recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Թամե** (իսպ.՝ Tame), քաղաք և մունիցիպալիտետ հյուսիսարևելյան Կոլումբիայում՝ Արաուկայի դեպարտամենտում։

Պատմություն
-----------

Իսպանական նվաճումից առաջ, Թամեի տարածքում բնակվվել են հնդկական արավակ ցեղի ներկայացուցիչները։ Բնակավայրը, որից քաղաքը հետագայում մեծացել է, հիմնադրվել է 1628 թվականին։ Թամեի մունիցիպալիտետը 1925 թվականին բաժանվել է առանձին վարչական միավորի։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Քաղաքը գտնվում է դեպարտամենտի հարավարևմտյան մասում, Կասանարե գետի հյուսիսում, Սիերա Նևադա դե Կոկույի լեռնային զանգվածից դեպի արևելք, դեպարտամենտի վարչական կենտրոն Արաուկա քաղաքից մոտավորապես 124 կմ հարավ-արևմուտք։ Բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից 297 մետր է։

Թամեի մունիցիպալիտետը հյուսիսում սահմանակից է Ֆորտուլի մունիցիպալիտետի տարածքին, հյուսիս-արևելքում ՝ Արաուկիտայի մունիցիպալիտետին, արևելքում՝ Պուերտո Ռոնդոնի մունիցիպալիտետին, հարավում և հարավ-արևմուտքին՝ Կասանարա դեպարտամենտի տարածքին, արևմուտքում ՝ Բոյակա դեպարտամենտի տարածքին։ Մունիցիպալիտետի տարածքը 1064 կմ² է։

Բնակչություն
------------

Կոլումբիայի ազգային վիճակագրության վարչության տվյալների համաձայն, 2015 թվականին քաղաքի և քաղաքապետարանի համատեղ բնակչությունը կազմել է 52.768: Քաղաքապետարանի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների.

Բնակչության թվաքանակը| 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 47 576 | 48 103 | 48 632 | 49 156 | 49 687 | 50 210 | 50 731 | 51 252 | 51 762 | 52 273 | 52 768 |

Ըստ 2005 թվականի մարդահամարի, տղամարդիկ կազմել են Թամեի բնակչության 49.3% -ը, կանայք ՝ համապատասխանաբար 50.7%: Ռասայականորեն, սպիտակամորթներն ու մետիսները կազմել են քաղաքի բնակչության 93,2% -ը. Հնդիկներինը ՝ 5,3%; սևամորթները և մուլատները՝ 1,5%: Գրագիտության մակարդակը ողջ բնակչության համար կազմել է 89%։

Տնտեսություն
------------

Թամեի տնտեսությունը հիմնված է անասնաբուծության և փայտանյութի մթերման վրա։

Քաղաքային և քաղաքային ձեռնարկությունների ընդհանուր թվի 57,5% -ը առևտրային ձեռնարկություններ են, 20% -ը `սպասարկման ձեռնարկություններ, 12.5% ​​-ը` արդյունաբերական ձեռնարկություններ, 10% -ը `տնտեսության այլ ոլորտների ձեռնարկություններ։

Տրանսպորտ
---------

Թամեի արևմուտքում տեղակայված է Գաբրիել Վարգաս Սանտոսի անվան օդանավակայան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Tame, Colombia Page» (անգլերեն)։ Fallingrain Global Gazetteer
2. ↑  «Municipalities of Colombia» (անգլերեն)։ Statoids.com
3. ↑  «Proyecciones de Población departamentales y municipales por área 2005 - 2020» (իսպաներեն)։ Departamento Administrativo Nacional de Estadística
4. 1 2  «Censo General 2005. Perfil Tame - Arauca» (իսպաներեն)։ Departamento Administrativo Nacional de Estadistica


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2004113895 · VIAF: 131554914 · WorldCat VIAF: 131554914 |

 |
15-րդ դարի քարտեզ, որի վրա պատկերված է Օյկումենայի նկարագրությունը Պտղոմեոսի կողմից, 1482 թվական
**Օյկումենա** կամ **էկումենա**, մշակութային օյկումենա (հուն․՝ οἰκουμένη «բնակեցված» (երկիր) οἰκέω «բնակվում եմ» բառից), մարդկանց կողմից բնակեցված աշխարհամաս։ Oἰκουμένη տերմինը գործածության մեջ է դրվել հին հունական աշխարհագրագետ Հեկատեոս Միլեթացու կողմից՝ հույների համար հայտնի Երկրի մասը նշելու համար՝ Հելլադա կենտրոնով։

Օյկումենա մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակ, որը հայտնի է միջագետքյան աղբյուրներից
Oἰκουμένη տերմինը հին հունարենով մի քանի նշանակություն ունի.

1. Մարդաբնակ երկիր
2. Հունական երկիր՝ հունական ցեղերով բնակեցված հողեր
3. Երկիր, աշխարհ՝ մարդկությանը հայտնի տարածքներ

19-րդ դարի վերջին այդ բառը և դրա ածանցավորները սկսեցին տարածվել նաև արևմտաեվրոպական լեզուներում, առաջին նշանակությունը բողոքականների մոտ էկումենյան շարժման առաջացման հետ կապված։

20-րդ դարի 2-րդ կեսին բնօրինակ տերմինի փոխառումը երկու եղանակով, որը երկու տարբեր արտասանություն տվեց և երկու իրարից տարբերվող իմաստ. էկումենիզմի մասին խոսում են բացարձակապես տարբեր եկեղեցիների միջկրոնական կապերի մերձեցման մասին, իսկ օյկումենան օգտագործում են որպես աշխարհագրական, բնապահպանական, պատմական և մշակութային տերմին, որը նշանակում է մարդաբնակ երկիր։

Տես նաև
-------

* Էկումենյան շարժում
* Նոոսֆերա

Արտաքին հղումներ
----------------

* Apotheosis of Homer showing personification of Oecumene
* Pope Gregory and the Universal Episcopate

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Նոր · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778742894 |

 |
**«Գրառումներ մեռյալ տնից»** (ռուս.՝ «Записки из Мёртвого дома»), ռուս գրող Ֆյոդոր Դոստոևսկու վիպակն է՝ բաղկացած երկմասանոց համանուն պատումից և մի քանի պատմվածքներից (գրվել է 1860-1861 թվականներին)։ Ստեղծվել է 1850-1854 թթ․ գրողի՝ Օմսկի տաժանավայրում անցկացրած տարիների տպավորությունների հիման վրա։

Վիպակը փաստագրական բնույթ ունի և ընթերցողին ծանոթացնում է XIX դարի երկրորդ կեսին Սիբիրում պահվող կալանավորների կենցաղի մասին։ Գրողը գեղարվեստականորեն ներկայացնում է Օմսկի տաժանավայրում անցկացրած չորս տարիների տեսածն ու զգացածը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է «Վրեմյա» («Время») ամսագրում։

Հայերեն թարգմանություններ
-------------------------

«Գրառումներ մեռյալ տնից» վիպակը հայերեն թարգմանվել և հրապարակվել է քսաներորդ դարի սկզբներից։ Առաջին հիշատակումը Կ․ Պոլսում հրատարակվող «Հայրենիք» պարբերականում է, որը 1909 թվականի օգոստոսից, թերթոնի տեսքով, հատվածաբար հրապարակել է Երվանդ Օտյանի թարգմանությունը՝ «Մեռելներու տան յիշատակները» վերնագրով։ Թարգմանությունը, հավանաբար, կատարվել է ֆրանսերենից։

Հաջորդ, ոչ ամբողջական հրատարակությունը եղել է Ս․ Պետերբուրգում հրատարակվող «Արաքս» ամսագրի գրական հավելվածում՝ «Յիշատակարան մեռեալ տանից» վերնագրով, 1892-1894 թթ․։ Այս թարգմանության հեղինակն անհայտ է։

«Գրառումներ մեռյալ տնից» վերնագրով վիպակը 1998 թ․ հոկտեմբերից հատվածաբար հրատարակվել է ՀՀ ՆԳՆ ԱԱՆ «02» շաբաթաթերթում՝ Ներսես Աթաբեկյանի թարգմանությամբ։

