recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ձեռքի մատների և բթամատերի դիրքը պտտվելու պրակտիկայի ժամանակ
**Բթամատերի պտտում**, գործողություն, որն արվում է մարդու երկու ձեռքերով, երբ մնացած մատները միացած են, իսկ բթամատերը պտտվում են ընդհանուր կետի շուրջ, որը սովորաբար գտնվում է երկու բթամատերի միջև եղած հեռավորության մեջտեղում։

Թեև դա պահանջում է մատների չափավոր ճկունություն, բթամատերի պտտումը հաճախ օգտագործվում է որպես ժամանակ կորցնելու, անօգուտ գործունեության օրինակ։

Բժշկական օգտագործում
--------------------

Բթամատերի պտտումը կարող է օգտագործվել որպես ձեռքերի ճկունության պարզ թեստ։

Բթամատերի հակառակ պտույտ
------------------------

Հակառակ պտույտը բթամատերի շարժումն է հակառակ ուղղություններով։ Թեև բթամատը պտտելը բնական է գրեթե բոլորի համար, շատ հազվադեպ է պատահում, որ մարդիկ կարողանան բնական կերպով հակառակ պտտել իրենց բթամատերը՝ առանց զգալի ժամանակ ծախսելու նոր տեխնիկան յուրացնելու համար։ Սովորաբար, մարդիկ բթամատերով կատարում են կես պտույտ, նախքան բթամատերը անհասկանալի կերպով միևնույն ուղղությամբ շարժելը։ Նմանատիպ երևույթ տեղի է ունենում մյուս մատների կամ ձեռքերի նմանատիպ շարժումների ժամանակ։

Տես նաև
-------

* Բթամարտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hayes, Justin Cord. *747 Things to Do on a Plane: From Lift-off to Landing, All You Need to Make Your Travels Fly By*. F+W Publications, Inc. 2008.
2. ↑  O'Sullivan, Joanne. *I Don't Care If We're There Yet: The Backseat Boredom Buster*. Sterling Publishing Co Inc, 2008, p. 19.
3. ↑   (անգլերեն) *Thumb Twiddling - Contra-Rotating for Fun & Coordination Training*, վերցված է 2021-10-13
4. ↑   (անգլերեն) *Rotating Fingers in all Different Directions*, վերցված է 2021-10-13
**Ավտոմատա** (հին հունարեն՝ Αὐτομάτη), հունական դիցաբանության կերպար, Արգոս քաղաքի թագավոր Դանայոսի դուստրը և 50 դանայուհիներից մեկը։ Եգիպտացի Բուսիրիսի և Արքիտելուսի կինը։

Դիցաբանության մեջ
-----------------

Ֆերնան Սաբաթ: Դանայոսի դուստրերը: Մոտ 1900 թվական
Ավտոմատան Լիբիայի թագավոր Դանայոսի և նրա կնոջ՝ Եվրոպայի դուստրն էր։ Հոր և քույրերի հետ միասին 50-թիանոց նավով Լիբիայից փախել է Հելլադա՝ ցանկանալով փրկվել եգիպտացի զարմիկներից, որոնք ցանկանում էին ամուսնանալ դանայուհիների հետ, իսկ Դանայոսին գուշակվել էր մահ՝ իր փեսայի ձեռքից։ Եգիպտացիները Արգոսում բռնում են փախստականներին և ստիպում նրանց ամուսնանալ, Ավտոմատան դարձել է Բուսիրիսի կինը։ Սակայն հենց առաջին ամուսնական գիշերը նա սպանում է իր ամուսնուն դաշույնով կամ քորոցով, որը թաքցրել էր մազերի մեջ, նրա բոլոր քույրերը, բացի Հիպերմնեսթրայից՝ արել են նույնը իրենց ամուսինների հետ։ Նրանք հանգուցյալների գլուխները թաղել են Լեռնա գետի ափին, իսկ դիակները՝ քաղաքի պարսպի հետևում։ Դրանից հետո դանայուհիները Լեռնա լճի ջրերում մաքրագործման արարողություն են կատարել։ Նույն օրը Դանյոսը նրանց համար նոր ամուսիններ է գտել վազքի մրցույթների հաղթողներից։ Ըստ Պավսանիասի՝ Ավտոմատան դարձել է Արքիտելոսի կինը, որը Ֆտիոտիդայից Արգոս ժամանած Աքեյոսի որդին էր։

Ավտոմատան մահից հետո՝ քույրերի հետ միասին պատժվել է ամուսնու սպանության համար և ստորգետնյա թագավորությունում հավերժ ջուր է լցնում անտակ տակառի մեջ (Դանայան տակառ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Аполлодор Афинский, 1972, II, 1, 5
2. ↑  Грейвс, 2005, с. 293—296
3. ↑  Павсаний, 2002, I, 7, 6
4. ↑  Гигин, 2000, Мифы, 168

Գրականություն
-------------

1. *Аполлодор Афинский* Мифологическая библиотека. — Л.: Наука, 1972.
2. *Гигин* Мифы. — СПб.: Алетейя, 2000. — 360 с. — ISBN 5-89329-198-0
3. *Павсаний* Описание Эллады. — М.: Ладомир, 2002. — Т. 2. — 503 с. — ISBN 5-86218-298-5
4. *Грейвс Р.* Мифы Древней Греции. — Екатеринбург: У-Фактория, 2005. — 1008 с. — ISBN 5-9709-0136-9
**Բրահման** (անգլ.՝ Brahman) կամ **Բրահմա** — մսատու խոշոր եղջերավոր անասունի ցեղատեսակ (լատին․՝ Bos primigenius indicus), ստեղծված ԱՄՆ-ում՝ Հնդկաստանից բերված չորս այլ տեսակների խաչասերումից։ Բրահմանը ամենահայտնի խոշոր եղջերավոր անասունների տեսակներից է, որը լայնորեն կիրառվում է Արգենտինայում, Բրազիլիայում, Պարագուայում, ԱՄՆ-ում, Կոլումբիայում և Ավստրալիայում։

Բուծում և օգտագործում
---------------------

Բրահման, Նամիբիա
Բրահմանը ԱՄՆ-ում արտադրված առաջին խոշոր եղջերավոր անասունն է։ Ցեղատեսակը առաջացել է 1900-ական թվականին չորս տեսակների խաչասերման արդյունքում՝ *Bos Indicus, Krishna Belli,* *Guzeratte Cattle, Nelore*: Բուծումը կայացել է Հնդկաստանից 1854 թվականից մինչև 1926 թվականներին ներմուծված 266 ցուլերի և 22 էգերի մի քանի տեսակների հիմքի վրա։

Բրահմանը հիմնականում oգտագործվում է մսի արտադրւթյան, ինչպես նաև խոշոր եղջերավոր անասունների ցեղատեսակների բարելավման համար։ Բրահմանին տավարի տիպի կովերով խաչասերումից ստացվեց տավարի շատ այլ ցեղատեսակներ ,այդ թվում *Brangus Bifshaster* *Simbra*: Բրահմանը հայտնի է իր ծայրահեղ ջերմային հանդուրժողականությամբ և լայն տարածված է տրոպիկական շրջաններում։ Նրանք դիմացկուն են միջատների նկատմամբ իրենց հաստ կաշվի հաշվին։ Բրահմաները ապրում են ավելի երկար քան շատ այլ ցեղատեսակներ ,որոնք արտադրում են 15 և ավելի հորթեր։ Օմանում և Էլ Ֆուդժայում Բրահման ցուլի տեսակները օգտագործվում են ավանդական սպորտում։ Ցուլերը մասնակցում են եղջուրներով պայքարի փուլին:Առաջին հանձնվողը համարվում է պարտվող։ Ցուլերին պատրաստում են այս սպորտին պահպանելով հատուկ կաթով և մեղրով սննդակարգ,որպեսզի աճի նրանց ուժն ու ամրությունը
։

ԱՄՆ
---

Ամերիկյան Բրահման ցեղատեսակ բուծողների ասոցիացիան ստեղծվել է 1924 թվականին՝ որպես պաշտոնական հսկիչ մարմին, խոշոր եղջերավոր անասունի տոհմի և սերունդների հսկման նպատակով։ Այս կազմակերպության շտաբը ներկայումս գտնվում է Հյուստոնի Տեխաս նահանգում։ Բրահման անունը այդ ցեղատեսակին տրվել է Ամերիկյան ասոցացիայի առաջին քարտուղար *Mr․J․W․ Sartvelle* կողմից։ Ասոցացիայի առաջին նախագահն էր *Mr·Linton «L․S․»Harris-ը* Ֆլորիդայի Կիսսիմի նահանգից։

