recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հայկական հիշողության ազգային կենտրոն** (ֆր.՝ Le centre national de la mémoire arménienne (CNMA)) փաստավավերագրական կենտրոն, գրադարան Ֆրանսիայի Դեսին քաղաքում՝ նվիրված Հայոց պատմությանն ու Հայոց ցեղասպանությանը։

Պատմություն
-----------

Կենտրոնի բացման արարողությանը մասնակցել են Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդի ներկայացուցիչ՝ Մշակույթի և հաղորդակցության նախարար տիկին Օրելի Ֆիլիպետտին, Հայաստանի սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանը, ֆրանսիացի հյուրեր, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ։

Հայկական հիշողության ազգային կենտրոնի ստեղծմանն աջակցել են Բուլլուկյան հիմնադրամը, Լիոնի և Դեսինի տեղական ինքնակառավարման մարմինները՝ Մեծ Լիոնը, Ռոն-Ալպի շրջանը, Ռոնի ընդհանուր խորհուրդը, Դեսինի և Մեզիոյի քաղաքապետարանները։

Հայկական հիշողության ազգային կենտրոնի նախագահն է Ժյուլ Մարտիրոսյանը, տնօրենը՝ Կատիա Բուդոյանը։

Գործունեություն
---------------

Ինստիտուտը փաստավավերագրական կենտրոն է, որտեղ պահվում են 110 000 փաստաթուղթ և 12 000 գիրք, հայկական պատմությանն առնչվող նյութեր, ինչպես նաև Ֆրանսիայում և եվրոպական այլ երկրներում ապրող ու արարող հայ մշակութային գործիչների ստեղծագործություններ։ Կենտրոնի նպատակն է՝ ֆրանսահայերի ազգային ինքնության պահպանումը, Ցեղասպանության և դրա հետևանքների վերացման ուղղությամբ տարվող հետազոտությունների իրականացումը, ինչպես նաև ֆրանս-հայկական միջմշակութային կապերի զարգացումը և կենտրոնի միջոցով հայկական ժառանգության վերականգնումն ու հարստացումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆրանսիայի Դեսին քաղաքում բացվել է Հայկական հիշողության ազգային կենտրոնը
2. ↑  «Centre national de la mémoire arménienne»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |

 |
Յուրաքանչյուր հասարակական-տնտեսական ֆորմացիային բնորոշ աշխատանքի նյութական գործոնների՝ արտադրության միջոցների ամբողջություն։ Հասարակության նյութատեխնիկական բազայի զարգացման մեջ առաջատարն արտադրության գործիքներն են։ Դրանց կատարելագործումն ազդում է աշխատանքի առարկաների կազմի վրա, իսկ վերջիններիս օգտագործման փորձի կուտակումը էապես փոխազդում է արտադրության գործիքների և ամբողջ արտադրության զարգացման վրա։ Հասարակության նյութատեխնիկական բազան զարգանում է հասարակության հիմնական արտադրողական ուժի՝ արտադրության աշխատողների հետ սերտ փոխազդեցության մեջ։ Դա նպաստում է անմիջական արտադրողների աշխատանքային փորձի կուտակմանն ու որակավորման բարձրացմանը, մեծացնում նրանց իշխանությունը բնության ուժերի նկատմամբ, պայմանավորում աշխատանքի հանրայնացման աճը, հասարակության և առանձին ձեռնարկության մասշտաբով՝ աշխատանքի առաջադիմական բաժանումն ու կոոպերացումը։ Նյութատեխնիկական բազայի, որպես հասարակության արտադրողական ուժերի բաղկացուցիչ մասի, զարգացումը որոշում է արտադրական հարաբերությունների փոփոխումը։ Արտադրական հարաբերությունները, իրենց հերթին, ազդում են արտադրողական ուժերի զարգացման, հետևաբար՝ հասարակության նյութատեխնիկական բազայի վրա։ Նոր, առավել առաջավոր արտադրական հարաբերությունները, խթանելով արտադրողական ուժերի արագ զարգացումը, հեղաշրջումներ են առաջացնում արտադրության ոլորտում։ Յուրաքանչյուր հասարակական-տնտնտեսական ֆորմացիա, առաջ մղելով արտադրության տեխնիկան, ստեղծում է յուրահատուկ նյութատեխնիկական բազա։ Նախնադարյան-համայնական, ստրկատիրական և ավատատիրական հասարակարգերի նյութատեխնիկական բազան հիմնվել է ձեռքի աշխատանքի և պրիմիտիվ տեխնիկայի կիրառման վրա։ Կապիտալիզմն իր նյութատեխնիկական բազան՝ խոշոր մեքենական արտադրությունը, ստեղծել է արդյունաբերական հեղաշրջման և կապիտալիստական ինդուստրացման շնորհիվ (XVII —XIX դդ.)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 252)։*  |
|  |
| --- |
| **Հարթատերև ձնծաղիկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Շքանարգիզազգիներ (Amaryllidaceae) |
| **Ցեղ** | Ձնծաղիկ *(Galanthus)* |
| **Տեսակ** | **Հարթատերև ձնծաղիկ** *(G. platyphyllus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Galanthus platyphyllus***Traub |
|
| **Տարածվածություն** |
| Տաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Հարթատերև ձնծաղիկ** (լատին․՝ Galanthus platyphyllus), շքանարգիզազգիների (Amaryllidaceae) ընտանիքին, ձնծաղիկների (Galanthus) ցեղին պատկանող բազմամյա սոխուկավոր բույս։

Տարածում և էկոլոգիա
-------------------

Հանդիպում է Վրաստանում և Հյուսիսային Օսիայում։ Էնդեմիկ է։ 

Աճում է ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններում։ Երբեմն լանջերից իջնում է կիրճեր։

Բուսաբանական նկարագիր
---------------------

Սոխուկը ունի 4-5 սմ երկարություն, 2,5-3,5 սմ տրամագիծ, արտաքին ծաղկաթեփուկները սպիտակ են։ Տերևապատյանը ունի 3-5 սմ երկարություն։

Ցողունը հավասար է տերևներին կամ մի փոքր գերազանցում է դրանց։

Տերևները մուգ կանաչ են, փայլուն, լայն երկարավուն-նշտարաձև, հարթ, վերին մասում՝ մինչև 20 սմ երկարությամբ, իսկ ներքևում՝ նեղացած կոթունով։ Ծաղկման ժամանակ ունեն 15-16 սմ երկարություն և 1-1,5 սմ լայնություն, իսկ ծաղկումից հետո՝ 20-25 սմ երկարություն և 3-3,5 սմ լայնություն։

Ծաղկակրի երկարությունը 10-15 սմ է, ծաղկումից հետո՝ 20-22 սմ։ Թևի երկարությունը 3-5 սմ է, իսկ ծաղկակոթինը՝ 1,5-2 սմ։ 

Արտաքին ծայրամասային բլթերը նեղ էլիպսաձև կամ երկարավուն ձվաձև են, 1,8-2,7 սմ երկարությամբ և 0,8-1,5 սմ լայնությամբ, սրածայր գագաթով ներքին՝ 0,8-1 սմ երկարությամբ և 0,5 սմ լայնությամբ, հակադարձ, փոքր կտրվածքով կամ համարյա բութ, անհամապատասխան ձևի կանաչ բծով կամ ընդհանրապես առանց բծի։ Առէջը ունի 0,4-0,5 սմ երկարություն, փոշանոթը բութ է՝ վերևում փոքր-ինչ նեղացած։ Սերմնարանի տրամագիծը 0,3-0,4 սմ է։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին։ 

Քրոմոսոմների թիվը 2n=24 է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Артюшенко З.Т.* Амариллисовые СССР. — Л.: Наука, 1970. — С. 80. — 179 с. (Ստուգված է 30 Մարտի 2010)