Վիպակը 2005 թվականին առանձին գրքով հրատարակել է ՀԳՄ հրատարակչությունը՝ Արմեն Հովհաննիսյանի թարգմանությամբ։

Հղումներ
--------

1. ↑  «Հայրենիք» պարբերականի այն համարը, որում ազդագրված է «Մեռյալներու տան յիշատակները» վիպակի հրապարակման մասին
2. ↑  «Արաքս» ամսագրի 1892 թ․ Բ գիրքը, որում սկսված է «Յիշատակարան մեռեալ տանից» վիպակի հրապարակումը։
3. ↑  «02» շաթաթաթերթի 1998 թ․֊ի 42֊րդ համարը, որից սկսվել է վիպակի թարգմանությունը
4. ↑  Հարցազրույց Արմեն հովհաննիսյանի հետ

Այլ
---

* «Գրառումներ մեռյալ տնից» գիրքը Գրապահարանում։ Archived 2020-07-03 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11953535n · GND: 4364835-6 · VIAF: 179309239 · WorldCat VIAF: 179309239 |

 |
**Օննիկ Արզուման** (մարտի 1, 1880(1880-03-01), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ գրաշար, հրատարակիչ, տպարանատեր։

Կենսագրություն
--------------

Օննիկ Արզումանը ծնվել է 1880 թվականի մարտի 1-ին Կ.Պոլսում։ Տասներկու տարեկանից սովորել է գրաշարություն (նաև բուլղարերեն) և մինչև 1896 թվականն աշխատել Կ. Պոլսի ամենամեծ՝ Պոյաճյանի տպարանում, 1896-1898 թվականներին՝ Վառնայում (Բուլղարիա)։ Կ. Պոլիս վերադառնալուց հետո աշխատել է «Արևելք» պարբերականի տպարանում, որտեղ տպագրել է նաև «Մասիս» օրաթերթը, 1899 թվականին Գ. Գայսերյանի տպարանում՝ Ղ. Բոլատի «Հանրագիտակ»-ը, եղել նրա «Ծաղիկ» օրաթերթի գրաշարապետը։ Վերջինիս հրատարակության դադարեցումից (1900) հետո որպես հրատարակիչ աշխատել է տարբեր տպարաններում («Ծաղիկի», Ռոգոս Սագայանի և այլն)։ 

1908 թվականին հիմնադրել է սեփական տպարան, որը գործել է մինչև 1920-ական թվականները, տպագրել է գեղարվեստական (Զ. Եսայան («Կեղծ հանճարներ», 1909), Թեոդիկ («Կաղանդ», 1910), Տ. Չյոկյուրյան («Վանքը», 1914), Վ. Թեքեյան, Սիամանթո, Խրիմյան Հայրիկ և ուրիշների), թարգմանական, կրոնոկան գրքեր, դասագրքեր և այլն (ավելի քան 200 անուն), ինչպես նաև «Կառափնատ», «Պարտիզակ», «Կավռօշ», «Մարմնամարզ», «Փարոս», «Ոստան», «Տաճար», «Րահնյումա», «Բժիշկ» և այլ պարբերականներ (գրաշարապետ՝ Վահրամ Գևորգյան)։

Օննիկ Արզումանը մահացել է 1922 թվականից հետո Կ.Պոլսում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Օպերատիվ հիշողություն**, տիրույթ, որում ժամանակավոր պահվում է տեղեկատվություն ծրագրերի, տարբեր գործընթացների մասին, որոնք տեղի են ունենում համակարգչում։

Անվանում
--------

Հաճախ կարելի է հանդիպել **ОЗУ** (оперативное запоминающее устройство) և **RAM** (Random Access Memory) տերմիններին։ Նրանք երկուսն էլ նշանակում են համակարգչի օպերատիվ հիշողությունը կամ պարզապես օպերատիվ հիշողություն։

Ծրագրային պահանջներ
-------------------

Երբ որևէ ծրագիր կամ խաղ համակարգչին տեղադրում են, նախապես գրված է լինում անձնական համակարգչի նվազագույն ծրագրային պահանջները։ Որպես օրինակ կարող է նշված լինել՝
Նվազագույն ծրագրային պահանջներ.

1. CPU 1.8 GHz
2. 512Mб RAM
3. HDD 3 ГБ

CPU 1.8 GHz-պրոցեսորի տակտային մաքրություն,

512Mб RAM- համակարգչի օպերատիվ հիշողության պահանջ,

HDD 3 ГБ- համակարգչի հիշողության ազատ տարածություն, որը կլրացվի ծրագիրն տեղադրելուց հետո։

Օպերատիվ հիշողությունն որպես համակարգչի մաս
-------------------------------------------

Համակարգչի օպերատիվ հիշողությունը պետք է լինի անհրաժեշտ ծավալով՝ նախքան ծրագիրը կիրառելը, այլապես համակարգիչը կսկսի չափազանց դանդաղ աշխատել։ 
Օպերատիվ հիշողությունը համակարգչի ամենակարևոր մասերից է հանդիսանում։ Այն հիշողություն է, որում ժամանակավոր պահվում է տեղեկատվություն ծրագրերի, տարբեր գործընթացների մասին, որոնք տեղի են ունենում համակարգչում։

### Օպերատիվ հիշողության կապը համակարգչի ներքին սարքավորումների հետ

Օպերատիվ հիշողության միջոցով կապ է հաստատվում պրոցեսորի և կոշտ սկավառակի, ինչպես նաև անձնական համակարգչի ներքին սարքավորումների միջև։ Այստեղ պահվում են ներկա պահին իրականացվող ծրագրերի տվյալները։ Նրա ծավալներից է կախված ծրագրերի այն քանակը, որոնք այդ ընթացքում աշխատում են, ինչպես նաև համակարգչի ընդհանուր արագագործությունը։
Համակարգիչն անջատելուց հետո բոլոր ծրագրերը, որոնք պահվել և իրականացվում էին օպերացիոն համակարգում ջնջվում են, այդ պատճառով անհրաժեշտ է նախքան համակարգչի անջատելը պահպանել բոլոր անհրաժեշտ ֆայլերը։

Օպերատիվ հիշողության կազմություն
--------------------------------

Համակարգչի օպերատիվ հիշողությունը կազմված է արկղիկներից և հենց այդ արկղիկներում են պահվում տեղեկատվությունը՝ ընթացիկ ծրագրերի կամ այն գործառույթների մասին, որոնք այդ պահին իրականացվում են։ Յուրաքանչյուր նոր տեղեկատվություն պահվում է այդ արկղիկներում, և այնտեղ արդեն իսկ եղածը մաքրվում է, հետևաբար որքան մեծ է օպերատիվ հիշողության ծավալը, այնքան շատ են արկղիկները և նոր տեղեկատվության լրացման համար անհրաժեշտ տարածքը։ Այդ ժամանակ բարձրանում է համակարգչի արագագործությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Ինչ է օպերատիվ հիշողությունը» Archived 2014-10-24 at the Wayback Machine.(ռուս.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4176909-0 · LCCN: sh85111346 |

 |
**Օտտո Էդուարդ Դևրիենտ** (գերմ.՝ Otto Devrient, հոկտեմբերի 3, 1838(1838-10-03), Բեռլին, Գերմանական միություն - հունիսի 23, 1894(1894-06-23), Շչեցին, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն), թատրոնի գերմանացի դերասան, ռեժիսոր, թատրոնների տնօրեն և թատերագիր։

Կենսագրություն
--------------

Դերասան Ֆիլիպ Էդուարդ Դևրիենտի որդին է։ Դեբյուտը նշել է 18 տարեկանում, Կարլսրուե պալատական թատրոնի բեմում, այնտեղ էլ ստացել է թատերական կրթություն։ Դրանից հետո խաղացել է Շտուտգարտի, Բեռլինի և Լայպցիգի թատրոնների բեմերում։ 1863 թվականին վերադարձել է Կարլսուեի թատրոն և մինչև 1873 թվականը խաղացել է դրա թատերախմբում, այնուհետև տեղափոխվել է Վայմարի պալատական թատրոն, որտեղ սկզբնապես կատարել է բնութագրական դերեր, իսկ այնուհետև այնտեղ աշխատել է որպես բեմադրող։ 1876 թվականին ներկայացվել է Դևրիենտի բեմադրությամբ «Ֆաուստը»` ըստ Գյոթեի պիեսի, որն արժանացել է դրական արձագանքների ու արդյունքում երկար ժամանակ ամենամյա է եղել։