Պատկերասրահ
-----------

* Կարմիր Բրահման կով, ՏեխասԿարմիր Բրահման կով, Տեխաս
* Բրահման ցուլեր, ԱվստրալիաԲրահման ցուլեր, Ավստրալիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В отличие от названия варны индийского общества, ударение в этом слове среднего рода падает на первый слог, противопоставляя, таким образом, название действия имени деятеля (жреца-брахмана): *Бенвенист Э.* Словарь индоевропейских социальных терминов. М.: Прогресс-Универс, 1995. С. 189.
2. ↑  Шохин, 2010, Брахман (санскр. brahman, первоначально – молитва) – одно из системообразующих понятий индийской мысли, означающее абсолютное первоначало бытия и глубинное содержание всех мировых феноменов, структурировавшее мифологические (Брахман персонифицируемый в виде божества Брахмы), ритуалистические и мистические парадигмы всей «ортодоксальной» религиозной традиции Индии, начиная с Брахман, Араньяк и Упанишад.
3. ↑  *Friend, John.; Denis Bishop* Cattle World. — Blandford Press, Dorset, 1978. — ISBN 0-7137-0856-5

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա |

 |
Օսատը Բոսնիա և Հերցեգովինայի քարտեզում
**Օսատ** (սերբ.՝ Osat / Осат), Բոսնիա և Հերցեգովինայի աշխարհագրական մարզ, որը գտնվում է Պոդրինյեի կենտրոնական մասում (Դրինայի ձախ ափին)՝ Վիշեգրադ և Սրեբրենիցա քաղաքների միջև։ Ներառում է Սերբական Հանրապետության Բրատունաց և Սրեբրենիցա համայնքների որոշ հատվածներ և Բիրաչ շրջանը։

Ըստ Վասիլի Ստեֆանովիչի` 1860 թվականին կատարած մարդահամարի տվյալների, Օսատի շրջանում էին Բլաժիևիչի, Բոլևիչի, Բոժիչի, Բույակովիչի, Ցրվիցա, Յակետիչի, Կարինա, Կալիմանիչի, Կոստոլոմցի, Կռնիչի, Մլեչվա, Մոշիչի, Օսատիցա, Պետրիչա, Պոստոլե, Պրիբոդոլ-Սրպսկի, Պրիբոդոլ-Տուրսկի, Դառոշևիչի, Ռատկովիչի, Ստանատովիչի, Տեգարե, Տոպլիցա, Վրանեշևիչի, Վուցարե, Ժաբոկվիցա-Սրպսկա, Ժաբոկվիցա-Տուրսկա, Ժլիեբաց գյուղերը։

Պատմություն
-----------

Միջնադարում Օսատը հայտնի էր որպես ժուպանություն՝ Սերբական բռնապետության (1402-1459) կազմում։ 1459 թվականին Օսատը գրավվել է Օսմանյան կայսրության կողմից և մտել Զվորնիկի Սանջակի կազմ։

1804-1813 թվականներին, սերբական առաջին ապստամբության ժամանակ, Ցրվիցայից Կարա-Մարկո Վասիչի զորքերը որոշ ժամանակով ազատագրեցին Օսատը։ Ապստամբության սկզբում միտրոպոլիտ (ուղղափառ եկեղեցում եպիսկոպոսի բարձրագույն աստիճանը) Հաջի-Մելենթի Ստևանովիչը հանդիպեց Վասիչի հետ։ Դրինայի մոտ մարտերից հետո 1804 թվականին Վասիչը դիմեց Կարագեորգիիի օգնությանը՝ խնդրելով զորքեր տրամադրել Օսատինն ազատագրելու համար։ Լազար Մութապը գահընկեց արվեց, իսկ շրջանը գտնվում էր ապստամբների վերահսկողության տակ։ 1808 թվականին օսմանները գրավեցին Օսատը՝ ապստամբներին ստիպելով հանձնվել. նրանք 1813 թվականին վայր դրեցին զենքերնը և դուրս եկան տարածաշրջանից։ Միջպատերազմյան տարիներին այստեղ ապրում էին ուղղափառ և մուսուլման խառը բնակչություն. ուղղափառ տղամարդիկ աշխատում էին որպես շինարար Բոսնիայում և Սերբիայում։ Նրանք իրենց հարևաններից տարբերվում էին իրենց հատուկ ժողովրդական հագուստներով և որոշ սովորույթներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Stanojević, Stanoje* Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka (und). — 1928. — Т. 3. — С. 281.

Գրականություն
-------------

* *Cvetko Stojkanović* Sto godina crkve u Crvici i razvoj duhovnog života u Osatu. — Bajina Bašta: Stefan Co Arsenijević, 2009. — ISBN 978-86-88031-01-1

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Map showing the Sokol nahija and Osat»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2005007629 |

 |
Տավարի սթեյք կարտոֆիլի ֆրիի հետ
**Սթեյք ֆրի** (ֆր.՝ Steak frites), հայտնի ուտեստ Եվրոպայում, որը տարածված է այդ տարածաշրջանի բոլոր գարեջրատներում և ռեստորաններում։ Այն բաղկացած է սթեյքից և կարտոֆիլի ֆրիից։ Որոշ հեղինակների կողմից այն համարվում է բելգիական ազգային ուտեստ։

Պատմականորեն այս ուտեստի համար օգտագործվել է ռամփ-սթեյք։ Ներկայումս ավելի բնորոշ է համարվում անտեկրոտը կամ սկոտչ-ֆիլեն (Ավստրալիայում)։ Այն թավայի մեջ տապակված սթեյք է (սովորաբար՝ «արյունով»), սովորաբար լինում է սոուսով, երբեմն՝ հոլանդական կամ բեարնյան սոուսով, կատրոֆիլի ֆրիի հետ։

Մատուցվում է տաք։ Կարող է հավելվել աղցանով, կետչուպով, մանանեխով կամ մայոնեզով։

Ֆրանկոֆոնացումը հանգեցրել է այս ուտեստի՝ պորտուգալալեզու աշխարհում տարածմանը, որտեղ այն անվանում են bife e [batatas] fritas կամ bife com batata frita։ Տարածված է հատկապես Բրազիլիայում, որտեղ որպես սոուս ծառայում են պարզապես սոխի օղակները, որոնք տապակվել են հենց սթեյքի հյութի կամ էլ յուղի մեջ։ Բրնձից ու լոբազգիներից հետո այն ամենտարածված ուտեստն է։ Սթեյք ֆրին տարածված ուտեստ է նաև իսպանալեզու աշխարհում։

Սթեյք ֆրին ֆրանսիացի մշակութային տեսաբան Ռոլան Բարտի համար նշանագիտական վերլուծության առարկա է դարձել նրա «Դիցաբանություններ» ժողովածուում, որը նվիրված է մանր բուրժուազիայի ամենօրյա կյանքին ու հանրային սպառման ուսումնասիրությանը։

* Ֆլանկ սթեյքից պատրաստված սթեյք ֆրի, Սան Ֆրանցիսկոյի ռեստորաններից մեկումՖլանկ սթեյքից պատրաստված սթեյք ֆրի, Սան Ֆրանցիսկոյի ռեստորաններից մեկում
* Սթեյք ֆրի Ֆոնտենբլոյում, ՖրանսիաՍթեյք ֆրի Ֆոնտենբլոյում, Ֆրանսիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Schehr, Lawrence R.; Weiss, Allen S. (2001). French Food: On the Table On the Page and in French Culture. Abingdon: Routledge. p. 158. ISBN 0-415-93628-4.
2. ↑  Anthony Bourdain’s Les Halles cookbook: strategies, recipes, and techniques of Classic Bistro Cooking. Archived 2020-01-25 at the Wayback Machine. Bourdain, Anthony; Jose de Meirelles; Philippe Lajaunie (2004). New York, NY: Bloomsbury. pp. 120 & 137. ISBN 978-1-58234-180-4
3. ↑  Beeton, Isabella Mary (1888). The Book of Household Management. London & New York: Ward, Lock & Company. p. 770.]
4. ↑  Barthes, Roland (1972). Mythologies. Translated by Lavers, Annette. New York: Hill and Wang. pp. 62-64. ISBN 978-0-374-52150-9.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
| **՞**Փոքր ճանճորս |
| --- |
| Փոքր ճանճորս  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ճանճորսներ |
|
|
|
| Ցեղ | Փոքր ճանճորսներ |
|
|
| Տեսակ | **Փոքր ճանճորս** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Muscicapa parva

