջքին կար հետևյալ գրությունը. «Ես սիրում եմ Հիսուսին»։ Հաջորդ օրը՝ 1991 թվականի ապրիլի 23-ին, Յաբլոնսկին խեղդեց իր կնոջը՝ Քերոլ Սպադոնիին, իսկ հետո բռնաբարեց ու սպանեց 72-ամյա զոքանչին։ Ապրիլի 27-ին Յուտայում նա թալանեց ու սպանեց 58-ամյա մի կնոջ։

Ձերբակալություն և դատավճիռ
--------------------------

Հաջորդ օրը նրան ձերբակալեցին Կանզասում, ու նշանակվեց մահվան դատավճիռ։ Ձերբակալման ժամանակ նա 45 տարեկան էր։ 2006 թվականի հունվարին դատարանը վերանայեց Յաբլոնսկու բողոքարկումը ու թողեց ուժի մեջ մահվան դատավճիռը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Սերիական մարդասպան(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |

 |
**Լևոն Էքմէքճեանը** (արաբ․՝ ليفون اكمكجيان‎‎, 1958, Բուրջ Համուդ, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանան, Լիբանան - հունվարի 28, 1983(1983-01-28), Անկարա, Թուրքիա), եղել է Կարին-Էրզրում ռազմագործողության մասնակից։ Խրիմյան Հայրիկ անձնասպանական ջոկատը, նահատակ Փիեր Գյուլումյան խմբի համագործակցությամբ 1982 թվականի օգոստոսի 7-ին Զօհրապ Սարգիսեանի գլխավորությամբ իրականացրեցին ռազմական գործողություն, որի ընթացքում Զօհրապ Սարգիսեանի հետ զինված ատրճանակներով և նռնակներով մուտք են գործել Անկարայի Էսենպողա միջազգային օդանավակայան։ Կրակ են բացել ուղևորների մարդաշատ սպասասրահում՝ որտեղ գտնվել են նաև թուրքական զինված ուժերի ռազմական ջոկատներ և անձնագրային հսկողության աշխատակիցներ։ Օդանավակայանի ռեստորանում Զօհրապ Սարգիսեանը պատանդ է վերցրել ավելի քան քսան հոգու։ Գործողության ընթացքում մահացել է 9 մարդ, իսկ վիրավորվել 82-ը։ Գործողության պատասխանատվությունն իր վրա է վերցրել ՀԱՀԳԲ-ն։ Զօհրապ Սարգիսեանը գործողության ընթացքում մահանում է։ Լևոն Էքմեքճեանը ծանր վիրավորված վիճակում գերի է ընկել և վեցամսյա ծանր տանջանքներից հետո թուրքական զինվորական դատարանի կողմից մահվան դատապարտվել։ Ըստ ականատեսների՝ ՀԱՀԳԲի զինյալներից մեկը կրակելով փախչող ուղևորների ուղղությամբ բղավում է. «Ավելի քան մեկ միլիոն մերոնցից է սպանվել, ինչ կլինի, եթե քսանհինգն էլ ձեզնից մահանան»։ Բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանը Լևոն Էքմէքճեանի հիշատակին է նվիրել «Գիշերային ռեքվիեմ» բանաստեղծությունը, որը ավելի ուշ տպագրվել է «Գարուն» ամսագրի 1987 թ.

Էքմեքճեանի գերեզմանը մնում է անհայտ։ Թուրքիան մերժել է միջազգային կարմիր խաչի միջամտությունը նահատակի դին իր ընտանիքին հանձնելու դիմումը։ Հերոս Լևոն Էքմեքճեանի մահավճռին սփյուռքահայությունը բազմաթիվ երկրներում պատասխանեց բողոքի ցույցերով։

Վերջապես 2016 թվականին Էքմեքչյան ընտանիքը ժամանել է Անկարա։ Ստանալով բոլոր անհրաժեշտ թույլտվությունները և ավարտելով թղթաբանական գործընթացը՝ Էքմեքչյան ընտանիքի ներկայությամբ Անկարայի Ջեբեջի գերազմանատանը գտնվող Լևոն Էքմեքչյանի գերեզմանը բացվել է։ Լևոն Էքմեքչյանի աճյունը տեղափոխել են Փարիզ՝ այնտեղ արտաշիրիմելու նպատակով։

Հայազգի մարտիկների վերջին խոսքը՝ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Սիրելի հայ ժողովուրդ։ Ձեզի կը մաղթեմ հաւատք եւ յաջողութիւն։ Կամք ու ամենէն դժուարին օրերը դիմագրաւելու պատրաստակամութիւն։ Վերջին ըղձանքս․ անսպառ կորով։ Սրտագին մաղթանքներս ամբողջ հայ ժողովուրդին։ Մնաք բարով։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՀԳԲ «Հայաստան» պաշտոնաթերթ, 1982 թ․
2. ↑  Լեւոն Էքմէքճեանի Աճիւնները Ֆրանսա Փոխադրել Կ՛արտօնուի
3. ↑  The New York Times, January 30, 1983. Turkey Executes 5, Including an Armenian
4. ↑  «Սփյուռքահայության ձայն», 1982 թ․, օգոստոս
**Գնել Մեջլումյան** (ապրիլի 3, 1967(1967-04-03), Բերդ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 30, 2005(2005-03-30), Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստան), հայ ըմբիշ, ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1985 թ.), ԽՍՀՄ չեմպիոն (1988, 1989 թթ.), Երիտասարդների աշխարհի (1987 թ.) և Եվրոպայի (1986, 1987 թթ.) չեմպիոն, մեծահասակների Եվրոպայի չեմպիոն (1989 թ.), աշխարհի բրոնզե մեդալակիր (1989 թ.), «Բարի կամքի» խաղերի արծաթե մեդալակիր (1990 թ.), աշխարհի գավաթակիր (1990 թ.)։