1876 թվականին գլխավորել է Մանհայմի պալատական թատրոնը, 1877 թվականին նույն պաշտոնով տեղափոխվել է Մայնի Ֆրանկֆուրտի նորաբաց քաղաքային թատրոն, սակայն 1879-ի փետրվարին նա հեռացել է աշխատանքից, այնուհետև ապրել և աշխատել է Բեռլինում, Քյոլնում, Դյուսելդորֆում և Ենայում՝ հաճախ կազմակերպելով «Ֆաուստի» բեմադրություններ։ 1884 թվականին գլխավորել է Օլդենբուրգի պալատական թատրոնը, 1889-1890 թվականներին ղեկավարել է Բեռլինի դրամատիկական թատրոնը. երկու հաստատություններում էլ նա անմիջականորեն մասնակցել է ներկայացումների բեմադրություններին։ Եղել է Ենայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր։

Նրա առավել հայտնի աշխատանքների թվում է նաև «Տիբերիուս Գրախուս» պիեսը (1871), ինչպես նաև քննադատների կողմից հատկանշական է համարվել Մեֆիստոֆելի դերակատարումը «Ֆաուստ» ներկայացման մեջ։

Ընտանիք
-------

* Որդին` Էռնստ Դևրիենտը (1873-1948)` եղել է դիվանապահ և ծագումնաբան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116089083 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օտտո Դևրիենտ // Badische Biographien(գերմ.)
* Օտտո Դևրիենտ // Allgemeine Deutsche Biographie(գերմ.)
* Օտտո Դևրիենտ // Nordisk Familjebok(շվեդ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 116089083 · ISNI: 0000000055359855 · LCCN: no2009039074 · NLG: 129767 · NTA: 170263533 · NUKAT: n2010172403 · SUDOC: 121792242 · VIAF: 72135796 · WorldCat VIAF: 72135796 |

 |

 |
**Ջրմուղ աշտարակ Պատմական պուրակում** (ռուս.՝ Водонапорная башня в Историческом сквере), 1880-ական թվականներին կառուցված նախկին ջրմուղ աշտարակ Եկատերինբուրգի Լենինսկի շրջանի Պատմական պուրակում։ Համարվում է դաշնային նշանակության ճարտարապետական հուշարձան։ Ներկայումս աշտարակում է գտնվում Եկատերինբուրգի պատմության թանգարանի ցուցադրության մի մասը։

Պատմություն
-----------

Եկատերինբուրգում առաջին երկաթգիծը կառուցվել է 1878 թվականին։ 1880-ական թվականներին Դրամահատարանի և Եկատերինբուրգի պետական մեխանիկական գործարանի տարածքում տեղակայված երկաթուղային արվեստանոցները պահպանելու համար կառուցվել է ստանդարտ նախագծով ջրմուղ աշտարակ։

1946 թվականին, երբ երկաթուղային արվեստանոցները փոխեցին իրենց հասցեն, մետաղյա բաքը հանվեց, իսկ աշտարակի երկրորդ հարկը դարձավ բնակարան, որը միայն 1960-ական թվականներին բնակեցվեց վարձակալներով։ 1972-1973 թվականներին իրականացվեցին վերականգնման աշխատանքներ, աշտարակի բոլոր փայտյա մասերը փոխարինվեցին։ 1973 թվականից աշտարակում կա հուշանվերների խանութ։ 1995 թվականին դարբին Ալեքսանդր Լիսյակովը (1946-2002) ստեղծեց ուրալյան մետաղի ցուցահանդեսը և այդ ժամանակից աշտարակում ներկաայցվեց «Մետաղների կրպակ» ցուցադրությունը, որտեղ ներկայացված է անցյալ դարերի կենցաղային և գեղարվեստական ​​մետաղը։ Առաջին թանգարանապահը նկարիչ Վիկտոր Մախոտինն էր։ 2016 թվականից աշտարակը պաշտոնապես հանձնվել է Եկատերինբուրգի պատմության թանգարանին։

Մետաղական կրպակ
---------------

Հիմնական հոդված՝ Եկատերինբուրգի պատմության թանգարան
Մայիսից մինչև հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում «Ամբարտակի վրայի աշտարակում» կազմակերպվում է «Մետաղների կրպակ» հնաոճ իրերի մետաղական հավաքածուների ցուցահանդեսը, որտեղ ներկայացվում են վառարանների կափարիչներ, արդուկներ, կշռաքարեր, խոհանոցային սպասքների շարք, փականագործական, դարբնի և գյուղատնտեսական գործիքներ։

Պատմական պուրակ
---------------

Հիմնական հոդված՝ Պատմական պուրակ (Եկատերինբուրգ)
Աշտարակը մտնում է Պատմական հրապարակի մեջ, որը 1878 թվականին կառուցվել է Եկատերինբուրգի գործարանի տեղում։ Ջրմուղ աշտարակի ստորին, վեցանկյուն մասը պատված է գրանիտե բլոկներով, իսկ վերին մասը՝ փայտե գերաններից։ Այս հնագույն շենքը զարդարում է լապտերը։ Հարկաշարքերն ունեն պատուհանի երկու որմնախորշ և մուտքի որմնախորշ։ Վերին հարկի մուտքն իրականացվում է արտաքին պարուրաձև մետաղական աստիճանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Свод памятников истории и культуры Свердловской области / ред. В.Е.Звагельская. — Екатеринбург: Сократ, 2007. — Т. 1. Екатеринбург. — С. 288. — ISBN 978-5-88664-313-3
2. 1 2  *Музей истории Екатеринбурга* Башня на плотинке. — 2017.
3. ↑  *Рундквист Н. Задорина О.* Свердловская область. От А до Я: Иллюстрированная краеведческая энциклопедия. — Екатеринбург: Сократ, 2009. — С. 456. — ISBN 978-5-85383-392-0
«**Օրագիր Կ․ Պոլսո**», քաղաքական, ազգային-առևտրային օրաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1868-1878 թվականներին Կ. Պոլսում՝ հայերեն և հայատառ թուրքերեն (1868 թվականին կոչվել է «Օրագիր», 1876 թվականին՝ «Նորագիր», 1877-1878 թվականներին՝ «Նոր դար»)։ Եղել է «Ծիլն Աւարայրի» (1866–67) և «Օրագիր Ծիլն Աւարայրի» (1868, երկուսն էլ՝ խմբագիր՝ Մարկոս Աղաբեկյան) թերթերի շարունակությունը։

Խմբագիր-տնօրեններն են եղել Օգսեն Խոճասարյանը, Հակոբ Խանճյանը։

Պարբերականը դավանել է սահմանադրական-միապետական սկզբունքներ, սպասվելիք ազատության բարեփոխումների շրջանում մեծ տեղ է հատկացրել Օսմանյան կայսրությունում քրիստոնյա ժողովուրդների վիճակի բարելավման, ներքին ինքնորոշման և կառավարման մեթոդների կարգավորման հարցերին։ Պարբերականը ներկայացրել է արևմտահայության ծանր կացությունը, նրա վիճակի բարվոքումը կապել թուրքական կառավարության բարենորոգիչ ձեռնարկների և երկրագործական ընկերությունների գործունեության հետ։ Անդրադարձել է արևմտահայերի սահմանադրական ժողովների ընթացքին, որի շուրջ բանավիճել է «Մանզումէի Էֆքեարի», «Մեղուի», «Թատրոնի» հետ։ Պաշտպանել է Թուրքիայում սահմանադրական միապետություն հաստատելու, ժողովուրդներին սահմանադրական ազատություններ շնորհելու գաղափարը։

«Նոր դար» պարբերականը հայ ժողովրդի ապահովությունը պայմանավորել է միապետների մարդասիրական քաղաքականությամբ և այդ պատճառով դրվատանքի խոսքեր է ուղղել Ռուսաստանի կայսրին՝ ճորտատիրության վերացման կապակցությամբ։ 

Տպագրել է նաև բանասիրական նյութեր ու հաղորդագրություններ, անդրադարձել ազգային և եվրոպական գրականության նորություններին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Տիեզերական թռիչքների կառավարման Եվրոպական կենտրոն**, (անգլ.՝ European Space Operations Centre, ESOC) Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ЕSА) հետազոտական ​​ստորաբաժանում է, որը պատասխանատու է արբանյակների և տիեզերական զոնդերի կառավարման համար։ Տիեզերական թռիչքների կառավարման Եվրոպական կենտրոնը գտնվում է Գերմանիայի Դարմշտադտ քաղաքում։ Եվրոպական տիեզերական գործակալության տիեզերական նախագծերի մեծ մասի ղեկավարմանը զուգընթաց կենտրոնը իրականացնում է նաև Եվրոպական տիեզերական հետազոտական ESTRACK ցանցի ցամաքային կենտրոնների ղեկավարումը։

Պատմություն
-----------

Տիեզերական թռիչքների կառավարման Եվրոպական կայանի շենքը Դարմշտադտում, 2005 թվական.
Տիեզերական արբանյակներից ստացված տվյալների մշակման անհրաժեշտությունից ելնելով ստեղծվեց հեռաչափական ESTRACK ցանցը, որն ի սկզբանե բաղկացած էր չորս կայանից, որոնք ունակ էին ազդանշաններ ստանալ տիեզերական սարքերից.