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Ficedula parva*
**Փոքր ճանճորս** (լատին․՝ Muscicapa parva), ճանճորսների ընտանիքին պատկանող ամենափոքր թռչունը։ Բնադրող-չվող թռչուն է։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Փոքր թռչուն է։ Մարմնի վերին մասը մոխրադարչնագույն է իսկ պարանոցը՝ մոխրագույն։ Մեջքը և պոչի փետուրները մոխրագույն են, թևերը՝ դարչնագույն, կոկորդը, կտնառքի վերին հատվածը՝ շիկավուն, կուրծքը, որովայնը և պոչի եզրային փետուրները՝ սպիտակ։ Էգը դարչնագույն է, շատ քիչ արտահայտված շիկավուն բծիկներով։ Քաշը՝ 8,5-13,5 գ է, թևի երկարությունը՝ 64-71 մմ։

Կենսակերպ
---------

Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, աշնանը չվում է սեպտեմբերին։ Հիմնականում տարածված է անտառային շրջաններում, հիմնականում բարձրաբուն սաղարթավոր անտառներում։ Չուի ընթացքում փոքր թվաքանակով հանդիպում է նաև Արարատյան հարթավայրերում, Երևանի շրջակա անտառագոտում և հովտային այլ վայրերում։ Բնադրվում է փչակներում, առանձին դեպքերում՝ ծառի ճյուղերի ճյուղավորված հատվածում։ Բնադրումը չի բացառվում նաև արհեստական թռչնաբներում։ Բույնը սարքում մամուռից, չոր տերևներից ու խոտերից։ Սնվում է ճանճերով և միջատների անտառային տեսակներով։ Դնում է 5-7 երկնագույն, ժանգակարմիր պտերով ձու։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կենտրոնական Եվրոպայում և Հյուսիսային Իրանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ․Ս․Ադամյան, Հայաստանի թռչունները, Երևան, «Արևիկ», 1988

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7732310-5 |

 |
**Կելենո** (հին հունարեն՝ Κελαινώ), հունական դիցաբանության կերպար, Արգոս քաղաքի թագավոր Դանայոսի դուստրը և 50 դանայուհիներից մեկը։ Պոսեյդոնի սիրեցյալը։

Դիցաբանության մեջ
-----------------

Էրժեբեթ Կորբ: Դանայուհիներ: 1925 թվական
Ավտոմատան Լիբիայի թագավոր Դանայոսի և Կրինոյի դուստրն էր։ Հոր և քույրերի հետ միասին 50-թիանոց նավով Լիբիայից փախել է Հելլադա՝ ցանկանալով փրկվել եգիպտացի զարմիկներից, որոնք ցանկանում էին ամուսնանալ դանայուհիների հետ, իսկ Դանայոսին գուշակվել էր մահ՝ իր փեսայի ձեռքից։ Եգիպտացիները Արգոսում բռնում են փախստականներին և ստիպում նրանց ամուսնանալ, Ապոլոդորոսի տվյալներով դարձել է Հիպերբիայի կինը, Հիգինիոսի տվյալներով՝ Արիստոնոյոսի կինը։ Սակայն հենց առաջին ամուսնական գիշերը նա սպանում է իր ամուսնուն դաշույնով կամ քորոցով, որը թաքցրել էր մազերի մեջ, նրա բոլոր քույրերը, բացի Հիպերմնեսթրայից՝ արել են նույնը իրենց ամուսինների հետ։ Նրանք հանգուցյալների գլուխները թաղել են Լեռնա գետի ափին, իսկ դիակները՝ քաղաքի պարսպի հետևում։ Դրանից հետո դանայուհիները Լեռնա լճի ջրերում մաքրագործման արարողություն են կատարել։ Նույն օրը Դանյոսը նրանց համար նոր ամուսիններ է գտել վազքի մրցույթների հաղթողներից։

Ստրաբոնը գրում է, որ ն եղել է ծովերի աստված Պոսեյդոնի կինը, որից էլ ծնել է իր որդուն՝ «Քելենին»։

Կելենոն մահից հետո՝ քույրերի հետ միասին պատժվել է ամուսնու սպանության համար և ստորգետնյա թագավորությունում հավերժ ջուր է լցնում անտակ տակառի մեջ (Դանայան տակառ).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Аполлодор Афинский, 1972, II, 1, 5
2. ↑  Гигин, 2000, Мифы, 170
3. ↑  Грейвс, 2005, с. 293—296
4. ↑  Страбон, 1994, XII, 8, 18
5. ↑  Гигин, 2000, Мифы, 168

Գրականություն
-------------

1. *Аполлодор Афинский* Мифологическая библиотека. — Л.: Наука, 1972.
2. *Гигин* Мифы. — СПб.: Алетейя, 2000. — 360 с. — ISBN 5-89329-198-0
3. *Павсаний* Описание Эллады. — М.: Ладомир, 2002. — Т. 2. — 503 с. — ISBN 5-86218-298-5
4. *Страбон* География. — М.: Ладомир, 1994. — 944 с.
5. *Грейвс Р.* Мифы Древней Греции. — Екатеринбург: У-Фактория, 2005. — 1008 с. — ISBN 5-9709-0136-9
**Վիկինգների ներխուժումը դեպի Անգլիա**, պատերազմներ, որոնք սկսվեցին 8-րդ դարի վերջին, վիկինգները հիմնականում հարձակվում էին վանքերի վրա։ Առաջին վանքը, որը գրավեցին նրանք Լինդիսֆարն էր՝ 793 թվականին։ Վիկինգները հարձակվում էին վանքերի վրա, քանի որ վանքերը ունեին մի շարք հարստություններ։ Անգլո-սաքսոնական վանականները նկարագրում էին վիկինգներին, որպես հեթանոս տղամարդիկ։

Նորս Սագասի խոսքերով, 865 թվականին լեգենդար վիկինգների ղեկավար Ռագնար Լոդբրոկը ընկավ Նորթումբիայի թագավոր Էլլայի ձեռքը։ Էլլան Ռագնարին նետում է օձերով լի փոսը։ Ասվում է, որ Ռագնարի զայրացած զավակները, օգտվելով Անգլիայի քաղաքական անկայունությունից, հավաքագրեցին մեծ հեթանոսական բանակ, որը այդ տարի արշավանք կատարեց Արևելյան Անգլիայի Թագավորություն։ Չկա ապացույց, որ այս լեգենդը պատմական հիմք ունի, սակայն հայտնի է, որ վիկինգների մի քանի ղեկավարներ միացնում էին իրենց բանակները, որպեսզի ձևավորեն մի մեծ բանակ, որով արշվանք պիտի կատարեին Արևելյան Անգլիայի թագավորություն։

867 թվականին մեծ բանակն անցավ հյուսիս և գրավեց Յորքը, սակայն Էլլան, մյուս թագավորությունների աջակցությամբ, փորձեց վերադարձնել քաղաքը։ Նա հաջողության չհասավ, ասվում է, որ Էլլան սպանվել է ճակատամարտի ժամանակ, սակայն լեգենդի համաձայն, նրան պատժել են վիկինգները ի պատասխան Ռագնարի սպանության։

9-րդ դարի վերջին վիկիգները ասպատակում են Անգլո-սաքսոնական թագավորությունների մեծ մասին, որոնք այդ ժամանակ մտնում էին Անգլիայի կազմի մեջ։ Ամենայնուամենայնիվ, Վեսսեքսի արքա Ալֆրեդ Մեծը 878 թվականին հաղթեց վիկինգներին Էդինգթոնի ճակատամարտում։ Եվ այսպիսով Ալֆրեդ Մեծին և իր իրավահաջորդներին տրվեց իրավունք ղեկավարել Վեսսեքսը։ Սակայն ամբողջ Անգլիան միավորվել է Նորվեգիայի եւ Դանիայի հետ, տասնմեկերորդ դարում, Դանիայի թագավոր Քնութի օրոք։

Երբ Քնութը մահացավ, նրան հաջողվեց անգլո-սաքսոնական թագավոր Էդվարդը։ Էդվարդը կարողացել է թագավորել մինչև մահը` 1066 թվականը։

