**Լուիզա Լոուսոն** (անգլ.՝ Louisa Lawson, ծննդյնա անունը՝ Ալբուրի, անգլ.՝ Albury, փետրվարի 17, 1848(1848-02-17), Mudgee - օգոստոսի 12, 1920(1920-08-12), Gladesville), ավստրալիացի բանաստեղծ, գրող, հրատարակիչ, սուֆրաժիստ և ֆեմինիստ։

Բանաստեղծ և հեղինակ Հենրի Լոուսոնի մայրը։

Վաղ կյանք
---------

Լուիսա Ալբուրին ծնվել է 1848 թվականի փետրվարի 17-ին, Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Գուլգոնգ քաղաքի մերձակայքում գտնվող Գունտավանգ կայանում, Հենրի Ալբուրիի և Հարիեթ Ուինի ընտանիքում։ Ընտանիքի 12 երեխաներից երկրորդն էր, և այդ ժամանակաշրջանի շատ աղջիկների նման դպրոցից հեռացել է 13 տարեկանում։ 1866 թվականի հուլիսի 7-ին՝ 18 տարեկան հասակում, Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Մադգի քաղաքի մեթոդիստական եկեղեցում ամուսնացել է նորվեգացի նավաստի Նիլս Լարսենի (Պիտեր Լոուսոն) հետ։ Նիլսը հաճախ աշխատանքի էր մեկնում ոսկու հանքեր կամ աներոջ հետ աշխատանքի՝ կնոջը թողնելով միայնակ չորս երեխաների հետ՝ Հենրի (1867), Ջեք (1869), Պոպի (1873) և Լյուսի (1877) երկվորյակը, որը մահացել է ութ ամսականում։ Լուիզան մեծ վիշտ է ապրել երկվորյաների մահվան պատճառով և մյուս երեխաների խնամքը թողել է ավագ զավակի՝ Հենրիի վրա, ինչը վատթարացրել է մոր և զավակի հարաբերություները և, նրանք հաճախ կռվում էին։ 1882 թվականին Լուիզան երեխաների հետ տեղափոխվել է Սիդնեյ, որտեղ ղեկավարել է գիշերօթիկ տներ։

Հրատարակիչ
----------

Լուիզա Լոուսոնի շենքը Գրինվեյում, Կանբերա, որի ներսում է գտնվում նրա անվան հուշատախտակը
Լոուսոնը գիշերօթիկ տները վարելու ժամանակ խնայված գումարն օգտագործեց 1887 թվականին արմատական ֆեդերալ *The Republican* թերթում բաժնետոմսեր ձեռք բերելու համար։ Նա որդու՝ Հենրի հետ 1887-1888 թվականներին խմբագրել է *The Republican* թերթը, որը տպագրվել է Լուիզայի տնակում։ Թերթը կոչ էր անում Ավստրալիայի հանրապետությանը միավորվել «Ֆեդերալ Ավստրալիայի դրոշի՝ Հարավային ծովերի Մեծ հանրապետության ներքո»։ *The Republican* թերթին փոխարինել է *Nationalist* թերթը, բայց այն թողարկվել է երկու անգամ։

Իր վաստակով և *The Republican* թերթում աշխատելու փորձի շնորհիվ Լոուսոնը կարողացավ 1888 թվականի մայիսին խմբագրել և հրատարակել Ավստրալիայում բացառապես կանանց կողմից ստեղծված *The Dawn* ամսագիրը, որը տարածվեց ամբողջ Ավստրալիայում և արտերկրում։ *The Dawn*-ն ուներ ֆեմինիստական ուժեղ հեռանկար և հաճախ էր անդրադառնում այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք էին կանանց ընտրելու և պետական պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքը, կանանց կրթությունը, կանանց տնտեսական և իրավական իրավունքները, ընտանեկան բռնությունը և ժուժկալությունը։ *The Dawn*-ը 17 տարի շարունակ (1888-1905) հրատարակվոել է ամեն ամիս, որի կազմում աշխատել են 10 կին։ Լոուսոնի որդին՝ Հենրին, նույնպես թղթակցել է թերթին՝ տրամադրելով իր բանաստեղծություններն ու պատմությունները, և 1894 թվականին *The Dawn*-ը տպագրեց Հենրիի առաջին գիրքը ՝ «Կարճ պատմվածքներ, բանաստեղծություն և արձակ»։