* Բելգիայի Լիբին համայնքի Ռեդու բնակավայրում,
* Ալյասկայի Ֆերբանկս քաղաքում,
* Նորվեգիայի Շպիցբերգեն քաղաքում,
* Ֆոլկլենդյան կղզիներում։

Սրա հետ մեկտեղ ստեղծվեց տիեզերական տվյալների հավաքագրման կենտրոնը՝ ESDAC-ը (անգլ.՝ European Space Data Acquisition Centre), որտեղ տեղի էր ունենում կայաններից ստացված տեղեկատվության մշակման և խմբագրման հիմնական գործողությունները։ Հետագայում ESDAC-ը վերակազմավորվեց ESOC-ի։

Առաքելություն
-------------

ESOC-ի XMM-Newton մոդելը
Ներկայումս ESOC-ի ակտիվ ծրագրերից են.

Մոլորակային և արեգակնային առաքելություններ.

* BepiColombo
* Mars Express
* Solar Orbiter
* ExoMars Trace Gas Orbiter
* Cluster II (spacecraft)|Cluster II

Աստղագիտության և հիմնարար ֆիզիկայի առաքելություններ.

* Gaia (spacecraft)|Gaia
* INTEGRAL
* XMM-Newton

Երկրի դիտորդական առաքելություններ.

* CryoSat-2
* Swarm (spacecraft)|Swarm
* Sentinel-1A
* Sentinel-1B
* Sentinel-2A
* Sentinel-2B
* Sentinel-5 Precursor
* ADM-Aeolus

Առաջիկայում նախատեսվելիք ծրագրերից են.

* ExoMars
* Biomass
* EarthCare
* Euclid (spacecraft)|Euclid
* Jupiter Icy Moon Explorer|JUpiter ICy moons Explorer (JUICE)
* PLATO (spacecraft)|PLATO
* OPS-SAT
* և այլ ծրագրեր։

ESOC-ի կողմից ղեկավարված առավել հաջողված և նշանակալից են հանդիսանում Smart-1 և Huygens probe ծրագրերը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ESOC-ի պաշտոնական կայք(անգլ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GRID Release 2018-02-08 — 2018-02-08 — 2018. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5873451
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  ESOC overview(անգլ.)
8. ↑  ESTRACK tracking stations(անգլ.)
9. ↑  ESA pays tribute to ESOC’s 40th anniversary Archived 2012-07-31 at the Wayback Machine.(անգլ.)
10. ↑  1967: ESDAC evolves into ESOC Archived 2008-11-10 at the Wayback Machine.(անգլ.)
11. ↑  ESA Space Operations
Իլյա Իլֆ և Եվգենի Պետրով
**Իլֆ և Պետրով**, խորհրդային գրող համահեղինակներ Իլյա Իլֆը (իսկական անունը՝ Իեհիել-Լեյբ Արևիչ Ֆայնզիլբերգ (Иехиел-Лейб Арьевич Файнзильберг, 1897 - 1937)) և Եվգենի Պետրովը (իսկական անունը՝ Եվգենի Պետրովիչ Կատաև (Евгений Петрович Катаев, 1903 - 1942))։ Համատեղ գրել են «Տասներկու աթոռ» (1928) և «Ոսկե հորթը» (1931) երգիծական վեպերը, որոնց գլխավոր գործող անձը հնարամիտ արկածախնդիր *Օստապ Բենդերն* է։ Վեպերը մեծ ճանաչում բերեցին երկու գրողներին։ Դրանք թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուների, այդ թվում նաև հայերեն։

Կենսագրություն
--------------

Իլյա Իֆլն իր կարիերան սկսել էր որպես լրագրող։ Եվգենի Պետրովը նույնպես սկսել է աշխատել որպես թղթակից և նույնիսկ կարճ ժամանակ աշխատել է որպես հետախույզ։ 1923 թ. երկուսն էլ իրարից անկախ տեղափոխվում են Մոսկվա։ Իլֆն այնտեղ հոդվածներ էր գրում տարբեր լրագրերի և ամսագրերի համար։ 1925 թվականին նա սկսեց սատիրային գրառումներ անել «Գուդոկ» թերթի համար, որտեղ նա հանդիպեց ՊԵտրովին։ Պետրովը սկզբում լրագրող էր աշխատում «Կրասնի Պերեց» թերթի համար, իսկ 1923 թվականից՝ «Գուդոկի» համար։ Երկուկ գրողներն սկսեցին միասին աշխատել, ինչի արդյունքն եղավ 1928 թվականին «Տասներկու աթոռ» գիրքը։

Օստապ Բենդերի թանգարանը Սանկտ Պետերբուրգում
Այս գրքում Օստապ Բենդերը որոնում է Ռուսական հեղափոխությունից առաջ աթոռի մեջ թաքցված մի գանձ։ Նա օգտվում է ռուսական բյուրոկրատիայի թույլ կետերից, խաբում է ճամբին հանդիպած պարզամիտ պաշտոնյաներին։ 1931 թ. լույս տեսավ այս գրքի շարունակությունը՝ «Ոսկե հորթը»։

1929 թ. լույս էր տեսել նաև երգիծական պատմությունների հավաքածու «Հազար ու մի գիշեր, կամ Նոր Շահերեզադա» գիրքը, որը նրանք հրապարակել էին *Ֆ. Տոլստոյևսկի* կեղծանվան տակ։

### Արևմտյան ուղևորություններ

1933-1934 թթ. երկու գրողները միասին ճամփորդեցին Եվրոպայով, 1935-1936 թթ.՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներով։ Նրանց տպավորությունները ֆոտո-էսսեների տեսքով տպվում էին «Օգոնյոկ» ամսագրում։ Շուտով լույս տեսավ նաև նրանց չորրորդ գիրքը՝ «Միհարկանի Ամերիկան» (1936)։

### Գրողների մահը

Իլյա Իլֆը մահացավ 1937 թ.՝ տուբերկուլյոզից։ Պետրովը շարունակեց «Լիտերատուրնայա գազետա» և «Օգոնյոկ» ամսագրերի համար։ Նա նաև գրում էր ֆիլմերի սցենարներ։ Պետրովը 1942 թ. զոհվեց ավիավթարից՝ Կիևի մոտ, որտեղ նա ռազմական թղթակից էր։

Մատենագրություն
---------------

* «Տասներկու աթոռ» (1928, *Двенадцать стульев*)
* «Ոսկե հորթը» (1931, *Золотой теленок*)
* «Հազար ու մի գիշեր, կամ Նոր Շահերեզադա» (1929, *Тысяча и один день, или Новая Шахерезада*)
* «Միհարկանի Ամերիկա» (1936, *Одноэтажная Америка*, թարգմանվել է հայերեն)
* Վերջին հանդիպում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ի. Իլֆ, Ե. Պետրով, «Տասներկու աթոռ։ Ոսկե հորթը»։ Թարգմ.՝ Ա.Մ. Ղազարյան։ Երևան, «Հայպետհրատ» 1962. - 810 էջ։
2. ↑  Միհարկանի Ամերիկան։ Վեպ / Թարգմ.՝ Ա. Ղազարյան, Լ. Ղազարյան. Ե.: Հայպետհրատ, 1966. 481 էջ։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Իլյա Իլֆ և Եվգենի Պետրով** կատեգորիայում։ |
**Ֆ91 Դյուդելանժ** (ֆր.՝ F91 Dudelange), ֆուտբոլային ակումբ Լյուքսեմբուրգից։ Այն հանդես է գալիս Լյուքսեմբուրգի ազգային դիվիզիոնյում։