Տես նաև
-------

* Վիկինգներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sawyer. The Oxford Illustrated History of Vikings. pp. 2–3
2. ↑  ASC 793 - English translation at project Gutenberg. Retrieved 20 May 2013
3. ↑  ASC 840 – English translation at project Gutenberg. Retrieved 20 May 2013
4. 1 2  Munch. Norse Mythology: Ragnar Lodbrok and His Sons. pp. 245–51
5. 1 2  Jones. A History of the Vikings. pp. 218–19
6. ↑  ASC 867 – English translation at project Gutenberg. Retrieved 20 May 2013
7. ↑  History of Viking Northumbria. Englandsnortheast.co.uk. Retrieved on 2010-10-19.
8. ↑  Wood, In Search of the Dark Ages, pp. 216–22
«Ծխամորճ ծխող օձը», Բրազիլական Էքսպեդիցիոն ուժի տարբերանշանը երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։
Յոհան Կառլ Լոթի «Ծեր գյուղացին, որը վառում է խողովակը» (1655/1660)
Վիլեմ Բույտևեխի «Ուրախ ընկերություն»
**Ծխամորճ,** նախատեսված այրվող նյութի ծուխը փորձելու համար։

Խողովակները սովորաբար պատրաստվում են մասրենուց, ցորենից, եգիպտացորենից, կավից, բալենուց, ապակուց, ճենապակուց, էբոնիտից և ակրիլից։

Հոլանդական ծխամորճ
------------------

17-րդ դարում ծխամորճ ծխելը նոր միտում (trend) դարձավ հոլանդացի երիտասարդների շրջանում, հատկապես ավագ և միջին դասի ուսանողների շրջանում։ Այս ուսանողները կրկնօրինակում էին իսպանացի նավաստիներին և զինվորներին, նրանց ծխախոտ ծխելուն։ Մասնավորապես նրանց հետաքրքրում էր դրա բերած նորույթը, որը ծխի համն էր։ Սակայն ծխախոտ ծխելու միակ միջոցը ծխամորճն էր։ Հանրաճանաչությունն աճեց ամբողջ ընթացքում և հոլանդացիների համար դարձավ հիմնական սովորություն։ Համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում՝ 1590-ից 1650 թվականներին, Նիդեռլանդների Հանրապետությունը չծխողների երկրից վերածվեց «Եվրոպայի ծխախոտի»։ Սովորաբար այս երիտասարդները ծխում էին ծխելու համար նախատեսված սենյակներում կամ սրահներում, որոնք նաև հայտնի են որպես «ծխախոտի տներ»։ Նրանք, սովորաբար, ծխում էին այլ ծխողների հետ։ Ավելի քան մեկ դար պահանջվեց,որ այն մտներ նորաձևության մեջ։ Ծխամորճերի հանրաճանաչությունը գրավեց արվեստագետների հետաքրքրությունը։ Չնայած խողովակները ժամանակին ասոցացվում էին ցածր խավի հետ, սակայն հետագայում այն դարձավ հեղինակության և հարստության խորհրդանիշ։ Խողովակների պատկերները կարելի էր գտնել ժամանակի բազմաթիվ նկարներում։ Օրինակ՝ Վիլեմ Բույտևեխի «Ուրախ ընկերություն» նկարում(մոտ 1620–1622 թթ.) պատկերված են երեք երիտասարդներ և մի կին, նստած են սեղանի շուրջ, որի մեջտեղում դրված է ծխամորճը։ Բացի այդ, նկարիչ Ադրիան Բրաուվեիր «Ծխողները» (1636թ․) նկարում երևում է, որ նկարիչը նույնպես հետաքրքրված էր ծխամորճով։ Նկարում ծխամորճ էին ծխում։

Տեսակներ
--------

* Տարա (ծխող), ծխելու տարբեր ձևի խողովակներ կանեփի համար,
* Բոնգ, որը նաև հայտնի է որպես ջրի խողովակ,
* Հանդիսավոր խողովակ, օգտագործվում էր որոշ բնիկ ամերիկացիների կողմից,
* Գավաթ, օգտագործում էր Ռաստաֆարական շարժման ծեսերում,
* Չիբուկ, երկար թուրքական ծխամորճ կավե ամանով, որը հաճախ զարդարված է թանկարժեք քարերով,
* Չիլում,(խողովակ), կոնաձև ծխացող ծխամորճ՝ ծագումով Հնդկաստանից,
* Նարգիլե, բարձր ցողունով խողովակ, որի մեջ ծուխը սառչում և զտվում է ջրի միջով անցնելով, որը նաև հայտնի է որպես ջրատար,
* Կիսեռու, ճապոնական ծխամորճ, որն ավանդաբար օգտագործվում է մանր կտրատած ծխախոտը ծխելու համար
* Սիրո վարդ, Կոկայինի համար նախատեսված ծխամորճ
* Միդվախ, արաբական ծագման փոքրիկ ծխամորճ
* Պիցո (խողովակ), խողովակ, որը նախատեսված է թմրանյութերի համար,
* Սեբսի, Մարոկկոյի ազգային ծխամորճ,
* TEC ծխամորճ, ջերմաէլեկտրական հովացման խողովակ:Ադրիան Բրաուվեր «Ծխողները »(1636թ․), Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարան, Նյու Յորք

Տես նաև
-------

* Խողովակներ
* Փոխարինված ամֆետամինների պատմություն և մշակույթ
* Կրեկի համաճարակ ԱՄՆ-ում
* Պայքար թմրանյութերի դեմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Roberts Benjamin B. (2017)։ «In Sex, Drugs and Rock 'n' Roll in the Dutch Golden Age»։ *Amsterdam University Press*: 123–38։ JSTOR j.ctt1zkjxtj.8.
Ֆոսֆորի էթեր (*n* = 3). R1, R2 և R3 — ռադիկալներ, որոնց բաղադրության մեջ հնարավոր են ալկալիական կամ արիլական խմբեր
**Օրգանական ֆոսֆատներ** (կամ **ֆոսֆորի էթեր**) — բարդ եթերներ հետևյալ ֆորմուլայով՝ (RO)*n*P(O)(OH)3 − *n*, որտեղ R — ածխաջրածնային ռադիկալ, *n* = 1—3.

Անվանացուցակ
------------

Օրգանական ֆոսֆատների անունները կազմված են օրգանական նյութի արմատական անվանումից, իսկ վերջում՝ «ֆոսֆատ»։

* (CH3O)P(O)(OH)2 — մեթիլֆոսֆատ (մեթիլֆոսֆատային թթու),
* (CH3O)2P(O)OH — դիմեթիլֆոսֆատ (դմեթիլ ֆոսֆորական թթու);
* (CH3O)3PO — տրիմեթիլֆոսֆատ:.

Ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ
-----------------------------------

Անատոքսին-a(S)
Օրգանական ֆոսֆատները, որոնցում մոլեկուլը պարունակում է ցածր ալիֆատիկ փոխարինիչներ R, հեղուկներ են, իսկ ավելի մեծ փոխարինիչներ ունեցող ֆոսֆատները` յուղեր կամ բյուրեղային նյութեր են։
Դրանք լուծելի են սպիրտների, քլորոֆորմի, մի շարք օրգանական լուծիչների մեջ։

{\displaystyle {\mathsf {R\_{2}^{2}P(O)OCH\_{2}CHR\_{2}^{1}\ {\xrightarrow[{}]{^{o}t}}\ R\_{2}^{2}P(O)OH+CH\_{2}{\text{=}}CR\_{2}^{1}}}}
{\displaystyle {\mathsf {2(RO)\_{2}P(O)OH+B\rightarrow (RO)\_{3}PO+ROP(O)(OH)\_{2}}}}:
 Ռեակցիայի արդյունքից մի հատված՝ Fc2P2S4

Տես նաև
-------

* Թիոֆոսֆատներ
* Օրգանական ֆոսֆատներ
* Activity based protein profiling
* Pesticide toxicity to bees
* Toxic oil syndrome

Գրականություն
-------------

* ХЭ|заглавие = Фосфаты органические |автор= Дрозд Г. И. |том = 5|с = 131−132
* *Нейланд О. Я.* Органическая химия. — М.: Высшая школа, 1990. — 751 с. — 35 000 экз. — ISBN 5-06-001471-1
Իմպլանոն՝ էտոնոգեստրել պարունակող ենթամաշկային իմպլանտի տեսակներից մեկը
**Ենթամաշկային իմպլանտ**, բեղմնականխման հորմոնալ միջոց։ Այն փոքր ճկվող գլանակ է, շուրջ 40 մմ երկարությամբ, որը տեղադրվում է բժիշկ-մասնագետի կողմից մաշկի տակ (սովորաբար բազկի վերին հատվածում)։ Իմպլանտը բեղմնականխման ամենահուսալի միջոցներից է։ Տեղադրումից հետո այն կանխում է հղիությունը՝ արձակելով հորմոններ, որոնք խոչընդոտում են ձվարաններից ձվաբջջիջների դուրս գալուն և խտացնում են արգանդի վզիկի լորձ։ Իմպլանտի բեղմնականխիչ ազդեցությունը կարող է տևել մինչև 3 տարի։ Այն չի պաշտպանում սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակներից (ՍՃՓՎ)։ Իմպլանտի ներդրման հետ կապված ծախսերը տարբեր են։

