**«Սուրբ Մատթեոսն ու հրեշտակը»** (իտալ.՝ San Matteo e l'angelo), Կարավաջոյի կտավ (1599—1602), որը նա վրձնել է Հռոմի Սան Լուիջի դե Ֆրանչեզի կաթոլիկ եկեղեցու Կոնտարինի մատուռի համար արված գեղանկարների շրջանակում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Մատթեոս առաքյալին նվիրված նկարների ցիկլի կենտրոնական այս նկարի առաջին տարբերակը մերժվել է հոգևորականության կողմից, որպես կրոնական կանոններին հակասող։ Առաքյալը, որի բնորդը հավանաբար ժողովրդից սերած տարեց մարդ էր, նստած էր բազկաթոռին՝ մերկ կոշտացած ոտքերը խաչած։ Նա ուշադիր նայում էր ծնկներին դրված գրքին, այնպիսի տպավորություն ստեղծելով, կարծես հազիվ գրաճանաչ է։ Առաքյալի վրա հակվել էր մի գեղեցիկ հրեշտակ-անդրոգին, որի հագուստն ընդգծում էր իր մարմինը։ Հրեշտակը մեծ դժվարությամբ ուղղություն է տալիս գրող առաքյալի ձեռքին։ Կերպարների դիրքերը համարվել են «անպատշաճ»։ Բանկիր և կոլելցիոներ Վինչենցո Ջուստինիանին գնել է նկարը, որով նկարչին հանել է դժվարին իրավիճակից։ Հետագայում այս նկարը պահպանվել է Բեռլինում, սակայն ոչնչացվել 1945 թվականի ապրիլին Բեռլինի ճակատամարտի ժամանակ։ Պահպանվել է միայն սև-սպիտակ վերարտադրությունը։

1602 թվականին ավարտված երկրորդ տարբերակում նկարիչը մեղմացրել է նախնական մտահաղացումը։ Կերպարների չափսերը մեծացվել են առաջին տարբերակի հետ համեմատած․ այդ ժամանակ պատվիրատուները դադարեցրել էին պայմանագիրը քանդակագործ Յակոբ Կոբերտի հետ, որը սրբի արձանը պետք է կերտեր խորանի համար։ Նախապես ենթադրվում էր, որ Կարավաջոյի նկարը մի փոքր ավելի բարձր տեղ պետք է զբաղեցներ մատուռի մյուս երկու նկարներից վերև, արձանից վեր, սակայն այժմ դրանք գտնվում են մեկ հարթության վրա։ XVII-րդ դարի երկրորդ կեսին Կարավաջոյի՝ առաքյալին նվիրված երեք կտավները թաքցվել են եկեղեցական կրիպտեում։ Արվեստաբան Ռոբերտո Լոնգիի շնորհիվ կտավները կրկին բացահայտվել են ու ցուցադրվել 1951 թվականին Կարավաջոյի առաջին անհատական ցուցահանդեսի ժամանակ։

Սյուժե
------

Սև, մութ ֆոնի վրա վառ կերպով առանձնանում են երկու կերպարներ։ Ոգևորված Մատթեոսը լսում է իրենից վեր գտնվող սպիտակ հագուստներով երկնային սուրհանդակին։ Մատթեոսի դիրքն անկայուն է․ սովորական աթոռակը, որին նա հենվել է ծնկով, թեքված է դեպի դատարկություն։ Միևնույն ժամանակ առաքյալը պահպանում է բնականությունն ու անկաշկանդությունը հրեշտակի խոսքերը գրի առնելիս։ Վերջինիս մատները ծալած ժեստը խոսում է այն մասին, որ նա հստակ հրահանգներ է տալիս։

Հրեշտակը հանդիսանում է Մատթեոսի քառակերպի խորհրդանիշը։ Ըստ «Ոսկե լեգենդի»՝ Մատթեոսը մարդկային կերպարանքում խորհրդանիշ ուներ, քանի որ մյուս ավետարանիչներից նա ավելի հստակ է մատնանշել Հիսուսի մարդկային բնույթը։

Ֆիլմագրություն
--------------

* «Հրեշտակներ և խոշտանգողներ», Ալեն Ժոբերի ֆիլմը «Ներկապնակներ» շարքից (Ֆրանսիա, 1998).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Bellori G. P.* Le vite de' pittori, scultori et architetti moderni (իտալ.) — Roma: 1672. — P. 20.
2. ↑  *Friedländer W.* Caravaggio Studies (1974 edition) — Princeton: Princeton University Press, 1974. — P. 180. — 320 p. — ISBN 978-0-691-00308-5
3. ↑  Возможно он также позировал Караваджо для Иосифа в «Отдыхе на пути в Египет»
4. ↑  Чёрно-белая репродукция на wga.hu

Գրականություն
-------------

* *С. Дзуффи* Большой атлас живописи. — М.: Олма-Пресс, 2002. — С. 158. — 431 с. — ISBN 5-224-03922-3

* *Дзуффи С.* Эпизоды и персонажи Евангелия в произведениях изобразительного искусства. — М.: Омега, 2007. — ISBN 978-5-465-01501-1
* *Махов А.* Караваджо. — М.: Молодая гвардия, 2009. — (Жизнь замечательных людей). — ISBN 978-5-235-03196-8