**Քվարկներ**, հիմնարար տարրական մասնիկներ ստանդարտ մոդելում, որոնց լիցքը կոտորակային մեծություն է։

Տարրական մասնիկների ստացումը քվարկներից
---------------------------------------

Հադրոնների (բարիոնների և մեզոնների) ուսումնասիրության արդյունքում հայտնագործվեցին մեծ թվով մասնիկեր։ Դրանք բոլորը մատերիայի կառուցվածքի հիմնաքարեր լինել չեն կարող, հետևաբար ֆիզիկոսները պետք է կարողանայն ընտրել այն տարրական մասնիկներին, որոնցից կարող էին կազմված լինել մյուս մասնիկները։ Առաջին անգամ այդ աշխատանքը կատարեցին Ֆերմին և Յանգ Չժեն Նինը։ Նրանք որպես տարրական մասնիկներ ընտրեցին իրենց ժամանակ արդեն հայտնի պրոտոնը, նեյտրոնը, հակապրոտոնը, հականեյտրոնը և փորձեցին դրանցից կառուցել այլ մասնիկներ, սակայն արդյունք չստացան։

Հետագայում հայտնագործվեց Λօ հիպերոնը, որը ճապոնացի գիտական Սոիչի Սակատան ավելացրեց պրոտոնին և նեյտրոնին՝ դրանով իսկ ընդլայնեցրեց  հադրոնների քանակը։ Սակայն առաջացավ անլուծելի խնդիր Ω- հիպերոնի դեպքում և այն հաղթահարելու նպատակով ամերիկացի ֆիզիկոս Մարի Գել-Մանը, իսրայելցի ֆիզիկոս Նեեմանը և շվեյցարացի ֆիզիկոս Ջորջ Ցվայգը հիմնվելով Էնրիկո Ֆերմիի, Յանգ Չժեն Նինի և Սակատայի առաջարկած մոդելի վրա՝ ընդունեցին, որ պրոտոնի, նեյտրոնի, հիպերոնի փոխարեն կարելի է Ω--ի դժվարությունը հաղթահարել, եթե որպես հիմնարար մասնիկ վերցնենք ոչ թե ամբողջ լիցքով մասնիկներ այլ մասնիկներ, որոնք ընդունում են կոտորակային լիցքեր։ Այդ մասնիկներից կազմվում են բոլոր հադրոնները։ Դրանք են u, d, c, s, t, b քվարկները։

Նկարագրություն
--------------

Քվարկները հադրոնների մեջ գտնվում են կապված վիճակում և ազատ վիճակում գտնվել չեն կարող։ Քվարկները ունեն կոտորակային էլեկտրական լիցք։ Աղյուսակից երևում է, որ նրանք ունեն դիսկրետ(ընդհատ) արժեքներ՝ +2⁄3  և −1⁄3։ Զանգվածները բաշխված են լայն տիրույթում, ամենաթեթև քվարկի զանգվածը՝ m=(1,5-5) Մէվ, իսկ ամենածանր քվարկի զանգվածը՝ m=(170-175) Գէվ։ 
Բոլոր քվարկների բարիոնային լիցքը՝ B=1⁄3 է։ Բարիոնային լիցքը ունի ընդհատ կոտորակային արժեք։ Թեթև քվարկները ապրում են երկար, իսկ ծանր քվարկները՝ կարճ։ Քվարկների բաշխումները նման են լեպտոնների բաշխումներին, դրանք ևս բաժանվում են 3 սերունդների, ինչպես նաև վերին և ստորին դասակարգման։ Ստորին դասակարգման մեջ մտնում են -1⁄3 լիցքով, իսկ վերին դասակարգման մեջ +2⁄3 լիցքով քվարկները։

Ինչպես լեպտոնների դեպքում, այնպես էլ քվարկների դեպքում, վերին և ստորին քվարկների լիցքերի տարբերությունը հավասար է 1։ Երրորդ սերնդի քվարկների կյանքի տևողությունը շատ կարճ, երկրորդ սերնդինը ավելի մեծ է քան երրորդինը և ավելի կարճ քան առաջինը։ Առաջին սերնդի քվարկները գործնականում ապրում են ավելի երկար։
Ազատ վիճակում քվարկների որոնման աշխատանքները ավարտվել են արդյունավետ։ Ազատ վիճակում քվարկները չեն հայտնաբերվել և չեն էլ հայտնաբերվելու։ Յուրաքանչյուր քվարկին համապատասխանում է իր հակաքվարկը։ Բոլոր հակաքվարկների 
համար բարիոնային լիցքը հավասար է -1⁄3։ 
Բոլոր հակաքվարկներից կազմվում է բարիոները, հակաքվարկներից անտիբարիոնները և քվարկ-հակաքվարկից մեզոնները։

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Քվարկ Վիքիպահեստում |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հիմնական մասնիկները |
| --- |
|  |
| Տարրական | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ֆերմիոններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Քվարկներ | u-քվարկ · d-քվարկ · c-քվարկ · s-քվարկ · t-քվարկ · b-քվարկ |
| Լեպտոններ | էլեկտրոն · պոզիտրոն · մյուոն · հակամյուոն · տաու · հակատաու · նեյտրինո · էլեկտրոնային հականեյտրինո · մյուոնային նեյտրինո · մյուոնային հականեյտրինո · տաու-նեյտրինո · տաու-հականեյտրինո |

 |
| Բոզոններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Տրամաչափային | Ֆոտոն · Գլյուոն · W-բոզոն · Z-բոզոն |
| Սկալյար | Հիգսի բոզոն |

 |
| Այլ | Ուրվականներ |
| Ենթադրյալ | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| s-մասնիկներ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Գեյջինոներ | գլյուինո · գրավիտինո |
| Այլ | աքսինո · չարջինո · Հիգսինո · նեյտրալինո  · սֆերմիոն |

 |
| Այլ | Պլանկի մասնիկ · աքսիոն · դիլատոն · գրավիտոն · Մայորանայի ֆերմիոն · տախիոն · X-բոզոն · Y-բոզոն · W' · Z' · իներտ նեյտրինո |

 |

 |
|  |
| Բաղադրյալ | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Հադրոններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Բարիոններ / Հիպերոններ | նուկլոն · պրոտոն · նեյտրոն · Δ · Λ · Σ · Ξ · Ω |
| Մեզոններ / Քվարկոնիումներ | π · ρ · η · η′ · φ · ω · J/ψ · ϒ · θ · K · B · D · T |

 |
| Այլ | ատոմային միջուկներ · ատոմներ · էկզոտիկ ատոմներ (պոզիտրոնիում · մյուոնիում · օնիում) · մոլեկուլներ |
| Ենթադրյալ | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Էկզոտիկ հադրոններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Էկզոտիկ բարիոններ | երկբարիոն · հնգաքվարկ |
| Էկզոտիկ մեզոններ | գլյուբոլ · քառաքվարկ |

 |
| Այլ | Մեզոնային մոլեկուլ · Պոմերոն |

 |

 |
|  |
| քվազիմասնիկներ | Դավիդովի սոլիտոն · էքսիտոն · մագնոն · ֆոնոն · պլազմոն · պոլյարիտոն · պոլյարոն · ռոտոն |
|  |
| Ցանկեր | Մասնիկների ցանկ · Քվազիմասնիկների ցանկ · Բարիոնների ցանկ · Մեզոնների ցանկ · Մասնիկների հայտնաբերման ժամանակագիծ |

 |