1974-1981 թթ. սովորել է Բերդի № 2 միջնակարգ դպրոցում։ 1981-1984 թթ. սովորել է Երևանի մարզական թեքումով №10 գիշերօթիկ դպրոցում։ 1988-1993 թվականներին ընդունվել և ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։

1986 թ-ին Օրջոնիկիձեում (Օսեթիա) անցկացված ԽՍՀՄ առաջնությունում Գնել Մեջլումյանը նվաճեց արծաթե մեդալ։

1987 թ-ին Կանադայում Գնել Մեջլումյանը դարձավ երիտասարդների աշխարհի նորընծա չեմպիոն։ 1988 թ-ին Կրասնոյարսկում անցկացված ԽՍՀՄ առաջնությանը Մեջլումյանը նվաճեց ԽՍՀՄ չեմպիոնի տիտղոսը։ 1989 թ. Անկարայում անցկացված Եվրոպայի առաջնությանը Գնելի վերջին մրցակիցը թուրք Շյուքրու Օղլին էր։

48 կգ քաշային կարգում Մեջլումյանը դարձավ ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն։

1989 թ-ին Շվեյցարիայի Մարտինի քաղաքում անցկացված աշխարհի առաջնությանը Մեջլումյանը դարձավ բրոնզե մեդալակիր։

1990 թ-ին ԱՄՆի Տոլիդոյում ԽՍՀՄ հավաքականը թիմային հաշվարկով նվաճեց աշխարհի գավաթը, իսկ Գնել Մեջլումյանը դարձավ աշխարհի գավաթակիր։

2005 թվականի մարտի 30-ին Գնել Մեջլումյանը զոհվեց ավտովթարից։

Բերդ քաղաքի մարզադպրոցը և հարակից փողոցը 2005 թվականի հուլիսի 20-ին անվանակոչեցին նրա անունով։ 2006-2012 թթ-ին անցկացվեցին նաև Գնել Մեջլումյանի անվան հուշամրցաշարերը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեջլումյան Գնել(չաշխատող հղում)
**Ստյուարտ Ռուսա** (անգլ.՝ Stuart Allen «Stu» Roosa, օգոստոսի 16, 1933(1933-08-16), Դուրանգո, Կոլորադո, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 12, 1994(1994-12-12), Ֆոլս Չըրչ, Վիրջինիա, ԱՄՆ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերի մայոր։

Ծնվել է Դուրանգոյում (Կոլորադո նահանգ), մանկությունն անցկացրել Քլերմորում (Օկլահոմա)։

ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերում ծառայության է անցել 1953 թվականին։ Ավարտել է Կոլորադոյի համալսարանը (1962), ստացել գիտությունների բակալավրի աստիճան։ ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1966 թվականին։ 1971 թվականի փետրվարի 1-10-ն Ալան Շեփարդի և Էդգար Միթչելի հետ, որպես հիմնական բլոկի օդաչու, «Ապոլոն-14» տիեզերանավով թռիչք է կատարել դեպի Լուսին։ Թռիչքը տևել է 216 ժամ 2 րոպե (մերձլուսնային ուղեծրում եղել է 2 օր, Լուսնի շուրջը կատարել 35 պտույտ)։

Օդաչու Ստյուարտ Ռուսայի հրամանատարական մոդուլի անձնական ուղեբեռում լուսնային ուղեծրին մոտ եղել են մոտ ծառերի 500 սերմեր։ Թռիչքից հետո սերմերից աճել են սածիլներ, որոնք 20-րդ դարի 70-ական թվականներին տնկել են ԱՄՆ-ի բազմաթիվ նահանգներում և որոշ արտասահմանյան երկրներում։ «Լուսնային ծառերը» դարձել են «Ապոլոն» ծրագրի և անձամբ Ստյուարտ Ռուսայի համար կենդանի հուշարձաններ։

1971 թվականին «Մատուցած ծառայությունների համար» պարգևատրվել է ՆԱՍԱ-յի մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Space Hall Inducts 14 Apollo Program Astronauts — El Paso, El Paso: 1983. — P. 18.
5. ↑  «Moon mission's living monuments: Apollo 14's 'Moon Trees' 45 years later». *Space News* (անգլերեն). collectSPACE. 03.02.2016. Վերցված է 30.03.2016-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը ՆԱՍԱ կայքում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 34)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Internet Speculative Fiction Database · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1247575861 · GTAA: 147778 · ISNI: 0000000048520217 · LCCN: no2007025705 · VIAF: 24372119 · WorldCat VIAF: 24372119 |

 |
**Լյուդվիգ Միրզաջանի Կնունյանց**, բոլշևիկ հեղափոխական, Բոգդան Կնունյանցի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1910)։ Ուսանողության հեղափոխական ելույթներին գործուն մասնակցության համար երկու անգամ (1897-ին՝ Պետերբուրգի, 1899-ին՝ Կիևի) հեռացվել է ինստիտուտից և արտաքսվել Բաքու, ուր, դառնալով սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպության ղեկավարներից, ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեում։

Եղել է Բաքվում ընդհատակյա տպարանի կազմակերպիչներից։ Աշխատել է Վանո Ստուրուայի, Լադո Կեցխովելու, Մելիք Մելիքյանի և ուրիշների հետ։ Բաքվի 1903 թվականի գործադուլի ժամանակ «Սիմա» և «Կորյավի» կեղծանուններով, եղել է գործադուլային կոմիտեի նախագահ։ 1906-ին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ 6-րդ համագումարի պատգամավոր։ Ձերբակալվելու պատճառով չի մասնակցել համագումարին։

