**Բնապահպանական փիլիսոփայություն**, փիլիսոփայության ճյուղ, որը վերաբերում է բնական միջավայրին և դրա ներսում մարդկանց դիրքին։ Այն տալիս է կարևոր հարցեր մարդկային բնապահպանական հարաբերությունների վերաբերյալ, ինչպիսիք են՝ «Ի՞նչ նկատի ունենք, երբ խոսում ենք բնության մասին»։ «Ի՞նչ արժեք ունի բնականը, որը ոչ մարդկային միջավայրն է մեզ համար, թե՞ ինքնին։ «Ինչպե՞ս մենք պետք է արձագանքենք բնապահպանական մարտահրավերներին, ինչպիսիք են շրջակա միջավայրի դեգրադացումը, աղտոտումը և կլիմայի փոփոխությունը»։ «Ինչպե՞ս կարող ենք լավագույնս հասկանալ բնական աշխարհի և մարդկային տեխնոլոգիաների ու զարգացման հարաբերությունները»։ և «Ո՞րն է մեր տեղը բնական աշխարհում»։ Բնապահպանական փիլիսոփայությունը ներառում է բնապահպանական էթիկան, բնապահպանական գեղագիտությունը, էկոֆեմինիզմը, շրջակա միջավայրի հերմենևտիկան և բնապահպանական աստվածաբանությունը։ Բնապահպանական փիլիսոփաների համար հետաքրքրություն ներկայացնող հիմնական ոլորտներն են.

* Շրջակա միջավայրի և բնության սահմանում
* Ինչպես գնահատել շրջակա միջավայրը
* Կենդանիների և բույսերի բարոյական կարգավիճակը
* Վտանգված տեսակներ
* Բնապահպանություն և խորը էկոլոգիա
* Բնության գեղագիտական արժեքը
* Ներքին արժեք
* Վայրի բնություն
* Բնության վերականգնում
* Ապագա սերունդների նկատառում
* Էկոֆենոմենոլոգիա

Ժամանակակից հարցեր
------------------

Բնապահպանական փիլիսոփայության ժամանակակից խնդիրները ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում բնապահպանական ակտիվիզմի, գիտության և տեխնոլոգիայի, բնապահպանական արդարադատության և կլիմայի փոփոխության հարցերով։ Դրանք ներառում են սահմանափակ ռեսուրսների սպառման և մարդկանց կողմից շրջակա միջավայրի վրա հասցված այլ վնասակար և մշտական ազդեցությունների հետ կապված հարցեր, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պահպանման, վերականգնման և ընդհանրապես քաղաքականության փիլիսոփայության և պրակտիկայի կողմից բարձրացված էթիկական և գործնական խնդիրները։ Մեկ այլ հարց, որը նստել է ժամանակակից բնապահպան փիլիսոփաների մտքում՝ «Գետերն իրավունք ունե՞ն»։ Միևնույն ժամանակ շրջակա միջավայրի փիլիսոփայությունը վերաբերում է այն արժեքին, որ մարդիկ տալիս են տարբեր տեսակի բնապահպանական փորձառություններին, մասնավորապես, թե ինչպես են փորձառությունները ոչ մարդկային միջավայրում կամ մոտակայքում, հակադրվում են քաղաքային կամ արդյունաբերական փորձառություններին, և թե ինչպես է դա տարբերվում տարբեր մշակույթներում՝ մեծ ուշադրություն դարձնելով բնիկներին։

Ժամանակակից պատմություն
-----------------------

Բնապահպանական փիլիսոփայությունը որպես փիլիսոփայության ճյուղ առաջացավ 1970-ական թվականներին։ Վաղ բնապահպանական փիլիսոփաներից են՝ Ռիչարդ Ռութլին, Առնե Նեյսը և Ջ. Բերդ Քալիկոտը։ Շարժումը փորձ էր կապ հաստատել մարդկության բնությունից օտարվածության զգացողության հետ պատմության ընթացքում շարունակական ձևով։ Սա շատ սերտորեն կապված էր միևնույն ժամանակ էկոֆեմինիզմի` խաչվող կարգապահության զարգացման հետ։ Այդ ժամանակից ի վեր նրա մտահոգության ոլորտները զգալիորեն ընդլայնվել են։

Ոլորտն այսօր բնութագրվում է մարդկային բնապահպանական հարաբերությունների ոճական, փիլիսոփայական և մշակութային մոտեցումների զգալի բազմազանությամբ՝ սկսած էկոլոգիական փորձի անձնական և բանաստեղծական մտորումներից և պանհոգեբանական փաստարկներից մինչև խաղերի տեսության մալթուսյան կիրառությունները կամ այն հարցը, թե ինչպես կարելի է տնտեսական արժեք դնել բնության ծառայությունները 1970-ական և 80-ական թվականներին հիմնական բանավեճը ծագեց այն մասին, թե արդյոք բնությունն ինքնին ներքաղաքական արժեք ունի՝ անկախ մարդկային արժեքներից, թե արդյոք դրա արժեքը զուտ գործիքային է, մի կողմից ի հայտ եկան էկոկենտրոն կամ խորը էկոլոգիական մոտեցումներ՝ ընդդեմ հետևանքների կամ պրագմատիստ այլ մարդակենտրոն մոտեցումների։