Ակումբը ձևավորվել է 1991 թվականին քաղաքի երեք ակումբների միավորմամբ` Ալիանս Դյուդելանժ, Ստադ Դյուդելանժ և ՈՒՍ Դյուդելանժ։ Դյուդելանժը դարձել է Լյուքսեմբուգի ազգային դիվիզիոնի հաղթող 12 անգամ և Լյուքսեմբուրգի գավաթակիր յոթ անգամ։ Ֆ91 Դյուդելանժը որակավորվել է ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի լիգա 2018–19-ում և հասել է խմբային փուլին` դառնալով առաջին լյուքսեմբուրգյան ակումբը խմբային փուլի մասնակից։

Պատմություն
-----------

Ակումբը ձևավորվել է Ալիանս Դյուդելանժ, Ստադ Դյուդելանժ և ՈՒՍ Դյուդելանժ ակումբների միաձուլմամբ 1991 թվականին։ Բոլոր երեք ակումբները հաղթել էին Ազգային դիվիզիոնում կամ Լյուքսեմբուրգի գավաթում, սակայն ապրում էին ծանր ժամանակներ և որոշվեցին միավորվել։

Ակումբից երկար ժամանակ պահանջվեց կարողանալու պայքարել մրցանակների համար։ Ստադ Դյուդելանժը և ՈՒՍ Դյուդելանժը հանդես էին գալիս Լյուքսեմբուրգի առաջին դիվիզիոնում, իսկ Ալիանս Դյուդելանժը` երկրորդ դիվիզիոնում։ Նոր ակումբը սկսեց 1991-92 մրցաշրջանը երկրորդ դիվիզիոնից։

Ակումբը առաջընթաց գրանցեց հենց առաջին մրցաշրջանից և շուտով դարձավ երկրի կայուն ակումբներից մեկը, որը մրցաշրջանի աղյուսակի առաջին հատվածից ցած չիջավ մինչև 1996-97 մրցաշրջանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ակումբի պաշտոնական կայք
* Ուլտրաս Դյուդելանժ Archived 2008-05-17 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Soccerway · Transfermarkt · ՈւԵՖԱ |

 |
**Ֆանֆարը** (կամ **ֆանֆարադը** կամ **շեփորանվագ**) կարճ երաժշտական ծաղկում է՝ տուշ, շեփորանվագ, որը սովորաբար հնչում է շեփորներով (ներառյալ շեփորները )։ ֆրանսիական շչակներ կամ փողային այլ գործիքներ, որոնք հաճախ ուղեկցվում են հարվածային գործիքներով։  Դա «գործիքային կատարման համառոտ իմպրովիզացված ներածություն » է։  *Երաժշտության ոսկե հանրագիտարանում* նաև ֆանֆարը սահմանվել է որպես «երաժշտական հայտարարություն, որը հնչում է փողային գործիքների վրա մինչև կարևոր մարդու ժամանումը», ինչպես, օրինակ, ազդարարում է միապետի մուտքը  (այդպիսի հայտարարությունների համար օգտագործվում է շեփոր կանչել/փչել տերմինը, այլ գործիքներ չունեն նման գործիքի կամ ոճի հատուկ ենթատեքստեր, ինչպես դա անում է *ֆանֆարը* )։ Պատմականորեն, ֆանֆարները սովորաբար հնչել են շեփորահարների կողմից, քանի որ շեփորն ասոցացվել է ազնվականության հետ։  Նշվում են նաև բագլերը։  Ֆանֆարի մեղեդիային նոտաները հաճախ հիմնված են գլխավոր տրիադայի շուրջ՝ հաճախ օգտագործելով «հերոսական կետային ռիթմեր»։ 

Լայն իմաստով, տերմինը կարող է նաև նշանակել նվագախմբային ստեղծագործության փողային գործիքների կարճ, նշանավոր հատված։ Ֆանֆարները լայնորեն օգտագործվում են օպերային նվագախմբային մասերում, հատկապես Ռիխարդ Վագների *Tannhäuser* -ում
 *և* Լոհենգրին *և Բեթհովենի* Ֆիդելիոյում*:*Fidelio-*ում ֆանֆարի դրամատիկ օգտագործումը ուժեղացվում է շեփորահարի բեմից դուրս ելույթ ունենալով, ինչը ստեղծում է խլացված էֆեկտ։*

«Ֆանֆար» էր կոչվում Վանի թեժ կռիվների ժամանակ 10-15 տարեկան դպրոցական պատանիների փողային նվագախումբը, որը շուրջ 50 այլ դպրոցահասակների հետ նետվում էր փողոցներում ընկած արկերի վրա, վնասազերծում, և նրանց միջի վառոդը հանձնում զինագործներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tarr, 2001
2. ↑  Griffiths, 2004
3. 1 2 3  Lloyd, 1968
4. ↑  Davidson, 1907
**Սուրբ Ստեփանոս վանք**, հայկական առաքելական ավերված վանական համալիր ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Փառակա գյուղի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Վանական համալիրը կառուցված էր 12-րդ դարում պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի Փառակա գյուղի 1,5 կմ արևմուտք, Փառակա գետակի ձախ ափին։ Նվիրված էր եղել սուրբ Ստեփանոս Նախավկային։

17-րդ և 19-րդ դարերին եկեղեցին վերանորոգվել էր։ Պատվիրատուների և ճարտարապետների մասին տեղեկատվությունը բացակայում է։

Ճարտարապետություն
-----------------

Վանական համալիրը կազմված էր եկեղեցուց,պարսպից և վանքապատկան այլ շինություններից, որոնք արդեն 20-րդ դարի կեսերից ավերված էին։

### Եկեղեցի

Կառուցված էր սրբատաշ և կիսամշակ քարերից։ Ուներ միանավ սրահի հորինվածքով հատակագիծ։ Միակ մուտքը գտնվում էր արևմտյան ճակատում։

17-րդ դարի վերանորոգման ժամանակ որմերում ագուցվել էին խաչքարեր, որոնց վիմագրերը 20-րդ դարում արդեն իսկ անընթեռնելի էին։ Պատկերաքանդակներ և որմնանկարներ չի ունեցել։

Աբսիդը գտնվել էր արևելյան կողմում, կիսաշրջանաձև էր։ Աբսիդի երկու կողմերում ավանդատներ չի ունեցել։

### Պարիսպ և այլ շինություններ

Եկեղեցու արևմտյան և հարավային կողմերում կառուցված էին եղել վանքապատկան շինություններն ու խցերը։ Վանքապատկան տարածքը շրջապատված էր պարսպով։

Տես նաև
-------

* Գողթն
* Վասպուրական
* Փառակա
* Սուրբ Հակոբ Հայրապետ վանք (Փառակա)
* Սուրբ Շմավոն եկեղեցի (Փառակա)

Գրականություն
-------------

* Այվազյան, Արգամ, «Նախիջևանի կոթողային հուշարձաններն ու պատկերաքանդակներն», Երևան, 1987 թվական, էջ 47-48

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այվազյան Ա. Ա. Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության կոթողներ, Երևան, 1981։
**Աքիլլեսի թիվ**, որևէ ամբողջ թվի ամբողջ աստիճան չհանդիսացող բնական թիվ, որը նաև բաժանվում է իր պարզ բաժանարարներից յուրաքանչյուրի քառակուսու վրա։

Այլ կերպ ասած, *n* բնական թիվը հանդիսանում է Աքիլլեսի թիվ, եթե տեղի են ունենում հետևյալ երկու պայմանները՝