Փախչելով բանտից՝ մեկնել է Կիև։ 1906—10-ին մասնակցել է տեղի բոլշևիկյան կազմակերպության աշխատանքներին։ Վերադառնալով Կիևից՝ աշխատել է Բաքվի ու Դրոզնու նավթահանքերում՝ միաժամանակ շարունակելով կուսակցական գործունեությունը։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո աշխատել է ԽՍՀՄ նավթի և գազի արդյունաբերության բնագավառում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 497)։*  |
**Մաքաղիա Ղրիմեցի** (XIV դ. սկիզբ, Ղրիմ-1384 թվական, գյուղ Ապրակունիս (այժմ՝ Նախիջևանի ԻՀ Զուլֆայի շրջանում), մշակութային գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Հովհաննես Որոտնեցու բարձրագույն դպրոցում, ստացել վարդապետական աստիճան։ Հոր մահից հետո վաճառել է նրա ողջ ունեցվածքը և այդ միջոցներով հովանավորել Սյունիքում բացված երկու դպրոց, որոնցից մեկը տնօրինել է Հովհաննես Որոտնեցին (Որոտնավանքում), մյուսը՝ Սարգիս Ապրակունեցի րաբունապետը (Ապրակունիս գյուղին մերձակա Սուրբ Գևորգ վանքում)։ Այդ ուսումնական հաստատությունների նպատակն էր պայքարել կաթոլիկ եկեղեցու գործակալների՝ ունիթոռների (միարարների) դեմ, որոնք կաթոլիկություն տարածելու նպատակով հաստատվել էին Ապրակունիսի դիմաց, Երնջակ գետի ձախ ափին՝ Քռնա գյուղում։ Նրանց գլխավորում էր Հովհաննես Քռնեցին։ Պայքարի բուռն շրջանում 1380-ական թթ. Հովհաննես Որոտնեցու դպրոցը տեղափոխվում է Ապրակունիս, իսկ Սարգիս Ապրակունեցու դպրոցը՝ Աստապատ գյուղ։ Մաքաղիա Ղրիմեցին ոչ միայն հովանավորել է այդ դպրոցները, այլև դասավանդել այնտեղ։ Տասնհինգամյա պայքարից հետո հակաունիթոռական շարժման ակտիվ մասնակից Մաքաղիա Ղրիմեցուն 1384-ին Ապրակունիսում թունավորում է ունիթոռներից կաշառված իր սաներից մեկի մայրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 189)։*  |
**Ռաշիդ ադ Դին**, *Ռաշիդ էդ Դին*, *Ֆազլուլա իբն Աբուլ խեյր Համադանի*, 1247, Համադան, Իրան - հուլիսի 18, 1318, Թավրիզ, Իրան), իլխանության պետական գործիչ, մատենագիր։ Սերում էր իսլամ ընդունած հրեա ընտանիքից։ Եղել է բժիշկ։ Ղազան խանի (1295-1304) օրոք նշանակվել է մեծ վեզիր (1298-1317)։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել պետության մեջ ռեֆորմների իրականացմանը, պայքարել կենտրոնախույս ուժերի դեմ, վարել հարկային չափավոր քաղաքականություն, սեփականել է մեծ թվով կալվածքներ և դարձել պետության խոշոր հողատերերից մեկը։ 1317 թվականին պաշտոնազրկվել է, ապա մեղադրվել դավադրության մեջ և մահապատժի ենթարկվել։ Գրած աշխատություններից ամենաարժեքավորը «Զամե-աթ-թավարիխ» («Տարեգրությունների ժողովածու», պարսկերեն, 1301-1311) եռահատոր պատմական երկն է։ Աշխատության առաջին մասը, որ կոչվում է նաև «Թարիխ-ե Ղազանի» («Ղազանի պատմություն»), XIII-XIV դարի սկզբի Իրանի և հարևան երկրների (այդ թվում՝ Հայաստանի) հասարակական-տնտեսական պատմության հիմնական և կարևոր սկզբնաղբյուր է, պարունակում է Ղազան խանի անունով հրապարակված, սակայն իր կազմած, յառլիկները (հրամանագրերը)։ Ռաշիդ ադ Դինը գրել է նաև ուսումնասիրություն եվրոպական երկրների մասին․ «Թարիխ-ալ-աֆրանջ» («Ֆրանկների պատմություն») պատմաաշխարհագրական աշխատության երկրորդ մասի երկրորդ գլխում ուշագրավ տեղեկություններ է հաղորդում Կիլիկյան Հայաստանի սահմանների, ճանապարհների և պաշտպանական կարողությունների մասին։ Մեծ արժեք են ներկայացնում Ռաշիդ ադ Դինի նամակներն ու գրությունները, որոնք ամփոփված են «Մուքաթեբաթ-ե-Ռաշիդի» («Ռաշիդյան գրագրություններ») ստվարածավալ հատորում։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի · Համառոտ հրեական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11103896 · BIBSYS: 90096414 · BNF: 121581225 · CiNii: DA05683738 · EGAXA: vtls001036231 · GND: 118598333 · ISNI: 0000000114773045 · LCCN: n80145329 · NKC: jo2012711807 · NLG: 156486 · NLP: a0000002893700 · NTA: 068590504 · NUKAT: n00090326 · LIBRIS: 327450 · SUDOC: 061414786 · VIAF: 90056948 · WorldCat VIAF: 90056948 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ռոբերտ Ժիրայրի Էմմիյան** (1965, փետրվարի 16, Գյումրի), հայազգի հայտնի հեռացատկորդ, Եվրոպայի, ԽՍՀՄ-ի ու հանրապետության բազմակի չեմպիոն, Բարի կամքի խաղերի հաղթող, Եվրոպայի ռեկորդակիր։

Էմմիյանի ռեկորդը 8.86 մետր է, որը մինչև այժմ Եվրոպայի մրցույթների ռեկորդ է։ Նա այդ ցատկը կատարել է Ծաղկաձորում, 1987 թ-ի մայիսին։