Գրականություն
-------------

* *Артюшенко З.Т.* Амариллисовые СССР. — Л.: Наука, 1970. — С. 80. — 179 с.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Ղալթախչի,** Հարավկովկասյան երկաթուղու կայարան Լոռու մարզում։ Այն բացվել է Թբիլիսի - Գյումրի գծի հետ միասին և անվանակոչվել է կայարանից ոչ հեռու գտնվող համանուն գյուղի անունով։

Գործունեություն
---------------

Կայարանը տեղակայված է Թբիլիսի - Մասիս հիմնական գծի վրա և պաշտոնական կոդավորիչի համաձայն բեռնատար կայարան է։ Բեռների և փոքր բեռնափոխադրումների միջոցով ապրանքների ընդունումն ու առաքումը թույլատրվում է միայն մուտքի ժամանակ կամ ոչ հանրային օգտագործման վայրերում։ Այնուամենայնիվ, կայարանում թույլատրվում է նաև ուղևորահոսքը. տոմսերի վաճառք և թիվ 6540/6541 Գյումրի - Վանաձոր երթուղու կանգառ.

| Դեպի Վանաձոր | Գյումրիում |
| --- | --- |
| 9:13 | 14:58 |

Ճանապարհի միջին ժամանակը Գյումրիից 42 րոպե է, Վանաձորից՝ 58 րոպե։

Կայարանով են անցնում նաև միջքաղաքային ուղևորատար գնացքները. ձմռանը թիվ 372/371 երթուղին Երևան - Թբիլիսի և ամռանը թիվ 202/201 երթուղին Երևան - Բաթում, բայց Ղալթախչի կայարանում կանգառ չունեն։

Կայարանը վերակառուցումից հետո շահագործման է հանձնվել 2019 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վերակառուցվել է «Ղալթախչի» երկաթուղային կայարանը»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ղալթախչին «Տրանսլոգիստ» համակարգում
* Էլեկտրական գնացքների ժամանակացույցը Յանդեքսում
**Հայրենականք**, հողի նկատմամբ ֆեոդալական սեփականատիրության գերիշխող ձև միջնադարյան Հայաստանում։ Համապատասխանում է արևմտաեվրոպական «ալլոդին», ռուսական «վոտչինային»։

«Հայրենականք» նախարարական տոհմի ժառանգական և լիակատար սեփականությունն էր։ Այն միաժամանակ ձևավորված ֆեոդալական իշխանություն էր՝ ճանաչված և հաստատագրված արքունի գահակարգում։ «Հայրենականք»-ի տեր էին դիտվում տոհմի նահապետ նախարարները, որոնք ունեին իրենց վասալ ազատները։ Արշակունյաց և մարզպանական ժամանակներում նախարարը իրավասու էր ամբողջ տոհմի հողային սեփականության նկատմամբ։ «Հայրենականք» չէր բաժանվում տոհմի տարբեր ճյուղերի միջև։ Հողային տիրույթների ժառանգման իրավունքը կատարվում էր ավագության սկզբունքով՝ ուղիղ գծով անցնելով հորից ավագ որդուն։ «Հայրենականք»-ը նպաստում էր ֆեոդալների կենտրոնախույս հակումներին։ 4-րդ դարում Արշակունիների հզորացման ժամանակ, երբ արքունիքը փորձել է սահմանափակել նախարարների իրավունքները, հանդիպել է դիմադրության։ Այդ «Հայրենականք» պայքարում բնաջնջվել են որոշ նախարարական տոհմեր (Բզնունի, Որդունի, Մանավազյան)։ Զարգացած ֆեոդալիզմի դարաշրջանում (9-10 դարեր) ավելի է ամրապնդվում «Հայրենականք» (աղբյուրներում անվանվում է նաև «հայրենական սեփականություն», «բնիկ տերություն»)։ «Հայրենականք»-ը արդեն ենթակա էր բաշխման տվյալ տոհմի բոլոր ճյուղերի միջև։ Տոհմի անդամ սեպուհները ինքնուրույնանալով, ստեղծում էին նոր տոհմաճյուղ, ժառանգաբար տիրելով «Հայրենականք»՝ որպես իրենց հատկացված հողատիրույթ։ Նոր առաջացած տոհմաճյուղերում պահպանվում է ժառանգման իրավունքի անցումը հորից ավագ որդուն։ «Հայրենականք»-ի մի մասում ձևավորվում է ֆեոդալական կալվածքը, մյուս՝ ավելի մեծ մասի վրա բնակվում են շինականները, որոնք մշակում են իրավաբանորեն ֆեոդալ հողատիրոջ սեփականությունը կազմող իրենց հողաբաժինը փոխարենը վճարելով հողային ռենտա։ Հաճախ ֆեոդալը ընդարձակում էր «Հայրենականք»՝ ազատ համայնքների հողերի հաշվին։ Սելջուկ-թուրք ցեղերի տիրապետության պայմաններում հայ ֆեոդալները գրեթե զրկվեցին իրենց հայրենական տիրույթներից։ 12-րդ դարի վերջից Զաքարյանները վերականգնեցին «Հայրենականք» որպես հողատիրության ձև (այս շրջանում «Հայրենականք» անվանվել է նաև «ժառանգություն», «բաժին», «հայրենաբաժին»)։ «Հայրենականք» էին դիտվում նաև «քսակագին», «դրամագին» կամ «գանձագին» կալվածները, զենքի ուժով ձեռք բերված հողերը։ Մոնղոլիա տիրապետության շրջանում հայ ֆեոդալների հայրենական տիրույթները հիմնականում պահպանվեցին՝ մոնղոլների համար զինվորական և վարչական ծառայություն կատարելու պայմանով։ Կիլիկյան Հայաստանում հաստատված հայ իշխանների ձեռք բերած հողատիրույթները վերածվեցին «Հայրենականք»-ի։ 12—13-րդ դարերում Կիլիկիայում «Հայրենականք» աճում է ապստամբ վասալների, նաև գյուղացիների հողերը բռնագրավելու միջոցով։ 16-19 դարերում Հայաստանում «Հայրենականք»-ին համապատասխանող հողատիրության ձև էր մուլքը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 211)։*  |
**Մեծոփավանքի դպրոց**, գործել է 12-րդ դարի վերջերից, Մեծոփավանքում։ 13-րդ դարի սկզբներին դպրոցը ղեկավարել է «յոյժ իմաստուն և գիտնական» Թովման, իսկ դարավերջին՝ Գլաձորի համալսարանի առաջին սաներից մեկը՝ Մխիթար Սասնեցին (մինչև 1337 թվականը)։ Նրան գործակցել է իր ուսումնակից Հովհաննես Ոսպնակեր Արճիշեցին։ Այստեղ սովորելու էին գալիս Վանա լճի շրջակա գյուղերից և հեռավոր վայրերից։ Մեծավանքի դպրոցում ստեղծվել են մատենագրական երկեր, ընդօրինակվել ձեռագրեր։ Մխիթար Սասնեցու րաբունապետության ժամանակ Մեծոփավանքի դպրոցը, Գլաձորի համալսարանի ղեկավարությամբ, պայքարել է Հռոմի միարարների (ունիթոռների) դեմ, և այդ պայքարն այնուհետև դարձել է դպրոցի հիմնական նպատակներից մեկը։ 14-րդ դարի վերջերին դպրոցի վարդապետը եղել է Տաթևի համալսարանի սան, Հովհաննես Որոտնեցու աշակերտ Հովհաննես Մեծոփեցին, որը վերակառուցել է վանքը և օժանդակ շինություններ կառուցել։ 1408 թվականին Գրիգոր Տաթևացին Մեծոփավանքում հիմնադրել է բարձր տիպի դպրոց (160 աշակերտով և 8 վարդապետով), որտեղ ավելի ուշ րաբունապետ են եղել Գրիգոր Խչաթեցին ու Թովմա Մեծոփեցին։ Մեծոփավանքի դպրոցը փաստորեն Խառաբաստավանքի և Տաթևի բարձր տիպի դպրոցների շարունակությունն էր։ Մեծոփավանքի դպրոցում ծաղկել է հատկապես գրչության և մանրանկարչության արվեստը։ Սաներից հայտնի են 22 ընտիր գրիչներ՝ Հովհաննես Մանկասարենցը, Հունանը, Հակոբը, Հովհաննես Բաղիշեցին, Պետրոսը, Թովման, Ղազարը, Մկրտիչը, Զաքարիան, Հակոբ Բերկրեցին, Կարապետ Վանեցին, Ստեփանոսը, Հայրապետը, Ներսեսը, Հովհաննես Արծկեցին, Կիրակոս Բանասերը և ուրիշներ, որոնցից մեզ է հասել շուրջ 200 ձեռագիր։ Մանրանկարչության ներկայացուցիչն է դպրոցի սան Մինաս ծաղկողը, որին աշակերտել են նշանավոր ծաղկողներ Կարապետ Բերկրեցին, Կարապետ Աղթամարցին։ Հայտնի է նաև Հայրապետ կազմողը։ Մեծոփավանքում խմբագրվել, սրբագրվել, մեկնվել են բազմաթիվ երկեր, շարադրվել պատմություններ, տոմարագիտական, գրչության արվեստի, երաժշտության վերաբերյալ երկեր, նկարազարդվել, կազմվել, նորոգվել են բազմաթիվ գրքեր։ Անապահով է եղել դպրոցի վիճակը․ մի քանի անգամ տեղափոխվել է մերթ Բաղեշ, մերթ Մշո Առաքելոց վանք։ Թովմա Մեծոփեցուն փոխարինել է իր դասընկեր Սարգիս վարդապետը։ 16-րդ դարում Մեծոփավանքը այրվել է։ 17-րդ դարից հիշվում է միայն Մեծոփվանքի դպրոցի մատենադարանը, որը կողոպտվել է 1895 թվականին։ Պահպանված 100 ձեռագրերը 1915 թվականին անցել են քրդերի ձեռքը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 441)։*  |
**Հայրիկ Սիրականի Ղազարյան**, **երգիչ Հայրիկ**, (ապրիլի 4, 1922(1922-04-04), Ձորագյուղ, Հայաստան - հուլիսի 8, 1995(1995-07-08), Ձորագյուղ, Մարտունու շրջան), երգերի հեղինակ, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանը։ Շուրջ 50 տարի դասավանդել է Ձորագյուղի դպրոցում (2014 թվականից՝ Ղազարյանի անվան)։ Գրել է 100-ից ավելի երգեր։