Մեկ այլ բանավեճ, որը ծագեց այս պահին,այն մասին էր, թե արդյոք իսկապես գոյություն ունի անապատ, թե ոչ, կամ արդյոք դա պարզապես մշակութային կառուցում է գաղութատիրական հետևանքներով, ինչպես առաջարկել է Ուիլյամ Քրոնոնը։ Այդ ժամանակից ի վեր շրջակա միջավայրի պատմության և դիսկուրսի ընթերցումները դարձել են ավելի քննադատական և կատարելագործված։ Այս շարունակական բանավեճում տարբեր մշակույթներից ի հայտ են եկել այլախոհ ձայների բազմազանություն, որոնք կասկածի տակ են դնում արևմտյան ենթադրությունների գերակայությունը՝ օգնելով դաշտը վերածել մտքի գլոբալ տարածքի։

Վերջին տասնամյակների ընթացքում զգալի մարտահրավեր է եղել էկոլոգիայի խորացմանը և դրա հիմքում ընկած բնության հասկացություններին, ոմանք պնդում են, որ իրականում բնություն գոյություն չունի իդեալական ուրիշի որոշ ինքնահակասական և նույնիսկ քաղաքականապես կասկածելի կառուցվածքներից այն կողմ։ որոնք անտեսում են մարդու և շրջակա միջավայրի իրական փոխազդեցությունները, որոնք ձևավորում են մեր աշխարհն ու կյանքը։ Սա շրջակա միջավայրի փիլիսոփայության մեջ հերթափոխով անվանվել է հետմոդեռն, կոնստրուկտիվիստական և վերջին շրջանում հետնատուրալիստական շրջադարձ։

Շրջակա միջավայրի գեղագիտությունը, դիզայնը և վերականգնումը ի հայտ են եկել որպես կարևոր հատվող առարկաներ, որոնք շարունակում են փոխել բնապահպանական մտքի սահմանները, ինչպես նաև կլիմայի փոփոխության և կենսաբազմազանության գիտությունը և նրանց կողմից բարձրացված էթիկական, քաղաքական և իմացաբանական հարցերը։

Էկոլոգիայի խորը շարժ
--------------------

*Էկոլոգիայի* շարժը սկսել է
1984թվականին Ջորջ Սեշնսը և Արնե Նեսսը ձևակերպեցին նոր Խորը Էկոլոգիայի շարժի սկզբունքները։ Այս հիմնական սկզբունքներն են.

Մարդկային և ոչ մարդկային կյանքի բարօրությունն ու ծաղկումը արժեք ունեն։
Կյանքի ձևերի հարստությունն ու բազմազանությունը նպաստում են այդ արժեքների իրականացմանը և ինքնին արժեքներ են։
Մարդիկ իրավունք չունեն նվազեցնելու այս հարստությունն ու բազմազանությունը, բացի կենսական կարիքները բավարարելուց։
Մարդկային կյանքի և մշակույթների ծաղկումը համատեղելի է մարդկային բնակչության զգալի նվազման հետ։
Մարդկային ներկայիս միջամտությունը ոչ մարդկային աշխարհին չափազանց մեծ է, և իրավիճակը արագորեն վատթարանում է։
Ուստի քաղաքականությունը պետք է փոխվի։ Այս քաղաքականությունները ազդում են հիմնական տնտեսական, տեխնոլոգիական և գաղափարական կառույցների վրա։ Ստեղծված իրերի վիճակը խորապես տարբերվելու է ներկաից։
Գաղափարախոսական փոփոխությունը հիմնականում կյանքի որակի գնահատումն է (բնակվելը բնորոշ արժեք ունեցող իրավիճակներում), այլ ոչ թե հավատարիմ մնալով ավելի բարձր կենսամակարդակին։ Խորը գիտակցություն կլինի մեծի և մեծի միջև եղած տարբերության մասին։
Վերոնշյալ կետերին բաժանորդները պարտավոր են ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն փորձել իրականացնել անհրաժեշտ փոփոխությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Belshaw Christopher (2001)։ *Environmental Philosophy*։ Chesham: Acumen։ ISBN 1-902683-21-8
2. ↑  «International Association of Environmental Philosophy»։ Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 30
3. ↑  Benson, 2000.
4. ↑  Callicott & Nelson, 1998.
5. ↑  Auer, 2019.
6. ↑  Drengson, Inoue, 1995. "The Deep Ecology Movement," North Atlantic Books, Berkeley, California.