Կենսագրություն
--------------

16 տարեկանում Ռոբերտ Էմմիյանը ցատկել է 7,77 մետր, ինչը իր տարիքային խմբի մեջ աշխարհի ռեկորդ է։ 1986 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտը։ 
Հեռացատկի ԽՍՀՄ բազմակի (1981-1988), ԽՍՀՄ ժողովուրդների 9-րդ սպարտակիադայի (1986), Եվրոպայի առաջնությունների կրկնակի (1986, 1987) չեմպիոն, աշխարհի առաջնության 2-րդ մրցանակակիր (1987)։ Եվրոպայի ռեկորդակիր (8 մ 86 սմ, 1987)։

9 տարի որպես մարզիչ է աշխատել Կատարում, այնուհետև եղել է Կատարի Օլիմպիական կոմիտեի նախագահի խորհրդական։ 2010 թվականի ապրիլից Հայաստանի աթլետիկայի ֆեդերացիայի նախագահն է։

1988 թվականի երկրաշարժից հետո Էմմիյանը տեղափոխվեց Ֆրանսիա և այժմ բնակվում է Փարիզում։ Ունի երկու դուստր՝ Ֆիոնան և Լորենը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՖ նախագահ Ռոբերտ Էմմիյան. Միջազգային ֆեդերացիան սպասում է Հայաստանի նախագահի գրավոր համաձայնությանը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էմմիյանի հետ հարցազրույց Ազգում։(չաշխատող հղում)
**Արսեն Կիտուր** (1883, Բայազետ - 1976, Բեյրութ), հայ հասարակական գործիչ։ 1905 թվականից հնչակյան կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը (1908) և Կոստանդնուպոլսի Պետական բարձրագույն ուսուցչանոցը (1914)։ 1916 թվականին Բաղդադում կազմակերպել է «Տարագրելոց պաշտպանության մարմին» բարեգործական ընկերությունը, որը նյութական օգնություն է ցույց տվել 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Իրաք տարագրված հայերին։

1917 թվականին տեղափոխվել է Անդրկովկաս, 1918 թվականին մասնակցել Սարդարապատի ճակատամարտին։ 1920 թվականի նոյեմբերին, գտնվելով Իրաքում, ողջունել է Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումը։

1920-ական թվականներին աջակցել է Միջագետքից Խորհրդային Հայաստան հազարավոր հայերի ներգաղթի գործին։ 1937-1957 թվականներին (ընդմիջումով) եղել է Բեյրութի «Արարատ» օրաթերթի խմբագիրը։

Աշխատությունները
----------------

Հրատարակել է մարքսիզմը մանրբուրժուական տեսանկյունից մեկնաբանող՝ «Պատմութեան փիլիսոփայութիւնը» (1911), «Մարքսիզմ, դարվինիզմ, հոգին ու նիւթը» (1939), հնչակյան կուսակցության անցյալն իդեալականացնող՝ «Հայ ազատագրութեան ճանապարհին» (1949), «Յուշեր եւ փուշեր» (Բեյրութ, 2-րդ հրատարակություն, 1956) և այլն գրքեր։ «Արարատ»-ում տպագրած մի շարք հոդվածներում պաշտպանել է ԽՍՀՄ արտաքին քաղաքականությունը՝ արտահայտելով սփյուռքահայ առաջադիմական ուժերի ձգտումները։ Խմբագրել է «Պատմութիւն Ս. Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան» երկհատոր աշխատությունը (Բեյրութ, 1962)։

Աղբյուրներ
----------

* Գառնիկ Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան. հատոր Բ, Ե. 1981, «Սովետական գրող», էջ 109։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 449)։*  |
Այս հոդվածը կուսակցական աշխատողի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Սամվել Ադամյան (այլ կիրառումներ)։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ադամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
**Սամվել Ֆրունզիկի Ադամյան** (օգոստոսի 3, 1959(1959-08-03), Երևան), կրթական, կուսակցական աշխատող, դպրոցի տնօրեն։

Գործունեությունը
----------------

1976 թ-ին ավարտել է Երևանի թիվ 127 միջնակարգ դպրոցը, 1982 թ-ին՝ գերազանցության դիպլոմով Երևանի ինդուստրիալ-մանկավարժական տեխնիկումի մեխանիկական ֆակուլտետը, 1990 թ-ին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի ինդուստրիալ-մանկավարժական ֆակուլտետը։
1978-1980 թթ-ին ծառայել է խորհրդային բանակում։ Երևանի ինդուստրիալ-մանկավարժական տեխնիկումում սովորելու տարիներին աշխատել է Երևանի էլեկտրալամպերի գործարանում։ 1982 թ-ին ավարտել է տեխնիկումը և անմիջապես մանկավարժական աշխատանքի անցել Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան թիվ 59 միջնակարգ դպրոցում։ Մանկավարժական աշխատանքին զուգահեռ դասախոսել է Երևանի ինդուստիրալ-մանկավարժական տեխնիկումում։ 1985-1990 թթ-ին Ազգային հեռուստատեսությամբ վարել է "Լուսացուցային դպրոց" հաղորդաշարը՝ ազգաբնակչությանը երթևեկության կանոններ ուսուցանելու նպատակով։ 1993 թ-ի սեպտեմբերին ընտրվել է թիվ 59 դպրոցի տնօրեն։ 1996-1999 թթ-ին եղել է Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքի ավագանու անդամ։ 1998 թ-ից Երևանի քաղաքապետարանի տնօրենների խորհրդի անդամ է։

Կուսակցական աշխատանք
--------------------

2006 թ-ին դարձել է "Բարգավաճ Հայաստան" կուսակցության անդամ, ընտրվել է այդ կազմակերպության Քանաքեռ-Զեյթուն կառույցի նախագահ, կուսակցության քաղաքական խորհրդի անդամ։ 2007 թ-ի մայիսի 12-ին քվեարկվել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորության համար կուսակցության համամասնական ցուցակով։ 2007 թ-ի հունիսին նշանակվել է կուսակցության հանրապետական շտաբի պետ։ 2009 թ-ին ընտրվել է Բարգավաճ Հայաստան կուսակցության Քաղաքական խորհրդի փոխնախագահ։