Հայտնի են՝

* «Ձայն տուր, Տղմուտ»
* «Անդրանիկ փաշա»
* «Արմենիա, լողա»
* «Գնացել են անդարձ»
* «Իմ մայր Ձորագյուղ»
* «Ի՞նչ լուր ես բերել»
* «Սևքարի Սաքո»
* «Ես կուգամ»
* «Իմ Հայաստան»
* «Արարատ լեռան սուգը»
* «Մշո աղջիկ»
* «Հատը մեկ ոսկի»
* «Գարեգին Նժդեհ»
* «Երդում»
* «Անի»
* «Ուր կերթաս»
* «Լուր բերեք»

Ղազարյանը ստեղծագործել է աշուղ-գուսանական ավանդական տաղաչափությամբ, խոսքն ու մեղեդին ասերգային են և ինքնատիպ։ Երգերը կատարում են «Սայաթ-Նովա» աշուղական անսամբլը, «Գոհար» սիմֆոնիկ նվագախումբ-երգչախումբը, երգիչներ Ս. Հակոբյանը, Թ. Պողոսյանը, Ռ. Սարիբեկյանը, Ս. Գալստյանը, Գ. Հակոբյանը, Մ. Շահինյանը, Գ. և Դ. Խաչատրյանները և ուրիշներ։

Լույս են տեսել «Մշո հավքեր» (1991 թվական) երգերի նոտագրված ժողովածուն, «Երգարանը» (1993 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հարություն Գևորգի Անժուր (Չեբոտարյան)**, (ապրիլի 21, 1885(1885-04-21), Նոր Նախիջևան, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 4, 1958(1958-12-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային ֆիզիկոս։ 1935 թվականից՝ պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1941)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Դոնի Ռոստովի ռեալական ուսումնարանը (1902), սովորել Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (1902-1905), Լոգանի (1906-1909) և Սորբոնի (1909-1912) համալսարաններում։

Գործունեություն
---------------

1913-1920 թվականներին աշխատել է տարբեր վայրերում (Դոնի Ռոստով, Նովորոսիյսկ, Թիֆլիս, Գելենջիկ և այլն)։ 1920 թվականին տեղափոխվել է Երևան և աշխատանքի անցել արական գիմնազիայում։ 1921 թվականից աշխատել է պետական համալսարանում, որտեղ կազմակերպել է ֆիզիկայի լաբորատորիա, դասավանդել մեխանիկայի ֆիզիկական հիմունքներ, էլեկտրականություև, էլեկտրառադիոտեխևիկսւյի հիմունքներ առարկաները։ 1925 թվականին գործուղվել է Փարիզ՝ էլեկտրական չափումների նորագույն մեթոդների և ռադիոտեխնիկայի ասպարեզում կատարելագործվելու, ստացել է ռադիոինժեների դիպլոմ՝ միաժամաևակ աշխատելով Մ. Կյուրիի լաբորատորիայում։ 1928 թվականին վերադարձել է Երևան, կազմակերպել համալսարանի էլեկտրառադիո-լաբորատորիան։ 1938-1950 թվականին եղել է էլեկտրականության և տատանումների ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։ Անժուրը ՀԽՍՀ-ում ռադիոյի մասսայականացման առաջին ջատագովներից է ցուցադրել ու տարածել է սուպերհետերոդինային ռադիոընդունիչը, կազմակերպել ռադիոսիրողների խմբակևեր և այլն։ Անժուրի գիտական աշխատաևքները վերաբերում են էլեկտրամագնիսակաև էներգիայի ճառագայթման, մագնիսական ինդուկցիայի, պինդ մարմնի մեխանիկայի և օպտիկայի զանազան հարցերին։ Անժուրը գրել է նաև էլեկտրականությաև դասընթաց և լաբորատոր աշխատանքների ձեռնարկ։ Մահացել է 1958 թվականի դեկտեմբերի 4-ին, Երևանում։

Երկեր
-----

* Ֆիզիկայի պրակտիկում :Էլեկտրականություն և մագնիսականություն, 1956

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 407.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10299 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 407)։*  |
**Հարություն Հ. Աստուրյան** (1880, Մարաշ, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - մարտի 28, 1950(1950-03-28), Կորդովա, Արգենտինա), հայ պատմաբան։

Կենսագրություն
--------------

Հարություն Աստուրյանը ծնվել Է Մարաշում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա սովորել Վենետիկի Սուրբ Ղազար վանքի դպրոցում։ Այնուհետև ուսանել է Մյունխենի (Գերմանիա) համալսարանում, որն ավարտելուց հետո, իբրև պատմագիտության դոկտոր, վերադարձել է Վենետիկ։ 1922 թվականից բնակություն է հաստատել նախ Արգենտինայի Բուենոս Այրես, ապա Կորդովա քաղաքում, որտեղ 1924 թվականից եղել է լատիներենի և ֆրանսերենի դասախոս հայտնի «Մոնսերատ» ավագ դպրոցում։

Հարություն Աստուրյանը հիմնականում զբաղվել է հին և միջնադարյան Հայաստանի պատմության հարցերով։ 1912 թվականին լույս է ընծայել Արտաշեսյան և Արշակունյաց դարաշրջանում հայ-հռոմեական հարաբերությունների մասին մենագրություն, որն առաջինն է եղել իր տեսակի մեջ և որտեղ քննաբար օգտագործել Է հայկական և օտար սկզբնաղբյուրները։ «Պատմութիւն Հայոց» (1947) աշխատության մեջ ամփոփ ձևով շարադրել է Հայաստանի քաղաքական պատմությունը՝ հնագույն շրջանից մինչև նորագույն ժամանակները։ Մահացել է մարտի 28-ին, Կորդովայում։