Հայտնի են հետևյալ ապրանքային անվանումներով իմպլանտները՝

* Նորպլանտ և Ժադել (Նորպլանտ II)
* Իմպլանոն/Նեքսպլանոն
* Սինո-իմպլանտ (II). վաճառքում հանդիպում է Զարին, Ֆեմպլանտ, Թրասթ անվանումներով

Ենթամաշկային իմպլանտի տեղադրումը կնոջ թվինԵնթամաշկային իմպլանտի հեռացումը կնոջ թևից

Կողմնակի ազդեցությունները
-------------------------

### Կողմնակի դրական ազդեցություններ

* դաշտանը լինում է ոչ միշտ՝ թեթև ընթացքով
* կանանց 30%-ը չի ունենում արյունահոսող դաշտան (լիարժեք արդյունավետության նշան)
* բեղմնականխիչ ազդեցությունը տևում է մինչև 3 տարի (ավելորդ քաշ ունեցող կանանց դեպքում՝ ավելի կարճ)
* կարող է օգտագործվել կրծքով կերակրման ժամանակահատվածում
* կարող է նվազեցնել նախադաշտանային համախտանիշները

### Կողմնակի բացասական ազդեցություններ

Կանանցից շատերի համար դրանք խնդրահարույց չեն դառնում. մշտապես կարելի է հեռացնել իմպլանտը և փոխել բեղմնականխման մեթոդը, եթե կողմնակի ազդեցությունները խնդիր են դառնում.

* անկանոն արյունահոսություններ՝ առաջին 6–12 ամիսների ընթացքում
* ախորժակի փոփոխություններ, դեպրեսիա, տրամադրության անկում, հորմոնալ հաշվեկշռի խախտում և ցավոտ կրծքագեղձեր
* ավելորդ քաշ, գլխապտույտ, հղիության նշաններ, քնկոտության զգացում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Bedsider»
Տիցիանի կտավները Պրադո թանգարանում ցուցադրության մեջ (ձախից աջ՝ «Դանայա», «Վեներայի երկրպագությունը», «Bacchanal of the Andrians» և «Վեներա և Ադոնիս»)
«**Վեներայի երկրպագությունը**» (անգլ.՝ The Worship of Venus), իտալացի նկարիչ Տիցիանի յուղանկար, որը նկարիչն ավարտել է 1518-1519 թվականներին և որն այժմ գտնվում է Իսպանիայում՝ Մադրիդ քաղաքի Պրադո թանգարանում։ Նկարում պատկերված է յուրաքանչյուր ապրիլի 1-ին Վեներա աստվածուհու պատվին իրականացված հռոմեական երկրպագության ծես։ Այդ առիթով կանայք աստվածուհու արձաններին ընծաներ են մատուցել, որպեսզի մաքրեն «իրենց մարմինները ցանկացած արատից»։

Տիցիանի աշխատանքում երկու նիմփաներ՝ մեկը դեռատի, մյուսը՝ մեծահասակ, գտնվում են արարողության աջ կողմում։ Սրբավայրը շրջապատված է ընծայված հուշատախտակներով։ Տարիքով կինը աջ ձեռքին բռնած հայելու միջոցով ստուգում է զարդարանքները։ Կտավի առաջին պլանում արական սեռի մանուկների բազմություն է, որոնք զբաղված են ծառեր մագլցելով, ցատկելով, խնձոր հավաքելով, պառկած են, կռվում են,կրակում նետեր կամ քաշում մինյանց մազերը։ Կտավի կենտրոնում թումբ է պատկերված՝ արևոտ մարգագետնի մոտ։ Հեռվում երևում են սարն ու կապույտ երկինքը։

Տիցիանի նկարը հիմնված է հույն սոփեստ Ֆիլոստրատոսի գրվածքների վրա։ Իր «Ցնորքներ I, VI» աշխատության մեջ Ֆիլոստրատոսը գրել է․ «Տեսե՛ք, կուպիդոնները խնձորներ են հավաքում։ Եվ եթե նրանք շատ լինեն, չզարմանաք։ Կուպիդոնների կապարճները ոսկով են պատված, ոսկուց են նաև նրանց միջի նետերը։ Նրանք իրենց կապարճները խնձորենիներից են կախել, իսկ խոտերի մեջ գցված են նրանց ասեղնագործ թիկնոցները։ Օ, զամբյուղները, որոնց մեջ նրանք խնձորներն են հավաքում․․․»։

Տես նաև
-------

* Վեներայի խնջույքը (Ռուբենս)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8
2. 1 2 3 4 5 6
3. 1 2  Inv. Fernando VII, Palacio Nuevo, 1814-1818 — 1814.
4. 1 2 3  Hope & Fletcher & Dunkerton, 110
5. ↑  Claude, 73

Գրականություն
-------------

* Hope, Charles & Fletcher, Jennifer & Dunkerton, Jill. *Titian*. National Gallery London, 2003. 1-85709-904-4
* Kaminski, Marion. *Titian*. Ullmann, 2007. 978-3-8331-3776-1
* Phillips, Claude. *The Earlier Work of Titian*. Bastian Books, 2008. 0-554-38327-6
* Francesco Valcanover, *L'opera completa di Tiziano*, Rizzoli, Milano 1969.
* Stefano Zuffi, *Tiziano*, Mondadori Arte, Milano 2008. 978-88-370-6436-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Philostratus's *Imagines* 1.6 (Cupids). Fairbanks translation at the Theoi Classical Texts Library.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վեներայի երկրպագությունը** կատեգորիայում։ |
**Կորեական իեն**  (ճապ.՝  朝鮮円 *Տյո։ սեն էն*), կորեական վոնին փոխարինած, ճապոնական գաղութատիրական ժամանակաշրջանի (1910—1945 թվականներ) Կորեայի դրամական միավորը։ Համարժեք էր ճապոնական իենին և 100 սենին։ Կորեայի անկախացումից հետո այն փոխարինվեց հարավկորեական և հյուսիսկորեական վոներով։

Արժույթի պատմությունը
---------------------

1902-1910 թվականներին կորեական իենը թողարկվել է Ճապոնիայի Առաջին ազգային բանկի կողմից և Կորեայում հավասարապես գործածվել է կորեական վոնի հետ։ Ճապոնիայի՝ Կորեայի բռնազավթումից հետո, թղթադրամները սկսեց տպել Կորեայի Թյոսեն-բանկ վերանվանված բանկը։ Բանկը թաղարկում էր 1, 5, 10 և 100 իեն արժողությամբ թղթադրամներ, ինչպես նաև 5, 10, 20 և 50 սեներ։ Գաղութատիրական ժամանակաշրջանի վերջում տպվեց նաև 1000 իեն արժողությամբ թղթադրամ։

Թղթադրամներ
-----------


| Անվանական գին | Երեսի կողմ | Հետևի կողմ |
| --- | --- | --- |
| **50 սեն** |  |  |
| **1 իեն** |  |  |
| **5 իեն** |  |  |
| **10 իեն** |  |  |
| **100 իեն** |  |  |
|

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Կիմ Յունսիկ
Գիտնականները մինչև այսօր չեն կարող համաձայնության գալ թղթադրամների վրա պատկերված ծերունու ինքնության վերաբերյալ։ Համաձայն ամենատարածված վարկածի՝ սա Կիմ Յոնսիկն է (կորեերեն՝ 김윤식)՝ Ժոզեոնի դարաշրջանի կորեացի նախարար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  株式會社第一銀行 Kabushiki gaisha Dai-ichi Ginkō
2. ↑  Joseph E. Boling, NLG (1988). "Korea - A Numismatic Survey. (This article has been transposed to this format from a July 1988 supplement issue included with Coin World. Its original title was: Beyond Cash - A Numismatic Survey of Korea.)" (PDF). Moneta-Coins.com. Retrieved 3 October 2019.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Нумизмату на заметку: старые корейские монеты
* Корейская иена в Нумизматическом словаре
**Սքայա** (հին հունարեն՝ Σκαία), հունական դիցաբանության կերպար, Արգոս քաղաքի թագավոր Դանայոսի դուստրը և 50 դանայուհիներից մեկը։ Եգիպտացի Դաիֆրոնի և Արքանդրոսի կինը։