Պարգևներ
--------

Աշխատանքային գործունեության ընթացքում արժանացել է ՀամԼԿԵՄ կենտկոմի կրծքանշանի և պատվոգրի, ՀԼԿԵՄ կենտկոմի, Երևանի քաղաքապետարանի և կրթության վարչության պատվոգրերի։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մելքոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Պոլոզ Մուկուչ** (*Մկրտիչ Ղազարոսի Մելքոնյան*, հունվարի 7, 1881(1881-01-07) կամ 1881, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 15, 1931(1931-02-15), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), գյումրեցի զվարճաբան-առակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Պոլոզ Մուկուչը (կենտրոնում՝ դհոլով), Ծիտրո Ալեկը (ստորին շարքում՝ ձախից երկրորդը)՝ իրենց նվագախմբովՊոլոզ Մուկուչը (կենտրոնում՝ դհոլով), Ծիտրո Ալեկը (ստորին շարքում՝ ձախից երկրորդը)՝ իրենց նվագախմբով
Ծնվել է արհեստավորի ընտանիքում։ Եղել է Ավետիք Իսահակյանի դասընկերը։ «Պոլոզ» է կոչվել բարձրահասակ լինելու պատճառով։ Պոլոզ Մուկուչի անվան հետ են կապվել հայկական միջավայրում ստեղծված շատ առակներ և սրախոսություններ, որոնք մինչ այդ վերագրվում էին օտար առակախոսների։ Այս առումով Պոլոզ Մուկուչը ինչ-որ չափով նպաստել է հայ բանավոր երգիծանքի ազգայնացմանը։

Ըստ հասած տեղեկությունների՝ առևտրական միջնորդի դեր է կատարել։ Նաև շուկայում ձմերուկ ու սեխ է վաճառել։ Ժամանակակիցները պատմում են, որ ուրախ-զվարթ բնավորություն ուներ, բայց աշխատանքի ժամին ուշքումիտքը ապրանքների վաճառքն էր, գնորդներին գոհ սրտով բավարարելն ու ճանապարհելը։ Նա չափազանց սրամիտ մարդ էր, սակայն կատակներն անում էր լուրջ դեմքով և ինքը չէր ծիծաղում, իսկ դիմացինները ծիծաղից ուշաթափվում էին։

Պոլոզ Մուկուչն արվեստում
------------------------

Նա, որպես գունագեղ անձնավորություն, գրավել է արվեստի մի շարք գործիչների ուշադրությունը։ Պոլոզ Մուկուչի ժողովրդականության մասին կարող են խոսել նաև հետևյալ փաստերը։ Երբ 1931-ին նա հեռացավ կյանքից, նրա հուղարկավորությանը մասնակցում էր գրեթե ողջ Լենինականը։ Ավետիք Իսահակյանը նրա գերեզմանին մահարձան է կանգնեցրել։ Այդ առիթով Խ. Դաշտենցը գրել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Վախճանվեց նաև Պոլոզ Մուկուչը, 
Եվ Բոշի թաղը սգաց մեծ ցավով, 
Այդ հին գյումրեցու շիրիմի վրա 
Եկավ քար քաշեց բանաստեղծ Ավոն։ |  |

Պոլոզ Մուկուչի թաղումը 1931 թվականին։
Նկարիչ Հակոբ Անանիկյանը ստեղծել է դիմանկարների շարք, որոնց համար նախատիպ է ծառայել Պոլոզ Մուկուչը։ Խաչիկ Դաշտենցն իր «Ֆայտոն Ալեքը» պոեմի հերոսի նախատիպ է ընտրել հենց նրան։

Ավետիք Իսահակյանը Պոլոզ Մուկուչի մասին գրել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Աշխարհի ազգերը իրենց սրախոսությունները, անեկդոտները, ասացվածքները վերագրում են մեկ մարդու և անմահացնում նրան։ Էդպես է եղել Մուկուչը մեր ժողովրդի համար։ Տարբերությունն էն է, որ ուրիշներինը միֆ է, իրական մարդ չի եղել, գերեզմանի տեղն էլ հայտնի չէ, իսկ Պոլոզ Մուկուչը իրական մարդ է եղել և գերեզմանը կա։ |  |

Պոլոզ Մուկուչի գերեզմանը
Պոլոզ Մուկուչի արձանը Գյումրիում
2012-ի հոկտեմբերի 7-ին Գյումրու Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցու բակում բացվեց Պոլոզ Մուկուչի արձանը, որի հեղինակը Նարեկ Սամվելյանն է

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Պոլոզ Մուկուչ**

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քաղաքի օրը Գյումրիում

Աղբյուրներ
----------

* Հրաչյա Իկիլիկյան, «Գյումրին, Պոլոզ Մուկուչը և երգիծական մանրապատումներ», Երևան, «Հայաստան» հրատ. 1989
**Արմավիր Ալեքսանի Գալստյան** (մայիսի 28, 1947(1947-05-28), Նորագյուղ, ԼՂՀ), Արցախյան ազատամարտի մասնակից, պետական գործիչ։

Կենսագրություն և գործունեություն
--------------------------------

Ծնվել է 1947 թ. մայիսի 28-ին Ասկերանի շրջանի Նորագյուղ գյուղում։ 1954 թ. ընդունվել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1965 թ. ավարտել է նույն դպրոցի 11-րդ դասարանը։

1966 թ զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ 1969 թ. զորացրվելուց հետո վերադարձել է հայրենի գյուղում, և նույն թվականին ընդունվել «Հաղթանակ» կոլտնտեսությունում, որպես մեխանիզատոր ավտո վարորդ։

1979 թ. ընդունվել է Ստեփանակերտի սովխոզտեխնիկումը։ 1981 թ. ավարտել է նշված տեխնիկումը՝ տեխնիկ- մեխանիկ որակավորումով։
1991 թ. անդամավագրվել է կամավորական ջոկատում և ծառայել ԼՂՀ պաշտպանական բանակում, շարքայինից մինչև գումարտակի հրամանատար՝ կապիտանի կոչումով պարգևատրվել է «Մարտական խաչի 2-րդ աստիճան», «Արիության», «Մայրական երախտագիտության», «Հայրենյաց պաշտպան» մեդալներով և մի շարք պատվոգրերով։