Երկեր
-----

* Քաղաքական վերաբերութիւններ ընդմէջ Հայաստանի եւ Հռովմայ, Վենետիկ, 1912։ Նոյնը նաեւ գերմաներեն։
* Պատմութիւն Հայոց, Բուենոս Այրես, 1947 (երկրորդ տպագրություն՝ Բեյրութ, 1960։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 595.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17389 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 595)։*  |
| **՞**Կոմոնդոր |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կոմոնդոր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Komondor

 |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Hungarian Komondor
* Hungarian Sheepdog
* Mop Dog

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կոմոնդոր** (հունգարական հովվաշուն), հովվաշների ցեղատեսակ։ Նրա չափսերը տեսողական առումով մեծանում են իր մորթու հաշվին։ Կոմոնդորը լավ հարմարեցված է հովվի աշխատանքին․ նրանից գիշատիչի հոտ չի գալիս և իր մորթու շնորհիվ կարողանում է թաքնվել ոչխարների հոտի մեջ։

Կոմոնդորները ունեն թեթև ոսկորներ, այդ պատճառով բավականին թեթև է իր չափերի այլ շներից։

Արտաքինը
--------

Կոմոնդորը համարվում է ամենախոշոր շներից աշխարհում, վզակոթի երկարությունը արուների մոտ կազմում է 80 սմ, իսկ երկար սպիտակ մորթին դարձնում է շանը ավելի զանգվածային և տպավորիչ։

Երիտասարդ տարիքում (մինչև երկուտարեկան) կոմոնդորի բուրդը դեռ պարանների հյուսված չէ։ Սկզբում այն փափուկ է և ալիքավոր, տարիքի ընթացքում դառնում է գանգուր, և հետո նոր առաջանում են հյուսված պարանները։ Հունգարական հովվաշան մորթին աճում է ամբողջ կյանքի ընթացքում և ծերության ժամանակ հասնում է գետնին։ Այդ տարիքում նրա մորթին կշռում է յոթ կիլոգրամ և կազմված է 2000 հյուսված պարաններից։

Կոմոնդորները նախաբուրդ չունեն, միայն աղվամազ, որը թափվում է երկու տարին մեկ։

Կոմոնդորները աշխարհում
----------------------

### Հունգարիա

Կոմոնդորների համաշխարհային տարածումը սկսվել է հունգարական «KARCAGPUSZTAI» կենդանուց և իր տիրոջից՝ Յոզեֆ Բուկովսկիից։ Նա պահել է շատ առողջ և գեղեցիկ շներ, և նրա շնորհիվ հունգարական հովվաշունը տարածվել է ամբողջ Եվրոպայում։ 1994 թվականին Յոզեֆը մահացել է։ Հիմա նրա գործը շարունակում է նրա աղջիկը։

### Ամերիկա

Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հուգարական հովվաշները գրեթե ոչնչացման եզրին էին, և Ամերիկան օգնեց Հուգարիային վերականգնել տեսակը, և նույնիսկ հայտնվեց իրենց՝ կոմոնդորի ամերիկական տեսակը։

### Ռուսաստան

Ռուսաստանում այս ցեղատեսակով շատ լուրջ են զբաղվում։ Այս կենդանիներին պահում են Մոսկվայում, Դոնի Ռոստովում, Նիժնի Տագիլում և այլ քաղաքներում։ Ընդհանուր առմամբ այս շների թիվը Ռուսաստանում 500 է։

Արտաքին հղումներ
----------------

* կոմոնդոր ցեղատեսակ Archived 2008-04-03 at the Wayback Machine.
* կոմոնդորի նկարներ

Գրականություն
-------------

1. Pal Sarkany, Imre Ocsag «DOGS of Hungari», Corvina Press.
2. «Kutya» ամսագիր № 09/1999.
3. Ջոյ Լեվի «Կոմոնդոր».
4. Ամսագիր «Ընկեր» շների սիրահարների համար, № հուլիս 7, 2003 թվական
5. Ամսագիր «Ընկեր» շների սիրահարների համար, № հունիսի 6 2004 թվական
6. Ամսագիր «Ընկեր» շների սիրահարների համար, № սեպտեմբերի 9, 2005 թվական
7. Ամմսագիր «Komondor News MASKC» № 2 2006 թվական.
8. Ամսագիր «Շների աշխարհ» 2006 թվականի հունիս
9. Ջուլիետա Մեյ «Ամեն ինչ շների հայտնի ցեղատեսակների մասին»
10. Նայմանովա — Գումպալ «Շների ցեղատեսակների ատլաս»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |

 |
**«Ճանապարհ դեպի ոչ մի տեղ»** (ռուս.՝ «Дорога никуда»), ուկրաինական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանվել է Ալեքսանդր Գրինի համանուն վեպի հիման վրա։

Սյուժե
------

Պոկետ։ Որբ Տիրեյ Դավենանտը ծառայում է որպես մատուցող «Նողկանք» (ռուս.՝ «Отвращение») սրճարանում, որի տերը Ադամ Կիշլոտն է։ Մի օր այստեղ են մտնում բարերար Ուրբան Ֆուտրոզի դուստրերը՝ Ռոենան և Էլին։ Նրանց է դիմում փողոցային բանահյուսության հավաքող Օրտ Գալերանը, որն աղջիկներին խնդրում է կազմակերպել տղայի ճակատագիրը, ինչը Ֆուտրոզը խանդավառությամբ ստանձնում է։ Այնուամենայնիվ, անսպասելիորեն հայտնվում է Տիրեյի հայրը՝ հարբեցող Ֆրանկը։ Թափառաշրջիկը խաբեությամբ փակում է որդուն, իսկ ինքը գնում է հարուստ մարդուց գումար շորթելու։ Ֆուտրոզը դադարում է շփվել տղայի հետ։

Տիրեյը ստիպված է վերադառնալ իր նախկին աշխատավայր։ Նահանգապետի որդին՝ Գեորգ Վան Կոնեթը, գալիս է այստեղ իր ընկերների և սիրուհու հետ։ Մոտ ժամանակներս նա պատրաստվում է ամուսնանալ Ռոենա Ֆուտրոզի հետ, սակայն այցելուների մոտ շատ ցինիկ է խոսում իր ամուսնության մասին։ Տիրեյը սրիկային կանչում է մենամարտի, բայց նա երիտասարդին ծաղրում է։ Այնուհետև Օրտ Գալերանը միանում է նրան՝ պաշտպանելու համար աղջկա պատիվը, որը մենամարտերի մասնակցելու մեծ փորձ ունի։ Քանի որ մենամարտը, և որ ամենակարևորն է, նրա պատճառը կարող է խանգարել Վան Կոնետի ամուսնությանը, նահանգապետի որդին դիմում է ոմն Սնոգդենի, որը գրողի մոտ մաքսանենգ ապրանք է թողնում։

Տիրեյին և Օրտին ձերբակալվում և բանտ են տանում։ Այստեղ նրանք հանդիպում են Ֆրանկ Դավենանտին և նրա ընկերոջը։ Օրտն առաջարկում է հետևյալ ծրագիրը. նրանք հագուստը փոխում են թափառաշրջիկների հետ, իսկ գիշերը նրանց բաց են թողնում։ Գրողն ու երիտասարդը փորձում են նավակով եռանալ Պոտեկից, սակայն նրանց վրա թնդանոթներից կրակ են բացում։ Դավենանտը զոհվում է, իսկ Գալերանը փրկվում է և երեկոյան գալիս Ֆուտրոզի մոտ, որտեղ Վան Կոնետին մեղադրում է Տիրեյի մահվան մեջ։ Ռոենան խզում է նշանադրությունը։