1. *n*-ը պետք է բաժանվի իր բոլոր պարզ բաժանարարների քառակուսիների վրա, այսինքն, եթե *n*-ը բաժանվում է *p* պարզ թվի վրա, ապա այն պետք է բաժանվի նաև *p2* թվի վրա,
2. *n*-ը չպետք է լինի որևէ ամբողջ թվի ամբողջ աստիճան, այսինքն, գոյություն չունեն այնպիսի *m* > 1 և *k* > 1 ամբողջ թվեր, որոնց դեպքում *mk* = *n*։

Աքիլլեսի թվերն իրենց անունը ստացել են ի պատիվ Տրոյական պատերազմի հերոս Աքիլլեսի, ով հզոր էր, բայց կատարյալ չէր։

Աքիլլեսի թվերի հաջորդականությունը
---------------------------------

*n* = *p*1*a*1*p*2*a*2…*p**k**a**k* թիվը Աքիլլեսի թիվ է, եթե min(*a*1, *a*2, …, *a**k*) ≥ 2 և gcd(*a*1, *a*2, …, *a**k*) = 1։

Մինչև 5000 Աքիլլեսի թվերի հաջորդականությունը՝

72, 108, 200, 288, 392, 432, 500, 648, 675, 800, 864, 968, 972, 1125, 1152, 1323, 1352, 1372, 1568, 1800, 1944, 2000, 2312, 2592, 2700, 2888, 3087, 3200, 3267, 3456, 3528, 3872, 3888, 4000, 4232, 4500, 4563, 4608, 5000 (A052486-ի հաջորդականությունը OEIS-ում)։
Աքիլլեսի թվերի հաջորդականության ամենափոքր իրար հաջորդող անդամներն են՝

5425069447 = 73 × 412 × 972
5425069448 = 23 × 260412

Օրինակներ
---------

108-ը պարզ արտադրիչների վերլուծելու արդյունքում ստացվում է, որ 108 = 22 · 33։ 2 և 3 պարզ թվերի քառակուսիները՝ 22 = 4-ը և 32 = 9-ը, 108 թվի բաժանելիներ են։ Քանի որ 108-ը հնարավոր չէ ներկայացնել *mk* տեսքով, որտեղ *m*-ը և *k*-ն 1-ից մեծ ամբողջ թվեր են, ուրեմն 108-ը Աքիլլեսի թիվ է։

Մեկ այլ օրինակ։ 784-ը Աքիլլեսի թիվ չէ։ Ճիշտ է, նրա երկու պարզ բաժանարարների՝ 2-ի և 7-ի քառակուսիները՝ 22 = 4-ը և 72 = 49-ը, 784-ի բաժանարարներ են, բայց 784-ը ամբողջ թվի աստիճան է։ Դրանում կարելի է համոզվել որոշակի մաթեմատիկական գործություններով՝

{\displaystyle 784=2^{4}\cdot 7^{2}=(2^{2})^{2}\cdot 7^{2}=(2^{2}\cdot 7)^{2}=28^{2}\,}
Այսպիսով, 784-ը Աքիլլեսի թիվ չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Carlos Rivera, *The Prime Puzzles and Problem Connection*, Problem 53 (անգլ.)
**Գրիգոր Գյուլբենկյան**, հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգոր Գյուլբենկյանը ծնվել է 1887/1890 թվականներին, Տրապիզոնի նահանգի Սամսուն նավահանգստային քաղաքում/ Սեբաստիայի նահանգի Սե­բաս­տի­ա­յի գա­վա­ռի Տիվրիկի գավառակի կենտրոն Տիվրիկ ավանում։

1914 թվականին գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Բժիշկ է աշխատել։ Եղել է հնչակյան կուսակցության անդամ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։

1914 թվականին Առա­ջին աշ­խար­համարտի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և գնդապետի աստիճանով ուղարկվել Տրապիզոն։

1915 թվականին զինվորական բժիշկ ծառայելու ժամանակ մի թուրք զինվոր խնդրել է իրեն զինվորական ծառայությունից ազատվելու կեղծ տեղեկանք տալ, ինչից բժիշկը հրաժարվել է։ Հաջորդ օրն այդ թուրք զինվորը դաշույնով սպանել է երիտասարդ բժշկին։

Այս մասին բանահավաք Վերժինե Սվազլյանին պատմել է բժշկի եղբորորդին՝ Խորեն Գասպարի Գյուլբենկյանը (ծնված 1900 թվականին, Տիվրիկում)։ Սակայն Վ. Սվազլյանի մոտ, հավանաբար սխալմամբ, հիշատակված է Գևորգ անունով։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Ստամբուլ, 1919։
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Սվազլյան Վերժինե, Հայոց ցեղասպանություն։ Ականատես վերապրողների վկայություններ, Ե. 2000։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Հանուն Հանրապետության Կուսակցություն**, նաև հայտնի որպես **Ժողովրդավարության պաշտպանների դաշինք** (հայերեն՝ Հանրապետություն կուսակցության համար), հայկական քաղաքական կուսակցություն։

Պատմություն
-----------

Կուսակցությունը հիմնադրվել է 2020 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ Երևանում կայացած կուսակցության համագումարի ժամանակ։ Ներկայումս կուսակցությունը հանդես է գալիս որպես արտախորհրդարանական ուժ։ Կուսակցության առաջնորդ է առաջադրվել Արման Բաբաջանյանը, ով ներկայումս Ազգային ժողովի անկախ պատգամավոր է։

2020-2021 թվականներին Հայաստանում տեղի ունեցած բողոքի ակցիաներից հետո կուսակցությունը պաշտպանել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ արտահերթ ընտրություններ անցկացնելու որոշումը։

Առաջնորդություն
---------------

Կուսակցությունը ղեկավարվում է տնօրենների խորհրդի կողմից, որի առանցքային անդամներն են՝

* Արման Բաբաջանյանը
* Արթուր Մանուկյանը
* Ռուբեն Մեհրաբյանը
* Սարգիս Գրիգորյանը

Տես նաև
-------

* Հայաստանի կուսակցությունների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Technologies Peyotto։ ««Հանուն Հանրապետության» քաղաքական նախաձեռնության համագումարը՝ սեպտեմբերի 21-ին (տեսանյութ)»
2. ↑  «ՈՒՂԻՂ. «Հանուն Հանրապետության» կուսակցության հիմնադիր համագումարը»։ *www.araratnews.am*
3. ↑  «Միայն արտահերթ ընտրությունները թույլ կտան հաղթահարել քաղաքական ճգնաժամը. արտախորհրդարանական կուսակցությունները ողջունում են»։ *www.aravot.am*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հանուն Հանրապետության Կուսակցությունը Facebook-ում
Կաղապարամած
**Կաղապարամած**, շինարարական հրապարակում կառուցվող բետոնե կամ երկաթբետոնե կոնստրուկցիայի անհրաժեշտ ձևն ապահովող տարրերի և դետալների համախումբ։ Կաղապարամածի տիպն ընտրվում է՝ ելնելով բետոնային աշխատանքների բնույթից, պատրաստվող կոնստրուկցիայի չափերից, կլիմայական պայմաններից։

Սխեմատիկ էսքիզ ավանդական կաղապարամածներ
Հավաքովի Կաղապարամած
 նրբատախտակ կաղապարամածների
Հիմնական պահանջներեը, որոնք պետք է բավարարեն կաղապարամածին, դա ուժն է, ծավալը և կայունությունը։ Կաղապարամածը կախված է նաև որոկից և հյուսված մակերեսից։ Ռուսաստանում կաղապարամածի օգտագործումը և արտադրությունը միաձույլ բետոնների և երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների նախագծմումը կարգավորվում է պետական ստանդարտներով 52085-2003 «Կաղապարամած. Ընդհանուր տեխնիկական պայմաններ»։ Ստանդարտը ներկայացվել է 42 Ռուսաստանի Պետական կառուցում կոմիտեիորոշման մայիսի 22, 2003:

Կաղապարամածի պատմություն
------------------------

Կաղապարամածի որպես ժամանակակից ձև օգտագործվում է շինարարությունում դեռևս հնագույն ժամանակներից։ Կա մի վարկած, որ Եգիպտական բուրգերը կառուցվել են բետոնե նյութերով, օգտագործելով փայտե կաղապարամած։ Կաղապարամածների պատմության զարգացումը կապված է տեխնոլոգիաների էվոլյուցիոն ճարտարապետական ձևից։ Հայտնի է եղել Ք. ա. 3-րդ դարի վերջին և 2-րդ դարի սկզբին։

Տես նաև
-------

* Պոլիպրոպիլեն
* բարձրահարկ շենք

Գրականություն
-------------

* Matthias Dupke: *Einsatzgebiete der Gleitschalung und der Kletter-Umsetz-Schalung: Ein Vergleich der Systeme.* 2010, Verlag Diplomarbeiten Agentur, Hamburg, ISBN 978-3-8386-0295-0.
* The Concrete Society, Formwork: A guide to good practice

Արտաքին հղումներ
----------------

* Stripping time of form work as per india standards Archived 2014-10-30 at the Wayback Machine.
* An illustrated glossary of the terms used in temporary types of construction work. Formwork, scaffolding etc.
* 
* Formwork,Scaffolding and Shoring Definition and productivity.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В.И.Даль «[[Даль, Владимир Иванович|Толковый словарь живого великорусского языка]]», Т. 1-4. — М.: Русский язык, 1978. т. II
2. ↑  П.Н.Шульц «Строительная техника Римской империи».