1997 թ. զորացրվել է ԼՂՀ ՊԲ-ի շարքերից և նույն տարում ընտրվել Նորագյուղի ԳԿՏ-ի նախագահ, իսկ 1998 թ-ից Նորագյուղի համայնքի ղեկավար։ 2009 թ. Ասկերանի վարչակազմի ղեկավարի տեղակալ էր։ 2010 թ.ԼՂՀ ԳԳԱՀ –ի գործադիր տնօրենի տեղակալ։

Ազատ Հայրենիք կուսակցության անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի չորս երեխա։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2010-02-12 at the Wayback Machine.
**Սան Ֆելիպե ամրոց** (իսպ.՝ Fortaleza de San Felipe), իսպանական առափնյա պաշտպանության ամրոց, որը գտնվում է Դոմինիկյան Հանրապետության հյուսիսում՝ Պուերտո Պլատա նահանգում։ Ամրոցը, որը հայտնի է նաև որպես Էլ Մորրո դե Սան Ֆելիպե (իսպ.՝ El Morro de San Felipe), օգտագործվել է Սան Ֆելիպե դե Պուերտո Պլատա քաղաքը ծովահեններից ու կորսարներից պաշտպանելու համար։ Գտնվում է Պունտիլա դել Մալեկոն բլրի վրա (իսպ.՝ Puntilla Del Malecón), որը նայում է Ատլանտյան օվկիանոսին․ դրա ռազմավարական դիրքը հնարավորություն է տվել պաշտպանել քաղաքի նավահանգստի մուտքը։ Ամրոցի շինարարությունը սկսվել է Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ի հրամանով 1564 թվականին և ավարտվել 1577 թվականին ամրոցի ղեկավար Ռենջիֆո դե Անգուլոյի կողմից։ Ամրոցը համապատասխանաբար կոչվել է թագավորի պատվին, որի օրոք վերակառուցվել է։

Ամրոցը ներկայում վերածվել է թանգարանի, որը ներկայացնում է բերդի կարևոր դերը Պուերտո Պլատայի և Դոմինիկյան Հանրապետության պատմության մեջ։ Թանգարանային հավաքածուն պարունակում է 18-րդ և 19-րդ դարերի ռազմական նմուշներ։

Պատմություն
-----------

Սան Ֆելիպե ամրոցը դարձել է Քվազիպատերազմի թատերաբեմերից մեկը 1800 թվականի մայիսի 11-ին։ Պուերտո Պլատայի ծովախորշի մոտ տեղի ունեցած մարտում ամերիկյան 2 նավ հետևակայինների հետ միասին հաղթանակ են տարել ֆրանսիական կորվետի և ամրոցի իսպանական կայազորի նկատմամբ, որից հետո լքել են Պուերտո Պլատայի ափը։

Հետագայում ամրոցն օգտագործվել է որպես բանտ, օրինակ՝ Պեդրո Սանտանան այդտեղ բանտարկել է Դոմինիկյան Հանրապետության հիմնադիր հայրերից մեկին՝ Խուան Պաբլո Դուարտին։

Ամրոցը թանգարանի է վերածվել 1965 թվականին, կառույցի վերանորոգումն իրականացվել է 1972 թվականին, իսկ 1983 թվականից այն պաշտոնապես բացվել է հասարակության համար։ Ներկայումս Սան Ֆելիպենի ամրոցը 16-րդ դարի Պուերտո Պլատա քաղաքի միակ պահպանված կառույցն է, Պուերտո Պլատան ավերվել է և ոչնչացվել Դոմինիկյան Հանրապետության անկախության վերականգնման համար պատերազմի հրդեհներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Tourism Information». Embassy of the Dominican Republic. 2010. Վերցված է 30 октября 2014-ին.
2. ↑  «Fortaleza San Felipe: Puerto Plata». El-Bohio.com. 2010. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 27-ին. Վերցված է 30 октября 2014-ին.
3. ↑  «DATOS SOBRE LA REPUBLICA DOMINICANA». Livio.com. 2005. Վերցված է 30 октября 2014-ին.
4. ↑  «Secretaría de Estado de Cultura». National Secretary of Cultural Affairs. 2005. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 25-ին.
5. ↑  «Historia de Puerto Plata». PuertoPlata.com.do. 2010. Վերցված է 30 октября 2014-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օնլայն շրջայց Սան Ֆելիպե ամրոցում Archived 2015-09-01 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 317277793 · WorldCat VIAF: 317277793 |

 |
**Եվգենյա Կարապետի Ֆարմանյանց** (սեպտեմբերի 3, 1920(1920-09-03), Բեժեցկ, Տվերի նահանգ, Խորհրդային Ռուսաստան - սեպտեմբերի 9, 2016(2016-09-09), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ բալետի արտիստ։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1968)։ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։ Գեորգի Ֆարմանյանցի քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Եվգենյա Ֆարմանյանցը ծնվել է արմատներով արցախցի Կարապետ (Գերասիմ) Պողոսի Ֆարմանյանցի և Եկատերինա Վասիլևնայի ընտանիքում։ Եվգենյան աշակերտել է Եկատերինա Գերդտին, Պյոտր Գուսևին։ Ավարտել է Մոսկվայի պարարվեստի ուսումնարանը (1959 թվականից՝ դասատու, ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր)։ 1938-1959 թվականներին՝ Մոսկվայի Մեծ թատրոնի մենապարուհի։ Մասնակցել է դրամատիկական թատրոններում պարային և պլաստիկ տեսարանների բեմադրմանը, այդ թվում նաև Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոնում Վարդան Աճեմյանի բեմադրած «Իֆիգենիան Ավլիսում» ներկայացումը (համահեղինակ՝ Նորայր Մեհրաբյան)։ Համագործակցել է Եվգենի Սիմոնովի հետ, մեքսիկական պարեր է բեմադրել նրա «Ջոն Ռիդ» ներկայացման համար։ 1958 թվականին Մեծ թատրոնի հյուրախաղերի ժամանակ առաջին անգամ այցելել է Երևան, 1967 թվականին՝ երկրորդ անգամ կրկին Մեծ թատրոնի կազմում, քսանմեկ այլ արտիստների հետ հյուրընկալվել Մարտիրոս Սարյանի տանը։