Դերերում
--------

* Պավել Գիլբո (Իվանկո) – *Տիրեյ Դավենանտ*
* Դմիտրի Միրգորոդսկի – *Օրտ Գալերան*
* Էդուարդ Միտնիցկի – *Ֆրանկ Դավենանտ*
* Վլադիմիր Պետրով – *Ուրբան Ֆուտրոզ*
* Եկատերինա Ստրիժենովա – *Ռոենա Ֆուտրոզ*
* Տատյանա Գրանդովսկայա – *Էլլի Ֆուտրոզ*
* Գեդիմինաս Ստորպիրշտիս – *Գեորգ Վան Կոնետ*
* Իրինա Մալիշևա – *Լաուրա, Գեորգի սիրուհին*
* Սերգեյ Կրժեչկովսկի – *Ադամ Կիշլոտ*
* Վիկտոր Կոլոմից – *Գեմաս*
* Վալենտինա Սալտովսկայա – *Էմմա Գուբերման*
* Նատալյա Օսիպենկո – *Ուրանիա Տալբերգ*
* Իգոր Աֆանասև – *Սնոգդեն*
* Իգոր Սլոբոդսկո – *քարտուղար*
* Անում Դորխուսո Ադոտեյ – *ծառայապետ*
* Գրիգորի Չապկիս – *ոստիկանության պետ*
* Վալերի Տիտով – *սպա*
* Յակով Սիրոտենկո – *սերժանտ*
* Բորիս Լուկյանով – *ծեր մարդ*

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակներ՝ Ալեքսանդր Մուրատով, Վիկտորյա Մուրատովա
* Ռեժիսոր՝ Ալեքսանդր Մուրատով
* Օպերատորներ՝ Ալեքսանդր Մոսկալենկո, Վիկտոր Պոլիտով
* Նկարիչ՝ Իննա Բիչենկովա
* Կոմպոզիտոր՝ Բոգդան Նեբոլյուբովա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ճանապարհ դեպի ոչ մի տեղ» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  «Ճանապարհ դեպի ոչ մի տեղ» ֆիլմը *kinopoisk.ru* կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Հաննիբալյան (Հաննիբալի) երդում**, թևավոր արտահայտություն, որը նշանակում է հաստատակամություն պայքարելու մեկի դեմ և հաղթելու, մինչև կյանքի վերջը պահված երդում։

Ըստ ավանդության, երբ լրանում է Հաննիբալի ինը տարին, հայրը՝ Կարթագենի նշանավոր զորավար ու պետական գործիչ Համիլկարը, նրան իր հետ տանում է Իսպանիա, որտեղ ցանկանում է փոխահտուցել իր քաղաքի կորուստը, ինչը եղել էր Առաջին փյունիկյան պատերազմի ժամանակ։ Արշավ մեկնելուց առաջ հայրը աստվածներին զոհեր է մատուցում, իսկ զոհաբերությունից հետո իր մոտ է կանչում Հաննիբալին ու հարցնում, թե արդյոք ցանկանում է գալ իր հետ։ Երբ տղան ուրախությամբ համաձայնվում է, Համիլկարը տանում է Հադեսի տաճարի զոհասեղանի մոտ և հորդորում երդվել, որ երբեք Հռոմի հետ չի հաշտվի, կմնա նրա թշնամին։ Տաճարում փոքրիկ Հաննիբալը երդվում է աստվածների առաջ և խոստանում, որ սրբությամբ կկատարի հորը տված երդումը։ 

Հաննիբալը մոտ քսան տարի ահ ու սարսափի մեջ է պահում Հռոմը։ Հաննիբալի բանակներն անցնում են Իսպանիա, Գալիա, անցնում Ալպերը, մտնում Իտալիա և մոտենում Հռոմին։ Չնայած Կարթագենը երեք փայլուն հաղթանակ է տանում, սակայն Հռոմի ուժերի գերակշռությունը, ինչպես նաև թշնամու երկրում գտնվելը և այլ դժվարություններ արագացնում են Կարթագենի կործանումը։ Բայց Հաննիբալը չի հաշտվում՝ հավատարիմ մնալով իր երդմանը։

Պոլիբիոսի և որոշ այլ պատմաբանների խոսքերով՝ Հաննիբալն ինքն է պատմել այս պատմությունը սելևկյան արքա Անտիոքոս III-ին։ 

Ներկայումս «Հաննիբալյան երդում» արտահայտությունը թևավոր խոսքի ուժ է ստացել և փոխաբերական իմաստով նշանակում է տալ հանդիսավոր և անխախտ երդում ու հավատարիմ մնալ այդ երդմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тит Ливий, История от основания города, XXI, 1, 4.
2. ↑  Պոլիբիոս. Ընդհանուր պատմություն, III, 1.
3. ↑  Аннибалова клятва // Энциклопедический словарь крылатых слов и выражений / Составитель В. В. Серов. — М.: Локид-Пресс, 2003.
4. ↑  Ավետիսյան Կամսար (1973)։ *Իմաստուն խոսքերի աշխարհում*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջեր 69–70
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մաղաքյան (այլ կիրառումներ)

**Հարություն Կարապետի Մաղաքյան** (ապրիլի 8, 1902(1902-04-08), Ախալքալաք, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 18, 1954(1954-02-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային երկրաբուսաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1938 թվական), պրոֆեսոր (1938 թվական), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1945), ԽՄԿԿ անդամ 1948 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1925 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ագրոնոմիական ֆակուլտետը։ Եղել է ՀԽՍՀ կերահայթայթման ինստիտուտի առաջին տնօրենը։ 1926 թվականից Մաղաքյանը ղեկավարել է կերային հանդակների հետազոտությունները, իսկ 1947 թվականից՝ ՀԽՍՀ կերային հանդակների պասպորտավորման աշխատանքները։ Կազմել է ՀԽՍՀ արոտավայրերի խոտհարքների առաջին քարտեզը։ Բացահայտել է Հայաստանի ֆլորային բնորոշ բույսերի 30 նոր տեսակ։ Հայտնաբերել է նոր ցեղատեսակ, որն անվանվում է նրա անունով՝ *Stellera magakianisosn*։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 189—190.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 1038 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 189)։*  |
| **՞**Մեղրածուծ |
| --- |
| Մեղրածուծ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Խուլեղինջազգի |
|
|
|
| Ցեղ | **Մեղրածուծ**  |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Marrubium vulgare

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մեղրածուծ** (անգլ.՝ Marrubium vulgare), խորտակ, հոտիսո, մեղրածծու, մեղրախոտ, շանխոտ, ֆարասիոն։ Խուլեղինջազգիների կամ շրթնազգիների ընտանիքին է պատկանում։ Բազմամյա բույս է։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Բույսը սպիտակավուն է, թավոտ։ Ունի ձվաձև-կլորավուն տերևներ, երկսեռ, մանր, սպիտակ ծաղիկներ, 4 սերմիկներից բաղկացած պտուղներ։ 30-70 սմ բարձրությամբ, ուղղականգուն, սնամեջ ցողունով բույս է։ Ծաղկում է ամբողջ ամռանը, պտղակալում՝ օգոստոս-հեկտեմբեր ամիսներին։ Բազմանում է սերմերով, վեգետատիվ ճանապարհներով։
Բավականաչափ ջերմասեր է, վատ է տանում ցուրտը։ Մեր հանրապետությունում որպես մոլախոտ մեղրածուծը հանդիպում է ամենուր՝ սկսած ցածրադիր գոտուց մինչև մարգագետնատափաստանային գոտին ներառյալ։ Աճում է ճամփեզրերին, տնամերձ հողամասերում, աղբուտներում, չոր լեռնալանջերին, ցանկապատերի մոտ, ցանքերում և այլուր։