Դիցաբանության մեջ
-----------------

Ռուպերտ Բաննի: Դանայուհիները: 1918 թվական
Ավտոմատան Լիբիայի թագավոր Դանայոսի և նրա կնոջ՝ Եվրոպայի դուստրն էր։ Հոր և քույրերի հետ միասին 50-թիանոց նավով Լիբիայից փախել է Հելլադա՝ ցանկանալով փրկվել եգիպտացի զարմիկներից, որոնք ցանկանում էին ամուսնանալ դանայուհիների հետ, իսկ Դանայոսին գուշակվել էր մահ՝ իր փեսայի ձեռքից։ Եգիպտացիները Արգոսում բռնում են փախստականներին և ստիպում նրանց ամուսնանալ, Սքայան դարձել է Դաիֆրոնի կինը։ Սակայն հենց առաջին ամուսնական գիշերը նա սպանում է իր ամուսնուն դաշույնով կամ քորոցով, որը թաքցրել էր մազերի մեջ, նրա բոլոր քույրերը, բացի Հիպերմնեսթրայից՝ արել են նույնը իրենց ամուսինների հետ։ Նրանք հանգուցյալների գլուխները թաղել են Լեռնա գետի ափին, իսկ դիակները՝ քաղաքի պարսպի հետևում։ Դրանից հետո դանայուհիները Լեռնա լճի ջրերում մաքրագործման արարողություն են կատարել։ Նույն օրը Դանյոսը նրանց համար նոր ամուսիններ է գտել վազքի մրցույթների հաղթողներից։ Ըստ Պավսանիասի՝ Սքայան դարձել է Արքանդրոսի կինը, որը Ֆտիոտիդայից Արգոս ժամանած Աքեյոսի որդին էր։

Սքայան մահից հետո՝ քույրերի հետ միասին պատժվել է ամուսնու սպանության համար և ստորգետնյա թագավորությունում հավերժ ջուր է լցնում անտակ տակառի մեջ (Դանայան տակառ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Аполлодор Афинский, 1972, II, 1, 5
2. ↑  Грейвс, 2005, с. 293—296
3. ↑  Павсаний, 2002, I, 7, 6
4. ↑  Гигин, 2000, Мифы, 168

Գրականություն
-------------

1. *Аполлодор Афинский* Мифологическая библиотека. — Л.: Наука, 1972.
2. *Гигин* Мифы. — СПб.: Алетейя, 2000. — 360 с. — ISBN 5-89329-198-0
3. *Павсаний* Описание Эллады. — М.: Ладомир, 2002. — Т. 2. — 503 с. — ISBN 5-86218-298-5
4. *Грейвс Р.* Мифы Древней Греции. — Екатеринбург: У-Фактория, 2005. — 1008 с. — ISBN 5-9709-0136-9
Մեհենը շրջապատում է Ռային, խոյի գլխով մարդու տեսքով, իր արևային բարկի վրա
Եգիպտական դիցաբանության մեջ «Մեհեն» անունը (ղպտ.՝ Ⲙⲉϩⲉⲛ), որը նշանակում է «ոլորված», վերաբերում էր դիցաբանական օձ-աստծուն և սեղանի խաղին։

Օձի աստված
----------

Մեհենի մասին ամենավաղ հիշատակումները տեղի են ունենում Դագաղի տեքստերում։ Մեհենը պաշտպանող աստվածություն է, որը պատկերված է որպես օձ, որը պտտվում է արևի աստծված Ռայի շուրջը գիշերվա ընթացքում իր ճանապարհորդության ժամանակ, օրինակ Ամդուատում։

Ռ. Հանիգի գերմաներեն-եգիպտական բառարանում ասվում է, որ Մեհեն (մհն) կամ Մեհենետ (մհնտ) օձը համարժեք է Ուրոբորոսին։

Օձ-աստծո և Մեհենի խաղի փոխհարաբերությունները
--------------------------------------------

Մեհեն խաղաքարերով, Աբիդոս, Եգիպտոս, մ.թ.ա. 3000 թ. Նոյես թանգարան
Անհայտ են աստվածության և Մեհենի խաղի ճշգրիտ հարաբերությունները։ Օրինակ՝ հայտնի չէ՝ խաղը բխում է դիցաբանական կերպարից, թե կերպարը՝ խաղից։

Հայտնի է, որ մեհեն անունով հայտնի երևույթը ավելի շուտ խաղ է պատկերում, քան կրոնական ֆետիշ, քանի որ դա ապացուցում են դամբարանների, խաղատախտակների ու սարքավորումների նկարների ուսումնասիրությունները։ Խաղի կանոններն ու եղանակը անհայտ են, թեև նոր ժամանակներում կանոններ են ստեղծվել՝ հիմնվելով խաղի գնահատականների վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Discussion of the game by University College London
2. ↑  The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt by R. Wilkinson 0-500-05120-8
3. ↑  The Ancient Egyptian Books of the Afterlife by Erik Hornung 0-8014-8515-0
4. ↑  Hannig, R. 1995. Die Sprache der Pharaonen: Großes Handwörterbuch Ägyptisch-Deutsch

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ուսումնական տպագրվող pdf Մեհեն սեղանի խաղ՝ խաղի կանոններով և առաջարկներով, Բիրմինգհեմի թանգարանների և արվեստի պատկերասրահի դպրոցներ
Չիմիչուռի
**Չիմիչուռի**, լատինոամերիկյան սոուս տապակած մսի համար։ Չիմիչուռի բաղադրատոմսը մտահաղացվել է Արգենտինայում։ Սոուսը պատրաստում են նաև Ուրուգվայում, Բրազիլիայում, Բոլիվիայում, Էկվադորում, Մեքսիկայում, Նիկարագուայում և Կոլումբիայում։

Պատրաստում
----------

Չիմիչուռին պատրաստվում է մանր կտրատված մաղադանոսից, մանրացված սխտորից, ձիթապտղի յուղից, կարմիր կամ սպիտակ քացախից։ Կարող են ավելացվել նաև բնական հավելանյութեր՝ կարմիր պղպեղ, ուրց, լիմոն և դափնու տերև։ Կարմիր քացախից պատրաստված սոուսի հետ համահունչ են լոլիկը և քաղցր պղպեղը։ Սոուսը կարող է օգտագործվել նաև որպես մարինադ տապակած մսի համար։

### Ծագում

Կան մի քանի պատմություններ, որոնք բացատրում են սոուսի անվանումը։ Արգենտինացի հետախույզ Միգել Բրասկոն հաստատում է, որ չիմիչուռի բառն առաջացել է անգլիացիների կողմից Ռիո-դե-լա-Պլատան նվաճելուց հետո, երբ դատապարտյալները խնդրել են համեմունքներ իրենց սննդի համար՝ խառնելով անգլիական և իսպանական բառերը բնիկների բառերի հետ։ Համաձայն այս պատմության՝ «չե-մի-կառի» նշանակում է «Տվե՛ք ինձ համեմունքներ»։ Սոուսի անվան ծագման մյուս վարկածը կապված է 19-րդ դարի սկզբին Արգենտինա ներգաղթած բասկ ներներգաղթյալների հետ։ Հիմնվելով սրա վրա՝ սոուսի անվանումը գալիս է բասկերեն tximitxurri բառից, որը մոտավորապես թարգմանվում է որպես «Մի քանի մթերքների անկանոն խառնուրդ»։

Տես նաև
-------

* Ասադո
* Կանաչ սոուս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Испанский словарь (22 издание), Испанская королевская академия (Real Academia Española), 2001
Գեորգենի հայկական եկեղեցի
Գեորգենի հայկական եկեղեցու այլ տեսարան
**Գեորգենի հայկական եկեղեցի** (ռումիներեն՝ Biserica armeano-catolică Nașterea Maicii Domnului), հայ կաթողիկե եկեղեցի, որը գտնվում է Ռումինիայի Գեորգեն քաղաքում։ Այն նվիրված է Մարիամ Աստվածածնի ծննդյանը, Ռումինիայի հայ կաթոլիկ համայնքի մաս է։