Դերապարեր
---------

Կոլումբինա (Գլիերի «Պղնձե հեծյալը»), Զլյուկա (Պրոկոֆևի «Մոխրոտը») և այլն։ Մենապարերով հանդես է եկել նաև Մինկուսի «Դոն Կիխոտ», Գլազունովի «Ռայմոնդա», Չայկովսկու «Քնած գեղեցկուհի», «Կարապի լիճ» բալետներում, Բորոդինի «Իշխան հզոր», Գլինիկայի «Ռուսլան և Լուդմիլա», Վերդիի «Տրավիատա» և այլ օպերաների բալետային տեսարաններում։

Պարգևներ
--------

* «Պատվո շքանշանով», 1951
* Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ, 1968
* «Աշխատանքային կարմիր դրոշ» շքանշան, 1973
* «Պարի հոգին» մրցանակ, 2001
* Ռուսաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, 2004
* ՌԴ Պատվո շքանշան, 2010

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Daily, AZG. «Ի ՀՈՒՇ ՄԵԾ ԹԱՏՐՈՆԻ ԵՐԲԵՄՆԻ ԱՍՏՂԵՐԻՑ ՄԵԿԻ». *AZG Daily*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 27-ին.
2. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007, էջ 691-692։
3. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Եվգենյա Ֆարմանյանց». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 2-ին.
**Ուլրիխ Զայդլ** (գերմ.՝ *Ulrich Seidl*, նոյեմբերի 24, 1952(1952-11-24), Վիեննա, Ավստրիայի բռնազավթումը դաշնակիցների կողմից), ավստրիացի ռեժիսոր, սցենարիստ, գրող և պրոդյուսեր։

Սերում է թունդ կաթոլիկ ընտանիքից, ծնողները մասնագիտությամբ բժիշկներ էին։ Մանկության տարիներն անց է կացրել Ստորին Ավստրիա նահանգում։

Շուրջ մեկուկես տասնյակ ֆիլմերի հեղինակ է, բազմաթիվ միջազգային կինոփառատոների դափնեկիր։ Զայդլի գեղարվեստական ֆիլմերը դրամաներ են, որոնց բնորոշ է ընդգծված անաչառ ենթադրյալ վավերագրականություն։

Կինոարտադրությունում իր աշխատանքը սկսել է որպես կարճամետրաժ, ապա և վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր. «Լավ լուրեր» (1990 թ.), «Սեր առ կենդանիներ» (1995 թ.), «Մոդելներ» (1999 թ.)։

Իր 2001 թ-ի «Շան օր» առաջին գեղարվեստական կինոնկարի համար արժանացել է Վենետիկի կինոփառատոնի մրցանակի։

2003 թ-ին հիմնադրել է «Ulrich Seidl Filmproduktion GmbH» կինոընկերությունը և այդ պահից ի վեր հանդես է գալիս նաև որպես պրոդյուսեր։

2007 թ-ի նրա «Ներմուծում/Արտահանում» կինոնկարը արժանացել է «Ոսկե ծիրան» երևանյան միջազգային կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակի, ինչպես նաև ներկայացվել է Կաննի կինոփառատոնում։

2012-2013 թթ-ին էկրան բարձրացավ Զայդլի «Դրախտ» եռապատումը։ Դրանցից առաջինը «Դրախտ. Սեր» (2012 թ.) կինոնկարը պատմում է ավստրիացի մոտավորապես 50 տարեկան կանանց մասին, որոնք մեկնում են Քենիա սեքս-զբոսաշրջության։ Երկրորդը՝ «Դրախտ. Հավատք» (2012 թ.), նվիրված է ռենտգենոլոգ-բուժքրոջը, ով դարձել է կաթոլիկ միսիոներուհի, իսկ երրորդը՝ «Դրախտ. Հույս» (2013 թ.), պատմում է նիհարելու նպատակով հատուկ սննդակարգով ճամբար մեկնած դեռահաս աղջկա մասին։

2013 թ-ին կրկին այցելել է Երևան, որտեղ «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի «Երևանյան պրեմիերաներ» ծրագրի շրջանակներում ցուցադրվեց նրա «Դրախտ. Սեր» ֆիլմը։

Զայդլն ամուսնացած է լրագրող Վերոնիկա Ֆրանցի (ծնվել է 1965 թ-ին) հետ, ով մասնակցել է նրա վերջին ֆիլմերի ստեղծմանը որպես սցենարի համահեղինակ։ Նրանց ընտանիքը բնակվում է Վիեննայում, ունեն երկու երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  filmportal.de — 2005.
2. 1 2  Discogs — 2000.
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #121660842 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11805705 · BNE: XX849056 · BNF: 14060132v · CONOR: 206852195 · GND: 121660842 · ISNI: 0000000078274790 · LCCN: no2004052391 · NKC: pna2007397622 · NLP: a0000002817071 · NTA: 250653931 · NUKAT: n2011108730 · SUDOC: 071621563 · VIAF: 59288129 · WorldCat VIAF: 59288129 |

 |

 |
**Ֆահրատ** նաև **Ֆեյրատի** (իսկական անուն ազգանունը՝ **Խաչատուր Գևորգյան**, 1867, Դիրաքլար (ներկայումս՝ Կառնուտ) - 1921, Ալեքսանդրապոլ), հայ աշուղ, ով երեք տարեկան հասակում կուրացել է։