Քիմիական բաղադրություն
----------------------

Պարունակում է բյուրեղային և ամֆոր, դառը նյութերը, որոնցից են մառուբինը, մառուբիին և այլն, մինչև 0,06% եթերայուղ, 7% դաբաղանյութերը, ալկալոիդներ, մառուբինաթթու, խեժ և այլն։

Բուժական նշանակություն
----------------------

Բուժման նպատակով օգտագործվում է բույսի վերգետնյա մասը, որը հավաքում են ծաղկման ընթացքում։ Հեռացնում են կոշտ մասերը և չորացնում։ Ժողովրդական բժշկության մեջ բույսի սերմերի դոնդողով՝ կաթի հետ խառնած, բուժել օգտագործել են ակնագնդերի և միջին ականջի, բերանի լորձաթաղանթի և նշիկների բորբոքումնեը բուժելու համար։ Նույն սերմերը, առանց խառնուրդի, տվել են ներքին ընդունամ ձևով՝ ստամոքսի սուր բորբոքումների և թարախակալումների(ֆլեգման) ժամանակ։ Դեղաբույսն օգտագործվում է լարինգիտի, բրոնխիտի, տրախեիտի, կապույտ հազի, պալարախտային հազի, միզուղիների բորբոքումների, ջերմերի, ցաների, լիմֆադենիտների, թութքի, անկանոն դաշտանի, որովայնային օրգանների սպազմալգիաների ժամանակ։

### Այլ օգտակար հատկանիշները

Մեղրածուծն արտադրում է առատ նեկտար։ Նրանից ստացվող մեղրն ունի բաց գույն, բացառիկ հաճելի բույր և համ։ Դեղաբույսը միջատասպան է։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի դեղաբույսեր, Ա․ Թորոսյան, Հայաստան հրատարակչություն, Երևան-1983

Արտաքին հղումներ
----------------

Marrubium vulgare

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4142391-4 · Microsoft: 2777455773 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հարություն Զաքարի Մարտիկյան** (կեղծանունը՝ «Արթուր») (հոկտեմբերի 30, 1899, Ծովք (Խարբերդի վիլայեթում) - հունիսի 20, 1981, Երևան), ֆրանսահայ կոմունիստ հասարակական գործիչ, Ֆրանսիայի կոմկուսի (ՖԿԿ) անդամ (1924)։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1923 թվականին բնակություն է հաստատել Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել Ֆրանսիայի կոմկուսի հայկական սեկցիայի հիմնադրմանը։ Եղել է ՀՕԿ-ի Մարսելի մասնաճյուղի հիմնադիրներից, վարել է քարտուղարի պաշտոնը։ Հրապարակային ելույթներով և ֆրանսահայ մամուլի էջերում գաղափարական անհաշտ պայքար է մղել դաշնակցության դեմ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1939-1945) ՖԿԿ Կենտկոմի ցուցումով Ֆրանսիայի հարավում կազմակերպել է հայ ազատ հրաձիգների ու պարտիզանների մարտական խմբեր և ղեկավարել նրանց գործողությունները։ 1943 թվականի նոյեմբերին Գրենոբլի հակաֆաշիստական ցույցին մասնակցելու համար ձերբակալվել է և մինչև 1945 թվականի մայիսը արգելափակվել նախ Կոմպիենի, ապա Բուխենվալդի համակենտրոնացման ճամբարներում։ 1948 թվականից ապրել է Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 344.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 344)։*  |
**Հարավաֆրիկյան Հանրապետության գրականությունն** իրենից ներկայացնում է ազգային տասնմեկ լեզվով գրված ստեղծագործություններ։ Առավել հաճախ հանդիպում են անգլերենն ու աֆրիկաանսը։ Դրանցից բացի գործածվում են նաև բանտու, նամա (հոտենտոտներ) և կոյսանսական (բուշմենական) լեզուները։

Պատմություն
-----------

Նադին Գորդիմեր
Ջոն Մաքսվելլ Կուտզե
Նելսոն Մանդելա
Անտյե Կրոգ
Սմիթ Ուիլբուր
Հարավային Աֆրիկայի գրականությունը հայտնի է նախագաղութային ժամանակներից առաջ, ժողովրդական բանավոր ստեղծագործության տեսքով։ Դրան են վերագրվում զուլուսների հեքիաթները, առածները և ասացվածքները, բուշմենների և հոտենտոտների լեգենդները և պատմությունները։ Գաղութատիրության ընթացքում առաջացել է հերոսական դյուցազներգությունը։ 

19-րդ դարից սկսած, տեղացի ժողովուրդների գրերի ներդրմանը զուգահեռ, Հարավային Աֆրիկայում ի հայտ է եկել գրավոր գրականությունը։ Առաջին հրատարակված ստեղծագործություններից է Թոմաս Մոֆոլոյի՝ սեսոտո լեզվով գրված «Չակա» վեպը (1925 թվական)։ 

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի առաջին կեսին Հարավային Աֆրիկայի գրականության մեջ ակտիվացել է հակագաղութատիրական թեման։ Դա վերաբերել է ինչպես արձակին, այնպես էլ պոեզիային։ Այդ ժամանակաշրջանի հայտնի հեղինակներից է Օլիվիա Շրայները (նրա գրչին է պատկանում հարավաֆրիկյան առաջին խոշոր ստեղծագործությունը՝ «Աֆրիկական ֆերմա» վեպը, 1883 թվական)։ 1939 թվականին երևան է եկել Ռոբերտ Զլոմոյի՝ առաջնորդ Չակայի մասին պատմող վեպը՝ իսիզուլու լեզվով։  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, ապարտհեյդի ռեժիմի հաստատմանը զուգահեռ, առաջ են եկել մի խումբ հեղինակներ, որոնց ստեղծագործությունները բողոք են արտահայտել տիրող կարգերի դեմ։ Նրանցից են Պիտեր Աբրահամսը, Հարի Բլումը, Ալեքս Լա Գուման, Նադին Գորդիմերը։ 

1991 թվականին Նադին Գորդիմերը դարձել է գրականության Նոբելյան մրցանակ ստացած առաջին հարավաֆրիկացի հեղինակը։ 2003 թվականին նոբելյան մրցանակ է ստացել Ջոն Մաքսվելլ Կուտզեն։ 

1995 թվականին Հարավաֆրիկյան Հանրապետության առաջին սևամորթ նախագահ Նելսոն Մանդելան հրապարակել է «Երկար ճանապարհ դեպի ազատություն» ինքնակենսագրական վիպակը։

Ժամանակակից հեղինակներ
----------------------

Հարավային Աֆրիկայի ժամանակակից գրականությունը ներկայացնում են 20–րդ դարի վաստակավոր հեղինակները՝ Նադին Գորդիմերը (2003 թվականին լույս է տեսել նրա պատմվածքների նոր ժողովածուն՝ «Ձեռքբերում» վերնագրով) և Ջոն Մաքսվել Կուտզեեն (2013 թվականին հրապարակել է «Հիսուսի մանկությունը» վեպը)։ Հարավաֆրիկյան Հանրապետության սահմաններից դուրս հայտնի հեղինակներից են Անտյե Կրոգը, Դալեն Մեթին, Սմիթ Ուիլբուրը։ 

Հարավային Աֆրիկայի հայտնի պոետներն են Բրեյտեն Բրեյտենբախը, Մորգան Վալի Սերոտեն։ 

2006 թվականից Քեյփթաունում անց է կացվում գրքի միջազգային տոնավաճառ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Из|Кругосвет|ссылка=РЕСПУБЛИКА, ЮАР — Литература
2. ↑  *Ла Гума Алекс* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում

Գրականություն
-------------

Южно-Африканская Республика // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12036584r · LCCN: sh85125505 · Microsoft: 2776166156 · NKC: ph184249 |

 |
**Հանս Քրիստիան Գրամ (**Hans Christian Joachim Gram, սեպտեմբերի 13, 1853(1853-09-13), Կոպենհագեն, Դանիա - նոյեմբերի 14, 1938(1938-11-14), Կոպենհագեն, Դանիա), դանիացի բակտերիոլոգ։ Լուիսի Քրիստինա Ռոլանսի և Ֆրեդերիկ Տերկել Ջուլիուս Գրամի որդին (վերջինս իրավագիտության պրոֆեսոր էր)։