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կաղապարամած** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 194)։*  |
**Շնչառական օրգաններ**, օրգանիզմին արտաքին միջավայրի միջև գազափոխանակությունն ապահովող մասնագիտացված օրգաններ։ Հատուկ են միայն աերոբներին, որոնք ազատ թթվածինն ստանում են մթնոլորտային օդից (օդային շնչառություն) կամ ջրում լուծված օդից (ջրային շնչառություն)։ Անաերոբները, ինչպես նաև ցածրակարգ աերոբների բազմաթիվ խմբեր՝ նախակենդանիները, սպունգները, աղեխորշավորները և որոշ որդեր, զուրկ են շնչառական օրգաններից։ Բարակ և նուրբ ծածկույթով պատված կենդանիների օրգանիզմ թթվածինը կարող է թափանցել դիֆուզիայի միջոցով մարմնի ամբողջ մակերևույթից՝ շնչառության մաշկային տիպ, որին հաճախ միանում է աղիքային շնչառությունը, երբ թթվածինն օրգանիզմ է թափանցում աղիքի պատի միջով (օրինակ՝ աղեխորշավորներինը)։ Ավելի բարդ կառուցվածք ունեցող կենդանիներն ունեն շնչառական օրգանների տարբեր համակարգեր, որոնք սերտորեն կապված են շրջապատող միջավայրի առանձնահատկությունների և օրգանիզմի կենսակերպի հետ։ Այսպես, ջրային կենդանիների մեծամասնությունը շնչում է խռիկների (խռիկային շնչառություն), միջատները՝ հատուկ օդատար խողովակների՝ տրարխեաների, իսկ երկկենցաղները՝ սողունները և կաթնասունները՝ թոքերի (թոքային շնչառություն) միջոցով։ Ոսկրոտ ձկների մի մասի, երկկենցաղների և այլնի համար մաշկային շնչառությունը դեռևս կարևոր նշանակություն ունի։ Թոքային շնչառության նշանակությունն ավելի մեծ է սողունների համար։ Որոշ մողեսների թոքերն օժտված են հավելյալ պարկերով, որոնք օդով լցվելիս ուռչում են և ծառայում գիշատիչներին վախեցնելու համար։ Թռչունների համապատասխան պարկերը տարածված են ամբողջ մարմնում։ Դրանք ապահովում են գազափոխանակությունը նույնիսկ շնչառական շարժումների բացակայության դեպքում և ծանրության կենտրոնի տեղաշարժման միջոցով մասնակցում թռիչքի ընթացքում թռչունի բնականոն դիրքի պահպանմանը։ Թոքերը ամենակատարյալ զարգացման են հասել կաթնասունների և մարդու օրգանիզմում։ Բազմաթիվ կենդանիների անհատական զարգացման պրոցեսում տեղի է ունենում շնչառական օրգանների հերթափոխություն, օրինակ, մինչև ձկների թրթուրների խռիկների վերջնական զարգացումը շնչառական ֆունկցիան կատարում են դեղնուցապարկը, ապա լողակների անոթները կամ ժամանակավոր (թրթուրային) արտաքին խռիկները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 534)։*  |
**Օվի (Հովհաննես) Մամիկոնի Սևումյան** (հունիսի 21, 1878(1878-06-21), Ներքին Ագուլիս - մայիսի 2, 1920(1920-05-02), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն, թաղված է Թբիլիսիում), հայ ռեժիսոր, Կովկասի հայկական թատրոնների դերասան, թատերական գործիչ։

Դերասանուհի, երգչուհի Լյուսի Սևումյանի ամուսինն է։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ Բեմական գործունեության առաջին իսկ տարիներից ձգտել է բարեփոխումներ մտցնել ազգային թատրոնում։ Այդ առթիվ մամուլում հրապարակել է բազմաթիվ հոդվածներ։ 1906 թվականին (Լևոն Մանվելյան և Միքայել Մանվելյան եղբայրների հետ) Ալեքսանդրապոլում հիմնել է ՄԳԹ-ի սկզբունքներով գործող «Ռեժիսորական թատրոնը» (գործել է մեկ տարի)։ 1909-1910 թվականներին ղեկավարել է Թիֆլիսի Զուբալովի ժողովրդական տան թատերախումբը։ Կատարելագործվել է ՄԳԹ-ում, ուսումնասիրել Ստանիսլավսկու համակարգը, շփվել Վ. Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի, Ա. Յուժին-Սումբատովի, Ե. Բ. Վախտանգովի հետ, հետաքրքրվել Ա. Ա. Թաիրովի, Ա. Անտուանի, Մ. Ռայնհարդի և այլ նշանավոր ռեժիսորների արվեստով՝ ձգտելով գտնել հայ թատրոնի ստեղծագործական զարգացման ինքնուրույն ուղին։ 1913 թվականին Թիֆլիսում ներկայացրել է իր մոտեցումները բեմարվեստի բազմաթիվ հարցերի վերաբերյալ՝ առաջնությունը տալով ռեալիստական թատրոնին։ 1917 թվականին Թիֆլիսում հիմնել է ստուդիա, 1918 թվականին Պյատիգորսկում՝ խորհրդային առաջին հայկական պետական թատրոնը։

Բեմադրություններ
----------------

* Շիլլերի «Ավազակներ»
* Լև Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»
* Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ»
* Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Պատվի համար», 1918
* Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Չար ոգի»,
* Դերենիկ Դեմիրճյանի «Դատաստան»
* Ս. Յուշկևիչի «Թագավորը»
* Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ»
* Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»

Դերեր
-----

* Էլիզբարով՝ Շիրվանզադեի «Պատվի համար»
* Բորիս Գոդունով՝ Լև Տոլստոյի «Ֆեոդոր Իոհանովիչ արքան»
* Քաղաքագլուխ՝ Նիկոլայ Գոգոլի «Ռևիզոր»
* Ուրիել՝ Գուցկովի «Ուրիել Ակոստա»

Գրականություն
-------------

* Գրիգորյան Ա. Ջահակիր արտիստը. Ե. 1984։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
Հասարակ ութոտանի (Octopus vulgaris)
**Ութոտանիներ** լատին․՝ Octōpoda` հին հունարեն՝ ὀϰτώ «ութ» և πούς «ոտ» բառերից) կամ **ութոտնիկներ**, երկխռիկավորների ենթադասի ծովային գլխոտանի փափկամորթների կարգ։ Մարմինը կարճ է, ետին մասում ձվաձև, հաճախ 1–2 զույգ լողակներով։ Խեցին ետաճած է, գլխի վրա կան 8 երկար շոշափուկներ՝ «ձեռքեր» (նախկինում կոչվել են «ոտքեր»)։ Արուների 1 կամ 2 շոշափուկները ձևափոխվելով վերածվել են զուգավորման օրգանի՝ հեկտոկոտիլի։ Շոշափուկներն իրար միացած են լողաթաղանթով և ունեն ծծիչներ։ Մարմնի երկարությունը ձգված «ձեռքերի» հետ միասին մի քանի սանտիմետրից մինչև 6 մետր ։