1904 թվականին Լուիզան հրատարակել է իր *Dert and Do* հատորյակը, 1905 թվականին հավաքել և հրատարակել է իր բանաստեղծությունները *The Lonely Crossing and other Poems* ժողովածուում։

Սուֆրաժիստ
----------

1889 թվականին Լոուսոնը հիմնադրել է *The Dawn Club*-ը, որը Սիդնեյում դարձել է ընտրական իրավունքի շարժման հանգույց։ 1891 թվականին Նոր Հարավային Ուելսի սուֆրաժիստական լիգան կանանց ընտրական իրավունքի արշավ է սկսել, և Լոուսոնը թույլ է տվել, որ Լիգան օգտագործի Dawn-ի գրասենյակը` անվճար տպագրելու բրոշյուրներ և գրականություն։ Երբ 1902 թվականին կանանց վերջնականապես տրվեց քվեարկությոան իրավունք և Նոր Հարավային Ուելսում ընդունվեց կանանց ընտրության մասին օրինագիծը, Լոուսոնը Խորհրդարանի անդամներին ներկայացվեց որպես «Նոր Հարավային Ուելս նահանգի սուֆրաժիստների մայրը»։ Ժամանակին կանանց համար համընդհանուր ընտրական իրավունքը հիմնական խնդիրը չէր, և Լոուսոնը չէր քննադատում կառավարությանը Ավստրալիայի աբորիգեններին ընտրության չթույլատրելու համար։

Հետագա կյանք
------------

Լոուսոնը թոշակի է անցել 1905 թվականին, բայց շարունակել է գրել Սիդնեյի ամսագրերի համար և հրատարակել է 53 բանաստեղծություն ներառող *The Lonely Crossing and Other Poems* ժողովածուն։

Լուիզա Լոուսոնը մահացել է 1920 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ 72 տարեկան հասակում, երկարատև և ծանր հիվանդությունիցի հետո՝ Գլեդսվիլի հոգեբուժարանում։ Հուղարկավորությունը կատարվել է 1920 թվականի օգոստոս 14-ին, Ռուքվուդ գերեզմանատանը։ Թաղված է ծնողների կողքին՝ Անգլիական եկեղեցու հատվածում։

Հիշատակ
-------

1941 թվականին *Sydney Morning Herald* հայտնել է, որ Լուիզա Լոուսոնի հիշատակը հավերժացնելու համար Սիդնեյի Domain-ում կբացվի նրա հուշանկյուն-նստարանը։

1975 թվականին Ավստրաիական փոստը Լուիզա Լոուսոնի պատվին թողարկել է նամականիշ, որը նախագծել է Des and Jackie O'Brien-ը, և այն մեկն էր այն վեց նամականիշների շարքից, որոնք թողարկվել են 1975 թվականի օգոստոսի 6-ին`Կանանց միջազգային տարվա կապակցությամբ։ Այն տպագրվել է Մելբուրնի Note Printing մասնաչյուղում ՝ լուսապատճենման գործընթացում օգտագործելով երեք գույն։

Լուիզա Լոուսոնի պատվին է անվանվել Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Մարիկվիլ քաղաքում գտնվող զբոսայգին։ Լուիզա Լոուսոնի արգելոցում կա մի մեծ գունագեղ խճանկար, որը պատկերում է «*The Dawn*»-ի կազմը և մի հուշատախտակ, որի իվրա գրված է. ասվում է. «Լուիզա Լոուսոն (1848-1920), սոցիալական ռեֆորմատոր, գրող, ֆեմինիստ և Հենրի Լոուսոնի մայրը։ Այս քարերը մնացել են նրա Մարվիվիլի Ռենվիկ փողոցում գտնվող տանից»։