Սկզբնական շրջանում ուսումնասիրել է բուսաբանություն՝ Կոպենհագենի համալսարանում, իսկ հետագայում ընդունվել է բժշկական համալսարան։ Արդեն 1884 թվականից սկսած աշխատել է Բեռլինում, որտեղ էլ մշակել մեթոդ, որով տարբերակումներ մտցվեցին բակտերիայի երկու տարբեր տեսակների միջև։ Այդ մեթոդը կոչվեց ՝ Գրամի գունավորման մեթոդը, որը մինչ օրս մնում է բժշկական մանրէաբանության հիմնական կարգերից։

Գրամի մեթոդ
-----------

Այն աշխատանքը, որը Գրամին հռչակ բերեց կապված էր բակտերիայի գունավորման, ներկման մեթոդի հետ։ Մեթոդը կարևոր դեր էր կատարում բակտերիաների դասակարգման համար։ Իր աշխատության մասին Գրամն ասել է, որ գիտակցում է, թե իր հրատարակած աշխատությունը իր ապրած ժամանակների համար թերի է և շատ լրացումերի կարիք ունի, սակայն հուսով է, որ այն այլ հետազոտողների ձեռքերում կվերածվի ինչ-որ օգտակար բանի։

Գրամի մեթոդի պատրաստման համար օգտագործվել է մանուշակագույն բյուրեղապակի և սաֆրանինի որոշակի քանակություն։

Բակտերիան գունափոխվելիս, եթե վերածվում է մանուշակագույնի՝ Գրամի գունափոխիչը կոչվում է «Գրամ դրական», իսկ, երբ գունափոխվում է կարմրի՝ «Գրամ բացասական»։ Գրամի սկզբնական աշխատանքները կապված էին մարդկային կարմիր արյան հետ։ Նա առաջինն էր, ով հասկացավ, որ մակրոցիտները բնորոշվում են վնասակար անաեմիա հիվանդությամբ կամ Ադդիսոնի հիվանդությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Dansk Biografisk Lexikon (դան.)
2. 1 2 3 4  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
3. 1 2 3 4  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #11755328X // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | gravsted.dk · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 11755328X · ISNI: 0000000078577353 · NKC: xx0106219 · NTA: 123502543 · VIAF: 32776800 · WorldCat VIAF: 32776800 |

 |
**Հարություն Տիրիդյան** (1884, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս - 1953, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), հայ գեղանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Կոստանդնուպոլիսի գեղարվեստի վարժարանում։ 1920 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։ Անհատական ցուցահանդես է ունեցել Նյու Յորքում։ Հիմնականում զբաղվել է նատյուրմորտներով։ Գործերից են՝ «Երեք մոլությունը», «Հազվագյուտ բույնը», Թանգարանի ներքին տեսարան` «Իրանական սենյակ», «Չեխական սենյակ», «Եգիպտական սենյակ», «Հռոմեական սպիտակ վազա և խնձորներ», «Նատյուրմորտ. Սպիտակ վազա հնգաձև մանուշակներով»։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Մատենագրություն
---------------

Onnig Avedissian, Peintres et sculpteurs Armeniens. Le Caire, 1959.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարություն Տիրիդյանի ստեղծագործությունները Հայաստանի ազգային պատկերասրահում
2. ↑  Դանիել Դզնունի, Հայ կերպարվեստագետներ, համառոտ բառարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տիրիթ Archived 2022-01-28 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 18)։*  |
**Հարավռուսական նկարիչների ընկերակցություն** (ՀՌՆԿ), Ռուսական կայսրության հարավի գեղարվեստի սիրահարների միություն (այստեղից էլ անվանումը)։ ՀՌՆԿ-ն ուներ Օդեսայի նկարիչների անկախ ստեղծագործական միավորման կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է Օդեսայում 1890 թվականին մի խումբ նկարիչների կողմից, որոնց թվում էին Ալեքսանդր Պոպովը, Կիրիակ Կոստանդին և ուրիշներ։ Հարավռուսական նկարիչների ընկերակցությունը դարձել էր Ռուսաստանի այդ ժամանակվա մշակութային և գեղարվեստական կյանքի նկարիչների գեղարվեստական կենտրոնը։

Մինչև 1919 թվականը ընկերակցությունը յուրաքանչյուր աշնանը անցկացնում էր ցուցահանդեսներ, որտեղ ցուցադրվում էին ընկերակցության շատ նկարիչների՝ Կ. Կոստանդիի, Ե. Բուկովեցկու, Ն. Օկոլովիչի, Պ. Նիլուսի, Նիկոլայ Կուզնեցովի, Ա. Պոպովի, Պ. Գանսկու, Գ. Գոլովկովի, Տ. Դվորնիկովի, Բ. Էդուարդսի, Ա. Կոբցևի աշխատանքները։ Այդ ցուցահանդեսներում ցուցադրվել են նաև այլ ականավոր նկարիչների գործերը` Հովհաննես Այվազովսկու, Իսահակ Լևիտանի, Իլյա Ռեպինի, Վալենտին Սերովի։

Ընկերակցությունը գոյատևել է մինչև 1922 թվականը, որից հետո դրա հիման վրա հիմնադրվել է Կիրիակ Կոստանդիի անվան գեղարվեստական խումբը։ Կոստանդին ղեկավարել էր ընկերակցությունը 1902-1921 թվականներին։

Հարավռուսական նկարիչների ընկերակցության ավանդույթները շարունակվում են Օդեսայի արվեստագետների ստեղծագործություններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Товарищество южнорусских художников

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարավռուսական նկարիչների ընկերակցության կանոնադրությունը - Օդեսա, 1894.
* Հարավռուսական նկարիչների ընկերակցություն
* ...Շատ լավ ու տարբեր բաներ Archived 2020-03-19 at the Wayback Machine.
* Հարավռուսական նկարիչների ընկերակցության 100-ամյակը
**Մեղրով տորթ,** թխվածք,  Ռուսաստանում հայտնի դեռևս ԽՍՀՄ տարիներից։ Բաղկացած է մեղրից պատրաստված երեք շերտերից, որոնք միացված են թթվասերից և կարագից պատրաստված կրեմով։

Պատմությունը
------------

Ռուսական կայսրուհի Ելիզավետա Ալեքսեևնան ատում էր մեղրը և մեղրով պատրաստված կերակուրները։ Մեղրով տորթը առաջացավ այն ժամանակ, երբ արքայական խոհանոցում նոր խոհարար նշանակվեց, և չիմանալով կայսրուհու հակակրանքի մասին՝ նա մեղրով տորթ պատրաստեց։ Թխվածքը դուր եկավ կայսրուհուն և վերջինս որոշեց պարգևատրել խոհարարին։ Այդ ժամանակվանից Մեղրով տորթը հայտնի դարձավ Ռուսաստանում։

Պատրաստման ձևը
--------------

Հալեցված մարգարինին ավելացնում են մեղրը, ձուն, ապա շաքարավազը, քերուկը, ալյուրն ու սոդան։ Ստացված խմորը բաժանում են երեք մասի և այն հարթեցնում։ Կրեմը պատրաստվում է կարագից, շաքարի փոշուց և հարած թթվասերից։ Ստացված զանգվածը քսվում է շերտերի միջև և վերին շերտի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Шимолин, 1985
2. ↑  «Медовик — главный русский торт»։ National Geographic Россия

Գրականություն
-------------

* Торт медовый // Сладкоежка / Сост. В.И. Шимолин. — Мн.: Полымя, 1985. — С. 69. — 175 с.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph348281 |

 |
| **՞**Ճոճահավեր |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Remizidae