Պատմություն
-----------

Հայերը առաջին անգամ եկել են Գեորգեն 17-րդ դարում. ենթադրվում է, որ եկել են երկու եղբայր 1654 թվականին, կամ մի խումբ հայեր 1688 թվականին։ Սկզբում նրանց կրոնական արարողությունները կատարվել են վարձակալած շինություններում։ 1613 թվականին հռոմեական կաթոլիկ ծխական քահանան օտարերկրացիների համար գերեզմանատուն էր հիմնել հին գոթական մատուռի հետևում, որը թվագրվում է մոտ 1450 թվականով։
1698 թվականին եպիսկոպոսի փոխանորդը գերեզմանատունը հանձնել է հայերին, ովքեր մատուռը գնել են 1712 թվականին առաջնորդ Գեորգի Մարտոնֆիից։ Մատուռի տեղում նրանք ավելի մեծ եկեղեցի են կառուցել զարգացող հայ համայնքի համար, ապա 1729 թվականին ընտրել են մի նոր վայր եկեղեցու համար։ Գլխավոր մուտքի աջ կողմում կա մի հուշատախտակ հայերեն մակագրությամբ, ըստ որի՝ 1688 թվականին քաղաքում հաստատված հայերը 1733 թվականին կառուցել են բարոկկո ոճով եկեղեցին, այն օծվել է 1772 թվականին Տրանսիլվանիայի կաթոլիկ եպիսկոպոս Անթալ Բաջթայի կողմից՝ ի պատիվ Մարիամ Աստվածածնի Ծննդյան օրվա։ Աշխատանքը վերահսկվել էր հայ քահանայի կողմից և հիմնականում ֆինանսավորվել կրոնական միությունների ներդրումների միջոցով։ Եկեղեցին շրջապատված է պարսպապատով, որն այժմ ներառում է նաև Խաչի ճանապարհի տասնհինգ կայանները։ Հողատարածքը գնվել է 1768 թվականին։ Եկեղեցու բակում 1780 թվականին կառուցվել է զանգակատուն։ Եկեղեցուն են պատկանում արժեքավոր գրքեր և բազմաթիվ արվեստի գործեր։
Եկեղեցին ամբողջությամբ վերանորոգվել է 1889 թվականին։ 19-րդ դարի վերջին այն ձեռք է բերել վիտրաժներ և երգեհոն, ինչպես նաև բարեկարգվել է գերեզմանատունն ու վեականգնվել է ծխական տունը։ Տեղի հայերը 1794 թվականին հիմնել են դպրոց և աջակցել գիմնազիային, սակայն բնակչության թվի նվազումը պատճառ է դարձել, որ դպրոցը փակվի 1880-ականների սկզբին։ Եկեղեցու և հարակից շենքերի վերականգնման աշխատանքները սկսվել են 2003 թվականին, հին գրքերը գույքագրվել են, պահոցը կատալոգացվել է։

Եկեղեցին գրանցված է որպես պատմական հուշարձան՝ Ռումինիայի մշակույթի և կրոնական հարցերի նախարարության կողմից, ցանկում ներառված է նաև 1650 թվականի մատուռը և 1748 թվականին կառուցված շրջապատող պարիսպը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  (ro) "Actele Parohiei Armeano-Catolice Gheorgheni" Archived 2016-09-14 at the Wayback Machine. at the Roman Catholic Archdiocese of Alba Iulia Archive site
2. ↑  (ro) Lista Monumentelor Istorice 2010: Județul Harghita Archived 2021-04-19 at the Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Գեորգեն) Վիքիպահեստում |
«**Փոթորիկ**» (գերմ.՝ Der Sturm), գերմանացի նկարիչ Ավգուստ Մակեի նկարն է, վրձնել է 1911 թվականին։ Ներկայումս պահպանվում է Սաարբրյուկենում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Նկարը ստեղծվել է Վասիլի Վասիլևիչ Կանդինսկիի և Մարկի կողմից «Կապույտ հեծյալ» ալմանախի վրա աշխատելու ժամանակ մի շարք համատեղ աշխատանքներ ստեղծելու ընթացքում, երբ 1911 թվականի հոկտեմբերին Մակեն հյուրընկալվել է Զինելսդոլֆում, որտեղ բնակվել են Մարկ և Կամպենդոնկ ամուսինները և Մուրնաուն։ «Փոթորիկը» նկարվել է Ֆրանց Մարկի` Զինելսդոլֆի արվեստանոցում, որտեղ երկու նկարիչները ժամանակ են անցկացրել՝ զրուցելով արվեստի մասին։ Իր նոր ստեղծագործության մեջ Մակեն անդրադառնում է ֆանտաստիկ աշխարհին և կյանքի է կոչում Կանդինսկու մտահղացումը՝ այն է նյութականի և վերացականի մեջ բացահայտել հոգևոր էությունը։ Դա Կանդինսկու կենսական էներգիայի և ստեղծագործության նկատմամբ Մակեի անսահման հիացմունքի ժամանակն էր։

Նկարագիր
--------

Վ․ Կանդինսկի։ Կով։ 1910։ Մյունխեն, Լենբախաուս պատկերասրահ
«Փոթորիկ» սա Կանդինսկու «Կովի» (1910, Մյունխեն, Լենբախաուս), որը Մակեն տեսել է Մուրնաուում դեռևս նկարակալից չհանված վիճակում, և ավելի շատ Մարկի «Դեղին կովի» արձագանքն է (ներկայումս գտնվում է Նյու Յորքում՝ Սողոմոն Գուգենհայմի թանգարանում)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Moeller, 1988

Գրականություն
-------------

* *Moeller, Magdalena M.* August Macke. — Köln: DuMont Buchverlag, 1988. — ISBN 3-7701-2209-7
* *Vriesen, Gustav* August Macke. — Stuttgart: Kohlhammer, 1957.
**Թարախամաշկություն**, *պիոդերմիա* (հուն. πύον – թարախ և δέρμα – մաշկ), մաշկի թարախային բորբոքում։ Հարուցիչները թարախածին կոկերն են։ Մաշկի հաճախակի հանդիպող հիվանդություններից է։

Պատճառագիտություն
-----------------

Կարող է առաջանալ ինքնուրույն կամ որպես քորով ուղեկցվող հիվանդությունների բարդություն։ Նպաստող գործոններն են՝ մաշկի ամբողջականության խախտումները, կեղտոտվածությունը, գերտաքացումը կամ գերսառեցումը, ինչպես նաև ներքին օրգանների, նյարդային համակարգի գործունեության, նյութափոխանակության խանգարումները, օրգանիզմի անհատական գերզգայնաթյունը թարախային վարակների հանդեպ։

Տարբերում են ստաֆիլոկոկային և ստրեպտոկոկային թարախամաշկություն, որոնք իրենց հերթին լինում են սահմանափակ և տարածուն, մակերեսային և խոր։ Թարախամաշկություն երբեմն առաջանում է միաժամանակ 2 կոկերից՝ ստրեպտո–ստաֆիլոկոկային թարախամաշկություն։

Ստաֆիլոկոկային թարախամաշկության դեպքում պրոցեսը տեղակայվում է մազա–ճարպային ֆոլիկուլներում (օստիոֆոլիկուլիտ, ֆոլիկուլիտ) և ապոկրին գեղձերում։ Քրոնիկական ընթացքի և բազմաթիվ օստիոֆոլիկուլիտների առկայության պայմաններում զարգանում է ֆուրունկուլ, կարբունկուլ, թզախտ, քրտնագեղձի բորբոքում։

Ստրեպտոկոկային թարախամաշկությունը բնորոշվում է մաշկի մակերեսային շերտի բորբոքումով, պղտոր պարունակությամբ բշտերի (ֆլիկտենա) առաջացմամբ։ Ստրեպտոկոկային սուր թարախամաշկությունից են թարախային բշտիկացանը (իմպետիգո), մակերեսային տարածուն թարախամաշկությունը և էկթիման, իսկ քրոնիկականից՝ դեմքի հասարակ որքինը, հարեղնգաբորբը։

Բուժումը
--------

Ստաֆիլո–ստրեպտոկոկային պատվաստանյութեր, անտիֆագին, բակտերիոֆագեր, հակաբիոտիկներ, սուլֆանիլ–ամիդային պատրաստուկներ, աուտոհեմոթերապիա, վիտամիններ, անիլինային ներկեր, ուլտրաճառագայթներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 149)։*  |
Մեծ ջրանցքը Կանարեջոյում
**Բեռնարդո Կանալ** (իտալ.՝ Bernardo Canal, 1664, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն - 1744, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն), իտալացի նկարիչ։