Լուիզա Լոուսոնի կիսաշրջանը (Louisa Lawson Crescent) գտնվում է Գիլմորի Կանբերա արվարձանում։

Ընտրյալ բանաստեղծություններ
---------------------------

* "To a Bird" (1888)
* "A Dream" (1891)
* "A Birthday Wish" (1892)
* "To a Bird" (1892)
* "To My Sister" (1893)
* "Lines Written During a Night Spent in a Bush Inn" (1901)
* "The Digger's Daughter" (1903)
* "The Hour is Come" (1903)
* "Back Again" (1904)
* "In Memoriam" (1905)
* "A Child's Question" (1905)
* "A Mother's Answer" (1905)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Woman of courage». *The Sydney Morning Herald*. 1932 թ․ մարտի 12. էջ 9. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 22-ին – via National Library of Australia.
2. ↑  New South Wales Registrar-General of Births, Deaths and Marriages Archived 18 February 2011 at the Wayback Machine.
3. ↑  Radi, Heather (1986). "Lawson, Louisa (1848–1920)". Australian Dictionary of Biography. 10. Melbourne University Press. ISSN 1833-7538. Retrieved 25 June 2015 – via National Centre of Biography, Australian National University.
4. ↑  The National Library of Australia's Federation Gateway: Louisa Lawson, accessed 22 February 2011.
5. ↑  National Library of Australia, *"Dert" and "Do"*, by Louisa Lawson Archived 24 October 2012 at the Wayback Machine. accessed 22 February 2011.
6. ↑  National Library of Australia, *The lonely crossing and other poems*, by Louisa Lawson Archived 24 October 2012 at the Wayback Machine. accessed 22 February 2011.
7. ↑  «Mrs. Louisa Lawson». *The Sydney Morning Herald*. 1920 թ․ օգոստոսի 17. էջ 8. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 22-ին – via National Library of Australia.
8. ↑  «Family Notices». *The Sydney Morning Herald*. 1920 թ․ օգոստոսի 14. էջ 11. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 22-ին – via National Library of Australia.
9. ↑  «Louisa Lawson memorial». *The Sydney Morning Herald*. 1941 թ․ օգոստոսի 14. էջ 5. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 3-ին – via National Library of Australia.
10. ↑  1975 Issues: Australian Stamp Catalogue, accessed 22 February 2011.
11. ↑  Archival Snapshot, National Philatelic Collection Archived 24 May 2014 at the Wayback Machine. accessed 10 April 2012
12. ↑  «Australian Capital Territory National Memorials Ordinance 1928 Determination — Commonwealth of Australia Gazette. Periodic (National : 1977-2011), p.20». *Trove* (անգլերեն). 1987 թ․ մայիսի 15. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 7-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)

Հավելյալ գրականություն
----------------------

* State of Victoria. Great Australian Women, Louisa Lawson (1848-1920),
* National Library of Australia. Federation Gateway, Lawson, Louisa (1848-1920)
* Henry Lawson and Louisa Lawson Online Chronology
* Hill of Death - lyrics by Louisa Lawson, music by Joe Dolce, winner of Best Folk Gospel Song, Australian Gospel Song Awards. Lyrics:  Videoclip:
* *Selected Lead Articles from The Dawn*. Project Gutenberg of Australia. eBook No.: 0606891.
* Susan Magarey (2010). «Lawson, Louisa». *Dictionary of Sydney*. Dictionary of Sydney Trust. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.[CC-By-SA]
* NSW State Archives - Louisa Lawson Suffragist and Businesswoman Archived 2021-04-04 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lawson, Louisa (1848-1920) Archived 2020-08-07 at the Wayback Machine. in *The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ավստրալիական կենսագրական · Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90522220 · GND: 1215770480 · ISNI: 0000000063998446 · LCCN: no90016039 · NLA: 36555652 · SUDOC: 221025111 · VIAF: 6230149108478568780008 · WorldCat VIAF: 6230149108478568780008 |

 |

 |