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ճոճահավեր**, (լատին․՝ Remizidae), ճնճղուկանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։

Ընդհանուր նկարագիր
------------------

Հայտնի է 1 տեսակ՝ ճոճահավը (Remiz pendulinus). նստակյաց է, տարածված։ Մարմնի երկարությունը 11 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 16-17 սմ, կենդանի զանգվածը՝ մինչև 12 գ։ Փոքրամարմին թռչուն է։ Հասուն արուի գլուխը բաց մոխրագույն է, ակնադիմակը՝ սև։ Մարմինը վերևից շիկակարմրադարչնագույն է, ներքևից՝ բաց դարչնադեղնավուն։ Էգն ավելի խամրած է, գլուխը և մարմինը ներքևից՝ ավելի դարչնագույն։ Երիտասարդի գլուխը մոխրավուն է՝ առանց ակնադիմակի, մեջքը՝ նարնջադարչնագույն։

Բնակություն
-----------

Բնակվում է գետերի երկայնքով տարածվող ուռուտներում, եղեգնուտներում, բարդիների վրա։ Սնվում է միջատներով։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մարտի 1-ին կեսից։

Բնադրում
--------

Բույնը նման է ձվաձև զամբյուղիկի կամ ձեռնոցի (կախված է ծառի ճյուղից), հյուսում են արուն ու էգը (10-16 օրում)՝ բուսաթելերից և աղվափետուրից։ Դնում է 16 մմ տրամագծով, սպիտակ 6-8 ձու։ Թխսակալում է ճերմակաթիթեռներ. 1. Դյուպոն-Շելլիի ճերմակաթիթեռ, 2. հափուկի ճերմակաթիթեռ, 3. կիտրոնաթիթեռ (ա. արուն, բ. էգը), 4. դեղնաթիթեռ ավրորինա (ա. արուն, բ. էգը), 5. հայկական արշալուսաթիթեռ, 6. կիտրոնագույն արշալուսաթիթեռ, 7. Տիզոյի դեղնաթիթեռ (ա. արուն, բ. էգը), 8. կանաչավուն դեղնաթիթեռ (ա. արուն, բ. էգը) ճոճահավեր էգը և արուն էգը՝ 13-14 օր (յուրաքանչյուր 20-30/7 մեկ 5 ր ընդմիջումով)։ 16-18 օրական ձագերը լավ տիրապետում են թռիչքին և դուրս են գալիս բնից։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780806757 |

 |
**Հե՞շտ է խիզախ լինել** (ռուս.՝ Легко ли быть храбрым), խորհրդային տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը թողարկվել է 1975 թվականին, Սվերլոդսկի հեռուստատեսությամբ։ Ռեժիսոր Անատոլի Ալյաշևն ստեղծել է մուլտֆիլմ ընկերության և փոխօգնության մասին։

Սյուժե
------

Շան ձագը և հավի ճուտը որոշում են միասին ապրել` շնիկի տնակում։ Հետո նրանք որոշում են պատրաստել սեղան և աթոռ։ Ճուտիկն առաջարկում է, որ միասին գնան տախտակը բերելու, բայց շունիկը պատասխանում է, թե, երկուսով բոլորն էլ կկարողանան, իսկ ճուտիկը թող փորձի մենակ գնալ։ Հավի ճուտը վախենում էր, բայց որոշում է մենակ գնալ։ Նա գնում է, մոտենում է ցանկապատին և տեսնում է մի լավ տախտակ։ Նա քաշում է տախտակը և առանց նկատելու ջրի մեջ է նետում սև կատվին, որը նստած էր այս տախտակի վրա ձուկ էր ուտում։ Զայրացած կատուն ընկնում է հավի ճտի հետևից, որը վախից փախչում է և թաքնվում շան ձագի մոտ։ Շունը ծիծաղում է իր ընկերոջ վրա և ամոթանք է տալիս նրան այն պատճառով, որ նա վախենում է ինչ-որ փոքրիկ կատվից։ Շունը որոշում է ինքը գնալ տախտակի հետևից։ Գնում է և տեսնում է մի փեթակ։ Շունը որոշում է տախտակը վերցնել հենց այդ փեթակից։ Այդտեղ նրա վրա են հարձակվում մեղուները։ Շունը վախենում է և հետ է փախչում։ Հիմա արդեն հավի ճուտը ծաղրում է նրան, որ վախենում է ինչ-որ փոքր մեղուներից։ Հասկանալով, որ ճիշտը միասին գնալն է, ընկերները ընկերությամ մասին ուրախ երգ երգելով` գնում են և վերցնում իրենց անհրաժեշտ տախտակը։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսոր` Անատոլի Ալյաշև
* Սցենարի հեղինակ` Գերման Դրոբիզ
* Դերերը հնչյունավորել են` Անատոլի Շչուկին, Լ. Կատաևա
* Կոմպոզիտոր` Ալմազ Մոնասիպով
* Մուլտիպլիկատորներ` Եվգենի Սկարիդով, Ալեքսանդրա Եվլադովա, Տատյանա Կոստուոսուվա, Ռ. Պեստրյակովա, Ն. Իշինա
* Օպերատոր` Ա. Իշին
* Հնչյունային օպերատոր` Բորիս Բերեստեցկի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հե՞շտ է խիզախ լինել մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հե՞շտ է խիզախ լինել(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Մոռացված մուլտֆիլմեր

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
Ջերմուկ հանքային ջուրը
**Հանքային ջուր**, ստորգետնյա ջրեր, ձևավորվում է տարբեր հորիզոնների ստորերկրյա ջրերի խառնման, հանքային մթնոլորտի ու հանքափորվածքներով բացված ապարների հետ նրանց փոխազդեցության միջոցով։ Պարունակում են մեծ քանակությամբ կենսաբանորեն ակտիվ անօրգանական (սակավ՝ օրգանական) նյութեր և օժտված են յուրօրինակ ֆիզիկաքիմիական հատկություններով (բաղադրություն, ջերմաստիճան, ռադիոակտիվություն), որոնց շնորհիվ բուժիչ ազդեցություն են գործում մարդու օրգանիզմի վրա։ Օգտագործվում են որպես արտաքին ու ներքին բուժամիջոցներ։ Հանքային ջրի բաղադրությունը կախված է տարածքի երկրաբանական զարգացումից, տեկտոնական կառուցվածքի բնույթից, երկրաջերմային պայմաններից ևն, իսկ գազային բաղադրությունը՝ փոխակերպային և հրաբխային պրոցեսներից։

Հայաստանի տարածքը հարուստ է քիմիական տարբեր բաղադրության հանքային ջրերով՝ «Արարատ», «Արզնի», «Բջնի», «Դիլիջան», «Լիճք», «Սևան», «Ջերմուկ» (ավելի քան 400 բնական ելքեր)։ Նշված ջրերի զգալի մասն առաջանում է փոքր և միջին խորություններում, երբեմն օժտված են թույլ ռադիոակտիվությամբ, ունեն 3-8 գ/լ միջին հանքայնացում։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 4 °C-ից (Գռիձոր), 64 °C (Ջերմուկ) սահմաններում։ Հանքային ջուրն օգտագործվում են խմելու, լոգանքների, բոլոր տեսակի ցնցուղների, ինհալացիաների, ողողումների նպատակով, ստամոքսաղիքային ուղու, նյարդային համակարգի, երիկամների, միզուղիների և մի շարք այլ հիվանդությունների դեպքում։ Որոշ հանքային ջրերը զովացուցիչ, ծարավը հագեցնող և ախորժակը լավացնող միջոց են։

Հայաստանում հանքային ջրերի հիմքի վրա ստեղծվել են բազմաթիվ առողջարաններ, շշալցման գործարաններ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4576240 · BNF: 11976042p · GND: 4114605-0 · LCCN: sh85085578 · Microsoft: 2775916161 · NKC: ph122891 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 233)։*  |