Մանուկ հասակում ծնողները Խաչատուր Գևորգյանին հանձնել են աշուղ Ֆիզահու խնամքին, ով նրան սովորեցրել է սազ և ջութակ նվագել։ 1884 թվականին նշանավոր աշուղներ Ջիվանին, Զահրին և Ջամալին նրան շնորհել են վարպետի կոչում՝ տալով Ֆեյրատի մականունը։

Հորինել է հերոսապատման թեմայով ասքեր, գրել է երգեր Րաֆֆու, Խաչատուր Աբովյանի, Ծերենցի, Մուրացանի գրվածքների հիման վրա։ Ստեղծագործել է հայերեն և թուրքերեն, սակայն թուրքերեն երգերը չեն պահպանվել և մոռացվել են։ Գրել է մաքուր գրական հայերենով՝ համեմված իր ժամանակի կենդանի լեզվի բառ ու բանով։

Ֆահրատը համարվում է Ալեքսանդրապոլի աշուղների վերջին նշանավոր ներկայացուցիչը։

Գրականություն
-------------

«Երգիչ Ֆահրատի ողբերն ու հառաչները», Ալեքսանդրապոլ, 1906

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆահրատ Archived 2022-05-05 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 24976 |

 |
**Դեյթոն**, քաղաք Օհայո նահանգում, Միացյալ Նահանգներում։

Պատկանում է Մոնտգոմերիի շրջանին։ Ագլոմերացիայի չափով Օհայոյում չորրորդն է, իսկ Արևմուտքի ամենաարագ աճող քաղաքների շարքում՝ երրորդը։

Պատմություն
-----------

Այն հիմնադրվել է 1796 թվականին, բնակեցվածների փոքր խմբով։ Քաղաքը, ի պատիվ Անկախության պատերազմի մասնակից,կապիտան Ջոնաթան Դեյթոնի, կոչվում է «Դեյթոն» անունով։ Քաղաքում է ստորագրվել Դեյթոնյան համաձայնագիրը, որով վերջ տրվեց Բոսնիական պատերազմին։

Ուսումնական հաստատություններ
----------------------------

* 
* 
*

Քույր քաղաքներ
--------------

* {{{2}}} Աուգսբուրգ, Գերմանիա
* {{{2}}} Հոլոն, Իսրայել
* {{{2}}} Մոնրովիա, Լիբերիա
* {{{2}}} Օիսո, Ճապոնիա
* {{{2}}} Սարաևո, Բոսնիա-Հերցեգովինա

Հայտնի մարդիկ
-------------

Դեյտոնում ծնված հայտնի մարդկանց շարքում են ամերիկացի պոետ Պոլ Դանբարը (Paul Laurence Dunbar), ավիատոր Օլիվեր Ռիոտը, մաթեմատիկոս Նորման Ստինրոդը,
դերասան Մարտին Շինը և մանկավարժ Հելին Զախոսը։ Այստեղ է ապրել և թաղված ամերիկացի փաստաբան և քաղաքական գործիչ Կլեմենտ Վալանդիգեմը։

* Պոլ Լորենսե Դունբար Պոլ Լորենսե Դունբար
* Օլիվեր ՌիոտՕլիվեր Ռիոտ
* Մարտին ՇինՄարտին Շին

Ռեգբի Միություն
---------------

Դեյթոն քաղաքում գտնվում է Դեյթոն Ռեգբի ակումբը։ 2010 թ.-ի դրությամբ ակումբում հավաքվում են երեք հավաքականները և Eastwood Metropark- ում խաղում են իրենց մրցույթային խաղերը։

Տնտեսություն
------------

Քաղաքը կարեւոր դեր է խաղում Միացյալ Նահանգների արդյունաբերական, օդային և ճարտարագիտական ոլորտներում։ Դեյթոնի տարածքում գործում է Ռետտ-Պիտերսոն ռազմակայանը (անգլ.՝ Wright-Patterson Air Force Base) և ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի ազգային թանգարանը։

### Տրանսպորտ

Դեյթոնում գործում է տրոլեյբուսների ծառայություն։ Որպես ուղևորոփոխադրման միջոց ծառայում են չեխական արտադրության տրոլեյբուսներ։  



### Լավագույն գործատուներ

Ըստ Դեյթոնի 2011 թ. Համապարփակ տարեկան ֆինանսական հաշվետվության, քաղաքին պատկանող լավագույն գործատուներն են՝ 

| # | Գործատու | Աշխատակիցներ |
| --- | --- | --- |
| 1 | Վարչապետի առողջապահական գրասենյակ | 14,135 |
| 2 | Մոնտգոմերի վարչական շրջան | 4,559 |
| 3 | Սինքլաիր Հասարակական քոլեջ | 2,726 |
| 4 | Դեյթոնի հանրային դպրոցներ | 2,574 |
| 5 | Դեյթոնի համալսարան | 2,191 |
| 6 | Դեյթոն քաղաք | 1,950 |
| 7 | Գրանդլուի բժշկական կենտրոն | 1,918 |
| 8 | Դեյթոն VA Բժշկական կենտրոն | 1,914 |
| 9 | Դեյթոնի մանկական բժշկական կենտրոնr | 1,335 |
| 10 | Բեյր Դեյթոն Ջերմային ապրանքներ | 1,022 |

Քաղաքի տեսք
-----------

Աղբյուրներ
----------

  

  

  

 Archived 2016-10-09 at the Wayback Machine.  

 Archived 2005-01-07 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* List of mayors of Dayton, Ohio
* List of people from Dayton, Ohio
* National Aviation Hall of Fame
* Politics of Dayton, Ohio

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2020 թվականի ԱՄՆ մարդահամար / United States Census Bureau
2. ↑  [Джонатан]
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Национальный музей Военно-воздушных сил США
6. ↑  «City of Dayton CAFR» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 20-ին.