Հայտնի է ութոտանիների մոտ 200 տեսակ։ Ապրում են շատ աղի ջրերում, սկսած ափամերձ գոտուց մինչև 8 կմ խորությունները։ Հատակին շարժվում են «ձեռքերի» միջոցով, բայց կան և ազատ լողացող ձևեր (արգոնավտներ և այլն)։ Ծանծաղուտներում ապրող ութոտանիներն ունեն թանաքագեղձ, որի արտադրանքը պաշտպանվելիս բաց են թողնում ջրի մեջ։ Խորջրյա տեսակները թանաքագեղձ չունեն, որոշ տեսակների բնորոշ են լուսարձակող օրգանները։

Բոլոր ութոտանիները գիշատիչ են։ Իրենց հերթին նրանք կեր են ծառայում որոշ ծովային կաթնասունների և ձկների համար։ Օգտագործվում են սննդի մեջ։ Ութոտանիների մեծամասնությունը ապրում է միայնակ, որոշ տեսակներ նստակյաց են որոշները կատարում են հեռավոր գաղթ։ Նրանք աչքի են ընկնում իրենց լավ հիշողությամբ և վարժվելու ունակությամբ։ Ակվարիումում պահվող ութոտանիները նույնիսկ կարող են հիշել մարդկանց դեմքերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 200)։*  |
Հարթաքանդակներով զարդարված դուռ Գեղարդի վանքում 
**Հարթաքանդակ** կամ բարելիեֆ (ֆր.՝ bas-relief, bas - ցածր և ֆր.՝ relief - ռելիեֆ, ուռուցիկություն), քանդակագործության տեսակ, ցածր քանդակ, ռելիեֆ, որի ուռուցիկ պատկերը իր ծավալի կեսից ավելի դուրս չի ցցված ֆոնի հարթությունից։ Որպես հարդարման տեսակ կերպարային և զարդանախշ հարթաքանդակները մեծ տարածում ունեն ճարտարապետական շինություններում և դեկորատիվ-կիրառական արվեստում։ Հարթաքանդակային պատկերներով են պատում նաև հուշարձանների պատվանդանները, կոթողները, խաչքարերը, հուշատախտակները, դրամները, մեդալները, գեմմաները։

Ինչպես Միջնադարյան Հայաստանում, այնպես էլ ժամանակակից հայ քանդակագործության և ճարտարապետության մեջ հարթաքանդակները մեծ կիրառում ունեն։

Արա Հարությունյան
-----------------

Քանդակագործ Արա Հարությունյանը (1928-1999) առաջիններից է, ով վերականգնեց միջնադարի հայկական ճարտարապետա-քանդակային համալիրների ավանդույթները և ստեղծեց հարթաքանդակի իր վառ ու ինքնատիպ ոճը։ 1962 թվականին Արա Հարությունյանը ձևավորում է Երևանի Գինու գործարանի հյուսիսային ճակատը՝ «Պայքար առյուծի հետ» և «Աղվեսներ» հարթաքանդակները։

1968-1969 թվականներին Արա Հարությունյանը քանդակազարդում է Էրեբունի թանգարանի շենքը (գլխավոր ճակատամուտք՝ «Արգիշտի թագավորը և քաղաքի հիմնադիրները», հարավային ճակատամուտքը՝ «Առյուծաորս», հյուսիսային ճակատամուտք՝ «Խալդ աստվածը»)։ Թանգարանի քանդակային ձևավորումը հնագույն Ուրարտու պետության պատմությունն է՝ ներկայացված պլաստիկ արտահայտչամիջոցներով։ Էրեբունի թանգարանի քանդակազարդման համար 1970 թվականին Արա Հարությունյանն արժանացավ ԽՍՀՄ Ճարտարապետների միության դիպլոմի։

1966-1967 թվականներին Արա Հարությունյանը ստեղծում է Գ. Սունդուկյանի անվան հայկական ակադեմիական դրամատիկական թատրոնի քանդակային համալիրը, որտեղ ներկայացված է հայ թատրոնի գրեթե 2000-ամյա պատմությունը։ Խորհրդային Հայաստանում այս քանդակային համալիրը առաջին խոշոր կառույցներից էր, որտեղ միահյուսված էին դեկորատիվ քանդակն ու ճարտարապետությունը։ Այն բաղկացած է թատրոնի ճակատամուտքից, Գ. Սունդուկյանի արձանից (1972) և «Սիրին» բարձրաքանդակից (1976):

Ճակատամուտքի հարթաքանդակների կոմպոզիցայում պատկերված են հաղթանակ ու վերածնունդ մարմնավորող կանացի ֆիգուր, դրամայի, կոմեդիայի, իմաստության դիմակներ ու հավերժական շարժման խորհրդանիշ։ Աջից վերևում պատկերված է մ.թ.ա. 53 թ. Արտաշատ քաղաքում առաջին հայկական թատրոնի հիմնադիր Արտավազդ II թագավորը։

Պատկերասրահ
-----------

* Երևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ, «Պայքար առյուծի հետ», քանդակագործ՝ Արա ՀարությունյանԵրևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ, «Պայքար առյուծի հետ», քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան
* Երևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ, «Աղվեսներ», քանդակագործ՝ Արա ՀարությունյանԵրևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ, «Աղվեսներ», քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան

Տես նաև
-------

* Քանդակագործություն
* Ճարտարապետություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Б. Зурабов. Ара Арутюнян. Монография. Мастера советского искусства.Изд-во "Советский художник", М,1986 г.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 305)։*  |
| **՞**Օրանգուտան |
| --- |
| ՕրանգուտանՕրանգուտան Բեռլինի կենդանաբանական այգում  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ցեղ | Պանտերա |
|
|
| Տեսակ | **Օրանգուտան** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pongo

 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**183803**NCBI**9689**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Օրանգուտան** (լատին․՝ Pongo, մալայերեն orang-utan – անտառային մարդ), խոշոր մարդանման կապիկ։Ունի 2 ենթատեսակ։ 

* Կալիմանտանյան օրանգուտան (P․ p․ pygmaeus)
* Սումատրայան օրանգուտան (P․p, abelii)

Նկարագրություն
--------------

Սեռական երկձևությունը լավ է արտահայտված։ Կալիմանտան կղզու օրանգուտանի արուի զանգվածը մինչև 189 կգ է, էգերինը 81 կգ։ Առանձին անհատներ ունեն մինչև 200–250 կգ զանգված։ Սումատրա կղզու օրանգուտանի ներկայացուցիչներն ավելի փոքր են։

Մազածածկը կոշտ է, կարմրաշիկավուն, երկար, հատկապես ուսերին և ձեռքերի վերին մասում։ Դեմքը մերկ է, լայն, ականջները՝ փոքր։ Գանգը բարձր է, ուղեղի ծավալը 400–500 սմ3։

Պոչ և նստատեղային կոշտուկներ չունեն։ Ձեռքերը շատ երկար են (բացված վիճակում մինչև 3մ), ափը լայն Է, երկար, ետ զարգացած մեծ մատով։ Ոտքերը համեմատաբար կարճ են, ոտնաթաթը նեղ՝ երկար մատներով, կառչող։

Տարածում
--------

Ապրում են ճահճոտ անտառներում, ծառերի վրա։ Գետնի վրա քայլում են 4 վերջույթներով։ Լինում են ոչ մեծ խմբերով, գիշերելու համար բներ են պատրաստում։ Սնվում են պտուղներով, թռչունների ձվերով։

Բազմացում
---------

Սեռահասուն են դառնում 10–12 տարեկանում։ հղիությունը 275 օր է, ծնում են 1 ձագ (1200–1600 գ), որը մինչև 3–4 տարի սնվում է մոր կաթով։ Ազատության մեջ ապրում են մինչև 30 տարի։ Որպես հազվադեպ անհետացող կենդանի գրանցված են բնության և բնական պաշարների պահպանության միջազգային միության Կարմիր գրքում։

Պատկերասրահ
-----------

* Օրանգուտան ռուսական գազանանոցում։ Անգույն նկարՕրանգուտան ռուսական գազանանոցում։ Անգույն նկար
* Օրանգուտան ռուսական գազանանոցում։ Անգույն նկարՕրանգուտան ռուսական գազանանոցում։ Անգույն նկար
* ՕրանգուտանՕրանգուտան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Նոր · MESH ID · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4172700-9 · NDL: 00568917 · NKC: ph1002006 |

 |