| **՞**Տաֆրինայիններ |
| --- |
| *Taphrina pruni* Սնկի մանրադիտակային կառուցվածքը և սնկից վնասված պտուղը։ Նկար 1892  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ասկոմիցետներ |
|
|
| Դաս | Տաֆրինոմիցետներ |
|
|
|
| Կարգ | Պայուսակավոր սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
| Ցեղ | **Տաֆրինայիններ** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Taphrinales
Gäum. et C.W. Dodge, 1928 |
|  Սերունդներ |
| 
* Տաֆրինայիններ (*Taphrinaceae*)
* Պրոտոմիցետներ (*Protomycetaceae*)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տաֆրինայիններ** (լատ.՝ *Taphrinales*), պայուսակավոր սնկերի դասի, բարձրակարգ բույսերի մակաբույծ են։ Ենթադասում ընդգրկված են դասի այն ներկայացուցիչները, որոնց պայուսակները և պայուսակասպորները առաջանում են անմիջապես միցելիումի վրա։

Նկյարագիր
---------

Ունեն օրգանոտրոպ ազդեցություն, ախտահարում են որոշակի օրգաններ՝ արտազատելով ֆիզիոլոգիական ակտիվ նյութեր՝ ֆիտոհորմոններ, առաջացնում են վնասված օրգանների հիպերտրոֆիա և դեֆորմացիա։ Նեղ մասնագիտացված մակաբույծներ են, ախտահարում են բույսերի միայն որոշակի օրգանները։ 

Տաֆրինա ձևախախտող
Տաֆրինա դեղձենու
Դիկարիոֆիտ միցելիումը տարածվում է հյուսվածքների միջբջջային տարածություններում։ Պայուսակները ձևավորվում են անմիջապես միցելիումի վրա բույսի ախտահարված օրգանի կուտիկուլայի տակ։ Հասունանալուց հետո դրանք պատռում են կուտիկուլան և դուրս գալիս մակերես։ Բույսերի վնասված օրգանների (պտուղներ և տերևներ) մակերեսի վրա տաֆրինային սնկերը առաջացնում են խիտ դասավորված պայուսակներից կազմված մոխրագույն կամ դեղնավուն փառ։
Հայտնի են մոտ 100 տեսակ բարձրակարգ բույսերի օբլիգատ մակաբույծներ։

Տեսակներ
--------

Կարգը բաղկացած է երկու ընտանիքից, որոնք ներառում են 8 ցեղ և մոտ 140 տեսակ։

ՀՀ-ում տարածված են՝

* Տեսակ

(լատ.՝ Taphrina deformans)՝ դեղձենու տերևների *գանգրություն* հիվանդությունների հարուցիչները։ Սնկի գործունեության 
հետևանքով առաջացած պաթոլոգիական պրոցեսը ի վերջո հանգեցնում է ամբողջականորեն վնասվելուն։

* Տեսակ տաֆրինա սալորենու (լատ.՝ Taphrina pruni)՝ հարուցում է սալորենու, բալենու և այլ ծառաբույսերի պտուղների ձևախախտում։ Պտուղները գերաճում են, դառնում պարկաձև, զրկվում կորիզից։ Հիվանդությունը կոչվում է *փուչ պտուղ* կամ *գրպանիկ*։
* Տեսակ տաֆրինա բալենու (լատ.՝ Taphrina cerasi)՝ հարուցիչի ազդեցությամբ ձևախախտվում են բալենու, ուռենու ընձյուղները։ Առաջանում են մանր, արագ թափվող տերևներով, խիստ կարճացած ընձյուղների կուտակումներ։

Ուռենու ճյուղերի վրա տաֆրինայինները առաջացնում են «կախարդի ավել» հիվանդությունը։ Վարակում են առավելապես վարդազգի, ուռազգի, կեչազգի, հաճարազգի, թեղազգի, թխկազգի բույսերին։ Միամյա կամ բազմամյա միցելիումը զարգանում է բույսի հյուսվածքներում, ձմեռում է վարակված բույսի բողբոջներում, ընձյուղներում կամ կեղևի վնասվածքներում։ Սեռական սպորատվության ընթացքում առաջանում են պայուսակները՝ պայուսակասպորներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дудка И. А. Вассер С. П. Грибы: Справочник миколога и грибника. — К.: «Наукова думка», 1987. — С. 191.
2. ↑  Словарь грибов, 2008

Գրականություն
-------------

* *Каратыгин И. В.* Порядки Тафриновые, Протомициевые, Экзобазидиевые, Микростромациевые. — «Наука», 2002. — С. 9—69. — (Определитель грибов России). — ISBN 5-02-026184-X
* *Kirk P. M. Cannon P. F. Minter D. W. Stalpers J. A. et al.* Ainsworth & Bisby's Dictionary of the Fungi. — CAB International, 2008. — P. 678. — ISBN 978-0-85199-826-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Turcsányi Gábor – Turcsányiné dr. Siller Irén: Növénytan Archived 2008-03-27 at the Wayback Machine. (www.hik.hu)