Հայտնի նկարիչ Ջովաննի Անտոնիա Կանալի հայրը, որը հայտնի է նաև Կանալետտո անունով։

Չնայած նա վաստակել է իր ապրուստը որպես թատրոնի բեմանկարիչ, բայց առավելապես հայտնի է իր վեդուտայով. աշխատանքները նա ստեղծել է իր ժամանակակցի` Լուկա Կարլևարիսի ուղղակի ազդեցության տակ։

Կենսագրություն
--------------

1695 թվականին նա ամուսնացել է Արտեմիսիա Բարբիերի հետ, ում մասին քիչ բան է հայտնի։ 1717 թվականին նա առաջին անգամ հայտնվել է վենետիկցի նկարիչների գիլդիայի անդամների ցուցակում և այնտեղ ճանաչվել է Նկարիչների Քոլեջի անդամ։ 1739 թվականին այդ կազմակերպությունը նրան պարգևատրել է «Առաջին» կոչումով։ Իր կյանքի ընթացքում նա առավելապես հայտնի է եղել որպես թատերական իրերի նկարիչ Անտոնիո Վիվալդիի, Ֆորտունատո Չելլերիի, Կարլո Ֆրանչեսկո Պոլարոլոյի և Ջուզեպե Մարիա Օրլանդինիի աշխատանքներում` Սան Անջելո և Սան Կասիանո թատրոններում։

Հետագայում նա սկսել է նկարել Վենետիկի քաղաքային տեսարաններ իր որդու հետ միասին` օգնելով հանրայնացնել վեդուտան։ Նրանց երկուսի ոճերը բնութագրվում են ճարտարապետական դետալների և լուսային էֆեկտների նկատմամբ բծախնդիր ուշադրությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Fundación Carlos Slim, *Museo Soumaya*, 2015, 978-6077805-12-0
3. 1 2  Delneri, Annalia; *Da Canaletto a Zuccarelli: il paesaggio veneto del Settecento*, 2003, Provincia di Udine, Assessorato alla Cultura 978-88-86550-72-7
4. ↑  Rodolfo Pallucchini, *La Pittura nel Veneto II Settecento*, 1996 978-88-435-5453-9
5. ↑  Pedrocco Filippo (2002)։ *Visions of Venice: Paintings of the 18th Century*։ Nueva York: I.B.Tauris։ էջ 68։ ISBN 9781860647888

Արտաքին հղումներ
----------------

* More works by Canal @ ArtNet

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 4144153653246255900006 · WorldCat VIAF: 4144153653246255900006 |

 |
| **՞**Գարնանային գեղգեղիկ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Գեղգեղիկներ |
|
|
|
| Ցեղ | Գեղգեղիկ |
|
|
| Տեսակ | Գարնանային գեղգեղիկ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Phylloscopus trochilus
(Sundevall, 1837) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 106007721 |
|  |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**562159**NCBI**48154**EOL**1052679**

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Phylloscopus trochilus*
**Գարնանային գեղգեղիկ** (լատին․՝ Phylloscopus trochilus), շահրիկների ընտանիքին պատկանող չվող թռչուն։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի վերին մասը մոխրագույն է, թևի և պոչի փետուրները կանաչ են՝ մոխրավուն երանգով։ Աչքի վերևով ձգվում է սպիտակ կամ դեղնավուն հոնքանման շերտ։ Որովայնը դեղնասպիտակ է, թույլ արտահայտված դեղին բծերով։ Կրծքի փետրավորումը մոխրաձիթապտղագույն է, թևատակը՝ դեղին կամ դեղնավուն, ոտքերը՝ դեղնավուն։ Քաշը 7,5-10,2 գ է, թևի երկարությունը` 60,2-74 մմ։

Կենսակերպ
---------

Հայաստանի Հանրապետությունում բնադրվող չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է ապրիլ-մայիս ամիսներին։ Հիմնական բնակավայրերը հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան շրջանների անտառներն են։ Հանդիպում է նաև լեռնատափաստաններում, այգիներում, ցանքատարածություններում՝ զույգերով և խմբերով։ Երգը մեղմ սուլոցի է նման։

Բույնը սարքում է չոր խոտերից։ Մայիս-հունիս ամիսներին դնում է 4-8 սպիտակ և դարչնակարմրավուն պտերով ձու։

Սնվում է ճանճերով, մոծակներով, մանր բզեզներով, թիթեռներով, լվիճներով, երբեմն՝ հատապտուղներով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Սկանդինավյան թերակղզում, Բրիտանական կղզիներում, Ասիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ․Ս․Ադամյան, Հայաստանի թռչունները, Երևան, «Արևիկ», 1988

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4154488-2 · Microsoft: 2910944521 |

 |
*Մահը*, Թ. Ուդերս, 1914
**Թեոդորս Ուդերս** (լատիշ․՝ Teodors Ūders, մայիսի 3, 1868(1868-05-03), Վալմիերմույժա, Վալմիերա ծխական համայնք, Լատվիա - օգոստոսի 20, 1915(1915-08-20)), լատվիացի նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Անտեսելով իր ծնողների ցանկությունը, որ դառնա ֆերմեր, Ուդերսը հեռացավ տնից, որպեսզի 1884 թվականին խոհարար դառնա նավի վրա և հաջորդ վեց տարիները անցկացնի ծովում։ Դրանից հետո վերադարձավ Ռիգա, այնուհետև երեք տարի անցկացրեց որպես պահեստապահ Սանկտ Պետերբուրգի Գվարդիայի շտաբում, որից հետո նա սկսեց ինքնուրույն փիլիսոփայության ուսումնասիրել մինչև 1897 թվականը։ Նա երկու տարի անցկացրեց ներկայիս Սանկտ Պետերբուրգի արվեստի և արդյունաբերության ակադեմիայում, ուսումնասիրելով կերպարվեստ։ Մի քանի տարի շարունակ նա իր կնոջ հետ միասին ճանապարհորդում էր Ռուսական կայսրությունում, փող էր վաստակում՝ դիմանկարներ և բնապատկերներ նկարելով։ 1905 թվականին նա վերադառնում է Լատվիայի իր հայրենի քաղաք Վալմիերա և աշխատել կերպարվեստի ուսուցիչ մինչև իր մահը 1915 թվականին։ Անտեսված տեղական ունևոր խավի կողմից՝ նրա արվեստը լայնորեն չճանաչվեց մինչև իր մահը, ինչը ափսոսանքով է նշել արվեստաբան Բորիս Վիպպերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Rapetti Rodolphe, ed. (2018)։ *Âmes sauvages. Le symbolisme dans les pays baltes* (French)։ Paris: Musée d'Orsay։ էջ 286։ ISBN 978-2-35433-267-9
3. ↑  Pence, Anta (2016). Teodors Ūders. Riga: Neputns. ISBN 978-9934-512-77-3.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն Archived 2017-07-08 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Սոխականման ճռիկահավ** |
| Սոխականման ճռիկահավՍոխականման ճռիկահավ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | Շահրիկներ (Locustellidae) |
| **Ցեղ** | **Locustella** |
| **Տեսակ** | **Սոխականման ճռիկահավ** *(L. luscinioides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Locustella luscinioides***Savi, 1824 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

Locustella luscinioides
*Locustella luscinioides*
**Սոխականման ճռիկահավ** (լատին․՝ Locustella luscinioides), շահրիկների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհատվող արեալով տեսակ է, որը տարածված է Հյուսիսային ծովից և Ալժիրի արևմուտքից մինչև Օբգետի ջրավազանի վերնամասերը և Տյան-Շանի նախալեռները։ Հայաստանում տարածված է Արարատի մարզի Արմաշ ձկնաբուծական տնտեսության տարածքում։

Էկոլոգիա
--------

Չվող թռչուններ են, ապրում են եղեգնուտներում, բնադրավայրերում հանդիպում՝ ապրիլից մինչև սեպտեմբեր, բնադրում՝ հողի վրա՝ ջրաճահճային բուսականության մացառումներում, ձվադրում՝ տարեկան մեկ անգամ՝ ապրիլ-մայիսին՝ դնելով 3-6 ձու։ Զարգացումը տևում է 10-14 օր։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կրմիր ցուցակում քիչ մտահոգ տեսակ կարգավիճակով և գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Վերջին տարիներին կազմում է սակավաթիվ գաղութներ։

Վտանգման հիմնական գործոններից է ձկնաբուծական տնտեսություններում եղեգնուտների այրման հետևանքով բների ոչնչացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |